Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 201 5175015 5171413 2026-08-03T17:08:44Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175015 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''10 жніўня''' — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[843]]: У [[Вердэн]]е быў падпісаны [[Вердэнскі дагавор|мірны дагавор]], які падзяліў [[Франкская імперыя|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е як каралева. * [[1500]]: Партугалец [[Дыёгу Дыяш]] дасягнуў вострава [[Мадагаскар]]. * [[1518]]: [[Францыск Скарына]] выдаў у [[Прага|Празе]] «Кнігу Царстваў». * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Магелан]]а. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1809]]: Абвешчана незалежнасць [[Эквадор]]а. * [[1833]]: Каля [[возера Мічыган]] заснаваны горад [[Чыкага]]. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Ihnat Daniłovič. Ігнат Даніловіч (R. Žukoŭski, 1846).jpg|thumb|120px|Ігнат Мікалаевіч Даніловіч]] * [[1617]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1787]]: [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843) * [[1796]]: [[Ігнат Легатовіч]], беларускі [[паэт]] (пам. 10.10.1867) * [[1823]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1845]]: [[Абай Кунанбаеў]], пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904) * [[1855]]: [[Эма Чэдвік]], шведская мастачка * [[1878]]: [[Еўсцігней Міровіч]], беларускі драматург і тэатральны [[рэжысёр]] (пам. 16.2.1952) * [[1895]]: [[Іма фон Бадмерсхоф]], аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982) * 1895: [[Міхаіл Зошчанка]], рускі [[пісьменнік]] (пам. 22.7.1958) * [[1898]]: [[Тадэвуш Даленга-Мастовіч]], польскі пісьменнік (пам. верасень 1939) * [[1902]]: [[Норма Шырэр]], амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983) * [[1923]]: [[Віктар Ялатаў]], беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980) * [[1924]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[1929]]: [[Алесь Ставер]], беларускі паэт, празаік, [[драматург]] (пам. 23.7.1995) * [[1947]]: [[Анвар Ібрагім]], 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі * [[1959]]: [[Разана Аркет]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Лука Гуаданьіна]], італьянскі рэжысёр * [[1994]]: [[Бернарду Сілва]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:JoeGans.jpg|thumb|right|120px|Джо Ганс]] * [[258]]: [[Святы Лаўрэнцій]] * [[1723]]: [[Гіём Дзюбуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1759]]: [[Фердынанд VI]], кароль Іспаніі * [[1784]]: [[Алан Рэмзэй]], англійскі [[мастак]] (нар. 13.10.1713) * [[1895]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1910]]: [[Джо Ганс]], амерыканскі баксёр * [[1929]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1942]]: [[Альбер Гіём]], французскі мастак * [[1945]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік * [[1976]]: [[Карл Шміт-Ротлуф]], нямецкі мастак * [[1990]]: [[Міхась Калачынскі]], беларускі паэт * [[2008]]: [[Айзек Хейз]], амерыканскі музыкант, кампазітар * [[2016]]: [[Алесь Рашчынскі]], беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949) == Святкуюць == * {{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]: Дзень моладзі * {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|810]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 жніўня| ]] es724bhbbkdgwb7njxmpe36ahhqaqqz 5175020 5175015 2026-08-03T17:13:23Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175020 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''10 жніўня''' — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[843]]: У [[Вердэн]]е быў падпісаны [[Вердэнскі дагавор|мірны дагавор]], які падзяліў [[Франкская імперыя|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е як каралева. * [[1500]]: Партугалец [[Дыёгу Дыяш]] дасягнуў вострава [[Мадагаскар]]. * [[1518]]: [[Францыск Скарына]] выдаў у [[Прага|Празе]] «Кнігу Царстваў». * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Магелан]]а. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1809]]: Абвешчана незалежнасць [[Эквадор]]а. * [[1833]]: Каля [[возера Мічыган]] заснаваны горад [[Чыкага]]. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. * [[2003]]: Расійскі касманаўт [[Юрый Маленчанка]], які знаходзіўся на [[МКС]], ажаніўся з грамадзянкай ЗША Кацярынай Дзмітрыевай, якая была на [[Зямля|Зямлі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Ihnat Daniłovič. Ігнат Даніловіч (R. Žukoŭski, 1846).jpg|thumb|120px|Ігнат Мікалаевіч Даніловіч]] * [[1617]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1787]]: [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843) * [[1796]]: [[Ігнат Легатовіч]], беларускі [[паэт]] (пам. 10.10.1867) * [[1823]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1845]]: [[Абай Кунанбаеў]], пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904) * [[1855]]: [[Эма Чэдвік]], шведская мастачка * [[1878]]: [[Еўсцігней Міровіч]], беларускі драматург і тэатральны [[рэжысёр]] (пам. 16.2.1952) * [[1895]]: [[Іма фон Бадмерсхоф]], аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982) * 1895: [[Міхаіл Зошчанка]], рускі [[пісьменнік]] (пам. 22.7.1958) * [[1898]]: [[Тадэвуш Даленга-Мастовіч]], польскі пісьменнік (пам. верасень 1939) * [[1902]]: [[Норма Шырэр]], амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983) * [[1923]]: [[Віктар Ялатаў]], беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980) * [[1924]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[1929]]: [[Алесь Ставер]], беларускі паэт, празаік, [[драматург]] (пам. 23.7.1995) * [[1947]]: [[Анвар Ібрагім]], 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі * [[1959]]: [[Разана Аркет]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Лука Гуаданьіна]], італьянскі рэжысёр * [[1994]]: [[Бернарду Сілва]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:JoeGans.jpg|thumb|right|120px|Джо Ганс]] * [[258]]: [[Святы Лаўрэнцій]] * [[1723]]: [[Гіём Дзюбуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1759]]: [[Фердынанд VI]], кароль Іспаніі * [[1784]]: [[Алан Рэмзэй]], англійскі [[мастак]] (нар. 13.10.1713) * [[1895]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1910]]: [[Джо Ганс]], амерыканскі баксёр * [[1929]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1942]]: [[Альбер Гіём]], французскі мастак * [[1945]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік * [[1976]]: [[Карл Шміт-Ротлуф]], нямецкі мастак * [[1990]]: [[Міхась Калачынскі]], беларускі паэт * [[2008]]: [[Айзек Хейз]], амерыканскі музыкант, кампазітар * [[2016]]: [[Алесь Рашчынскі]], беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949) == Святкуюць == * {{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]: Дзень моладзі * {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|810]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 жніўня| ]] lvh2hz83uh9yysxekvtxaluyymur47u 5175025 5175020 2026-08-03T17:18:33Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175025 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''10 жніўня''' — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[843]]: У [[Вердэн]]е быў падпісаны [[Вердэнскі дагавор|мірны дагавор]], які падзяліў [[Франкская імперыя|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е як каралева. * [[1500]]: Партугалец [[Дыёгу Дыяш]] дасягнуў вострава [[Мадагаскар]]. * [[1518]]: [[Францыск Скарына]] выдаў у [[Прага|Празе]] «Кнігу Царстваў». * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Магелан]]а. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1809]]: На тэрыторыі [[Эквадор]]а пачалося паўстанне супраць іспанскага панавання. * [[1833]]: Каля [[возера Мічыган]] заснаваны горад [[Чыкага]]. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. * [[2003]]: Расійскі касманаўт [[Юрый Маленчанка]], які знаходзіўся на [[МКС]], ажаніўся з грамадзянкай ЗША Кацярынай Дзмітрыевай, якая была на [[Зямля|Зямлі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Ihnat Daniłovič. Ігнат Даніловіч (R. Žukoŭski, 1846).jpg|thumb|120px|Ігнат Мікалаевіч Даніловіч]] * [[1617]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1787]]: [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843) * [[1796]]: [[Ігнат Легатовіч]], беларускі [[паэт]] (пам. 10.10.1867) * [[1823]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1845]]: [[Абай Кунанбаеў]], пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904) * [[1855]]: [[Эма Чэдвік]], шведская мастачка * [[1878]]: [[Еўсцігней Міровіч]], беларускі драматург і тэатральны [[рэжысёр]] (пам. 16.2.1952) * [[1895]]: [[Іма фон Бадмерсхоф]], аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982) * 1895: [[Міхаіл Зошчанка]], рускі [[пісьменнік]] (пам. 22.7.1958) * [[1898]]: [[Тадэвуш Даленга-Мастовіч]], польскі пісьменнік (пам. верасень 1939) * [[1902]]: [[Норма Шырэр]], амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983) * [[1923]]: [[Віктар Ялатаў]], беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980) * [[1924]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[1929]]: [[Алесь Ставер]], беларускі паэт, празаік, [[драматург]] (пам. 23.7.1995) * [[1947]]: [[Анвар Ібрагім]], 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі * [[1959]]: [[Разана Аркет]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Лука Гуаданьіна]], італьянскі рэжысёр * [[1994]]: [[Бернарду Сілва]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:JoeGans.jpg|thumb|right|120px|Джо Ганс]] * [[258]]: [[Святы Лаўрэнцій]] * [[1723]]: [[Гіём Дзюбуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1759]]: [[Фердынанд VI]], кароль Іспаніі * [[1784]]: [[Алан Рэмзэй]], англійскі [[мастак]] (нар. 13.10.1713) * [[1895]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1910]]: [[Джо Ганс]], амерыканскі баксёр * [[1929]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1942]]: [[Альбер Гіём]], французскі мастак * [[1945]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік * [[1976]]: [[Карл Шміт-Ротлуф]], нямецкі мастак * [[1990]]: [[Міхась Калачынскі]], беларускі паэт * [[2008]]: [[Айзек Хейз]], амерыканскі музыкант, кампазітар * [[2016]]: [[Алесь Рашчынскі]], беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949) == Святкуюць == * {{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]: Дзень моладзі * {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|810]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 жніўня| ]] ijobxwvk1m6920tonzff5ifbkrymp14 5175026 5175025 2026-08-03T17:20:16Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175026 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''10 жніўня''' — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[70]]: У выніку штурму [[Ерусалім]]а рымскімі войскамі пад кіраўніцтвам Ціта быў разбураны Другі Ерусалімскі Храм. * [[843]]: У [[Вердэн]]е быў падпісаны [[Вердэнскі дагавор|мірны дагавор]], які падзяліў [[Франкская імперыя|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е як каралева. * [[1500]]: Партугалец [[Дыёгу Дыяш]] дасягнуў вострава [[Мадагаскар]]. * [[1518]]: [[Францыск Скарына]] выдаў у [[Прага|Празе]] «Кнігу Царстваў». * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Магелан]]а. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1809]]: На тэрыторыі [[Эквадор]]а пачалося паўстанне супраць іспанскага панавання. * [[1833]]: Каля [[возера Мічыган]] заснаваны горад [[Чыкага]]. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. * [[2003]]: Расійскі касманаўт [[Юрый Маленчанка]], які знаходзіўся на [[МКС]], ажаніўся з грамадзянкай ЗША Кацярынай Дзмітрыевай, якая была на [[Зямля|Зямлі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Ihnat Daniłovič. Ігнат Даніловіч (R. Žukoŭski, 1846).jpg|thumb|120px|Ігнат Мікалаевіч Даніловіч]] * [[1617]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1787]]: [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843) * [[1796]]: [[Ігнат Легатовіч]], беларускі [[паэт]] (пам. 10.10.1867) * [[1823]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1845]]: [[Абай Кунанбаеў]], пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904) * [[1855]]: [[Эма Чэдвік]], шведская мастачка * [[1878]]: [[Еўсцігней Міровіч]], беларускі драматург і тэатральны [[рэжысёр]] (пам. 16.2.1952) * [[1895]]: [[Іма фон Бадмерсхоф]], аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982) * 1895: [[Міхаіл Зошчанка]], рускі [[пісьменнік]] (пам. 22.7.1958) * [[1898]]: [[Тадэвуш Даленга-Мастовіч]], польскі пісьменнік (пам. верасень 1939) * [[1902]]: [[Норма Шырэр]], амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983) * [[1923]]: [[Віктар Ялатаў]], беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980) * [[1924]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[1929]]: [[Алесь Ставер]], беларускі паэт, празаік, [[драматург]] (пам. 23.7.1995) * [[1947]]: [[Анвар Ібрагім]], 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі * [[1959]]: [[Разана Аркет]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Лука Гуаданьіна]], італьянскі рэжысёр * [[1994]]: [[Бернарду Сілва]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:JoeGans.jpg|thumb|right|120px|Джо Ганс]] * [[258]]: [[Святы Лаўрэнцій]] * [[1723]]: [[Гіём Дзюбуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1759]]: [[Фердынанд VI]], кароль Іспаніі * [[1784]]: [[Алан Рэмзэй]], англійскі [[мастак]] (нар. 13.10.1713) * [[1895]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1910]]: [[Джо Ганс]], амерыканскі баксёр * [[1929]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1942]]: [[Альбер Гіём]], французскі мастак * [[1945]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік * [[1976]]: [[Карл Шміт-Ротлуф]], нямецкі мастак * [[1990]]: [[Міхась Калачынскі]], беларускі паэт * [[2008]]: [[Айзек Хейз]], амерыканскі музыкант, кампазітар * [[2016]]: [[Алесь Рашчынскі]], беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949) == Святкуюць == * {{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]: Дзень моладзі * {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|810]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 жніўня| ]] 6iwr925tlzx5e4qthkkscen3r4bb8bc 5175027 5175026 2026-08-03T17:24:49Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175027 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''10 жніўня''' — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[70]]: У выніку штурму [[Ерусалім]]а рымскімі войскамі пад кіраўніцтвам Ціта быў разбураны Другі Ерусалімскі Храм. * [[843]]: У [[Вердэн]]е быў падпісаны [[Вердэнскі дагавор|мірны дагавор]], які падзяліў [[Франкская імперыя|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е як каралева. * [[1500]]: Партугалец [[Дыёгу Дыяш]] дасягнуў вострава [[Мадагаскар]]. * [[1518]]: [[Францыск Скарына]] выдаў у [[Прага|Празе]] «Кнігу Царстваў». * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Магелан]]а. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1809]]: На тэрыторыі [[Эквадор]]а пачалося паўстанне супраць іспанскага панавання. * [[1833]]: Каля [[возера Мічыган]] заснаваны горад [[Чыкага]]. * [[1897]]: [[Фелікс Хофман]], які працаваў у [[Bayer AG]], атрымаў узоры [[ацэтылсаліцылавая кіслата|ацэтылсаліцылавай кіслаты]] ў форме, магчымай для медыцынскага ўжывання. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. * [[2003]]: Расійскі касманаўт [[Юрый Маленчанка]], які знаходзіўся на [[МКС]], ажаніўся з грамадзянкай ЗША Кацярынай Дзмітрыевай, якая была на [[Зямля|Зямлі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Ihnat Daniłovič. Ігнат Даніловіч (R. Žukoŭski, 1846).jpg|thumb|120px|Ігнат Мікалаевіч Даніловіч]] * [[1617]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1787]]: [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843) * [[1796]]: [[Ігнат Легатовіч]], беларускі [[паэт]] (пам. 10.10.1867) * [[1823]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1845]]: [[Абай Кунанбаеў]], пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904) * [[1855]]: [[Эма Чэдвік]], шведская мастачка * [[1878]]: [[Еўсцігней Міровіч]], беларускі драматург і тэатральны [[рэжысёр]] (пам. 16.2.1952) * [[1895]]: [[Іма фон Бадмерсхоф]], аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982) * 1895: [[Міхаіл Зошчанка]], рускі [[пісьменнік]] (пам. 22.7.1958) * [[1898]]: [[Тадэвуш Даленга-Мастовіч]], польскі пісьменнік (пам. верасень 1939) * [[1902]]: [[Норма Шырэр]], амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983) * [[1923]]: [[Віктар Ялатаў]], беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980) * [[1924]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[1929]]: [[Алесь Ставер]], беларускі паэт, празаік, [[драматург]] (пам. 23.7.1995) * [[1947]]: [[Анвар Ібрагім]], 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі * [[1959]]: [[Разана Аркет]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Лука Гуаданьіна]], італьянскі рэжысёр * [[1994]]: [[Бернарду Сілва]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:JoeGans.jpg|thumb|right|120px|Джо Ганс]] * [[258]]: [[Святы Лаўрэнцій]] * [[1723]]: [[Гіём Дзюбуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1759]]: [[Фердынанд VI]], кароль Іспаніі * [[1784]]: [[Алан Рэмзэй]], англійскі [[мастак]] (нар. 13.10.1713) * [[1895]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1910]]: [[Джо Ганс]], амерыканскі баксёр * [[1929]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1942]]: [[Альбер Гіём]], французскі мастак * [[1945]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік * [[1976]]: [[Карл Шміт-Ротлуф]], нямецкі мастак * [[1990]]: [[Міхась Калачынскі]], беларускі паэт * [[2008]]: [[Айзек Хейз]], амерыканскі музыкант, кампазітар * [[2016]]: [[Алесь Рашчынскі]], беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949) == Святкуюць == * {{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]: Дзень моладзі * {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|810]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 жніўня| ]] 4w8xno51dmj8g1sesefa2yqq6luocbl 0 224 5175032 5171426 2026-08-03T17:33:38Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175032 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}}</noinclude> '''11 жніўня''' — дзвесце дваццаць трэці (дзвесце дваццаць чацвёрты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[480 да н.э.]]: [[Бітва пры Фермапілах]] паміж персідскай арміяй [[Ксеркс I|Ксеркса]] і саюзным войскам грэчаскіх [[Поліс (антычнасць)|полісаў]] пад кіраўніцтвам [[спарта]]нскага цара [[Леанід I|Леаніда]]. * [[490]]: Адбылася бітва пры рацэ [[Ада (рака)|Ада]], дзе армія [[Тэадорых Вялікі|Тэадорыха Вялікага]] разбіла войска [[Адаакр]]а. * [[843]]: Падпісаны [[Вердэнскі дагавор]] дагавор аб падзеле імперыі [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] паміж трыма сынамі [[Людовік Набожны|Людовіка I Набожнага]]. * [[1127]]: Першае ўпамінанне пра [[Гродна|Горадзен (Гродна)]] ў пісьмовых крыніцах ([[Лаўрэнцьеўскі летапіс]]). * [[1471]]: Падпісаны Корастынскі мір паміж [[Наўгародская рэспубліка|Ноўгарадам]] і [[Вялікае княства Маскоўскае|Масквой]], паводле якога Ноўгарад прызнаваў уладу Масквы і выплочваў кантрыбуцыю ў 16 тыс. рублёў. * [[1492]]: Пачатак [[пантыфікат]]у Папы Рымскага [[Аляксандр VI|Аляксандра VI]], адной з самых змрочных постацяў у гісторыі папства. * [[1794]]: Здзейснена другая атака расійскіх войскаў на [[Вільня|Вільню]], наступным днём горад капітуляваў. * [[1920]]: Савецкая Расія прызнавала незалежнасць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. * [[1962]]: Запуск касмічнага карабля [[КА Усход-3|Усход-3]]. * [[1971]]: Адбылася [[дэманстрацыя хіпі ў Гродне]]. * [[1979]]: Здарылася авіякатастрофа, [[сутыкненне двух ТУ-134 над Днепрадзяржынскам]]. * [[1999]]: Выпушчана відэагульня [[System Shock 2]]. * [[2008]]: Адбылося першае тэставае ўключэнне [[Вялікі адронны калайдэр|Вялікага адроннага калайдэра]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Christiaan Eijkman.jpg|thumb|120px|Хрысціян Эйкман]] * [[1837]]: [[Мары Франсуа Садзі Карно]], французскі інжынер і палітык * [[1856]]: [[Уладзімір Дабравольскі]], беларускі этнограф (пам. 7.5.1920) * [[1858]]: [[Хрысціян Эйкман]], нідэрландскі [[урач|ўрач]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] * [[1905]]: [[Эрнст Яаксан]], эстонскі дыпламат * [[1907]]: [[Аляксей Аляксандравіч Бараноўскі|Аляксей Бараноўскі]], беларускі акцёр, заслужаны артыст Беларусі (пам. 1970) * [[1921]]: [[Алекс Хейлі]], амерыканскі [[пісьменнік]] * [[1932]]: [[Пітэр Айзенман]], амерыканскі архітэктар * [[1938]]: [[Бапсі Сідхва]], пакістанска-амерыканская пісьменніца * [[1939]]: [[Джэймс Мэнчэм]], першы прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў * [[1943]]: [[Первез Мушараф]], 10-ы прэзідэнт [[Пакістан]]а * [[1973]]: [[Луіс Альберта Лакалье Поу]], прэзідэнт Уругвая == Памерлі == [[Файл:Nicholas of Cusa.jpg|thumb|right|120px|Мікалай Кузанскі]] *[[897]]: [[Віфрэд I Валасаты]], каталанскі граф, якога лічаць заснавальнікам [[Каталонія|Каталоніі]] *[[1253]]: [[Клара Асізская]], італьянская святая * [[1464]]: [[Мікалай Кузанскі]], нямецкі мысляр (нар. 1401) * [[1831]]: [[Гаўрыла Андрэевіч Сарычаў]], расійскі мараплавец, [[географ]], гідрограф. [[Адмірал]] (нар. 1763) * [[1956]]: [[Джэксан Полак]], амерыканскі [[мастак]] (нар. 28.1.1912) * [[1965]]: [[Карла Мензэ]], нямецкі мастак * [[1972]]: [[Макс Тэйлер]], амерыканскі вірусолаг * [[1996]]: [[Ванга]], балгарская прадракальніца (нар. 31.1.1911) * [[2002]]: [[Іржы Коларж]], чэшскі [[паэт]] * [[2021]]: [[Жэнеўева Ас]], французская мастачка == Святкуюць == * {{Сцяг Арменіі}} [[Арменія]]: Дзень нацыянальнай ідэнтычнасці * {{Сцяг Зімбабвэ}} [[Зімбабвэ]]: Дзень нацыянальных герояў * {{Сцяг Латвіі}} [[Латвія]]: Дзень памяці барацьбітаў за свабоду Латвіі * {{Сцяг Чада}} [[Чад]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|811]] </noinclude> [[Катэгорыя:11 жніўня| ]] 0zwa34e4g74xs8ldjra5vwiv89g8hw9 0 247 5175036 5171421 2026-08-03T17:39:20Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175036 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}}</noinclude> '''12 жніўня''' — дзвесце дваццаць чацвёрты (дзвесце дваццаць пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1383]]: Войска [[Крыжаносцы|крыжаносцаў]], разам з [[Вітаўт]]ам, заняла [[Трокі]] і аблажыла [[Вільня|Вільню]]. * [[1399]]: [[Бітва на Ворскле (1399)|Бітва на Ворскле]], армія [[ВКЛ]] разбітая войскамі [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. * [[1581]]: Выйшла асноўнае выданне [[Астрожская Біблія|Астрожскай Бібліі]]. * [[1654]]: Адбылася [[Бітва пад Шкловам (1654)|бітва пад Шкловам]], войска ВКЛ на чале з [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]] перамагло расійскія войскі на чале з [[Якаў Чаркаскі|Якавам Чаркаскім]]. * [[1794]]: Капітуляцыя Вільні перад расійскімі войскамі. * [[1851]]: [[Ісак Зінгер]] атрымаў патэнт на вынаходніцтва [[швейная машына|швейнай машыны]]. * [[1877]]: Амерыканскі астраном [[Асаф Хол]] адкрыў спадарожнік [[Марс]]а — [[Дэймас]]. * [[1883]]: Апошняя [[квага]] ў свеце памерла ў заапарку [[Амстэрдам]]а. * [[1964]]: [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] адхілена ад [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] з-за палітыкі [[расізм]]у ў краіне. * [[1970]]: Падпісаны [[Маскоўскі дагавор (1970)|Маскоўскі дагавор]] паміж [[ФРГ]] і [[СССР]]. * [[1985]]: Авіякатастрофа лайнера [[Боінг 747]] пад [[Токіа]]. * [[2000]]: Затанула ў [[Баранцава мора|Баранцавым моры]] расійская падлодка [[К-141 Курск]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Erwin Schrödinger (1933).jpg|thumb|left|120px|Эрвін Шродзінгер]] * [[1644]]: [[Генрых Ігнац Франц фон Бібер]], аўстрыйскі [[кампазітар]] * [[1762]]: [[Георг IV]], кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Гановер]]а * [[1774]]: [[Роберт Саўці]], англійскі паэт-рамантык * [[1800]]: [[Жан-Жак Ампер]], французскі філолаг * [[1817]]: [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі|Ігнат Храпавіцкі]], беларускі фалькларыст, паэт, грамадскі дзеяч (пам. 25.12.1894) * [[1881]]: [[Эрвін Шродзінгер]], нямецкі [[фізік]] (пам. 4.1.1961) * [[1904]]: [[Аляксей Мікалаевіч]], Яго Імператарская Высокасць Спадчыннік Цэсарэвіч і Вялікі Князь * [[1917]]: [[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў|Ціхан Кісялёў]], партыйны і дзяржаўны дзеяч [[БССР]] (пам. 1983) * [[1924]]: [[Мухамед Зія-уль-Хак]], прэзідэнт [[Пакістан]]а * [[1930]]: [[Джордж Сорас]], амерыканскі фінансіст і грамадскі дзеяч * [[1930]]: [[Жак Цітс]], французскі матэматык бельгійскага паходжання * [[1939]]: [[Олівер Форд Дэвіс]], англійскі акцёр * [[1945]]: [[Жан Нувель]], французскі архітэктар * [[1956]]: [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч]], беларускі палітык * [[1966]]: [[Лера Сом]], беларуская [[паэт]]эса * [[1975]]: [[Кейсі Афлек]], амерыканскі акцёр == Памерлі == [[Выява:William_Blake_by_Thomas_Phillips.jpg|thumb|right|120px|Уільям Блэйк]] * [[875]]: [[Людовік II (кароль Італіі)|Людовік II, кароль Італіі]] * [[1204]]: [[Бертольд IV Меранскі]], граф Андэкса * [[1399]]: [[Андрэй Альгердавіч]], [[Князі полацкія|князь полацкі]] * [[1484]]: [[Сікст IV]], [[Папства|Папа Рымскі]] * [[1827]]: [[Уільям Блэйк]], англійскі паэт, [[пісьменнік]], [[мастак]], друкар, гравёр і містык (нар. 28.11.1757) * [[1689]]: [[Інакенцій XI|Інакенцій XI, Папа Рымскі]] * [[1845]]: [[Юзаф Маралёўскі]], беларускі паэт і педагог (нар. 5.3.1777) * [[1897]]: [[Фёдар Іванавіч Буслаеў|Фёдар Буслаеў]], гісторык рускай мовы (нар. 25.10.1818) * [[1911]]: [[Ёзеф Ізраэлс]], нідэрландскі мастак * [[1936]]: [[Пятро Мятла]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч (нар. 1890) * [[1964]]: [[Ян Флемінг]], брытанскі [[пісьменнік]] * [[1966]]: [[Артур Аліксаар]], эстонскі паэт * [[1982]]: [[Генры Фонда]], амерыканскі [[акцёр]] тэатра і кіно * [[1992]]: [[Джон Кейдж]], амерыканскі кампазітар, філосаф * [[1992]]: [[Юрка Луцкевіч]], адзін з кіраўнікоў [[Беларуская Незалежніцкая Партыя|БНП]], настаўнік (нар. 22.10.1920) * [[2001]]: [[Арцём Яфімавіч Баханькоў|Арцём Баханькоў]], беларускі [[мовазнавец]] (нар. 29.1.1924), [[доктар філалагічных навук]], [[прафесар]]. == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень моладзі * {{Сцяг Расіі}} [[Расія]]: Дзень ВПС * {{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]]: Дзень маці == Іншае == * {{Сцяг Зямлі}} Метэорны паток [[Персеіды|Персеід]] дасягае максімуму. {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|812]] </noinclude> [[Катэгорыя:12 жніўня| ]] t5psos4hyjojuwvmwethxahlshi13l0 0 277 5175269 5139049 2026-08-04T09:49:53Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5175269 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}}</noinclude> '''13 мая''' ('''13 траўня''') — сто трыццаць трэці (сто трыццаць чацвёрты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Bourges-Kathedrale-110-2008-gje.jpg|thumb|Буржскі сабор.]] * [[1324]]: Асвячэнне [[Буржскі сабор|Буржскага сабора]]. * [[1607]]: Заснаваны Джэймстаун, першая сталая англійская калонія ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. * [[1787]]: З [[Портсмут]]а адплыў «Першы флот» з катаржанамі для заснавання калоніі ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. * [[1830]]: [[Эквадор]] выйшаў са складу Вялікай Калумбіі і абвясціў сябе рэспублікай. * [[1846]]: [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] абвясцілі вайну [[Мексіка|Мексіцы]]. * [[1888]]: [[Залаты закон (Бразілія)|«Залаты закон»]] канчаткова адмяніў [[рабства]] ў [[Бразілія|Бразіліі]]. * [[1909]]: Стартавала першая велагонка [[Джыра д’Італія]]. * [[1917]]: Тры пастушкі з [[Партугалія|Партугаліі]] паведамілі, што бачылі [[Маці Божая Фатымская|Багародзіцу]] непадалёк ад вёскі Фатыма. * [[1937]]: [[Пагром у Брэсце|Антысеміцкае выступленне]] ў [[Брэст|Брэсце]], нагодай для якога стаў напад на паліцэйскага. * [[1949]]: Падпісаны міжурадавы дагавор паміж [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Германія]]й, паводле якога [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] атрымала кантроль над «арганізацыяй Гелена». * [[1981]]: Злзейснены замах на жыццё [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Ян Павел II|Яна Паўла ІІ]]. == Нарадзіліся == * [[1254]]: [[Марыя Брабанцкая]], каралева Францыі * [[1655]]: [[Інакенцій XIII]], Папа Рымскі * [[1753]]: [[Лазар Карно]], французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч * [[1809]]: [[Джузэпэ Джусці]], тасканскі паэт-сатырык * [[1840]]: [[Цітус Далеўскі]], адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] * [[1859]]: [[Тэадор Аксянтовіч]], польскі мастак * [[1861]]: [[Ота Стэнрат]], фінскі палітык * [[1879]]: [[Іван Мікітавіч Серада|Іван Серада]], беларускі палітык і навуковец, першы старшыня [[Рада БНР|Рады]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] * [[1886]]: [[Карла Мензэ]], нямецкі мастак * [[1905]]: [[Стэфанія Міхайлаўна Станюта|Стэфанія Станюта]], беларуская актрыса (пам. 6.11.2000) * [[1933]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Кішчанка|Аляксандр Кішчанка]], мастак, аўтар вядомага «Габелену стагоддзя» * [[1937]]: [[Роджэр Жалязны]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[1949]]: [[Сяргей Усеваладавіч Краўчанка|Сяргей Краўчанка]], беларускі акцёр (пам. 30.5.2014) * [[1977]]: [[Саманта Мортан]], англійская актрыса * [[1983]]: [[Грэгары Лемаршаль]], французскі спявак * 1983: [[Яя Турэ]], івуарыйскі футбаліст * [[1986]]: [[Аляксандр Ігаравіч Рыбак|Аляксандр Рыбак]], пераможца конкурсу песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2009|Еўрабачанне-2009]]» * [[1994]]: [[Камерон Мак-Эвой]], аўстралійскі плывец == Памерлі == * [[1176]]: [[Мацье I (герцаг Латарынгіі)|Мацье I]], герцаг [[Латарынгія|Латарынгіі]] * [[1782]]: [[Даніэль Саландэр]], шведскі батанік і заолаг * [[1832]]: [[Жорж Кюўе]], французскі натураліст * [[1878]]: [[Джозеф Генры]], амерыканскі фізік * [[1930]]: [[Фрыцьёф Нансен]], нарвежскі палярны даследчык, вучоны, палітык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар. 10.10.1861) * [[1961]]: [[Гэры Купер]], амерыканскі акцёр * [[1962]]: [[Франц Клайн]], амерыканскі мастак * [[1970]]: [[Уільям Добел]], аўстралійскі мастак * [[1986]]: [[Васіль Іванавіч Ігнаценка|Васіль Ігнаценка]], ліквідатар аварыі на [[Чарнобыльская АЭС|ЧАЭС]] (нар. 13.3.1961) * [[2002]]: [[Валерый Васільевіч Лабаноўскі|Валерый Лабаноўскі]], украінскі футбаліст і трэнер (нар. 6.1.1939) * [[2010]]: [[Жан Фера]], французскі спявак == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|513]] </noinclude> [[Катэгорыя:13 мая| ]] bxa01yvmjn6excefv27wpmqmejdcoa3 0 381 5175023 5140975 2026-08-03T17:18:15Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175023 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[11 лютага]]: [[Роберт Фултан]] запатэнтаваў параход — судна, якое прыводзіцца ў рух паравой машынай. * [[24 сакавіка]]: Рускія войскі на чале з [[Міхаіл Багданавіч Барклай дэ Толі|Міхаілам Барклаям-дэ-Толі]] занялі горад [[Умеа]]. * [[10 жніўня]]: На тэрыторыі [[Эквадор]]а пачалося паўстанне супраць іспанскага панавання. * [[16 верасня]]: Рускае войска П. І. Баграціона перамагло турэцкае войска Мяхмед-пашы ля вёскі Раселат у ходзе [[Руска-турэцкая вайна (1806—1812)|руска-турэцкай войны 1806—1812 года]]. * [[14 кастрычніка]]: Падпісаны [[Шонбрунскі мірны дагавор]] паміж Францыяй і Аўстрыяй. == Нарадзіліся == * [[19 студзеня]]: [[Эдгар Алан По]], амерыканскі пісьменнік (пам. [[7 кастрычніка|7.10.]].[[1849]]). * [[21 сакавіка]]: [[Фёдар Аляксеевіч Коні]], рускі драматург, тэатральны крытык. * [[27 сакавіка]]: [[Жорж Эжэн Асман]], французскі дзяржаўны дзеяч і горадабудаўнік (пам. [[11.1]].[[1891]]). == Памерлі == * [[31 мая]]: [[Франц Іозеф Гайдн]], аўстрыйскі кампазітар. * [[8 чэрвеня]]: [[Томас Пейн]], амерыканскі публіцыст, «хросны бацька» ЗША. * [[8 жніўня]]: [[Уэда Акінары]], японскі пісьменнік. * [[9 верасня]]: [[Аўгуст Людвіг Шлёцэр]], нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык (нар. [[1735]]). * [[16 снежня]]: [[Антуан дэ Фуркруа]], французскі хімік. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1809| ]] {{Храналагічны пералік}} lktpcixoo05dffz0ca4kl1afgz01hvl 0 394 5175037 4826908 2026-08-03T17:39:49Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175037 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[8 ліпеня]]: Асвечаны [[храм Хрыста Збавіцеля]] ў [[Масква|Маскве]]. * [[12 жніўня]]: Апошняя [[квага]] ў свеце памерла ў заапарку [[Амстэрдам]]а. * [[27 жніўня]]: Катастрафічнае [[Вывяржэнне Кракатаў 1883 года|вывяржэнне Кракатаў]]. == Нарадзіліся == * [[19 сакавіка]]: [[Уолтэр Хоўарс]], англійскі [[хімік]]-арганік і біяхімік, член [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1937, сумесна з [[Паўль Карэр|П. Карэрам]]) * [[21 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], празаік, [[паэт]], публіцыст (пам. [[3 сакавіка|3.3]].[[1944]]) * [[8 мая]]: [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпан Некрашэвіч]], акадэмік Беларускай Акадэміі навук (цяпер — [[Нацыянальная Акадэмія навук Беларусі]]). * [[5 чэрвеня]]: [[Джон Мейнард Кейнс|Джон Кейнс]], англійскі эканаміст * [[24 чэрвеня]]: [[Віктар Франц Гес]], аўстра-амерыканскі [[фізік]] * [[29 ліпеня]]: [[Беніта Мусаліні]], італьянскі дыктатар * [[26 лістапада]]: [[Міхай Бабіч]], венгерскі [[паэт]] * [[8 кастрычніка]]: [[Ота Генрых Варбург]], нямецкі біяхімік, доктар і фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1931) * [[22 снежня]]: [[Эдгар Варэз]], французска-амерыканскі [[кампазітар]] == Памерлі == * [[1 лютага]]: [[Сэру Эпеніса Такамбау]], першы [[кароль]] [[Фіджы]] * [[13 лютага]]: [[Вільгельм Рыхард Вагнер]], нямецкі кампазітар * [[22 кастрычніка]]: [[Майн Рыд]], англійскі [[пісьменнік]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1883| ]] plf3sucowokrck7nqh1ddtdabrsupby 0 445 5175290 5165289 2026-08-04T10:05:22Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5175290 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude>__NOTOC__ '''1 сакавіка''' — шасцідзесяты (шэсцьдзесят першы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[350]]: [[Ветраніён]] абвешчаны [[Рымскі імператар|імператарам]] у [[Сірмій|Сірміі]]. * [[394]]: У храме [[Веста|Весты]] ў [[Рым]]е загас святы агонь. * [[499]]: [[Лаўрэнцій (антыпапа)|Лаўрэнцій]] абраны біскупам [[Начэра-Інферыёрэ]] пасля таго, як [[Тэадорых Вялікі]] не падтрымаў яго кандыдатуру на [[Папа Рымскі|Папу Рымскага]]. * [[705]]: Пачатак [[пантыфікат]]у [[Ян VII (Папа Рымскі)|Яна VII]] * [[1498]]: [[Васка да Гама]] прыплыў у [[Мазамбік]]. * [[1555]]: У [[Ліён]]е апублікавана кніга прароцтваў [[Настрадамус]]а. * [[1565]]: Заснаваны горад [[Рыа-дэ-Жанейра]]. * [[1581]]: Створаны [[Трыбунал ВКЛ|Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага]]. * [[1815]]: Вяртанне [[Напалеон]]а з выгнання на [[востраў Эльба]]. * [[1867]]: [[Небраска]] ўвайшла ў склад [[ЗША]] і стала 37-ым штатам. * [[1870]]: Скончылася [[Парагвайская вайна]], па выніках якой [[Парагвай]] страціў 70 % мужчын краіны. * [[1872]]: Утварэнне першага ў свеце [[Нацыянальны парк|нацыянальнага парку]] [[Йелаўстонскі нацыянальны парк|Йелаўстан]]. * [[1881]]: [[Ігнат Яўхімавіч Грынявіцкі|Ігнат Грынявіцкі]] здзейсніў замах на [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]. * [[1896]]: Адкрыццё [[Радыеактыўнасць|радыеактыўнасці]] [[Антуан Анры Бекерэль|А. Бекерэлем]]. * [[1919]]: У [[Гродна|Гродне]] створана беларускае культурна-асветнае таварыства [[Бацькаўшчына (Гродна)|«Бацькаўшчына»]]. * [[1932]]: Абвешчана ўтварэнне незалежнай ад Кітая [[Маньчжоў-го|Маньчжурскай дзяржавы]]. * [[1934]]: [[Пу І]] абвешчаны імператарам [[Маньчжоу-го]]. * [[1941]]: Далучэнне [[Балгарыя|Балгарыі]] да [[Краіны Восі|восі Рым-Берлін-Токіа]]. * [[2002]]: Пачатак вайсковай аперацыі [[ЗША]] ў [[Афганістан]]е. == Нарадзіліся == * [[1445]]: [[Сандра Бацічэлі]], італьянскі мастак * [[1812]]: [[Аўгустус П'юджын]], брытанскі архітэктар і тэарэтык архітэктуры (пам. 14.9.1852) * [[1846]]: [[Васіль Васільевіч Дакучаеў|Васіль Дакучаеў]], геолаг і глебазнавец, заснавальнік рускай школы глебазнаўства і геаграфіі глеб. * [[1886]]: [[Оскар Какошка]], аўстрыйскі мастак і пісьменнік * [[1892]]: [[Акутагава Руноскэ]], класік японскай літаратуры * [[1895]]: [[Марсель Кан]], французская мастачка * [[1901]]: [[Любоў Янкоўская]], дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі * [[1904]]: [[Глен Мілер]], амерыканскi трамбанiст, кампазiтар, кiраўнiк джазавага аркестру * [[1917]]: [[Фёдар Шмакаў]], беларускі акцёр, рэжысёр (пам. 2.5.2009) * [[1926]]: [[Барыс Васілевіч Стральцоў|Барыс Стральцоў]], беларускі журналіст, літаратуразнавец, пісьменнік, педагог (пам. 18.10.2009) * [[1927]]: [[Клод Жансак]], французская актрыса * [[1928]]: [[Жак Рывет]], французскі кінарэжысёр * [[1929]]: [[Еўдакія Якаўлеўна Лось|Еўдакія Лось]], беларуская паэтэса, аўтар твораў для дзяцей (пам. 3.07.1977) * [[1936]]: [[Лідзія Савік]], беларускі літаратуразнавец, крытык * [[1937]]: [[Еўжэніу Дога]], малдаўскі кампазітар * [[1944]]: [[Роджэр Долтры]], брытанскі музыкант * [[1951]]: [[Дэбра Фішэр]], амерыканскі астраном * [[1958]]: [[Бертран Пікар]], швейцарскі псіхіятр і падарожнік * [[1963]]: [[Томас Андэрс]], нямецкi музыка, удзельнiк дуэта [[Modern Talking]] * [[1969]]: [[Хаўер Бардэм]], іспанскі кінаакцёр * [[1983]]: [[Лупіта Ніёнга]], кенійска-мексіканская актрыса * [[1994]]: [[Джасцін Бібэр]], канадскі спявак == Памерлі == [[File:Girolamo Frescobaldi (1583-1643), engraving by Claude Mellan (1619).jpg|thumb|80px|[[Джыралама Фрэскабальдзі]]]] * [[492]]: [[Фелікс III (Папа Рымскі)|Фелікс III, Папа Рымскі]] * [[965]]: [[Леў VIII (Папа Рымскі)|Леў VIII, Папа Рымскі]] * [[1131]]: [[Іштван II]], [[кароль Венгрыі]] (нар. [[1101]]) * [[1643]]: [[Джыралама Фрэскабальдзі]], італьянскі [[кампазітар]] (нар. [[1583]]) * [[1911]]: [[Якаб Хендрык вант Гоф]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1933]]: [[Уладзімір Адамавіч Жылка|Уладзімір Жылка]], беларускі паэт (нар. [[1900]]) * [[1937]]: [[Іегуда Пэн]], яўрэйскі мастак-жывапісец, педагог (нар. 24.5(5.6).[[1854]]) * [[1940]]: [[Антон Тамсаарэ]], эстонскі пісьменнік * [[1940]]: [[Эдвартс Вірза]], латышскі пісьменнік * [[1963]]: [[Фелічэ Казараці]], італьянскі мастак * [[1984]]: [[Джэкі Куган]], амерыканскі кінаакцёр (нар. [[26.10]].[[1914]]) * [[2014]]: [[Леанід Мендэлевіч Левін|Леанід Левін]], беларускі скульптар (нар. [[25.7]].[[1936]]) * [[2015]]: [[Вікторыя Мікалаеўна Мазур]], беларуская артыстка аперэты * [[2023]]: [[Жуст Фантэн]], французскі футбаліст * [[2024]]: [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў|Ігар Голубеў]], беларускі скульптар (нар. [[10 чэрвеня|10.6.]][[1961]]) == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Дзень «Нуль дыскрымінацыі» * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Сусветны дзень грамадзянскай абароны * {{BIH}}: Дзень незалежнасці * {{BGR}}, {{MOL}}, {{ROU}}: Свята Вясны ([[Марценіца]], [[Мэрцішор]]) * {{ICE}}: Дзень піва * {{KOR}}: Дзень руху за незалежнасць Карэі * {{MHL}}: Дзень памінання і памяці ахвяр ядзерных выпрабаванняў * {{PRY}}: Нацыянальны дзень герояў * {{POL}}: Нацыянальны дзень памяці «Праклятыя салдаты» * {{RUS}}: Дзень эксперта-крыміналіста МУС Расіі * {{RUS}}: Дзень хостынг-правайдэра * {{WAL}}: [[Дзень Святога Давіда]] * {{JPN}}: Нацыянальны дзень барацьбы за мір (Дзень Бікіні) <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|301]] </noinclude> [[Катэгорыя:1 сакавіка| ]] sgeq6vtmhdycrkzgxrav7xzwdrwlrzx 0 828 5175040 5169817 2026-08-03T17:47:51Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175040 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''3 жніўня''' — дзвесце пятнаццаты (дзвесце шаснаццаты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1427]]: [[Барыс Аляксандравіч Цверскі|Барыс Аляксандравіч]], вялікі князь цвярскі заключыў з [[Вітаўт]]ам дагавор «''быть за одно''». * [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1569]]: [[Курляндскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Інфлянты|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андрусаўскае перамір'е|Андрусаўскага перамір'я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]]. * [[1914]]: У час [[1СВ|1-ай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]]. * [[1940]]: [[Літоўская ССР]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]]. * [[1946]]: Заснаваная Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя (НБА) ЗША. * [[1943]]: Пачаўся першы этап савецкай партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]».<!--за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек--> * [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой. * [[1992]]: [[Рэспубліка Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Нігерыя]]й. * [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада. == Нарадзіліся == [[Выява:Pope_Shenouda_III_of_Alexandria_by_Chuck_Kennedy_(Official_White_House_Photostream).jpg|thumb|120px|Шэнуда III Александрыйскі]] * [[1803]]: [[Джозеф Пакстан]], англійскі інжынер, батанік * [[1811]]: [[Эліша Оціс]], вынаходнік бяспечнага ліфта * [[1899]]: [[Баляслаў Грабінскі]], беларускі ўрач, дзеяч беларускай эміграцыі (пам. 20.8.1991) * [[1904]]: [[Кліфард Дональд Саймак]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[1908]]: [[Біргіт Кульберг]], шведскі харэограф * [[1923]]: [[Шэнуда III Александрыйскі]], Патрыярх Копцкай праваслаўнай царквы * [[1934]]: [[Жонаш Савімбі]], ангольскі палітычны дзеяч * [[1963]]: [[Джэймс Алан Хэтфілд]], лідар гурта [[Metallica]] * [[1977]]: [[Анджэла Бізлі Старлінг]], брытанская Інтэрнэт-прадпрымальніца * [[1979]]: [[Эванджэлін Лілі]], канадская актрыса * [[1985]]: [[Рубен Лімарда]], венесуэльскі фехтавальшчык, алімпійскі чэмпіён * [[1986]]: [[Дар'я Домрачава]], беларуская біятланістка == Памерлі == [[Выява:Aleksandr_Solzhenitsyn_1974crop.jpg|thumb|right|120px|Аляксандр Салжаніцын]] * [[1270]]: [[Жан Трыстан Французскі]], французскі прынц * [[1615]]: [[Крыштаф Дарагастайскі]], дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, доктар медыцыны (нар. 2.3.1562) * [[1776]]: [[Петэр Якаб Хорэманс]], фламандскі жывапісец * [[1806]]: [[Мішэль Адансон]], французскі батанік * [[1917]]: [[Фердынанд Георг Фрабеніус]], нямецкі матэматык * [[1917]]: [[Стэфан Жавел]], французскі астраном * [[1968]]: [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Канстанцін Ракасоўскі]], маршал Савецкага Саюза, маршал Польшчы * [[1971]]: [[Янка Маўр]], беларускі пісьменнік (нар. 10.5.1883) * [[1994]]: [[Інакенцій Смактуноўскі]], савецкі акцёр * [[1998]]: [[Альфрэд Шнітке]], савецкі кампазітар і піяніст * [[2005]]: [[Рут Пераметс-Пюс]], эстонская актрыса * [[2008]]: [[Аляксандр Салжаніцын]], рускі пісьменнік == Святкуюць == * {{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]]: Дзень сцяга * {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Экватарыяльнай Гвінеі}} [[Экватарыяльная Гвінея]]: Дзень арміі <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|803]] </noinclude> [[Катэгорыя:3 жніўня| ]] h8rpps836eo4pmgqtn8ltsgaht7tr40 0 2333 5174982 4681457 2026-08-03T14:46:50Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5174982 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мінерал (значэнні)}} [[Выява:Different minerals.jpg|thumb|338x338px|Мінералы]] '''Мінерал''' ([[Нямецкая мова|ням]]. ''Mineral'' і [[Французская мова|фр]]. ''minéral'' ← ад [[Лацінская мова|позналац]]. ''minera'' – руда) — прыроднае [[геалогія|геалагічнае]] цела, амаль аднароднае паводле [[хімія|хімічнага]] складу і [[фізіка|фізічных]] уласцівасцяў, утворанае ў выніку фізіка-хімічных [[працэс]]аў у глыбіні і на паверхні [[Планета Зямля|Зямлі]]. Мінералы з'яўляюцца асноўнай часткай [[Горныя пароды|горных парод]]. Навука, якая вывучае мінералы называецца [[Мінералогія|мінералогіяй]]. Тэрмін ''мінерал'' выкарыстоўваюць для абазначэння мінеральнага індывіда, выгляду і разнавіднасці. Мінерал, як [[мінеральны від]] – гэта прыроднае [[хімічнае злучэнне]], якое мае пэўны хімічны склад і крышталічную структуру. Калі адрозненні ў хімічным складзе пры структурнай ідэнтычнасці не вельмі вялікія, то па афарбоўцы, марфалагічным або іншым асаблівасцям вылучаюць мінеральныя разнавіднасці – напрыклад [[горны крышталь]], [[аметыст]], [[цытрын]] і [[халцэдон]] з'яўляюцца разнавіднасцямі кварца. [[Мінеральныя індывіды]] - мі-неральныя цела, паміж якімі маюцца паверхні падзелу, напрыклад, [[Крышталічныя целы|крышталі]] і [[Збожжавыя культуры|збожжа]]. На 2015 год вядома больша за 5 тыс. мінералаў, з іх найбольш пашыраныя: [[сілікаты]] (каля 25 % агульнай колькасці мінералаў), [[вокіслы]] і [[гідравокіслы]], [[сульфіды]] і іх аналагі, [[фасфаты]], [[арсенаты]], [[ванадаты]]. А калі ўключыць сюды і ўсе вядомыя мінеральныя разнавіднасці, а таксама [[Сінонімы|сінанімічныя]] абазначэнні, то палучыцца больш за 5500 мінеральных імён. На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] ў зямной кары вядома некалькі соцен мінералаў, многія з іх з’яўляюцца пераважнымі кампанентамі [[карысныя выкапні|карысных выкапняў]]: [[каменная соль|каменнай солі]] ([[галіт]]), [[калійныя солі|калійных соляў]] ([[сільвін]]), [[фасфарыт]]аў ([[апатыт]]), [[даламіт]]аў (даламіт) і інш. == Фізічныя ўласцівасці мінералаў == [[Файл: Calcite-Galena-elm56c.jpg|right|thumb|[[Галеніт]], [[PbS]] мае высокі ўзровень удзельнай шчыльнасці]] Фізічныя ўласцівасці абумоўлены [[Крышталічная рашотка|крышталічнай структурай]] і [[Хімічны склад|хімічным складам]]. У прыродных мінералаў заўседы ёсць розныя неаднастайнасці, [[Дэфект|дэфекты]] і г. д., таму і іх ўласцівасці не з'яўляюцца абсалютна пастаяннымі. Адрозніваюць скалярныя фізічныя ўласцівасці мінералаў і вектарныя, велічыня якіх залежыць ад крышталаграфічнай напрамкі. Прыкладам скалярнай ўласцівасці можа служыць [[шчыльнасць]], а вектарнай – [[Цвёрдасць мінералаў|цвердасць]], крышталааптычныя ўласцівасці і інш. Фізічныя ўласцівасці падпадзяляюць на [[Механіка|механічныя]], [[Оптыка|аптычныя]], [[Люмінесцэнцыя|люмінесцэнтныя]], [[Магнітнае поле|магнітныя]], [[Электрычнае поле|электрычныя]], [[Тэрмадынаміка|тэрмічныя]] ўласцівасці, [[радыеактыўнасць]]. Акрамя знешняй формы крышталяў і іншых вылучэнняў, наибольшае значэнне пры іх апісанні і візуальнай дыягностыкі, асабліва ў палявых умовах, маюць [[колер]], [[бляск]], [[спайнасць]], [[Цвёрдасць мінералаў|цвёрдасць]], [[шчыльнасць]]. == Літаратура == * Вызначальнік мінералаў і горных парод / Н. У. Ерашова, Т. С. Шырко. — Мінск: Народная асвета, 1975. — 61, [2] с., [2] л. каляр. іл. * Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / [[У. Л. Фядотаў]], А. М. Цытлёнак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c. * Мінералы. Горныя пароды. Метэарыты: у свеце беларускага каменя: нарысы: [пераклад з рускай мовы] / Усевалад Бардон. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2011. — 68, [3] с. — (Зямля мая). == Гл. таксама == {{Commonscat|Minerals}} * [[:en:List of minerals (complete)|Поўны спіс мінералаў]], апісаных у англійскай Вікіпедыі (на англійскай мове) * [[Пародаўтваральныя мінералы]] * [[Мінеральныя пігменты]] * [[Мінеральныя індывіды]] * [[Мінеральныя агрэгаты]] * [[Антагенія мінералаў]] * [[Мінералагічны музей]] * [[Калекцыяніраванне мінералаў]] * [[Адуляр]] * [[Астрафіліт]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геалогія]] [[Катэгорыя:Мінералы| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] lxeniak5j42rkr4hj78df1olxbosk6g 5174983 5174982 2026-08-03T14:47:51Z JerzyKundrat 174 5174983 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мінерал (значэнні)}} [[Файл:Different minerals.jpg|thumb|Мінералы]] '''Мінерал''' ([[Нямецкая мова|ням]]. ''Mineral'' і [[Французская мова|фр]]. ''minéral'' ← ад [[Лацінская мова|позналац]]. ''minera'' — руда) — прыроднае [[геалогія|геалагічнае]] цела, амаль аднароднае паводле [[хімія|хімічнага]] складу і [[фізіка|фізічных]] уласцівасцяў, утворанае ў выніку фізіка-хімічных [[працэс]]аў у глыбіні і на паверхні [[Планета Зямля|Зямлі]]. Мінералы з’яўляюцца асноўнай часткай [[Горныя пароды|горных парод]]. Навука, якая вывучае мінералы называецца [[мінералогія]]й. Тэрмін ''мінерал'' выкарыстоўваюць для абазначэння мінеральнага індывіда, выгляду і разнавіднасці. Мінерал, як [[мінеральны від]] — гэта прыроднае [[хімічнае злучэнне]], якое мае пэўны хімічны склад і крышталічную структуру. Калі адрозненні ў хімічным складзе пры структурнай ідэнтычнасці не вельмі вялікія, то па афарбоўцы, марфалагічным або іншым асаблівасцям вылучаюць мінеральныя разнавіднасці — напрыклад [[горны крышталь]], [[аметыст]], [[цытрын]] і [[халцэдон]] з’яўляюцца разнавіднасцямі кварца. [[Мінеральныя індывіды]] — мі-неральныя цела, паміж якімі маюцца паверхні падзелу, напрыклад, [[Крышталічныя целы|крышталі]] і [[Збожжавыя культуры|збожжа]]. На 2015 год вядома больша за 5 тыс. мінералаў, з іх найбольш пашыраныя: [[сілікаты]] (каля 25 % агульнай колькасці мінералаў), [[вокіслы]] і [[гідравокіслы]], [[сульфіды]] і іх аналагі, [[фасфаты]], [[арсенаты]], [[ванадаты]]. А калі ўключыць сюды і ўсе вядомыя мінеральныя разнавіднасці, а таксама [[Сінонімы|сінанімічныя]] абазначэнні, то палучыцца больш за 5500 мінеральных імён. На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] ў зямной кары вядома некалькі соцен мінералаў, многія з іх з’яўляюцца пераважнымі кампанентамі [[карысныя выкапні|карысных выкапняў]]: [[каменная соль|каменнай солі]] ([[галіт]]), [[калійныя солі|калійных соляў]] ([[сільвін]]), [[фасфарыт]]аў ([[апатыт]]), [[даламіт]]аў (даламіт) і інш. == Фізічныя ўласцівасці мінералаў == [[Файл:Calcite-Galena-elm56c.jpg|right|thumb|[[Галеніт]], [[PbS]] мае высокі ўзровень удзельнай шчыльнасці]] Фізічныя ўласцівасці абумоўлены [[Крышталічная рашотка|крышталічнай структурай]] і [[Хімічны склад|хімічным складам]]. У прыродных мінералаў заўседы ёсць розныя неаднастайнасці, [[дэфект]]ы і г. д., таму і іх ўласцівасці не з’яўляюцца абсалютна пастаяннымі. Адрозніваюць скалярныя фізічныя ўласцівасці мінералаў і вектарныя, велічыня якіх залежыць ад крышталаграфічнай напрамкі. Прыкладам скалярнай ўласцівасці можа служыць [[шчыльнасць]], а вектарнай — [[Цвёрдасць мінералаў|цвердасць]], крышталааптычныя ўласцівасці і інш. Фізічныя ўласцівасці падпадзяляюць на [[Механіка|механічныя]], [[Оптыка|аптычныя]], [[Люмінесцэнцыя|люмінесцэнтныя]], [[Магнітнае поле|магнітныя]], [[Электрычнае поле|электрычныя]], [[Тэрмадынаміка|тэрмічныя]] ўласцівасці, [[радыеактыўнасць]]. Акрамя знешняй формы крышталяў і іншых вылучэнняў, наибольшае значэнне пры іх апісанні і візуальнай дыягностыкі, асабліва ў палявых умовах, маюць [[колер]], [[бляск]], [[спайнасць]], [[Цвёрдасць мінералаў|цвёрдасць]], [[шчыльнасць]]. == Літаратура == * Вызначальнік мінералаў і горных парод / Н. У. Ерашова, Т. С. Шырко. — Мінск: Народная асвета, 1975. — 61, [2] с., [2] л. каляр. іл. * Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / [[У. Л. Фядотаў]], А. М. Цытлёнак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c. * Мінералы. Горныя пароды. Метэарыты: у свеце беларускага каменя: нарысы: [пераклад з рускай мовы] / Усевалад Бардон. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2011. — 68, [3] с. — (Зямля мая). == Гл. таксама == {{Commonscat|Minerals}} * [[:en:List of minerals (complete)|Поўны спіс мінералаў]], апісаных у англійскай Вікіпедыі (на англійскай мове) * [[Пародаўтваральныя мінералы]] * [[Мінеральныя пігменты]] * [[Мінеральныя індывіды]] * [[Мінеральныя агрэгаты]] * [[Антагенія мінералаў]] * [[Мінералагічны музей]] * [[Калекцыяніраванне мінералаў]] * [[Адуляр]] * [[Астрафіліт]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геалогія]] [[Катэгорыя:Мінералы| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] jtg12ii4bt6g36i1ipn4bf40ttbbx72 5174985 5174983 2026-08-03T14:48:32Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5174985 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мінерал (значэнні)}} [[Файл:Different minerals.jpg|thumb|Мінералы]] '''Мінерал''' ([[Нямецкая мова|ням]]. ''Mineral'' і [[Французская мова|фр]]. ''minéral'' ← ад [[Лацінская мова|позналац]]. ''minera'' — руда) — прыроднае [[геалогія|геалагічнае]] цела, амаль аднароднае паводле [[хімія|хімічнага]] складу і [[фізіка|фізічных]] уласцівасцяў, утворанае ў выніку фізіка-хімічных [[працэс]]аў у глыбіні і на паверхні [[Планета Зямля|Зямлі]]. Мінералы з’яўляюцца асноўнай часткай [[Горныя пароды|горных парод]]. Навука, якая вывучае мінералы называецца [[мінералогія]]й. Тэрмін ''мінерал'' выкарыстоўваюць для абазначэння мінеральнага індывіда, выгляду і разнавіднасці. Мінерал, як [[мінеральны від]] — гэта прыроднае [[хімічнае злучэнне]], якое мае пэўны хімічны склад і крышталічную структуру. Калі адрозненні ў хімічным складзе пры структурнай ідэнтычнасці не вельмі вялікія, то па афарбоўцы, марфалагічным або іншым асаблівасцям вылучаюць мінеральныя разнавіднасці — напрыклад [[горны крышталь]], [[аметыст]], [[цытрын]] і [[халцэдон]] з’яўляюцца разнавіднасцямі кварца. [[Мінеральныя індывіды]] — мі-неральныя цела, паміж якімі маюцца паверхні падзелу, напрыклад, [[Крышталічныя целы|крышталі]] і [[Збожжавыя культуры|збожжа]]. На 2015 год вядома больша за 5 тыс. мінералаў, з іх найбольш пашыраныя: [[сілікаты]] (каля 25 % агульнай колькасці мінералаў), [[вокіслы]] і [[гідравокіслы]], [[сульфіды]] і іх аналагі, [[фасфаты]], [[арсенаты]], [[ванадаты]]. А калі ўключыць сюды і ўсе вядомыя мінеральныя разнавіднасці, а таксама [[Сінонімы|сінанімічныя]] абазначэнні, то палучыцца больш за 5500 мінеральных імён. На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] ў зямной кары вядома некалькі соцен мінералаў, многія з іх з’яўляюцца пераважнымі кампанентамі [[карысныя выкапні|карысных выкапняў]]: [[каменная соль|каменнай солі]] ([[галіт]]), [[калійныя солі|калійных соляў]] ([[сільвін]]), [[фасфарыт]]аў ([[апатыт]]), [[даламіт]]аў (даламіт) і інш. == Фізічныя ўласцівасці мінералаў == [[Файл:Calcite-Galena-elm56c.jpg|right|thumb|[[Галеніт]], [[PbS]] мае высокі ўзровень удзельнай шчыльнасці]] Фізічныя ўласцівасці абумоўлены [[Крышталічная рашотка|крышталічнай структурай]] і [[Хімічны склад|хімічным складам]]. У прыродных мінералаў заўседы ёсць розныя неаднастайнасці, [[дэфект]]ы і г. д., таму і іх ўласцівасці не з’яўляюцца абсалютна пастаяннымі. Адрозніваюць скалярныя фізічныя ўласцівасці мінералаў і вектарныя, велічыня якіх залежыць ад крышталаграфічнай напрамкі. Прыкладам скалярнай ўласцівасці можа служыць [[шчыльнасць]], а вектарнай — [[Цвёрдасць мінералаў|цвердасць]], крышталааптычныя ўласцівасці і інш. Фізічныя ўласцівасці падпадзяляюць на [[Механіка|механічныя]], [[Оптыка|аптычныя]], [[Люмінесцэнцыя|люмінесцэнтныя]], [[Магнітнае поле|магнітныя]], [[Электрычнае поле|электрычныя]], [[Тэрмадынаміка|тэрмічныя]] ўласцівасці, [[радыеактыўнасць]]. Акрамя знешняй формы крышталяў і іншых вылучэнняў, наибольшае значэнне пры іх апісанні і візуальнай дыягностыкі, асабліва ў палявых умовах, маюць [[колер]], [[бляск]], [[спайнасць]], [[Цвёрдасць мінералаў|цвёрдасць]], [[шчыльнасць]]. == Літаратура == * Вызначальнік мінералаў і горных парод / Н. У. Ерашова, Т. С. Шырко. — Мінск: Народная асвета, 1975. — 61, [2] с., [2] л. каляр. іл. * Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / [[У. Л. Фядотаў]], А. М. Цытлёнак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c. * Мінералы. Горныя пароды. Метэарыты: у свеце беларускага каменя: нарысы: [пераклад з рускай мовы] / Усевалад Бардон. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2011. — 68, [3] с. — (Зямля мая). == Гл. таксама == {{Commonscat|Minerals}} * [[:en:List of minerals (complete)|Поўны спіс мінералаў]], апісаных у англійскай Вікіпедыі (на англійскай мове) * [[Мінеральныя агрэгаты]] * [[Адуляр]] * [[Астрафіліт]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геалогія]] [[Катэгорыя:Мінералы| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] m2d2h22wgoh3dh4o2e8vl5xlwjm7saa 0 9056 5175029 4619217 2026-08-03T17:26:42Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175029 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[10 студзеня]]: [[Вільгельм Рыхард Вагнер]] выступае са сваёй першай сімфоніяй (у [[Лейпцыг]]у). * [[10 жніўня]]: Каля [[возера Мічыган]] заснаваны горад [[Чыкага]]. == Нарадзіліся == * [[30 студзеня]]: [[Апалінар Гараўскі]], беларускі мастак * [[31 студзеня]]: [[Станіслаў Сільвестровіч]], удзельнік [[паўстанне 1863-1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гадоў]] == Памерлі == * [[15 кастрычніка]]: [[Міхал Клеафас Агінскі]], беларускі кампазітар і дзяржаўны дзеяч. * [[23 лістапада]]: [[Жан-Батыст Журдан]], маршал Францыі. * [[17 снежня]]: [[Каспар Хаўзер]], вядомы сваім таямнічым лёсам знайдыш, празваны «Дзіця Еўропы». {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1833| ]] onw8p71oqqh58aaro57w7ptyqql1xlj 0 9114 5175028 5165312 2026-08-03T17:25:18Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175028 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[10 студзеня]]: Пачаўся першы ўсеагульны перапіс насельніцтва ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. * [[13 ліпеня]]: [[Гульельма Марконі]] аформіў патэнт на [[радыё]] ў [[ЗША]]. * [[18 ліпеня]]: Працягласць працоўнага дня на прадпрыемствах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] скарочана да 11,5 гадзін, нядзеля абвешчана выхадным днём. * [[10 жніўня]]: [[Фелікс Хофман]], які працаваў у [[Bayer AG]], атрымаў узоры [[ацэтылсаліцылавая кіслата|ацэтылсаліцылавай кіслаты]] ў форме, магчымай для медыцынскага ўжывання. * [[7 кастрычніка]]: У [[Вільня|Вільні]] створаны [[Бунд|«Бунд» — Усеагульны яўрэйскі рабочы саюз у Літве, Польшчы і Расіі]]. == Нарадзіліся == * [[4 лютага]]: [[Людвіг Эрхард]], нямецкі палітык (пам. 5.5.1977) * [[18 мая]]: [[Фрэнк Капра]], амерыканскі кінарэжысёр * [[25 мая]]: [[Джын Тані]], амерыканскі баксёр * [[20 ліпеня]]: [[Тадэвуш Рэйхштэйн]], швейцарскі хімік * [[31 жніўня]]: [[Фрэдрык Марч]], амерыканскі акцёр * [[10 верасня]]: [[Жорж Батай]], французскі філосаф і пісьменнік * [[12 верасня]]: [[Ірэн Жаліё-Кюры]], французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1935) * [[18 лістапада]]: [[Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] == Памерлі == * [[3 красавіка]]: [[Іаганес Брамс]], нямецкі [[кампазітар]] і піяніст (нар. [[7.5]].[[1833]]) * [[12 жніўня]]: [[Фёдар Іванавіч Буслаеў]], гісторык рускай мовы (нар. [[25.10]].[[1818]]) * [[17 кастрычніка]]: [[Мікалай Гаўрылавіч Славянаў]], рускі інжынер-электратэхік, вынаходнік электрычнай дугавой [[Зварка|зваркі]] металаў (нар. [[5.5]].[[1854]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1897| ]] po11lw1qzna3obf5gdxcwefoqnj0f2t 0 9136 5175033 5165499 2026-08-03T17:34:39Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175033 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:5 Prohibition Disposal(9).jpg|thumb|У [[Нью-Ёрк]]у спіртное зліваюць у каналізацыю.]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|thumb|[[Станіслаў Булак-Балаховіч]] з польскімі афіцэрамі ў [[Брэст|Брэсце]].]] [[Файл:Soldiers of the Lithuanian Army in Vilnius, Lithuania, 1920.jpg|thumb|Салдаты літоўскай арміі ў [[Вільня|Вільні]].]] * [[16 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаў дзейнічаць «сухі закон». * [[2 лютага]]: У [[Тарту]] падпісаны [[Тартускі мірны дагавор паміж РСФСР і Эстоніяй|мірны дагавор]], згодна з якім Савецкая Расія прызнала незалежнасць [[Эстонская Рэспубліка (1920—1940)|Эстоніі]]. * [[7 лютага]]: У [[Іркуцк]]у [[Расстрэл адмірала Калчака|расстраляны]] рускі адмірал [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Аляксандр Калчак]]. * [[9 лютага]]: Падпісаны года [[Шпіцбергенскі трактат|міжнародны трактат]], які вызначыў прававы статус архіпелага [[Шпіцберген]] * [[23 лютага]]: Генерал [[Станіслаў Булак-Балаховіч]] са сваім [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|атрадам]] перайшоў пад польскае камандаванне, адпаведнае пагадненне было падпісанае ў [[Рыга|Рызе]]. * [[28 лютага]]: [[Антон Луцкевіч]] пакінуў пасаду старшыні [[Рада народных міністраў БНР|Рады народных міністраў БНР]] і выехаў у [[Вільня|Вільню]]. * [[6 сакавіка]]: [[Другая Рэч Паспалітая|Польскія]] войскі занялі [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] (зараз [[Светлагорск]]). * [[10 сакавіка]]: Абраны новы склад прэзідыума [[ЧБНК|Часовага беларускага нацыяальнага камітэта]] на чале з [[Кузьма Цярэшчанка|Кузьмой Цярэшчанкам]]. * [[14 сакавіка]]: Рэферэндум у [[Шлезвіг-Гольштэйн]]е, 80 % адыходзяць да [[Германія|Германіі]]. * [[7 мая]]: Польскія і ўкраінскія часці ўвайшлі ў [[Кіеў]]. * [[12 мая]]: У Савецкай Расіі абвешчана ваеннае становішча. * [[15 мая]]: Скліканы Устаноўчы сейм [[Літва|Літвы]]. * [[18 мая]]: Парламент [[Ісландыя|Ісландыі]] ([[Альтынг]]) прыняў Канстытуцыю. * [[10 чэрвеня]]: Польскія аддзелы пад кіраўніцтвам [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглага]] пакінулі [[Кіеў]]. * [[4 ліпеня]]: Пачалося наступленне [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскім фронце]]. * [[11 ліпеня]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Мінск]]. * [[12 ліпеня]]: [[РСФСР]] паводле [[Маскоўскі дагавор РСФСР — Літва (1920)|Маскоўскага дагавора]] прызнала [[Літва|Літоўскую Рэспубліку]] і яе правы на значную частку тэрыторыі Беларусі. * [[14 ліпеня]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільня|Вільню]]. * [[20 ліпеня]]: Бальшавікі занялі [[Гродна]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[31 ліпеня]]: Абвешчана дэкларацыя аб незалежнасці [[БССР]] — другое абвяшчэнне савецкай рэспублікі на тэрыторыі Беларусі. * [[11 жніўня]]: Савецкая Расія прызнавала незалежнасць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. * [[13 жніўня]]: Пачатак наступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] на чале з [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. Тухачэўскім]] на [[Варшава|Варшаву]]. [[Файл:Polish-soviet war 1920 Aftermath of Battle of Warsaw.jpg|thumb|Польскія салдаты з захопленымі савецкімі сцягамі.]] * [[16 жніўня]]: Польскія сілы пад камандваннем [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] контратакавалі пад Варшавай, прымусіўшы [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную армію]] да адступлення. * [[17 жніўня]]: У [[Мінск]]у пачаліся перамовы аб міры паміж [[РСФСР|Савецкай Расіяй]] і [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэччу Паспалітай]]. * [[20 жніўня]]: Адбылося адкрыццё першай камерцыйнай радыёстанцыі ў свеце — радыё 8MK (WWJ) у [[Дэтройт|Дэтройце]]. * [[26 жніўня]]: Прынятая 19-я папраўка да Канстытуцыі [[ЗША]], якая дала права голасу [[жанчына]]м. [[Файл:1920_olympics_poster.jpg|thumb|150px|Плакат прысвечаны Алімпійскім гульням.]] * [[12 верасня]]: Завяршыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1920]], якія праходзілі ў [[Антверпен]]е з 20 красавіка. * [[14 верасня]]: У [[Мінск]]у адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]]. * [[27 верасня]]: Войскі [[С. Булак-Балаховіч]]а занялі [[Пінск]]. * [[9 кастрычніка]]: Дывізіі генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] занялі [[Вільнюс|Вільню]] і Віленскі край. * [[12 кастрычніка]]: На тэрыторыі Віленшчыны і Гродзеншчыны абвешчана асобнае дзяржаўнае ўтварэнне пад назвай [[Сярэдняя Літва]] * [[18 кастрычніка]]: Спыніліся [[ваенныя дзеянні]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[20 кастрычніка]]: На [[Нацыянальна-палітычная нарада (1920)|беларускай нацыянальна-палітычнай нарадзе]] ў [[Рыга|Рызе]] пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] створаны блок беларускіх партый для барацьбы супраць Савецкай улады і польскай акупацыі за незалежную і непадзельную Беларусь. * [[25 кастрычніка]]: Войскі генерала [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] (15 тыс. чал.) перайшлі часовую мяжу, пачаўшы вайсковыя дзеянні супраць Чырвонай Арміі. * 25 кастрычніка: У чатырох канадскіх правінцыях прыняты «сухі закон». * [[10 лістапада]]: Аддзелы [[С. Булак-Балаховіч]]а захапілі [[Мазыр]]. * [[11 лістапада]]: Заключана [[Беларуска-літоўскі дагавор (1920)|пагадненне]] паміж урадамі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Дэмакратычнай Рэспублікі]]. * [[15 лістапада]]: [[Данцыг]] абвешчаны вольным горадам. * [[21 лістапада]]: Рада Случчыны выдае дэкларацыю, у якой заклікае да барацьбы за незалежную Беларусь у яе этнаграфічных межах — пачатак [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]]. * [[9 снежня]]: Беспартыйны [[Міхаэль Хайніш]] становіцца прэзідэнтам [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[22 снежня]]: VIII з’езд Саветаў [[РСФСР]] зацвердзіў план эканамічнага развіцця краіны «ГОЭЛРО». * [[28 снежня]]: Скончыліся баявыя дзеянні [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]]. * снежань: Па ініцыятыве консула [[БНР]] [[Мікалай Вяршынін (консул БНР)|М. Вяршыніна]] створана [[Беларуская грамада ў Празе]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Барыс Рагуля]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху * [[2 студзеня]]: [[Айзэк Азімаў]], амерыканскі пісьменнік-фантаст (пам. 6.4.1992) * [[14 студзеня]]: [[Мікола Аўрамчык]], беларускі паэт, перакладчык * [[20 студзеня]]: [[Федэрыка Феліні]], італьянскі сцэнарыст і кінарэжысёр (пам. 31.10.1993) * [[11 лютага]]: [[Фарук I]], кароль Егіпта * [[20 лютага]]: [[Фёдар Аляксандравіч Абрамаў|Ф.А. Абрамаў]], рускі пісьменнік (пам. 14.05.1983) * [[15 сакавіка]]: [[Эдуард Донал Томас]], амерыканскі ўрач-трансплантолаг * [[1 красавіка]]: [[Ташыра Міфунэ]], японскі акцёр (пам. 1997) * [[6 красавіка]]: [[Эдманд Фішэр]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1992) * [[18 мая]]: [[Ян Павел II|Караль Вайтыла]], які ў 1978 годзе стаў папай Рымскім Янам Паўлам II * [[11 ліпеня]]: [[Юл Брынер]], амерыканскі акцёр * [[14 ліпеня]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. 20.7.1970) * [[17 чэрвеня]]: [[Франсуа Жакоб]], французскі мікрабіёлаг * [[17 жніўня]]: [[Морын О'Хара]], ірландская актрыса * [[22 жніўня]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[23 кастрычніка]]: [[Джані Радары]], італьянскі дзіцячы пісьменнік і журналіст * [[29 кастрычніка]]: [[Барух Бенасераф]], амерыканскі генетык, мікрабіёлаг і імунолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1980) (пам.2.8.2011) * [[12 лістапада]]: [[Андрэй Макаёнак]], беларускі драматург == Памерлі == * [[7 студзеня]]: [[Эдмунд Бартан]], першы прэм’ер-міністр Аўстраліі * [[7 лютага]]: [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Аляксандр Калчак]], расійскі ваенны і палітычны дзеяч, флатаводзец, навуковец-акіянограф. * [[24 студзеня]]: [[Амедэо Мадыльяні]], італьянскі мастак. * [[4 ліпеня]]: [[Макс Клінгер]], нямецкі мастак. * [[28 ліпеня]]: [[Алесь Гарун]], беларускі літаратар. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1920| ]] izku5r420420jc722228bso07l7sc1g 0 9199 5175022 5129941 2026-08-03T17:15:13Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175022 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Kasparov-12.jpg|thumb|[[Гары Каспараў]] і [[Анатоль Карпаў]] у час шахматнага матчу.]] [[Файл:RIAN archive 693673 Mikhail Gorbachev and Ronald Reagan talk.jpg|thumb|[[Рональд Рэйган]] і [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]] на саміце ў Жэневе.]] [[Файл:Uranus moon Puck.png|thumb|[[Пак (спадарожнік Урана)]].]] * [[1 студзеня]]: Зарэгістраваны першыя [[дамен верхняга ўзроўню|дамены верхняга ўзроўню]]: [[.arpa]], [[.com]], [[.edu]], [[.gb]], [[.gov]], [[.mil]], [[.net]], [[.org]], [[.us]]. * [[15 лютага]]: Перарваны матч на першынство свету па [[шахматы|шахматах]] паміж [[Анатоль Карпаў|Анатолем Карпавым]] і [[Гары Каспараў|Гары Каспаравым]], самы доўгі ў гісторыі. * [[16 лютага]]: ** [[Катастрофа Ту-134А пад Мінскам]] прывяла да гібелі людзей. ** [[Ізраіль]] пачаў вывад войск з [[Ліван]]а. * [[11 сакавіка]]: [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]] абраны Генеральным сакратаром ЦК КПСС. * [[15 красавіка]]: ** У [[ПАР]] адменена забарона на міжрасавыя шлюбы. ** Зарэгістраваны першы ў гісторыі [[Інтэрнэт дамены|інтэрнэт-дамен]] — [[symbolics.com]]. * [[23 красавіка]]: На пленуме ЦК КПСС [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]] прадставіў праграму рэфармавання савецкай сістэмы. * [[7 мая]]: Адкрыты для наведвальнікаў [[Полацкі музей баявой славы]]. * [[16 мая]]: Выйшаў указ Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] «Аб узмоцненай барацьбе з п’янствам і алкагалізмам». * [[28 мая]]: «[[Дынама Кіеў|Дынама]]» ([[Кіеў]]) забіла свой 2000-ы гол у чэмпіянатах [[СССР]] па [[футбол]]е. * [[13 ліпеня]]: Прайшоў дабрачынны рок-фестываль [[Live Aid]] для збору сродкаў на дапамогу галадаючым у [[Эфіопія|Эфіопіі]]. * [[27 ліпеня]]: XII Сусветны фестываль моладзі і студэнтаў адкрыўся ў [[Масква|Маскве]]. * [[10 жніўня]]: Спявак [[Майкл Джэксан]] набыў кампанію [[ATV Music]], якой належалі правы на амаль усе песні гурта [[The Beatles]]. * [[12 жніўня]]: Здарылася катастрофа самалёта [[Boeing 747]] пад [[Токіа]]. * [[31 жніўня]]: Экспедыцыя на амерыканскім даследчым судне «Knorr» знайшла затанулы «[[Тытанік|Titanic]]». * [[13 верасня]]: Прадстаўлена першая кампутарная гульня з серыі [[Super Mario]]. * [[15 кастрычніка]]: На пленуме ЦК КПСС [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]] аб’явіў аб планах эканамічнай перабудовы. * [[17 кастрычніка]]: У савецкі кінапракат выйшаў фільм «[[Ідзі і глядзі]]» рэжысёра [[Элем Клімаў|Элема Клімава]]. * [[9 лістапада]]: [[Гары Каспараў]] стаў самым маладым чэмпіёнам свету па шахматах у гісторыі, перамогшы Анатоля Карпава. * [[19 лістапада]]: Распачаўся саміт у [[Жэнева|Жэневе]], першая асабістая сустрэча Міхаіла Гарбачова і [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]. * [[20 лістапада]]: Кампанія [[Microsoft]] выпусціла першую версію сваёй аперацыйнай сістэмы [[Windows 1.0]]. * [[15 снежня]]: У [[БССР|Беларусі]] нарадзіўся 10-мільённы жыхар. * [[28 снежня]]: Уведзены ў эксплуатацыю [[Новасібірскі метрапалітэн]]. * [[30 снежня]]: Па здымках, зробленых апаратам «[[Вояджэр-2]]», адкрыты [[Пак (спадарожнік Урана)|Пак, спадарожнік Урана]]. == Нарадзіліся == * [[25 студзеня]]: [[Ціна Караль]], украінская спявачка і актрыса, тэлевядучая. * [[26 сакавіка]]: [[Кіра Найтлі]], брытанская актрыса. * [[30 чэрвеня]]: [[Майкл Фелпс]], амерыканскі плывец, шматразовы алімпійскі чэмпіён. * [[8 снежня]]: [[Дуайт Ховард]], амерыканскі баскетбаліст. * [[31 снежня]]: [[Аляксандра Герасіменя]], беларуская плыўчыха, грамадская дзяячка. == Памерлі == * [[10 сакавіка]]: [[Канстанцін Чарненка]], кіраўнік СССР (нар. 1(24).9.1911) * [[10 кастрычніка]]: [[Юл Брынер]], амерыканскі акцёр {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1985| ]] 2iw5pzmh0uj6nndz5skkve4xco7wm9f 0 10024 5175019 4879622 2026-08-03T17:12:49Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5175019 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Luiz Inácio Lula da Silva in 2003.jpeg|thumb|[[Луіс Інасіу Лула да Сілва]].]] [[Файл:USMarineTankinBaghdad.jpg|thumb|Амерыканскія танкі ў [[Багдад]]зе.]] * [[1 студзеня]]: [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]] заступае на пасаду Прэзідэнта [[Бразілія|Бразіліі]]. * [[1 студзеня]]: [[Паскаль Кушпен]] стаў Прэзідэнтам [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. * [[23 студзеня]]: Прэм’ера спектакля «Дзіўная місія Сэвідж» у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]]. * [[24 студзеня]]: Паміж урадам [[Кот-д’Івуар]]а і ўзброенай апазіцыяй заключана [[пагадненне ў Ліна-Маркусі]] ([[Францыя]]), як спроба мірнага ўрэгулявання [[Першая Івуарыйская вайна|вайны]]. * [[6 лютага]]: Кампанія [[БелСел]] пачала аказваць паслугі сотавай сувязі стандарту CDMA-2000 * [[14 лютага]]: Ва ўзросце 6,5 гадоў памерла кланіраваная [[авечка Долі]]. * [[19 сакавіка]]: Пачатак [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]] (01:00 [[UTC]]). * [[9 сакавіка]]: Амерыканскія войскі ўвайшлі ў [[Багдад]]. * [[16 красавіка]]: Падпісаны [[Афінскі трактат]] аб прыняцці ў [[ЕС]] дзесяці дзяржаў: [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Кіпр]]а, [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Мальта|Мальты]], [[Славакія|Славакіі]], [[Славенія|Славеніі]], [[Чэхія|Чэхіі]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. * [[30 красавіка]]: [[Ракетныя сані]] ўсталявалі рэкорд хуткасці на Зямлі (10 325 км/г). * [[2 чэрвеня]]: Стартавала першая планетарная місія [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]] «[[Mars Express]]». * [[20 чэрвеня]]: [[Джымі Вэйлс]] абвясціў аб заснаванні [[Фонд Вікімедыя|Фонду Вікімедыя]]. * [[30 чэрвеня]]: У [[Кіншаса|Кіншасе]] Прэзідэнт [[ДР Конга]] [[Жазеф Кабіла]] і паўстанцы падпісалі пагадненне аб падзеле ўлады, завяршылася [[Другая кангалезская вайна]]. * [[10 жніўня]]: Расійскі касманаўт [[Юрый Маленчанка]], які знаходзіўся на [[МКС]], ажаніўся з грамадзянкай ЗША Кацярынай Дзмітрыевай, якая была на [[Зямля|Зямлі]]. * [[19 жніўня]]: У [[Ірак]]у каля штаб-кватэры [[ААН]] выбухнула бомба. Забіта 22 чалавекі, між іх Серджыа Вейра дэ Мела, галоўны сакратар іракскага аддзялення ААН * [[7 верасня]]: Гарадскія ўлады [[Полацк]]а ўстанавілі [[помнік літары «Ў»]]. * [[14 верасня]]: [[Швецыя]] ў выніку рэферэндуму адмовілася ад переходу на агульнаеўрапейскую грашовую адзінку [[Еўра]]. * [[14 верасня]]: У выніку рэферэндуму [[Эстонія]] далучылася да [[ЕС|Еўрапейскага Саюза]]. * [[1 кастрычніка]]: Утворана [[Японскае агенцтва аэракасмічных даследаванняў]]. * [[12 кастрычніка]]: ** Першы музычны інтэрнэт-партал Беларусі «[[Тузін Гітоў]]» распачаў працу ў Сеціве. ** [[Пажар у Казлоўшчынскім псіханеўралагічным доме-інтэрнаце]] прывёў да гібелі людзей. * [[15 кастрычніка]]: ** У [[КНР]] запушчаны першы касмічны карабель з касманаўтам (тэйкунаўтам) на борце — «[[Шэньчжоў-5]]». ** [[Ільхам Гейдар аглы Аліеў|Ільхам Аліеў]] стаў прэзідэнтам [[Азербайджан]]у пасля смерці свайго бацькі [[Гейдар Алі-рза аглы Аліеў|Гейдара Аліева]]. * [[18 кастрычніка]]: Распачаў вяшчанне тэлеканал «[[Беларусь 2|ЛАД]]». * [[21 кастрычніка]]: Упершыню сфатаграфавана [[малая планета Эрыс]] (заўважана 5.1.2005). * [[24 кастрычніка]]: Камп’ютарная гульня «[[The Hobbit (гульня, 2003)|The Hobbit]]» была ўпершыню выпушчана ў Еўропе для платформы [[Game Boy Advance]]. * [[12 лістапада]]: У канцэртнай зале «Мінск» адбылася прэзентацыя зборніка песень беларускіх выканаўцаў «[[Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя]]». * [[26 лістапада]]: Адбыўся апошні палёт авіялайнера [[Aérospatiale-BAC Concorde|Concorde]]. * [[25 снежня]]: На тэрыторыі Нацыянальнага парку «[[Нацыянальны парк Белавежская пушча|Белавежская пушча]]» пачала працаваць рэзідэнцыя [[Дзед Мароз|Дзеда Мароза]]. == Нарадзіліся == * [[5 мая]]: [[Карлас Алькарас]], іспанскі тэнісіст == Памерлі == * [[26 студзеня]]: [[Уладзімір Мулявін]], беларускі музыкант * [[27 студзеня]]: [[Васіль Сахарчук]], беларускі паэт * [[18 сакавіка]]: [[Карль Клінг]], нямецкі аўтагоншчык * 18 сакавіка: [[Адам Озбэрн]], брытанскі пачынальнік камп’ютарнай тэхналогіі * [[14 красавіка]]: [[Зора Кіпель]], беларускі грамадскі дзеяч, літаратуразнаўца, публіцыстка (нар. 1.7.[[1927]]) * [[25 красавіка]]: [[Янка Жамойцін]], беларускі пісьменнік-публіцыст, літаратурны крытык, грамадскі дзеяч (нар. 28.1.[[1922]]) * [[28 мая]]: [[Ілля Прыгожын]], бельгійскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1977) * [[12 чэрвеня]]: [[Грэгары Пек]], амерыканскі акцёр * [[22 чэрвеня]]: [[Васіль Быкаў]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. 19.6.[[1924]]) * [[29 чэрвеня]]: [[Кэтрын Хепбёрн]], кінаактрыса * [[16 кастрычніка]]: [[Ласла Пап]], трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе * [[13 верасня]]: [[Анатоль Багатыроў]], беларускі кампазітар (нар. 13.8.[[1913]]) * [[26 кастрычніка]]: [[Леанід Філатаў]], рускі акцёр, пісьменнік, рэжысёр * [[3 лістапада]]: [[Расул Гамзатавіч Гамзатаў]], аварскі паэт {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2003| ]] 9gh0l6r49gr71988k8y9uokbg0i52q2 0 10278 5174923 5101681 2026-08-03T12:47:18Z ~2026-42750-16 172081 /* Гісторыя */ арфаграфія, вычытка 5174923 wikitext text/x-wiki '''Азарыцкія лагеры смерці''' — агульная назва шэрагу месцаў зняволення і масавага знішчэння мірнага насельніцтва нямецка-фашысцкай арміяй каля свайго пярэдняга краю абароны недалёка ад в. [[Азарычы]] ў [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкім раёне]] [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] (цяпер — [[Калінкавіцкі раён]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]), як жывой заслоны на шляху наступлення савецкіх войскаў у сакавіку 1944 года ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == У пачатку сакавіка [[1944]] камандуючы 9-й нямецкай арміяй [[Ёзэф Гарпэ]] загадаў размясціць недалёка ад пярэдняга краю абароны канцлагеры, у якія пад выглядам [[эвакуацыя|эвакуацыі]] было прывезена больш за 50 тысяч непрацаздольных людзей, у тым ліку [[сыпны тыф|сыпна-тыфознахворых]] з бальніц і лазарэтаў. Мэтай [[нацызм|нацыстаў]] было распачаць у лагерах [[эпідэмія|эпідэмію]] і распаўсюдзіць яе на часці [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], каб затрымаць іх наступленне. Былі створаны тры асноўныя і шэраг невялікіх перасыльных лагераў. Яны размяшчаліся ў маладаступных, неспрыяльных для жыцця месцах. Першы лагер займаў участак забалочанага рэдкалесся (200 × 400 м) за 1 км на захад ад в. Дзерць (у 1966 злучылася з в. [[Юркі]] Акцябрскага раёна). Другі (600 × 350 м) знахозіўся ў падобным месцы за 2 км на паўночны захад ад [[Азарычы|Азарычаў]] у непасрэднай блізкасці ад нямецкага пярэдняга краю. Трэці лагер (350 × 600 м) размяшчаўся на балоце за 2 км на захад ад в. Падасіннік (цяпер не існуе, знаходзілася на тэрыторыі сучаснага Светлагорскага раёна). Лагеры ўяўлялі нічым не абсталяваныя, без пабудоў тэрыторыі, абнесеныя калючым дротам, з вышкамі вартаўнікоў па вуглах. Збор і адпраўка людзей у лагеры пачаліся ў першыя дні сакавіка 1944 г. Гэта былі пераважна мірныя сельскія і гарадскія жыхары прыфрантавых раёнаў [[Гомельская вобласць|Гомельскай]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] і [[Палеская вобласць|Палескай]] абласцей Беларусі, а таксама расійскіх [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] абласцей Расіі, якіх немцы вывезлі пры адступленні яшчэ восенню 1943 г. Усіх жыхароў населеных пунктаў, што падпалі пад татальную «эвакуацыю», нямецкія салдаты гвалтам, пад пагрозай расстрэлу, выганялі з хат і накіроўвалі на зборныя пункты, дзе людзей «сартавалі» на працаздольных і непрацаздольных (старыя, калекі, хворыя, дзеці ва ўзросце да 10 гадоў, кормячыя маці і цяжарныя жанчыны, маці з двума і больш дзецьмі ва ўзросце да 10 гадоў і інш.). Прызнаных працаздольнымі адпраўлялі ў Германію ці далей у тыл для выкарыстання ў якасці рабочай сілы, астатніх накіроўвалі ў Азарыцкія лагеры. Акупанты хлусілі людзям, што ратуюць іх, вывозяць далей ад зоны баявых дзеянняў. Будучых вязняў везлі да месцаў зняволення па чыгунцы да станцый [[Рудабелка]] і [[Рабкор]] (Акцябрскі раён) на лініі [[Бабруйск]] — Старушкі, а таксама на аўтамашынах (тыфозныя хворыя), гналі пешшу па лясным і балотным бездарожжы, робячы непрацяглыя прыпынкі ў перасыльных лагерах, якія для жыхароў навакольных вёсак адначасова былі месцамі збору. У канваіраванні разам з нямецкімі ваеннаслужачымі ўдзельнічалі байцы «ўсходніх» паліцэйскіх фарміраванняў [[Файл:Трупы детей и женщин умерших в лагере Озаричи.jpg|thumb|Целы закатаваных дзяцей і жанчыны.]] Асуджаных на смерць людзей размясцілі на адкрытых балоцістых пляцоўках, абгароджаных калючым дротам і міннымі палямі і абстаўленых кулямётнымі вышкамі. Людзей не кармілі, забаранялі раскладаць агонь, яны вымушаны былі піць балотную ваду. Любая форма пратэсту каралася растрэлам. Каб паскорыць пашырэнне эпідэміі, нацысты пераводзілі групы сыпна-тыфозных хворых з лагера ў лагер. Штодзень у Азарыцкіх лагерах ад голаду, холаду, хвароб, здзекаў і куль аховы гінулі сотні і тысячы людзей. Целы іх заставаліся ляжаць непахаванымі. Толькі ў трох асноўных лагерах загінулі каля 13 тыс. чалавек. [[Файл:М. Рычанкова с тремя детьми, освобожденные из концлагеря Озаричи.jpg|thumb|Вязні выходзяць з лагера.]] У ноч з 16 на 17 сакавіка 1944 г. германскія войскі пачалі запланаваны паступовы адыход на падрыхтаваны абарончы рубеж па р. [[Трэмля]] (10–12 км ад Азарычаў). 18—19 сакавіка 1944 вязні былі вызвалены савецкімі войскамі. Жывых засталося 33 480 чалавек, з іх дзяцей да 13 год 15 960, жанчын 13 072, старых 4448. Многія вязні памерлі ад тыфу, пнеўманіі, пераахаладжэння і дыстрафіі ў 25 шпіталях і іншых медыцынскіх установах 65‑й арміі і 1‑га Беларускага фронту або загінулі ад варожых бамбардзіровак і абстрэлаў падчас эвакуацыі ў глыбокі савецкі тыл. Тысячы з тых, хто выжыў, засталіся калекамі або хранічна хворымі. Усяго сярод вызваленых вязняў было выяўлена 1526 выпадкаў захворвання сыпным тыфам і каля 4 тыс. хворых на пнеўманію. На сыпны тыф перахварэлі таксама каля 200 байцоў і камандзіраў Чырвонай арміі, якія вызвалялі вязняў Азарыцкіх лагераў. Часова існавала каранцінная зона, у якую ўвайшоў 21 населены пункт. == Судовыя працэсы == У 1946 г. [[Нюрнбергскі міжнародны трыбунал]] над былымі вышэйшымі кіраўнікамі нацысцкай Германіі кваліфікаваў Азарыцкія лагеры як [[канцэнтрацыйны лагер]], што па сваёй жорсткасці адносіцца да самай высокай катэгорыі «А», а таксама прызнаў спецыяльным канцэнтрацыйным лагерам на пярэднім краі абароны. На судовым працэсе па справе аб злачынствах, здзейсненых нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў Беларусі, які адбыўся ў [[Мінск]]у ў студзені 1946 г., быў асуджаны да смяротнага пакарання праз павешанне стваральнік лагера смерці каля в. Дзерць былы камандзір 286‑й ахоўнай і 35‑й пяхотнай дывізій вермахта генерал-лейтэнант [[І. Г. Рыхерт]]. У снежні 1947 г. у [[Гомель|Гомелі]] Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі быў асуджаны да 25 гадоў зняволення ў папраўча-працоўных лагерах (смяротнае пакаранне ў СССР было адменена ў маі 1947) стваральнік лагераў смерці каля вёсак Азарычы і Падасіннік былы камандзір 110‑й пяхотнай дывізіі вермахта генерал-лейтэнант [[Э. фон Куроўскі]]. У 1955 г. як неамнісціраваны злачынец перададзены ўладам Федэратыўнай Рэспублікі Германія і там вызвалены. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Азарычы. Мемарыял (03).jpg|thumb|Мемарыяльны комплекс.]] Першы помнік ахвярам Азарыцкіх лагераў смерці ў выглядзе абеліска адкрыты 19 сакавіка 1954 г. каля шашы [[Азарычы]] — Акцябрскі на месцы лагера, што існаваў у сакавіку 1944 г. каля Азарычаў. У 1965 г. тут узведзены мемарыяльны комплекс «Азарычы», які быў поўнасцю рэканструяваны ў 1991—1992 і 2023 гг. Штогод 19 сакавіка на мемарыяле праходзіць урачысты мітынг-рэквіем, прысвечаны памяці ахвяр Азарыцкіх лагераў смерці. У 2004 г. у Азарычах адкрыты Музей памяці ахвяр Азарыцкага лагера смерці. == Літаратура == * Преступления немецко-фашистских оккупантов в Белоруссии. — Минск, 1965. — С. 142—161. == Спасылкі == {{Commonscat|Death camp Azarychy}} * {{belarusenc|slovnik/2562|АЗАРЫЦКІЯ ЛАГЕРЫ СМЕРЦІ}} * [http://nurnbergprozes.narod.ru/011/7.htm Матэрыялы Нюрнбергскага працэсу па Азарыцкіх лагерах смерці] [[Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Азарычы]] [[Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі]] [[Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха]] [[Катэгорыя:1944 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Сакавік 1944 года]] csmg0c2x8uq7qzmn8maxhyae40x5zrd 0 15121 5174917 5040117 2026-08-03T12:42:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174917 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ляўданскі}} {{навуковец}} '''Аляксандр Мікалаевіч Ляўда́нскі''' ({{ДН|10|9|1893|29|8}}, [[Юр'ева (Смалявіцкі раён)|в. Юр’ева]], [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]], цяпер [[Смалявіцкі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|27|8|1937}}, [[Мінск]], [[НКУС]]) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1934). == Біяграфія == Прайшоў курс 6 класаў гімназіі і здаў іспыт на першы класны чын у Пятроўскім рэальным вучылішчы ў [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]]. Служыў тэлеграфістам у [[Орша|Оршы]]. У гады [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] — загадчык майстэрняў [[Штаб|штаба]] [[4-я армія (Расійская імперыя)|4-й арміі]] на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]], затым служачы паштова-тэлеграфнага архіва [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]]{{sfn|Баринов|2023}}. Скончыў у 1922 годзе [[Смаленск|Смаленскае]] аддзяленне [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Маскоўскага археалагічнага інстытута]]; у 1922—1925 гадах вучыўся ў [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскім універсітэце]], з 1925 — яго выкладчык, супрацоўнік Смаленскага музея. [[Файл:Раскопкі палеалітычнай стаянкі Бердыж. 1928 (2).jpg|thumb|злева|Раскопкі палеалітычнай стаянкі [[Бердыж (археалагічны помнік)|Бердыж]]. 1928. Сядзяць (злева направа) [[Канстанцін Міхайлавіч Палікарповіч|Канстанцін Палікарповіч]], [[Сяргей Антонавіч Дубінскі|Сяргей Дубінскі]], [[Аляксандра Саковіч|Іна Рытар]], стаяць [[Аляксандр Дзмітрыевіч Каваленя|Аляксандр Каваленя]], Аляксандр Ляўданскі. Музей гісторыі НАН Беларусі]] З 1927 года ў Мінску; член гісторыка-археалагічнай камісіі [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]; загадчык аддзела археалогіі [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Беларускага дзяржаўнага музея]]. 3 1931 года вучоны сакратар, загадчык секцыі археалогіі [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі АН БССР]]. Адначасова працаваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]; [[дацэнт]]. Арыштаваны 19 мая 1937 года, пастановай [[НКУС БССР|НКУС]] ад 25 жніўня 1937 года прыгавораны да [[Расстрэл|расстрэлу]]. Рэабілітаваны 7 мая 1958 года. == Праца == Арганізатар першых у Беларусі [[Археалагічная экспедыцыя|навуковых археалагічных экспедыцый]]{{sfn|Беларусь|1995}}. Зрабіў класіфікацыю [[гарадзішча]]ў [[жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]], вызначыў іх культурна-археалагічную прыналежнасць і арэалы [[Археалагічная культура|археалагічных культур]]. Першы выказаў думку, што гарадзішчы [[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] ў [[Цэнтральная Беларусь|Цэнтральнай Беларусі]] належалі [[балты|балцкім плямёнам]]. Даследаваў [[Віцебск]], [[Орша|Оршу]], [[Заслаўе]], [[Барысаў]] і тэрыторыю [[Смаленская вобласць|Смаленшчыны]]. Даў першую і найбольш поўную гістарычную тапаграфію старажытнага [[Полацк]]а, вывучаў яго помнікі — [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор]], [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Ефрасіннеўскую царкву]], бельчыцкія храмы (гл. [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Бельчыцкі Барыса-Глебскі манастыр]]). Разам з [[Васіль Радзівонавіч Тарасенка|В. Р. Тарасенкам]] даследаваў у 1928—1930 гадах [[Змяёўка (гарадзішча)|Пелагееўскае гарадзішча]] ў [[Магілёў|Магілёве]]. == Бібліяграфія == * Археалагічныя раскопкі ў м. Заслаўі Мінскай акругі // Кн. 5. Працы кафедры археалогіі. Т. 1. [[Мінск|Мн.]], 1928; * Археалагічныя доследы ў Віцебскай акрузе // Запіскі аддзялення гуманітарных навук [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|БАН]]. Кн. 11. Працы кафедры археалогіі. Т. 2. Мн., 1930; * Археалагічныя доследы ў Полацкай акрузе // Запіскі аддзялення гуманітарных навук БАН. Кн. 11. Працы кафедры археалогіі. Т. 2. Мн., 1930; * Археалагічныя доследы ў БССР пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі // Працы секцыі археалогіі [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі БАН]]. Т. 3. Мн., 1932. * Да гісторыі жалезнага промыслу на Палессі: Рудні і месцазнаходжанні руды / А. Н. Ляўданскі. — Мн., 1933. — (Працы Палескай экспедыцыі / [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларус. акад. навук]], [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ін-т гісторыі імя М. Н. Пакроўскага]], Секцыя археалогіі; вып. 2). * Краязнаўчыя музеі і веснавая пасяўная кампанія / [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынблят]], А. Ляўданскі; [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Бел. акад. навук]], Мас. сектар, [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ін-т гісторыі]]. — Мн., 1932. * [https://heritage-institute.ru/wp-content/uploads/library_elibs/08-588-1.pdf Нэолiтычныя стаянкi ў Смаленскай губерні]. / Аляксандр Ляўданскі. — Мінск, 1927. * Раскопкі і археалагічныя разведкі ў Барысаўскім павеце. Сляды неалітычнай стаянкі і пазнейшых культур каля м. Новага Быхаву / А. Н. Ляўданскі; [[Інстытут беларускай культуры|Ін-т бел. культуры]]. — Мн., 1925. * [http://gnezdovo.com/wp-content/uploads/2020/05/564_Lyavdanskiy_O_Raskopkakh_v_gnyozdove_1923.pdf О раскопках в Гнездове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240807181728/http://gnezdovo.com/wp-content/uploads/2020/05/564_Lyavdanskiy_O_Raskopkakh_v_gnyozdove_1923.pdf |date=7 жніўня 2024 }} // Смоленская новь. — Вып. 3—4. — 1923. — С. 52—59. * Материалы для археологической карты Смоленской губернии // Смоленские древности. — Вып. 2. — 2002. — С. 185—257. (Впервые [https://heritage-institute.ru/wp-content/uploads/library_elibs/08-634-1.pdf опубликовано] в Трудах Смоленских гос. музеев. — 1924. — Вып. 1. — С. 127—184.) * [https://heritage-institute.ru/wp-content/uploads/library_elibs/08-623-1.pdf Некоторые данные о городищах Смоленской губернии]. — [[Смаленск|Смоленск]], 1926. * [https://heritage-institute.ru/wp-content/uploads/library_elibs/08-521-1.pdf Некоторые данные о каменном веке и о культуре бронзовой эпохи в Смоленской губернии]. — Смоленск, 1927. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Сымон Кандыбовіч|Кандыбовіч С.]]'' Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі // [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|БГА]]. — Мн., 2000. * {{крыніцы/БелЭн|9|Ляўданскі Аляксандр Мікалаевіч|4=443}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ляўда́нскі Аляксандр Мікалаевіч|445}} * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Ляўданскі Аляксандр Мікалаевіч}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2}} * ''[[Таццяна Мікалаеўна Каробушкіна|Каробушкіна Т. М.]]'' Заснавальнік савецкай археалагічнай навукі ў Беларусі // [[Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Весці АН БССР]]. Сер. грамад. навук. 1983, № 6. * ''[[Валянціна Сяргееўна Вяргей|Вяргей В. С.]]'' Археалагічная навука ў Беларускай ССР, 1919—1941 гг. — Мн., 1992. * {{крыніцы/ЭГБ|4|Ляўданскі Аляксандр Мікалаевіч}} * Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 3. Карчма — Найгрыш / Рэдкал.: [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш. — Мн.: [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ]], 1986. — Т. 3. — С. 329. — 751 с. — 9500 экз. * ''Мядзведзева В. У.'' [http://history.by/wp-content/uploads/2016/02/МАБ_26_2015.compressed.pdf#page=5 Гісторыя і гістарыяграфія навуковай дзейнасці А. М. Ляўданскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241118061733/https://history.by/wp-content/uploads/2016/02/%D0%9C%D0%90%D0%91_26_2015.compressed.pdf#page=5 |date=18 лістапада 2024 }} // [[Матэрыялы па археалогіі Беларусі]]. — Мінск: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 2015. — Вып. 26. — С. 5—14. * ''Кошман В. И.'' [https://www.archaeolog.ru/media/books_2023/sorokina_2023.pdf#page=41 А. Н. Лявданский как основоположник довоенной археологической школы в БССР: трагедия ученого и восстановление его имени в послевоенное время] // У истоков советских археологических школ (1918—1950). — М.: ИА РАН, 2023. — С. 40—43. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2023|''[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Баринов И.]]'' [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/910507140098064/ Александр Лявданский — слушатель Московского археологического института] // Запісы беларусаведа, 22.2.2023.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляўданскі Аляксандр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Археолагі СССР]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Даследчыкі славянскага паганства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага археалагічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 5imnjjxtyq1t55csru1vs4asc3okmdr 0 16253 5175219 5164599 2026-08-04T08:40:52Z M.L.Bot 261 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 5175219 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Сянно}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Сянно |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Sianno, Belarus.svg |сцяг = Flag of Sianno.svg |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 49|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 41|lon_sec = |CoordAddon = type:city(10000)_region:BY |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Сенненскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1442 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 176 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2135 |паштовы індэкс = 211117 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sianno |сайт = [http://www.senno.vitebsk-region.gov.by/ senno.vitebsk-region.gov.by] |мова сайта = ru |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978974 }} '''Сянно́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Sianno}}) — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]], на беразе возера [[Сянно (возера)|Сянно]]. За 56 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]а, 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Бурбін (станцыя)|Бурбін]] на лініі [[Лепель]] — [[Орша]]. Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з [[Багушэўск]]ам, [[Чашнікі|Чашнікамі]], [[Бешанковічы|Бешанковічамі]], [[Талачын]]ом. == Назва == Паводле В. Жучкевіча і Я. Паспелава, назва горада Сянно паходзіць ад асновы [[сена (корм)|''сена'']]. У дакуменце XVI ст. згадваецца як ''Сена гарадок''<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 341.</ref><ref>Е. М. Поспелов. Историко-топонимический словарь России. Досоветский период. Москва, 2000. С. 166.</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вядомы з XIV ст. як сяло [[Аболецкая воласць|Аболецкай воласці]]{{sfn|Насевіч|2023|}}, у [[Кніга данін Казіміра|Кнізе данін Казіміра]] запісана наданне «''на Рши и у Оболцох. Село '''Сено''' Милошу Воишвиловичу Василево Бабича, ажъ будеть кому перво не отдано. Довкгирдъ а панъ Кгастовт''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 26.</ref>, якое датуецца згадкай Даўгерда не пазней за пачатак 1443 года. Папярэдні трымальнік [[Васіль Бабіч]] ад'ехаў з бацькам і некалькімі братамі ў Маскву ў 1436 годзе, пасля перамогі [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|феадальнай вайне 1430-х гадоў]]. У Попісе войскаў 1528 года згаданы князі Сенненскія. У 1534 годзе маскоўскія войскі пад камандаваннем ваяводы князя Барыса Гарбатага спалілі Сянно. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1566 года мястэчка ў [[Віцебскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віцебскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1609 годзе [[Яўстафій Курч]], уладальнік Сянна, будуе драўляны касцёл ордэна Францыска Асізскага. З першай паловы XVII стагоддзя належала [[Сапегі|Сапегам]], з другой паловы XVIII стагоддзя — [[Агінскія|Агінскім]]. У 1757 годзе Сянно было прададзена [[Тышкевічы|Тышкевічам]], якія падарылі яго Серакоўскім. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Сянно ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], горад, цэнтр павета. У 1781 годзе зацверджаны герб горада — на зялёным полі дзве скрыжаваныя залатыя касы (знак багацця сенам). Перайшло ў валоданне [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]]. У 1864 годзе адкрыта прыходскае вучылішча, дзе ў 1865 годзе выкладаў [[Еўдакім Раманаў]], вядомы этнограф і краязнавец. У 1867 годзе на месцы былой уніяцкай царквы Ільі Прарока ў Сянне пабудаваны каменны праваслаўны [[Свята-Мікалаеўская царква (Сянно)|Мікалаеўскі сабор]]. У канцы XIX стагоддзя Сянно стала ўласнасцю Шабекаў. У 1903 годзе заснавана Сенненскае жаночае прыходскае вучылішча. Каля 1906 года дзейнічала польскае Таварыства дабрачыннасці і асветы, заснаванае ініцыятывай Марыі Свяцкай, якое займалася адкрыццём тайных польскіх школ у вёсках і мястэчках, фінансавалі яго мясцовыя ўладальнікі маёнткаў<ref name="żsk"/>. === Міжваенны час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Сянно абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] Сянно ўвайшло ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]]. З 1923 года пазаштатны горад, цэнтр воласці ў Віцебскім павеце. З 1924 года — цэнтр раёна. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе пад Сянно на працягу трох дзён праходзіла адна з буйнейшых танкавых бітваў у сусветнай гісторыі<ref name="hrono"/>. === Сучаснасць === [[Выява:2023.09.10 Сенно Сянно Sianno.jpg|thumb|left|Стэла]] 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Сенненскі раён]] і горад Сянно, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Сенненскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 277 ад 2 чэрвеня 2009 года зацверджаны сцяг горада Сянно і Сенненскага раёна<ref name=":2">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30900277&q_id=9455759|title=Указ Президента Республики Беларусь от 2 июня 2009 года № 277 "Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Витебской области"|url-status=dead|access-date=12 красавіка 2025|archive-date=3 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203025926/https://etalonline.by/document/?regnum=p30900277&q_id=9455759}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, лясной, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці. Гасцініца. == Культура і грамадства == === Спорт === * [[Файл:Сенно, Сенненский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg|міні|[[Сенненскі краязнаўчы музей]]]][[Сенненская ДЮСШ]] === Музеі === * [[Сенненскі краязнаўчы музей]] === Славутасці === [[Файл:Сянно. Крыніца.jpg|міні|справа|Крыніца «Каплічка»]] * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Сянно)|Касцёл Святой Тройцы]] (адноўлены ў пачатку XXI стагоддзя) * Гарадзішча жалезнага веку (побач з горадам) * Адміністрацыйны будынак (пачатак XIX стагоддзя) * [[Свята-Мікалаеўская царква (Сянно)|Свята-Мікалаеўская царква]] (2003) * [[Крыніца «Каплічка»]] * [[Крыніца «Пясчанка»]] * Брацкая магіла, ў парку імя 40-годдзя ВЛКСМ — {{ГККРБ 4|213Д000735}} * [[Брацкая магіла (Сянно)|Брацкая магіла]] (1941—1944), ў скверы, вул. К. Маркса — {{ГККРБ 4|213Д000736}} === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар францысканцаў (Сянно)|Кляштар францысканцаў]] (1772). * [[Свята-Пакроўская царква (Сянно)|Свята-Пакроўская царква]] (1860). * [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Сянно)|Свята-Мікалаеўскі сабор]]. * [[Сенненскі замак]] (XVI—XVIII стагоддзі). * Уніяцкай царквы Ільі Прарока. === СМІ === «[[Голас Сенненшчыны]]» — раённая газета Сенненскага раёна. Выдаецца 1 мая 1918 года ў Сянне. == Узнагароды == У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад Сянно ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500144|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 красавіка 2025 года № 144 «Аб узнагароджанні вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belta.by/president/view/vympelom-za-muzhestvo-i-stojkost-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny-nagrazhdeny-shest-gorodov-belarusi-707785-2025/|title=Вымпелом "За мужество и стойкость в годы Великой Отечественной войны" награждены шесть городов Беларуси|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Ян Астроўскі]] — беларускі [[скульптар]]. * [[Міхаіл Лявонцьевіч Бельскі]] (1921—1988) — беларускі графік. * [[Генадзь Давыдзька]] — беларускі акцёр, тэлевядучы. * [[Міхаіл Ермашкевіч]] — беларускі рымска-каталіцкі дзеяч. * [[Алесь Жаўрук]] (1910—1942) — беларускі паэт. * [[Кароль Антоні Жэра]] (1743—?) — жыў доўгі час у Сянно. * [[Пётр Анатольевіч Івашка]] — беларускі біятланіст. * [[Ларыса Рыгораўна Кажарская]] — беларускі акадэмік, прафесар медыцыны. * [[Міхаіл Барысавіч Марцінкоўскі]] (нар. 1922) — беларускі пісьменнік-сатырык. * [[Васіль Андрэевіч Масцінскі]] (1870—1913) — біяхімік<ref>https://esu.com.ua/article-68704</ref>. * [[Дора Захараўна Кроз]] — беларуская спявачка. * [[Аляксандр Францавіч Пятаковіч]] (1914—1988) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). * [[Яўген Рыгоравіч Радкевіч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Кірылавіч Гоманаў]] — беларускі мастак-жывапісец. * [[Самуіл Захаравіч Слонім]] (1888—1937) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Сянна]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="żsk">Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją…. S. 38.</ref> <ref name="hrono">http://www.hrono.info/statii/2006/but_tanki.php</ref> }} == Літаратура == * {{h|Насевіч|2023|''Насевіч В.'' [https://vln.by/page/rannyaya-gistoryya-lepelya-sproba-interpretacyi-2023 Ранняя гісторыя Лепеля: спроба інтэрпрэтацыі] // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. Вып. 21. — Мінск: НГАБ, 2023. — С. 153—164}} * {{Крыніцы/Нашы гарады}} — С. 171—175. * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Сенно́|430}} * {{ВСЭ3|Сенно́|том=23|старонкі=259}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сянно́|Удальцоў В. М.|352}} * ''Dariusz Tarasiuk'' Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. — Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. — s. 211. — ISBN 978-83-227-2629-7 == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Sianno|Сянно}} {{OSM relation|1996913|Сянно}} * [http://senno1442.blog.tut.by/ Гісторыя Сенненскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005043240/http://senno1442.blog.tut.by/ |date=5 кастрычніка 2013 }} * [http://www.senno.by/?page_id=10110 Сянно: год за годам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200131143825/http://www.senno.by/?page_id=10110 |date=31 студзеня 2020 }} {{Сенненскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сянно| ]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]] e7jwaponwnmbxs4g008beik897mnuf3 5175224 5175219 2026-08-04T08:43:35Z M.L.Bot 261 5175224 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Сянно}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Сянно |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Sianno, Belarus.svg |сцяг = Flag of Sianno.svg |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 49|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 41|lon_sec = |CoordAddon = type:city(10000)_region:BY |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Сенненскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1442 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 176 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2135 |паштовы індэкс = 211117 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sianno |сайт = [http://www.senno.vitebsk-region.gov.by/ senno.vitebsk-region.gov.by] |мова сайта = ru |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978974 }} '''Сянно́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Sianno}}) — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]], на беразе возера [[Сянно (возера)|Сянно]]. За 56 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]а, 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Бурбін (станцыя)|Бурбін]] на лініі [[Лепель]] — [[Орша]]. Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з [[Багушэўск]]ам, [[Чашнікі|Чашнікамі]], [[Бешанковічы|Бешанковічамі]], [[Талачын]]ом. == Назва == Паводле В. Жучкевіча і Я. Паспелава, назва Сянна паходзіць ад [[сена (корм)|''сена'']]. У дакуменце XVI ст. згадваецца як ''Сена гарадок''<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 341.</ref><ref>Е. М. Поспелов. Историко-топонимический словарь России. Досоветский период. Москва, 2000. С. 166.</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вядомы з XIV ст. як сяло [[Аболецкая воласць|Аболецкай воласці]]{{sfn|Насевіч|2023|}}, у [[Кніга данін Казіміра|Кнізе данін Казіміра]] запісана наданне «''на Рши и у Оболцох. Село '''Сено''' Милошу Воишвиловичу Василево Бабича, ажъ будеть кому перво не отдано. Довкгирдъ а панъ Кгастовт''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440 - 1498). Vilnius, 1998. С. 26.</ref>, якое датуецца згадкай Даўгерда не пазней за пачатак 1443 года. Папярэдні трымальнік [[Васіль Бабіч]] ад'ехаў з бацькам і некалькімі братамі ў Маскву ў 1436 годзе, пасля перамогі [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|феадальнай вайне 1430-х гадоў]]. У Попісе войскаў 1528 года згаданы князі Сенненскія. У 1534 годзе маскоўскія войскі пад камандаваннем ваяводы князя Барыса Гарбатага спалілі Сянно. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1566 года мястэчка ў [[Віцебскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віцебскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1609 годзе [[Яўстафій Курч]], уладальнік Сянна, будуе драўляны касцёл ордэна Францыска Асізскага. З першай паловы XVII стагоддзя належала [[Сапегі|Сапегам]], з другой паловы XVIII стагоддзя — [[Агінскія|Агінскім]]. У 1757 годзе Сянно было прададзена [[Тышкевічы|Тышкевічам]], якія падарылі яго Серакоўскім. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Сянно ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], горад, цэнтр павета. У 1781 годзе зацверджаны герб горада — на зялёным полі дзве скрыжаваныя залатыя касы (знак багацця сенам). Перайшло ў валоданне [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]]. У 1864 годзе адкрыта прыходскае вучылішча, дзе ў 1865 годзе выкладаў [[Еўдакім Раманаў]], вядомы этнограф і краязнавец. У 1867 годзе на месцы былой уніяцкай царквы Ільі Прарока ў Сянне пабудаваны каменны праваслаўны [[Свята-Мікалаеўская царква (Сянно)|Мікалаеўскі сабор]]. У канцы XIX стагоддзя Сянно стала ўласнасцю Шабекаў. У 1903 годзе заснавана Сенненскае жаночае прыходскае вучылішча. Каля 1906 года дзейнічала польскае Таварыства дабрачыннасці і асветы, заснаванае ініцыятывай Марыі Свяцкай, якое займалася адкрыццём тайных польскіх школ у вёсках і мястэчках, фінансавалі яго мясцовыя ўладальнікі маёнткаў<ref name="żsk"/>. === Міжваенны час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Сянно абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] Сянно ўвайшло ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]]. З 1923 года пазаштатны горад, цэнтр воласці ў Віцебскім павеце. З 1924 года — цэнтр раёна. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе пад Сянно на працягу трох дзён праходзіла адна з буйнейшых танкавых бітваў у сусветнай гісторыі<ref name="hrono"/>. === Сучаснасць === [[Выява:2023.09.10 Сенно Сянно Sianno.jpg|thumb|left|Стэла]] 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Сенненскі раён]] і горад Сянно, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Сенненскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 277 ад 2 чэрвеня 2009 года зацверджаны сцяг горада Сянно і Сенненскага раёна<ref name=":2">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30900277&q_id=9455759|title=Указ Президента Республики Беларусь от 2 июня 2009 года № 277 "Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Витебской области"|url-status=dead|access-date=12 красавіка 2025|archive-date=3 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203025926/https://etalonline.by/document/?regnum=p30900277&q_id=9455759}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, лясной, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці. Гасцініца. == Культура і грамадства == === Спорт === * [[Файл:Сенно, Сенненский район, Витебская область, Беларусь 34.jpg|міні|[[Сенненскі краязнаўчы музей]]]][[Сенненская ДЮСШ]] === Музеі === * [[Сенненскі краязнаўчы музей]] === Славутасці === [[Файл:Сянно. Крыніца.jpg|міні|справа|Крыніца «Каплічка»]] * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Сянно)|Касцёл Святой Тройцы]] (адноўлены ў пачатку XXI стагоддзя) * Гарадзішча жалезнага веку (побач з горадам) * Адміністрацыйны будынак (пачатак XIX стагоддзя) * [[Свята-Мікалаеўская царква (Сянно)|Свята-Мікалаеўская царква]] (2003) * [[Крыніца «Каплічка»]] * [[Крыніца «Пясчанка»]] * Брацкая магіла, ў парку імя 40-годдзя ВЛКСМ — {{ГККРБ 4|213Д000735}} * [[Брацкая магіла (Сянно)|Брацкая магіла]] (1941—1944), ў скверы, вул. К. Маркса — {{ГККРБ 4|213Д000736}} === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар францысканцаў (Сянно)|Кляштар францысканцаў]] (1772). * [[Свята-Пакроўская царква (Сянно)|Свята-Пакроўская царква]] (1860). * [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Сянно)|Свята-Мікалаеўскі сабор]]. * [[Сенненскі замак]] (XVI—XVIII стагоддзі). * Уніяцкай царквы Ільі Прарока. === СМІ === «[[Голас Сенненшчыны]]» — раённая газета Сенненскага раёна. Выдаецца 1 мая 1918 года ў Сянне. == Узнагароды == У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад Сянно ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500144|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 красавіка 2025 года № 144 «Аб узнагароджанні вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belta.by/president/view/vympelom-za-muzhestvo-i-stojkost-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny-nagrazhdeny-shest-gorodov-belarusi-707785-2025/|title=Вымпелом "За мужество и стойкость в годы Великой Отечественной войны" награждены шесть городов Беларуси|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Ян Астроўскі]] — беларускі [[скульптар]]. * [[Міхаіл Лявонцьевіч Бельскі]] (1921—1988) — беларускі графік. * [[Генадзь Давыдзька]] — беларускі акцёр, тэлевядучы. * [[Міхаіл Ермашкевіч]] — беларускі рымска-каталіцкі дзеяч. * [[Алесь Жаўрук]] (1910—1942) — беларускі паэт. * [[Кароль Антоні Жэра]] (1743—?) — жыў доўгі час у Сянно. * [[Пётр Анатольевіч Івашка]] — беларускі біятланіст. * [[Ларыса Рыгораўна Кажарская]] — беларускі акадэмік, прафесар медыцыны. * [[Міхаіл Барысавіч Марцінкоўскі]] (нар. 1922) — беларускі пісьменнік-сатырык. * [[Васіль Андрэевіч Масцінскі]] (1870—1913) — біяхімік<ref>https://esu.com.ua/article-68704</ref>. * [[Дора Захараўна Кроз]] — беларуская спявачка. * [[Аляксандр Францавіч Пятаковіч]] (1914—1988) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). * [[Яўген Рыгоравіч Радкевіч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Кірылавіч Гоманаў]] — беларускі мастак-жывапісец. * [[Самуіл Захаравіч Слонім]] (1888—1937) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Сянна]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="żsk">Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją…. S. 38.</ref> <ref name="hrono">http://www.hrono.info/statii/2006/but_tanki.php</ref> }} == Літаратура == * {{h|Насевіч|2023|''Насевіч В.'' [https://vln.by/page/rannyaya-gistoryya-lepelya-sproba-interpretacyi-2023 Ранняя гісторыя Лепеля: спроба інтэрпрэтацыі] // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. Вып. 21. — Мінск: НГАБ, 2023. — С. 153—164}} * {{Крыніцы/Нашы гарады}} — С. 171—175. * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Сенно́|430}} * {{ВСЭ3|Сенно́|том=23|старонкі=259}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сянно́|Удальцоў В. М.|352}} * ''Dariusz Tarasiuk'' Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. — Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. — s. 211. — ISBN 978-83-227-2629-7 == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Sianno|Сянно}} {{OSM relation|1996913|Сянно}} * [http://senno1442.blog.tut.by/ Гісторыя Сенненскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005043240/http://senno1442.blog.tut.by/ |date=5 кастрычніка 2013 }} * [http://www.senno.by/?page_id=10110 Сянно: год за годам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200131143825/http://www.senno.by/?page_id=10110 |date=31 студзеня 2020 }} {{Сенненскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сянно| ]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]] ij52gmad48cr1v25xqkju7vhrekjuv7 0 18419 5175182 4814974 2026-08-04T07:38:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175182 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Арцём Вярыга-Дарэўскі | Арыгінал імя = | Фота = Arciom Viaryha-Dareŭski.jpg | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = [[лірыка]] | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікітэка = }} '''Арцём Вяры́га-Дарэ́ўскі''' ({{ДН|23|11|1816|4}}, в. [[Кублічы]], [[Лепельскі павет]], [[Віцебская губерня]], [[Расійская Імперыя]] — {{ДС|||1884}}, [[Сібір]], [[Расійская Імперыя]]) — беларускі [[паэт]], [[драматург]], [[публіцыст]] і даследчык фальклору, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Верига-Даревский Артём Игнатьевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 111 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Карыстаўся псеўданімамі і крыптанімамі ''Artemiusz'', ''A.W.'', ''Białoruska Duda'', ''D…a B.'', ''D-da B.''. == Біяграфія == Належаў да старадаўняга, але збяднелага дваранскага роду. Быў хрышчоны ў каталіцтва. Бацька яго быў дазорцам мер і вагаў у Кублічах. Маці памерла пасля родаў. Дзяцінства Арцёма Вярыгі-Дарэўскага прайшло ў фальварку Людвінава непадалёк ад [[Дзісна|Дзісны]]. Пасля заканчэння [[Забельскі дамініканскі калегіум|Забельскай гімназіі]] (мяст. [[Валынцы (Кармянскі раён)|Валынцы]], цяпер [[Верхнядзвінскі раён]]) служыў у Віцебскай часовай камісіі для рэвізіі дзейнасці ў 1836—1844 гг. Віцебскага губернскага дваранскага дэпутацкага сходу. У сярэдзіне 1840-х гг. набыў фальварак Стайкі паблізу [[Віцебск|Віцебска]], ажаніўся. Служыў у розных установах [[Віцебск|Віцебска]]. У 1852 г. атрымаў чын [[калежскі асэсар|калежскага асэсара]]. У 1861—1862 гг. браў удзел у патрыятычных дэманстрацыях у Віцебску, за што стаў аб'ектам пільнага нагляду жандараў. У [[1863]] г. адзін з кіраўнікоў узброенага выступлення на Віцебшчыне. Арыштаваны 6 мая 1863 г., амаль два гады правёў пад следствам у віцебскай турме. Першапачаткова асуджаны на пажыццёвую катаргу, замененую 8 гадамі катаржных работ. У 1865 г. сасланы ва [[Усходняя Сібір|Усходнюю Сібір]] (саляварны завод ва [[Усолле-Сібірскае|Усоллі]]). З 1868 г. знаходзіўся на пасяленні ў [[Іркуцк|Іркуцку]]. Памёр у [[Сібір]]ы<ref name="БС"/>. Месца пахавання невядомае<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html|title=Брэская — Гарэцкі – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-08-03}}</ref>. == Культурная дзейнасць == [[Выява:А. Вярыга-Дарэўскі.jpg|250px|thumb|злева|Арцём Вярыга-Дарэўскі]] Арцём Вярыга-Дарэўскі шмат сіл і часу аддаваў культурна-асветніцкай дзейнасці, імкнучыся арганізаваць на Віцебшчыне народныя школы, тэатр, бібліятэкі і чытальні. У 1850-я гг. арганізаваў у Віцебску публічную бібліятэку. Збіраў беларускі фальклор. Пасылаў допісы ў газету [[Kurier Wileński (1840)|«Kurier Wileński» («Виленский вестник»)]] ([[Вільнюс|Вільня]]), «Słowo» ([[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]]), часопіс «Ruch muzyczny» ([[Варшава]]). Стаў вядомы як аўтар паэм, гутарак і драматычных твораў, якія разыходзіліся ў рукапісах: паэмы «Ахульго» (тэматычна звязаная з барацьбой горцаў-чачэнцаў пад кіраўніцтвам Шаміля), драмы «Гордасць», камедый «Хцівасць» і «Грэх 4-ы — гнеў». Першым пераклаў на беларускую мову паэму [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]»<ref name="БС"/><ref>{{Cite web |title=Вярыга-Дарэўскі Арцём |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19344 |accessdate=7 снежня 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907191955/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19344 |archivedate=7 верасня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Беларускія творы з-за цэнзурных умоў не друкаваліся, рукапісы не знойдзены<ref name="БС"/>. Пры жыцці ў 1858 г. выйшла адзіная кніга на польскай мове «Гутарка пра сваяка» пад псеўданімам [[Беларуская дуда|''«Białoruska Duda»'' (г.зн. ''«Беларуская Дуда»'')]]. Грамадскі рэзананс мела паездка Арцёма Вярыга-Дарэўскага ў 1858 г. у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ён сустрэўся з віднымі прадстаўнікамі культуры. Тады ж быў запачаткаваны знакаміты «Альбом Вярыгі-Дарэўскага» (1858—1863), які стаў своеасаблівым літаратурна-грамадскім альманахам, дзе між іншымі свае запісы пакінулі [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Вінцэсь Каратынскі]], [[Адам Ганоры Кіркор]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі]], [[Ялегі Пранціш Вуль]]<ref name="БС"/>. Арцём Вярыга-Дарэўскі стаў аўтарам вершаванай імправізацыі «Літоўцам, якія запісаліся ў мой Альбом на памяць» (дайшла копія)<ref name="БС"/>. [[23 красавіка]] [[1859]] г. [[Ялегі Пранціш Вуль|Ялегі Пранціш Вуль (Францішак Карафа-Карыбут)]] зрабіў запіс свайго беларускамоўнага верша «К дудару Арцёму ад наддзвінскага мужыка» у альбоме Дарэўскага, называючы Арцёма Вярыгу-Дарэўскага як песняра па народнай традыцыі «дударом»<ref>'Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 14.</ref>: {{Цытата| Што табе, дудар, прыспела<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Смела песні завадзіць?<br /> Ці то лёгкае, брат, дзела,<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Нашу браццю прасвяціць?<br /> Крыкнуць на цябе паноўя,<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Што ты шкоднік і місцюк, —<br /> Страціш голас і здароўе<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;І дуду упусціш з рук.<br /> Ты мяне аднак не слухай,<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;Мала што я завяду! —<br /> Цэлай грудзяй дуй і дмухай<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;У жалейку і дуду...<br /> }} Выказанае ў навуковай літаратуры меркаванне, што Арцём Вярыга-Дарэўскі аўтар паэмы «[[Тарас на Парнасе]]», не пацверджана даследаваннямі<ref name="БС"/>. == Бібліяграфія == * Gawędka o Swojaku przez Białoruską Dudę. Mohylew; Wilno, 1858. * Беларуская літаратура ХІХ ст.: Хрэстаматыя. Мн., 1988. * Пачынальнікі: З гісторыка-літаратурных матэрыялаў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] / уклад. Г. В. Кіселёў. — 2-е выд. — Мн., 2003. — С. 214—293. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Васілеўскі Д.'' Арцём Ігнатавіч Вярыга-Дарэўскі і яго літаратурна-грамадская чыннасць // Полымя. 1929, № 6; * ''Борковский С. А., Мальдис А. И.'' Поэтическое наследие Артемия Вериги-Даревского // Советское славяноведение. 1971, № 2; * ''Кісялёў Г.'' Арцём Вярыга-Дарэўскі // Кісялёў Г. Загадка беларускай «Энеіды». Мн., 1971; * БП, т. 2; * ЭГБ, т. 2; * АЗБ; * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * [[Арсень Ліс|''Ліс, А.'']] Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 3—27. * ''Цвірка К.'' Арцём Вярыга-Дарэўскі (1816—1884) / К. Цвірка // Камяні тых сядзібаў : шляхі паэтаў XIX ст. — Мн., 2004. — С. 286. * {{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://dumki.org/author/54 Цытаты і афарызмы Арцёма Вярыга-Дарэўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160223012703/http://dumki.org/author/54 |date=23 лютага 2016 }} * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/WRITERS/Vyariga-Dorevsky_AI.htm Вярыга-Дарэўскі Арцём Ігнатавіч]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вярыга-Дарэўскі Арцём}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ушацкім раёне]] d4rpljr004jonubvztx3wf5entdf2j0 0 18453 5175085 4736986 2026-08-04T00:38:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175085 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шашалевіч}} {{Пісьменнік}} '''Андрэ́й Мрый''' (сапр. імя '''Андрэ́й Анто́навіч Шашале́віч;''' [[13 верасня|1 (13 верасня)]] [[1893]], в. [[Палуж 1|Палуж]], або [[Доўгавічы]], цяпер [[Магілёўская вобласць]] — [[8 кастрычніка]] [[1943]], [[Мурманская вобласць]], [[ГУЛАГ]]) — беларускі [[Проза|празаік]], [[перакладчык]], [[журналіст]]. Найбольш вядомы сваім сатырычным раманам на савецкую рэчаіснасць «[[Запіскі Самсона Самасуя]]». == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Andrej Šašalevič (Mryj). Андрэй Шашалевіч (Мрый) (1914).jpg|міні|злева|Андрэй Шашалевіч у студэнцкія гады]] Нарадзіўся 13 верасня 1893 года ў вёсцы [[Палуж 1|Палуж]], паводле іншых звестак у вёсцы [[Доўгавічы]] [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] (цяпер [[Краснапольскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]). Брат драматурга [[Васіль Антонавіч Шашалевіч|Васіля Шашалевіча]]. З сям’і валаснога пісара Антона Дзяменцевіча Шашалевіча і Ефрасінні Фамінічны<ref>''Маракоў Л.'' Вядомы пад псэўданімам А.Мрый // Роднае слова. 2001. №9 С. 97</ref>. У сям’і было пяцёра дзяцей: Антаніна, Андрэй, Настасся, Васіль, Аксіння<ref name="Васючэнка">''Васючэнка П.'' Трагедыя пісьменніцкага лёсу // Полымя. 2000, №5. С. 257</ref>. Бацька памёр у 1902 годзе<ref name="Бел.літ">''Мішчанчук М. І., Шпакоўскі І. С.'' Беларуская літаратура ХХ ст.: Вучэб. дапам. — Мн., 2001. С. 181</ref> і маці засталася адна з пяццю дзецьмі (малодшай дачцэ было 2 гады. Андрэй Шашалевіч рана палюбіў музыку, навучыўся іграць на віяланчэлі і разам з братам даваў канцэрты для аднавяскоўцаў<ref name="Бел.літ"/>. Скончыў духоўнае вучылішча, у 1914 годзе скончыў [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскую духоўную семінарыю]]. Працягваў вучобу ў [[Кіеўская духоўная акадэмія|Кіеўскай духоўнай акадэміі]]. З трэцяга курса ў 1916 годзе мабілізаваны ў школу прапаршчыкаў, вышэйшую адукацыю так і не скончыў. Праз 4 месяцы адпраўлены на фронт у 94-ы Енісейскі полк. У 1918—1921 гадах у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]], камандзір 345-й роты 14-га палка. Захварэў на тыф і пасля хваробы накіраваны на Заходні фронт, адкуль у 1921 годзе быў дэмабілізаваны<ref name="Маракоў">''Маракоў Л.'' Рэпрэсіраваны смех // Беларуская мова і літаратура ў школе. 1989, №3. С. 97</ref>. === Гады актыўнасці === У 1921—1926 гадах настаўнічаў у школе II ступені ў мястэчку [[Краснаполле]] (выкладаў гісторыю і французскую мову). У 1923 годзе разам з братам і шваграм яны ствараюць першы ў раёне народны тэатр<ref>''Маракоў Л.'' Рэпрэсіраваны смех // Беларуская мова і літаратура ў школе. 1989, №3. С. 98</ref>. Краснаполле было далучанае да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у выніку [[Узбуйненне БССР|ўзбуйнення]] рэспублікі 1924 года, пасля чаго Андрэй Мрый актыўна ўключаецца ў беларускі рух, пачынае супрацоўнічаць з часопісам «[[Наш край]]» — органам [[Цэнтральнае Бюро краязнаўства|Цэнтральнага бюро краязнаўства]]<ref>''Лецка Я.'' Празорлівасць мастака // Полымя. 1990, №5. С. 230—231</ref>. Выдаваў рукапісны часопіс «Пралеска», збіраў народную лексіку, дасылаў яе ў Слоўнікавую камісію [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. У жніўні 1926 года выехаў у [[Мінск|Менск]], дзе паводле прапановы [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]] стаў супрацоўнікам часопіса [[Наш край|«Наш край»]], потым інспектарам [[Цэнтральнае Бюро краязнаўства|Цэнтральнага бюро краязнаўства]] (1926—1930). 29 траўня 1929 года разам з братам Васілём прыняты ў сябры літаратурнага аб’яднання «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]»<ref name="ReferenceA">''Маракоў Л.'' Рэпрэсіраваны смех // Беларуская мова і літаратура ў школе. 1989, №3. С. 99</ref>. З 1933 года і да арышту — стылістычны рэдактар у газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]»<ref>''Лецка Я.'' Празорлівасць мастака // Полымя. 1990, №5. С. 231</ref>. === Рэпрэсіі === [[File:Фотаздымак Андрэя Мрыя з судовай справы.jpg|250px|thumb|Фотаздымак Андрэя Мрыя з судовай справы]] У ноч з 21 на 22 лютага 1934 года ў Менску па адрасе Стаўбцоўскі завулак, дом 6, кв. 1 Андрэй Мрый быў арыштаваны па «''справе краснапольскіх настаўнікаў''»<ref name="ReferenceA"/>. Асуджаны [[Тройка НКУС|«тройкай» НКУС]] 26 сакавіка 1934 года як «''член антысавецкай контррэвалюцыйнай арганізацыі і падазроны ў шпіянажы''» да 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў і этапаваны ў Карагандзінскі лагер. Пасля падачы апеляцыі Генпракурору СССР 21 лістапада 1934 года тэрмін пазбаўлення волі быў зменены на тры гады высылкі ў [[Волагда|Волагду]], потым у [[Вельск]], дзе працаваў бухгалтарам у леспрамгасе, рыбным кааператыве да снежня 1937 года. У пачатку 1938 года прыехаў у [[Мурманск]], выкладаў літаратуру ў адной з сярэдніх школ. Зноў арыштаваны 2 чэрвеня 1940 года па новым абвінавачванні за «''ўдзел у антысавецкай арганізацыі''». У час арышту ўсё створанае ў ссылцы (раман «''Жывы дом''», аповесці, навелы) было канфіскавана, рукапісы не знойдзены дагэтуль. 13 жніўня 1940 года асуджаны асобай нарадай НКУС СССР да 5 гадоў пазбаўлення волі. Этапаваны ва [[Усць-Вымскі канцлагер]] НКУС [[Комі АССР]]. 1 сакавіка 1943 года медыцынскай камісіяй прызнаны [[Інваліднасць|інвалідам]], 23 верасня 1943 года быў вызвалены і адпраўлены паміраць дадому. Паводле некаторых звесткак забіты рэцэдывістамі ў цягніку. Пасмяротна рэабілітаваны трыбуналам Беларускай ваеннай акругі 15 студзеня 1957 года. Асабовая справа Андрэя Шашалевіча № 10194-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. == Сям’я == Быў жанаты з Зоф’яй Андрэеўнай Зыкавай, дзеці Юрый (у 1934 г. 5 гадоў), Артур (у 1934 г. 3 гады), Аксана, Наталля. == Творчасць == [[Файл:Zap sams samas.jpg|thumb|left|Запіскі Самсона Самасуя, выд. 1953, Мюнхен]] Дэбютаваў у друку ў 1924 годзе (газета «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]»). Друкаваўся ў «[[Голас беларуса|Голасе беларуса]]» ([[Вільнюс|Вільня]]), «[[Узвышша (часопіс)|Узвышшы]]» і «[[Чырвоны сейбіт|Чырвоным сейбіце]]». Аўтар нарысаў, апавяданняў («Пятрок», «Няпросты чалавек», «Камандзір», «Калектыў Яўмена», «Гармонія ў ружовым», «Моладзь», «Рабін» і інш.). У сатырычным рамане «[[Запіскі Самсона Самасуя]]» (часопіс «Узвышша», 1929; цалкам апублікаваны «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», 1988) развенчвае мешчаніна-выскачку, тупога казарменнага паслушэнца, духоўна спустошанае грамадства. Паводле рамана зняты тэлефільм «[[Пратарчака жыцця, або Запіскі Самсона Самасуя]]» (1990). Пры першай публікацыі рамана ён быў абвешчаны «''злосным [[пасквіль|пасквілем]] на савецкую рэчаіснасць''», таму цалкам апублікаваны толькі ў часы [[Галоснасць|галоснасці]]. Для твораў Андрэя Мрыя характэрныя натуральнасць, складаныя жыццёвыя сітуацыі, рэальная праўда жыцця, паказ няпростых чалавечых характараў. Навелы, аповесці і раман з лагернага жыцця «Жывы дом», напісаныя ў ссылцы, у час арышту ў Мурманску канфіскаваны і пакуль не выяўлены. Некаторыя творы перадрукаваны часопісамі «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», дзе надрукаваны таксама лісты «Другу працоўных Іосіфу Вісарыёнавічу Сталіну» (1988) Пераклаў на беларускую мову «Тыса гаворыць» [[Бела Ілеш]]а (1932), «Шляхамі ўзбочнымі» [[П. Загаруйка|П. Загаруйкі]] (1932). == Бібліяграфія == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} ; 1924 * {{Артыкул| загаловак =Пралетарскае мастацтва. Статуя Леніна. | выданне =[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]] | тып =газэта | год =1924, 24 ліпеня | нумар =168 | старонкі =3 }} * {{Артыкул| загаловак = Краснапольскі раён Калінінскай акругі . | выданне =[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]] | тып =газэта | год =1924, 7 кастрычніка | нумар =232| старонкі =3 }} * {{Артыкул| загаловак = Асьвета масаў у Краснапольскім раёне. | выданне =[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]] | тып =газэта | год =1924, 11 лістапада | нумар =259| старонкі =3 }} * {{Артыкул| загаловак = Краснапольскі раённы з’езд саветаў. | выданне =[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]] | тып =газэта | год =1924, 17 снежня | нумар =290| старонкі =3 }} ; 1925 * {{Артыкул| загаловак = Навалілі . | выданне =[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]] | тып =газэта | год =1925, 12 сакавіка | нумар =58| старонкі =2 }} * {{Артыкул| загаловак = Разбудзілі!. | выданне =[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]] | тып =газэта | год =1925, 4 красавіка | нумар =76| старонкі =2 }} ; 1927 * {{Артыкул| загаловак =Няпросты чалавек. (Апавяданьне).| спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/4e7092f23626e0e2ad1639e902cb0e41.pdf | выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1927 | нумар =3| старонкі =69—76}} * {{Артыкул| загаловак =Камандзір. (Апавяданьне). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/9d1004799a2b7243322e2bcff531913e.pdf| выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1927 | нумар =4| старонкі =81—85}} * {{Артыкул| загаловак =Колектыў Яўмена. (Апавяданьне). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/c45396805ea9358006504e566b784c67.pdf| выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1927 | нумар =5| старонкі =101—108}} * {{Артыкул| загаловак =Гармонія ў ружовым. (Апавяданьне). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/e0f589d152bff45da15a545883eefc2f.pdf| выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1927 | нумар =6| старонкі =104—108}} * {{артыкул|аўтар =Ан. Ш.|загаловак =Кнігапіс. М. І. Касьпяровіч. Матэрыялы да вывучэньня Віцебскай краёвай літаратуры і мастацтва. Менск. 1927 г. 1500 экз., стр. 20. 15×22.|спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/c733172c105277ab0441a18fa13b59be.pdf|адказны =[[Усевалад Ігнатоўскі|Ус. Ігнатоўскі]], [[Міхась Зарэцкі|М. Зарэцкі]], М. Адзінец |выданне=[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]|тып=штомесячная літаратурна-грамадзка-палітычная часопісь|месца=[[Менск]]|выдавецтва=[[Беларусь (выдавецтва)|«Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі»]] |год=ліпень 1927 |нумар= 9 | старонкі=107, 108}} * {{артыкул|загаловак=Краязнаўчы друк на БССР к 10 гадавіне Кастрычніка.|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=46261|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Інстытуце Беларускай Культуры|месца=[[Менск]]|год=кастрычнік 1927|нумар=10 (25)|старонкі=72—74|archive-date=23 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923231123/https://kamunikat.org/?pubid=46261}} ; 1928 * {{Артыкул| загаловак =Моладзь. | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/db57f4a3a19609874d843b18d8fe9b29.pdf | выданне =[[Чырвоны сейбіт]] | тып =літаратурна-мастацкі дадатак да «[[Беларуская вёска|Беларускай вёскі]]» | год =928 | нумар =4—5 (24—25) | старонкі =2—6}} * {{артыкул|загаловак=Першая Усебеларуская выстаўка краязнаўчых фатаграфій і замалёвак.|спасылка=http://kamunikat.org/?pubid=46269|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Інстытуце Беларускай Культуры|месца=[[Менск]]|год=люты— сакавік 1928|нумар=6—7 (33—34)|старонкі=3—10|archive-date=11 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111002132/https://kamunikat.org/?pubid=46269}} * {{артыкул|загаловак=Па Гомельскай акрузе (краязнаўчыя нататкі).|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=46272|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Інстытуце Беларускай Культуры|месца=[[Менск]]|год=лістапад 1928|нумар=11 (38)|старонкі=43—50|archive-date=23 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923231125/https://kamunikat.org/?pubid=46272}} ; 1929 * {{Артыкул| загаловак =Запіскі Самсона Самасуя (аповесьць). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/5e447d21169f67a9e88da0a80c0bb7de.pdf | выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1929 | нумар =3 (15)| старонкі = 31—56}} * {{Артыкул| загаловак =Запіскі Самсона Самасуя (аповесьць). | спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/96933b53dbe097fa725ce70c8a8c22a3.pdf | выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1929 | нумар =4 (16)| старонкі = 48—62}} * {{Артыкул| загаловак =Запіскі Самсона Самасуя (аповесьць). | спасылка = http://digital.nlb.by/files/original/8861d294d16b26752aeb92de967d06ff.pdf | выданне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | месца =[[Менск]] | выдавецтва =[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]] | год =1929 | нумар =6 (17)| старонкі = 33—71}} * {{артыкул|загаловак=Па Дзьвіне ў Сураж.|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=46280|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Беларускай Акадэміі Навук|месца=[[Менск]]|год=жнівень—верасень 1929|нумар=8—9 (47—48)|старонкі=64—70|archive-date=23 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923231130/https://kamunikat.org/?pubid=46280}} * {{артыкул|загаловак=Краязнаўчая праца ў раёне.|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=46282|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Беларускай Акадэміі Навук|месца=[[Менск]]|год=лістапад 1929|нумар=11 (50)|старонкі=6—13|archive-date=23 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923231128/https://kamunikat.org/?pubid=46282}} {{col-2}} ; 1930 * {{артыкул|загаловак=Арганізацыя працы і быт у калгасах Чачэрскага раёну. (Краязнаўчы нарыс паводле матар'ялаў экспэдыцыі ЦБК 1929 г.).|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=46287|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Беларускай Акадэміі Навук|месца=[[Менск]]|год=красавік 1930|нумар=4 (55)|старонкі=34—49|archive-date=23 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923231130/https://kamunikat.org/?pubid=46287}} * {{артыкул|загаловак=Бібліяграфія: А. Шаўковіч і М. Курыловіч. Кароткі нарыс монаграфічнага апісаньня паўднёва-заходняй часткі Лельчыцкага раёну, Мазырскай акругі; цэнтар — Мілашэвіцкі сельсавет.|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=46287|адказны=[[Змітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Беларускай Акадэміі Навук|месца=[[Менск]]|год=красавік 1930|нумар=4 (55)|старонкі=72—73|archive-date=23 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923231130/https://kamunikat.org/?pubid=46287}} * {{артыкул|загаловак =Аб популярызацыі вытворчага краязнаўства |адказны =рэдакцыйная калегія|выданне=[[Савецкая Краіна]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Беларускай Акадэміі Навук|месца=[[Менск]]|год=лістапад—сьнежань 1930|нумар=1-2| старонкі=51—53}} ; 1953 * {{Кніга |загаловак =Запіскі Самсона Самасуя |арыгінал =Перадрук зь літаратурнага часапісу «Узвышша», № № 3, 4, 6. [[Менск]] 1929 г. |спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9606 |месца =[[Мюнхен|Мюнхэн]] |выдавецтва =[[Бацькаўшчына (выдавецтва)|Бацькаўшчына]] |год =1953 |старонак =110 |archive-date =23 верасня 2021 |archive-url =https://web.archive.org/web/20210923231134/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9606 }} ; 1988 * {{Артыкул| загаловак =Запіскі Самсона Самасуя : раман. | адказны =галоўны рэдактар: [[Сяргей Іванавіч Законнікаў|Сяргей Законнікаў]]| выданне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс | месца =[[Мінск]]| выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] | год =1988 | нумар =1(705) | issn =0130-8068 }} ; 1993 * {{Кніга|загаловак =Творы |спасылка =https://knihi.com/Andrej_Mryj/Tvory.html#1 |адказны =Укладанне, прадмова — [[Яўген Лецка]] |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год =1993 |старонак =317 |серыя =Спадчына|isbn =5-340-00527-5 |тыраж =7500 }} ; 2008 * {{Кніга|загаловак =Запіскі Самсона Самасуя : раман |месца =[[Мінск]]|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год =2008 |старонак =124 |isbn =978-985-02-1027-2 |тыраж =2000 }} {{col-end}} {{зноскі}} == Літаратура == * ''Васючэнка П.'' Вяртанне рамана, або Дзіўнае стварэнне Самасуя // ЛіМ. 1988, 29 крас.; * ''Васючэнка П.'' Рэпрэсіраваны смех: Роздум над лёсам і творчасцю беларускага савецкага празаіка Андрэя Мрыя // Беларуская мова і літаратура ў школе. 1989, № 3; * ''Грахоўскі С.'' Праўдзівыя дакументы жыцця // Полымя. 1988, № 1; * ''Чыгрын І.'' Андрэй Мрый: спроба сатырычнай прозы // Чыгрын І. Крокі: Проза «Узвышша». Мн., 1989; * ''Лецка Я.'' Празорлівасць мастака // Полымя. 1990. № 5. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Мрый Андрэй}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Мрый Андрэй}} * ''Драздова З. У.'' Творчасць А. Мрыя і Л. Калюгі: Стылявыя асаблівасці. — Мн., 1997. * ''Лецка Я. Р., Чыгрын І. П.'' Мрый А. // {{Крыніцы/БЭ|10}} * ''Маракоў Л.'' Вядомы пад псеўданімам А. Мрый // Роднае слова. 2001. № 9. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} * ''Назараў В. Ф.'' Тайнапіс Андрэя Мрыя: падтэкст рэалій у творчасці пісьменніка / В. Ф. Назараў. — Мн.: Беларуская навука, 2016. — 360 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мрый А. (сапр. Шашалевіч Андрэй Антонавіч)|501}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://knihi.com/Andrej_Mryj/ Творы на «Беларускай Палічцы»] * ''Васіль Дэ Эм (Васіль Дранько-Майсюк).'' [https://www.svaboda.org/a/29486484.html 20 нечаканых фактаў пра Андрэя Мрыя, які першым напісаў пра гвалт і садызм у Чырвонай арміі] // Радыё Свабода, 13 верасня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мрый Андрэй}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Вязні Усцьвымлага]] [[Катэгорыя:Андрэй Мрый| ]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Узвышша»]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя]] 7owepzly7dxi8vhyq40stbcmijgtqwt 0 19240 5175278 5161161 2026-08-04T09:53:55Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5175278 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Культура (значэнні)}} {{Радыёстанцыя |поўная назва = Канал «Культура» Беларускага радыё |слоган = Культура. Гучыць! |фармат = культурна-асветніцкі }} '''Канал «Культура»''' [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]] ўваходзіць у структуру [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. Пачаў вяшчанне [[1 студзеня]] [[2002]] года. У аснове канцэпцыі канала — ідэя папулярызацыі дасягненняў нацыянальнай і сусветнай культуры. Радыёканал прапануе агляды культурных падзей, радыёпастаноўкі, дыскусіі, аўтарскія праграмы, акадэмічную і эстрадную музыку, віншавальныя перадачы. Выходзіць у эфір на сярэдніх і на ўльтракароткіх хвалях, у [[FM]]-дыяпазоне. Запісы канцэртаў з Вялікай студыі Дома радыё, [[Белдзяржфілармонія|Белдзяржфілармоніі]], [[Вялікі тэатр Беларусі|Вялікага тэатра Беларусі]] канал «Культура» рэгулярна накіроўвае ў сусветны абменны канцэртны фонд, арганізаваны [[Еўрапейскі вяшчальны саюз|Еўрапейскім вяшчальным саюзам]]. == Гісторыя == Радыёканал «Культура» пачаў працу 1 студзеня 2002 года як тэматычны канал Беларускага радыё (у структуры Белтэлерадыёкампаніі), арыентаваны на культурна-асветніцкі кантэнт і музычнае вяшчанне.<ref>{{Cite web |url=https://radiokultura.by/ |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/ |url-status=dead }}</ref> У 2000-х гадах «Культура» развівала прысутнасць у FM-дыяпазоне ў [[Мінск]]у і іншых гарадах Беларусі, адначасова захоўваючы распаўсюджванне праз УКХ/УКВ і сярэднія хвалі.<ref>{{Cite web |url=https://radiokultura.by/ |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/ |url-status=dead }}</ref> == Тэхнічныя параметры і распаўсюджванне == [[Файл:Фотанагода МБ и В Качан.jpg|thumb|right|Студыя радыёканала]] === Частоты === Паводле звестак з адкрытых даведачных публікацый і матэрыялаў канала, «Культура» вяшчае ў FM-дыяпазоне і на ўльтракароткіх хвалях у шэрагу населеных пунктаў Беларусі, а таксама на сярэдніх хвалях (агульнанацыянальнае пакрыццё).<ref>{{Cite web |url=https://radiokultura.by/ |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/ |url-status=dead }}</ref> ==== FM ==== * [[Мінск]] — 102,9 FM * [[Віцебск]] — 89,7 FM * [[Гомель]] — 92,5 FM * [[Гродна]] — 101,3 FM * [[Мінская вобласць]] — 101,5 FM * [[Магілёў]] — 102,2 FM * [[Брэст]] — 102,5 FM ==== Ультракароткія хвалі (УКХ/УКВ) ==== * [[Мінск]] — 71,9 МГц * [[Віцебск]] — 88,7 МГц * [[Гомель]] — 70,19 МГц * [[Гродна]] — 89,4 МГц * [[Мінская вобласць]] — 87,6 МГц * [[Магілёў]] — 72,65 МГц * [[Брэст]] — 65,75 МГц * [[Рэчыца]] — 67,25 МГц ==== Сярэднія хвалі (СХ) ==== * 1251 кГц (240 м) === Інтэрнэт-прысутнасць === Канал падтрымлівае афіцыйны сайт і публікуе матэрыялы пра праекты, перадачы і навіны. [https://radiokultura.by/ Афіцыйны сайт]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/|date=27 лютага 2022}} == Праграмная канцэпцыя == Канал пазіцыянуецца як культурна-асветніцкі: у эфіры — аўтарскія размовы пра [[мастацтва]], [[літаратура|літаратуру]], [[тэатр]], гісторыю культуры, а таксама вялікія музычныя блокі (класічная, сучасная акадэмічная, эстрадная музыка), радыёпастаноўкі і спецыяльныя рубрыкі.<ref>https://radiokultura.by/{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/|date=27 лютага 2022}}</ref> == Перадачы == У сетцы вяшчання (сярод іншых) згадваюцца перадачы і рубрыкі: * «Час класікі» * «Вячэрні дыван» * «Залатая калекцыя» * «Музычны перапынак» * «Калыханка» * «Культура спорту» * «Тэатр на канале» * «Кантэкст» * «Гасцінец» * «Мэры Попінс» * «Радыёакадэмія» Падрабязная актуальная сетка вяшчання публікуецца на сайце канала (раздзел «Праграма/Расклад»).<ref>https://radiokultura.by/{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/|date=27 лютага 2022}}</ref> == Кіраўнікі == * [[Кацярына Іванаўна Агеева]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://radiokultura.by/ Афіцыйны сайт] {{Белтэлерадыёкампанія}} {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заснаваныя ў 2002 годзе]] [[Катэгорыя:Радыё]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ]] p8334c4x7zxvj78slmae4apqrmrqs0u 5175283 5175278 2026-08-04T10:00:36Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Перадачы */ 5175283 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Культура (значэнні)}} {{Радыёстанцыя |поўная назва = Канал «Культура» Беларускага радыё |слоган = Культура. Гучыць! |фармат = культурна-асветніцкі }} '''Канал «Культура»''' [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]] ўваходзіць у структуру [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. Пачаў вяшчанне [[1 студзеня]] [[2002]] года. У аснове канцэпцыі канала — ідэя папулярызацыі дасягненняў нацыянальнай і сусветнай культуры. Радыёканал прапануе агляды культурных падзей, радыёпастаноўкі, дыскусіі, аўтарскія праграмы, акадэмічную і эстрадную музыку, віншавальныя перадачы. Выходзіць у эфір на сярэдніх і на ўльтракароткіх хвалях, у [[FM]]-дыяпазоне. Запісы канцэртаў з Вялікай студыі Дома радыё, [[Белдзяржфілармонія|Белдзяржфілармоніі]], [[Вялікі тэатр Беларусі|Вялікага тэатра Беларусі]] канал «Культура» рэгулярна накіроўвае ў сусветны абменны канцэртны фонд, арганізаваны [[Еўрапейскі вяшчальны саюз|Еўрапейскім вяшчальным саюзам]]. == Гісторыя == Радыёканал «Культура» пачаў працу 1 студзеня 2002 года як тэматычны канал Беларускага радыё (у структуры Белтэлерадыёкампаніі), арыентаваны на культурна-асветніцкі кантэнт і музычнае вяшчанне.<ref>{{Cite web |url=https://radiokultura.by/ |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/ |url-status=dead }}</ref> У 2000-х гадах «Культура» развівала прысутнасць у FM-дыяпазоне ў [[Мінск]]у і іншых гарадах Беларусі, адначасова захоўваючы распаўсюджванне праз УКХ/УКВ і сярэднія хвалі.<ref>{{Cite web |url=https://radiokultura.by/ |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/ |url-status=dead }}</ref> == Тэхнічныя параметры і распаўсюджванне == [[Файл:Фотанагода МБ и В Качан.jpg|thumb|right|Студыя радыёканала]] === Частоты === Паводле звестак з адкрытых даведачных публікацый і матэрыялаў канала, «Культура» вяшчае ў FM-дыяпазоне і на ўльтракароткіх хвалях у шэрагу населеных пунктаў Беларусі, а таксама на сярэдніх хвалях (агульнанацыянальнае пакрыццё).<ref>{{Cite web |url=https://radiokultura.by/ |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/ |url-status=dead }}</ref> ==== FM ==== * [[Мінск]] — 102,9 FM * [[Віцебск]] — 89,7 FM * [[Гомель]] — 92,5 FM * [[Гродна]] — 101,3 FM * [[Мінская вобласць]] — 101,5 FM * [[Магілёў]] — 102,2 FM * [[Брэст]] — 102,5 FM ==== Ультракароткія хвалі (УКХ/УКВ) ==== * [[Мінск]] — 71,9 МГц * [[Віцебск]] — 88,7 МГц * [[Гомель]] — 70,19 МГц * [[Гродна]] — 89,4 МГц * [[Мінская вобласць]] — 87,6 МГц * [[Магілёў]] — 72,65 МГц * [[Брэст]] — 65,75 МГц * [[Рэчыца]] — 67,25 МГц ==== Сярэднія хвалі (СХ) ==== * 1251 кГц (240 м) === Інтэрнэт-прысутнасць === Канал падтрымлівае афіцыйны сайт і публікуе матэрыялы пра праекты, перадачы і навіны. [https://radiokultura.by/ Афіцыйны сайт]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/|date=27 лютага 2022}} == Праграмная канцэпцыя == Канал пазіцыянуецца як культурна-асветніцкі: у эфіры — аўтарскія размовы пра [[мастацтва]], [[літаратура|літаратуру]], [[тэатр]], гісторыю культуры, а таксама вялікія музычныя блокі (класічная, сучасная акадэмічная, эстрадная музыка), радыёпастаноўкі і спецыяльныя рубрыкі.<ref>https://radiokultura.by/{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/|date=27 лютага 2022}}</ref> == Перадачы == У сетцы вяшчання (сярод іншых) згадваюцца перадачы і рубрыкі: * «Час класікі» * «Вячэрні дыван» * «Залатая калекцыя» * «Музычны перапынак» * «Калыханка» * «Культура спорту» * «Тэатр на канале» * «Кантэкст» * «Гасцінец» * «Мэры Попінс» * «Радыёакадэмія» Падрабязная актуальная сетка вяшчання публікуецца на сайце канала (раздзел «Праграма/Расклад»).<ref>https://radiokultura.by/{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220227110829/https://radiokultura.by/|date=27 лютага 2022}}</ref> == Кур'ёзы == * На канале працуе журналістка Ксенія Сітнік, якая з'яўляецца цёзкай [[Ксенія Міхайлаўна Сітнік|пераможцы дзіцячага Еўрабачання 2005]], што часам спрараджае блытаніну. == Кіраўнікі == * [[Кацярына Іванаўна Агеева]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://radiokultura.by/ Афіцыйны сайт] {{Белтэлерадыёкампанія}} {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заснаваныя ў 2002 годзе]] [[Катэгорыя:Радыё]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ]] pdcdaqezqu72a74qg0tqy6b10tq2lo5 0 20444 5174934 5174606 2026-08-03T13:09:49Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Summershell67|Summershell67]]) і адноўлена версія 5173293, зробленая M.L.Bot: калі ласка, на элемент Вікіданых 5174934 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Улан-Удэ |арыгінальная назва = Улан-Удэ |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Центр Улан-Удэ.JPG |подпіс = |lat_deg =51 |lat_min =50 |lat_sec = |lon_deg =107 |lon_min =37 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Бурація |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1666 |ранейшыя імёны = |статус з = 1775 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 435 751<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx Численность постоянного населения 1 января 2024]</ref> |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 3012 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = 81 401 |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.ulan-ude-eg.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Улан-Удэ''' ({{lang-ru|Улан-Удэ}}, да 1934 — '''Верхняу́дзінск''') — горад (з 1775) у [[Расія|Расіі]], сталіца [[Бурація|Бураціі]]. Насельніцтва — 436 тыс. чал. ([[2024]]). Заснаваны ў [[1666]] годзе. == Гісторыя == Паселішча Удзінскае на месцы зліцця ракі [[Уда (прыток Селенгі)|Уда]] і ракі [[Селенга|Селенгі]] было заснавана ў 1666 годзе як казацкае зімоўе; у 1678 годзе вядома як астрог, фарпост прасоўвання рускіх казакоў на ўсход. У 1775 годзе атрымаў герб. Герб быў падараваны паводле граматы вольнасцяў гарадам [[Кацярына II|Кацярыны II]], тады жа атрыманы статус горада Верхняудзінск. 27 ліпеня 1934 горад быў перайменаваны ва Улан-Удэ (у перакладзе з бурацкай мовы «Чырвоная Уда», «Чырвоная Рака»). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Улан-Удэ}} * [[Аляксандр Леанідавіч Асееў]] (нар. 1946) — фізік. * [[Ядвіга Іосіфаўна Бяганская]] ([[1908]]—[[1992]]) — беларускі [[празаік]], [[перакладчыца]]. * [[Анатоль Панцеляймонавіч Колесаў]] (1924—1987) — [[хірург]], [[генерал-маёр]] медыцынскай службы. * [[Уладзімір Андрэевіч Лытаў]] (нар. 1946) — беларускі [[архітэктар]] і [[пісьменнік]]. == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бурація}} [[Катэгорыя:Гарады Бураціі]] [[Катэгорыя:Улан-Удэ| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1666 годзе]] grdg9ynqztk1ilcoi5n9khbhqviqrov 0 20748 5175370 4838992 2026-08-04T11:52:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175370 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Луцый Даміцый Аўрэліян | арыгінальнае імя = {{lang-la|Lucius Domitius Aurelianus}} | партрэт =Aurelianus, Nordisk familjebok.png | шырыня партрэта = 300px | подпіс =Партрэт Аўрэліяна са шведскай энцыклапедыі [[Nordisk familjebok]] | тытул = [[Рымскі імператар]] | парадак = | сцяг = | сцяг2 = | перыядпачатак = [[270]] | перыядканец = [[275]] | папярэднік = [[Квінціл]] | пераемнік = [[Марк Клаўдзій Тацыт]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | дынастыя = | бацька = | маці = | пахаваны = | жонка = | дзеці = '''дачка''': імя невядома | Commons = Aurelianus }} '''Лу́цый Дамі́цый Аўрэлія́н'''<ref name=autogenerated15>PLRE. «L. Domitius Aurelianus 6».</ref> ({{lang-la|Lucius Domitius Aurelianus}}), больш вядомы як '''Аўрэлія́н''' — [[Спіс рымскіх імператараў|рымскі імператар]] у [[270]]—[[275]] гадах. Аўрэліян быў другім з некалькіх «салдацкіх імператараў» (першым быў [[Клаўдзій II]]), якія вельмі паспяхова кіравалі і здолелі ўмацаваць [[Рымская імперыя|Рымскую імперыю]]. У гады кіравання Аўрэліяна імперыя была ўз’яднана: мяцежныя [[Гальская імперыя]] і [[Пальмірскае царства]] былі зноў далучаны да [[Рым|Рыма]], а прыгранічныя варварскія плямёны былі пераможаны. Яго поспехі шмат у чым спрыялі завяршэнню [[Крызіс III стагоддзя|крызісу III стагоддзя]]<ref name=autogenerated6>М. Грант. Римские императоры. Аврелиан. М. 1998.</ref> і стабілізацыі дзяржавы. Аўрэліян насіў наступныя [[Рымскія пераможныя тытулы|пераможныя тытулы]]: «Германскі Найвялікшы» — з [[270]] або [[271]] года, «Гоцкі Найвялікшы» — з [[271]] года, «Парфянскі Найвялікшы», «Карпійскі Найвялікшы» і «Дакійскі Найвялікшы» — з [[271]] або [[272]] года, «Брытанскі Найвялікшы» і «Сармацкі Найвялікшы» (час дакладна не вядомы), «Пальмірскі Найвялікшы» — з [[274]] года, «Бацька Айчыны» і «Рэстаўратар імперыі і Усходу» — з 274 года<ref name=autogenerated6 />. Уладу [[трыбун]]а атрымліваў шэсць разоў (у 270 годзе — двойчы, затым штогод [[10 снежня]]), з 270 года — [[вялікі пантыфік]]<ref name=autogenerated6 />. Консул 271, 274, 275 гадоў. == Ранняе жыццё і кар’ера == Аўрэліян нарадзіўся 9 верасня 214 года<ref name="roman-emperors.org"/> ў сям’і земляроба, які арандаваў землі ў [[Сенат (Старажытны Рым)|сенатара]] Аўрэлія<ref>Аўрэлій Віктар. Выманні пра норавы і жыцці рымскіх імператараў. 35. 1.</ref>. Меркаванні антычных аўтараў адносна месца нараджэння Аўрэліяна разыходзяцца: [[Еўтропій]] сцвярджае, што ён нарадзіўся ў [[Дакія Прыбярэжная|Дакіі Прыбярэжнай]]<ref>Еўтропій. Брэвіярый ад заснавання горада. IX. 13. 1.</ref>, якая ў той час называлася Верхняя Мезія; аўтар біяграфіі Аўрэліяна ў «[[Гісторыя Аўгустаў|Гісторыі Аўгустаў]]»&nbsp;—&nbsp;у Сірміі<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. III. 1.</ref>. «Гісторыя Аўгустаў» таксама распавядае, што былі знакі, якія прадказвалі, што Аўрэліян стане імператарам<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. IV. 3-7.</ref>. Стаўшы рымскім грамадзянінам, Аўрэліян змяніў лад жыцця земляроба на лад жыцця легіянера<ref name="roman-emperors.org"/>. Ён паспяхова служыў у рымскай арміі. Адважны і рашучы, Аўрэліян рана звярнуў на сябе ўвагу камандзіраў, якія прадказвалі яму ўдалую ваенную кар’еру. Ён быў трыбунам {{не перакладзена 3|Legio VI Gallicana|шостага Гальскага легіёна|it|Legio VI Gallicana}} і ўдзельнічаў у кампаніі супраць франкаў на [[Рэйн]]е<ref name=autogenerated28>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 34.</ref><ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. V. 7. 1.</ref>, затым паслом у Персіі<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. V. 5.</ref>. На думку Леона Хома, да службы ў Галіі, Аўрэліян быў [[цэнтурыён]]ам кагорты падчас кіравання Гардзіяна III<ref name=autogenerated28 />. Пры [[Валерыян I|Валерыяне]] Аўрэліян, імаверна, прызначаўся [[Консул-суфект|консулам-суфектам]] (хоць яго консульства нідзе не зарэгістравана, акрамя «Гісторыі Аўгустаў»)<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. V. 8.</ref>. Падчас кіравання імператара [[Галіен]]а Аўрэліян стаў начальнікам атрада кавалерыі<ref name="roman-emperors.org"/>. Даведаўшыся пра ўварванне готаў у Грэцыю, Галіен рушыў супраць іх з арміяй, у лік камандзіраў якой, хутчэй за ўсё, уваходзіў Аўрэліян<ref>Alaric Watson. Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 39.</ref>. Аднак падчас гэтага паходу адзін з палкаводцаў імператара, [[Аўрэол]], паўстаў і заняў крэпасць Медыялан. Таму Галіен быў вымушаны аблажыць крэпасць; у тым жа годзе падчас аблогі Медыялана ён быў забіты змоўшчыкамі<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 40.</ref>. Паводле адной з крыніц, Аўрэліян браў удзел у змове супраць Галіена<ref>Аўрэлій Віктар. Пра цэзараў. XXXIII. 21.</ref>. Ён падтрымаў новага імператара [[Клаўдзій II|Клаўдзія II]], які таксама, хутчэй за ўсё, удзельнічаў у змове<ref>{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/claudgot.htm |title=Weigel, Richard D. «Claudius II Gothicus (268 −270)», ''De Imperatoribus Romanis'', 2001 |access-date=30 ліпеня 2012 |archive-date=30 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830085225/http://www.roman-emperors.org/claudgot.htm |url-status=dead }}</ref>. Пры Клаўдзіі II Аўрэліян узышоў на вяршыню ваеннай кар’еры. Калі пачалася вайна з готамі, пад яго камандаваннем аказалася ўся рымская кавалерыя<ref name="roman-emperors.org"/>. Аўрэліян стаў правай рукой імператара [[Клаўдзій II|Клаўдзія]]<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 42.</ref>. Яго кавалерыя сыграла вырашальную ролю ў [[Бітва пры Нішы|бітве пры Нішы]]<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 41.</ref>. Готы пацярпелі паражэнне ў гэтай вайне, а Аўрэліян заслужыў славу выдатнага палкаводца. Ён не раз праводзіў самастойныя ваенныя аперацыі супраць варвараў на Балканах, якія заканчваліся перамогай рымлян<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 43-44.</ref>. === Узыходжанне на прастол === У [[270]] годзе Клаўдзій сканаў ад чумы, і яго брат [[Квінціл]] захапіў уладу пры падтрымцы [[Сенат (Старажытны Рым)|рымскага сената]]<ref name="ReferenceA">Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 45.</ref>. Што характэрна для таго часу, армія адмовілася прызнаць новага імператара, лічачы за лепшае, каб імператарам стаў адзін з военачальнікаў. Аўрэліян быў абвешчаны імператарам у маі<ref>A. Stein. Prosopographia Imperii Romani. III. 2. — p. 41.</ref> ці верасні<ref name=autogenerated13>D. Kienast. Die Munzreform Aurelians. — р. 234.</ref> 270 года панонскімі [[Рымскі легіён|легіёнамі]]<ref name="roman-emperors.org"/> і адправіўся ў паход супраць Квінціла. Квінціл, даведаўшыся аб абвяшчэнні імператарам Аўрэліяна, спачатку хацеў быў змагацца з ім за ўладу, але ўбачыўшы, што салдаты не маюць намеру яго падтрымліваць, разрэзаў сабе [[вены]]<ref name="ReferenceA"/>. Пазней сталі сцвярджаць, што Клаўдзій перад смерцю прызначыў сваім спадчыннікам Аўрэліяна, але, хутчэй за ўсё, гэта ўсё было прыдумана для таго, каб паказаць законнасць узыходжання Аўрэліяна на прастол<ref name="roman-emperors.org"/>. Перад новым імператарам паўстала няпростая задача — аб’яднаць [[Рымская імперыя|Рымскую імперыю]] і вярнуць ёй былую веліч<ref>[http://www.imperiumromanum.com/personen/kaiser/aurelianus_02.htm Аўрэліян на сайце imperiumromanum]</ref>. == Выгляд і асабістыя якасці == Найбольш поўнае апісанне Аўрэліяна пакінуў аўтар «[[Гісторыя Аўгустаў|Гісторыі Аўгустаў]]»: <blockquote>''«…Аўрэліян меў прывабны выгляд, адрозніваўся мужнай прыгажосцю; ён быў даволі высокага росту, меў вельмі вялікай цялеснай сілы, адчуваў пэўную цягу да віна і ежы, але рэдка паддаваўся любоўнай цязе. Ён быў бязмерна строгі, падтрымліваў асабліва строгую дысцыпліну, любіў агаляць меч…»''<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. VI. 1.</ref></blockquote> [[Еўтропій]] гаворыць, што Аўрэліян ''«муж у ваеннай справе вельмі ўмелы, але няўстрыманы і схільны да жорсткасці»''<ref name=autogenerated10>Еўтропій. Брэвіярый ад заснавання Горада. XIII. 1.</ref>. [[Аўрэлій Віктар]] называе Аўрэліяна строгім і непадкупным<ref>Аўрэлій Віктар. Пра цэзараў. XXXV. 11.</ref>. На [[Скульптура|скульптурных выявах]] Аўрэліян паказаны як тыповы военачальнік таго часу з коратка пастрыжанымі валасамі, груба выгаленымі шчокамі і невялікай барадой<ref name=autogenerated20>[http://www.imperiumromanum.com/personen/kaiser/aurelianus_01.htm Аўрэліян на сайце imperiumromanum]</ref>. == Кіраванне == У [[248]] годзе імператар [[Філіп Араб]] адсвяткаваў тысячагоддзе Рыма з вялікім размахам, даказваючы, што імперыя ўсё яшчэ вельмі магутная. Аднак на самай справе становішча было не з лепшых<ref>D. Kienast. Die Münzreform Aurelians. — р. 236.</ref>. У наступныя гады імперыі прыйшлося сутыкнуцца з велізарным ціскам з боку замежных ворагаў, і ў той жа час ёй пагражала небяспека грамадзянскіх войн. Ад гэтага пацярпела рымская эканоміка, прыйшлі ў заняпад сельская гаспадарка і гандаль. Акрамя гэтага, эпідэмія чумы забрала шматлікія жыцці, тым самым аслабіўшы Рым; паменшылася колькасць працоўнай сілы. У выніку імперыя не змагла вытрымаць удар уздужалай Персіі, і ў 260 годзе імператар [[Валерыян]] быў узяты ў палон<ref>Pat Southern The Roman Empire from Severus to Constantine. — Routledge, 2001. — р. 79.</ref>. Усходнія правінцыі знайшлі сваіх заступнікаў у асобе кіраўнікоў горада [[Пальміра|Пальміры]] ў Сірыі, чыя аўтаномія перарасла ва ўтварэнне Пальмірскага царства. Заходнія правінцыі ўтварылі аўтаномную дзяржаву ў межах Рымскай імперыі, якая зараз вядома як Гальская імперыя. У Рыме імператар быў заняты ўнутранымі пагрозамі і абаронай Італіі і Балкан. З усімі гэтымі праблемамі і прыйшлося сутыкнуцца Аўрэліяну<ref name="roman-emperors.org">{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm |title=Körner, Christian Aurelian (270—275). An Online Encyclopedia of Roman Emperors. 2001. |access-date=30 ліпеня 2012 |archive-date=7 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507034854/http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm |url-status=dead }}</ref>. === Аднаўленне імперыі === [[Выява:Aureliancoin1.jpg|thumb|300px|left|Выява Аўрэліяна на [[антанініян]]е]] ==== Канфлікт з вандаламі ==== Першыя дзеянні новага імператара былі накіраваны на ўмацаванне сваіх пазіцый на пакінутых рымскіх тэрыторыях. Амаль адразу напачатку яго кіравання вялікі атрад [[Вандалы|вандалаў]] перасек [[Дунай]] і ўварваўся ў [[Панонія|Панонію]] каля [[Аквінкум]]а. Даведаўшыся пра гэта, Аўрэліян рушыў са сваёй арміяй да [[Аквілея|Аквілеі]], дзе прыступіў да падрыхтоўкі войска да паходу<ref name=autogenerated17>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 49.</ref>. Пасля гэтага рымляне перайшлі з Італіі ў [[Панонія|Панонію]], куды яны прыбылі ў канцы 270 года. Сваёй базай Аўрэліян абраў [[Сісак|Сісцый]]<ref name=autogenerated17 />. Тады ён уступіў у сваё першае консульства<ref name=autogenerated16>[http://www.livius.org/au-az/aurelian/aurelian.html Jona Lendering: Aurelian Livius.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120921203821/http://www.livius.org/au-az/aurelian/aurelian.html |date=21 верасня 2012 }}</ref>. У той час вандалы рабавалі рымскія паселішчы з-за недахопу правіянту, таму Аўрэліян загадаў ''«схаваць харчаванне, скаціну і ўсё каштоўнае ад ворагаў у гарадах»''<ref name=autogenerated3>Зосім. Новая гісторыя. I. 48.</ref>. У Паноніі адбылася бітва паміж рымскай арміяй і войскамі вандалаў, у якой рымляне атрымалі перамогу<ref name=autogenerated3 />. На наступны дзень варвары даслалі паслоў прасіць міру. Аўрэліян загадаў даць ім харчаванне пры ўмове, што яны вылучаць для рымскай конніцы дзве тысячы вершнікаў, і адпусціў іх за [[Дунай]]<ref name=autogenerated18>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 50.</ref>. ==== Паражэнне алеманаў, маркаманаў, ютунгаў ==== Пасля гэтага {{не перакладзена 3|Ютунгі|ютунгі|en|Juthungi}}, разрабаваўшы Норык, перасеклі Альпы і рушылі ў Італію<ref name=autogenerated18 />. Магчыма, да іх далучыліся [[маркаманы]] і [[алеманы]]<ref name=autogenerated18 />. Выйшаўшы на раўніну ракі [[По (рака)|По]], яны занялі [[Плацэнтыя|Плацэнтыю]] і рушылі ў [[Павія|Павію]]<ref name=autogenerated19>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXI. 1.</ref>. Аўрэліян, які знаходзіўся ў Паноніі і кантраляваў вандалаў, хутка вярнуўся ў Італію, але яго армія, якая стамілася ад працяглага пераходу, патрапіла ў засаду каля Плацэнтыі і была разбіта<ref name=autogenerated19 />{{efn|Вытрымкі пра норавы і жыццё рымскіх імператараў (XXXV. 2.) паведамляюць, што бітва была выйграна рымлянамі. Але, хутчэй за ўсё, абодва бакі проста панеслі вялікія страты.}}. Калі вестка пра разгром дасягнула Рыма, яна выклікала вялікі страх перад прыходам варвараў, бо часцей за ўсё баі са знешнімі ворагамі вяліся ўдалечыні ад сталіцы<ref name=autogenerated8>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 51.</ref>. Аднак Аўрэліян, хутка сабраўшы армію, напаў на лагер алеманаў ля ракі [[Метаўра|Метаўр]], непадалёк ад Капальні Фартуны, і разграміў іх; многа варвараў патанула ў рацэ<ref name=autogenerated8 />. Алеманы, маркаманы і ютунгі пачалі прасіць міру. Аўрэліян прыняў іх прапанову, і варвары павярнулі назад, адыходзячы па той жа дарозе, якой прыйшлі. Ля [[Тыцын]]а Аўрэліян уладзіў ім засаду, і падчас бітвы ўсе варвары былі знішчаны<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 52.</ref>. Імператар вярнуўся ў Рым, дзе атрымаў тытул «Германскі Найвялікшы»<ref name=autogenerated16 />. Тым не менш, пагроза з боку германскіх плямён заставалася высокай, і Аўрэліян вырашыў абнесці Рым магутнай сцяной, якая вядомая як [[сцяна Аўрэліяна]]<ref name=autogenerated9>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 54.</ref>. Прыкладна ў той жа час былі адноўлены [[тэрмы Каракалы]] і пабудаваны новыя казармы для прэтарыянцаў<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 152.</ref>. На [[Свяшчэнная дарога|Свяшчэннай дарозе]] была ўзведзена статуя Меркурыя<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 152.</ref>, а ў [[Осція Антыка|Осціі]] — пабудаваны новы форум<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 153.</ref>. ==== Паўстанні 271 года ==== [[Выява:Celio - le mura tra porta san Sebastiano e porta Ardeatina 1974.JPG|thumb|right|250px|Сцяна Аўрэліяна]] Уварванні варвараў прывялі да некалькіх паўстанняў. У Далмацыі паўстаў [[Септымій (узурпатар)|Септымій]], але неўзабаве ён быў забіты ўласнымі салдатамі<ref>Псеўда-Аўрэлій Віктар. Вытрымкі пра жыццё і норавы рымскіх імператараў. XXXII. 3.</ref>. У той жа час нейкі [[Урбан (узурпатар)|Урбан]] абвясціў сябе імператарам<ref name=autogenerated25>Зосім. Новая гісторыя. I. 49.</ref>; ёсць, аднак, меркаванне, што гэты ўзурпатар быў выдуманы<ref>G. Barbieri. L’albo senatorio da Settimio Severo a Carino (193—285). р. 410.</ref>. Каля 271 года ў Галіі паўставаў нейкі [[Даміцыян II]]<ref>PLRE. «Domitianus 1».</ref>. Ён вядомы па некалькіх манетах. Магчыма, ён быў колішнім военачальнікам [[Галіен]]а<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Галіен. II. 6.</ref>. Самым значным было паўстанне [[Феліцысім]]а, начальніка [[фіск]]а, у абавязкі якога ўваходзіла таксама кіраванне дзяржаўнай казной. Ён падбухторваў рабочых манетных двароў псаваць манету<ref name=autogenerated4>Аўрэлій Віктар. Пра цэзараў. XXXVI. 6.</ref>, аднак неўзабаве яго зман быў раскрыты. Феліцысім падняў паўстанне і замкнуўся на [[Цэлій|Цэлійскім узгорку]]<ref name=autogenerated4 />. Мяцеж быў задушаны з вялікай цяжкасцю; па словах Аўрэлія Віктара, сем тысяч салдат былі забіты падчас гэтага паўстання<ref name=autogenerated4 />. Сам Феліцысім загінуў. У выніку былі пакараны некалькі сенатараў і [[Эквіты|вершнікаў]]<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 81-82.</ref>. Няма ніякіх звестак, што Феліцысім спрабаваў абвясціць сябе імператарам. Паводле Аўрэлія Віктара, Феліцысім паўстаў у 274 годзе пасля падзення [[Гальская імперыя|Гальскай імперыі]]<ref name="roman-emperors.org"/>, але калі верыць астатнім крыніцам, гэта адбылося ў [[271]] годзе<ref name=autogenerated25 /><ref>Псеўда-Аўрэлій Віктар. Вытрымкі пра жыццё і норавы рымскіх імператараў. XXXV. 4.</ref>. У «Вытрымках пра жыццё і норавы рымскіх імператараў» сцвярджаецца, што паўстанне Феліцысіма адбылося пасля мецяжу Септымія 271 года. Таму апошняя дата лічыцца больш прымальнай<ref name="roman-emperors.org"/> . ==== Вайна з готамі ==== [[Готы]] па-ранейшаму ўяўлялі сур’ёзную пагрозу для рымлян. Пакуль Аўрэліян быў заняты вайной у Італіі, яны нападалі на Фракію, Дакію і Мезію<ref name=autogenerated9 />. Спыніўшы ваенныя дзеянні ў Італіі, Аўрэліян адразу ж адправіўся на вайну з готамі<ref name=autogenerated9 />. Яму ўдалося перамагчы іх і выгнаць на поўнач ад [[Дунай|Дуная]]. Імператарская армія пераследвала готаў і нанесла ім цяжкія страты<ref name=autogenerated9 />. У гэтай вайне загінуў гоцкі правадыр [[Канабад]]<ref name=autogenerated10 />. За гэту перамогу Аўрэліян атрымаў два тытула — «Дакскі Найвялікшы» і «Гоцкі Найвялікшы»<ref name=autogenerated16 />. Затым Аўрэліян загадаў перавесці ўсе пакінутыя войскі і насельніцтва з Дакіі за [[Дунай]]. У яго было два варыянты: вярнуць правінцыю цалкам і аднавіць сістэму абароны часоў Траяна, або пакінуць вобласць і ўстанавіць мяжу па [[Дунай|Дунаю]]<ref name=autogenerated26>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 317.</ref>. Але ён вырашыў адмовіцца ад правінцыі [[Дакія]], бо яна занадта часта падвяргалася наездам варвараў з-за невялікай колькасці рымскіх гарнізонаў (частка якіх была выведзена пры Галіене<ref name=autogenerated11>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 55.</ref>) і дорага абыходзілася казне<ref>Pat Southern. The Roman Empire from Severus to Constantine. р. 120.</ref>. Таму Аўрэліян разважліва адсунуў мяжу імперыі да ракі і перасяліў жыхароў (нашчадкаў рымскіх перасяленцаў і раманізаваных жыхароў<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 316.</ref>) на правы бераг Дуная, дзе ва ўсходняй частцы тэрыторыі Верхняй і Ніжняй [[Мезія|Мезіі]], [[Фракія (рымская правінцыя)|Фракіі]] і старажытнай Дарданіі заснаваў дзве новыя правінцыі, названыя (у гонар Дакіі) [[Дакія Прыбярэжная|Дакіяй Прыбярэжнай]] і {{нп3|Дакія Унутраная|Дакіяй Унутранай|en|Dacia Mediterranea}}, а таксама заснаваў новы манетны двор у Сердзіцы<ref name=autogenerated11 />. Аднак не ўсе жыхары пагадзіліся з’ехаць з наседжаных месцаў<ref name=autogenerated26 />. Такім чынам, Дакія была пакінута рымлянамі праз 170 гадоў пасля заваявання [[Траян]]ам. ==== Першая вайна з Пальмірскім царствам ==== [[Выява:Map of Ancient Rome 271 AD.svg|міні|350px|Рымская імперыя ў 271 годзе. Жоўтым колерам паказана Пальмірская імперыя, чырвоным — Рымская імперыя, зялёным — Гальская імперыя]] У [[271]] годзе Аўрэліян звярнуў сваю ўвагу на страчаныя ўсходнія правінцыі, якія аб’ядналіся ў так званае Пальмірскае царства, якім кіравала царыца [[Септымія Зенобія|Зенобія]]. Спачатку яна прызнавала Аўрэліяна імператарам, але потым вырашыла канчаткова вызваліцца ад рымскай улады і абвясціла свайго сына [[Вабалат]]а царом і імператарам Рыма ({{lang-la|rex et imperator}})<ref>E. Groag. s.v. Domitius no. 36. RE. V. 1. 1903. col. 1363—1366.</ref>. Спачатку Аўрэліян даручыў будучаму імператару [[Проб]]у адваяванне Егіпта<ref>Сергеев И. Римская Империя в III веке нашей эры. — Харьков, 1999. — стр. 135.</ref>. Да восені 271 года Проб паспяхова справіўся са сваёй задачай<ref>Parker H. M. D. A History of the Roman world. р. 199.</ref>. Пасля гэтага імператар сабраў 200-тысячную армію, якая складалася з далмаційцаў, маўрытанскай кавалерыі і легіянераў<ref name=autogenerated11 />. Спецыяльна для гэтай кампаніі былі створаны два легіёны: [[Legio I Illyricorum]] і [[Legio IV Martia]]<ref name=autogenerated16 />. Паход на Пальмірскае царства меў дзве мэты: па-першае, рымлянам трэба было вярнуць Малую Азію, Сірыю і Антыёхію; па-другое, пагрозу з боку Пальмірскага царства трэба было цалкам ліквідаваць<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 70.</ref>. Вясною 272 года Аўрэліян з войскам перасек [[Басфор]] і прыбыў у [[Халкедон]]<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 71.</ref>. [[Віфінія]] і [[Галатыя]] перайшлі да рымлян без усякага супраціўлення<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXII. 3.</ref>. Але калі Аўрэліян падышоў да {{не перакладзена 3|горад Тыяна|Тыяны|en|Tyana}}, жыхары зачынілі перад ім вароты<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXII. 5.</ref>. Імператар загадаў пачаць аблогу, сказаўшы: ''«Сабакі жывой не пакіну ў гэтым горадзе!»'' (маючы на ўвазе, што ён пераб’е ўсіх яго жыхароў)<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXII. 6.</ref>. Неўзабаве горад быў узяты, аднак Аўрэліян адмовіўся ад задумы знішчыць яго насельніцтва<ref name=autogenerated7>Richard Stoneman: Palmyra and Its Empire: Zenobia’s Revolt against Rome. р. 170.</ref>. Па легендзе, яму прысніўся філосаф [[Апалоній Тыянскі]], які сказаў: <blockquote>''«Аўрэліян, калі ты хочаш перамагчы, то табе не варта думаць аб забойстве маіх суграмадзян. Аўрэліян, калі ты хочаш быць імператарам, устрымайся ад праліцця крыві бязвінных. Аўрэліян, будзь міласцівы, калі ты хочаш жыць»''<ref name=autogenerated5>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 72.</ref>.</blockquote> У выніку, як апавядае «[[Аўтары жыццяпісаў Аўгустаў|Гісторыі Аўгустаў]]», калі горад быў узяты і салдаты, помнячы словы імператара, што ён не пакіне ў горадзе жывога сабакі, сталі патрабаваць аддаць ім Тыяну на рабаванне, Аўрэліян адказаў: «''Так, я абвясціў, што ў гэтым горадзе не пакіну ніводнага сабакі: усіх сабак забівайце!''»<ref>Гісторыя Аўгустаў. Аўрэліян. XXIII. 2.</ref>. Пасля захопу горада армія спынілася там на адпачынак<ref>Richard Stoneman: Palmyra and Its Empire: Zenobia’s Revolt against Rome. р. 167.</ref>. Затым Аўрэліян перайшоў у [[Кілікія|Кілікію]] праз [[Таўрскія горы]], дзе ўсе гарады здаліся яму без бою<ref name=autogenerated5 />. Каля Антыёхіі {{не перакладзена 3|Бітва пры Імах|пры Імах|en|Battle of Immae}} адбылася першая бітва паміж рымлянамі і пальмірцамі. Нягледзячы на перавагу пальмірскай конніцы, армія Аўрэліяна атрымала перамогу над Зенобіяй, якая бегла з рэшткамі свайго войска да [[Эмеса|Эмесы]]<ref name=autogenerated7 />. Пакінуты невялікі гарнізон у [[Антыёхія-на-Аронце|Антыёхіі]] рымляне хутка разграмілі<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 73.</ref>. Усіх жыхароў горада Аўрэліян памілаваў<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 74.</ref>. Пасля ўзяцця Антыёхіі ў паходзе наступіў нядоўгі перапынак. Дачакаўшыся падмацавання з Малой Азіі, Аўрэліян ізноў рушыў у дарогу<ref name=autogenerated12>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 75.</ref>. Ля Эмесы адбылася новая бітва, якая скончылася перамогай рымлян<ref name=autogenerated12 />. Зенобія бегла з усёй сваёй арміяй у [[Пальміра|Пальміру]], а жыхары Эмесы адкрылі рымлянам вароты<ref name=autogenerated14>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 76.</ref>. Пасля заваявання Сірыі Аўрэліян накіраваўся да Пальміры, папярэдне заключыўшы саюз з некаторымі памежнымі плямёнамі, якія абяцалі даць рымскай арміі правізію і ваду<ref name=autogenerated14 />. Калі армія дасягнула варот Пальміры, рымляне адразу пачалі аблогу горада. Аўрэліян прапанаваў Зенобіі заключыць з ім мір, але яна лічыла, што рымляне не здолеюць узяць Пальміру, бо ў яе абаронцаў было досыць харчавання, каб утрымаць горад<ref name=autogenerated14 />. На працягу аблогі баявы дух пальмірцаў паступова падаў. Сур’ёзны ўдар ім быў нанесены, калі [[Арменія Вялікая|Арменія]] перайшла на бок рымлян<ref name=autogenerated19-1>Richard Stoneman: Palmyra and Its Empire: Zenobia’s Revolt against Rome. р. 176.</ref>. Адзінай дзяржавай, у якой можна было прасіць дапамогі, заставаўся [[Сасанідскі Іран]]<ref name=autogenerated19-1></ref>. Паводле «Гісторыі Аўгустаў», калі ''«пераможаная Зенобія спрабавала бегчы на вярблюдах, якіх завуць бегавымі, і накіравалася да персаў, яна была захоплена пасланай наўздагон конніцай і перададзена ў рукі Аўрэліяна»''<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXVIII. 3.</ref>. Гэта вестка падштурхнула абаронцаў Пальміры здацца, і яны склалі зброю перад легіёнамі Рыма<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXVIII. 4.</ref>. Зенобія і яе военачальнікі былі ўзяты ў палон, аднак філосаф {{не перакладзена 3|Касій Лонгін, філосаф|Касій Лонгін|en|Cassius Longinus (philosopher)}} быў пакараны смерцю па загаду Аўрэліяна<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXX. 3.</ref>. Зенобіі ж пакінулі жыццё з-за жадання Аўрэліяна правесці яе ў ланцугах на сваім трыўмфе<ref name=WWA>WAlaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 78.</ref>. Імператар таксама загадаў разабраць частку гарадской сцяны і канфіскаваў у жыхароў усю зброю. На Усходзе ён пакінуў военачальніка [[Марцэлін, консул 275 года|Марцэліна]] з арміяй<ref>Richard Stoneman: Palmyra and Its Empire: Zenobia’s Revolt against Rome. р. 177.</ref>. У выніку гэтай вайны Аўрэліян атрымаў тытулы «Рэстаўратар Усходу» і «Пальмірскі Найвялікшы»<ref name=autogenerated18-1>WAlaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 80.</ref>. ==== Паражэнне карпаў і другая вайна з Пальмірскім царствам ==== Неўзабаве Аўрэліян атрымаў звесткі, што пад ціскам готаў племя [[Карпы, племя|карпаў]] уварвалася ў межы Рымскай імперыі, у Фракію, рабуючы паселішчы, што знаходзіліся там<ref name=autogenerated18 />. Нягледзячы на тое, што год падыходзіў к канцу, імператар вырашыў уціхамірыць карпаў. Пра паход нічога не вядома, акрамя таго, што ён быў паспяховы<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXX. 4.</ref>. Пасля перамогі Аўрэліян пасяліў частку карпаў на рымскай тэрыторыі<ref>Аўрэлій Віктар. Пра цэзараў. XXXIX. 43.</ref>, а іменна — у Ніжняй Мезіі, Фракіі і [[Радопы|Радопах]]<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 109.</ref>. Пасля заканчэння гэтай кампаніі ён атрымаў вестку аб тым, што жыхары Пальміры паўсталі і перабілі рымскі гарнізон, абвясціўшы імператарам нейкага Антыёха, сваяка Зенобіі<ref>Зосім. Новая гісторыя. I. 56. 2. (Гісторыя Аўгустаў (XXIX. 2.) называе яго Ахілам)</ref>. Аўрэліян неадкладна сабраў войска і хутка рушыў назад ў Пальміру, куды ён прыбыў вясною [[273]] года<ref name=autogenerated17></ref>. Пальмірцы, якія не чакалі нападу, пацярпелі паражэнне, у выніку чаго горад быў разбураны дашчэнту<ref name=autogenerated16 />. Дзіўна, але ўзурпатар Антыёх выратаваўся, бо Аўрэліян, мабыць, палічыў яго занадта маладым і загадаў адправіць яго ў выгнанне<ref name=autogenerated17></ref>. Затым імператар задушыў паўстанне нейкага [[Фірмаў I|Фірма]] і ў некалькіх бітвах разбіў конніцу [[Персы|персаў]], якая ішла на дапамогу Зенобіі<ref name=autogenerated17 />. Пры аблозе Александрыі ў 272—273 гадах былі спалены [[Александрыйская бібліятэка]] і [[Мусеён]]<ref name=autogenerated17 />. ==== Заваяванне Гальскай імперыі ==== У 274 годзе Аўрэліян вярнуўся ў Рым, дзе атрымаў другое консульства на бягучы год<ref name=autogenerated16 />. Потым ён звярнуў увагу на [[Гальская імперыя|мяцежныя заходнія правінцыі]], дзе кіраваў гальскі імператар [[Тэтрык I]] з аквітанскімі легіёнамі, які ўзяў у суправіцелі свайго сына, [[Тэтрык II|Тэтрыка II]]<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 83.</ref>. Войска Аўрэліяна моцна скарацілася з-за дзвюх усходніх кампаній, таму магчыма, што гальскія легіёны колькасна пераўзыходзілі яго войска<ref name=autogenerated27>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 120.</ref>. Насельніцтва [[Галія|Галіі]] стала пераходзіць на бок рымскага імператара, бачачы, што іх урад не мог спыніць уварванні германскіх плямён і разабрацца з унутранымі беспарадкамі<ref name=autogenerated27 />. Імператарская армія перайшла [[Альпы]] напачатку лета 274 года і падступіла да Нарбонскай Галіі, якая вярнулася ў склад Рымскай імперыі пры [[Клаўдзій II|Клаўдзіі II]]<ref>Pat Southern The Roman Empire from Severus to Constantine. — Routledge, 2001. — р. 118.</ref>, дзе працягнула, не сустракаючы нідзе супраціўлення, свой марш уздоўж Роны на поўнач. Пасля захопу [[Лугдун]]а Аўрэліян сустрэўся з гальскай арміяй у рашучай і кровапралітнай бітве пры [[Шалон-ан-Шампань|Шалоне-на-Марне]]<ref name=autogenerated22>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 84.</ref>. У выніку ён атрымаў перамогу над Тэтрыкам<ref name=autogenerated22 />. Паводле [[Аўрэлій Віктар|Аўрэлію Віктара]], Тэтрык напісаў ліст Аўрэліяну, у якім прасіў абароны. Ён асцерагаўся за сваё жыццё, бо яго падначаленыя з армейскага асяроддзя неаднаразова здзяйснялі на яго замахі. Падчас бітвы Тэтрык здаўся Аўрэліяну<ref>Аўрэлій Віктар. Пра цэзараў. XXXV. 4.</ref>. Затым імператар разграміў узурпатара [[Фаўсцін, узурпатар|Фаўсціна]], лёс якога невядомы<ref name=autogenerated22 />. Пасля перамогі Аўрэліян застаўся ў Галіі для інспектавання германскіх меж і да восені, палічыўшы сітуацыю ўстойлівай, вярнуўся ў [[Рым]], каб адсвяткаваць доўгачаканы трыўмф. Ён атрымаў тытул «Аднавіцель міру»<ref name=autogenerated16 />. Прыблізна ў той жа час у [[Лугдунская Галія|Лугдунскай Галіі]] былі адрамантаваны дарогі<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 312.</ref>. Тэтрык, яго сын і былая царыца Зенобія былі праведзены па Рыме падчас урачыстага трыўмфальнага шэсця, аднак пасля гэтага ўсіх траіх вызвалілі — састарэлага Тэтрыка прызначылі карэктарам [[Луканія|Луканіі]], а Зенобію пасялілі ў Тыбуры, выдаўшы яе замуж за рымскага сенатара<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXIX. 1.</ref>. === Рэформы === [[Выява:Giovanni Battista Tiepolo - Il trionfo di Aureliano.jpg|міні|350px|[[Джавані Батыста Т'епола]]. Трыўмф Аўрэліяна]] ==== Рэлігійныя рэформы ==== Аўрэліян першым з імператараў стаў насіць [[дыядэма|дыядэму]] і афіцыйна тытулавацца «гаспадар і бог» ({{lang-la|Dominus et Deus}}), стаўшы папярэднікам рымскага [[дамінат]]у. Аўрэліян увёў у Рыме культ блізкаўсходняга бога [[Непераможнае Сонца|Непераможнага Сонца]] ({{lang-la|Sol Invictus}}), абвясціўшы гэтага бога вярхоўным. Дзень нараджэння Непераможнага Сонца святкаваўся [[25 снежня]] (гэта свята ў выглядзе Ражства атрымала ў спадчыну ад сонечнага культу хрысціянства)<ref name=autogenerated6 />. Гэты культ быў блізкі да культу [[Ваал]]а, уведзенага пры [[Геліягабал]]е. Цэнтрам культу быў новы храм, пабудаваны ў 271 годзе ў [[Рым]]е і адкрыты ў 274 годзе<ref name=autogenerated13 />. У гонар Непераможнага Сонца сталі праводзіцца гульні кожныя чатыры гады — задачай Аўрэліяна было даць жыхарам імперыі агульную рэлігію<ref name="roman-emperors.org"/>. Першыя гульні адбыліся ў [[274]] годзе<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 186.</ref>. Была створана калегія пантыфікаў Сонца, якія набіраліся з сенатараў<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 184.</ref>. Па словах [[Лактанцый|Лактанцыя]], Аўрэліян планаваў ганенні на хрысціян<ref>Лактанцый. Пра смерці ганіцеляў. VI. 1.</ref>. Вядома, што ў 272 годзе Аўрэліян па просьбе сірыйскіх хрысціян выгнаў з Антыёхіі епіскапа [[Павел Самасацкі|Паўла Самасацкага]]<ref>Еўсевій Кесарыйскі. Царкоўная гісторыя. VII. XXX. 18.</ref>. ==== Манетная рэформа ==== Сярод задач, пастаўленых перад сабою Аўрэліянам, далёка не апошняе месца займала рэфармаванне грашовай сістэмы, бо якасць манеты, якая ўсё больш пагаршалася пасля смерці Гардзіяна III, вяла да нястрымнага росту цэн<ref>D. Kienast. Die Munzreform Aurelians. — р. 547—565.</ref>. Не апошняе месца займала і махлярства сярод службовых асоб<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 158.</ref>. Давер да гандлю можна было б аднавіць чаканкай паўнавартаснай сярэбранай манеты [[антанініян]]а, на якой былі змешчаны знакі вартасцю ''XX.I'' і ''KA'' (іх значэнне не ўстаноўлена), і павелічэннем у разумных межах выпуску паўнаважкіх залатых манет. Але гэтыя меры ўяўляліся неажыццявімымі з-за недахопу каштоўных металаў<ref>D. Kienast. Die Munzreform Aurelians. р. 564.</ref>. Тым не менш, новыя манеты з нізкапробнага серабра, прынамсі, мелі больш прывабны выгляд у параўнанні з ранейшымі мізэрнымі меднымі манетамі. Больш таго, на іх быў пазначаны намінал, і яны мелі цвёрда ўстаноўленую вартасць у залатом эквіваленце<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 130.</ref>. Працэнт серабра ў манетах павялічыўся з 3,49 да 4,1 %<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 128—146.</ref>. З дапамогай надпісаў на манетах Аўрэліян актыўна прапагандаваў сваю ўладу: ''GENIUS ILLYRICI'' ({{lang-be|Геній Ілірыка}}), ''FIDES MILITUM'' ({{lang-be|Пэўнасць арміі}}), ''CONCORDIA EXERCITUM'' ({{lang-be|Згода Арміі}})<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 135.</ref>. ==== Рэформа арміі ==== Пры Аўрэліяне ва ўзброеных сілах імперыі ўзрасло значэнне цяжкаўзброенай конніцы ([[Катафрактарый|катафрактарыяў]] і [[Клібанарый|клібанарыяў]])<ref name=autogenerated1>Сергеев И. Римская Империя в III веке нашей эры. — Харьков, 1999. — стр. 63.</ref>. Гэта тлумачыцца тым, што імператару давялося весці вайну з [[Сасаніды|персамі]] і [[Пальмірскае царства|пальмірцамі]], у арміях якіх гэты род войск меў перавагу<ref name=autogenerated1 />; рымляне запазычылі ў сваіх праціўнікаў шматлікія элементы тактыкі і ўзбраення цяжкай конніцы<ref name=autogenerated1 />. Па меркаванню А. Альфельда, Аўрэліян упершыню ў гісторыі [[Рымская армія|рымскай арміі]] стварыў у складзе рэгулярных войскаў дапаможныя падраздзяленні з палонных [[Вандалы|вандалаў]], ютунгаў, алеманаў<ref name=autogenerated2>Alfоldi A. The Crisis of the Empire. — р. 410.</ref>. Гэта былі чыста варварскія фарміраванні з прынятымі ў германцаў значкамі, эмблемамі на шчытах, абмундзіраваннем<ref name=autogenerated2 />. X. Паркер мяркуе, што Аўрэліян, працягваючы справу Галіена, павялічыў лік коннікаў у складзе легіёна, затым цалкам аддзяліў легіённую конніцу ад пяхоты і стварыў з яе самастойныя тактычныя падраздзяленні пад назвай ''promoti''<ref>Parker H.M.D. A History of Roman world. — р. 181.</ref>. Пры Аўрэліяне былі створаны два новыя легіёны: [[Legio I Illyricorum]] і [[Legio IV Martia]]<ref name=autogenerated16 />. На Усходзе ён стварыў новую армію, пакінуўшы там некалькі падраздзяленняў конніцы і набраныя з [[Ілірія|ілірыйцаў]] два новыя легіёны<ref>Grosse R. Romische Militargeschichte Von Gallienus Bis Zum Beginn Der Byzantinischen Themenverfassung. — р. 20-21.</ref>. ==== Іншыя рэформы ==== Аўрэліян таксама аднавіў бясплатную раздачу хлеба, мяса, віна ўсім, хто мае патрэбу<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 138.</ref>, і дазволіў вінаградарам прадаваць сваю прадукцыю бязмытна, каб палегчыць іх эканамічнае становішча<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 139.</ref>. Акрамя таго, імператар спрабаваў выкараніць карупцыю сярод [[Сенат (Старажытны Рым)|сенатараў]]<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 140.</ref>. Вядома, што імператар меркаваў раздаць палонным зямлі для апрацоўкі ў [[Этрурыя|Этрурыі]]<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 180.</ref>. Аўрэліян таксама ажыцяўляў раздачу раздачу грошай жыхарам Рыма — па 500 [[Дынарый|дынарыяў]] на чалавека<ref>Homo L. Essai sur le règne de l’empereur Aurélien — Paris, 1904. р. 194.</ref>. === Адносіны з Сенатам і арміяй === ==== Сенат ==== З самага пачатку кіравання Аўрэліяна адносіны паміж ім і [[Сенат (Старажытны Рым)|сенатам]] былі напружанымі<ref>Сергеев И. Римская Империя в III веке нашей эры. — Харьков, 1999. — стр. 81.</ref>. Пасля паўстання [[Феліцысім]]а рымскі сенат нават стаў баяцца Аўрэліяна<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. L. 1.</ref>. Калі нават Аўрэліян, як лічыць X. Паркер, і раіўся з сенатам наконт будаўніцтва сцяны вакол Рыма і правядзення грашовай рэформы, варта прызнаць, што роля сената ў кіраванні дзяржавай пры ім значна паменшылася<ref>Parker H.M.D. A History of Roman world. — р. 207.</ref>. Як адзначаў Р. Шэрцль, пры Аўрэліяне сенат ужо не меў ніякага дачынення да манетнай справы: імператар пазбавіў сенат права выпускаць нават медную манету<ref name=autogenerated23>Шерцль Р. Римское монетное дело. — стр. 111.</ref>. Цяпер выпуск манет з усіх металаў стаў манаполіяй імператара<ref name=autogenerated23 />. І. В. Нетушыл мяркуе, што Аўрэліян знішчыў апошнія рэшткі былой дыярхіі, якая складалася ў літарах ''S.С.'' — ''Senatus consulto'' ({{lang-be|Указ Сената}}) — на меднай манеце<ref>Нетушил И. В. Обзор Римской истории. — стр. 286.</ref>. Гэтым жа ў сената было аднята права на непасрэднае распараджэнне сенацкім аддзяленнем дзяржаўнай казны — эрарыя: выдаткі з яго маглі цяпер ажыцяўляцца толькі па дазволу імператарскіх прэфектаў эрарыя<ref name=autogenerated24>Сергеев И. Римская Империя в III веке нашей эры. — Харьков, 1999. — стр. 82.</ref>. ==== Армія ==== Сярод легіянераў Аўрэліян меў вялікі аўтарытэт, але ён быў строгі да іх і патрабаваў ад іх высокай дысцыпліны (у сувязі з гэтым [[Еўтропій]] піша, што Аўрэліян ''«дысцыпліну ў арміі падтрымліваў строга і сваволле з многіх павыбіваў»''<ref>Еўтропій. Брэвіярый ад заснавання Горада. IX. 14.</ref>). Імператар імкнуўся быць незалежным ад арміі. Пасля перамогі над пальмірцамі Аўрэліян, па сутнасці, ізноў стварыў рымскую армію ва ўсходняй частцы імперыі<ref name=autogenerated24 />. У сувязі з гэтым на манетах, выпушчаных у 274—275 гадах у [[горад Кізік|Кізіку]], ён названы «аднавіцелем войска» ({{lang-la|RESTITUTOR EXERCITI}})<ref name=autogenerated24 />. == Сям’я == «[[Гісторыя Аўгустаў]]» паведамляе, што бацькі Аўрэліяна былі ''«сціплага звання»''<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. IV. 1.</ref>. Больш пра іх нічога не вядома. Ніжэй пералічаны імёны сваякоў Аўрэліяна, якія дашлі да нашага часу: '''Ульпій Крыніт''' — прыёмны бацька Аўрэліяна, які нібыта вядзе свой род ад імператара [[Траян]]а<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. X. 2.</ref>. Хоць біяграфія Крыніта відавочна выдумана адным з аўтараў «Гісторыі Аўгустаў», такі чалавек усё ж мог існаваць<ref>Циркин Ю. Б. 2009: Император Тацит // Studia historica. IX. М. 127.</ref>. Бацька [[Ульпія Северына|Ульпіі Северыны]], жонкі Аўрэліяна<ref>{{cite web |author = [[Уільям Сміт (лексікограф)|Уільям Сміт]]. |url = http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3614.html |title = Ульпій Крыніт |work = Smith’s Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |publisher = 1849 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070202130502/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3614.html |archivedate = 2 лютага 2007 |url-status = dead }}</ref>. '''Ульпія Северына''' — жонка Аўрэліяна, дачка [[Ульпій Крыніт|Ульпія Крыніта]]<ref>PLRE. «Severina 2».</ref>. Яна нарадзіла імператару дачку<ref name="roman-emperors.org"/>. Імаверна, што пасля гібелі мужа на працягу аднаго — двух месяцаў Северына, апіраючыся на велізарны аўтарытэт Аўрэліяна, кіравала дзяржавай і, магчыма, паўплывала на выбар імператарам [[Марк Клаўдзій Тацыт|Тацыта]]<ref>Циркин Ю. Б. 2009: Император Тацит // Studia historica. IX. М. 127—129.</ref>. '''Аўрэліян''' — унук імператара, сын яго дачкі. Быў [[праконсул]]ам Кілікіі, на момант напісання біяграфіі свайго дзеда жыў на Сіцыліі<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XL. 2.</ref>. Вядомы толькі з «Гісторыі Аўгустаў». == Смерць == У [[275]] годзе Аўрэліян вырашыў пачаць вайну з персамі і вярнуць [[Месапатамія, рымская правінцыя|Месапатамію]] пад уладу Рыма. У Персіі тым часам адбывалася частая змена кіраўнікоў, і таму можна было спадзявацца, што вайна з персамі не будзе цяжкай<ref name=autogenerated6 />. Сабраўшы ў Ілірыцы ''«хутчэй вялікае, чым велізарнае войска»'', Аўрэліян рушыў на Усход<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXV. 5.</ref>. Але ў дарозе, недалёка ад Кенафрурырыума (суч. [[Чорлу]]), які знаходзіўся паміж Геракліяй і [[Візантый|Візантыем]], ён быў забіты ў выніку змовы ў канцы лета — пачатку восені{{efn|Забойства Аўрэліяна датуецца ў літаратуры па-рознаму, ад сакавіка да снежня 275 года. Меркаваная дата смерці, заснаваная на датаванні манет, адносіцца да канца лета — пачатку восені 275 года<ref>Levi M.A. L’impero Romano dalla battaglia di Azio alia morte di Theodosio I. — Torino, 1967. — р. 513</ref>.}}. E. M. Штаерман злучала гібель Аўрэліяна з паглыбленнем сацыяльных супярэчнасцей у [[Рымская армія|рымскай арміі]]<ref name=autogenerated21>Штаерман Е. М. Кризис III в Римской империи. — стр. 153.</ref>. Па яе меркаванню, імператар, плацячы каманднаму саставу арміі вялікімі грашыма, натурай і шырокімі землямі, спрыяў збліжэнню армейскіх афіцэраў з правінцыйнымі зямельнымі магнатамі<ref name=autogenerated21 />. Звычайныя ж салдаты былі супраць саступак сенатарскаму саслоўю, і Аўрэліян паў ахвярай іх апазіцыі<ref name=autogenerated21 />. Аднак сведчанні пісьмовых крыніц даказваюць, што забойства імператара — прамы вынік яго празмернай строгасці<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXVI. 2.</ref>. Арганізатарам забойства стаў пісьмавод Аўрэліяна па сакрэтных паперах, імператарскі вольнаадпушчанік [[Мнестэй]]<ref>Зосім (Новая гісторыя. I. 62. 1.) заве яго Эротам.</ref>. Ён правініўся па службе і баяўся строгага імператарскага пакарання<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXVI. 4.</ref>. Тады, умела падрабіўшы почырк Аўрэліяна, ён <blockquote>''«…склаў спіс імён, у якім былі перамяшаны з імёнамі тых, на каго Аўрэліян сапраўды гневаўся, таксама імёны тых, пра каго ён не думаў нічога кепскага, і дадаў да іх сваё імя для таго, каб праяўляная ім турбота выклікала больш даверу. Спіс ён прачытаў асобным людзям, імёны якіх у ім значыліся, дадаючы, што Аўрэліян вырашыў усіх іх забіць, і што яны, калі яны сапраўдныя мужчыны, павінны паклапаціцца пра ўласнае жыццё. Страх авалодаў тымі, хто заслужыў кару, а скруха — тымі, хто не меў віны, бо Аўрэліян, здавалася, не адчуваў удзячнасці за ўсе аказаныя яму дабрадзействы і паслугі, і яны ў дарозе, у вышэйназваным месцы, раптам напалі на гаспадара і забілі яго…»''<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. XXVI. 5-6.</ref></blockquote> Спачатку ён быў адданы [[Damnatio memoriae|пракляццю памяці]] (відаць, сенатам), але затым абагаўлёны<ref>Pat Southern The Roman Empire from Severus to Constantine. — Routledge, 2001. — р. 125.</ref>. Пасля смерці Аўрэліяна пачаўся перыяд «міжцарства», калі, імаверна, краінай правіла [[Ульпія Северына]], якая паўплывала на выбар пераемніка свайго мужа<ref>Циркин Ю. Б. 2009: Император Тацит. стр. 127—129.</ref>. == Вынікі кіравання == Кіраванне Аўрэліяна доўжылася пяць гадоў, што для таго часу было досыць працяглым тэрмінам. Яго галоўным дасягненнем стала аднаўленне адзінства [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]<ref>[http://www.imperiumromanum.com/personen/kaiser/aurelianus_07.htm Аўрэліян на сайце imperiumromanum]</ref>. Аўтар біяграфіі Аўрэліяна ў «Гісторыі Аўгустаў» піша, што ''час Аўрэліяна быў вельмі шчаслівым. Рымскі народ любіў яго, а сенат, звыш таго, і баяўся''<ref>«Гісторыя Аўгустаў». Боскі Аўрэліян. L. 5.</ref>. Аўрэліян быў прыхільнікам строгай дысцыпліны ў арміі і праціўнікам карупцыі сярод чыноўнікаў<ref name=autogenerated20 />. Праведзеныя ім рэформы спрыялі стабілізацыі становішча ў дзяржаве<ref>Levi M.A. L’impero Romano dalla battaglia di Azio alia morte di Theodosio I. — Torino, 1967. — р. 513.</ref>. Аўрэліян быў выдатным военачальнікам<ref>Alaric Watson Aurelian and the Third Century. — Routledge, 1999. — р. 141.</ref>. У «Вытрымках пра норавы і жыццё рымскіх імператараў» яго дасягнення параўноўваюцца з дасягненнямі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]] і Цэзара<ref>Псеўда-Аўрэлій Віктар. Вытрымкі пра норавы і жыцці рымскіх імператараў. XXXV. 2.</ref>. Тацыт, пераемнік Аўрэліяна, лічыў таго выратавальнікам Рыма, і загадаў кожнаму грамадзяніну мець жывапісны партрэт Аўрэліяна. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == === Першасная літаратура === * {{кніга |аўтар = Аўрэлій Віктар. |частка = Клаўдзій II |загаловак = Пра цэзараў |спасылка = http://www.ancientrome.ru/antlitr/aur-vict/caesar-f.htm |месца = |год = }} * {{кніга |аўтар = Еўтропій. |частка = |загаловак = Брэвіярый ад заснавання Горада |спасылка = http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1169097&s=121302000 |месца = |год = }} * {{кніга |аўтар = Флавій Вопіск Сіракузянін. |частка = Гісторыя Аўгустаў |загаловак = Боскі Аўрэліян |спасылка = http://ancientrome.ru/antlitr/sha/siravrel.htm |месца = {{М.}}: Навука |год = 1992 }} * {{кніга |аўтар = Зосім. |частка = Новая Гісторыя |загаловак = Кніга I |спасылка = http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Zosim/frametext1.htm |месца = |год = }} * {{кніга |аўтар = Лактанцый. |частка = Пра смерці ганіцеляў |загаловак = Частка VI |спасылка = http://students.gf.nsu.ru/latin/lactanz.html |месца = |год = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080531104503/http://students.gf.nsu.ru/latin/lactanz.html |archivedate = 31 мая 2008 }} === Даследаванні === * {{кніга |аўтар = Homo L. |частка = |загаловак = Essai sur le règne de l'empereur Aurélien |спасылка = http://www.archive.org/stream/essaisurlergned00homogoog#page/n5/mode/2up |месца = Paris |год = 1904 }} * {{кніга |аўтар = Barbieri G. |частка = |загаловак = L’albo senatorio da Settimio Severo a Carino (193-285) |спасылка = |месца = Roma |год = 1952 }} * {{кніга |аўтар = Levi M. A. |частка = |загаловак = L'impero Romano dalla battaglia di Azio alia morte di Theodosio I |спасылка = |месца = Torino |год = 1967 }} * {{PLRE|L. Domitius Aurelianus 6|1|129}} * {{кніга |аўтар = Kienast D. |частка = |загаловак = Romische Kaisertabelle. Grundzuge einer romischen Kaiserchronologie |спасылка = |месца = Darmstadt |год = 1996 }} * {{cite web |author = Грант М. |url = http://ancientrome.ru/imp/aurel.htm |title = Аврелиан |work = Римские императоры |publisher = 1998 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120419124654/http://ancientrome.ru/imp/aurel.htm |archivedate = 19 красавіка 2012 |url-status = dead }} * {{кніга |аўтар = Watson A. |частка = |загаловак = Aurelian and the Third Century |спасылка = |месца = Routledge |год = 1999 }} * {{кніга |аўтар = Сергеев И. |частка = |загаловак = Римская Империя в III веке нашей эры |спасылка = http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/sergeev/index.php |месца = Харьков |год = 1999 }} * {{кніга |аўтар = Southern P. |частка = |загаловак = The Roman Empire from Severus to Constantine |спасылка = |месца = Routledge |год = 2001 }} * {{cite web |author = Körner C. |url = http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm |title = Aurelian (270—275) |work = An Online Encyclopedia of Roman Emperors |publisher = 2001 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210507034854/http://www.roman-emperors.org/aurelian.htm |archivedate = 7 мая 2021 |url-status = dead }} * {{кніга |аўтар = White J. F. |частка = |загаловак = Restorer of the World: The Roman Emperor Aurelian |спасылка = |месца = Tempus Publishing |год = 2005 }} * {{cite web |url = http://www.imperiumromanum.com/personen/kaiser/aurelianus_01.htm |title = Lucius Domitius Aurelianus |work = Personen Kaiser |lang = de |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110825064229/http://www.imperiumromanum.com/personen/kaiser/aurelianus_01.htm |archivedate = 25 жніўня 2011 |url-status = dead }} == Спасылкі == {{commons|Aurelianus|Аўрэліян}} * [http://wildwinds.com/coins/ric/aurelian/i.html Манеты Аўрэліяна] {{Рымскія імператары}} {{Рымскія консулы 269—305 гадоў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя|Асоба}} [[Катэгорыя:Імператары рымскія]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] [[Катэгорыя:Салдацкія імператары]] [[Катэгорыя:Рымскія консулы III стагоддзя]] [[Катэгорыя:Забітыя манархі]] [[Катэгорыя:Абагаўлёныя манархі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Срэмска-Мітравіцы]] 2nscetvvlm0pdys02nox7jr6n2da21k 0 22542 5175177 5002234 2026-08-04T07:26:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175177 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Сабор |Беларуская назва = Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі |Арыгінальная назва = {{lang-la|Ecclesia Archicathedralis Sanctissimi Nominis Mariae}} | Выява = Minsk Catholic Mary church.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|712Г000235}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Мінск]] |lat_dir = N|lat_deg = 53.90313|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27.55461|lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1710 |Заканчэнне будаўніцтва = 1732 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |На карце = Беларусь Мінск Гістарычны цэнтр |Commons = Archcathedral of Name of the Blessed Virgin Mary, Minsk }} '''А́рхікафедра́льны касцё́л Імя́ Найсвяце́йшай Дзе́вы Мары́і''' — [[каталіцызм|каталіцкі]] [[кафедральны сабор]] ў стылі [[віленскае барока|віленскага барока]], галоўны каталіцкі храм у [[Мінск]]у, [[Беларусь]]. Кафедральны сабор [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]. == Назва == Непасрэдна ў межах сістэмы кананічнага права Каталіцкай Царквы касцёл названы ў гонар Найсвяцейшага Імя Марыі ({{lang-la|Ecclesia Archicathedralis Sanctissimi Nominis Mariae}}), аднак пры рэгістрацыі рэлігійнай абшчыны як суб’екта свецкага права Рэспублікі Беларусь, з прычыны пэўных недакладнасцей пры перакладзе з лацінскай мовы і запаўненні дакументаў, касцёл і парафія пры ім былі зарэгістраваныя як «''Імя Найсвяцейшай Панны Марыі''». Гэтыя нюансы прывялі да адначасовага выкарыстання абодвух варыянтаў назвы, але аб’ектам рэлігійнага культу парафіі пры касцёле з’яўляецца менавіта Найсвяцейшае Імя Багародзіцы, што ўплывае, у тым ліку, і на адзначэнне парафіяльнага свята. == Гісторыя == === XVIII стагоддзе === [[Файл:Miensk, Katedra. Менск, Катэдра (1697).jpg|міні|злева|Праектны план касцёла, 1697]] Стараста менскі [[Крыштаф Станіслаў Завіша|Крыштоф Станіслаў Завіша]] на сейміку 1694 года прапанаваў шляхце [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] даць па 10 грошаў «з [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дыма]]», гэта значыць, з кожнага дома, на будаўніцтва мураванага езуіцкага касцёла. Сума і легітымнасць фундацыі зацвярджаліся на Сейме Рэчы Паспалітай<ref name="catholic"/>. Узвядзенне касцёла падкрэслівала моц горада і сілу карпаратыўных сувязяў ваяводскай шляхты<ref name="catholic"/>. Езуіты пачалі перабудоўваць сваю рэзідэнцыю ў адзіны манументальна-архітэктурны комплекс. У [[1699]] г. яны ўзвялі новую школу<ref name="ГККРБ">{{крыніцы/ГККРБ-2009|}}</ref>. [[24 кастрычніка]] [[1700]] г., [[суперыёр]] езуітаў [[Антоній Бжастоўскі]] асвяціў вуглавы камень новай святыні пры езуіцкім калегіуме. Будаўніцтва вялося дастаткова хуткімі тэмпамі. Тры месяцы пайшло на закладванне фундамента, а ў 1705 годзе ўжо ўзвялі скляпенні і наслалі дах<ref name="catholic"/>. У 1708 годзе завяршылі капліцу Святога Ігнацыя (цяпер — Святой Тройцы) злева ад прэзбітэрыя. 16 сакавіка 1710 года касцёл асвяціў біскуп [[К. К. Бжастоўскі]]<ref name="catholic">[[Вольга Бажэнава|Вольга БАЖЭНАВА]]. [https://media.catholic.by/nv/n34/art3.htm АЛТАРЫ I АРГАНЫ МIНСКАЙ АРХIКАТЭДРЫ] // «[[Наша вера (часопіс)|Наша вера]]»</ref>. Менскі стараста [[Крыштоф Станіслаў Завіша]] ў 1700 годзе здзейсніў паломніцтва ў Рым, дзе стаў сведкам абрання новага Папы [[Клімент XI|Клімента XI]]. Клімент XI меў сустрэчу з пілігрымам з далёкага Вялікага Княства Літоўскага ды падараваў яму труну з мошчамі [[святы Феліцыян|святога Феліцыяна]]. Завіша перадаў гэты дар [[мінскі езуіцкі касцёл|менскаму езуіцкаму касцёлу]] ў 1713 годзе<ref name="Шула-Сянчэўскі">Фэліцыян — святы абаронца Менска і Вялікага Княства Літоўскага і Рускага / [[Андрэй Шула-Сянчэўскі]]. — Мінск : Альфа-кніга, 2022. — 59 с. : іл., каляр. іл. ; 21 см. — Частка тэксту паралельна на лацінскай і беларускай мовах. — Перад выпускнымі данымі аўтар: Шула-Сянчэўскі Андрэй (Шулаеў Андрэй Леанідавіч). — Бібліяграфія: с. 55―57 (21 назв.). — 16+. — 99 экз. — ISBN 978-985-7272-36-5</ref>: {{цытата|На пачатку года перададзеную мне найвышэйшым пастарам Кліментам ХІ у час і год юбілейны 1700-ы ў Рыме рэліквію, цэлае цела святога Феліцыяна пакутніка, урачыста ўнёс і ахвяраваў касцёлу менскаму ксяндзоў Езуітаў пры бытнасці яго міласці [[Канстанцін Казімір Бжастоўскі|ксяндза Бжастоўскага]], біскупа віленскага, яго міласці [[Караль Пётр Панцажынскі|ксяндза Панцажынскага]], біскупа Герапалітанскага, усяго [[Галоўны Трыбунал ВКЛ|Трыбунала]] і вялікай колькасці паважаных гасцёй.}} У 1719—1721 гады будавалася капліца Пана Езуса (з правага боку ад прэзбітэрыя), дзе павінны былі захоўвацца рэліквіі Святога Феліцыяна (таму яе памылкова называюць капліцай Святога Феліцыяна). У 1722 годзе туды перанеслі рэліквіі Святога Феліцыяна. Потым у крыпце пад капліцаю паклалі цела яе фундатара Крыштофа Завішы, згодна з яго тэстаментам<ref name="catholic"/>. Будаўніцтва езуіцкага касцёла па часе супадае з [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайной]], якая ішла з лютага 1700 па верасень 1721 года. У часе вайны праз горад некалькі разоў у 1706—1708 і 1720 гадах праходзілі расійскія і шведскія войскі. У 1708 годзе ў Менску была маравая пошасць і вялікі пажар. Цалкам верагодна, што з’яўленне мошчаў Святога Феліцыяна ў народнай свядомасці звязалася з завяршэннем ваенных ліхалеццяў. У любым выпадку ў хуткім часе культ Феліцыяна здабыў вялікую папулярнасць сярод месцічаў, святы стаў лічыцца апекуном Менска. Мясцовы культ адбіўся і на гарадской тапаніміцы: вуліца, якая праходзіла за езуіцкім касцёлам, стала называцца [[Феліцыянаўская вуліца (Мінск)|Феліцыянаўскай]] (цяпер Камсамольская вуліца)<ref name="nashaniva1">{{cite web|author = Ф. Раўбіч |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2023-06-26|url = https://nashaniva.com/320073 |title = Праз сто гадоў на расійскім аўкцыёне ўсплыла рэліквія з мінскага кафедральнага сабора|format = |work = |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate = 2023-06-27|language = be|postscript = }}</ref>. У 1722—1726 гг. працягвалася ўпрыгожванне інтэр’ера касцёла. У 1722 г. былы галоўны [[алтар]] замянілі новым «з грубых дошак» і размалявалі «арс оптыка» — ілюзіяністычным жывапісам. У 1723 г. пазалацілі алтар Святых Ігнацыя і Францішка Ксаверыя ў левай капліцы касцёла. У 1725 годзе пазалацілі алтар у капліцы Пана Езуса. У 1726 г. пакрылі золатам алтар Святога Юзафа і закончылі роспіс заходняй часткі касцёла над [[хоры|хорамі]]<ref name="catholic"/>. Касцельныя вежы былі закончаны толькі ў 1730 г. У вежах былі ўстаноўлены прывезеныя з [[Данцыг]]а [[гадзіннік]] і [[звон|званы]]. У 1749 годзе на грошы [[Кашталяны віцебскія|кашталяна віцебскага]] [[Юзаф Салагуб (кашталян віцебскі)|Юзафа Салагуба]] і артылерыйскага генерала [[Антоні Салагуб|Антонія Салагуба]] быў куплены вялікі звон у [[Каралевец|Каралеўцы]] (Кёнігсбергу) для вежы касцёла<ref name="ГККРБ"/>. Доўгі час працягваліся работы па ўнутранай аддзелцы храма<ref name="ГККРБ"/>. У [[1773]] г. Таварыства Ісуса было скасавана, і хаця на той час адзінай тэрыторыяй, дзе езуіцкі ордэн застаўся дзейнічаць. Спадчына езуітаў аказалася надзвычай своечасовым падарункам. Расцягвалі не толькі землі, але і касцельнае серабро, якім пазней аздаблялі парадную конскую збрую. У 1775 годзе спрабавалі нават дабрацца да срэбнай труны святога Феліцыяна ў менскім касцёле, супраць чаго генерал [[Казімір Завіша]], нашчадак Крыштофа Станіслава, выказаў пратэст у лісце, поўным горычы і папрокаў у адрас члена менскага аддзялення Адукацыйнай камісіі Заярскага, на якога ён усклаў увесь агідны цяжар намеру. Пратэст Завішы меў вынікі, бо каштоўны саркафаг застаўся ў касцёле на сваім месцы<ref name="nashaniva1"/><ref name="Ельскі">Выбранае / [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]]; уклад. Наталлі Мазоўка і Уладзіміра Казберука; прадм. Уладзіміра Казберука і Кастуся Цвіркі ; Камент., [пер. з пол.] Уладзіміра Казберука, Генадзя Кісялева і Наталлі Мазоўка. — Мінск : Бел. кнігазбор, 2004. — 493 с., [4] л. іл. — (Беларускі кнігазбор : БК. Серыя 2, Гісторыка-літаратурныя помнікі / Ін-т літ. імя Я. Купалы Нац. акад. навук Беларусі; гал. рэд. Кастусь Цвірка). — Рэз. англ. — ISBN 985-6730-73-2</ref>. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Мінск адышоў да [[Расійская імперыя|Расiйскай імперыі]], якая была адзіным месцам, дзе працягваў дзейнічаць ордэн езуітаў, але ў сваю мінскую рэзідэнцыю манахам вярнуцца не дазволілі. У 1797 годзе касцёл пацярпеў ад пажару, згарэла значная частка касцельных рэчаў, што асталіся ад езуітаў, ацалелі толькі абразы. Цела Св. Феліцыяна перанеслі ў [[Мінскі касцёл бенедыкцінак|касцёл бенедыкцінак]]<ref name="Сыракомля">[https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=13225-5.pdf Выбраныя творы / Уладзіслаў Сыракомля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230627081845/https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=13225-5.pdf |date=27 чэрвеня 2023 }}; уклад., прадм., камент. [[К. Цвірка|К. Цвіркі]]. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — 580 с., [4] л. іл. — («Беларускі кнігазбор»: Серыя 1. Мастацкая літаратура). ISBN 978-985-08-1260-5</ref>. У 1798 г. пры расійскім імператары [[Павел I (імператар расійскі)|Паўле I]] папа [[Пій VI]] зацвердзіў стварэнне [[Мінская дыяцэзія|Мінскай дыяцэзіі]]<ref name="nashaniva1"/>, паводле ўказа імператара ад [[28 красавіка]] [[1798]] г. касцёл стаў [[Кафедральны сабор|кафедральным]]. Першым мінскім біскупам у верасні 1798 года прызначаны [[Якуб Ігнацы Дадэрка|Якуб Ігнат Дадэрка]]. Ён адразу ж пасля свайго ўступлення ў сан прыклаў вялікія намаганні для адбудовы мінскага касцёла, часткова з дапамогаю ўрада і прыватных ахвяраванняў, часткова на ўласныя грошы. За няпоўныя пяць гадоў не толькі адбудаваў яго, але і аздобіў. Спачатку, у 1799<ref>у кнізе «Выбраныя творы / Уладзіслаў Сыракомля …», відаць, памылкова пазначаны 1779 год</ref> годзе, адна капліца Св. Феліцыяна, а пазней, у 1800 годзе, і ўвесь касцёл былі ўжо адкрыты для набажэнства<ref name="Сыракомля"/>. На сценах капліцы Св. Феліцыяна захавалася ягоная [[інскрыпцыя]], датаваная 1799 годам<ref name="nashaniva1"/>. Біскуп Дадэрка атрымаў ад князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]] (1786—1813), якому шмат дапамагаў у ягоных сямейных справах, шчодры падарунак для ўпрыгожвання касцёла: гэта была серыя палотнаў «Крыжовага шляху» ([[стацыі|стацый]]), якія паўтаралі іканаграфію італьянскага мастака XVII стагоддзя [[Даменікіна]]. Карціны належалі аднаму з храмаў Нясвіжа<ref name="catholic"/>. З вялікага звана, падараванага Салагубам, біскуп Якуб Дадэрка загадаў адліць два іншыя, адзін з якіх «Якуб», лічыўся найбольшым з усіх званоў, якія былі ў мінскіх каталіцкіх святынях<ref name="Сыракомля"/>. У час [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] біскуп праявіў лаяльнасць да [[Напалеон]]а, які абяцаў адраджэнне Вялікага Княства Літоўскага, за што пасля быў высланы царскімі ўладамі з Мінска<ref name="nashaniva1"/>. Пасля [[1820]] г. пераасвячоны ў гонар Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі. За яго [[апсіда]]й быў узведзены [[Будынак кансісторыі (Мінск)|3-павярховы будынак духоўнай кансісторыі]], у якім таксама жылі ксяндзы-[[пралат]]ы і [[канонік]]і. Пасля, калі кансісторыю перавялі ў комплекс былога [[Мінскі францысканскі кляштар|францысканскага кляштара]], тут размясцілася [[плябанія]]<ref name="ГККРБ"/>. Пісьменнік [[Уладзіслаў Сыракомля]] запісаў уражанні мастака [[Адам Шэмеш|Адама Шэмеша]] пра адбудову касцёла біскупам Дадэркам: {{цытата|Дзіўнае ўяўленне меў гэты чалавек аб харастве і дасканаласці Божай святыні. Усё скляпенне ва ўсіх трох нефах загадаў ён замаляваць карцінамі і сімваламі з Новага Запавету; сярэдзіну займае купал з калонамі, але яны так невыразна адмаляваны, што ні на кога не робяць аніякага ўражання. Усе гэтыя малюнкі на сценах выканаў мастак Антажэўскі, найлепшы на той час у Мінску. Дадэрка паўсюль пакінуў поўна розных надпісаў, то рэлігійных і містычных, то з мэтаю ўласнага самаўсхвалення. Ягоны партрэт у поўны рост змешчаны ў прэзбітэрыі, другі, меншы — у [[закрыстыя|закрысты]]і. Усюды было шмат галерэек, упрыгожанняў, нейкіх аксамітных фіранак, усюды панавала стракатасць, вока не мела на чым адпачыць, скрозь Дадэрка панавешваў бліскучых шкляных жырандоляў. У якім жа стылі было гэтае аднаўленне? Цяжка вызначыць. Хіба, можа, назваць яго ўласна «дадэркаўскім»!}} Сыракомля таксама адзначаў такая стракатасць колераў дзіўна адбіваецца і ад нізкай падлогі, і ад змрочных сцен касцёла. Першае месца сярод жывапісу займалі чатыры арыгіналы [[Сымон Чаховіч|Чаховіча]] і адна ўдалая копія з яго. На думку Шэмеша найперш заслугоўвае ўвагі абраз Святога Юзафа, а таксама абраз Святога Яна. Сыракомля згадвае ў капліцы Святой Тройцы партрэт фундатара [[Цыпрыян Павел Бжастоўскі|Цыпрыяна Паўла Бжастоўскага]], а ў капліцы святога Феліцыяна, рыцара і пакутніка<ref name="Сыракомля"/>: {{цытата|У алтары вялікі разьбяны крыж з Хрыстовым распяццем; пад ім срэбная труна з рэліквіямі, на ёй ляжыць цудоўны пазалочаны шлем, абвіты лаўрам і пальмаю — атрыбуты святога. Заўважым, што ў гэтай капліцы больш, чым у іншых месцах касцёла, збіраецца вернікаў на малітву. Святы Феліцыян быў слынным на ўсю Літву патронам.}} Значныя паднаўленні храма праводзіліся ў 1850—1854 гг. Дах касцёла быў накрыты металічнымі лістамі і афарбаваны, новае дэкаратыўнае афармленне атрымалі фасады, занава абсталяваны [[прытвор]] і ўваход у храм. Сцены і скляпенні нанава распісаны, падноўлена рашотка на эмпорах, значна рэканструяваны [[хоры]] і цалкам зменена дэкарацыя [[арган]]а. Капліцы Св. Тройцы і Св. Феліцыяна былі распісаны ў тэхніцы [[альфрэска]], капітальна рэканструяваны [[алтар]]ы<ref name="ГККРБ"/>. У 1869 годзе [[Мінская дыяцэзія]] была скасавана і касцёл апынуўся ў рангу парафіяльных. У лістападзе 1917 года дзейнасць Мінскай дыяцэзіі была адноўленая, біскупам быў прызначаны кс. [[Зыгмунт Лазінскі]]. [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak, Jezuicki-Katedra. Менск, Высокі Рынак, Езуіцкі-Катэдра (24.05.1918).jpg|left|thumb|272x272px|Касцёл і калегіум езуітаў,1918 г.]] У 1920 годзе савецкія ўлады арыштавалі і выслалі біскупа Лазінскага, у 1934 годзе кафедральны сабор быў закрыты. У перадваенныя гады савецкая ўлада выкарыстоўвала касцёл як [[гараж]]. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-137-1008-24, Weißrussland, Minsk, Kirche.jpg|міні|злева|Тры жанчыны моляцца ў памяшканні касцёла, стоячы на каленях на падлозе сярод перакуленых машын. Чэрвень 1941 г.]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] нямецкая адміністрацыя дазволіла касцёлу функцыянаваць. У час вайны будынак не быў разбураны. Дзве вежы касцёла аказаліся своеасаблівай брамай сталіцы Беларусі, сімвалам яе вызвалення ў 1944 годзе. Высокую вертыкаль святыні бачылі салдаты, якія ўваходзілі ў Мінск з боку [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскага прадмесця]]. Сведка гэтых падзей, беларускі жывапісец [[Валянцін Волкаў]], увасобіў гэты момант у карціне «Мінск, 3 ліпеня 1944 года» (1944—1955)<ref name="catholic"/>. Але ў 1947 годзе кафедра зноў была закрыта саветамі. У 1951 годзе будынак рэканструяваны па праекце [[М. Драздоў|М. Драздова]] ў духу савецкай неакласікі пад спартыўны комплекс таварыства «Спартак»: былі разабраныя верхнія ярусы вежаў, ліквідавана ўбранне, унутраная прастора падзелена на тры паверхі спартыўных залаў. Ужо ў такім выглядзе будынак быў залічаны ў помнікі архітэктуры рэспубліканскага значэння. На пачатку 1990-х гадоў на трэцім паверсе былога касцёла зноў пачалі праходзіць набажэнствы. [[15 снежня]] 1993 года будынак касцёла быў цалкам перададзены вернікам, пачаліся рэстаўрацыйныя работы. У 1994—1997 гады завяршылася рэканструкцыя будынка. Архітэктурныя работы праводзілі будаўнікі з польскага горада [[Замасць]], навуковым кіраўніком быў прафесар {{нп5|Ежы Кавальчык (гісторык мастацтва)|Ежы Кавальчык|pl|Jerzy Kowalczyk (historyk sztuki)}} з Інстытута мастацтва [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Кансервацыю жывапісу інтэр’ера выконвалі беларускія спецыялісты пад кіраўніцтвам рэстаўратара вышэйшай катэгорыі [[А. С. Шпунт]]а. [[21 кастрычніка]] 1997 года кафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі быў урачыста асвечаны нанова<ref name="catholic"/>. == Архітэктура == [[Файл:Belarus-Minsk-Archcathedral of Name of Virgin Mary-2.jpg|thumb|Касцёл з боку апсіды і плябанія]] Архітэктоніка мінскага касцёла езуітаў, паўтараючы ў асноўным структуру папярэдніх мураваных святынь горада, магчыма, упершыню ў храмабудаўніцтве ордэна ў Вялікім Княстве Літоўскім парушае іх устойлівую ідэалагічна-праграмную схему. Будынак касцёла ўяўляе сабою трохнефавую [[базіліка|базіліку]] без [[трансепт]]а, з вылучанай, больш вузкай і нізкай за цэнтральны неф [[апсіда]]й [[прэсбітэрый|прэсбітэрыя]], якая мае больш нізкі асобны дах. Дынаміка кампазіцыі традыцыйна нарастае ад больш нізкіх аб’ёмаў алтарнай часткі да двухвежавай пласціны галоўнага фасада-[[нартэкс]]а. Будаўніцтва верхніх ярусаў вежаў завершана ў 1730—1732 гг. напачатку станаўлення віленскага барока, таму іх пластыка адносна стрыманая у параўнанні, напрыклад, з больш познімі завяршэннямі вежаў [[Гродна|гродзенскага]] [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|касцёла св. Францыска Ксаверыя]]. Аднак колькасць [[Ярус (архітэктура)|ярусаў]] над узроўнем [[карніз]]а цэнтральнага нефа ў мінскім касцёле большая: іх тры і яны выразна змяншаюцца па памерах, ствараючы «тэлескапічную» структуру, у чым адчуваюцца павевы новага стылістычнага кірунку. Відавочна, што ў той жа час створаны познебарочны [[франтон]]-«дыядэма» над алтарнай часткай<ref name="святыні"/>. === Інтэр’ер === [[Выява:Minsk cathedral.jpg|left|thumb|Інтэр’ер]] [[Файл:Mińsk Katedra.PNG|thumb|Інскрыпцыя біскупа [[Якуб Дадэрка|Якуба Дадэркі]] ў капліцы Св. Феліцыяна]] Унутры базіліка мае трохчасткавае прасторавае [[Чляненне (архітэктура)|чляненне]] сістэмай апорных [[слуп]]оў, міжнефавых і папярочных [[падпружныя аркі|падпружных арак]], што падтрымліваюць цыліндрычныя скляпенні з [[распалубка]]мі. Адметнасць інтэр’ера святыні надае незвычайны малюнак [[антаблемент]]а, што апярэзвае цэнтральны [[неф]]. Яго верхняя карнізная цяга не строга гарызантальная (як звычайна), а «разарваная»: лініі архітэктурных профіляў нібыта сцякаюць уніз і закручваюцца ў маленькія [[Валюта (архітэктура)|валюты]]. Такі незвычайны творчы прыём надае мастацкаму абліччу інтэр’ера ўсхваляванасць і экстатычнасць. Гэта сведчыць пра высокі ўзровень разумення эстэтыкі барока. Міжнефавыя [[аркады]] раскрапаваны [[пілястра]]мі [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]], якія аздаблялі ўмацаваныя на кансолях дынамічныя рухавыя скульптуры [[12 апосталаў]]. [[Фрэска]]выя роспісы святыні маюць некалькі пластоў рознага часу, таму існуе складанасць іх аднаўлення<ref name="святыні">{{Крыніцы/Каталіцкія святыні (2003)}}</ref>. Адным з аўтарам фрэсак лічыцца [[Антон Анташэўскі]]<ref>{{крыніцы/БелЭн|1|Анташэўскі Антон}}</ref>. == Пробашчы == * 1905 г. ксёндз біскуп [[Зыгмунт Лазінскі]] * 2005 г. ксёндз [[Антоні Клімантовіч]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Республика Беларусь. Т. 5 : энциклопедия. — Мн., 2007. — С. 70. * ''[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін, А. М.]]'' Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыкл. давед. — Мн., 2000. — С. 96—97. * ''Кулагін, А. М.'' Каталіцкія храмы на Беларусі. — Мн., 2008. — С. 227. * {{Крыніцы/БелЭн|10|||442—443}} == Спасылкі == {{ГККРБ|712Г000235}} * {{catholic.by|https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3344-minsk-arkhikatedra-imya-najsvyatsejshaj-panny-maryi}} * {{radzima|2984}} * {{ГБ|http://globustut.by/minsk/index3.htm#kost_marii}} * {{Архіварта|arhikafedralny-kascjol-najsvjacejshaga-imja-najsvjacejshaj-dzevy-maryi}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храмы Мінска}} {{Касцёлы Мінска}} {{Плошча Свабоды (Мінск)}} {{Дэканат Мінск-Захад}} [[Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Мінску]] [[Катэгорыя:1732 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] fbnxoeywt3icjq19u276zwnj5fgzau6 0 24999 5174935 5174724 2026-08-03T13:12:33Z M.L.Bot 261 5174935 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Выява = 500 Belarus 2009 front.jpg |Подпіс = 500 рублёў узору 2009 года |Складаецца1 = капеек |Суадносіны1 = 100 |Сімвал = [[Файл:BYN symbol.svg|12px|baseline]] |Манеты = 1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек, 1, 2 рублі |Банкноты = 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рублёў |Манетны_двор = [[Крэмніцкі манетны двор]], [[Літоўскі манетны двор]] }} {{Значэнні|Рубель}} '''Беларускі рубель''' (код ISO — ''BYN'', да 1 студзеня 2000 года — ''BYB'', з 1 студзеня 2000 года па 1 ліпеня 2016 года — ''BYR'') — афіцыйная [[валюта]] [[Беларусь|Беларусі]]. [[Знакі валют|Знак]] — [[Файл:BYN symbol.svg|11px|baseline]]<ref name=":0" />. У абарачэнні маюцца банкноты ўзору 2009 года наміналам 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў, а таксама манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20 і 50 капеек, 1 і 2 рублі ўзору 2009 года. [[Файл:BYN symbol.svg|міні|125x125пкс|Графічны знак беларускага рубля<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=B22606202|title=Постановление Правления Национального банка Республики Беларусь от 27 января 2026 года № 25 «О графическом знаке официальной денежной единицы – белорусского рубля»|website=pravo.by}}</ref>.]] == Назва == Назва «''Беларускі рубель''» была прынята пасля адмовы Беларусі ад [[савецкі рубель|савецкага рубля]] напачатку 1990-х гадоў. Тады шэраг грамадскіх дзеячаў прапанаваў «[[Беларускі талер|талер]]» як назву для нацыянальнай валюты<ref name="taler">[http://nashaniva.by/1998/09/06.htm НАША НІВА]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="kp-20120223">{{cite web |url = http://kp.by/daily/25840.3/2811879/ |title = Расследаванне «КП»: беларускага «зайчыка» спісалі з дзіцячай кніжкі! |author = Генадзь Мажэйка. |date = 2012-02-23 |publisher = «Камсамольская праўда» |access-date = 2012-03-05 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/68dAtwVm3?url=http://kp.by/daily/25840.3/2811879/ |archive-date = 23 чэрвеня 2012 |url-status = dead }}</ref>, і пытанне было разгледжана на Прэзідыуме [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]], аднак з усіх прысутных за талер выказаўся толькі [[Ніл Гілевіч]]<ref>[http://www.svaboda.org/forum/37250.html Форум]</ref>. == Гісторыя == === Сітуацыя пасля распаду СССР === [[Файл:Belarus-1992-Consumer's Card-20-1.jpg|thumb|left|Картка спажыўца на 20 беларускіх купонаў, 1992 г.]] Напачатку 1992 года, падчас распаду агульнасавецкай грашовай сістэмы, у Беларусі была ўведзена купонная сістэма, затым — разліковыя білеты [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка]]. Афіцыйны [[Валютны курс|абменны курс]] складаў адзін разліковы білет за 10 савецкіх рублёў. З 1 ліпеня 1992 года пачалі праводзіцца аперацыі ў безнаяўных беларускіх рублях. У канцы ліпеня 1993 года пачаўся вывад з абарачэння савецкіх рублёў. Беларускі рубель стаў адзіным законным сродкам плацяжоў на тэрыторыі краіны. І нягледзячы на тое, што ў верасні [[Казахстан]], [[Арменія]], [[Расія]], [[Узбекістан]] і [[Таджыкістан]] падпісалі новую дамову аб стварэнні рублёвай зоны новага тыпу, дадзеная ідэя не атрымала развіцця, і беларускі рубель так і застаўся нацыянальнай валютай. === Дэнамінацыі === Першапачаткова ў 1992—1994 гадах беларускі рубель быў уведзены ў суадносінах 1 беларускі рубель (1992 года выпуску) за 10 савецкіх рублёў. 20 жніўня 1994 года была праведзена [[Дэнамінацыя (эканоміка)|дэнамінацыя]] беларускага рубля ў 10 разоў. 1 студзеня 2000 года ў Беларусі была праведзена яшчэ адна дэнамінацыя рубля (у 1000 разоў), закліканая, у тым ліку, стабілізаваць нацыянальную валюту. Рубель, уведзены ў 2000 годзе, не меў разменных грашовых адзінак. 1 ліпеня 2016 года праведзена дэнамінацыя беларускай валюты ў 10 000 разоў, пры гэтым была ўведзена разменная грашовая адзінка — [[капейка]]. === Эканамічны агляд за 2000—2015 гады === {{main|Эканоміка Беларусі}} Прыярытэтам палітыкі Нацбанка стала падтрыманне курса рубля — такія былі патрабаванні расійскага боку. Быў дазволены продаж [[Долар ЗША|долараў]] у абменных пунктах. Быў адкрыты доступ банкаў-нерэзідэнтаў на ўнутраны валютны рынак і зняты абмежаванні па выкарыстанні беларускага рубля ў знешнеэканамічных аперацыях. Палітыка Нацыянальнага Банка і спрыяльныя знешнія фактары прывялі да стабілізацыі курса беларускага рубля. На фоне пазітыўных змен у эканоміцы і падатковай сферы (зніжэнне ПДВ з 20 % да 18 %, падатку з абароту з 4,5 % да 4,15 % і г. д.), ад пачатку 2004 года і да канца 2008 года курс беларускага рубля ў адносінах да долара [[ЗША]] і расійскага рубля заставаўся фактычна нязменным. На працягу 2005 года назіраўся сталы рост банкаўскіх [[дэпазіт]]аў у нацыянальнай валюце<ref>Навіны tut.by — [http://news.tut.by/elections/62703.html У 2005 годзе ўнёскі насельніцтва ў нацыянальнай валюце выраслі на 56,5 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091108144210/http://news.tut.by/elections/62703.html |date=8 лістапада 2009 }}</ref>. Тэмпы інфляцыі некаторы час пастаянна змяншаліся, так у 2002 годзе яна склала 34,8 %, у 2003 — 25,4 %, у 2004 — 14,4 %, у 2005 — 8,0 %, у 2006 — 6,6 %. Афіцыйны курс валюты цалкам зраўнаваўся з ценявым, як следства ценявы [[валютны рынак]] практычна знік. 16 сакавіка 2006 французскі банк [[BNP Paribas]] пачаў каціраваць беларускі рубель у адносінах да амерыканскага долара на міжбанкаўскім рынку. Банк выставіў двухбаковую [[Каціроўка|каціроўку]] — ён прадае і купляе беларускую валюту ў адносінах да долара ЗША. Намеснік старшыні праўлення Нацбанка Васіль Мацюшэўскі назваў дадзены факт досыць знакавай падзеяй:<ref>[http://www.br.minsk.by/index.php?article=27056 Нашы рублі ў ЗША]</ref> <blockquote>Гэта кажа пра тое, што вядучыя сусветныя фінансавыя інстытуты з цікавасцю назіраюць за стабілізацыяй нашай крэдытнай палітыкі ў цэлым, і ў тым ліку беларускага рубля. З’яўляецца цікавасць да беларускага рубля як аб’екта інвеставання</blockquote> Паводле слоў старшыні праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь [[Пётр Пракаповіч|Пятра Пракаповіча]], беларускі рубель павінен быў стаць цалкам канверсоўным у [[2010|2010 годзе]]<ref>Навіны tut.by [http://news.tut.by/70532.html Пракаповіч: Беларускі рубель можа стаць цалкам канверсоўным у 2010 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212235826/http://news.tut.by/70532.html |date=12 лютага 2008 }}</ref>. Інфляцыя ў студзені-красавіку 2010 года 3,1 % (6,5 % за аналагічны перыяд 2009 года)<ref>{{Cite web |title=У студзене-красавіку інфляцыя ў Беларусі ў красавіку склала 3,1 % |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986/ |access-date=3 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170522155945/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986 |archive-date=22 мая 2017 |url-status=dead }}</ref>. З 2 студзеня 2009 года [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] перайшоў да механізма прывязкі курса беларускага рубля да кошыка замежных валют, адначасова дэвальваваўшы яго на 20,5 % у адносінах да долара ЗША<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3916150,00.html Deutsche Welle: Беларускі рубель дэвальваваны на 20,5 адсоткаў у адносінах да даляра]</ref>. Аб’ём чыстай куплі замежнай валюты суб’ектамі гаспадарання — рэзідэнтамі ў студзені—сакавіку 2010 склаў 1 млрд 497,1 млн долараў ЗША (значна вышэй, чым за аналагічны перыяд 2009 года — 955,4 млн долараў ЗША)<ref>{{Cite web |title=Попыт на валюту ў Беларусі расце |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/13/ic_news_114_331152/ |access-date=3 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002015913/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/13/ic_news_114_331152/ |archive-date=2 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}</ref>. З прычыны [[Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі|фінансавага крызісу 2011 года]] макраэканамічныя паказчыкі значна пагоршыліся: інфляцыя дасягнула 108,7 %, стаўка рэфінансавання была павышана з 10 % да 45 % (гл. ніжэй). Пачынаючы з восені курс рубля пачаў вызначацца паводле вынікаў гандлю на Беларускай валютна-фондавай біржы. Курс беларускага рубля зменшыўся ў адносінах да долара ЗША з 3000 рублёў 31 снежня 2010 да 11 900 рублёў 31 снежня 2014 года (з улікам 20%-ай камісіі на куплю валюты насельніцтвам — больш за 14 тысяч рублёў). <!--+для абнаўлення-->Па выніках 2014 года інфляцыя ў Рэспубліцы Беларусь склала 16,2 %<ref>[http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/tseny/operativnaya-informatsiya_4/ob-izmenenii-potrebitelskih-tsen-v-dekabre-2014-g/ Пра змену спажывецкіх коштаў у снежні 2014 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150110191046/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/tseny/operativnaya-informatsiya_4/ob-izmenenii-potrebitelskih-tsen-v-dekabre-2014-g/ |date=10 студзеня 2015 }}</ref>. ==== Пытанне валютнай інтэграцыі з Расіяй ==== З пачатку свайго кіравання прэзідэнт [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]] пачаў актыўна дзейнічаць у кірунку інтэграцыі з РФ. З самага пачатку ішла гаворка і пра ўвядзенне адзінай беларуска-расійскай валюты. Артыкул 13 падпісанага ў 1999 годзе «Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы» прадугледжваў увядзенне адзінай грашовай адзінкі. 30 лістапада 2000 у [[Мінск]]у было падпісана Міждзяржаўнае пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Расіяй аб увядзенні адзінай грашовай адзінкі і фарміраванні адзінага эмісійнага цэнтра Саюзнай дзяржавы. Яно прадугледжвала, што ролю адзінай грашовай адзінкі з 1 студзеня 2005 года павінен быў выконваць расійскі рубель, а з 1 студзеня 2008 года павінна быць уведзена адзіная грашовая адзінка Саюзнай дзяржавы. Вакол размяшчэння і кантролю за гэтым цэнтрам разгарэлася доўгая дыскусія — ці павінна гэта быць [[Масква]], Мінск або які-небудзь трэці горад. У верасні 2005 года пасля правядзення пасяджэння Саўміна Саюзнай Дзяржавы [[прэм'ер-міністр]] Расіі [[Міхаіл Фрадкоў]] заявіў журналістам, што Расія і Беларусь не гатовыя да ўвядзення адзінай валюты з 2006 года і не гатовыя назваць новыя тэрміны датуль, пакуль не будуць створаны эканамічныя ўмовы для гэтага рашэння, у прыватнасці, маецца на ўвазе рашэнне пытанняў па эмісійным цэнтры і па выраўноўванні эканамічных умоў у нашых краінах. Фрадкоў адзначыў:<ref>[http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1753 Расія і Беларусь не гатовыя да ўводзін адзінай валюты з 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080731172910/http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1753 |date=31 ліпеня 2008 }}</ref> <blockquote>З парадку дня гэта тэма не здымаецца, пытанне актуальна, больш таго, узнікае разуменне комплекснасці і неабходнасці рашэнняў, якія прадвызначаюць умовы для таго, каб адзіная валюта запрацавала ў інтарэсах і Расіі, і Беларусі, і Саюзнай дзяржавы ў цэлым</blockquote> На сённяшні дзень [[расійскі рубель]] так і не ўведзены ў Беларусі ў якасці адзінай валюты. Эксперты разыходзяцца ў адзнаках адносна таго, ці будзе гэта зроблена ў далейшым і калі менавіта. ==== Золатавалютныя рэзервы ==== Па метадалогіі МВФ, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі за 2004 год павялічыліся на 54,4 % і склалі на 1 студзеня 2005 года $ 770,2 млн. У 2004 годзе золатавалютныя рэзервы ў нацыянальным вызначэнні выраслі на 17,1 % да $ 1,047 млрд. Па стане на 1 студзеня 2006 года аб’ём міжнародных рэзервовых актываў Беларусі ў вызначэнні спецыяльнага стандарту распаўсюджвання даных МВФ складаў $ 1296,5 млн. Валавыя актывы Нацбанка ў замежнай валюце, каштоўных металах і камянях складалі $ 1629,6 млн, павялічыўшыся за год на $ 449,7 млн. Залаты запас краіны складаў 25,02 тоны (у валютным эквіваленце — $ 412,7 млн). Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ па стане на снежань 2007, склалі $ 4182,2 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 202,4 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі ў нацыянальным вызначэнні склалі $ 4997,6 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 185 %<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ Міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі павялічыліся ў тры разы | Беларускія навіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080213030536/http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ |date=13 лютага 2008 }}</ref>. Па стане на 1 сакавіка 2008 года, міжнародныя рэзервовыя актывы Беларусі, разлічаныя па методыцы МВФ, склалі $ 4 млрд 352,9 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 4,1 %. Міжнародныя рэзервовыя актывы ў нацыянальным вызначэнні павялічыліся за гэты ж перыяд на 9,1 %, да $ 5 млрд 446,6 млн<ref>[http://news.tut.by/economics/104901.html Міжнародныя рэзервы Беларусі ў параўнанні з пачаткам года выраслі на 170 млн даляраў і складаюць 4,3 млрд даляраў ЗША] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080315021125/http://news.tut.by/economics/104901.html |date=15 сакавіка 2008 }}</ref>. На 1 студзеня 2015 года міжнародныя рэзервовыя актывы склалі 5 059 млн USD. Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь, разлічаныя па метадалогіі МВФ на 1 студзеня кожнага года (у млн. USD)<ref>[http://nbrb.by/bel/statistics/reserveAssets/assets.asp Міжнародныя рэзервовыя актывы Рэспублікі Беларусь], ''Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь''</ref>: <timeline> ImageSize = width:460 height:400 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:9600 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:24 align:left bar:2003 from:0 till:477 bar:2004 from:0 till:498 bar:2005 from:0 till:770 bar:2006 from:0 till:1296 bar:2007 from:0 till:1383 bar:2008 from:0 till:4182 bar:2009 from:0 till:3061 bar:2010 from:0 till:5652 bar:2011 from:0 till:5030 bar:2012 from:0 till:7915 bar:2013 from:0 till:8095 bar:2014 from:0 till:6650 bar:2015 from:0 till:5059 bar:2016 from:0 till:4176 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:2003 at: 2 text: 477 shift:(-11,4) bar:2004 at: 2 text: 498 shift:(-11,4) bar:2005 at: 2 text: 770 shift:(-11,4) bar:2006 at: 2 text: 1296 shift:(-11,4) bar:2007 at: 2 text: 1383 shift:(-11,4) bar:2008 at: 2 text: 4182 shift:(-11,4) bar:2009 at: 2 text: 3061 shift:(-11,4) bar:2010 at: 2 text: 5652 shift:(-11,4) bar:2011 at: 2 text: 5030 shift:(-11,4) bar:2012 at: 2 text: 7915 shift:(-11,4) bar:2013 at: 2 text: 8095 shift:(-11,4) bar:2014 at: 2 text: 6650 shift:(-11,4) bar:2015 at: 2 text: 5059 shift:(-11,4) bar:2016 at: 2 text: 4176 shift:(-11,4) </timeline> 20 кастрычніка 2011 года старшыня праўлення Нацбанка [[Надзея Андрэеўна Ермакова|Надзея Ермакова]] паведаміла, што 74 % золатавалютных рэзерваў Нацбанка (3,5 з 4,7 млрд долараў) — гэта доўг перад банкамі па здзелках СВОП. Такім чынам, рэальныя золатавалютныя рэзервы складаюць толькі 1,2 млрд долараў<ref>[http://afn.by/news/i/158899 Ермакова: 74 % ЗВР Нацбанка — гэта валютны абавязак перад банками]</ref><ref>[http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=62128 Прыступ шчырасці Ермаковай: золатавалютных рэзерваў няма зусім] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140911084930/http://nashaniva.by/index.php?c=ar&i=62128 |date=11 верасня 2014 }}</ref>. Паводле даных на 1 студзеня 2013 года залаты запас Нацыянальнага банка Беларусі вырас на 1,6 т за 2012 год і склаў 33,3 тоны<ref>[http://news.tut.by/economics/330850.html Залаты запас Нацбанка за 2012 год вырас на 1,6 тоны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120051012/http://news.tut.by/economics/330850.html |date=20 студзеня 2013 }}</ref>. На 1 студзеня 2016 года залаты запас склаў 38,1 т. ==== Стаўка рэфінансавання ==== {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Загаловак = Стаўка рэфінансавання ў 2011—2026 гадах<ref name="RefinancingRate">[http://www.nbrb.by/statistics/MonetaryPolicyInstruments/RefinancingRate Стаўка рэфінансавання]</ref> | Утрыманне = <timeline> ImageSize = width:300 height:660 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:50 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:12 align:left bar:01.01.2011 from:0 till:10 bar:16.03.2011 from:0 till:12 bar:20.04.2011 from:0 till:13 bar:18.05.2011 from:0 till:14 bar:01.06.2011 from:0 till:16 bar:22.06.2011 from:0 till:18 bar:13.07.2011 from:0 till:20 bar:17.08.2011 from:0 till:22 bar:01.09.2011 from:0 till:27 bar:14.09.2011 from:0 till:30 bar:14.10.2011 from:0 till:35 bar:11.11.2011 from:0 till:40 bar:12.12.2011 from:0 till:45 bar:15.02.2012 from:0 till:43 bar:01.03.2012 from:0 till:38 bar:02.04.2012 from:0 till:36 bar:16.05.2012 from:0 till:34 bar:20.06.2012 from:0 till:32 bar:18.07.2012 from:0 till:31 bar:15.08.2012 from:0 till:30 bar:12.09.2012 from:0 till:30 bar:13.03.2013 from:0 till:28 bar:17.04.2013 from:0 till:27 bar:15.05.2013 from:0 till:25 bar:10.06.2013 from:0 till:23 bar:16.04.2014 from:0 till:22 bar:19.05.2014 from:0 till:21 bar:16.07.2014 from:0 till:20 bar:13.08.2014 from:0 till:20 bar:09.01.2015 from:0 till:25 bar:01.04.2016 from:0 till:24 bar:01.05.2016 from:0 till:22 bar:01.07.2016 from:0 till:20 bar:17.08.2016 from:0 till:18 bar:18.01.2017 from:0 till:17 bar:15.02.2017 from:0 till:16 bar:15.03.2017 from:0 till:15 bar:19.04.2017 from:0 till:14 bar:14.06.2017 from:0 till:13 bar:19.07.2017 from:0 till:12 bar:13.09.2017 from:0 till:11 bar:18.10.2017 from:0 till:11 bar:14.02.2018 from:0 till:10 bar:27.06.2018 from:0 till:10 bar:14.08.2019 from:0 till:9 bar:20.11.2019 from:0 till:9 bar:19.02.2020 from:0 till:8 bar:20.05.2020 from:0 till:8 bar:01.07.2020 from:0 till:7 bar:21.04.2021 from:0 till:8 bar:21.07.2021 from:0 till:9 bar:01.03.2022 from:0 till:12 bar:23.01.2023 from:0 till:11 bar:01.03.2023 from:0 till:11 bar:03.04.2023 from:0 till:10 bar:02.05.2023 from:0 till:10 bar:31.05.2023 from:0 till:9 bar:28.06.2023 from:0 till:9 bar:25.06.2025 from:0 till:9 bar:01.06.2026 from:0 till:9 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:01.01.2011 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:16.03.2011 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:20.04.2011 at: 2 text: 13% shift:(0,-4) bar:18.05.2011 at: 2 text: 14% shift:(0,-4) bar:01.06.2011 at: 2 text: 16% shift:(0,-4) bar:22.06.2011 at: 2 text: 18% shift:(0,-4) bar:13.07.2011 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:17.08.2011 at: 2 text: 22% shift:(0,-4) bar:01.09.2011 at: 2 text: 27% shift:(0,-4) bar:14.09.2011 at: 2 text: 30% shift:(0,-4) bar:14.10.2011 at: 2 text: 35% shift:(0,-4) bar:11.11.2011 at: 2 text: 40% shift:(0,-4) bar:12.12.2011 at: 2 text: 45% shift:(0,-4) bar:15.02.2012 at: 2 text: 43% shift:(0,-4) bar:01.03.2012 at: 2 text: 38% shift:(0,-4) bar:02.04.2012 at: 2 text: 36% shift:(0,-4) bar:16.05.2012 at: 2 text: 34% shift:(0,-4) bar:20.06.2012 at: 2 text: 32% shift:(0,-4) bar:18.07.2012 at: 2 text: 31% shift:(0,-4) bar:15.08.2012 at: 2 text: 30,5% shift:(0,-4) bar:12.09.2012 at: 2 text: 30% shift:(0,-4) bar:13.03.2013 at: 2 text: 28,5% shift:(0,-4) bar:17.04.2013 at: 2 text: 27% shift:(0,-4) bar:15.05.2013 at: 2 text: 25% shift:(0,-4) bar:10.06.2013 at: 2 text: 23,5% shift:(0,-4) bar:16.04.2014 at: 2 text: 22,5% shift:(0,-4) bar:19.05.2014 at: 2 text: 21,5% shift:(0,-4) bar:16.07.2014 at: 2 text: 20,5% shift:(0,-4) bar:13.08.2014 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:09.01.2015 at: 2 text: 25% shift:(0,-4) bar:01.04.2016 at: 2 text: 24% shift:(0,-4) bar:01.05.2016 at: 2 text: 22% shift:(0,-4) bar:01.07.2016 at: 2 text: 20% shift:(0,-4) bar:17.08.2016 at: 2 text: 18% shift:(0,-4) bar:18.01.2017 at: 2 text: 17% shift:(0,-4) bar:15.02.2017 at: 2 text: 16% shift:(0,-4) bar:15.03.2017 at: 2 text: 15% shift:(0,-4) bar:19.04.2017 at: 2 text: 14% shift:(0,-4) bar:14.06.2017 at: 2 text: 13% shift:(0,-4) bar:19.07.2017 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:13.09.2017 at: 2 text: 11,5% shift:(0,-4) bar:18.10.2017 at: 2 text: 11% shift:(0,-4) bar:14.02.2018 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:27.06.2018 at: 2 text: 10% shift:(0,-4) bar:14.08.2019 at: 2 text: 9,5% shift:(0,-4) bar:20.11.2019 at: 2 text: 9% shift:(0,-4) bar:19.02.2020 at: 2 text: 8,75% shift:(0,-4) bar:20.05.2020 at: 2 text: 8% shift:(0,-4) bar:01.07.2020 at: 2 text: 7,75% shift:(0,-4) bar:21.04.2021 at: 2 text: 8,5% shift:(0,-4) bar:21.07.2021 at: 2 text: 9,25% shift:(0,-4) bar:01.03.2022 at: 2 text: 12% shift:(0,-4) bar:23.01.2023 at: 2 text: 11,5% shift:(0,-4) bar:01.03.2023 at: 2 text: 11% shift:(0,-4) bar:03.04.2023 at: 2 text: 10,5% shift:(0,-4) bar:02.05.2023 at: 2 text: 10% shift:(0,-4) bar:31.05.2023 at: 2 text: 9,75% shift:(0,-4) bar:28.06.2023 at: 2 text: 9,5% shift:(0,-4) bar:25.06.2025 at: 2 text: 9,75% shift:(0,-4) bar:01.06.2026 at: 2 text: 9,25% shift:(0,-4) </timeline> | Подпіс =}} Па меры зніжэння інфляцыі ў 1990-х і першай палове 2000-х гадоў Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь паступова змяншаў і [[стаўка рэфінансавання|стаўку рэфінансавання]], каб стымуляваць рост эканомікі. Да прыкладу, на пачатак 2004 года яна складала 28 %, на пачатак 2005 — 17 %, на пачатак 2006 — 11 %, на пачатак 2007 — 10 %<ref name="RefinancingRate" />. У сувязі з ажыятажным [[попыт]]ам на валюту, якія назіраўся напачатку 2007 года ва ўмовах рэзкага павышэння кошту на[[прыродны газ]], было прынята рашэнне павялічыць стаўку рэфінансавання з 10 % да 11 %, аднак пасля стабілізацыі сітуацыі яна была ў некалькі этапаў зніжана да 10 % (на 1 кастрычніка 2007)<ref>[http://news.tut.by/95329.html Стаўка рэфінансавання Нацбанка Беларусі з 1 кастрычніка зніжана да 10 % гадавых — Эканоміка і бізнэс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212235831/http://news.tut.by/95329.html |date=12 лютага 2008 }}</ref>. З 1 ліпеня 2008 года стаўка рэфінансавання была зноў павышана да 10,25 %<ref>[http://news.tut.by/economics/112096.html З сённяшняга дня павялічылася стаўка рэфінансавання — Эканоміка і бізнэс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080704105747/http://news.tut.by/economics/112096.html |date=4 ліпеня 2008 }}</ref>. У 2011 годзе з прычыны [[Фінансавы крызіс у Беларусі|фінансавага крызісу]] стаўка рэфінансавання была рэзка павышана ў некалькі этапаў да 45 %. Затым Нацыянальны банк пачаў змяншаць стаўку рэфінансавання, але 9 студзеня 2015 года з-за чарговага абвастрэння сітуацыі на фінансавым рынку падняў яе да 25 %<ref name=jan9>[http://people.onliner.by/2015/01/08/nb-15/ З 9 студзеня Нацбанк адмяняе валютны падатак у абменніках і павялічвае на 5 % стаўку рэфінансавання]</ref>. Затым стаўка рэфінансавання паступова змяншалася да ўзроўню 7,75 %, але 21 красавіка 2021 года Нацыянальны банк прыняў рашэнне пра павышэнне стаўкі да 8,5 %<ref>https://nn.by/?c=ar&i=271406</ref>. ==== Дэвальвацыя 2009 года ==== 2 студзеня 2009 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў адначасова зніжаны (дэвальваваны) на 20 %. Так, курс долара ЗША быў усталяваны на ўзроўні Br2650, еўра — Br3703, расійскага рубля — Br90,16. Курсы змяніліся такім чынам (у дужках для параўнання — на 1 студзеня): * 1 [[долар ЗША]] — 2650 (2200) * 1 [[еўра]] — 3703 (3077,14) * 1 [[расійскі рубель]] — 90,16 (76,89) * 1 [[украінская грыўня]] — 329,19 (273,29) ==== Дэвальвацыя 2011 года ==== {{main|Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі}} 24 мая 2011 года Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь курс беларускага рубля быў паўторна дэвальваваны да Br4930 за даляр ЗША, гэта значыць прыкладна на 56 %. Таксама курс еўра быў усталяваны на ўзроўні Br6914,82, расійскага рубля — Br173,95<ref>[http://belapan.by/archive/2011/05/23/472499/ Нацбанк Беларусі павялічыў курс даляра да беларускага рубля на 56 % — з 3,155 да 4,930] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731113406/http://belapan.by/archive/2011/05/23/472499/|date=31 ліпеня 2017}}, ''[[БЕЛАПАН]]'' (23.05.2011)</ref>. Курсы змяніліся наступным чынам (у дужках для параўнання — на 23 мая): * 1 долар ЗША — 4930,00 (3155,00) * 1 еўра — 6914,82 (4516,00) * 1 расійскі рубель — 173,95 (113,02) * 1 украінская грыўня — 616,67 (394,97) ===== Падзенне курса 20 кастрычніка 2011 года ===== У адпаведнасці з планам мерапрыемстваў Урада і Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па выхаду на адзіны раўнаважны курс беларускага рубля 20 кастрычніка 2011 года курс нацыянальнай валюты зваліўся на 52 %, што фактычна азначае паўторную дэвальвацыю за перыяд з 24 мая 2011 года. Курсы Br з 21 кастрычніка 2011 года (у дужках для параўнання — на 20 кастрычніка): * 1 долар ЗША — 8680,00 (5712,00) * 1 еўра — 11 900,00 (7892,84) * 1 расійскі рубель — 277,00 (184,70) * 1 украінская грыўня — 1084,93 (713,91) Такім чынам беларускі рубель з пачатку 2011 года абясцэніўся ў адносінах да асноўных валют амаль у 3 разы. ==== Снежань 2014 года ==== {{main|Валютна-фінансавы крызіс 2014 года ў Беларусі}} На працягу 2012—2014 гадоў беларускі рубель аслабляўся ў адносінах да долара не больш чым на 10 рублёў за дзень. У снежні 2014 года ўслед за хуткім падзеннем расійскага рубля ў абменных пунктах стаў расці курс долара і еўра да беларускага рубля, у той час як курс, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам, практычна не рос. Да 19 снежня мінімальны курс продажу долара насельніцтву ў Мінску вырас да 11 500 рублёў, максімальны — да 11 990<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/19/ic_news_114_451008/ У Беларусі адменены гандаль на валютнай біржы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731155201/http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/19/ic_news_114_451008 |date=31 ліпеня 2017 }}</ref> пры афіцыйным курсе ў 10 890 рублёў. У Гомелі курс продажу долара ў абменных пунктах вырас да 13 000 рублёў<ref>[http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/18/ic_news_114_450985/ Фотофакт. У цэнтры Гомелю еўра прадаюць па 15 тысяч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308000704/http://naviny.by/rubrics/finance/2014/12/18/ic_news_114_450985 |date=8 сакавіка 2016 }}</ref>. Насуперак запэўненням Аляксандра Лукашэнкі<ref>[http://news.tut.by/economics/428458.html Лукашэнка: Дэвальвацыі не будзе(18.12.2014)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141227190926/http://news.tut.by/economics/428458.html |date=27 снежня 2014 }}</ref> і Пятра Пракаповіча пра немагчымасць новай дэвальвацыі, днём 19 снежня Нацыянальны банк увёў «часовую» камісію ў 30 % на продаж валюты насельніцтву<ref>[http://people.onliner.by/2014/12/19/val-10 Экстраныя меры Нацбанка]</ref>. 29 снежня Нацыянальны банк зменшыў камісію да 20 %<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1110 Аб зніжэнні памеру камісійнага збору пры куплі насельніцтвам замежнай валюты.]</ref>, адначасова дэвальваваўшы рубель на 7 %. За 2014 год агульная дэвальвацыя склала 24,7 % ==== Студзень 2015 года ==== 5 студзеня зноў была праведзена дэвальвацыя на 7,1 %. Адначасова камісія зніжана да 10 %.<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1105&l=be Аб зніжэнні памеру камісійнага збору пры куплі насельніцтвам замежнай валюты]</ref> Курсы Br з 6 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 5 студзеня): * 1 долар ЗША — 12 740,00 (11 900,00) * 1 еўра — 15 230,00 (14 460,00) * 1 расійскі рубель — 218,00 (207,00) 8 студзеня праведзена чарговая дэвальвацыя на 7,5 %. Камісія за куплю валюты адменена:<ref name="autogenerated1">'''[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1107&l=be Аб мерах грашова-крэдытнай палітыкі па стабілізацыі сітуацыі ў фінансавай сферы]'''</ref> Курсы Br з 9 студзеня 2015 года (у дужках для параўнання — на 8 студзеня): * 1 долар ЗША — 13 760,00 (12 800,00) * 1 еўра — 16 240,00 (15 300,00) * 1 расійскі рубель — 221,00 (209,50) 9 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 2,18 %. Нацбанк аднавіў выкарыстанне механізма прывязкі курса рубля да кошыка замежных валют. У структуры кошыка доля расійскага рубля павялічана да 40 працэнтаў, а долі еўра і долара ЗША зніжаны да 30 працэнтаў кожная.<ref name=autogenerated1 /> 12 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 1,78 %. 14 студзеня беларускі рубель дэвальваваны на 4,745 %. За месяц дэвальвацыя склала 29,4 %. ==== Лістапад 2015 года ==== 4 лістапада 2015 года было абвешчана пра правядзенне чарговай дэнамінацыі беларускага рубля. З 1 ліпеня 2016 года пачнецца абмен банкнотаў узору 2000 года на банкноты і манеты ўзору 2009 года ў суадносінах 10 000:1. Усяго ў абарачэнне будзе выпушчана 7 наміналаў банкнотаў (5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 рублёў), а таксама 8 наміналаў манет (1, 2, 5, 10, 20, 50 капеек і 1 і 2 рублі)<ref name="autogenerated2"/>. ==== Графік змены курса ў 1995—2016 гадах ==== Змена курса беларускага рубля ў адносінах да долара ЗША ў 1995—2016 гадах (усе курсы дадзены на 31 снежня кожнага года, а таксама на 30 чэрвеня 2016 года; лічбы да 1999 года ўключна дадзены з улікам дэнамінацыі 2000 года; у дужках — з улікам дэнамінацыі 2016 года)<ref>[http://nbrb.by/statistics/rates/ratesDaily.asp Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўсталёўваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь]</ref>. <timeline> ImageSize = width:800 height:430 PlotArea = left:60 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.2,0.2,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:21000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:30 align:left bar:1995 from:0 till:12 bar:1996 from:0 till:16 bar:1997 from:0 till:31 bar:1998 from:0 till:107 bar:1999 from:0 till:320 bar:2000 from:0 till:1180 bar:2001 from:0 till:1580 bar:2002 from:0 till:1920 bar:2003 from:0 till:2156 bar:2004 from:0 till:2170 bar:2005 from:0 till:2152 bar:2006 from:0 till:2140 bar:2007 from:0 till:2150 bar:2008 from:0 till:2200 bar:2009 from:0 till:2863 bar:2010 from:0 till:3000 bar:2011 from:0 till:8350 bar:2012 from:0 till:8570 bar:2013 from:0 till:9510 bar:2014 from:0 till:11850 bar:2014 from:11850 till:14000 color:cobar2 bar:2015 from:0 till:18569 bar:2016 from:0 till:20053 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1995 at: 2 text: 11,5 shift:(-6,4) bar:1995 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1996 at: 2 text: 15,5 shift:(-6,4) bar:1996 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1997 at: 2 text: 30,7 shift:(-6,4) bar:1997 at: 1000 text: (0,00) shift:(-13) bar:1998 at: 2 text: 107 shift:(-7,4) bar:1998 at: 1000 text: (0,01) shift:(-13) bar:1999 at: 2 text: 320 shift:(-7,4) bar:1999 at: 1000 text: (0,03) shift:(-13) bar:2000 at: 2 text: 1180 shift:(-11,4) bar:2000 at: 1000 text: (0,12) shift:(-13) bar:2001 at: 2 text: 1580 shift:(-11,4) bar:2001 at: 1000 text: (0,16) shift:(-13) bar:2002 at: 2 text: 1920 shift:(-11,4) bar:2002 at: 1000 text: (0,19) shift:(-13) bar:2003 at: 2 text: 2156 shift:(-11,4) bar:2003 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2004 at: 2 text: 2170 shift:(-11,4) bar:2004 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2005 at: 2 text: 2152 shift:(-11,4) bar:2005 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2006 at: 2 text: 2140 shift:(-11,4) bar:2006 at: 1000 text: (0,21) shift:(-13) bar:2007 at: 2 text: 2150 shift:(-11,4) bar:2007 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2008 at: 2 text: 2200 shift:(-11,4) bar:2008 at: 1000 text: (0,22) shift:(-13) bar:2009 at: 2 text: 2863 shift:(-11,4) bar:2009 at: 1000 text: (0,29) shift:(-13) bar:2010 at: 2 text: 3000 shift:(-11,4) bar:2010 at: 1000 text: (0,30) shift:(-13) bar:2011 at: 2 text: 8350 shift:(-11,4) bar:2011 at: 1000 text: (0,84) shift:(-13) bar:2012 at: 2 text: 8570 shift:(-11,4) bar:2012 at: 1000 text: (0,86) shift:(-13) bar:2013 at: 2 text: 9510 shift:(-11,4) bar:2013 at: 1000 text: (0,95) shift:(-13) bar:2014 at: 2 text: 11850 shift:(-15,4) bar:2014 at: 13000 text: каля_14000_(+20%_камісія) shift:(-145,0) bar:2014 at: 1000 text: (1,19) shift:(-13) bar:2015 at: 2 text: 18569 shift:(-15,4) bar:2015 at: 1000 text: (1,86) shift:(-13) bar:2016 at: 2 text: 20053 shift:(-15,4) bar:2016 at: 1000 text: (2,01) shift:(-13) </timeline> == Манеты == {{main|Памятныя манеты Рэспублікі Беларусь}} Выпуск памятных манет пачаты 27 снежня 1996 года. Памятныя манеты з каштоўных і некаштоўных металаў чаканяцца, у сувязі з адсутнасцю ўласнага манетнага двара, за мяжой (у Германіі, Літве, Польшчы, Расіі і інш. краінах). Па ўмовах дэнамінацыі 2016 года выпушчаныя раней памятныя манеты не падлягаюць абмену і падлягаюць прыёму ва ўсе віды плацяжоў па намінальным кошце. === Манеты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе) === З 1 ліпеня 2016 года, упершыню за ўсю гісторыю беларускага рубля, у сувязі з [[Дэнамінацыя ў Беларусі 2016 года|дэнамінацыяй]] у абарачэнне ўводзяцца манеты. Раней Беларусь была адной з нешматлікіх краін у свеце, дзе выпускаліся толькі памятныя манеты, якія фактычна не выкарыстоўваліся ў абарачэнні. Манеты былі адчаканены на Літоўскім манетным двары і [[Крэмніцкі манетны двор|Манетным двары Крэмніцы]]<ref name=producer>http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160704082220/http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231 |date=4 ліпеня 2016 }} Новыя беларускія грошы зробленыя ў Еўрасаюзе</ref>. Усе манеты вырабленыя са [[сталь|сталі]]. Манеты да 5 капеек пакрытыя [[медзь|меддзю]]; 10, 20, 50 капеек — меддзю і [[латунь|латунню]]; 1 рубель — меддзю і [[нікель|нікелем]]. Манета вартасцю 2 рублі — [[Біметалічная манета|біметал]], цэнтр пакрыты меддзю і нікелем, кольца — меддзю і латунню. На [[аверс]]е ўсіх манет размешчаны відарыс [[Герб Беларусі|герба Рэспублікі Беларусь]] (узору 1995 года, на якім памылкова быў выяўлены шасціпялёсткавы [[лён]]), надпіс «БЕЛАРУСЬ» і год чаканкі. На [[рэверс (нумізматыка)|рэверсе]] — намінал манеты разам з рознымі арнаментамі. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" !colspan="13"|Манеты Рэспублікі Беларусь (з 2016 года) |- !colspan="3"| Выява !rowspan="2"| Намінал !colspan="4"| Тэхнічныя параметры !colspan="3"| Апісанне !rowspan="2"| Год чаканкі !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Аверс ! Рэверс ! [[Гурт манеты|Гурт]] ! Дыяметр<br />(мм) ! Таўшчыня<br />(мм) ! Маса<br />(г) ! Склад ! Аверс ! Рэверс ! [[Гурт манеты|Гурт]] |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 obverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 reverse.png|60px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 kapeyka Belarus 2009 edge.png|6px]] | 1 капейка | 15 | rowspan="3"| 1,25 | 1,55 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая меддзю | rowspan="7"| [[Герб Беларусі|Герб Рэспублікі Беларусь]], пад ім назва краіны, год чаканкі | rowspan="3"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе багацце і дастатак | rowspan="3"| Роўны | rowspan="8"| 2009 | rowspan="8"| 1 ліпеня<br />2016 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|70px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 2 капейкі | 17,5 | 2,1 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|79px]] | style="background:#000;"| [[Файл:5 kapeykas Belarus 2009 edge.png|9px]] | 5 капеек | 19,8 | 2,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|71px]] | style="background:#000;"| [[Файл:10 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 10 капеек | 17,7 | 1,8 | 2,8 | rowspan="3"| Сталь, пакрытая меддзю і латунню | rowspan="3"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе ўрадлівасць і жыццёвую сілу | rowspan="3"| Насечка з сегментамі |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|81px]] | style="background:#000;"| [[Файл:20 kapeykas Belarus 2009 edge.png|10px]] | 20 капеек | 20,35 | 1,85 | 3,7 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 obverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|89px]] | style="background:#000;"| [[Файл:50 kapeykas Belarus 2009 edge.png|12px]] | 50 капеек | 22,25 | 1,55 | 3,95 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 obverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 reverse.png|85px]] | style="background:#000;"| [[Файл:1 ruble Belarus 2009 edge.png|16px]] | 1 рубель | 21,25 | 2,3 | 5,6 | Сталь, пакрытая меддзю і [[Нікель|нікелем]] | rowspan="2"| Намінал, арнамент, які сімвалізуе імкненне да шчасця і свабоды | Насечка |- style="text-align:center;" | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 obverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 reverse.png|94px]] | style="background:#000;"| [[Файл:2 rubles Belarus 2009 edge.png|14px]] | 2 рублі | 23,5 | 2,0 | 5,81 | Кольца — сталь, пакрытая меддзю і латунню, цэнтр — сталь, пакрытая меддзю і нікелем | У цэнтры Герб Рэспублікі Беларусь, па крузе ўгары — «БЕЛАРУСЬ», унізе — год чаканкі, пасярод іх — арнамент, які сімвалізуе багацце | Надпіс «БЕЛАРУСЬ», падзелены элементам нацыянальнага арнаменту |- |colspan="13" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 4,0 пікселя на міліметр. |} == Банкноты == === Банкноты ўзору 1992—1999 гадоў === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="10"| Серыі 1992—1999 гадоў [http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/Banknotes/OutOfCircl] |- !rowspan="2"| Год !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |rowspan="11"| 1992 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-0.5-Reverse.jpg|105px]] | <big>50 капеек |rowspan="11"| 105×53 | ружовы<br />чырвоны | выява [[Вавёрка звычайная|вавёркі]] |rowspan="11"| малюнак [[Пагоня (герб)|герба «Пагоня»]] |rowspan="8"| 25 мая<br />1992 |rowspan="20"| 1 студзеня<br />2001 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Reverse.jpg|105px]] | <big>1 рубель | сіне-зялёны<br />блакітны | выява [[Заяц-русак|зайца]], які бяжыць |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-3-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-3-Reverse.jpg|105px]] | <big>[[3 беларускія рублі|3 рублі]] | зялёны<br />аранжавы | выява [[Бабёр еўрапейскі|баброў]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5-Reverse.jpg|105px]] | <big>5 рублёў | сіні<br />ружовы | выява [[Воўк|ваўкоў]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-10-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-10-Reverse.jpg|105px]] | <big>10 рублёў | зялёны<br />аранжавы | выява [[Рысь|рысі]] з рысянём |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-25-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-25-Reverse.jpg|105px]] | <big>25 рублёў | чырвоны<br />карычневы | выява [[Лось|лася]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-50-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-50-Reverse.jpg|105px]] | <big>50 рублёў | фіялетавы<br />ружовы | выява мядзведзя-[[барыбал]]а<ref>[http://www.minsk2000.to/vokrug/money/ Кароткая гісторыя беларускіх грошай]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Reverse.jpg|105px]] | <big>100 рублёў | карычневы<br />буры | выява [[зубр]]а |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-200-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-200-Reverse.jpg|105px]] | <big>200 рублёў | блакітны<br />карычневы | [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальная плошча]] ў Мінску |rowspan="2"| 8 снежня<br />1992 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-500-Reverse.jpg|105px]] | <big>500 рублёў | фіялетавы | [[Плошча Перамогі (Мінск)|Плошча Перамогі]] ў Мінску |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1000-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-1000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan="2"| <big>1000 рублёў |rowspan="2"| зялёны<br />сіні<br />ружовы |rowspan="2"| [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | 3 лістапада<br />1993 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-1000-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-1000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | вялікая выява ліку «1000» | 16 верасня<br />1998 |- | 1992 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5000-Obverse.jpg|105px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1992-Bill-5000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan="2"| <big>5000 рублёў | 105×60 |rowspan="2"| ружовы<br />бэзавы |rowspan="2"| [[Траецкае прадмесце]] ў Мінску | выява герба «Пагоня» | 7 красавіка<br />1994 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-5000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | вялікая выява ліку «5000» | 16 верасня<br />1998 |- | 1994 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1994-Bill-20000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1994-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 000 рублёў |rowspan="6"| 150×69 | аранжавы<br />зялёны | [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | выява герба «Пагоня» | 28 снежня<br />1994 |- | 1995 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1995-Bill-50000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1995-Bill-50000-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 000 рублёў | жоўты<br />карычневы | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» | 15 верасня<br />1995 |- | 1996 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1996-Bill-100000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1996-Bill-100000-Reverse.jpg|150px]] | <big>100 000 рублёў | шэры | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] | 17 кастрычніка<br />1996 |- | 1998 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-500000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1998-Bill-500000-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 000 рублёў | чырвоны | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка | 1 снежня<br />1998 |- |rowspan="2"| 1999 |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-1000000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-1000000-Reverse.jpg|150px]] | <big>1 000 000 рублёў | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» | 30 красавіка<br />1999 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-5000000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-1999-Bill-5000000-Reverse.jpg|150px]] | <big>5 000 000 рублёў | фіялетавы | [[Мінскі палац спорту|Палац спорту]] ў Мінску | спартыўны комплекс «[[Цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі Раўбічы|Раўбічы]]» | 6 верасня<br />1999 |- |colspan="10" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="9"| Серыя 2000 года [http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes] |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-1-Reverse.jpg|110px]] | <big>1 |rowspan="3"| 110×60 | зялёны | [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | вялікая выява лічбы «1» |rowspan="9"| 1 студзеня<br />2000 | 1 красавіка<br />2003<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=98 Спыняецца выпуск у абарачэнне білетаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь вартасцю 1 рубель узору 2000 года]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg|110px]] | <big>5 | ружовы | [[Траецкае прадмесце]] ў Мінску | вялікая выява лічбы «5» | 1 снежня<br />2004<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=199 Спыняецца выпуск у абарачэнне білетаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь вартасцю 5 рублёў узору 2000 года]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|110px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg|110px]] | <big>10 | фіялетавы | стары будынак [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Рэспублікі Беларусь]] | вялікая выява лічбы «10» |rowspan="2"| 1 сакавіка<br />2013<ref name="vyv">[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20120901015000.shtml Нацбанк Беларусі спыняе выпуск банкнот наміналам 10 і 20 беларускіх рублёў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170909115754/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20120901015000.shtml |date=9 верасня 2017 }}</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 |rowspan="3"| 150×69 | светла-карычневы | [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] | Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 | чырвоны | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» | 1 ліпеня<br />2015<ref>[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1070 НБРБ: Аб вывадзе з абарачэння банкнотаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 рублёў]</ref> |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>100 | зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] |rowspan="9"| 1 студзеня<br />2017 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 |rowspan="8"| 150×74 | карычневы | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>1000 | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Ф. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» (1838) |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>5000 | фіялетавы | [[Мінскі палац спорту|Палац спорту]] ў Мінску | Спартыўны комплекс «[[Раўбічы]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>10 000 | ружовы | панарама [[Віцебск]]а | [[Летні амфітэатр]] у Віцебску | 16 красавіка<br />2001 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>20 000 | аліўкавы | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]] | Гомельскі палац у XIX ст. на карціне [[Адам Ідзкоўскі|А. Ідзкоўскага]] | 21 студзеня<br />2002 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>50 000 | блакітны | [[Мірскі замак]] ([[Гродзенская вобласць]]) | калаж з дэкаратыўных элементаў замка | 20 снежня<br />2002 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>100 000 | аранжавы | [[Нясвіжскі замак]] | карціна [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Нясвіжскі замак» | 15 ліпеня<br />2005 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <big>200 000 | зялёны<br />аранжавы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Масленікава]] | калаж з дэкаратыўных элементаў будынка музея | 12 сакавіка<br />2012 |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года) === У 2010 годзе, пасля прыняцця новай арфаграфіі, на 50-рублёвай і 50 000-рублёвай банкнотах узору 2000 года слова ''пяцьдз'''е'''сят'' стала змяшчаць арфаграфічную памылку, варта пісаць ''пяцьдз'''я'''сят''<ref>[http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 Беларускі Партызан, У Беларусі ходзяць грошы з памылкамі!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140902204801/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 |date=2 верасня 2014 }}</ref><ref>[http://telegraf.by/2010/10/maladi-front-trebuet-ot-nacbanka-izmenit--nadpisi-na-den-gax.html «Малады Фронт» патрабуе ад Нацбанка змяніць надпісы на грошах]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Для прывядзення надпісаў на гэтых банкнотах у адпаведнасць з новымі правіламі беларускай арфаграфіі 29 снежня 2010 года былі ўведзены ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 50 і 50 000 рублёў узору 2000 года мадыфікацыі 2010 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года. Новыя банкноты маюць наступныя адрозненні: абазначэнне наміналу, размешчанае на пярэднім і адваротным баках банкнота, надрукавана па новых правілах беларускай арфаграфіі — ''пяцьдз'''я'''сят'' замест ''пяцьдз'''е'''сят''. На банкноце наміналам 50 рублёў адсутнічае палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ». На банкноце наміналам 50 000 рублёў палімерная празрыстая нітка з тэкстам «НБРБ» была заменена металізаванай ахоўнай ніткай. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Выпушчаныя раней банкноты ўзору 2000 года па-ранейшаму застаюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !colspan="9"| Серыя 2010 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал<br />(рублёў) !rowspan="2"| Памеры<br />(мм) !rowspan="2"| Асноўны колер !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2010-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2010-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <big>50 | 150×69 | чырвоны | [[Холмская брама|Холмскія вароты ў Брэсцкай крэпасці]] | Мемарыял «[[Брэсцкая крэпасць]]» |rowspan="2"| 29 снежня<br />2010 | 1 ліпеня<br />2015 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2010-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50000-rubles-Belarus-2010-b.jpg|150px]] | <big>50 000 | 150×74 | блакітны | [[Мірскі замак]] ([[Гродзенская вобласць]]) | калаж з дэкаратыўных элементаў замка | 1 студзеня<br />2017 |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2011 года) === З мэтай узмацнення ахоўных прыкмет і ўдасканалення візуальных элементаў абароны на банкнотах Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў узору 2000 года 15 сакавіка 2011 года ўводзяцца ў абарачэнне банкноты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наміналам 500, 1000, 10 000 і 20 000 рублёў, 25 ліпеня 2011 года — банкнот наміналам 5000 рублёў, 5 верасня 2011 года — банкнот наміналам 100 рублёў узору 2000 мадыфікацыі 2011 года. Малюнак пярэдняга і адваротнага бакоў, каляровая гама і памер новых мадыфікаваных банкнотаў засталіся такімі ж, як і ў банкнотаў адпаведнага наміналу ўзору 2000 года. Новыя банкноты (акрамя 100 рублёў) маюць наступныя адрозненні: замест палімернай празрыстай ніткі з тэкстам «НБРБ» у паперу ўведзена металізаваная ахоўная нітка. Пры разглядзе банкнота на прасвет ахоўная нітка мае выгляд скразной цёмнай паласы. Менавіта таму банкноты новага ўзору не апазнаюцца кававымі апаратамі. У масе паперы банкнота наміналам 100 рублёў ахоўная нітка была прыбрана. Мадыфікаваныя банкноты, якія ўводзяцца ў абарачэнне, з’яўляюцца законным плацежным сродкам Рэспублікі Беларусь і абавязковыя да прыёму па намінальным кошце ва ўсе віды плацяжоў без усякіх абмежаванняў. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года наміналам 100, 500, 1000, 5000, 10 000 і 20 000 рублёў нароўні з мадыфікаванымі банкнотамі застаюцца ў абарачэнні на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="9"| Серыя 2011 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўны колер !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду !rowspan="2"| Дата зняцця |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>100 | 150×69 | зялёны | [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] | сцэна з балета «[[Выбранніца (балет)|Выбранніца]]» [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]] | 5 верасня<br />2011 | rowspan="6"| 1 студзеня<br />2017 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <big>500 |rowspan="5"| 150×74 | карычневы | [[Палац культуры прафсаюзаў|Рэспубліканскі палац культуры прафсаюзаў]] у Мінску | скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка |rowspan="2"| 15 сакавіка<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-1000-Obverse.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>1000 | блакітны | [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | фрагмент карціны [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]] «Партрэт жонкі з кветкамі і фруктамі» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>5000 | фіялетавы | [[Палац спорту (Мінск)|Палац спорту]] ў Мінску | Спартыўны комплекс «[[Раўбічы]]» | 25 ліпеня<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <big>10 000 | ружовы | панарама [[Віцебск]]а | [[Летні амфітэатр]] у [[Віцебск]]у |rowspan="2"| 15 сакавіка<br />2011 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Belarus-2011-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <big>20 000 | аліўкавы | [[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]] | Гомельскі палац у XIX ст. на карціне [[Адам Ідзкоўскі|А. Іздкоўскага]] |- |colspan="9" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Банкноты ўзору 2009 года (выпушчаны ў 2016 годзе) === У сувязі з правядзеннем дэнамінацыі з 1 ліпеня 2016 года ўводзяцца банкноты новага ўзору<ref name="autogenerated2">[http://www.nbrb.by/Press/?nId=1203&l=be Аб правядзенні з 1 ліпеня 2016 г. дэнамінацыі беларускага рубля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160508014913/http://www.nbrb.by/Press/?nId=1203&l=be |date=8 мая 2016 }}</ref>. Кожны банкнот прысвечаны адной з абласцей Беларусі і гораду Мінску. Адпаведнасць вобласці наміналу банкнотаў вызначана ў алфавітным парадку. Выява банкнота наміналам 5 рублёў прысвечана [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], 10 рублёў — [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], 20 рублёў — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], 50 рублёў — [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], 100 рублёў — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], 200 рублёў — [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], 500 рублёў — гораду Мінску. Купюры аддрукаваны фірмай «[[De La Rue|Thomas De La Rue]]»<ref name=producer /> — адным з сусветных лідараў валютнай індустрыі па вытворчасці банкнотаў, каштоўных папер, банкаўскага абсталявання ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Новыя грошы былі гатовыя яшчэ ў 2008—2009 гадах, але тады ўвесці іх у абарачэнне не дазволіў крызіс. Вырабленыя грашовыя знакі былі перададзеныя ў Цэнтральнае сховішча Нацыянальнага банка. З улікам часу вырабу новыя беларускія рублі маюць пэўныя асаблівасці. У прыватнасці, на банкнотах узору 2009 года, якія выпускаюцца ў абарачэнне, размешчана факсіміле подпісу П. П. Пракаповіча, які займаў на той момант пасаду Старшыні Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь<ref name=autogenerated2 />. Акрамя таго, на новай банкноце наміналам 50 рублёў размешчаны надпіс «пяцьдзесят», што не адпавядае правілам беларускай арфаграфіі, якія дзейнічаюць цяпер. У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2008 года № 420-З «Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» гэта слова павінна пісацца праз літару «я» ў другім складзе — «пяцьдзясят». Пры ажыццяўленні Нацыянальным банкам наступных заказаў на выраб новых банкнотаў названыя неадпаведнасці будуць ліквідаваны<ref name=autogenerated2 />. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" ! colspan="8" | Серыя 2009 года |- !colspan="2"| Выява !rowspan="2"| Намінал (рублёў) !rowspan="2"| Памеры (мм) !rowspan="2"| Асноўныя колеры !colspan="2"| Апісанне !rowspan="2"| Дата выхаду |- ! Пярэдні бок ! Адваротны бок ! Пярэдні бок ! Адваротны бок |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 front.jpg|135px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 Belarus 2009 back.jpg|135px]] | <big>5 | 135×72 | аранжавы<br />карычневы | [[Камянецкая вежа]], [[Камянец]], Брэсцкая вобласць | калаж на тэму першых славянскіх паселішчаў:<br />фрагмент скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак [[дзяцінец|дзядзінца]] «[[Археалагічны музей «Бярэсце»|Бярэсце]]» | rowspan="7" |1 ліпеня<br />2016 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 front.jpg|139px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10 Belarus 2009 back.jpg|139px]] | <big>10 | 139×72 | блакітны<br />сіні | [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнская царква]], [[Полацк]], Віцебская вобласць | калаж на тэму асветніцтва і кнігадрукавання:<br />кнігі, знак [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], [[крыж Ефрасінні Полацкай|крыж Еўфрасінні Полацкай]], фрагмент арнаменту |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 front.jpg|143px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:20 Belarus 2009 back.jpg|143px]] | <big>20 | 143×72 | жоўты<br />цёмна-шэры | Палац Румянцавых — Паскевічаў, [[Гомель]], Гомельская вобласць | калаж на тэму духоўнасці:<br />звон, [[Тураўскае Евангелле]], старажытны горад [[Тураў]], фрагменты разьбы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 front.jpg|147px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50 Belarus 2009 back.jpg|147px]] | <big>50 | 147×72 | светла-зялёны<br />аранжавы | Мірскі замак, [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]], Гродзенская вобласць | калаж на тэму мастацтва:<br />[[Ліра (музычная прылада)|ліра]] і лаўровыя галіны, пяро, папера, [[нотны стан]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 front.jpg|151px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:100 Belarus 2009 back.jpg|151px]] | <big>100 | 151×72 | смарагдавы<br />аранжавы | Нясвіжскі замак, [[Нясвіж]], Мінская вобласць | калаж на тэму тэатра і народных свят:<br />скрыпка, бубен, [[жалейка]], [[Слуцкі пояс|слуцкія паясы]] і знакі народных свят «Калядная зорка», каза, тэатр «[[Батлейка]]» |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 front.jpg|155px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:200 Belarus 2009 back.jpg|155px]] | <big>200 | 155×72 | фіялетавы<br />ружовы | [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскі абласны мастацкі музей ім. Масленікава]], [[Магілёў]], Магілёўская вобласць | калаж на тэму рамяства і горадабудаўніцтва:<br />залаты ключ і пячатка Магілёва, пячная кафля, фрагменты каваных кратаў |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 front.jpg|159px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:500 Belarus 2009 back.jpg|159px]] | <big>500 | 159×72 | ружовы<br />бірузовы | [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Беларусь]], Мінск | калаж на тэму літаратуры:<br />пяро, чарніліца, вокладкі кніг, ліст папаратніку |- |colspan="8" align="left"|<small>Маштаб малюнкаў — 1,0 пікселя на міліметр. |+ |} === Памятныя банкноты === 1 студзеня 2001 года тыражом у 5500 асобнікаў быў выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 рублёў узору 2000 года, прысвечаны 10-годдзю Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Банкнот пагашаны спецыяльным штампам з прыпрасаванай фольгі ў выглядзе лагатыпа «НБРБ» з віньеткай і лічбамі «1991 — 2001», размешчанымі ў правай частцы пярэдняга боку банкнота, і змешчаны ў буклет. 1 кастрычніка 2001 года Нацыянальны банк выпусціў абмежаваным тыражом у 2500 асобнікаў набор банкнотаў «Міленіум», прысвечаны [[III тысячагоддзе|трэцяму тысячагоддзю]]. Набор змяшчае 10 банкнотаў узору 2000 года: наміналам 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 і 10 000 рублёў. Банкноты вартасцю 20 — 10 000 рублёў пагашаны на адваротным баку спецыяльным надпісам-штампам чырвонага колеру «MILLENIUM». На банкнотах наміналам 1 — 10 рублёў такі штамп адсутнічае. Банкноты аб’яднаны ў камплект з аднолькавымі серыйнымі нумарамі «аа 0000001 — аа 0002500» і спакаваны ў канверт сіняга колеру. 22 мая 2003 года НБРБ выпусціў памятны банкнот наміналам 50 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны ўключэнню [[Мірскі замак|замкавага комплексу «Мір»]] у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА]]. Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет, тыраж выпуску — 1000 асобнікаў. Серыйныя нумары банкнотаў — «аа 0000001 — аа 0001000». Афармленне не адрозніваецца ад звычайнага. 1 снежня 2010 года выпушчаны памятны банкнот наміналам 20 тысяч рублёў узору 2000 года, прысвечаны 20-годдзю Нацыянальнага банка. У левай частцы пярэдняга боку банкнота нанесена галаграма з надпісам «НБ 20 год 1991—2011». Банкнот змешчаны ў спецыяльны буклет. Тыраж выпуску — 3 тысячы асобнікаў. == Знак беларускага рубля == [[Файл:BYR symbol.gif|70px|left]] Да 2005 года для кароткага абазначэння беларускага рубля выкарыстоўваліся традыцыйныя для слова «рубель» скарачэння — '''р.''' і '''руб.''' У маі 2005 года праўленне [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] зацвердзіла новы [[знакі валют|знак нацыянальнай валюты]]. {{пачатак цытаты}} '''''11.05.2005''''' '''''Праўленнем Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацверджаны графічны знак нацыянальнай грашовай адзінкі — беларускага рубля.''''' ''Яго ідэя зводзілася да стварэння ўласнага абазначэння нацыянальнай валюты Беларусі, арыгінальнага, вядомага і запамінальнага знака, які можна было б лёгка выкарыстоўваць як пры камп’ютарным наборы, так і пры напісанні тэксту ад рукі.'' ''Графічны знак беларускага рубля ўяўляе сабою ў выглядзе дзвюх літар лацінскага алфавіту '''«Br»''', дзе '''В''' — беларускі, '''r''' — рубель.'' ''Нацыянальны банк рэкамендаваў банкам, небанкаўскім крэдытна-фінансавым арганізацыям Рэспублікі Беларусь, іншым юрыдычным і фізічным асобам выкарыстоўваць дадзены графічны знак у якасці ўказання на афіцыйную грашовую адзінку — беларускі рубель (як перад, так і пасля наміналу (вартасці) беларускага рубля) — пры вытворчасці, размяшчэнні і распаўсюджванні рэкламы на рынках тавараў, прац і паслуг, інфармацыйных, даведачных матэрыялаў, а таксама ў іншых мэтах.'' {{канец цытаты|крыніца=Поўны тэкст прэс-рэлізу Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь<ref>[http://www.nbrb.by/Press/Print/?nId=247 Прэс-рэліз] Кіраванні інфармацыі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] ад 11.05.2005 г.</ref>}} Знак '''Br''' актыўна выкарыстоўваецца на сайтах самога Нацыянальнага банка рэспублікі, а таксама шэрагу беларускіх камерцыйных банкаў. У дзелавым абароце па-ранейшаму часцей сустракаюцца традыцыйныя скарачэнні '''р.''' і '''руб.''' У [[Юнікод]]зе сімвалу беларускага рубля папярэдне прысвоены код {{unichar|20C5}} — рэліз чакаецца ў стандарце версіі 19 у другой палове 2027 года. Пасля гэтага вытворцы лічбавых прылад абновяць свае АС і сімвал пачне карэктна ў іх адлюстроўвацца<ref>{{cite web|url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html|title=Прапанова па новых сімвалах: бягучыя прапановы|website=unicode.org|access-date=2026-07-28|lang=en}}</ref>. == Цікавыя факты == * Самы дарагі беларускі банкнот быў прададзены за 3000 долараў. Гэты кошт заплацілі на аўкцыёне за купюру 5000 рублёў узору 2000 года серыі АГ. * На банкноце ў 1 рубель узору 1992 года быў намаляваны заяц, таму і новая беларуская грашовая адзінка ў цэлым неадкладна атрымала ў народзе назву ''зайчык''. Сам малюнак [[Заяц-русак|зайца-русака]] быў ўзяты з кнігі «Звяры і птушкі нашай краіны», выпушчанай у 1957 годзе, пазней будучага «беларускага» зайчыка змясцілі на 20-капеечную паштовую марку серыі «Фаўна СССР», а ў 1975 годзе гэты заяц-русак апынуўся на запалкавай этыкетцы серыі «Белавежская пушча»<ref name="kp-20120223" />. * Своеасаблівы выпадак двухмоўя ўяўляе сабою банкнот вартасцю [[500 рублёў]] узору 1992 года. Службовыя надпісы на банкноце выкананы на беларускай мове. На пярэднім баку банкнота намалявана [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошча Перамогі]] ў Мінску разам з першымі двума словамі [[лозунг]]а на рускай мове «Подвиг народа бессмертен», які выкладзены на адным з паўкруглых будынкаў, што абрамляюць плошчу, і з’яўляецца адной з «візітных картак» Мінска. Газета «Гарадзенскі кірмаш», якая паведаміла пра дадзены факт у адным з ліпеньскіх нумароў 1994 года, адзначыла, што дзякуючы гэтаму двухмоўю банкнот хутка ператвараецца ў каштоўны экспанат [[баністыка|баністычных]] калекцый. * Іншымі прыкладамі беларускага двухмоўя з’яўляюцца банкноты вартасцю ў 50 000 рублёў узору 2000 года і ўзору 2000 года (мадыфікацыя 2010 года). На адваротным баку купюры ў мікратэксце замест надпісу «МІРСКІ ЗАМАК» напісана «МИРСКІ ЗАМАК», што з’яўляецца арфаграфічнай памылкай. Аднак у Нацыянальным банку гэты факт пракаментавалі як адну з абарон ад фальшываманетчыкаў, так званую «графічную пастку»<ref>[http://dengi.onliner.by/2012/02/23/fotofakt-na-kupyure-v-50-000-rublej-mikrotekst-mirski-zamak-napisan-s-oshibkoj Фотофакт: на купюры ў 50 000 рублёў мікратэкст «МІРСКІ ЗАМАК» напісаны з памылкай — Грошы onliner.by]</ref>. Хоць на сайце Нацбанка Рэспублікі Беларусь у частцы, дзе растлумачваецца, як выглядае грашовы знак, паказаны мікратэкст «МІРСКІ ЗАМАК»<ref>[http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes?id=40 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года, якія знаходзяцца ў абарачэнні. Намінал: 50 000 рублёў]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.nbrb.by/bel/CoinsBanknotes/BankNotes?id=68 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Банкноты Нацыянальнага банка ўзору 2000 года, якія знаходзяцца ў абарачэнні. Намінал: 50 000 рублёў (мадыфікацыя 2010 года)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Таксама вядома, што арфаграфічная памылка не можа з’яўляцца графічнай пасткай<ref>[http://deep2000.ru/dictionary/list.php?SECTION_ID=485 В. М. Іёнаў «Апрацоўка наяўнасці: банкаўская тэхніка і тэхналогіі», В. М. Іёнаў «Увагу, грошы»]</ref>. * Малюнак будынка, намаляванага на 10-рублёвай банкноце ўзору 2000 года, падпісаны як [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка]], хоць такім ужо і не з’яўляецца (з 2006 года). * Да моманту прыняцця рашэння аб зацвярджэнні «ўласнага… арыгінальнага, вядомага і запамінальнага» графічнага знака беларускага рубля якраз такі самы знак ('''Br''') ужо выкарыстоўваўся для абазначэння [[Эфіопскі быр|эфіопскага быра]]. * На банкноце наміналам у 100 000 рублёў 2000 года на рэверсе намалявана рэпрадукцыя карціны [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] «Нясвіжскі замак». Спачатку замак на банкноце малявалі з праваслаўнымі крыжамі на даху замка, хоць на арыгінале карціны Напалеона Орды былі намаляваны радавыя арлы. Пасля таго як баністы паказалі на недакладнасць, Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выправіў памылку. * На купюры ў 50 рублёў 1992 года намаляваны мядзведзь барыбал, які ў Беларусі ніколі не вадзіўся. * У 2016-м годзе на буйным амерыканскім аўкцыёне, які праводзіцца Stack’s Bowers Galleries быў выстаўлены ўнікальны лот, які з’яўляецца своеасаблівай гістарычнай рэліквіяй для Беларусі. Са стартам $6000 быў выстаўлены поўны набор банкнот-узораў беларускіх банкнот з партрэтам Янкі Купалы і Францыска Скарыны, гербам Пагоня і Бел-чырвона-белым сцягам. Гэтыя банкноты былі надрукаваныя ў 1994 годзе ў Германіі кампаніяй Giesecke & Devrient, але з-за змены дзяржаўнай сімволікі ў 1995-м годзе тыраж гэтых банкнот быў знішчаны.<ref>http://m.nashaniva.by/articles/176069/</ref> == Рэжым валютнага курса == {{Таксама|Рэжым валютнага курса}} З 2009 года для падтрымання курса нацыянальнай валюты выкарыстоўваецца рэжым, пры якім беларускі рубель прывязаны да валютнага кошыка (долар ЗША, еўра, расійскі рубель) у суадносінах 3891:1. Дапушчальны дыяпазон ваганняў курса складае +/- 5 %.<ref>[http://www.nbrb.by/statistics/Rates/CurrBasket/ Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют і кошыку замежных валют | Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> == Гл. таксама == * [[Памятныя манеты Беларусі]] * [[Эканоміка Беларусі]] * [[Рублёвая зона]] == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Banknotes of Belarus}} * [http://www.nbrb.by/bel Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь] * [http://www.nbrb.by/bel/statistics/Rates/RatesDaily.asp Афіцыйны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, які ўстанаўліваецца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь штодзённа(даступны архіў)] * [https://web.archive.org/web/20110809183540/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/prices.htm Індэксы коштаў па асобных галінах эканомікі] — Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь * [http://www.kp.ru/daily/25840.3/2811879/ Расследаванне «КП»: беларускага «зайчыка» спісалі з дзіцячай кніжкі!] * [http://belbonistika.com Беларуская баністыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180919201153/http://belbonistika.com/ |date=19 верасня 2018 }} {{Беларусь у тэмах}} {{Еўрапейскія валюты}} {{Эканоміка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валюты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] [[Катэгорыя:Грошы Беларусі]] lpr1xgzbqch4hgwevd9mj6muw2wzjix 0 25132 5175069 5131381 2026-08-03T21:53:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175069 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сыс}} {{Пісьменнік | Фота = Анатоль Сыс.jpg }} '''Анато́ль Ці́ханавіч Сыс''' ({{ДН|26|10|1959}}, [[Гарошкаў (Рэчыцкі раён)|Гарошкаў]], {{МН|Рэчыцкі раён|у Рэчыцкім раёне|}}, [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|4|5|2005}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1982). Пасля службы ў Савецкай арміі працаваў у Веткаўскай раённай газеце, старэйшым спецыялістам на [[Беларускае тэлебачанне|Беларускім тэлебачанні]]. Дэбютаваў некалькімі вершамі ў часопісе [[Маладосць]] (1986). У 1986 годзе А. Сыс разам з [[Алесь Віктаравіч Бяляцкі|А. Бяляцкім]], [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|С. Адамовічам]] і інш. стварыў Таварыства маладых літаратараў «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]». Актыўны ўдзельнік моладзевых нефармальных аб’яднанняў 2-й паловы 1980-х гадоў — «[[Талака (таварыства)|Талака]]», «Тутэйшыя». Культавы беларускі паэт канца XX ст. Паэзія, грамадзянская і творчая пазіцыя А. Сыса аказалі вялікі ўплыў на тагачаснае пакаленне беларускіх паэтаў. Адзін з арганізатараў і прамоўцаў на першых дэмакратычных акцыях «[[Дзяды]]» 1987—1988 гг. і мітынгу супраць разбурэння [[Верхні Горад|Верхняга Горада]] ў Мінску<ref>[http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vit3702ec.html?OpenDocument Сяржук Вітушка]</ref>. Памёр А. Сыс ад сардэчнага прыступу на сваёй мінскай кватэры. Пахаваны ў роднай вёсцы — Гарошкаў. == Бібліяграфія == * Сыс, А. Агмень. — 1988. * Сыс, А. Пан Лес. — Мінск: Мастацкая літаратура,1989. — 111с. ББК 84 Бел7 ISBN 5-340-00416-3. * Сыс, А. Сыс. — 2002. * Сыс, А. Лён. / укл., прадм. М.Скобла. — Мінск: Кнігазбор, 2006. — 436с. ББЛ 84 (4 Беи)ISBN 985-6824-35-4 * Сыс, А. Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с. * Сыс, А. Берагі майго юнацтва / укл., прадм. А.Бяляцкі.— Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 ISBN 978-985-7021-97-0. == Аўтарскае чытанне == * [https://archive.org/details/sv-sys-lucijan-1988 Анатоль Сыс цалкам чытае «Маналог „тутэйшага“».] Першы мітынг Талакі. Мінск, плошча Свабоды, 1988 год. == Ацэнкі == У сваіх успамінах [[Валянціна Якімовіч]] адзначае, што яе «''прыцягвалі і прыцягваюць да паэзіі Анатоля Сыса мудрасць і, да наіўнасці, надзвычайная шчырасць, прастата й узнёсласць, рамантычнае, вытанчана-пажадлівае ўспрыняцце свету, непераадольная прага да жыцця й усведамленне яго найабмежаванасці, імпульсіўнасць і безабаронная, амаль дзіцячая, даверлівасць у адносінах да чытача''»<ref>''В. Якімовіч''. «Я такі, які ёсць…» // Верасень: Літаратурна-мастацкі часопіс. № 23. 2020</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сыс Анатоль Ціханавіч||323}} * ''Бяляцкі, А.'' [http://kamunikat.org/7736.html?pubid=27521 Асьвечаныя беларушчынай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220326113122/http://kamunikat.org/7736.html?pubid=27521 |date=26 сакавіка 2022 }} — Вільня: 2012. — 464 с. — С. 103—149; * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13206 Ягамосьць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180425194955/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13206 |date=25 красавіка 2018 }} / Укл. С. Сыс. — Мінск: Бібліятэчка часопісу Дзеяслоў, 2009 — 80 с. == Спасылкі == * [http://dumki.org/author/68 Цытаты Анатоля Сыса]{{Недаступная спасылка}} * http://sys.knihi.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190223074513/http://sys.knihi.com/ |date=23 лютага 2019 }} — біяграфія і некаторыя творы А. Сыса * [[А. П. Бязлепкіна|Бязлепкіна, А.]] [http://arche.bymedia.net/2005-4/biazliepkina405.htm Пентхаўз для Сыса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304115908/http://arche.bymedia.net/2005-4/biazliepkina405.htm |date=4 сакавіка 2016 }} // ARCHE. № 4, 2005. {{DEFAULTSORT:Сыс Анатоль}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] a7c8kmakyftz1uk311fyajjuhpeojwg 0 25870 5175340 4259422 2026-08-04T11:08:27Z Autumndancer 168015 5175340 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Касандра (значэнні)}} [[Выява:Cassandra1.jpeg|thumb|200px|Карціна мастачкі Эвялін Дэ Морган (Evelyn De Morgan).]] '''Касандра''' ({{lang-grc|Κασσάνδρα}}), другое імя: '''Аляксандра''' ({{lang-grc|Ἀλεξάνδρα}}) — легендарная прадракальніца з [[Троя|Троі]]. Паводле [[Гамер]]а, самая прыгожая з дочак [[Прыам]]а. Народжана [[Гекуба|Гекубай]] разам з [[Гелен з Троі|Геленам]], таксама прадракальнікам. Пры ўзяцці [[Троя|Троі]] дасталася ў здабычу [[Агамемнан]]у, які прывёз яе з сабой у [[Мікены]]. Тамака абодва былі забіты [[Клітэмнестра]]й. У наступных паэтаў Касандра нададзеная дарам прадракання, які ёй перадаў [[Апалон]] наўзамен на абяцанае ёю каханне; калі жа яна не стрымала сваё абяцанне, то Апалон пакараў яе тым, што ніхто ніколі не слухаў яе прадказанняў. Так, яна дарма прадракала, што [[Алена Цудоўная|Алена]] будзе прычынай згубы Троі, дарма пярэчыла ўводзінам [[Траянскі конь|драўлянага каня]] ў горад. Калі Троя была ўзятая, Касандра шукала сховішча ў храме [[Афіна|Афіны]], але [[Малы Аякс|Аякс]], сын [[Аілей|Аілея]], сілаю вывяў яе адтуль і прывёў у стан, дзе [[Агамемнан]] адабраў яе ў яго. У Мікенах нібы паказвалі яе могілкі. У [[Аміклы|Аміклах]] і [[Леўктры|Леўктрах]] (у [[Лаконія|Лаконіі]]) былі храмы са статуяй Касандры, вядомай тут пад імем Аляксандры; гэта імя насіла Касандра і ў некаторых найпозніх паэтаў. == Спасылкі == * [http://www.mythindex.com/greek-mythology/C/Cassandra.html Касандра на «Myth-index»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100117104426/http://www.mythindex.com/greek-mythology/C/Cassandra.html |date=17 студзеня 2010 }} (англ.) {{commonscat-inline|Cassandra|Касандра}} {{Траянская вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны]] [[Катэгорыя:Прадракальнікі]] [[Катэгорыя:Дзеці Прыяма]] 79pzzz6j162txhai8g17g7jupfc0065 0 30022 5175244 5025517 2026-08-04T09:03:26Z M.L.Bot 261 5175244 wikitext text/x-wiki {{род | Герб = POL COA Lis.svg | Апісанне герба = [[Ліс (герб)|Герб «Ліс».]] }} {{значэнні|Сапега}} '''Сапегі''', у актах і хроніках: ''Sapieha'', ''Sopieha'', ''Sopiha'', ''Sopiezycz'' — [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] шляхецкі род [[Ліс (герб)|герба «Ліс»]], які ў 16 ст. ўвайшоў у лік магнатэрыі. Прадстаўнікі роду Сапегаў у 15-18 ст. валодалі буйнымі латыфундыямі і мелі значны ўплыў — займалі вышэйшыя дзяржаўныя, адміністрацыйныя і вайсковыя пасады — сярод іх 25 ваявод, 4 кашталяны, 3 вялікіх і 1 польны гетман, 2 канцлеры і 3 падканцлеры, 3 маршалкаў вялікіх, 3 генералы артылерыі, 2 біскупы, некалькі маршалкаў дворных і інш., агулам 16 Сапегаў займалі дыгітарскія пасады. Сапегі лічыліся другім па значнасці, пасля [[Радзівілы|Радзівілаў]], магнацкім родам ВКЛ. Першапачаткова Сапегі [[праваслаўе|праваслаўныя]], у 2-й палове 16 ст. частка Сапегаў далучылася да [[пратэстанцтва]], але ўжо ў кан. 16 ст. Сапегі перайшлі ў [[каталіцтва]]. == Паходжанне == Паводле радаводаў Сапегаў, складзеных ў 17-18 ст., іх паходжанне выводзілася ад троцкага кашталяна [[Пунігайла|Пунігайлы]], нібыта сына [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта Гедзімінавіча]], сын якога Сунігайла Пунігайлавіч быццам ахрысціўся з імем Сямён. Гэтая генеалогія заснаваная «''Historia Illustris domus Sapiehianae''» (Вільня, 1724), панегірычным творы [[Антоній Алаіз Міштольт|А. А. Міштольта]], на падставе гэтага Сапегі прэтэндавалі на тытул князёў. Аднак [[Адам Банецкі]], [[Юзаф Вольф]] і [[Уладзіслаў Сямковіч]] у сваіх даследаваннях паказалі, што Сапегі паходзяць ад [[Сямён Сапега|Сямёна Сапігі (Сапегі)]] (узг. 1440-я), пісара гаспадарскага пры [[Казімір Ягелончык|Казіміры Ягелончыку]]. Нашчадкі ж гістарычнага [[Ян Сунігайла|Сунігайлы]], кашталяна троцкага, згодна даследванням У.Сямковіча не мелі нічога агульнага з Сапегамі. Першапачатковыя маёнткі Сапігі і яго сыноў былі ў [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]]: [[Ельня]], Гарадзішча, Апакаўскі Пасад, але ў з-за войнаў Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ страцілі іх, у вайну 1500—1503 — Гарадзішча і Апакаў, у вайну 1512—1522 — Ельню. Аднак Сапегі, як і шмат іншых баярскіх і княжацкіх родаў, захавалі вернасць Вялікаму княству Літоўскаму. == Гісторыя роду == === 15-16 ст. === [[Сямён Сапега]] меў 4 сыноў, з якіх [[Багдан Сямёнавіч Сапега|Багдан]] і [[Іван Сямёнавіч Сапега|Іван (Івашка)]] сталі пачынальнікамі 2 галоўных ліній роду — чарэйска-ружанскай і кодзенскай (у далейшым кожная з іх працягвала драбіцца). '''Багдан Сямёнавіч''' (да 1450 — пасля 1512) праз шлюб з княжной з [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкіх-Сакалінскіх]] мацярынскія маёнткі сваёй жонкі: Чарэю ў Лукомскім княстве, Белую (сучасны Лепель) на Полаччыне, Тухачоў пад Віцебскам — пазнейшае ядро ўладанняў Сапегаў. '''Іван (Івашка) Сямёнавіч''' (каля 1450—1517) як і бацька, зрабіў кар’еру ў якасці пісара гаспадарскага, потым сакратара. Выконваючы шэраг пасольскіх і іншых дыпламатычных даручэнняў, ён атрымаў за службу шмат наданняў, з якіх буйнейшымі былі Друя, Іказнь і Пагост на Браслаўшчыне, Боткі на Падляшшы, Кодня на Берасцейшчыне. Да 2-й паловы 16 ст. Сапегі не вылучаліся сярод іншай шляхты ні высокімі пасадамі, ні асаблівым багаццем. Але прадстаўнікі абедзвюх галін (асабліва старэйшай — чарэйскай) пашыралі свае ўладанні. Іван Багданавіч і яго сын Іван праз шлюбы і выслугі набылі Палону, Лемніцу і Астроўну ў Віцебскім ваяводстве, вялікую частку спадчыны князёў Друцкіх (Талачын і Стараселле каля Друцка, Горы і Горкі за Дняпром, Дзярэчыя Лукі на Віцебшчыне каля сучаснага Суража і інш.), Ляйпунікі ў Літве. [[Януш Багданавіч Сапега|Януш Багданавіч]] праз шлюб з княжной Крошынскай атрымаў Лунна на Гродзеншчыне. Прадстаўнік малодшай — кодзенскай галіны [[Павел Сапега (ваявода новагародскі)|Павел Іванавіч]], у далейшым новагародскі ваявода, дзякуючы шлюбу з княжной з Гальшанскіх, набыў частку Гальшан, а таксама Станькава і Жыцін у Менскім ваяводстве. Праўда, пасля смерці яго брата Міхала Іванавіча Іказненскі замак і іншыя браслаўскія ўладанні Сапегаў часова адышлі да нашчадкаў па жаночай лініі. Узвышэнне роду звязана з дзейнасцю [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Іванавіча Сапегі]], які на працягу свайго жыцця займаў ледзь не ўсе найважнейшыя пасады ў дзяржаве — быў падканцлерам, канцлерам, вялікім гетманам, ваяводам віленскім. Спачатку перайшоўшы з праваслаўя ў кальвінізм, Леў Сапега пазней стаў католікам, адным з прыхільнікаў караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], пры якім асабліва ўзмацнілася Контррэфармацыя. Багацці яго няўхільна пашыраліся; да бацькоўскай і мацярынскай спадчыны Леў далучыў Ласосін, Ружану і Зэлву на Слонімшчыне, Асвею і Бешанковічы на Полаччыне, Бялынічы, Цяцерын і Круглае ў Аршанскім павеце, частку ўладанняў князёў Лукомскіх, Здзяцель (Дзятлава) на Новагародчыне, Чарнобыль на Кіеўшыне і шмат больш дробных уладанняў. Ён жа выкупіў Іказнь і Друю ў нашчадкаў кодзенскай галіны роду Сапегаў. У яго ўладанні знаходзіліся і вялізныя дзяржаўныя маёнткі (староствы): Слонім, Свіслач, Магілёў, Куранец, Маркава, Мядзел і інш. У выніку шлюбу яго сына [[Ян Станіслаў Сапега|Яна Станіслава]] з дачкой і спадчынніцай [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]] род Сапегаў прыдбаў маёнткі Быхаў, Ляхавічы, Цімкавічы, Любашанскае староства і шмат іншых уладанняў. Багацці Льва Сапегі дазвалялі яму нават фінансаваць вайну са Швецыяй за Інфлянты. Ён жа быў і адным з натхняльнікаў паходу на Маскву ў час гэтак званай Рускай смуты пачатку 17 ст. === 17-18 ст. === [[Файл:Church of St. Michael in Vilnius02(js).jpg|thumb|[[Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)|Касцёл Святога Міхаіла]], пабудаваны па замове [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў 1594—1597 гадах у [[Вільнюс|Вільні]], Літва]] [[Файл:Side façade of the Sapiegos Palace in Antakalnis eldership in Vilnius, Lithuania in 2024.jpg|thumb|Бакавы фасад палаца Сапегаў, які быў пабудаваны ў 1691—1697 гадах у Вільні, Літва]] Вялізныя багацці Льва Сапегі і яго сыноў пасля смерці ў 1656 апошняга з іх, Казіміра Льва, былі падзелены паміж аддаленымі родзічамі і сваякамі. Найбольшую іх частку атрымаў траюрадны брат Казіміра Льва — [[Павел Ян Сапега]], які і без таго меў немалыя маёнткі (Высокае на Берасцейшчыне і Беліца ў Аршанскім павеце). Цяпер да іх далучыліся Ружана, Ляхавічы, Быхаў, Чарэя, Косава. Павел Ян увайшоў у лік найбуйнейшых магнатаў, што спрыяла і яго палітычнаму ўзвышэнню. У 1656, у крытычны час «Патопу», ён атрымаў віленскае ваяводства і гетманскую булаву. Менавіта пад яго кіраўніцтвам вайна з Расіяй і Швецыяй была скончана паспяхова, тэрыторыя ВКЛ была ачышчана ад рускіх войск. Пры сынах Паўла Яна магутнасць Сапегаў дасягнула максімуму. Кароль [[Ян Сабескі]], каб супрацьдзейнічаць [[Пацы|роду Пацаў]], даваў вышэйшыя дзяржаўныя пасады Сапегам, якія ў сваю чаргу не грэбавалі злоўжываннямі. [[Казімір Ян Сапега]], які праз шлюб з дачкой [[Ежы Караль Глябовіч|Ежы Караля Глябовіча]] атрымаў палову спадчыны апошняга, у 1680-я дасягнуў дамінавання ў ВКЛ. У 1696 годз супраць Сапегаў пачалася адкрытая барацьба большай часткі шляхты ВКЛ на чале з віцебскім кашталянам Коцелам. На сойме 1696 года вялікалітоўская шляхта здолела правесці канчатковае ўраўнаванне сваіх правоў з правамі польскай шляхты («каэквацыя»), у тым ліку ў кантролі над дзейнасцю вышэйшых службовых асоб, і хоць сойм 1697 года пацвердзіў «каэквацыю» і прымірыў абодва бакі, канфлікт паміж Сапегамі і шляхтай працягваўся. Пасля абрання ў 1697 саксонскага кюрфюрста Аўгуста Моцнага каралём Рэчы Паспалітай К. Я. Сапега павёў курс на аддзяленне ВКЛ ад Польшчы з мэтай захапіць вялікакняскую ўладу. 14.9.1700 імператар [[Леапольд I Габсбург|Леапольд I]], каб узмацніць свой уплыў у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], надаў прадстаўнікам чарэйска-ружанскай лініі роду Сапегаў тытул князёў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Маючы войска ў 9 тыс. наёмнікаў, Казімір Ян Сапега быў блізкі да сваёй мэты — толькі ўзброеная кааліцыя Караля Станіслава Радзівіла, князёў Агінскіх, Вішнявецкіх і іншых магнатаў, пачаўшы супраць Сапегаў сапраўднаю грамадзянскую вайну, здолела перамагчы іх у бітве пад Алькенікамі (1700) на поўдзень ад [[Вільня|Вільні]]. Пасля гэтага Сапегі перайшлі на бок шведскага караля Карла XII у часе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) і падтрымалі караля [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] — шведскага вылучэнца на сталец Рэчы Паспалітай. Шляхта працягвала ваяваць супраць Сапегаў і заключыла з рускім царом [[Пётр I|Пятром I]] дагавор аб расійскай ваеннай і грашовай дапамозе ([[Сандамірская канфедэрацыя]]). Тады Сапегі пайшлі нават на стварэнне казацка-сялянскіх атрадаў на чале з Юрэвічам, Більдзюкевічам і Хмарай, яны дзейнічалі супраць шляхты ва ўсходняй частцы Беларусі (пад Дуброўнай, Галоўчынам, Быхавам). У [[1702]] гэтыя атрады былі разбіты. У [[1704]] расійская армія ачысціла цэнтральную частку ВКЛ ад шведскіх і сапегаўскіх атрадаў. Але ўжо ў 1707 Казімір Ян Сапега дамогся поўнай амністыі і ў далейшым быў віленскім ваяводам і гетманам да канца жыцця. Пасля Паўночнай вайны палітычны ўплыў Сапегаў значна паменшыўся, аднак яны па-ранейшаму атрымлівалі галоўныя пасады ў цэнтральнай і мясцовай адміністрацыі ВКЛ. Нашчадкі Казіміра Яна Сапегі адышлі ў цень у параўнанні з нясвіжскай галіной Радзівілаў і князямі Агінскімі. Малодшая — кодзенская галіна Сапегаў не мела такіх дасягненняў, але і яе прадстаўнікі былі не з апошніх у Рэчы Паспалітай. Асноўныя маёнткі кодзенскай галіны ляжалі за межамі сучаснай Беларусі: Кодзень на забужскай частцы Берасцейскага ваяводства, Боткі і Дубна на Падляшшы. На Беларусі адна з галін Сапегаў ([[Багдан Паўлавіч Сапега|Багдан Паўлавіч]], затым яго сын [[Павел Стэфан Сапега|Павел Стэфан]]) валодала Гальшанамі. Кодзенская галіна праз шлюб [[Тамаш Казімір Сапега|Тамаша Сапегі]], сына Фрыдэрыка, у 1647 набыла спадчыну згаслага роду паноў Дарагастайскіх (Дарагастаі, Мураваную Ашмянку, Нарач і інш.). Брат Томаша [[Крыштаф Францішак Сапега|Крыштаф]] меў за жонку княжну Саламярэцкую, уладальніцу Століна. === 19-21 ст. === Непраўдзівымі з’яўляюцца звесткі пра наданне Івану Сямёнавічу графскага тытула імператарам Максіміліянам II 6.1.1572 і пацвярджэнне гэтага тытула [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] 4.5.1572 года. Гэтыя фальсіфікаваныя дакументы былі ўпісаны ў [[Метрыка ВКЛ|Метрыку ВКЛ]] у 1744 канцлерам [[Ян Фрыдэрык Сапега|Янам Фрыдэрыкам Сапегам]]. У 1768 годзе па просьбе Сапегаў сойм Рэчы Паспалітай на падставе гэтых запісаў прызнаў усіх Сапегаў князямі, нашчадкамі Нарымонта Гедзімінавіча. Княжацкі тытул быў пацверджаны ў [[Царства Польскае|Каралеўстве Польскім]] у 1822, у [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]] — 1840, у [[Расія|Расіі]] — 24.7.1874. Сапегі збіралі бібліятэкі ([[Бібліятэкі Сапегаў]]), архівы ([[Архівы Сапегаў]]), калекцыі твораў мастацтва, трымалі тэатры. За ўдзел некаторых прадстаўнікоў роду ў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830—1831 гадоў]] іх маёнткі былі канфіскаваны расійскім урадам. У 1915—1918 Сапегі прэтэндавалі на сталец ВКЛ, якое меркавалася аднавіць пасля магчымай перамогі [[Германія|Германіі]] ў [[1СВ|1-й сусветнай вайне]]; У 1918—1939 у Польшчы — землеўладальнікі, дыпламаты, службоўцы. Пасля [[2СВ|2-й сусветнай вайны]] ў эміграцыі. == Некаторыя прадстаўнікі == * [[Антоні Казімір Сапега]] * [[Яўстах Каятан Сапега]] * [[Ігнацы Сапега]] * [[Адам Стафан Сапега]] * [[Аляксандр Антоні Сапега]] * [[Ежы Феліцыян Сапега]] == Галерэя == {{Commonscat|Sapieha Family}} <gallery> Выява:Jan Kazimier Sapieha. Ян Казімер Сапега (P. Ivanov, 1825-50) (3).jpg|[[Ян Казімір Сапега]] Выява:Bahdan I Sapieha. Багдан I Сапега (J. Schübeler, 1872) (3).jpg|[[Багдан Сямёнавіч Сапега]] (гравюра [[І. Шубелер]]а, [[1872]] з партрэта 16 ст.) Выява:Ivan Sapieha. Іван Сапега (J. Schübeler, 1872) (3).jpg|[[Іван Сямёнавіч Сапега]] (гравюра [[І. Шубелер]]а, [[1872]] з партрэта 16 ст.) Выява:Jan Piotar Sapieha. Ян Пётар Сапега (W. Hondius, 1630).jpg|[[Ян Пётр Сапега]] (гравюра [[В. Гандзіус]]а, 17 ст.) Выява:Michał Józef Sapieha.PNG|[[Міхал Юзаф Сапега]] Выява:Alaksandar Michał Sapieha. Аляксандар Міхал Сапега (XVIII) (3).jpg|[[Аляксандр Міхал Сапега]] (партрэт 2-й пал. 18 ст.) Выява:Kazimier Niestar Sapieha. Казімер Нестар Сапега (J. Pitschmann, 1792).jpg|[[Казімір Нестар Сапега]] (партрэт Ю. Пічмана) Выява:Jan Fryderyk Sapieha.jpg|[[Ян Фрыдэрык Сапега]] (невядомы мастак, ~[[1720]]) </gallery> == Гл. таксама == * [[Замак Красіцкіх]] == Літаратура == * Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі: зборнік навуковых артыкулаў / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі; укладанне: А. А. Скеп’ян; рэдкалегія А. А. Каваленя і інш. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2018. — 320 с.: іл. ISBN 978-985-7165-74-2 * [http://pawet.net/book/hist/sapehi.html Сапегі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210421135644/http://pawet.net/book/hist/sapehi.html |date=21 красавіка 2021 }} // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, т. 6. — Мн., 2001, С. 222—228 — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * {{крыніцы/БіЕ|Сапеги}} — Эл.рэсурс vehi.net * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 1995. — Cz. 1. — 804 s. * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 2008. — Cz. 2, Ikonografia. — 447 s. * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Tak było: Niedemokratyczne wspomnienia Eustachego Sapiehy / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : Świat Książki, 2012. — 416 s. * ''[[Марыя Сапега (1910)|Sapieha, M.]]'' Moje życie, mój czas / M. Sapieha. — Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2008. — 575 s. * ''Гунiн, Л.'' [http://www.balandin.net/Gunin/Bobruisk/CHAPTER_4/sapiegi.htm Сапеги] // Магнаты ВКЛ (геральдическая, родовая и владельческая история (с росписью поколений) * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=545—550|артыкул=Сапегі|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * ''[[А. Шаланда|Шаланда, А.]]'' Гербы роду Сапегаў // Białoruskie Zeszyty Historyczne (BZH). — Białystok, 1995.- Nr 2/4 * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў XII—XVIII ст. — Мн.: БелЭН, 1993. [[Катэгорыя:Сапегі| ]] r0d4zmsvwxsxyz4buche8xakkaz0lbt 5175248 5175244 2026-08-04T09:09:31Z M.L.Bot 261 /* Паходжанне */ 5175248 wikitext text/x-wiki {{род | Герб = POL COA Lis.svg | Апісанне герба = [[Ліс (герб)|Герб «Ліс».]] }} {{значэнні|Сапега}} '''Сапегі''', у актах і хроніках: ''Sapieha'', ''Sopieha'', ''Sopiha'', ''Sopiezycz'' — [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] шляхецкі род [[Ліс (герб)|герба «Ліс»]], які ў 16 ст. ўвайшоў у лік магнатэрыі. Прадстаўнікі роду Сапегаў у 15-18 ст. валодалі буйнымі латыфундыямі і мелі значны ўплыў — займалі вышэйшыя дзяржаўныя, адміністрацыйныя і вайсковыя пасады — сярод іх 25 ваявод, 4 кашталяны, 3 вялікіх і 1 польны гетман, 2 канцлеры і 3 падканцлеры, 3 маршалкаў вялікіх, 3 генералы артылерыі, 2 біскупы, некалькі маршалкаў дворных і інш., агулам 16 Сапегаў займалі дыгітарскія пасады. Сапегі лічыліся другім па значнасці, пасля [[Радзівілы|Радзівілаў]], магнацкім родам ВКЛ. Першапачаткова Сапегі [[праваслаўе|праваслаўныя]], у 2-й палове 16 ст. частка Сапегаў далучылася да [[пратэстанцтва]], але ўжо ў кан. 16 ст. Сапегі перайшлі ў [[каталіцтва]]. == Паходжанне == Паводле радаводаў Сапегаў, складзеных ў 17-18 ст., іх паходжанне выводзілі ад троцкага кашталяна [[Пунігайла|Пунігайлы]], нібыта сына [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта Гедзімінавіча]], сын якога Сунігайла Пунігайлавіч быццам ахрысціўся з імем Сямён. Гэта генеалогія грунтуецца «''Historia Illustris domus Sapiehianae''» (Вільня, 1724), панегірычным творы [[Антоній Алаіз Міштольт|А. А. Міштольта]], са спасылкай на гэта Сапегі прэтэндавалі на тытул князёў. Аднак [[Адам Банецкі]], [[Юзаф Вольф]] і [[Уладзіслаў Сямковіч]] у сваіх даследаваннях паказалі, што Сапегі паходзяць ад [[Сямён Сапега|Сямёна Сапігі (Сапегі)]] (зг. 1440-я), пісара гаспадарскага пры [[Казімір Ягелончык|Казіміры Ягелончыку]]. Нашчадкі ж гістарычнага [[Ян Сунігайла|Сунігайлы]], кашталяна троцкага, паводле Сямковіча, не мелі нічога агульнага з Сапегамі. Першапачатковыя маёнткі Сапігі і яго сыноў былі ў [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]]: [[Ельня]], Гарадзішча, Апакаўскі Пасад, але ў з-за войнаў Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ страцілі іх, у вайну 1500—1503 — Гарадзішча і Апакаў, у вайну 1512—1522 — Ельню. Аднак Сапегі, як і шмат іншых баярскіх і княжацкіх родаў, захавалі вернасць Вялікаму княству Літоўскаму. == Гісторыя роду == === 15-16 ст. === [[Сямён Сапега]] меў 4 сыноў, з якіх [[Багдан Сямёнавіч Сапега|Багдан]] і [[Іван Сямёнавіч Сапега|Іван (Івашка)]] сталі пачынальнікамі дзвюх галоўных ліній роду — чарэйска-ружанскай і кодзенскай, якія потым таксама разгаліноўваліся. '''Багдан Сямёнавіч''' (да 1450 — пасля 1512) праз шлюб з княжной з [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкіх-Сакалінскіх]] мацярынскія маёнткі сваёй жонкі: Чарэю ў Лукомскім княстве, Белую (сучасны Лепель) на Полаччыне, Тухачоў пад Віцебскам — пазнейшае ядро ўладанняў Сапегаў. '''Іван (Івашка) Сямёнавіч''' (каля 1450—1517) як і бацька, зрабіў кар’еру ў якасці пісара гаспадарскага, потым сакратара. Выконваючы шэраг пасольскіх і іншых дыпламатычных даручэнняў, ён атрымаў за службу шмат наданняў, з якіх буйнейшымі былі Друя, Іказнь і Пагост на Браслаўшчыне, Боткі на Падляшшы, Кодня на Берасцейшчыне. Да 2-й паловы 16 ст. Сапегі не вылучаліся сярод іншай шляхты ні высокімі пасадамі, ні асаблівым багаццем. Але прадстаўнікі абедзвюх галін (асабліва старэйшай — чарэйскай) пашыралі свае ўладанні. Іван Багданавіч і яго сын Іван праз шлюбы і выслугі набылі Палону, Лемніцу і Астроўну ў Віцебскім ваяводстве, вялікую частку спадчыны князёў Друцкіх (Талачын і Стараселле каля Друцка, Горы і Горкі за Дняпром, Дзярэчыя Лукі на Віцебшчыне каля сучаснага Суража і інш.), Ляйпунікі ў Літве. [[Януш Багданавіч Сапега|Януш Багданавіч]] праз шлюб з княжной Крошынскай атрымаў Лунна на Гродзеншчыне. Прадстаўнік малодшай — кодзенскай галіны [[Павел Сапега (ваявода новагародскі)|Павел Іванавіч]], у далейшым новагародскі ваявода, дзякуючы шлюбу з княжной з Гальшанскіх, набыў частку Гальшан, а таксама Станькава і Жыцін у Менскім ваяводстве. Праўда, пасля смерці яго брата Міхала Іванавіча Іказненскі замак і іншыя браслаўскія ўладанні Сапегаў часова адышлі да нашчадкаў па жаночай лініі. Узвышэнне роду звязана з дзейнасцю [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Іванавіча Сапегі]], які на працягу свайго жыцця займаў ледзь не ўсе найважнейшыя пасады ў дзяржаве — быў падканцлерам, канцлерам, вялікім гетманам, ваяводам віленскім. Спачатку перайшоўшы з праваслаўя ў кальвінізм, Леў Сапега пазней стаў католікам, адным з прыхільнікаў караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], пры якім асабліва ўзмацнілася Контррэфармацыя. Багацці яго няўхільна пашыраліся; да бацькоўскай і мацярынскай спадчыны Леў далучыў Ласосін, Ружану і Зэлву на Слонімшчыне, Асвею і Бешанковічы на Полаччыне, Бялынічы, Цяцерын і Круглае ў Аршанскім павеце, частку ўладанняў князёў Лукомскіх, Здзяцель (Дзятлава) на Новагародчыне, Чарнобыль на Кіеўшыне і шмат больш дробных уладанняў. Ён жа выкупіў Іказнь і Друю ў нашчадкаў кодзенскай галіны роду Сапегаў. У яго ўладанні знаходзіліся і вялізныя дзяржаўныя маёнткі (староствы): Слонім, Свіслач, Магілёў, Куранец, Маркава, Мядзел і інш. У выніку шлюбу яго сына [[Ян Станіслаў Сапега|Яна Станіслава]] з дачкой і спадчынніцай [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]] род Сапегаў прыдбаў маёнткі Быхаў, Ляхавічы, Цімкавічы, Любашанскае староства і шмат іншых уладанняў. Багацці Льва Сапегі дазвалялі яму нават фінансаваць вайну са Швецыяй за Інфлянты. Ён жа быў і адным з натхняльнікаў паходу на Маскву ў час гэтак званай Рускай смуты пачатку 17 ст. === 17-18 ст. === [[Файл:Church of St. Michael in Vilnius02(js).jpg|thumb|[[Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)|Касцёл Святога Міхаіла]], пабудаваны па замове [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў 1594—1597 гадах у [[Вільнюс|Вільні]], Літва]] [[Файл:Side façade of the Sapiegos Palace in Antakalnis eldership in Vilnius, Lithuania in 2024.jpg|thumb|Бакавы фасад палаца Сапегаў, які быў пабудаваны ў 1691—1697 гадах у Вільні, Літва]] Вялізныя багацці Льва Сапегі і яго сыноў пасля смерці ў 1656 апошняга з іх, Казіміра Льва, былі падзелены паміж аддаленымі родзічамі і сваякамі. Найбольшую іх частку атрымаў траюрадны брат Казіміра Льва — [[Павел Ян Сапега]], які і без таго меў немалыя маёнткі (Высокае на Берасцейшчыне і Беліца ў Аршанскім павеце). Цяпер да іх далучыліся Ружана, Ляхавічы, Быхаў, Чарэя, Косава. Павел Ян увайшоў у лік найбуйнейшых магнатаў, што спрыяла і яго палітычнаму ўзвышэнню. У 1656, у крытычны час «Патопу», ён атрымаў віленскае ваяводства і гетманскую булаву. Менавіта пад яго кіраўніцтвам вайна з Расіяй і Швецыяй была скончана паспяхова, тэрыторыя ВКЛ была ачышчана ад рускіх войск. Пры сынах Паўла Яна магутнасць Сапегаў дасягнула максімуму. Кароль [[Ян Сабескі]], каб супрацьдзейнічаць [[Пацы|роду Пацаў]], даваў вышэйшыя дзяржаўныя пасады Сапегам, якія ў сваю чаргу не грэбавалі злоўжываннямі. [[Казімір Ян Сапега]], які праз шлюб з дачкой [[Ежы Караль Глябовіч|Ежы Караля Глябовіча]] атрымаў палову спадчыны апошняга, у 1680-я дасягнуў дамінавання ў ВКЛ. У 1696 годз супраць Сапегаў пачалася адкрытая барацьба большай часткі шляхты ВКЛ на чале з віцебскім кашталянам Коцелам. На сойме 1696 года вялікалітоўская шляхта здолела правесці канчатковае ўраўнаванне сваіх правоў з правамі польскай шляхты («каэквацыя»), у тым ліку ў кантролі над дзейнасцю вышэйшых службовых асоб, і хоць сойм 1697 года пацвердзіў «каэквацыю» і прымірыў абодва бакі, канфлікт паміж Сапегамі і шляхтай працягваўся. Пасля абрання ў 1697 саксонскага кюрфюрста Аўгуста Моцнага каралём Рэчы Паспалітай К. Я. Сапега павёў курс на аддзяленне ВКЛ ад Польшчы з мэтай захапіць вялікакняскую ўладу. 14.9.1700 імператар [[Леапольд I Габсбург|Леапольд I]], каб узмацніць свой уплыў у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], надаў прадстаўнікам чарэйска-ружанскай лініі роду Сапегаў тытул князёў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Маючы войска ў 9 тыс. наёмнікаў, Казімір Ян Сапега быў блізкі да сваёй мэты — толькі ўзброеная кааліцыя Караля Станіслава Радзівіла, князёў Агінскіх, Вішнявецкіх і іншых магнатаў, пачаўшы супраць Сапегаў сапраўднаю грамадзянскую вайну, здолела перамагчы іх у бітве пад Алькенікамі (1700) на поўдзень ад [[Вільня|Вільні]]. Пасля гэтага Сапегі перайшлі на бок шведскага караля Карла XII у часе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) і падтрымалі караля [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] — шведскага вылучэнца на сталец Рэчы Паспалітай. Шляхта працягвала ваяваць супраць Сапегаў і заключыла з рускім царом [[Пётр I|Пятром I]] дагавор аб расійскай ваеннай і грашовай дапамозе ([[Сандамірская канфедэрацыя]]). Тады Сапегі пайшлі нават на стварэнне казацка-сялянскіх атрадаў на чале з Юрэвічам, Більдзюкевічам і Хмарай, яны дзейнічалі супраць шляхты ва ўсходняй частцы Беларусі (пад Дуброўнай, Галоўчынам, Быхавам). У [[1702]] гэтыя атрады былі разбіты. У [[1704]] расійская армія ачысціла цэнтральную частку ВКЛ ад шведскіх і сапегаўскіх атрадаў. Але ўжо ў 1707 Казімір Ян Сапега дамогся поўнай амністыі і ў далейшым быў віленскім ваяводам і гетманам да канца жыцця. Пасля Паўночнай вайны палітычны ўплыў Сапегаў значна паменшыўся, аднак яны па-ранейшаму атрымлівалі галоўныя пасады ў цэнтральнай і мясцовай адміністрацыі ВКЛ. Нашчадкі Казіміра Яна Сапегі адышлі ў цень у параўнанні з нясвіжскай галіной Радзівілаў і князямі Агінскімі. Малодшая — кодзенская галіна Сапегаў не мела такіх дасягненняў, але і яе прадстаўнікі былі не з апошніх у Рэчы Паспалітай. Асноўныя маёнткі кодзенскай галіны ляжалі за межамі сучаснай Беларусі: Кодзень на забужскай частцы Берасцейскага ваяводства, Боткі і Дубна на Падляшшы. На Беларусі адна з галін Сапегаў ([[Багдан Паўлавіч Сапега|Багдан Паўлавіч]], затым яго сын [[Павел Стэфан Сапега|Павел Стэфан]]) валодала Гальшанамі. Кодзенская галіна праз шлюб [[Тамаш Казімір Сапега|Тамаша Сапегі]], сына Фрыдэрыка, у 1647 набыла спадчыну згаслага роду паноў Дарагастайскіх (Дарагастаі, Мураваную Ашмянку, Нарач і інш.). Брат Томаша [[Крыштаф Францішак Сапега|Крыштаф]] меў за жонку княжну Саламярэцкую, уладальніцу Століна. === 19-21 ст. === Непраўдзівымі з’яўляюцца звесткі пра наданне Івану Сямёнавічу графскага тытула імператарам Максіміліянам II 6.1.1572 і пацвярджэнне гэтага тытула [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] 4.5.1572 года. Гэтыя фальсіфікаваныя дакументы былі ўпісаны ў [[Метрыка ВКЛ|Метрыку ВКЛ]] у 1744 канцлерам [[Ян Фрыдэрык Сапега|Янам Фрыдэрыкам Сапегам]]. У 1768 годзе па просьбе Сапегаў сойм Рэчы Паспалітай на падставе гэтых запісаў прызнаў усіх Сапегаў князямі, нашчадкамі Нарымонта Гедзімінавіча. Княжацкі тытул быў пацверджаны ў [[Царства Польскае|Каралеўстве Польскім]] у 1822, у [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]] — 1840, у [[Расія|Расіі]] — 24.7.1874. Сапегі збіралі бібліятэкі ([[Бібліятэкі Сапегаў]]), архівы ([[Архівы Сапегаў]]), калекцыі твораў мастацтва, трымалі тэатры. За ўдзел некаторых прадстаўнікоў роду ў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830—1831 гадоў]] іх маёнткі былі канфіскаваны расійскім урадам. У 1915—1918 Сапегі прэтэндавалі на сталец ВКЛ, якое меркавалася аднавіць пасля магчымай перамогі [[Германія|Германіі]] ў [[1СВ|1-й сусветнай вайне]]; У 1918—1939 у Польшчы — землеўладальнікі, дыпламаты, службоўцы. Пасля [[2СВ|2-й сусветнай вайны]] ў эміграцыі. == Некаторыя прадстаўнікі == * [[Антоні Казімір Сапега]] * [[Яўстах Каятан Сапега]] * [[Ігнацы Сапега]] * [[Адам Стафан Сапега]] * [[Аляксандр Антоні Сапега]] * [[Ежы Феліцыян Сапега]] == Галерэя == {{Commonscat|Sapieha Family}} <gallery> Выява:Jan Kazimier Sapieha. Ян Казімер Сапега (P. Ivanov, 1825-50) (3).jpg|[[Ян Казімір Сапега]] Выява:Bahdan I Sapieha. Багдан I Сапега (J. Schübeler, 1872) (3).jpg|[[Багдан Сямёнавіч Сапега]] (гравюра [[І. Шубелер]]а, [[1872]] з партрэта 16 ст.) Выява:Ivan Sapieha. Іван Сапега (J. Schübeler, 1872) (3).jpg|[[Іван Сямёнавіч Сапега]] (гравюра [[І. Шубелер]]а, [[1872]] з партрэта 16 ст.) Выява:Jan Piotar Sapieha. Ян Пётар Сапега (W. Hondius, 1630).jpg|[[Ян Пётр Сапега]] (гравюра [[В. Гандзіус]]а, 17 ст.) Выява:Michał Józef Sapieha.PNG|[[Міхал Юзаф Сапега]] Выява:Alaksandar Michał Sapieha. Аляксандар Міхал Сапега (XVIII) (3).jpg|[[Аляксандр Міхал Сапега]] (партрэт 2-й пал. 18 ст.) Выява:Kazimier Niestar Sapieha. Казімер Нестар Сапега (J. Pitschmann, 1792).jpg|[[Казімір Нестар Сапега]] (партрэт Ю. Пічмана) Выява:Jan Fryderyk Sapieha.jpg|[[Ян Фрыдэрык Сапега]] (невядомы мастак, ~[[1720]]) </gallery> == Гл. таксама == * [[Замак Красіцкіх]] == Літаратура == * Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі: зборнік навуковых артыкулаў / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі; укладанне: А. А. Скеп’ян; рэдкалегія А. А. Каваленя і інш. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2018. — 320 с.: іл. ISBN 978-985-7165-74-2 * [http://pawet.net/book/hist/sapehi.html Сапегі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210421135644/http://pawet.net/book/hist/sapehi.html |date=21 красавіка 2021 }} // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, т. 6. — Мн., 2001, С. 222—228 — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * {{крыніцы/БіЕ|Сапеги}} — Эл.рэсурс vehi.net * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 1995. — Cz. 1. — 804 s. * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 2008. — Cz. 2, Ikonografia. — 447 s. * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Tak było: Niedemokratyczne wspomnienia Eustachego Sapiehy / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : Świat Książki, 2012. — 416 s. * ''[[Марыя Сапега (1910)|Sapieha, M.]]'' Moje życie, mój czas / M. Sapieha. — Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2008. — 575 s. * ''Гунiн, Л.'' [http://www.balandin.net/Gunin/Bobruisk/CHAPTER_4/sapiegi.htm Сапеги] // Магнаты ВКЛ (геральдическая, родовая и владельческая история (с росписью поколений) * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=545—550|артыкул=Сапегі|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * ''[[А. Шаланда|Шаланда, А.]]'' Гербы роду Сапегаў // Białoruskie Zeszyty Historyczne (BZH). — Białystok, 1995.- Nr 2/4 * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў XII—XVIII ст. — Мн.: БелЭН, 1993. [[Катэгорыя:Сапегі| ]] 2rdou8kczrpjpdny6mkvmlhyj5go5wo 5175251 5175248 2026-08-04T09:15:18Z M.L.Bot 261 /* Галерэя */ 5175251 wikitext text/x-wiki {{род | Герб = POL COA Lis.svg | Апісанне герба = [[Ліс (герб)|Герб «Ліс».]] }} {{значэнні|Сапега}} '''Сапегі''', у актах і хроніках: ''Sapieha'', ''Sopieha'', ''Sopiha'', ''Sopiezycz'' — [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] шляхецкі род [[Ліс (герб)|герба «Ліс»]], які ў 16 ст. ўвайшоў у лік магнатэрыі. Прадстаўнікі роду Сапегаў у 15-18 ст. валодалі буйнымі латыфундыямі і мелі значны ўплыў — займалі вышэйшыя дзяржаўныя, адміністрацыйныя і вайсковыя пасады — сярод іх 25 ваявод, 4 кашталяны, 3 вялікіх і 1 польны гетман, 2 канцлеры і 3 падканцлеры, 3 маршалкаў вялікіх, 3 генералы артылерыі, 2 біскупы, некалькі маршалкаў дворных і інш., агулам 16 Сапегаў займалі дыгітарскія пасады. Сапегі лічыліся другім па значнасці, пасля [[Радзівілы|Радзівілаў]], магнацкім родам ВКЛ. Першапачаткова Сапегі [[праваслаўе|праваслаўныя]], у 2-й палове 16 ст. частка Сапегаў далучылася да [[пратэстанцтва]], але ўжо ў кан. 16 ст. Сапегі перайшлі ў [[каталіцтва]]. == Паходжанне == Паводле радаводаў Сапегаў, складзеных ў 17-18 ст., іх паходжанне выводзілі ад троцкага кашталяна [[Пунігайла|Пунігайлы]], нібыта сына [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта Гедзімінавіча]], сын якога Сунігайла Пунігайлавіч быццам ахрысціўся з імем Сямён. Гэта генеалогія грунтуецца «''Historia Illustris domus Sapiehianae''» (Вільня, 1724), панегірычным творы [[Антоній Алаіз Міштольт|А. А. Міштольта]], са спасылкай на гэта Сапегі прэтэндавалі на тытул князёў. Аднак [[Адам Банецкі]], [[Юзаф Вольф]] і [[Уладзіслаў Сямковіч]] у сваіх даследаваннях паказалі, што Сапегі паходзяць ад [[Сямён Сапега|Сямёна Сапігі (Сапегі)]] (зг. 1440-я), пісара гаспадарскага пры [[Казімір Ягелончык|Казіміры Ягелончыку]]. Нашчадкі ж гістарычнага [[Ян Сунігайла|Сунігайлы]], кашталяна троцкага, паводле Сямковіча, не мелі нічога агульнага з Сапегамі. Першапачатковыя маёнткі Сапігі і яго сыноў былі ў [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]]: [[Ельня]], Гарадзішча, Апакаўскі Пасад, але ў з-за войнаў Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ страцілі іх, у вайну 1500—1503 — Гарадзішча і Апакаў, у вайну 1512—1522 — Ельню. Аднак Сапегі, як і шмат іншых баярскіх і княжацкіх родаў, захавалі вернасць Вялікаму княству Літоўскаму. == Гісторыя роду == === 15-16 ст. === [[Сямён Сапега]] меў 4 сыноў, з якіх [[Багдан Сямёнавіч Сапега|Багдан]] і [[Іван Сямёнавіч Сапега|Іван (Івашка)]] сталі пачынальнікамі дзвюх галоўных ліній роду — чарэйска-ружанскай і кодзенскай, якія потым таксама разгаліноўваліся. '''Багдан Сямёнавіч''' (да 1450 — пасля 1512) праз шлюб з княжной з [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкіх-Сакалінскіх]] мацярынскія маёнткі сваёй жонкі: Чарэю ў Лукомскім княстве, Белую (сучасны Лепель) на Полаччыне, Тухачоў пад Віцебскам — пазнейшае ядро ўладанняў Сапегаў. '''Іван (Івашка) Сямёнавіч''' (каля 1450—1517) як і бацька, зрабіў кар’еру ў якасці пісара гаспадарскага, потым сакратара. Выконваючы шэраг пасольскіх і іншых дыпламатычных даручэнняў, ён атрымаў за службу шмат наданняў, з якіх буйнейшымі былі Друя, Іказнь і Пагост на Браслаўшчыне, Боткі на Падляшшы, Кодня на Берасцейшчыне. Да 2-й паловы 16 ст. Сапегі не вылучаліся сярод іншай шляхты ні высокімі пасадамі, ні асаблівым багаццем. Але прадстаўнікі абедзвюх галін (асабліва старэйшай — чарэйскай) пашыралі свае ўладанні. Іван Багданавіч і яго сын Іван праз шлюбы і выслугі набылі Палону, Лемніцу і Астроўну ў Віцебскім ваяводстве, вялікую частку спадчыны князёў Друцкіх (Талачын і Стараселле каля Друцка, Горы і Горкі за Дняпром, Дзярэчыя Лукі на Віцебшчыне каля сучаснага Суража і інш.), Ляйпунікі ў Літве. [[Януш Багданавіч Сапега|Януш Багданавіч]] праз шлюб з княжной Крошынскай атрымаў Лунна на Гродзеншчыне. Прадстаўнік малодшай — кодзенскай галіны [[Павел Сапега (ваявода новагародскі)|Павел Іванавіч]], у далейшым новагародскі ваявода, дзякуючы шлюбу з княжной з Гальшанскіх, набыў частку Гальшан, а таксама Станькава і Жыцін у Менскім ваяводстве. Праўда, пасля смерці яго брата Міхала Іванавіча Іказненскі замак і іншыя браслаўскія ўладанні Сапегаў часова адышлі да нашчадкаў па жаночай лініі. Узвышэнне роду звязана з дзейнасцю [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Іванавіча Сапегі]], які на працягу свайго жыцця займаў ледзь не ўсе найважнейшыя пасады ў дзяржаве — быў падканцлерам, канцлерам, вялікім гетманам, ваяводам віленскім. Спачатку перайшоўшы з праваслаўя ў кальвінізм, Леў Сапега пазней стаў католікам, адным з прыхільнікаў караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]], пры якім асабліва ўзмацнілася Контррэфармацыя. Багацці яго няўхільна пашыраліся; да бацькоўскай і мацярынскай спадчыны Леў далучыў Ласосін, Ружану і Зэлву на Слонімшчыне, Асвею і Бешанковічы на Полаччыне, Бялынічы, Цяцерын і Круглае ў Аршанскім павеце, частку ўладанняў князёў Лукомскіх, Здзяцель (Дзятлава) на Новагародчыне, Чарнобыль на Кіеўшыне і шмат больш дробных уладанняў. Ён жа выкупіў Іказнь і Друю ў нашчадкаў кодзенскай галіны роду Сапегаў. У яго ўладанні знаходзіліся і вялізныя дзяржаўныя маёнткі (староствы): Слонім, Свіслач, Магілёў, Куранец, Маркава, Мядзел і інш. У выніку шлюбу яго сына [[Ян Станіслаў Сапега|Яна Станіслава]] з дачкой і спадчынніцай [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]] род Сапегаў прыдбаў маёнткі Быхаў, Ляхавічы, Цімкавічы, Любашанскае староства і шмат іншых уладанняў. Багацці Льва Сапегі дазвалялі яму нават фінансаваць вайну са Швецыяй за Інфлянты. Ён жа быў і адным з натхняльнікаў паходу на Маскву ў час гэтак званай Рускай смуты пачатку 17 ст. === 17-18 ст. === [[Файл:Church of St. Michael in Vilnius02(js).jpg|thumb|[[Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак (Вільнюс)|Касцёл Святога Міхаіла]], пабудаваны па замове [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў 1594—1597 гадах у [[Вільнюс|Вільні]], Літва]] [[Файл:Side façade of the Sapiegos Palace in Antakalnis eldership in Vilnius, Lithuania in 2024.jpg|thumb|Бакавы фасад палаца Сапегаў, які быў пабудаваны ў 1691—1697 гадах у Вільні, Літва]] Вялізныя багацці Льва Сапегі і яго сыноў пасля смерці ў 1656 апошняга з іх, Казіміра Льва, былі падзелены паміж аддаленымі родзічамі і сваякамі. Найбольшую іх частку атрымаў траюрадны брат Казіміра Льва — [[Павел Ян Сапега]], які і без таго меў немалыя маёнткі (Высокае на Берасцейшчыне і Беліца ў Аршанскім павеце). Цяпер да іх далучыліся Ружана, Ляхавічы, Быхаў, Чарэя, Косава. Павел Ян увайшоў у лік найбуйнейшых магнатаў, што спрыяла і яго палітычнаму ўзвышэнню. У 1656, у крытычны час «Патопу», ён атрымаў віленскае ваяводства і гетманскую булаву. Менавіта пад яго кіраўніцтвам вайна з Расіяй і Швецыяй была скончана паспяхова, тэрыторыя ВКЛ была ачышчана ад рускіх войск. Пры сынах Паўла Яна магутнасць Сапегаў дасягнула максімуму. Кароль [[Ян Сабескі]], каб супрацьдзейнічаць [[Пацы|роду Пацаў]], даваў вышэйшыя дзяржаўныя пасады Сапегам, якія ў сваю чаргу не грэбавалі злоўжываннямі. [[Казімір Ян Сапега]], які праз шлюб з дачкой [[Ежы Караль Глябовіч|Ежы Караля Глябовіча]] атрымаў палову спадчыны апошняга, у 1680-я дасягнуў дамінавання ў ВКЛ. У 1696 годз супраць Сапегаў пачалася адкрытая барацьба большай часткі шляхты ВКЛ на чале з віцебскім кашталянам Коцелам. На сойме 1696 года вялікалітоўская шляхта здолела правесці канчатковае ўраўнаванне сваіх правоў з правамі польскай шляхты («каэквацыя»), у тым ліку ў кантролі над дзейнасцю вышэйшых службовых асоб, і хоць сойм 1697 года пацвердзіў «каэквацыю» і прымірыў абодва бакі, канфлікт паміж Сапегамі і шляхтай працягваўся. Пасля абрання ў 1697 саксонскага кюрфюрста Аўгуста Моцнага каралём Рэчы Паспалітай К. Я. Сапега павёў курс на аддзяленне ВКЛ ад Польшчы з мэтай захапіць вялікакняскую ўладу. 14.9.1700 імператар [[Леапольд I Габсбург|Леапольд I]], каб узмацніць свой уплыў у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], надаў прадстаўнікам чарэйска-ружанскай лініі роду Сапегаў тытул князёў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Маючы войска ў 9 тыс. наёмнікаў, Казімір Ян Сапега быў блізкі да сваёй мэты — толькі ўзброеная кааліцыя Караля Станіслава Радзівіла, князёў Агінскіх, Вішнявецкіх і іншых магнатаў, пачаўшы супраць Сапегаў сапраўднаю грамадзянскую вайну, здолела перамагчы іх у бітве пад Алькенікамі (1700) на поўдзень ад [[Вільня|Вільні]]. Пасля гэтага Сапегі перайшлі на бок шведскага караля Карла XII у часе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) і падтрымалі караля [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] — шведскага вылучэнца на сталец Рэчы Паспалітай. Шляхта працягвала ваяваць супраць Сапегаў і заключыла з рускім царом [[Пётр I|Пятром I]] дагавор аб расійскай ваеннай і грашовай дапамозе ([[Сандамірская канфедэрацыя]]). Тады Сапегі пайшлі нават на стварэнне казацка-сялянскіх атрадаў на чале з Юрэвічам, Більдзюкевічам і Хмарай, яны дзейнічалі супраць шляхты ва ўсходняй частцы Беларусі (пад Дуброўнай, Галоўчынам, Быхавам). У [[1702]] гэтыя атрады былі разбіты. У [[1704]] расійская армія ачысціла цэнтральную частку ВКЛ ад шведскіх і сапегаўскіх атрадаў. Але ўжо ў 1707 Казімір Ян Сапега дамогся поўнай амністыі і ў далейшым быў віленскім ваяводам і гетманам да канца жыцця. Пасля Паўночнай вайны палітычны ўплыў Сапегаў значна паменшыўся, аднак яны па-ранейшаму атрымлівалі галоўныя пасады ў цэнтральнай і мясцовай адміністрацыі ВКЛ. Нашчадкі Казіміра Яна Сапегі адышлі ў цень у параўнанні з нясвіжскай галіной Радзівілаў і князямі Агінскімі. Малодшая — кодзенская галіна Сапегаў не мела такіх дасягненняў, але і яе прадстаўнікі былі не з апошніх у Рэчы Паспалітай. Асноўныя маёнткі кодзенскай галіны ляжалі за межамі сучаснай Беларусі: Кодзень на забужскай частцы Берасцейскага ваяводства, Боткі і Дубна на Падляшшы. На Беларусі адна з галін Сапегаў ([[Багдан Паўлавіч Сапега|Багдан Паўлавіч]], затым яго сын [[Павел Стэфан Сапега|Павел Стэфан]]) валодала Гальшанамі. Кодзенская галіна праз шлюб [[Тамаш Казімір Сапега|Тамаша Сапегі]], сына Фрыдэрыка, у 1647 набыла спадчыну згаслага роду паноў Дарагастайскіх (Дарагастаі, Мураваную Ашмянку, Нарач і інш.). Брат Томаша [[Крыштаф Францішак Сапега|Крыштаф]] меў за жонку княжну Саламярэцкую, уладальніцу Століна. === 19-21 ст. === Непраўдзівымі з’яўляюцца звесткі пра наданне Івану Сямёнавічу графскага тытула імператарам Максіміліянам II 6.1.1572 года і пацвярджэнне гэтага тытула [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] 4.5.1572 года. Гэтыя фальсіфікаваныя дакументы былі ўпісаны ў [[Метрыка ВКЛ|Метрыку ВКЛ]] у 1744 канцлерам [[Ян Фрыдэрык Сапега|Янам Фрыдэрыкам Сапегам]]. У 1768 годзе па просьбе Сапегаў сойм Рэчы Паспалітай на падставе гэтых запісаў прызнаў усіх Сапегаў князямі, нашчадкамі Нарымонта Гедзімінавіча. Княжацкі тытул быў пацверджаны ў [[Царства Польскае|Каралеўстве Польскім]] у 1822, у [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]] — 1840, у [[Расія|Расіі]] — 24.7.1874 годзе. Сапегі збіралі бібліятэкі ([[Бібліятэкі Сапегаў]]), архівы ([[Архівы Сапегаў]]), калекцыі твораў мастацтва, трымалі тэатры. За ўдзел некаторых прадстаўнікоў роду ў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830—1831 гадоў]] іх маёнткі былі канфіскаваны расійскім урадам. У 1915—1918 Сапегі прэтэндавалі на сталец ВКЛ, якое меркавалася аднавіць пасля магчымай перамогі [[Германія|Германіі]] ў [[1СВ|1-й сусветнай вайне]]; У 1918—1939 у Польшчы — землеўладальнікі, дыпламаты, службоўцы. Пасля [[2СВ|2-й сусветнай вайны]] ў эміграцыі. == Некаторыя прадстаўнікі == * [[Антоні Казімір Сапега]] * [[Яўстах Каятан Сапега]] * [[Ігнацы Сапега]] * [[Адам Стафан Сапега]] * [[Аляксандр Антоні Сапега]] * [[Ежы Феліцыян Сапега]] == Галерэя == {{Commonscat|Sapieha Family}} <gallery> Файл:Jan Kazimier Sapieha. Ян Казімер Сапега (P. Ivanov, 1825-50) (3).jpg|[[Ян Казімір Сапега]] Файл:Ivan Sapieha. Іван Сапега (J. Schübeler, 1872) (3).jpg|[[Іван Сямёнавіч Сапега]] (гравюра [[Юліян Шубелер|Ю. Шубелера]], 1872 год, з партрэта 16 ст.) Файл:Jan Piotar Sapieha. Ян Пётар Сапега (W. Hondius, 1630).jpg|[[Ян Пётр Сапега]] (гравюра [[В. Гандзіус]]а, 17 ст.) Файл:Michał Józef Sapieha.PNG|[[Міхал Юзаф Сапега]] Файл:Alaksandar Michał Sapieha. Аляксандар Міхал Сапега (XVIII) (3).jpg|[[Аляксандр Міхал Сапега]] (партрэт 2-й паловы 18 ст.) Файл:Kazimier Niestar Sapieha. Казімер Нестар Сапега (J. Pitschmann, 1792).jpg|[[Казімір Нестар Сапега]] (партрэт Ю. Пічмана) Файл:Jan Fryderyk Sapieha.jpg|[[Ян Фрыдэрык Сапега]] (невядомы мастак, каля 1720) </gallery> == Гл. таксама == * [[Замак Красіцкіх]] == Літаратура == * Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі: зборнік навуковых артыкулаў / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі; укладанне: А. А. Скеп’ян; рэдкалегія А. А. Каваленя і інш. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2018. — 320 с.: іл. ISBN 978-985-7165-74-2 * [http://pawet.net/book/hist/sapehi.html Сапегі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210421135644/http://pawet.net/book/hist/sapehi.html |date=21 красавіка 2021 }} // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, т. 6. — Мн., 2001, С. 222—228 — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * {{крыніцы/БіЕ|Сапеги}} — Эл.рэсурс vehi.net * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 1995. — Cz. 1. — 804 s. * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 2008. — Cz. 2, Ikonografia. — 447 s. * ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Tak było: Niedemokratyczne wspomnienia Eustachego Sapiehy / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : Świat Książki, 2012. — 416 s. * ''[[Марыя Сапега (1910)|Sapieha, M.]]'' Moje życie, mój czas / M. Sapieha. — Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2008. — 575 s. * ''Гунiн, Л.'' [http://www.balandin.net/Gunin/Bobruisk/CHAPTER_4/sapiegi.htm Сапеги] // Магнаты ВКЛ (геральдическая, родовая и владельческая история (с росписью поколений) * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=545—550|артыкул=Сапегі|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * ''[[А. Шаланда|Шаланда, А.]]'' Гербы роду Сапегаў // Białoruskie Zeszyty Historyczne (BZH). — Białystok, 1995.- Nr 2/4 * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў XII—XVIII ст. — Мн.: БелЭН, 1993. [[Катэгорыя:Сапегі| ]] 0empxhfolkzf69ar7w861uxqpiupgup 0 30360 5175216 5062252 2026-08-04T08:37:10Z Autumndancer 168015 5175216 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Трусаў}} {{навуковец}} '''Алег Анатолевіч Тру́саў''' (нар. {{ДН|7|8|1954}}, г. [[Мсціслаў]]) — беларускі [[археолаг]], [[публіцыст]] і [[грамадскі дзеяч]]. Спецыяліст па гісторыі манументальнага дойлідства Беларусі XI—XVIII стагоддзяў. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1981), [[дацэнт]] (1995). Старшыня [[Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны]] (ТБМ) у 1999—2017 гадах. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў у 1976 годзе [[гістарычны факультэт БДУ]]. У 1976—1992 гадах працаваў у [[Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут|Беларускім рэстаўрацыйным праектным інстытуце]], з 1988 года загадчык аддзела комплексных навуковых даследаванняў. У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, тэма дысертацыі «''Монументальное зодчество Белоруссии XI—XVII вв. Историко-археологический анализ''». Адзін з заснавальнікаў [[ТБМ імя Ф. Скарыны]]. У 1996 — сакавіку 1998 гадоў — дэкан [[Факультэт інфармацыйна-дакументных камунікацый БДУКМ|факультэта бібліятэчна-інфармацыйных сістэм]] [[Беларускі ўніверсітэт культуры|Беларускага ўніверсітэта культуры]]. Дацэнт кафедры гісторыі Беларусі і [[музеязнаўства]] (з 1995 года). У красавіку 1997 года абраны Рэспубліканскай Радай першым намеснікам старшыні ТБМ. На VI з’ездзе ТБМ (17 красавіка 1999 года) быў абраны старшынёй ТБМ. Адзіны ў краіне выкладчык гісторыі філатэліі Беларусі. З 2017 года выконвае абавязкі рэктара прыватнага [[Нацыянальны ўніверсітэт імя Ніла Гілевіча|Нацыянальнага ўніверсітэта імя Ніла Гілевіча]]. Жанаты, мае дачку. == Навукова-даследчыцкая дзейнасць == Як археолаг і гісторык архітэктуры займаецца вывучэннем помнікаў манументальнага дойлідства, матэрыяльнай культуры Беларусі XI—XVIII ст., гісторыю будаўнічай тэхнікі, эвалюцыю асноўных тыпаў муровак і будаўнічых матэрыялаў. Праводзіў археалагічныя раскопкі ў [[Ліда|Лідзе]], [[Мір (Беларусь)|Міры]], [[Крэва|Крэве]], [[Мазыр]]ы, [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Гродна|Гродне]], [[Віцебск]]у, [[Навагрудак|Навагрудку]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Мінск]]у, [[Мсціслаў|Мсціславе]] і інш. Распрацаваў методыку архітэктурна-археалагічнага вывучэння манументальных помнікаў Беларусі. У цяперашні час — дактарант Інстытута гісторыі НАН Беларусі. Аўтар некалькіх манаграфій і больш як 150 навуковых прац па археалогіі і гісторыі архітэктуры. Апублікаваў больш за 400 навуковых і навукова-папулярных артыкулаў. == Грамадска-палітычная дзейнасць == Адзін з заснавальнікаў [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], [[БСДГ]] (з 1991 года), намеснік (1991), старшыня Цэнтральнай Рады БСДГ (1992—1995). У 1990—1996 гадах — дэпутат [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета РБ XII склікання]]. У 1990—1995 гадах — намеснік старшыні камісіі Вярхоўнага Савета РБ па адукацыі, культуры і ахове гістарычнай спадчыны. Прымаў удзел у распрацоўцы афіцыйнай выявы дзяржаўнага герба «[[Пагоня]]», [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белага дзяржаўнага сцяга]] Рэспублікі Беларусь і наверша да яго. Удзельнічаў у галадоўцы дэпутатаў [[Апазіцыя БНФ|Апазіцыі БНФ]] (11—12 красавіка 1995 года) супраць арганізаванага [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] рэферэндуму пра змену дзяржаўных сімвалаў, скасаванне статуту беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай і эканамічную інтэграцыю з [[Расія]]й. У 1990 годзе быў адным з заснавальнікаў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Я. Коласа]]. == Узнагароды == [[Файл:Зъезд БСДП 13 сакавіка 2016 года.jpg|thumb|З’езд БСДП 13 сакавіка 2016 года. З лева на права: Мечыслаў Грыб; Ірына Вештард; Алег Трусаў; Ігар Маслоўскі.]] Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Творы == === Кнігі, брашуры === * Памятники монументального зодчества Белоруссии XI—XVII вв. Архитектурно-типологический анализ. Мн., 1988. ISBN 5-343-00312-5. * Старонкі мураванай кнігі: Манументальная архітэктура эпохі феадалізму і капіталізму. Мн., 1990. * Старадаўніх муроў адраджэнне = Древних стен возрождение: мінулае і сучаснасць Лідскага замка / А. А. Трусаў; [пер. на рус. Л. В. Пятровіч]. — Мн.: Полымя, 1990. — 78, [1] с.: іл. — (Помнікі беларускага дойлідства). — ISBN 5-345-00307-6.] * Беларускае кафлярства. Мн., 1993. * Манументальнае дойлідства Беларусі XI—XVIII стагоддзяў. Гісторыя будаўнічай тэхнікі. Мн., 2001. ISBN 985-6305-29-2. * Невядомая нам краіна. Беларусь у яе этнаграфічных межах. 2-е папраўл. выд. Мн., 2013. ISBN 978-985-7057-78-8 (на бел. і англ. мовах). * Кароткая гісторыя архітэктуры Беларусі. Мн., 2015. ISBN 978-985-18-3583-2. * Гісторыя Расіі. Нарысы (з [[Лявон Баршчэўскі|Л. Баршчэўскім]], [[Аляксей Хадыка|А. Хадыкам]]). Мн., 2018. ISBN 978-985-23-0012-4. === Артыкулы === * Историко-архитектурные исследрвания и реставрация Лидского замка / С. Г. Багласов, О. А. Трусов // Вопросы архитектуры Литовской ССР = LIETUVOS TSR ARCHITEKTUROS KLAUSIMAI / Литов. НИИ строительства и архитектуры. Т. 7. Вып. 2. — Вильнюс: Мокслас, 1981. — 126, [2] c.: ил. * Сенніцкі могільнік / [[Аляксандр Андрэевіч Егарэйчанка|А. Егарэйчанка]], А. Трусаў // Помнік гісторыі і культуры Беларусі. — 1977. — № 2. — С. 21—23: іл. * Невядомыя беларускія дзяржавы // [[Наша слова (1990)|Наша Слова]]. № 661, 662, 663, 773, 820, 822. === Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях === * Трусаў, А. А. Лідскі замак / А. А. Трусаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 15—16. — ISBN 978-985-11-0354-2. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ТРУСАЎ Алег Анатольевіч}} * Народныя дэпутаты Рэспублікі Беларусь. Дванаццатае скліканне. — Мн., 1992; * Архітэктура Беларусі. — Мн., 1993. — С. 606; * Археалогія і нумізматыка Беларусі. — Мн., 1993. — С. 614; * Беларусь. Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 706; * {{крыніцы/ХЁХ-1999|Трусов Олег}} * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Трусаў Алег Анатолевіч}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/Трусаў_А.А..html Трусаў А. А.] // на [[pawet.net]] {{Старшыні БСДП}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Трусаў Алег Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены БСДГ]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Дэканы факультэта інфармацыйна-дакументных камунікацый БДУКМ]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 7t3f414kidl1ldm7vgxjef1kgkak01v 0 31134 5175146 4505859 2026-08-04T05:31:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175146 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Арва Антонавіч Метс''' ({{ДН|29|4|1937}} — {{ДС|||1997}}) — рускі паэт, тэарэтык і практык рускага [[верлібр]]а, перакладчык. == Біяграфія == Нарадзіўся 29 красавіка 1937 года [[Талін]]е ў сям’і лютэранкі і праваслаўнага. Скончыў Ленінградскі бібліятэчны інстытут. Працягнуў вучобу ў Літаратурным інстытуце імя А. М. Горкага. Быў арганізатарам літаратурных вечароў у [[Масква|Маскве]]. У 1975—1991 гг. працаваў у аддзеле паэзіі часопіса «Новы мір». Кіраваў літаратурным клубам «На Таганке». Яго вершы публікаваліся ў літаратурных часопісах СССР і Расіі. Пры жыцці выйшлі тры яго кнігі. Пасмяротнае выданне 2006 году з’яўляецца амаль поўным зборам яго тэкстаў. Вершы Метса публікаваліся таксама ў перакладзе на ангельскую, нямецкую, хіндзі і іншыя мовы. == Арва Метс пра сабе == <poem>Пасля паэтаў, якія не любяць прастату, я жадаю — да яе вытокаў. Жадаю дадому, дзе бацька — садоўнік і збірае кнігі. Маці мая ўсё паўнее І затыхаецца - быццам нясе на сабе мяне, маю паэзію, заблытанае жыццё і пошукі.</poem> == Беларускія пераклады == * Вершы. Часопіс «Дзеяслоў», № 41 (перакладчык [[Аляксей Арцёмащ|А. Арцёмаў]])<ref>[http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pubid=12955 «Дзеяслоў», № 41, ліпень-жнівень 2009]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''«Лебеди над Челнами»'' (Сб. стихов членов литобъединения «Орфей» г. Набережные Челны / Сост. А Метс, А. Василевский, предисл. У. Хусаинова), Москва, изд. «Известия», 1981, — 79 c. * ''«Таллинские камни»'' — стихи и переводы, Москва, изд. «Известия», 1989. Издано на средства автора) , — 30 c. * ''«Годовые кольца»'' — стихи, Москва, 1992, изд. «Автор» (производственное объединение), — 43 c. ISBN 5-85212-055-3 * ''«Стихи»'' / Кол.авт. Моск. гос. музей В.Сидура . — Москва : 1995. — 15 с; (Вечера в Музее Сидура ; Вып.11) * ''«В Осенних лесах»'' — стихи, переводы, статьи, Москва, 2006, Серия «Русский верлибр» — 276 c. ISBN 5-7493-1063-7 (без издательства) === Тэксты ў анталогіях === * Время Икс. М., 1989. * Антология русского верлибра. М., 1991. * [http://russianpoets.blogspot.com «A Night in the Nabokov Hotel: 20 contemporary poets from Russia»], [http://www.dedaluspress.com Dedalus Press], Dublin, [[2006]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://magazines.russ.ru/arion/2001/3/pant.html Вершы Метса ў часопісе «Арыён» 2001, № 3 ''(па-руску з уступным артыкулам Вячаслава Купрыянава)''] * [http://www.levin.rinet.ru/FRIENDS/AHMETYEV/mets.html Артыкул Метса на сайце Аляксандра Левіна ''(па-руску)''] * [http://arvomets.blogspot.com Вершы Метса па-руску і ў перакладзе на англійскую мову] * [http://www.x-atom.ru/~anton/art/god.html Зборнік «Гадавыя кольцы» ''(па-руску)''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080524013403/http://www.x-atom.ru/~anton/art/god.html |date=24 мая 2008 }} [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Рэдактары Расіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Таліне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Санкт-Пецярбурга]] {{DEFAULTSORT:Метс Арва}} kjnbj2sfmttopemebl4lm93i51awlte 0 33362 5175172 5172032 2026-08-04T07:13:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175172 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон = |Назва гімна = Aruba Dushi Tera |Аўдыё = Aruba Dushi Tera instrumental.ogg |Форма кіравання = [[Канстытуцыйная манархія]] ||lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 30|lat_sec = 21 |lon_dir = W|lon_deg =69 |lon_min =58 |lon_sec = 17 |region = AW |CoordScale = 200000 |Заснавана/Заснавана =[[10 кастрычніка]] [[2010]] |Дата незалежнасці = 1 студзеня 1986 |Незалежнасць ад = [[Нідэрландскія Антыльскія астравы]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Араньестад (Аруба)|горад Араньестад]] |Пасады кіраўнікоў = [[Нідэрландская манархія|Каралева]]<br />Генерал-губернатар<br />Прэм'ер-міністр |Кіраўнікі = [[Каралева Нідэрландаў Беатрыкс|Беатрыкс]]<br />Фрэдыс Рэфуньёл<br />Майк Эмам |Тэрыторыя = 178,91 |Насельніцтва = 101484 |Год перапісу = 2010 |Шчыльнасць насельніцтва = 567 |ВУП = 2400 млн |Год разліку ВУП = 2007 }} '''Аруба''' ({{lang2|nl|pap|Aruba}}) — краіна на аднайменным востраве ў [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. З’яўляецца адной са складовых частак [[Нідэрландская манархія|Каралеўства Нідэрланды]], мае агульнае з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] грамадзянства. Плошча — 178,91 км². Насельніцтва (2010) — {{Num|101484}} чалавек. Сталіца — [[Араньестад (Аруба)|горад Араньестад]]. == Гісторыя == Першымі насельнікамі Арубы былі [[індзейцы]]-[[аравакі]] з племені ''какетыя'', якія прыбылі з тэрыторыі сучаснай [[Венесуэла|Венесуэлы]] ў канцы 1 тысячагоддзя н. э. Яны жылі малымі [[сям'я|сямейнымі]] групамі на ўзбярэжжы, займаліся ловам [[рыбы]], вырошчвалі [[кукуруза|кукурузу]] і [[клубень|клубневыя]] культуры. На [[мова|мове]] аравакаў ''orubo'' значыла «добра размешчаны»<ref>[http://www.visitaruba.com/about-aruba/general-aruba-facts/history/ History]</ref>. У [[1499]] г. востраў был адкрыты [[Іспанія|іспанскай]] экспедыцыяй на чале з [[Алонса дэ Ахеда]]. У [[1513]] г. іспанцы гвалтоўна перасялілі мясцовых індзейцаў на [[Востраў Гаіці|Эспаньёлу]] для працы на рудніках, але ў [[1515]] г. па каралеўскаму загаду ўцалелыя ''какетыя'' вярнуліся на радзіму, дзе заняліся развядзеннем буйной рагатай жывёлы. Яшчэ ў [[19 стагоддзе|XIX]] ст. індзейцы складалі прыкладна траціну ад усіх жыхароў Арубы<ref>[http://www.aruba.com/explorearuba/history.aspx Our History]</ref>. У [[1636]] г. востраў быў захоплены [[Нідэрланды|галандскай]] Ост-Індскай кампаніяй, якая валодала ім да [[Вялікабрытанія|брытанскай]] акупацыі [[1805]]—[[1816]] гг. У 1816 г. востраў быў перададзены [[Нідэрландская манархія|нідэрландскай манархіі]]. Галандцы і брытанцы амаль не клапаціліся пра Арубу, тут не існавала плантацыйных гаспадарак і сталых еўрапейскіх паселішчаў. Востраў часта наведвалі [[пірацтва|піраты]]<ref>{{Cite web |url=http://www.thunting.com/smf/legendary_treasures/the_pirate_priest_treasure_of_aruba-t7464.0.html;wap2 |title=The Pirate Priest Treasure of Aruba |access-date=5 кастрычніка 2012 |archive-date=22 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140422105440/http://www.thunting.com/smf/legendary_treasures/the_pirate_priest_treasure_of_aruba-t7464.0.html;wap2 |url-status=dead }}</ref>. Сітуацыя рэзка змянілася ў [[1826]] г., калі на Арубе было знойдзена [[золата]]. Здабыча золата і [[гуана]] прыцягвала перасяленцаў з іншых [[Антыльскія астравы|Антыльскіх астравоў]] і [[Еўропа|Еўропы]]. У выніку неміласэрнай эксплуатацыі абмежаваных прыродных рэсурсаў на востраве зніклі [[лес|лясы]], вычарпаліся многія крыніцы пітной [[вада|вады]]. Але запасы каштоўных выкапняў аказаліся малымі і да [[1916]] г. былі практычна вычарпаны. У [[1928]]—[[1929]] гг. на Арубе быў пабудаваны [[нафта]]перапрацоўчы завод. На ім працавала каля 8000 чал. Да 1970-х гг. завод заставаўся адным з найбуйнейшых у свеце. Дзякуючы наяўнасці [[Прамысловасць|прамысловасці]] астравіцяне мелі высокі ўзровень жыцця адносна іншых краін [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]]. Ужо ў сярэдзіне [[20 стагоддзе|XX]] ст. амаль не засталося непісьменных. У пасляваенны перыяд пачаў развівацца [[турызм]], які ў нашы дні складае аснову мясцовай [[эканоміка|эканомікі]]. У [[1956]] г. Аруба ўвайшла ў склад [[Нідэрландскія Антыльскія астравы|Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў]]. Але ў [[1971]] г. на востраве разгарнуўся рух за незалежнасць. [[1 студзеня]] [[1986]] г. Аруба выйшла са складу Нідэрландскіх Антылаў і набыла асобны аўтаномны статус. Меркавалася, што ў [[1996]] г. будзе абвешчана незалежнасць. Аднак на сходзе ў [[Гаага|Гаазе]] ў [[1994]] г. пераход да поўнай самастойнасці быў адкладзены на няпэўны тэрмін<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/3978467.stm Timeline: Aruba]</ref>. == Геаграфія і прырода == [[Файл:Аруба.png|thumb|left|Карта Арубы]] Аруба ўваходзіць у групу Паўднёвых Падветраных [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]]. Знаходзіцца за 27 км на поўнач ад узбярэжжа [[Венесуэла|Венесуэлы]]. Выцягнута ў даўжыню на прыкладна 30 км, у шырыню — на 8 км<ref>[http://www.visitaruba.com/about-aruba/general-aruba-facts/geography/ Geography of Aruba] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130516030730/http://www.visitaruba.com/about-aruba/general-aruba-facts/geography/ |date=16 мая 2013 }}</ref>. Утворана каля 90 — 95 млн гадоў таму ў выніку [[вулкан]]ічнай актыўнасці. Частка паверхні сфарміравана пазнейшымі асадкавымі пародамі, пераважна [[вапняк]]амі<ref>[http://www.pollsoundstore.com/.Trashes/501/m2results/websites/icm_aruba/email_03/aruba_geo.pdf Geological Origins of Aruba]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Найвышэйшы пункт — узгорак Джаманота (188 м). Узбярэжная зона славіцца сваімі [[пляж]]амі з белым пяском і спакойнай вадой. Частку ўзбярэжжа атачае [[карал]]авы [[рыф]], за якім месціцца Іспанская [[лагуна]]. На заходнім узбярэжжы — 3 глыбакаводныя [[заліў|залівы]], што выкарыстоўваюцца як марскія [[порт|парты]]. [[Клімат]] марскі трапічны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 27 °C да 29 °C на працягу года. Сезон дажджоў цягнецца з кастрычніка па снежань, аднак агульная колькасць ападкаў вельмі малая, каля 200 мм у год. На востраве ўвесь час не хапае пітной вады. Для забеспячэння ёю насельніцтва выкарыстоўваюцца апрасняльныя ўстаноўкі<ref>The World Geographical Encyclopedia / John F. McCoy, Project Editor. — Thompson Gale, 2003. P. 30.</ref>. [[Флора]] паўпустынная, шмат [[кактусы|кактусаў]], [[акацыі|акацый]], а таксама {{bt-bellat||Malpighia emarginata}}, {{bt-bellat||Coccoloba swartzii}} і інш. [[Фаўна]] прадстаўлена шматлікімі [[птушкі|птушкамі]], [[марскія чарапахі|чарапахамі]] і амаль знішчаным мясцовым відам грымучых [[Змеі|змей]] {{bt-bellat||Crotalus unicolor}}<ref>{{Cite web |url=http://www.wildlifeextra.com/go/world/aruba.html#cr |title=Rebecca Elliott, Birds, flora and fauna of Aruba |access-date=5 кастрычніка 2012 |archive-date=6 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106071952/http://www.wildlifeextra.com/go/world/aruba.html#cr |url-status=dead }}</ref>. == Палітыка == Аруба з’яўляецца часткай [[Нідэрландская манархія|Каралеўства Нідэрландаў]], аднак пры гэтым разглядаецца як самастойная [[дзяржава]], якая захоўвае [[Федэрацыя|федэратыўную]] сувязь з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] і агульнае з імі [[Грамадзянін|грамадзянства]]. Абарона вострава і знешнія сувязі фактычна кантралююцца Нідэрландамі. Главой выканаўчай улады з’яўляецца [[Каралева Нідэрландаў Беатрыкс]], прадстаўленая на Арубе генерал-губернатарам (прызначаецца на шасцігадовы тэрмін па рэкамендацыі Кабінета Міністраў), і прэм’ер-міністр, які ўзначальвае Кабінет Міністраў (ад 7 да 9 міністраў, паўнамоцны міністр прадстаўляе інтарэсы Арубы ў [[Гаага|Гаазе]]). Заканадаўчая ўлада прастаўлена аднапалатным паламентам (''Staten''). У яго склад уваходзіць 21 прадстаўнік, выбраны тэрмінам на 4 гады. Грамадзяне карыстаюцца выбарчым правам з 18 гадоў. На выбарах 2009 г. амаль палову галасоў выбаршчыкаў атрымала Арубская Народная Партыя (''Arubaanse Volkspartij''). Вярхоўным органам судовай улады з’яўляецца Сумесны Вярхоўны Суд, які прызначаецца [[манарх]]ам<ref>[http://www.arubaforeignaffairs.com/afa/readBlob.do?id=694 POLITICAL STABILITY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120325025240/http://www.arubaforeignaffairs.com/afa/readBlob.do?id=694 |date=25 сакавіка 2012 }}</ref>. Дзейнічае Канстытуцыя [[1985]] г. == Культура == [[Файл:CarlosnCharlies Oranjestad, Aruba downtown.jpg|thumb|Архітэктура Аран’естада]] Насельнікі Арубы адносяць сябе да некалькіх дзясяткаў [[этнас|этнічных супольнасцяў]], што вызначае значную стракатасць мясцовай [[культура|культуры]]. Гэта выяўляецца ў святкаванні памятных дат, характэрных для [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Карыбскае мора|Карыбскіх]] краін, [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]] і [[ЗША]]. Асабліва яркім мясцовым святам з’яўляецца зімовы [[карнавал]], які суправаджаецца адначасова карыбскай, лацінаамерыканскай і галандскай музыкай і скончваецца маляўнічым нядзельным гранд-парадам. У мінулым карнавалы прымяркоўваліся да заканчэння вялікага посту. Спаленне пудзіла ''мома'' сімвалізавала завяршэнне зімовага святочнага цыкла. Гэты звычай падтрымліваецца і ў нашы дні<ref>{{Cite web |url=http://myarubanhome.com/?id=blog&news=5303 |title=Experiencing the Carnival of Aruba |access-date=4 кастрычніка 2012 |archive-date=22 лютага 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222150631/http://myarubanhome.com/?id=blog&news=5303 |url-status=dead }}</ref>. З [[2009]] г. на Арубе праводзіцца міжнародны фестываль [[кіно]]<ref>[http://www.arubainternationalfilmfestival.com arubainternationalfilmfestival.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508212038/http://arubainternationalfilmfestival.com/ |date=8 мая 2021 }}</ref>, які набывае ўсё большы прэстыж. Традыцыйная кулінарыя складаецца са страў з [[кукуруза|кукурузы]] і [[Бабовыя|бабовых]], якія звычайна тушацца ў печы і падаюцца з [[мяса]]м ([[ялавічына]], казляціна) або [[рыба]]й. Дзякуючы запазычванню іншаземных традыцый і зменам у ладзе жыцця большасць сучасных жыхароў Арубы аддае перавагу [[імпарт]]ным прадуктам: [[рыс]]у, кураціне, [[гародніна|гародніне]]. Пераважаюць [[Італія|італьянскія]] і [[кітай]]скія закусачныя. Аднак у [[кавярня]]х таксама можна пакаштаваць традыцыйныя пірагі ''пастэчы'' з [[сыр]]ам ці мясам і чорныя (па колеру) салодкія выпечкі<ref>[http://www.everyculture.com/A-Bo/Aruba.html#b Countries and Their Cultures:Aruba]</ref><ref>[http://www.aruba.com/explorearuba/culture/chefs_corner.aspx Culinary tips from top Aruban chefs]</ref>. Звычайна кожны насельнік Арубы з дзяцінства ведае некалькі [[мова|моў]]. Адной з афіцыйных моў з’яўляецца [[галандская мова|галандская]]. Шырока распаўсюджаныя [[англійская мова|англійская]] і [[іспанская мова|іспанская]] мовы. Многія размаўляюць на [[партугальская мова|партугальскай]], [[французская мова|французскай]], [[кітайская мова|кітайскай]] і інш. Французская мова выкладаецца ў школах і карыстаецца папулярнасцю з-за магчымасці працягваць адукацыю ва ўплывовых універсітэтах [[Францыя|Францыі]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Аднак галоўнай мовай лічыцца мясцовая крэольская мова [[пап'ямента]]. Яна выкладаецца ў школах і выкарыстоўваецца на дзяржаўным узроўні. З пашырэннем іміграцыі і ўплыву іншаземных культур, перш за ўсё амерыканскай, карыстанне пап’ямента набыло важнае значэнне для вылучэння культурных асаблівасцяў менавіта тубыльцаў самой Арубы<ref>[http://romanitas.uprrp.edu/portugues/volumen4/carroll.html The role of Papiamento in Aruban nationalism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120710035338/http://romanitas.uprrp.edu/portugues/volumen4/carroll.html |date=10 ліпеня 2012 }}</ref>. Сістэма адукацыі ў агульных рысах нагадвае галандскую. На Арубе дзейнічае 68 школ, якія даюць пачатковую адукацыю, 12 школ — сярэднюю, 5 устаноў — вышэйшую адукацыю. Аднак да вышэйшай адукацыі адносяць таксама атрыманне прафесійных ведаў. Універсітэт Арубы рыхтуе спецыялістаў са званнямі бакалаўраў і магістраў у галінах права, фінансаў, эканомікі, а таксама кіравання турыстычнымі прадпрыемствамі<ref>[http://www.ua.aw/ua/home.do University of Aruba] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511183939/http://www.ua.aw/ua/home.do |date=11 мая 2011 }}</ref>. Акрамя таго, працуюць 2 медыцынскія школы, якія забяспечваюць выпускнікоў універсітэцкімі дыпломамі<ref>{{Cite web |url=http://www.aureusuniversity.com/aruba/ |title=Аureus University Aruba |access-date=4 кастрычніка 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930055024/http://www.aureusuniversity.com/aruba/ |archivedate=30 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://edu.xusom.nl/ Xavier University School of Medicine Foundatio]</ref>. Установы адукацыі фінансуюцца дзяржавай, а іх якасць лічыцца адной з найвышэйшых у Карыбскім рэгіёне. == Зноскі == {{reflist|2}} {{Уладанні Нідэрландаў у Карыбскім моры}} {{Паўночная Амерыка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аруба| ]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] [[Катэгорыя:Карлікавыя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора]] biue5pjaz53l30rfdpj8wcxlen7yez7 0 41742 5175271 5173160 2026-08-04T09:50:16Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5175271 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё | поўнае_назва = | лагатып = ПНКБР (лагатып).jpeg | горад = | краіна = {{Сцяг БССР}} [[БССР]] (да [[26 снежня]] [[1991]]) <br /> {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] (з [[26 снежня]] [[1991]]) | слоган = «Беларускае радыё — радыё для ўсіх і кожнага»<ref>[http://www.guzei.com/radio/station/?radio_id=3274 Радыё Першы нацыянальны канал, Мінск<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> | фармат = | частата = 106.2 FM, 71.33 УКХ (у [[Мінск]]у) | час_вяшчанні = кругласутачна (з [[1 верасня]] [[2005]]) | зона_вяшчанні = [[Беларусь]] | створаны = | доля = | каардынаты = | заснавальнік = | уладальнік =[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|НДТРК РБ]] | кіраўнікі = [[Максім Угляніца]] — галоўны дырэктар | сайт = https://radio1.by/ | on-line_трансляцыя = }} '''Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё''' — агульнанацыянальны радыёканал, які ўваходзіць у структуру [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Беларусі|Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]]. Дэвіз канала — «Будзем разам!». == Гісторыя == Адкрыццё шырокавяшчальнай радыётэлефоннай станцыі ўрачыста адбылося [[15 лістапада]] [[1925]] года ў Мінску, гэтым жа днём у 18:30 у эфіры ўпершыню прагучалі словы: «Гаворыць Мінск!..». Агульнанацыянальнае радыёвяшчанне дазволіла мільёнам беларусаў атрымліваць інфармацыю на роднай мове. Шырока выкарыстоўваліся магчымасці радыё і як сродку асветы. У эфіры гучалі музычная і літаратурная класіка, творы тагачасных аўтараў. Але першая радыёстанцыя магла трансліраваць свае перадачы ў радыусе 300 вёрстаў і ўсяго 30 хвілін на суткі. Не наладжана была яшчэ і серыйная вытворчасць радыёпрыёмнікаў. Па стане на люты 1934 г. асноўнае вяшчанне вялося на беларускай мове, але асобныя перадачы выходзілі на яўрэйскай, польскай, латышскай, літоўскай, рускай і эперанта<ref>Увага! Гаворыць Мінск — Мінск: Усебеларускі радыёкамітэт пры СНК БССР, 1934 — 75 с., фота асобных старонак даступна [https://berastouski.blogspot.com/2026/07/blog-post.html тут]</ref>. З мая 1962 года вядзецца рэгулярнае вяшчанне на краіны далёкага замежжа. Праграмы радыёстанцыі «Беларусь» выходзяць у эфір на пяці мовах: беларускай, рускай, польскай, англійскай і нямецкай. Радыёстанцыя «Беларусь» вяшчае ў рэжыме рэальнага часу ў [[Сеціва|Сеціве]] на англійскай мове. Цяпер Беларускае радыё ўключае ў сябе два агульнанацыянальныя каналы і тры радыёстанцыі. Адным з галоўных прыярытэтаў вяшчальнай палітыкі Беларускага радыё з’яўляецца папулярызацыя беларускай і сусветнай культуры. Гэтую задачу сёння выконвае канал «Культура». 12 ліпеня 2003 года адкрылася [[Радыус-FM|радыёстанцыя «Радыус-FM»]]. Карыстаецца папулярнасцю ў слухачоў і [[радыёстанцыя «Сталіца»]], якая асвятляе жыццё сталічнага рэгіёну. У аснове вяшчальнай палітыкі Першага Нацыянальнага каналу Беларускага радыё — масавасць і даступнасць, інфармацыйная насычанасць, аператыўнасць і актуальнасць. Канал працуе ў кругласутачным рэжыме. Вяшчанне ва ўсіх дыяпазонах забяспечвае максімальны ахоп слухацкай аўдыторыі — гэта практычна ўсе ўзроставыя і сацыяльныя групы. З улікам прыхільнасцяў слухачоў фарміруецца канцэпцыя вяшчання, мастацкая і музычная палітыка канала. Рэгулярныя сацыялагічныя даследаванні паказваюць, што праграмы Першага нацыянальнага канала Беларускага радыё слухаюць мільёны людзей. Па выніках 2007 года Першы нацыянальны канал адзначаны дыпломам пераможцы Нацыянальнага конкурсу «Брэнд года» ў спажывецкай намінацыі. Першы нацыянальны канал Беларускага радыё выходзіць на частотах: 4,21 м (71,33 МГц); у FM-дыяпазоне: Мінск — 106,2 МГц, Брэст — 100,0 МГц, Віцебск — 100,5 МГц, Гомель — 105,1 МГц, Гродна — 103,0 МГц, Магілёў — 105,9 МГц; а таксама на хвалях, што трансліруюцца перадатчыкамі і радыёвузламі абласцей. Перадачы ў дыяпазоне доўгіх і кароткіх хваль былі спынены з 1 красавіка 2016<ref>[http://www.brtpc.by/news/1034/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160406013110/http://www.brtpc.by/news/1034/|date=6 красавіка 2016}}</ref>. Магчымасці перадаючых устройстваў забяспечваюць устойлівы прыём праграм не толькі па ўсёй тэрыторыі Беларусі, але і ў прыгранічных раёнах Польшчы, Літвы і Латвіі. З 15 чэрвеня 1998 года Беларускае радыё пачало рэтрансліраваць перадачы на рэгіёны Расійскай Федэрацыі. Перадачы ў Расіі можна пачуць штодня з 06:00 да 08:00 на хвалях 256,4 і 25,08 м (1170 і 11960 кГц), з 12:00 да 14:00 на хвалях 256,4 і 25,1 м (1170 і 11960 кГц), з 18:00 да 20:00 на хвалях 256,4 м (1170 кГц), 42,2 м (7105 кГц). Перадачы ва Украіне гучаць штодня (06:00 — 01:00) на хвалі 49,3 м (6080 кГц). У 2016 г. у РБ поўнасцю спыніла вяшчанне правадное радыё<ref>[https://blr.belta.by/infographica/view/belaruskamu-radye-100-gadou-21309 Беларускаму радыё - 100 гадоў]</ref>. З гэтага часу Беларускае радыё вяшчае толькі на FM-хвалях і ў інтэрнэце. У 2025 г. Беларускае радыё прыняла ўдзел у святкаванні стагоддзя радыёвяшчання ў Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://radio1.by/o-radio/istoriya/ |title=Пра радыё. Гісторыя |access-date=16 лістапада 2025 |archive-date=21 чэрвеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621045548/https://radio1.by/o-radio/istoriya/ |url-status=dead }}</ref>. == Цікавыя факты == * Найстарэйшай дзеючай перадачай канала з'яўляецца "Радыёфакт", якая выходзіць у эфір з 1991 г. і была прызнана лепшым інфармацыйным праектам ў 2025 г<ref>Наталья Голубева. [https://teenage.by/article/100-let-v-jefire--vo-dvorce-respubliki-otmetili-jubilej-belorusskogo-radio 100 лет в эфире. Во Дворце Республики отметили юбилей Белорусского радио] // Тeenage.by, 2025-11-20</ref>. * На 1-м канале Беларускага радыё, 2 ліпеня 2026 г. падчас выпуску навінаў у 18:00 на рускай мове вядучая "на аўтамаце" перайшла на беларускую і сказала "заключили пагадненне", адразу дадаўшы "соглашение". І гэта не адзіны выпадак, калі беларусізмы прасковалі ў мову вядучых падчас размовы на рускай мове<ref>[https://berastouski.blogspot.com/2015/02/blog-post_9.html Радыё як "тэлеэкран" і як памочнік] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref>. == Кіраўніцтва == Галоўны дырэктар — [[Максім Аляксандравіч Угляніца]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://radio1.by/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240222135730/https://radio1.by/ |date=22 лютага 2024 }} * Увага! Гаворыць Мінск — Мінск: Усебеларускі радыёкамітэт пры СНК БССР, 1934 — 75 с., фота асобных старонак даступна [https://berastouski.blogspot.com/2026/07/blog-post.html тут] {{Белтэлерадыёкампанія}} {{Радыёстанцыі Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Белтэлерадыёкампанія]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ]] 98b8b8b3zzweh4dbuolbv0layee1i2i 0 47990 5175044 3481949 2026-08-03T18:05:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175044 wikitext text/x-wiki {{Імя |Імя на рускай мове = Аліна |Арыгінальнае напісанне = |Тып = |Паходжанне = германскае |Этымалагічнае значэнне = |Род = жан. |Імя па бацьку_муж = |Імя па бацьку_жонак = |Жаночае парнае імя = |Мужчынскае парнае імя = |Іншыя формы = |Памяншальныя формы = Алінка, Ліна, Аля, Ала. |Англ. = Aline |Араб. = |Арм. = |Рус. = Алина |Балг. = Алина |Венг. = Alina |Грэч. = |Іўр. = |Ідыш = |Ісп. = |Італ. = Alina |Кіт. = |Кар. = |Лат. = |Ням. = Alina, Aline |Польск. = Alina |Рум. = Alina |Тат. = |Укр. = Аліна |Фінск. = Alina |Фр. = Aline |Харв. = |Чэшск. = Alina |Яп. = |Заўвагі = }} '''Аліна''' — жаночае [[Асабістае імя|імя]], якое распаўсюджана ў славянскіх краінах, дзе асацыюецца са словам «[[Алы (колер)|алы]]». З лацінскай перакладаецца як «іншая», «чужая». Імя таксама распаўсюджана ў Скандынавіі, дзе лічыцца формай імя Adelina — высакародная, (жаночая форма ад {{lang-non|aðal}} ці {{lang-ang|æðel}} — высакародны). Памяншальна-ласкальная форма: Аліначка, Алінка, Алюша, Алечка, Алінчык, Аліша, Алінуся, Алінушка, Алінуля, Алішанька, Алінусічка, Алюня, Алінёнак, Ася, Алішка, Аленька. Таксама Аліну часта называюць Аля. Існуюць розныя меркаванні з нагоды таго, ці з’яўляецца Аля памяншальным ад Аліны, або гэта два розных самастойных імя. У хрысціянскім хрышчэнні Аліне надаюць імя Ангеліна, радзей — Ала. Таксама надаюць імя Алена. Імяніны: 23 сакавіка; 26 красавіка; 29 мая; 14 чэрвеня, 16 чэрвеня; 2 ліпеня; 4 жніўня; 29 верасня. Поўнае імя ад Аліна — Адэлаіда, Адэліна і Альбіна. == Спасылкі == * [http://factorname.ru/index.php?option=content&task=view&id=77 Характеристика и значение имени Алина.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120416034228/http://factorname.ru/index.php?option=content&task=view&id=77 |date=16 красавіка 2012 }} [[Катэгорыя:Жаночыя імёны|Аліна]] dtmpna6zdspqmt6af05hiorp8v722if 0 50651 5175112 4722958 2026-08-04T03:42:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175112 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Антрапалогія''' (ад {{lang-el|ανθρωπος}} «чалавек», ''λογος'' «слова») — тэрмін, які азначае сукупнасць метадаў, дысцыплін і напрамкаў, якія даследуюць [[чалавек]]а і яго сутнасць. == Этымалогія == [[Выява:Aristoteles Louvre.jpg|thumb|Арыстоцель]] Тэрмін «антрапалогія» узнік у [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]], першапачаткова азначаў сукупнае вывучэнне [[чалавек]]а, аднак [[Арыстоцель]] пачаў яго ўжываць у адносінах да напрамка [[філасофія|філасофскай]] думкі, што даследаваў духоўны свет чалавека. У гэтым кантэксце антрапалогія разглядалася да сяр. XIX—XX стст., калі пачалі развівацца розныя [[навука|навуковыя]] і [[рэлігія|рэлігійныя]] напрамкі антрапалогіі. == Гісторыя == Людзей заўсёды цікавіла пытанне аб паходжанні чалавека і аб тым, што ён сабой уяўляе. Гэта адлюстроўвалася ў міфалогіі, рэлігійных вучэннях. Першыя навуковыя назіранні і ідэі на гэтую тэму з'явіліся ў Старажытнай Грэцыі ([[Гіпакрат]], [[Герадот]], [[Анаксагор]], [[Сакрат]], [[Арыстоцель]]). Цікавасць да фізічнага і духоўнага жыцця чалавека павялічылася ў эпоху Адраджэння ([[Леанарда да Вінчы]], [[А. Дзюрэр]] і інш.). Вялікія геаграфічныя адкрыцці 15-16 ст. значна пашырылі гарызонты пазнання ў гэтай галіне, пазнаёмілі еўрапейцаў з іншымі чалавечымі расамі і народамі, якія насялялі Амерыку, Акіянію, Усходнюю Азію. Першыя сур'ёзныя спробы пабудаваць навуковыя гіпотэзы пра паходжанне чалавека і яго месца ў прыродзе ажыццёўлены ў XVIII стагоддзі (у Францыі — Ж.Ламетры, [[Д. Дзідро]], К. Гельвецый, Ж. Бюфон, у Германіі — [[І. Кант]], у Швецыі — [[К. Ліней]]). У сярэдзіне XIX стагоддзя сфармавалася антрапалогія як навука аб паходжанні і эвалюцыі фізічнай арганізацыі чалавека і яго рас. У яе станаўленні вялікае значэнне мела эвалюцыйнае вучэнне [[Ч. Дарвін]]а і [[Ж.-Б. Ламарк]]а. Першапачаткова навука пра чалавецтва і народы развівалася пад назвай [[этналогія]]. Аднак ужо ў 1860-1890-я гг. у [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] дадзеная навука атрымлівае назву антрапалогіі. Прычым у ЗША — гэта культурная антрапалогія, а ў Вялікабрытаніі — сацыяльная антрапалогія. Упершыню курс антрапалогіі быў прачытаны ў [[1871]] г. ва {{нп3|Універсітэт Рачэстара|ўніверсітэце Рачэстара|ru|Рочестерский университет}} (ЗША) і ў [[1884]] г. у [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэце]] ў Вялікабрытаніі. Паступова ва ўсім англамоўным свеце замацаваўся падзел антрапалогіі на сацыяльную антрапалогію, з цэнтрам у Вялікабрытаніі і [[культурная антрапалогія|культурную антрапалогію]] з цэнтрам у ЗША. Росквіт і папулярызацыя антрапалогіі звязаны з завяршэннем [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэты тэрмін замацаваўся ў Заходняй Еўропе і ў еўрапейскіх калоніях Афрыцы і Азіі. У былым [[СССР|Савецкім Саюзе]] і ў сучаснай [[Расія|Расіі]], а таксама на постсавецкай прасторы, навуку пра народы традыцыйна называлі [[Этнаграфія|этнаграфіяй]]. Антрапалогіяй ж называлі навуку аб біялагічнай разнастайнасці чалавецтва. У 1990-я гг. тэрмін антрапалогія паступова ўводзіцца ў навуковы абарот ў былых сацыялістычных краінах. У [[Беларусь|Беларусі]] курс сацыяльна-культурнай антрапалогіі упершыню быў прачытаны ў [[1998]] г. [[Павел Усеваладавіч Церашковіч|П. У. Церашковічам]] у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], які з'яўляецца яго распрацоўшчыкам. У аснову дадзенага курса Церашковіч паклаў стандарты ЗША. У цяперашні час у акадэмічнай традыцыі былога СССР паралельна выкарыстоўваюцца 3 тэрміны: антрапалогія, [[этналогія]] і [[этнаграфія]]. Да гэтага часу тэрміналагічны дыспут не завершаны. == Асноўныя напрамкі антрапалогіі == * [[Фізічная антрапалогія]] — [[навука]] аб паходжанні і развіцці фізічнай арганізацыі [[чалавек]]а. * [[Філасофская антрапалогія]] — [[філасофія|філасофскае]] вучэнне аб прыродзе і сутнасці чалавека. * [[Сацыяльна-культурная антрапалогія]] — навука аб параўнальным вывучэнні чалавечых [[грамадства]]ў. Падзяляецца на шэраг спецыялізаваных напрамкаў. :* [[Культурная антрапалогія]] вывучае культурныя, грамадскія і асабіста-псіхалагічныя функцыі чалавека. :* [[Структурная антрапалогія]] — кірунак, сутнасць якога заключаецца ў вывучэнні гісторыі, культуры, паводзін чалавека як праявы агульных, пастаянных структур. :* [[Юрыдычная антрапалогія]] — напрамак, які вывучае [[права]]вое быццё чалавека. * [[Лінгвістычная антрапалогія]] — частка [[мовазнаўства]], якая вывучае чалавечае мысленне праз [[мова|мову]] * [[Гістарычная антрапалогія]] — напрамак [[гістарыяграфія|гістарычнай думкі]], які вывучае паводзіны і міжасобасныя камунікацыі ў [[гісторыя|гісторыі]] на аснове міждысцыплінарных, пераважна структурных метадаў. * [[Рэлігійная антрапалогія]] — разгляд прыроды і сутнасці чалавека ў [[рэлігія|рэлігійных]] вучэннях. == Літаратура == * ''Говард, М.'' [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=5362 Сучасная культурная антрапалогія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210826232737/https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=5362 |date=26 жніўня 2021 }} — Мн.: Незалежная выдавецкая кампанія Тэхналогія, Беларускі Фонд Сораса, 1995 ISBN: 985-6022-16-9 * {{Крыніцы/БелЭн|1|Антрапалогія|І. І. Салівон|391 — 392}} * Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік — Мн: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7 * ''Lombo, J.A.'' Philosophical Anthropology. An Introduction / ''José Angel Lombo, Francesco Russo'' — Downers Grove, 2015 ISBN 978-1-936045-76-1 * ''Niezen, R.'' Public Justice and the Anthropology of Law — Cambridge University Press, 2010 ISBN 978-0521152204 * [https://cap-press.com/pdf/1516.pdf Religion, Anthropology, and Cognitive Science] / Ed. by Harvey Whitehouse and James Laidlaw — Durham: Carolina Academic Press, 2007 ISBN 978-1-59460-107-1 * {{Навукі}} [[Катэгорыя:Антрапалогія| ]] [[Катэгорыя:Грамадскія навукі]] [[Катэгорыя:Чалавек]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] {{Бібліяінфармацыя}} iukarqexezyhl9nvrvavamnjlh04al1 0 50783 5175162 4802745 2026-08-04T06:17:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175162 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = Армен Лявонавіч Тахтаджан (справа). | Грамадзянства = | Навуковая сфера = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = стваральнік новай філагенетычнай [[Сістэма Тахтаджана|сістэмы класіфікацыі вышэйшых раслін]];<br />стваральнік новай сістэмы батаніка-геаграфічнага раянавання планеты | Узнагароды і прэміі = }} {{Сістэматык | Шырыня = | Далінееўскі батанік = | Батанік = Takht. | IPNI = 10396 | List IPNI = + | Заўв_батанік = Іншы варыянт абазначэння: «'''Takhtajan'''» | Заолаг = | Мікрабіёлаг = | wikispecies = Armen Leonovich Takhtajan | commons = }} '''Армэн (Армен) Лявонавіч Тахтаджа́н''' ({{ДН|10|6|1910}} — {{ДС|13|11|2009}}) — расійскі (савецкі, армянскі) [[батаніка|батанік]], [[эвалюцыйная біялогія|біёлаг-эвалюцыяніст]]; акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Арменія|Акадэміі навук Армянскай ССР]] (1971), акадэмік [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]] (1972, член-карэспандэнт з 1966), [[доктар біялагічных навук]], член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (1971), Фінскай акадэміі навук і славеснасці (1971). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1990). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Шуша]]. У 1932 годзе скончыў Усесаюзны інстытут субтрапічных культур у [[Тбілісі]]{{sfn|ВСЭ|1976}}{{sfn|БелЭн|2002}}. У 1938—1948 гадах працаваў у [[Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ерэванскім універсітэце]] (загадчык кафедры). У 1944—1948 гадах займаў пасаду дырэктара Батанічнага інстытута Акадэміі навук Армянскай ССР. У 1949—1961 гадах А. Л. Тахтаджан прафесар [[ЛДУ|Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], з 1954 года — загадчык аддзела, дырэктар [[Батанічны інстытут імя У. Л. Камарова РАН|Батанічнага інстытута Акадэміі навук СССР]]. == Навуковая дзейнасць == Спецыяліст у галіне [[сістэматыка раслін|сістэматыкі раслін]] і [[Эвалюцыя|тэорыі эвалюцыі]], стваральнік новай [[Філагенетыка|філагенетычнай]] сістэмы класіфікацыі [[Вышэйшыя расліны|вышэйшых раслін]] і новай сістэмы батаніка-геаграфічнага раянавання [[Зямля (планета)|Зямлі]]. Аўтар больш дваццаці [[Манаграфія|манаграфій]] і больш трохсот навуковых артыкулаў, прысвечаных сістэматыцы раслін, паходжанню [[Кветкавыя расліны|кветкавых раслін]], эвалюцыйнай [[Марфалогія (біялогія)|марфалогіі]] раслін, [[палеабатаніка|палеабатаніцы]], [[фларыстычнае раянаванне|фларыстычнаму раянаванню]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тахтаджа́н Армен Лявонавіч|Ермакоў В. Ф.|464}} * {{ВСЭ3|Тахтаджя́н Армен Леонович|25|305|аўтар=Жилин С. Г.}} == Спасылкі == * [https://new.ras.ru/staff/akademiki/takhtadzhyan-armen-leonovich/ Профиль на сайте РАН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240715044214/https://new.ras.ru/staff/akademiki/takhtadzhyan-armen-leonovich/ |date=15 ліпеня 2024 }}{{ref-ru}} * [https://shb.nw.ru/wp-content/uploads/2018/06/%D0%A1.-8-31-2010.-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-2.-%E2%84%963..pdf ''Вельгорская Т. В.'' Он неизменно служил идеалам науки. К столетию со дня рождения А. Л. Тахтаджяна (1910—2009) // Историко-биологические исследования. 2010. Том 2. № 2.]{{ref-ru}} * [https://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430944/Grazhdanin_mira_rasteniy_Armen_Leonovich_Takhtadzhyan ''Алексей Оскольский'' Гражданин мира растений (Армен Леонович Тахтаджян) // «Троицкий вариант» № 24(43), 8 декабря 2009 года]{{ref-ru}} * [https://cyberleninka.ru/article/n/akademik-armen-tahtadzhyan-i-razvitie-evolyutsionnoy-teorii ''Галл Я. М.'' Академик Армен Тахтаджян и развитие эволюционной теории // Международный научный и прикладной журнал «Биосфера» 2017, т. 9, № 3.]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тахтаджан Армен Лявонавіч}} [[Катэгорыя:Біёлагі СССР]] [[Катэгорыя:Біёлагі Арменіі]] [[Катэгорыя:Дактары біялагічных навук]] [[Катэгорыя:Дэканы СПбДУ]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] hx19gzf791mphgoiu9xi37bl95iqcil 0 51849 5175070 5068142 2026-08-03T21:53:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175070 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Анато́ль Сямё́навіч Грача́нікаў''' ({{ДН|8|9|1938}}, [[Шарпілаўка (Гомельскі раён)|Шарпілаўка]], [[Гомельскі раён]], [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|7|3|1991}}, [[Мінск]]) — беларускі {{паэт|Беларусі|СССР|XX стагоддзя||}} і {{перакладчык|Беларусі|СССР|XX стагоддзя|на беларускую мову|з рускай мовы|з літоўскай мовы|з украінскай мовы}}{{sfn|Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|1982|с=170}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў у 1960 годзе [[Гомельскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту|Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту]]{{sfn|Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|1982|с=170}}, у 1960—1962 гадах працаваў на Гомельскім рамонтна-механічным заводзе, намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Гомельскага абкама камсамола (1962—1965), першым сакратаром Гомельскага гаркама камсамола (1965—1967). Скончыў [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Вышэйшыя літаратурныя курсы]] ў Маскве (1969). У 1969—1971 гадах — загадчык аддзела літаратуры газеты «[[ЛіМ|Літаратура і мастацтва]]»{{sfn|Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|1982|с=170}}, у 1971—1976 гадах — намеснік старшыні праўлення СП БССР. З 1976 года — галоўны рэдактар часопіса «[[Вясёлка (1957)|Вясёлка]]», з 1978 года — часопіса «Бярозка», з 1982 года — часопіса «[[Маладосць]]». Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1965){{sfn|Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|1982|с=170}}. Загінуў пры нявысветленых абставінах у 1991 годзе. Пахаваны на [[Усходнія могілкі (Мінск)|Усходніх могілках]] у Мінску. == Творчасць == Дэбютаваў у друку ў 1957 годзе. Аўтар зборнікаў вершаў «Магістраль» (1964), «Круглая плошча» (1971), «Грыбная пара» (1973), «Начная змена» (1975), «Дрэва на выспе» (1977), «Калі далёка ты…» (выбраная лірыка, 1979), «Палессе» (вершы і паэмы, 1983), «Верасень» (1984), «Я вас люблю» (1986), «Жнівень-45» (1990), зборніка паэзіі на рускай мове «Звёзды и курганы» (Масква, 1976), кнігі сатыры і гумару «Школа танцаў» (1988), кніжак для дзяцей «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара» (1980), «Валерка і лятаючая талерка» (1983), «Жывая вада» (казкі, 1985), «Зорны палёт» (вершы, казкі, легенды, 1988). У 1988 г. выйшла «Выбранае». Пераклаў на [[Беларуская мова|беларускую мову]] зборнік паэзіі народнай паэткі Узбекістана [[Зульфія (паэтэса)|Зульфіі]] «Такое сэрца ў мяне» (з [[Эдзі Агняцвет]], 1985), кнігі вершаў для дзяцей сучасных афганскіх паэтаў «Ватан — значыць Радзіма» (1987), [[М. Пацхішвілі]] «Рагатун і рагатуха» (1989), а таксама асобныя творы рускіх, украінскіх, малдаўскіх, літоўскіх, сярэднеазіяцкіх паэтаў і паэтаў замежных славянскіх краін. == Пераклады == [[Файл:Поэт Анатолий Гречаников - Гомель - 2018.jpg|міні|208x208пкс|Мемарыяльная дошка на будынку ў [[Гомель|Гомелі]].]] Творы Анатоля Грачанікава перакладалі на дваццаць адну мову, у тым ліку [[англійская мова|англійскую]], [[Французская мова|французскую]], [[Польская мова|польскую]], [[Балгарская мова|балгарскую]], [[Венгерская мова|венгерскую]], [[В’етнамская мова|в’етнамскую]], мовы народаў [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]<ref name="belsoch">{{Спасылка| аўтар = | прозвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://belsoch.org/?pg=biograph&bio=61&pstr=6| загаловак = Анатоль Грачанікаў (1938-1991)| фармат = | назва праекта = | выдавец = belsoch.org| дата = 11 верасня 2010| мова = | каментар = | access-date = 3 красавіка 2025| archive-date = 9 чэрвеня 2025| archive-url = https://web.archive.org/web/20250609204505/http://belsoch.org/?pg=biograph&bio=61&pstr=6| url-status = dead}}</ref>. == Узнагароды == Лаўрэат [[прэмія Ленінскага камсамола Беларусі|прэміі Ленінскага камсамола Беларусі]] (1974) за зборнік вершаў «Грыбная пара», прэміі на Усесаюзным літаратурным конкурсе імя М. Астроўскага (1978) за зборнік паэзіі «Звезды и курганы», [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] (1984) за кнігі вершаў «Палессе», «Валерка і лятаючая талерка», «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара». == Памяць == * У верасні 2008 года ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] была адкрыта юбілейная выстава «Жывая прыгажосць», прысвечаная 70-годдзю з дня нараджэння паэта (звыш 80 выданняў). * 7 верасня 2018 года да 80-годдзя з дня нараджэння паэта ў [[Гомель|Гомелі]] адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі на доме, дзе паэт пражываў з 1964 па 1969 гадах. * 1 ліпеня 2025 года на будынку рэдакцыі газеты «[[Гомельская праўда]]» ([[Гомель]], вул. Палеская, 17а) урачыста адкрылі памятную дошку пісьменнікам, паэтам і журналістам, творчасць якіх звязана з гэтым выданнем — [[Іван Шамякін|Івану Шамякіну]], [[Раман Карпавіч Сабаленка|Раману Сабаленку]], [[Паўлюк Трус|Паўлюку Трусу]], Анатолю Грачанікаву, [[Паўлюк Прануза|Паўлу Пранузе]], [[Міхась Даніленка|Міхасю Даніленку]], [[Капусцін, Аляксандр Пятровіч|Аляксандру Капусціну]], [[Мікола Мятліцкі|Міколе Мятліцкаму]]<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news304299.html|title=Любовь и память связывают навечно: на здании «Гомельскай праўды» торжественно открыли памятную доску в честь писателей, творческая судьба которых связана с газетой|website=Гомельская праўда}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/pamyatnuyu-dosku-v-chest-pisateley-otkryli-na-zdanii-redaktsii-gomelskoy-pravdy|title=Памятную доску в честь писателей открыли на здании редакции «Гомельской правды»}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)|2|Анатоль Грачанікаў}} * {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5||170}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Грачанікаў Анатоль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грачанікаў Анатоль Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] j8y2zgtuob9uvzyi6xti7hz4vsowdhi 0 53415 5175083 5042008 2026-08-04T00:23:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175083 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Андрэй Катлярчук''' (нар. {{ДН|||1968}}, {{МН|Новачаркаск||}}, [[РСФСР]]) — гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]] (1999), доктар гісторыі (PhD, 2006). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і ваеннага і настаўніцы, ураджэнцаў [[Тураў|Турава]]. З бацькамі жыў у [[Чачня|Чачні]], на [[Беларускае Палессе|Палессі]] ў Беларусі. Скончыў гістарычны факультэт [[Бранскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Бранскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]] (1990), аспірантуру [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] пры [[МАЭ РАН]] (Кунсткамера). Кандыдат гістарычных навук (1999). Праходзіў стажыроўку ва [[універсітэт Упсалы|ўніверсітэце Упсалы]] ([[Швецыя]]). З 2000 жыве і працуе ў Швецыі. Абараніў доктарскую дысертацыю ў [[Стакгольмскі ўніверсітэт|Стакгольмскім універсітэце]] (2006). Працаваў выкладчыкам інстытута гісторыі, гендарных даследаванняў і культуралогіі [[Універсітэт Сёдэрторна|ўніверсітэта Паўднёвага Стакгольма — Сёдэрторна]] (Sodertorn University). Цяпер з’яўляецца выкладчыкам кафедры гісторыі Стакгольмскага ўніверсітета<ref>[http://www.historia.su.se/forskning/forskningsomr%C3%A5den/fria-forskningsprojekt/andrej-kotljarchuk-1.107200 Official profile on the website of the Stockholm University] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150929022049/http://www.historia.su.se/forskning/forskningsomr%C3%A5den/fria-forskningsprojekt/andrej-kotljarchuk-1.107200 |date=29 верасня 2015 }}</ref> і старшым навуковым супрацоўнікам Школы гістарычных і сучасных даследаванняў ўніверсітэта Паўднёвага Стакгольма<ref>[http://www.sh.se/p3/ext/content.nsf/aget?openagent&key=sh_personal_profil_en_577120 Official profile on the website of the Södertörn University] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150929092104/http://www.sh.se/p3/ext/content.nsf/aget?openagent&key=sh_personal_profil_en_577120 |date=29 верасня 2015 }}</ref>. == Дзейнасць == Кірункі навуковай дзейнасці — беларуска-расійскія, шведскія, венгерскія, украінскія сувязі, старабеларуская царкоўная гісторыя і літаратура. Аўтар кніг «Праздничная культура в городах России и Белоруссии XVII века» (СПб, 1999), «Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў» (Мінск, 2002, 2007; пад апекай Шведскага інстытута), «In the shadows of Poland and Russia: the Grand Duchy of Lithuania and Sweden in the European crisis of the mid-17th century» (Содэртарн, 2006), «Making The Baltic Union — The 1655 Federation Of Kedainiai Between Sweden And The Grand Duchy Of Lithuania» (2008) і шматлікіх артыкулаў на беларускай, англійскай, рускай, шведскай, украінскай і інш. мовах, у т.л. «Францішак Скарына і кола харвацкіх гуманістаў» (Кантакты і дыялогі, 2000, № 4), «Родная мова ў гісторыі царквы» (Przegląd Prawoslawny, 2000, № 12), «Король Стефан Баторий в народной культуре белорусов» (Studia Russika, T. XVIII: Budapest, 2000). У сакавіку 2022 годзе ў суаўтарстве з доктарам сацыялогіі Мікалаем Захаравым апублікаваў адзін з першых артыкулаў пра гісторыю і сучаснасць беларуска-украінскіх адносін у кантэксце [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]], а таксама ўключнасць і стаўленне да ўварвання беларускага грамадства і рэжыма Лукашэнкі.<ref>''Andrej Kotljarchuk'', ''Nikolay Zakharov''. [https://balticworlds.com/belarus-relations-with-ukraine-and-the-2022-russian-invasion/ Belarus' relations with Ukraine and the 2022 Russian invasion. Historical ties, society, and realpolitik] // Baltic Worlds BW 2022:1-2, pp 32-37</ref> == Узнагароды == * Лаўрэат Прэміі імя Ф. Багушэвіча беларускага ПЭН-цэнтра за «лепшую гістарычную кнігу» (2002) * Лаўрэат Прэміі Паўночна-Амерыканскай асацыяцыі беларускіх даследаванняў (North American Association for Belarusian Studies) імя Зоры Кіпель за публікацыі па беларусістыцы (2007) == Асноўныя публікацыі == === Манаграфіі === # In Forge of Stalin. Swedish colonists of Ukraine in the totalitarian experiments of the twenties century (Stockholm University Press/Södertörn University Academic Studies) 2014, 389 pp. ISBN 978-91-87235-96-2. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:768629/FULLTEXT01.pdf #: Рускае выданне: В кузнице Сталина. Шведские колонисты Украины в тоталитарных экспериментах 20 века. Москва: РОССПЭН. международная серия «История сталинизма». 2012. 224 с. ISBN 978-5-8243-1684-1. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:579093/FULLTEXT03.pdf # In the Shadows of Poland and Russia: the Grand Duchy of Lithuania and Sweden in the European Crisis of the mid-17th Century. PhD dissertation. Södertörn University, 2006, 347 pp. ISBN 91-89315-63-4. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:200752/FULLTEXT01.pdf #: 2-е перапрацаванае выданне: Making the Baltic Union. The 1655 Federation of Kedainiai between Sweden and the Grand Duchy of Lithuania. Saarbrücken: Verlag Dr. Müller, Germany, 2008. 344 pp. ISBN 978-3-639-04331-0. #: Беларускае выданне: У ценю Польшчы і Расеі. Вялікае Княства Літоўскае і Швэцыя ў часе эўрапейскага крызісу сярэдзіны XVII ст. Мінск: Інстытут беларускіх даследаванняў, 2010, 305 с. ISSN 1392-9682. http://prastora.by/knihi/katliarcuk-andrej-u-cieniu-polscy-i-rasiei-vialikaie-kniastva-litouskaie-i-svecyia-u-casie-eurapiejskaha-kryzisu-siaredz#sthash.D0WsfkSm.dpuf #: 2-е беларускае выданне: У ценю Польшчы і Расеі. Вялікае Княства Літоўскае і Швэцыя ў часе эўрапейскага крызісу сярэдзіны XVII ст. Смаленск: Інбелкульт, 2015, 305 с. ISBN 978-5-00076-010-9 # Швэды у гісторыі й культуры беларусаў. Мінск, 2002, 296 с. ISBN 985-6599-58-X. #: 2-е перапрацаванае выданне: Вільнюс: Інстытут беларускіх даследаванняў, 2007. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:860434/FULLTEXT01.pdf # Праздничная культура в городах России и Белоруссии XVII века: официальные церемонии и крестьянская обрядность. СПб.: Slavica Petropolitana, 2001, 240 с. Российская академия наук: Диссерт. ISBN 5-85803-177-3.http://www.livelib.ru/book/1000123027 === Артыкулы і часткі кніг === # «Ethnic cleansing in the Barents region», The Barents Encyclopedia. Umeå, 2016. # «Koldyczewo concentration camp» (co-authored with Martin Dean) in: The Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933—1945, vol. V Extermination, Transit, and Forced Labor Camps for Jews. Ed. by Martin Dean & Geoffrey Megargee. Bloomington: Indiana University Press, 2016. # «Norwegians in the Stalinist Terror: New Perspectives for Research», Fortid, 2015:2, pp.&nbsp;18-22. http://www.fortid.no/tidsskrift/download/fortid_2_2015_hires.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222104006/http://www.fortid.no/tidsskrift/download/fortid_2_2015_hires.pdf |date=22 снежня 2015 }} # «Nazi Genocide of Roma in Belarus and Ukraine: the significance of census data and census takers», Études Tsiganes, 2015:1. # «The Memory of Roma Holocaust in Ukraine. Mass Graves, Memory Work and the Politics of Commemoration», Towards a Common Past? Conflicting Memories in Contemporary Europe. Ed. by Barbara Tornqvist-Plewa. Berlin, New York: Walter de Gruyter. 2015. # «The 1655 Union of Keidaniai between Lithuania and Sweden: Dynastical Dimensions in Historical Perspective», Lithuania-Poland-Sweden. European Dynastic Unions and Historical-Cultural Ties, Vilnius: National Museum, 2014, pp.&nbsp;364-391. # «The Nordic Threat: Soviet Ethnic Cleansing on the Kola Peninsula», The Sea of Identities. A century of Baltic and East European Experiences with Nationality, Class, and Gender, Norbert Götz (ed.), Södertörn University Academic Studies, vol. 60, Stockholm, Elanders, 2014, pp.&nbsp;53-83. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:748534/FULLTEXT01.pdf # «The Nazi genocide of Roma on the territory of occupied Ukraine: the role of Soviet path dependency in contemporary politics of memory», Holocaust and Modernity, 2014:12, [in Russian] pp.&nbsp;24-50. http://holocaust.kiev.ua/news/jurnal_nodostup/Kotljarchuk12.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307145025/http://holocaust.kiev.ua/news/jurnal_nodostup/Kotljarchuk12.pdf |date=7 сакавіка 2016 }} # «Little Red Sweden in Ukraine: the 1930s Comintern project in Gammalsvenskby», The Lost Swedish Tribe: Reapproaching the history of Gammalsvenskby in Ukraine, Piotr Wawrzeniuk & Julia Malitska (eds.), Södertörns högskola, Huddinge, 2014, pp.&nbsp;111-149. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:704718/FULLTEXT01.pdf # «World War II Memory Politics: Jewish, Polish and Roma Minorities of Belarus», The Journal of Belarusian Studies. 2013:1, pp.&nbsp;7-40. http://belarusjournal.com/article/world-war-ii-memory-politics-jewish-polish-and-roma-minorities-belarus-205 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222164342/http://belarusjournal.com/article/world-war-ii-memory-politics-jewish-polish-and-roma-minorities-belarus-205 |date=22 снежня 2015 }} # «Kola Sami in the Stalinist terror: a quantitative analysis», Journal of Northern Studies, 2012:2, pp.&nbsp;59-82. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:606912/FULLTEXT01.pdf # «Tvångsnormaliseringens teknik och kollektivt motstånd. Ukrainasvenskar i Gulagarkipelagen», Historisk Tidskrift. 2011:1, pp.&nbsp;3-24. http://www.historisktidskrift.se/fulltext/2011-1/pdf/HT_2011_1_003-024_kotljarchuk.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222074718/http://www.historisktidskrift.se/fulltext/2011-1/pdf/HT_2011_1_003-024_kotljarchuk.pdf |date=22 снежня 2015 }} # «Hidden History, Divided Memory: the concentration camp of Kaldycheva in Nazi-occupied Belarus», Conference paper presented at the international symposium «Nazi Camps in the Occupied Soviet Territories» Paris. The research centre Yahad-In Unum and the Université Paris-IV Sorbonne. September 19-20, 2011. DVD publication. Paris: Yahad-In Unum. 2012, vol. 4. # SWOT 2. Analysis and Planning for Cross-border Co-operation in Northern Europe. Institute of International Sociology Gorizia. Council of Europe, 2010, chapter 4.1,. «Prospects for „good“ cross-border cooperation between Belarus and Latvia»; chapter 8 «Belarus-Latvia». http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:779068/FULLTEXT01.pdf # «Ruthenian Protestants and the Orthodoxy in the Grand Duchy of Lithuania», Lithuanian Historical Studies. 2009:12, pp.&nbsp;41-62. ISSN 1392—2343. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:579102/FULLTEXT02.pdf # 10. «Історики у штанцях: білоруська наука під Лукашенком», Модерна Україна. 2007. Vol 12:1, pp.&nbsp;62-71. (In Ukrainian). http://uamoderna.com/images/archiv/12_1/4_UM_12_Doslidzennia__Kotlyarchuk.pdf # «Paganism in the Grand Duchy of Lithuania in views of Swedish and English early modern historians», Druvius. 2008:2, pp.&nbsp;79-86. (In Belarusian). # «Ukrainian Swedes in Komi ASSR: survival and everyday life», Skandinavskie chteniya 2008. St. Petersburg, pp.&nbsp;306-325. (In Russian). http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-187-9/978-5-88431-187-9_25.pdf # «The 1655 Union of Kedainiai between Lithuania and Sweden and the nobility of Grodno», Haradzienski palimpsest. Bialystok, 2008, pp.&nbsp;40-48. # «Riga and commercial aspects of the Lithuanian-Swedish relations during the first half of the seventeenth century», Groninger Hanze Studies 2. Ed. Hano Brand, Poul Holm and Leos Müller. Groningen. 2007. pp.&nbsp;240-249. ISBN 978-90-6550-882-9. # «German colonists of Ukraine and their relations with Swedish neighbours», Voprosy Germanskoi Istorii. Dnepropetrovsk, 2007. (In Russian). pp.&nbsp;27-35. # «Students from the Grand Duchy of Lithuania at the Dutch universities: confession, social and ethnic origin and everyday life», ARCHE, 2007:11.(in Belarusian). https://store.arche.by/item/1684 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210617020544/https://store.arche.by/item/1684 |date=17 чэрвеня 2021 }} # «The pro-Swedish Advisory Council of the Grand Duchy of Lithuania in 1655—1656: the origin, structure and fate of members», Faworyci i opozycjoniści. Król a Elity polityczne w Rzeczypospolitej XV—XVII wieku. Krakow, 2006, pp.&nbsp;311-329. # «The Second Northern War and the last Swedish operation in Belarus. A siege of Brest and conflict for the city», Belarusian Historical Review, vol. XII:1-2. 2006, pp.&nbsp;30-69. (In Belarusian with summary in Swedish). http://www.belhistory.eu/andrej-katlyarchuk-drugaya-pa%D1%9Enochnaya-vajna-i-aposhnyaya-shvedskaya-aperacyya-%D1%9E-vkl-abloga-berascya-1657-g-i-sprechka-za-mesta/ # «The tradition of Belarusian Statehood: a war for the past», Contemporary Change in Belarus. Baltic and Eastern European Studies. Vol. 2. Södertörn University. 2004, pp.&nbsp;41-72. ISBN 91-85139-02-5. # «Diplomatic relations between Sweden and Ukraine in 1654—1660», Ukraina i sosednie gosudarstva v XVII. Sankt Petersburg, 2004, pp.&nbsp;90-107. (In Russian). # «The image of Swedes in Belarusian literature», Annus Albaruthenicus, 2002, vol. 3, pp.&nbsp;79-93. # «Karl XII and Belarusian folklore», Skandinavskie chteniya 2002. St. Petersburg, pp.&nbsp;419-427. (In Russian). http://www.kunstkamera.ru/index/science/books/books/skandinavskie_chtenia2002/ # «Karl XII in Mahileu», Past and present history of Mahileu. The materials of the international conference. Mahileu. 2001, pp.&nbsp;95-99. (In Belarusian). # «Polish-Church-Slavonic dictionary of Simeon Polatski in Sweden», Contacts and dialogues. The journal of the International Association for Belarusian studies. Minsk, 2001, vol.6. pp.&nbsp;31-42. (In Belarusian). # «Belarusian minority in the Bryansk region of Russia», ARCHE, 2001:2, pp.&nbsp;155-166. (In Belarusian). http://arche.bymedia.net/2001-2/katla201.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222163140/http://arche.bymedia.net/2001-2/katla201.html |date=22 снежня 2015 }} # «Swedes in history and folklore of Belarusians», Skandinavskie chteniya 1998. St. Petersburg, 2000, pp.&nbsp;187-193. (In Russian). http://urss.ru/cgi-bin/db.pl?lang=Ru&blang=ru&page=Book&id=71419 # «The Bakhtin’s theory and the studies of Belarusian popular culture», Dialogue. Carnival, Chronotop. International Bakhtin Journal, 1998, 3 (24), pp.&nbsp;46-59. (In Russian). http://nevmenandr.net/dkx/?y=1998&n=3&abs=KOTL # Православная церковь в Великом княжестве Литовском // Вестник Белорусского православного экзархата. — 1998. — № 1. — С. 7 — 25. === Рэцэнзіі === * Weiss-Wendt, Anton (ed.), The Nazi genocide of the Roma: reassessment and commemoration, Berghahn Books, New York, 2013, in: Holocaust and Modernity, 2014:1, pp.&nbsp;105-118. http://holocaust.kiev.ua/ * Deland, Mats. Purgatorium: Sverige och andra världskrigets förbrytare. Stockholm: Atlas.2012, in: Arche, ISSN 1392-9682, Vol. 5, pp.&nbsp;166-172. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:749122/FULLTEXT02.pdf * Audronė Janužytė Historians as Nation State-Builders: the Formation of Lithuanian University 1904—1922. 2006, in: Nordisk Østforum, ISSN 0801-7220, Vol. 20: 4, pp.&nbsp;459-461. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:579147/FULLTEXT02.pdf * Bernhard Chiari. Alltag hinter der Front: Besatzung, Kollaboration und Widerstand in Weißrußland 1941—1944. Düsseldorf, 1998. Ab Imperio. 2007:3. pp.&nbsp;482-492. http://abimperio.net/cgi-bin/aishow.pl?state=srch&idlang=2&s=котлярчук{{Недаступная спасылка}} * Gaunt David, Levine Paul A. and Palosuo Laura (eds). 2004. Collaboration and Resistance during the Holocaust. Belarus, Estonia, Latvia, Lithuania. Bern: Peter Lang, 2004. ARCHE, vol. 3. 2005. http://arche.bymedia.net/2005-3/katlarcuk305.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304042220/http://arche.bymedia.net/2005-3/katlarcuk305.htm |date=4 сакавіка 2016 }} * Eriksonas, Linas. 2004. National heroes and national identities. Scotland, Norway and Lithuania. Brussels. 320 pp. Belarusian Historical Review, 2004:11. http://www.belhistory.eu/eriksonas-linas-national-heroes-and-national-identities-scotland-norway-and-lithuania-andrej-katlyarchuk/ * Lindner, Rainer. 1999. Historiker und Herrschaft: Nationsbildung und Geschichtspolitik in Weissrussland im 19. und 20. Jahrhundert. München. ARCHE. Minsk, 2004:2. http://arche.bymedia.net/2004-2/katlarcuk204.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304035649/http://arche.bymedia.net/2004-2/katlarcuk204.htm |date=4 сакавіка 2016 }} * Stone, Daniel. 2001. The Polish-Lithuanian state, 1386—1795. Seattle: University of Washington Press, 2001. 374 p. ARCHE, vol. 5. 2003. http://arche.bymedia.net/2003-5/katl503.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304022535/http://arche.bymedia.net/2003-5/katl503.html |date=4 сакавіка 2016 }} * Snyder, Timothy. 2003. The reconstruction of Nations. Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus 1569—1999. Yale University, USA. 367 p. ARCHE, vol. 2. 2003. http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=12676 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111410/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=12676 |date=4 сакавіка 2016 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * ''Катлярчук А.'' [http://arche.bymedia.net/2001-2/katla201.html Беларусы Бранскага краю: Этнічная гісторыя і сучаснасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222163140/http://arche.bymedia.net/2001-2/katla201.html |date=22 снежня 2015 }} // Arche № 2(16), 2001. * ''Катлярчук А.'' [http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=10704 Нацыянальнае канструяваньне Міцкевіча, або What Tomas Venclova did not say in Harvard] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180523201208/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=10704 |date=23 мая 2018 }} // Arche № 4(44), 2006. * ''Лашкевіч К.'' [http://news.tut.by/society/154609.html Андрэй Катлярчук: Найвялікшы міф нашай гісторыі — «ВКЛ — беларуская дзяржава»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100417185002/http://news.tut.by/society/154609.html |date=17 красавіка 2010 }} // TUT.BY: Грамадства, 9 снежня 2009. {{Лаўрэаты прэміі імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Катлярчук Андрэй}} [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 0uaaxgyijd7jtb49h7v88ivnuehisd4 0 54712 5175060 5174529 2026-08-03T19:53:11Z 5175060 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кудзіненка}} {{Кінематаграфіст | Імя = Андрэй Кудзіненка | Фота = Andrey Kudinenko 2012 AD film director Belarus.JPG | Дата нараджэння = 20.10.1971 | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Прафесія = [[кінарэжысёр]], [[акцёр]] | imdb_id = 0473764 }} '''Андрэй Анатолевіч Кудзіне́нка''' (нар. [[20 кастрычніка]] [[1971]], [[Брэст]], [[Беларусь]]) — беларускі [[кінарэжысёр]]. Сын архітэктара [[Анатоль Дзмітрыевіч Кудзіненка|Анатоля Кудзіненкі]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускую акадэмію мастацтваў]] у 1998 годзе, затым аспірантуру, падчас вучобы атрымліваў стыпендыю адмысловага фонду [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] па падтрымцы таленавітай моладзі, якая мае творчыя дасягненні. Андрэй Кудзіненка — адзін з апошніх вучняў легенды «[[Беларусьфільм]]а» [[Віктар Цімафеевіч Тураў|Віктара Турава]]. Пасля сканчэння Акадэміі здымаў кароткаметражныя фільмы, рэкламу. У 2002 годзе Кудзіненка зняў поўнаметражны дэбют «Битва пяти воинств» ({{lang-be|«Бітва пяці воінстваў»}}). Зняў фільм «[[Акупацыя. Містэрыі]]» (2004). Стужку пра жыццё ў акупаванай нацыстамі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] запрасілі ў афіцыйную праграму Ратэрдамскага міжнароднага кінафэсту. Следам за гэтым «Акупацыю» паказалі ў паралельнай праграме [[Маскоўскі міжнародны кінафестываль|Маскоўскага міжнароднага кінафестывалю]]. У Беларусі фільм быў забаронены да паказу [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам культуры Беларусі]]. Кудзіненка паехаў у Расію, дзе ўдзельнічаў у шэрагу праектаў, працаваў у камандзе Паўла Лунгіна. У 2009 годзе рэжысёр атрымаў запрашэнне «Беларусьфільма», а на пачатку 2010 года Міністэрства культуры вярнула фільм «Акупацыя. Містэрыі» ў адзіны дзяржаўны рэгістр, і 15 лютага 2010 года адбылася беларуская прэм’ера фільма. На кінастудыі «Беларусьфільма» Андрэй Кудзіненка пачынаў працу над «[[Масакра (фільм)|Масакрай]]», сам рэжысёр акрэсліў фільм як сінтэз містычнага трылера, меладрамы і эротыкі<ref>{{Cite web|url=http://news.tut.by/culture/202863.html|title=Кіно, якое павінен паглядзець кожны беларус|website=web.archive.org|date=2016-12-23|access-date=2024-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161223153359/http://news.tut.by/culture/202863.html|archivedate=23 снежня 2016|url-status=dead}}</ref>. Сюжэт «Масакры» (сцэнарыст Аляксандр Качан) грунтуецца на навеле [[Праспер Мерымэ|Праспера Мерымэ]] пра мядзведзя-пярэваратня («Локіс») і матывах старажытных беларускіх легенд. Уладальнік прыза «За найлепшы дэбют» на фестывалі «Літаратура і кіно» ([[Гатчына]], [[Расія]]), «За найлепшы эксперыментальны фільм» на MediaWave’ 99 ([[Венгрыя]]). У кастрычніку 2012 і 2014 гадоў выступіў членам журы кінафестывалю беларускага кіно ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). З 2015 года куратар мультымедыйнага праекту «[[Хронотопь]]». У ліпені 2026 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[АМАП (Беларусь)|АМАП]] правялі ператрус у кватэры і кінашколе Андрэя Кудзіненкі, пасля чаго ён вымушана пакінуў Беларусь<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/400896|title=«Распытвалі пра фінансаванне з-за мяжы». Рэжысёр Андрэй Кудзіненка расказаў пра ператрусы, КДБ і ўцёкі без пашпарта|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/26685940.html Кудзіненка: Я ня бачу сябе ў расійскім кіно] // svaboda.org * [http://novychas.by/kultura/chranatopj_bjelaruskaja_andrej/ «ХРАНАТОПь» Беларуская. Андрэй Кудзіненка запрашае да сучаснай міфалогіі] // novychas.by {{Фільмы Андрэя Кудзіненкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Кудзіненка Андрэй Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]] bb5ashqt5t8fq25d6cykao3jccr22uo 0 56121 5175121 5156109 2026-08-04T04:32:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175121 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў | Назва = Апенінскі паўвостраў | Карта = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 5000000 |Акваторыя = Тырэнскае мора |Акваторыя 1 = Адрыятычнае мора |Акваторыя 2 = Іанічнае мора | Плошча = 149000 | Вышыня = |Краіна = Італія |Краіна 1 = Сан-Марына |Краіна 2 = Ватыкан | Выява =Satellite image of Italy in March 2003.jpg | Подпіс =Спадарожнікавы здымак паўвострава вясною }} '''Апені́нскі паўвостраў''' ({{lang-it|Penisola appenninica}}), часам таксама '''Італьянскі паўвостраў''' ({{lang-it|Penisola italiana}}), — [[паўвостраў]] [[Еўропа|Еўрапейскага кантынента]], які прасціраецца ў [[Міжземнае мора]] з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Згодна з [[Фізічная геаграфія|фізіка-геаграфічным]] раянаваннем [[Італія|Італіі]], якое прадугледжвае падзел краіны на тры часткі, гэтая тэрыторыя вызначаецца як «Паўастраўная Італія» — нароўні з [[Кантынентальная Італія|кантынентальнай]] і [[Астраўная Італія|астраўной]] часткамі<ref>{{cite encyclopedia |date=1993 |title=Italia |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italia_(Enciclopedia-Italiana)/ |encyclopedia=Enciclopedia Treccani }}</ref><ref>{{cite book |first=Giorgio |last=Pullè |date=1925-1926 |title=Italia continentale, Italia peninsulare e insulare |language=it |publisher=Bemporad |location=Firenze }}</ref><ref>{{cite book |first=Giampietro |last=Paci |date=2005 |chapter=Italia Fisica |title=Guardare il mondo |url=https://www.alpileviscampia.edu.it/archived_files/files/26-05-2020_Italia_fisica%281%29.pdf |language=it |publisher=Zanichelli Editore |page=88 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruno |last=Nice |date=1996 |title= Questo nostro mondo |language=it |series=Conoscere l'Italia |volume=I |publisher=Istituto geografico De Agostini |location=Novara |page=211}}</ref><ref>Eliseo Reclus, ''[https://linux.studenti.polito.it/static_resources/liberliber/biblioteca/r/reclus/nuova_geografia_universale_la_terra_e_gli_uomini_5_2/pdf/nuova__p.pdf Nuova geografia universale la Terra e gli uomini. Volume 5, parte seconda — L’Italia]'', Vallardi, 1888</ref>. У палітычным плане паўвостраў амаль цалкам уваходзіць у склад [[Італьянская Рэспубліка|Італьянскай Рэспублікі]], а таксама ахоплівае ўсе тэрыторыі [[Карлікавая дзяржава|мікрадзяржаў]] [[Сан-Марына]] і [[Ватыкан]]. Землі Італьянскай Рэспублікі, размешчаныя на паўвостраве, падзяляюцца на дзесяць рэгіёнаў. Калі рухацца з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход, гэта: Таскана (за выключэннем крайніх паўночных раёнаў), [[Марке]], [[Умбрыя]], [[Лацыа]], [[Абруцы]], [[Малізэ]], [[Апулія]], [[Кампанія (Італія)|Кампанія]], [[Базіліката]] і [[Калабрыя]]. Да гэтай зоны таксама адносяцца некаторыя паўднёвыя ўскрайкі [[Лігурыя|Лігурыі]] і [[Эмілія-Раманья|Эміліі-Раманьі]]. Праз асаблівасць свайго выгляду, Апенінскі паўвостраў часта называюць «Італьянскім чаравіком». == Фізічная геаграфія == {{main|Геаграфія Італіі}} === Вызначэнне === Ва ўласным сэнсе выраз «Апенінскі паўвостраў» адносіцца непасрэдна да той часткі Італіі, якая фактычна з’яўляецца паўвостравам. Гэта тэрыторыя, размешчаная на поўдзень ад умоўнай лініі, што злучае вусце ракі [[Магра (рака)|Магра]] з вусцем ракі [[Марэк’я (рака)|Марэк’я]] (так званая «лінія [[Ла-Спецыя]] — [[Рыміні]]»)<ref name="Vol 2004, p.78">De Agostini Ed., ''L’Enciclopedia Geografica — Vol. I — Italia'', 2004, p.78</ref><ref name="ReferenceA">Touring Club Italiano, ''Conosci l’Italia — Vol. I: L’Italia fisica'', 1957</ref>, якая праходзіць паблізу 44-й паралелі. Большую частку гэтай тэрыторыі займае горны ланцуг [[Апенінскія горы|Апенінаў]], дзякуючы якім паўвостраў атрымаў адну са сваіх назваў. Калі рухацца па гадзіннікавай стрэлцы, паўвостраў абмываюць чатыры моры: [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнае]], [[Іанічнае мора|Іанічнае]], [[Тырэнскае мора|Тырэнскае]] і [[Лігурыйскае мора|Лігурыйскае]]. Частка краіны, якая ляжыць у межах паўвострава, называецца «Паўастраўной Італіяй» — гэты тэрмін выкарыстоўваецца нароўні з паняццямі «[[Кантынентальная Італія]]» і «[[Астраўная Італія]]». Апенінскі паўвостраў часта называюць «Ботам» ({{lang-it|lo Stivale}}) праз характэрную форму, якая нагадвае [[Боты|аднайменны абутак]]: паўвостраў [[Саленціна]] ўтварае «[[абцас]]», паўвостраў [[Гаргана]] — «шпору», а Калабрыя — «насок». Менавіта тут знаходзіцца адзіны дзейны [[вулкан]] кантынентальнай Еўропы — [[Везувій]]. У больш шырокім сэнсе пад «Італьянскім паўвостравам» часам разумеюць сукупнасць Кантынентальнай і Паўастраўной Італіі. У такім выпадку ягоныя межы распасціраюцца ад [[Альпы|Альпаў]] (дакладна ад паўднёвага схілу альпійскага [[водападзел]]у) аж да крайніх пунктаў Калабрыі: мыса [[Меліта-дзі-Порта-Сальва|Пунта-Меліта]] на поўдні<ref name="treccani.it">{{Cite web |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/melito-di-porto-salvo_(Enciclopedia-Italiana)/ |title=MELITO di Porto Salvo |work=treccani.it |language=it}}</ref> і мыса [[Спартывента (мыс, Калабрыя)|Спартывента]] на паўднёвым захадзе<ref>{{cite encyclopedia |date= |title=Peninsulare |url=https://www.treccani.it/vocabolario/peninsulare/ |encyclopedia=Vocabolario Treccani }}</ref>. === Памеры === Працягласць паўвострава з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход складае прыкладна 1000 км. У сваёй паўднёвай частцы ён раздзяляецца на два меншыя паўастравы: [[Саленціна|Саленційскі]] на паўднёвым усходзе і [[Калабрыя|Калабрыйскі]] на паўднёвым захадзе. Максімальная шырыня дасягае 254 км па косай лініі, якая злучае мысы [[Анкона]] і [[П’ямбіна (мыс)|П’ямбіна]]<ref name="ReferenceB">{{cite book |last1=Melzi |first1=Battista |last2=Comandini |first2=Alfredo |date=1920 |title=Il nuovissimo Melzi: dizionario italiano |language=it |publisher=A. Vallardi |page=563 }}</ref>. Аднак у папярочным кірунку, перпендыкулярна да асноўнай восі (ад [[Монтэ-Арджэнтарыа]] да [[Монтэ-Конера]]), шырыня паўвострава роўная 240 км<ref>{{cite book |last=Nice |first=Bruno |date=1996 |title=Questo nostro mondo |language=it |series=Conoscere l'Italia |volume=I |location=Novara |publisher=Istituto geografico De Agostini }}</ref><ref>{{cite book |last=Nice |first=Bruno |date=2002 |title=Montagne d'Italia |url=https://archive.org/details/isbn_9788841804636 |language=it |location=Novara |publisher=Istituto geografico De Agostini |page=[https://archive.org/details/isbn_9788841804636/page/20 20] |isbn=9788841804636 }}</ref>. Мінімальная шырыня фіксуецца на самым поўдні паўвострава, у раёне пярэсмыка [[Катандзара (пярэсмык)|Катандзара]] ў Калабрыі — усяго 35 км. Гэты пярэсмык знаходзіцца паміж залівам [[Сант-Эўфемія (заліў)|Сант-Эўфемія]] ў Тырэнскім моры і залівам [[Сквілачэ (заліў)|Сквілачэ]] ў Іанічным моры. === Рэльеф === ==== Горы ==== {{main|Апенінскія горы}} [[Файл:Il Gran Sasso d'Italia, il paretone nord.JPG|міні|[[Гран-Саса-д’Італія]], самая высокая гара на Апенінскім паўвостраве.]] Праз увесь Апенінскі паўвостраў цягнецца [[Апенінскія горы|аднайменны горны ланцуг]], які часта называюць «хрыбтом» паўвострава. Толькі два ўчасткі Апенінскай сістэмы не ўваходзяць у склад паўвострава: самы паўночны — [[Лігурыйскія Апеніны]], і самы паўднёвы — [[Сіцылійскія Апеніны]]. Калі рухацца з поўначы на поўдзень, структура гор выглядае наступным чынам: * '''[[Таскана-Эміліянскія Апеніны]]'''. Яны аддзяляюць кантынентальную Італію ад паўастраўной, якая пачынаецца на поўдзень ад іхняга водападзелу. * '''[[Цэнтральныя Апеніны]]'''. Гэта самая высокая частка ўсяго ланцуга. Яна ўключае [[Умбра-Маркскія Апеніны|Умбра-Маркскія]] і [[Абруццкія Апеніны]]. Менавіта тут, у рэгіёне [[Абруцы|Абруцаў]], знаходзіцца найвышэйшая гара паўвострава — [[Гран-Саса-д’Італія]]. * '''[[Паўднёвыя Апеніны]]'''. Яны складаюцца з чатырох секцый: [[Саніцкія Апеніны|Саніцкіх]]{{efn|Некаторыя аўтары не вылучаюць Саніцкія Апеніны як самастойную частку Паўднёвых Апенінаў, а лічаць іх паўночным участкам [[Кампанскія Апеніны|Кампанскіх Апенінаў]]<ref>{{cite book |last=Ruocco |first=Domenico |date=1972 |title=Introduzione allo studio regionale dell'Italia |url=https://books.google.it/books?id=TJIZAQAAMAAJ&q=%22appennino+sannita%22+%22appennino+campano%22&dq=%22appennino+sannita%22+%22appennino+campano%22&hl=it&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjk_b-Xyq6JAxUvhP0HHZ4oMkQQ6AF6BAgLEAI |language=it |location= |publisher=Libreria scientifica |page=49}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.regione.molise.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/19119 |title=Rapporto Preliminare (art. 13 D.Lgs. 152/06) della procedura di Valutazione Ambientale Strategica del Piano d’Ambito del Servizio idrico integrato della regione Molise |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.isprambiente.gov.it/files/pubblicazioni/rapporti/fanghi/relazione-arpa-molise.pdf |title=Relazione di ARPA Molise |first=Annamaria |last=Manuppella |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.schededigeografia.net/Italia/Regioni/Molise.htm |title=Molise |work=schededigeografia.net |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.aledo.it/mediasoft/italy/molise/molise.htm |title=Molise |work=aledo.it |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref>.}}, [[Кампанскія Апеніны|Кампанскіх]], [[Луканскія Апеніны|Луканскіх]] і [[Калабрыйскія Апеніны|Калабрыйскіх Апенінаў]], якія заканчваюцца ля берагоў [[Месінскі праліў|Месінскага праліва]]. З заходняга боку горны хрыбет суправаджаюць [[Антыапеніны]] (або Перадапеніны): [[Тасканскія Антыапеніны|Тасканскія]], [[Лацыянскія Антыапеніны|Лацыянскія]] і [[Кампанскія Антыапеніны|Кампанскія]]. У складзе апошніх знаходзіцца [[Везувій]] — адзіны дзейны [[вулкан]] на паўвостраве, які дамінуе над пейзажам [[Неапалітанскі заліў|Неапалітанскага заліва]]. З усходняга боку Антыапеніны сустракаюцца толькі ў Апуліі, дзе яны носяць назву [[Апула-Гарганскія Антыапеніны|Апула-Гарганскіх]]. ==== Узгоркі і раўніны ==== Рэгіёны [[Таскана]], [[Умбрыя]] і [[Марке]] — самыя [[Пагорак|пагорыстыя]]: узвышшы займаюць каля 70 % іхняй плошчы. [[Апулія]], наадварот, з’яўляецца самым [[Раўніна|раўнінным]] рэгіёнам Італіі (каля 50 % тэрыторыі). Менавіта тут ляжыць самая вялікая раўніна паўвострава — [[Тавальерэ-дэле-Пулье]]. У паўднёвай частцы Лацыа знаходзіцца [[Панцінскія палі]], якая калісьці былі [[Балота|балоцістай]] раўнінай, затым асушаная. ==== Карставыя з’явы ==== [[Карст]] шырока распаўсюджаны ў Умбра-Маркскіх Апенінах, дзе знаходзяцца вядомыя пячоры [[Фразасі (пячоры)|Фразасі]], а таксама на плато [[Мурджэ (плато)|Мурджэ]] (Апулія), у нетрах якога раскінуліся пячоры [[Кастэлана (пячоры)|Кастэлана]]. === Гідраграфія === ==== Рэкі ==== {{Гл. таксама|Рэкі Італіі}} [[Файл:Castel Sant´Angelo - Roma (Mausoleo de Adriano).jpg|міні|[[Тыбр]] у [[Рым]]е, паблізу [[Мост Сант-Анджэла|моста Сант-Анджэла]]]] [[Файл:FirenzeDec092023 01.jpg|міні|[[Арно]] ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]]] [[Файл:Gola del Furlo 2.jpg|міні|Цясніна [[Фурло (цясніна)|Фурло]] ў рэгіёне Марке]] Два асноўныя схілы Італьянскага паўвострава — тырэнскі і адрыятычны — маюць істотныя гідраграфічныя адрозненні. Гэта абумоўлена тым, што апенінскі водападзел ссунуты ў бок Адрыятычнага мора, што на ўсходзе. У выніку рэкі гэтага схілу маюць карацейшы шлях да вусця, тады як на тырэнскім схіле сітуацыя адваротная. Самыя доўгія рэкі паўвострава, якія маюць найбольш шырокія вадазборныя басейны і самыя працяглыя прытокі, упадаюць у [[Тырэнскае мора]]. * [[Тыбр]] (''Tevere'') — галоўная рака паўвострава. З даўжынёй 405 км ён займае трэцяе месца сярод усіх рэк Італіі. Па сярэднямесячным расходзе вады (324 м³/с) Тыбр таксама трэці, але фактычна займае другое месца сярод самастойных рэк (саступаючы толькі [[По (рака)|По]]), бо рака [[Тычына (рака)|Тычына]], якая мае большы паказчык, з’яўляецца [[прыток]]ам. Па плошчы басейна (17 375 км²) Тыбр саступае толькі рацэ По. Ён бярэ пачатак у [[Эмілія-Раманья|Эміліі-Раманьі]], але ўжо праз некалькі кіламетраў пакідае гэты рэгіён і цячэ праз Таскану, Умбрыю і Лацыа, абмываючы ўскраіны горада [[Перуджа]] і сталіцу краіны — [[Рым]]. ** [[Нера (прыток Тыбра)|Нера]] (''Nera''), прыток Тыбра, — самы доўгі прыток на паўвостраве і адзіны, даўжыня якога перавышае 100 км. Працякае праз Марке, Умбрыю і Лацыа. * [[Арно]] (''Arno'') — другая па даўжыні рака паўвострава (241 км) і восьмая ў Італіі (або чацвёртая, калі не лічыць прытокі). Цячэ выключна па тэрыторыі Тасканы, праходзячы праз [[Фларэнцыя|Фларэнцыю]]. * [[Вальтурна]] (''Volturno'') — рэцяя рака паўвострава даўжынёю 175 км (12-е месца ў Італіі). Працякае праз Малізэ і Кампанію. * Іншыя буйныя рэкі (больш за 100 км): [[Ліры (рака)|Ліры-Гарыльяна]] (Абруцы, Лацыа, Кампанія) і [[Амбронэ (рака)|Амбронэ]] (цалкам у Таскане). На [[Адрыятычнае мора|адрыятычным]] схіле ёсць пяць рэк даўжынёй больш за 100 км: * [[Атэрна-Пескара]] (152 км) — найбуйнейшая рака гэтага схілу, знаходзіцца ў Абруцах; * [[Офанта]] (цячэ праз Кампанію, Базілікату і Апулію); * [[Сангра (рака)|Сангра]] (Абруцы); * [[Метаўра]] (Марке); * [[Тронта]] (вытокі ў Лацыа, асноўнае рэчышча ў Марке). Для рэгіёна Марке ўласціва амаль паралельнае размяшчэнне рэк. Перад выхадам на пагорыстую раўніну і да мора яны праразаюць стромкія рачныя цясніны (горы). Гэта звязана з тым, што вытокі знаходзяцца ў галоўным ланцугу Апенінаў, і на шляху да ўзбярэжжа рэкам даводзіцца пераадольваць усходнія горныя пасмы. У Абруцах і Малізэ рэкі таксама цякуць паралельна, за выключэннем Атэрна-Пескары, рэчышча якой выгінаецца пад прамым вуглом. Асобна варта адзначыць сітуацыю ў Апуліі. Рэкі тут малаводныя і сустракаюцца толькі на поўначы рэгіёна. На астатняй тэрыторыі з-за адсутнасці гор і карставай прыроды глебы рэкі проста не могуць пракласціся<ref>{{cite book |author=Dinucci |date=2010 |chapter=Puglia |chapter-url=https://online.scuola.zanichelli.it/geograficamente/wp-content/uploads/Zanichelli_Dinucci_Geograficamente_vol1_16_Puglia.pdf |title=Geograficamente essenziale |publisher=Zanichelli editore |location=Bologna }}</ref>. Каб забяспечыць вадой насельніцтва, тут быў пабудаваны [[Апулійскі акведук]] — самая вялікая сістэма водазабеспячэння ў Еўропе. Сетка трубаправодаў цягнецца на 20 тысяч кіламетраў і абслугоўвае больш за 4 мільёны жыхароў<ref>{{cite web |url=https://www.aqp.it/perche-acquedotto |title=Perché Acquedotto |work=www.aqp.it |publisher=Acquedotto Pugliese |location=Bari |language=it |archive-url= |archive-date= |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. На [[Іанічнае мора|іанічным]] схіле рэкі таксама маюць пераважна паралельны напрамак цячэння. Тры ракі перавышаюць адзнаку ў 100 км, і ўсе яны знаходзяцца ў Базілікаце: [[Базента (рака)|Базента]] (149 км, найдаўжэйшая), [[Агры (рака)|Агры]] і [[Брадана (рака)|Брадана]]. ==== Азёры ==== {{Гл. таксама|Азёры Італіі}} [[Файл:Bisenzio 1.JPG|міні|Мыс Бізенцыа на возеры [[Бальсена (возера)|Бальсена]]]] [[Файл:Lac de Nemi et Genzano di Roma.JPG|міні|Кратарнае возера [[Немі (возера)|Немі]]]] Большасць буйных азёр Італьянскага паўвострава засяроджана на тырэнскім схіле. Самы вялікі вадаём знаходзіцца ў Умбрыі — гэта возера [[Тразімена]] (128 км²), якое займае чацвёртае месца па плошчы ў Італіі. Гэта адзінае сярод буйных азёр паўвострава, якое мае не [[Вулканічнае возера|вулканічнае]], а [[Тэктанічнае возера|тэктанічна]]-[[Алювій|алювіяльнае]] паходжанне (прычым гэта самае вялікае возера такога тыпу ў краіне). Праз малую глыбіню (у сярэднім 4,3 м, максімум — не больш за 6 м<ref>{{cite book |author={{comment|AA. VV.|Autori vari}} |date=2007 |title=Guida d'Italia. Umbria (edizione speciale per la rivista Panorama) |url= |location=Milano |publisher=Touring Editore S.r.l. / Arnaldo Mondadori Editore SpA |volume=5 |page=179 |language=it }}</ref>) яго адносяць да ламінарнага тыпу. Навакольныя пагоркі ўтвараюць своеасаблівы прыродны [[амфітэатр]], павернуты да воднай гладзі. У Лацыа знаходзіцца адзінае, акрамя Тразімена, возера паўвострава плошчай больш за 100 км² — [[Бальсена (возера)|Бальсена]] (114,5 км²). Разам з азёрамі [[Брачана (возера)|Брачана]] (57,5 км²), [[Віка (возера)|Віка]] (12,1 км²) і [[Альбана (возера)|Альбана]] (6 км²) яно ўваходзіць у «чацвёрку» найбуйнейшых [[Вулканічнае возера|азёр вулканічнага паходжання]]. Іхнія воды запоўнілі старажытныя [[Вулканічны кратар|кратары]], што абумовіла галоўную асаблівасць гэтых вадаёмаў: усе яны размешчаны на вяршынях шырокіх узвышшаў, утвораных патухлымі вулканамі. Возера Бальсена займае пятае месца ў Італіі па плошчы, а Брачана — восьмае. На іанічным схіле натуральных азёр плошчай больш за 3 км² не існуе. На адрыятычным схіле ёсць толькі два возеры памерам больш за 50 км²: [[Варана (возера)|Варана]] (60,5 км²) і [[Лезіна (возера)|Лезіна]] (51,4 км²). Яны знаходзяцца непадалёк адно ад аднаго, на поўнач ад мыса [[Гаргана]]. Гэта прыбярэжныя азёры, якія ўзніклі дзякуючы дзеянню мора: яно намывала асадак, і з цягам стагоддзяў утварылася пясчаная каса, якая аддзяліла іх ад адкрытай вады. З прычыны такога паходжання вада ў іх саланаватая. Возера Варана — сёмае па велічыні ў Італіі, а возера Лезіна — дзявятае. [[Файл:Lago Trasimeno vito con il drone.jpg|міні|цэнтр|upright=3|Возера [[Тразімена]]]] === Узбярэжжа === Апенінскі паўвостраў абмываецца на захадзе [[Тырэнскае мора|Тырэнскім морам]], на поўдні — [[Іанічнае мора|Іанічным]], а на ўсходзе — [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным]]. ==== Тырэнскае ўзбярэжжа ==== [[Файл:Argentario dal satellite.jpg|міні|Мыс [[Монтэ-Арджэнтарыа]]]] Тырэнскія берагі — самыя разнастайныя: тут шмат [[мыс]]аў, [[Заліў|заліваў]], паўастравоў і [[Востраў|астравоў]]. Калі рухацца з поўначы на поўдзень, у Таскане спачатку цягнецца нізкі і прамы ўчастак узбярэжжа [[Версілія|Версіліі]]. Затым ідуць мыс [[П’ямбіна (мыс)|П’ямбіна]], заліў Фалоніка і мыс [[Монтэ-Арджэнтарыа]]. Апошні злучаны з асноўнай часткай сушы дзвюма пясчанымі косамі — [[Томбала-дэла-Джанела]] і [[Томбала-дэла-Фенілья]], якія ўтвараюць лагуну [[Арбетэла (лагуна)|Арбетэла]]. Непадалёк ад тасканскіх берагоў ляжыць [[Тасканскі архіпелаг]], у склад якога ўваходзіць востраў [[Эльба (востраў)|Эльба]] — самы вялікі сярод «малых астравоў» Італьянскага рэгіёна (пасля [[Мальта (востраў)|Мальты]]). [[Файл:Promontorio.jpeg|міні|злева|Мыс [[Чырчэа (гара)|Чырчэа]], від з возера [[Сабаўдзія (возера)|Сабаўдзія]]]] У Лацыа спачатку ідзе доўгі ўчастак нізкага берага з чатырма шырокімі дугападобнымі выгінамі. Далей размешчаны мыс-гара [[Чырчэа (гара)|Чырчэа]], заліў Тэрачына, мыс [[Гаэта]] і [[Гаэта (заліў)|аднайменны заліў]]. На поўдзень ад гэтага заліва знаходзяцца [[Панцінскія астравы]]. У Кампаніі адкрываецца [[Неапалітанскі заліў]]. Ён ляжыць паміж мысам [[Мізена (мыс)|Мізена]] і [[Сарэнційскі паўвостраў|Сарэнційскім паўвостравам]], які вылучаецца сваім маляўнічым высокім і скалістым берагам. Ад адкрытага мора Неапалітанскі заліў аддзяляюць астравы [[Кампанскі архіпелаг|Кампанскага архіпелага]]. На поўдзень ад Сарэнційскага паўвострава знаходзіцца [[Салернскі заліў]], за якім цягнецца яшчэ адзін участак высокага скалістага ўзбярэжжа — горны масіў [[Чылента]]. За межамі Чылента высокі бераг працягваецца на кароткім тырэнскім адрэзку Базілікаты і далей у Калабрыі аж да заліва [[Сант-Эўфемія (заліў)|Сант-Эўфемія]]. Следам ідзе яшчэ адзін невялікі ўчастак высокага ўзбярэжжа да заліва [[Джоя-Таўра (заліў)|Джоя-Таўра]], пасля якога адкрываецца [[Месінскі праліў]], што злучае Тырэнскае мора з [[Іанічнае мора|Іанічным]] і адасабляе Калабрыю ад вострава [[Сіцылія]]. ==== Іанічнае ўзбярэжжа ==== [[Файл:Gulf of Calabria.PNG|міні|upright|Залівы вакол Калабрыі]] У [[Іанічнае мора|Іанічным моры]], адразу за Месінскім пралівам, пачынаецца [[Калабрыя|калабрыйскае]] ўзбярэжжа. Тут выступае горны масіў [[Аспрамонтэ]], які ўтварае мыс [[Меліта-дзі-Порта-Сальва|Пунта-Меліта]] (самы паўднёвы пункт Італьянскага паўвострава) і мыс [[Спартывента (мыс, Калабрыя)|Спартывента]]<ref name="treccani.it"/><ref>{{Cite web |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/capo-spartivento_(Enciclopedia-Italiana)/ |title=SPARTIVENTO, Capo - Enciclopedia |work=Treccani |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. Затым цягнецца ўчастак высокага берага да заліва [[Сквілачэ (заліў)|Сквілачэ]]. Пасля яго высокае ўзбярэжжа працягваецца да заліва [[Карыльяна (заліў)|Карыльяна]] і вялізнага заліва [[Таранта (заліў)|Таранта]] — самага буйнога ў Італіі<ref>{{cite web |url=https://www.laterradipuglia.it/benvenuti-in-puglia/regione-puglia/i-golfi-della-puglia |title=I golfi della Puglia |work=laterradipuglia.it |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. Унутры гэтага заліва, непадалёк ад [[Таранта|горада, які даў яму назву]], размешчаны невялікі архіпелаг астравоў [[Керадзі (астравы)|Керадзі]]. Іанічнае ўзбярэжжа Базілікаты — нізіннае і пясчанае. Далей, ужо на тэрыторыі Апуліі, пачынаецца паўвостраў [[Саленціна]]. На ягоным іанічным баку нізкія ўчасткі берага чаргуюцца з высокімі аж да мыса [[Санта-Марыя-дзі-Леўка]]. Гэта крайні паўднёва-ўсходні пункт Італьянскага паўвострава, за межамі якога пачынаецца Адрыятычнае мора<ref>{{cite web |url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |date=1953 |work=iho-ohi.net |publisher=International Hydrographic Organization |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |archive-date=8 кастрычніка 2011 |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. ==== Адрыятычнае ўзбярэжжа ==== [[Файл:Raggi sulla punta della Scalaccia.jpg|міні|Участак [[Рыўера Конера|рыўеры Конера]]]] Адрыятычныя берагі паўвострава Саленціна пераважна нізінныя і пясчаныя, з рэдкімі ўключэннямі высокага берага. Такі характар мясцовасці захоўваецца пры руху з поўдня на поўнач аж да заліва [[Манфрэдонія (заліў)|Манфрэдонія]], які ўтвораны выступам вялікага мыса [[Гаргана]]. Паўднёвыя і ўсходнія схілы гэтага масіва абрываюцца ў мора высокімі берагамі са шматлікімі пляжамі, схаванымі паміж скалістымі ўцёсамі. Паўночны бок, наадварот, нізкі; тут знаходзяцца два прыбярэжныя возеры — [[Лезіна (возера)|Лезіна]] і [[Варана (возера)|Варана]], аддзеленыя ад мора пясчанымі дзюнамі. На поўнач ад Гаргана ляжыць архіпелаг [[Ізоле-Трэміці|астравоў Трэміці]]. Далей на поўнач ад Гаргана ўзбярэжжа рэгіёнаў [[Малізэ]], [[Абруцы]] і [[Марке]] (а пры пераходзе ў кантынентальную Італію — і [[Раманья|Раманьі]], [[Венета]] і [[Фрыулі-Венецыя-Джулія|Фрыулі]]) застаецца тыпова нізкім і пясчаным. Гэтая паласа цягнецца прыкладна на 700 км — аж да [[Трыесцкі заліў|Трыесцкага заліва]], дзе зноў пачынаецца высокі бераг<ref>{{cite web |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/giunta/dettaglio.act;jsessionid=9B7097073C0AFE352F85C997CEC6251E?dir=/rafvg/cms/RAFVG/Giunta/&id=97551&ass=C07&WT.ti=Ricerca%20comunicati%20stampa#:~:text=In%20Friuli%20Venezia%20Giulia%20la,lunghezza%20di%20circa%2014%20km. |title=Ambiente: Vito firma protocollo per redazione linee guida difesa coste |date= |work=regione.fvg.it |publisher=Giunta regionale del Friuli-Venezia Giulia |language=it |archive-url= |archive-date= |access-date= |url-status=dead }}</ref>. Пасярод гэтай доўгай чарады пляжаў, якую перарываюць толькі [[Вусце ракі|вусці рэк]], у рэгіёне Марке вылучаецца мыс [[Конера (гара)|Конера]]. Ён утварае каля 20 км высокага берага, дзе пляжы заціснуты паміж каменнымі выступамі і градамі скал. Дарэчы, менавіта на лініі, якая злучае мыс Анкона (ля падножжа Конера) і мыс П’ямбіна, фіксуецца максімальная шырыня Італьянскага паўвострава — 254 км<ref name="ReferenceB"/>. Сярод іншых участкаў высокага берага варта адзначыць 10-кіламетровае [[Запаведнік|запаведнае]] узбярэжжа [[Рэгіянальны прыродны парк Монтэ-Сан-Бартала|Монтэ-Сан-Бартала]] (таксама ў Марке) і некаторыя кароткія адрэзкі ў паўднёвых Абруцах, якія чаргуюцца з пляжамі<ref>{{cite web |url=https://www.regione.abruzzo.it/system/files/ambiente/tutela-territorio/vinca/153692/3._relazione_generale.pdf |title=Piano di difesa della costa dall’erosione, dagli effetti dei cambiamenti climatici e dagli inquinamenti |date=Luglio 2020 |work=regione.abruzzo.it |publisher=Servizio Opere Marittime e Acque Marine |location=Regione Abruzzo |language=it |format= |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723013746/https://www.regione.abruzzo.it/system/files/ambiente/tutela-territorio/vinca/153692/3._relazione_generale.pdf |archive-date=23 ліпеня 2024 |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=dead }}</ref>. == Палітычная геаграфія == У палітычным плане Апенінскі паўвостраў ва ўласным сэнсе (выключаючы Астраўную і Кантынентальную Італіі) падзелены паміж некалькімі дзяржавамі: {| class="wikitable sortable" |- ! Назва ! Насельніцтва ! Плошча ([[Квадратны кіламетр|км²]]) ! Сталіца ! Афіцыйная мова |- |{{Сцяг|ITA}} '''[[Італьянская Рэспубліка]]<ref name=italiapeninsulare>Даныя адносяцца да рэгіёнаў [[Цэнтральная Італія|цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Італія|паўднёвай Італіі]].</ref> |align="right"|{{formatnum:23915264}}<ref name=italiapeninsulare/> |align="right"|{{formatnum:131825.45}}<ref name=italiapeninsulare/> |[[Файл:Insigne Romanum coronatum.svg|20px]] [[Рым]] |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |{{Сцяг|SMR}} '''[[Сан-Марына]]''' |align="right"|{{formatnum:33191}} |align="right"|61,2 |[[Файл:Coat of arms of the city of San Marino.svg|20px]] [[Сан-Марына (горад)|Горад Сан-Марына]] |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |[[Файл:Flag of Vatican City (2023–present).svg|22px]] '''[[Ватыкан]]''' |align="right"|836 |align="right"|0,44 |[[Файл:Vatican City CoA.svg|20px]] [[Ватыкан]] |[[Італьянская мова|італьянская]], [[Лацінская мова|лацінская]] |- ! Усяго ! style="text-align:right"|{{formatnum:25102567}} ! style="text-align:right"|{{formatnum:131887.09}} ! ! |} У адміністрацыйным плане тэрыторыя Італьянскай Рэспублікі ў межах паўвострава падзяляецца на дзесяць рэгіёнаў (дзеля зручнасці падлікаў [[Таскана]] ўключана ў спіс цалкам, тады як [[Лігурыя]] і [[Эмілія-Раманья]] — поўнасцю выключаны): {| class="wikitable sortable" |- ! Назва ! Насельніцтва ! Плошча ([[Квадратны кіламетр|км²]]) ! Адміністрацыйны цэнтр ! Іншыя прызнаныя мовы |- |[[Файл:Regione-Abruzzo-Stemma.svg|20px]] [[Абруцы]] |align="right"|{{formatnum:1272627}} |align="right"|{{formatnum:10831.50}} |[[Файл:Coat of Arms of L'Aquila, Italy.svg|20px]] [[Л’Акуіла]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>[[Віла-Бадэса (Пескара)|Віла-Бадэса]] (фракцыя муніцыпалітэта [[Рашана]]).</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.arbitalia.it/katundet/index.htm |title=Mappa degli arbëreshë |publisher=ArbItalia.it |archive-date=8 сакавіка 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308065637/http://www.arbitalia.it/katundet/index.htm |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref> |- |[[Файл:Coat of Arms of Apulia.svg|20px]] [[Апулія]] |align="right"|{{formatnum:3907683}} |align="right"|{{formatnum:19540.52}} |[[Файл:Bari-Stemma.svg|20px]] [[Бары]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[К’еўці]] і [[Казальвек’ё-дзі-Пулья]].</ref><ref name=puglia>Bollettino Ufficiale della Regione Puglia — n. 45 del 28-03-2012, ''[https://trasparenza.regione.puglia.it/sites/default/files/provvedimento_amministrativo/44710_5_22-03-2012_L_5_22_03_2012.pdf Legge Regionale 22 marzo 2012, n. 5 «Norme per la promozione e la tutela delle lingue minoritarie in Puglia»]''.</ref>, [[Саленційскі грэчаскі дыялект|саленційская грэчаская]]<ref name=puglia/><ref>Муніцыпалітэты [[Калімера]], [[Карыльяна-д’Атранта]], [[Кастрын’яна-дэ’-Грэчы]], [[Мартана]], [[Марцін’яна]], [[Мельпін’яна]], [[Салета]], [[Стэрнація]], [[Цоліна]].</ref>, [[Франкаправансальская мова|франкаправансальская]]<ref name=puglia/><ref>Муніцыпалітэты [[Чэле-дзі-Сан-Віта]] і [[Фаета]].</ref> |- |[[Файл:Regione-Basilicata-Stemma.svg|20px]] [[Базіліката]] |align="right"|{{formatnum:537577}} |align="right"|{{formatnum:10073.11}} |[[Файл:Potenza-Stemma-2.svg|20px]] [[Патэнца]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[Барыле (Патэнца)|Барыле]], [[Джынестра (Патэнца)|Джынестра]], [[Маскіта (Патэнца)|Маскіта]], [[Сан-Кастанціна-Альбанезэ]], [[Сан-Паала-Альбанезэ]].</ref><ref>Афіцыйны сайт рэгіёну Базіліката, старонка ''[https://www.regione.basilicata.it/giunta/site/giunta/department.jsp?dep=100056&area=109477 Promozione e salvaguardia delle minoranze linguistiche] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240927214150/https://www.regione.basilicata.it/giunta/site/giunta/department.jsp?dep=100056&area=109477 |date=27 верасня 2024 }}''</ref> |- |[[Файл:Coat of arms of Calabria.svg|20px]] [[Калабрыя]] |align="right"|{{formatnum:1846610}} |align="right"|{{formatnum:15221.61}} |[[Файл:Coat of arms of Catanzaro.svg|20px]] [[Катандзара]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[Акуафармоза]], [[Вакарыдза-Альбанезэ]], [[Карафа-дзі-Катандзара]], [[Карыльяна-Расана]] (фракцыя Канцінела), [[Кастрарэджа]], [[Лунгра]], [[Маіда (Катандзара)|Маіда]] (фракцыя [[Маіда (Катандзара)#Вена-дзі-Маіда|Вена-дзі-Маіда]]), [[Платачы (Казенца)|Платачы]], [[Сан-Базілэ (Казенца)|Сан-Базілэ]], [[Сан-Бенедэта-Улана]], [[Сан-Дземетрыа-Каронэ]], [[Сан-Джорджа-Альбанезэ]], [[Санта-Катэрына-Альбанезэ]], [[Сан-Козма-Альбанезэ]], [[Сан-Марціна-дзі-Фініта]], [[Санта-Сафія-д’Эпіра]], [[Спецана-Альбанезэ]], [[Фальканара-Альбанезэ]], [[Фірма (Казенца)|Фірма]], [[Франшыта]], [[Чывіта (Казенца)|Чывіта]], [[Чэрцэта]].</ref><ref name=morisciano>Antonio Morisciano, [http://sanita.formez.it/sites/all/files/2_azione_minoranze_linguistiche_calabria.pdf Le minoranze Linguistiche nella Regione Calabria]</ref>, [[Гвардыёльскі дыялект аксітанскай мовы|гвардыёльская аксітанская]]<ref name=morisciano/><ref>Муніцыпалітэт [[Гуардзія-П’емантэзэ]].</ref>, [[Калабрыйскі грэчаскі дыялект|калабрыйская грэчаская]]<ref name=morisciano/><ref>Муніцыпалітэты [[Афрыка (Калабрыя)|Афрыка]], [[Багаладзі]], [[Бова (Калабрыя)|Бова]], [[Бова-Марына]], [[Бранкалеонэ (Калабрыя)|Бранкалеонэ]], [[Кандафуры]], [[Меліта-дзі-Порта-Сальва]], [[Рагудзі]], [[Ракафортэ-дель-Грэка]], [[Сан-Ларэнца (Калабрыя)|Сан-Ларэнца]], [[Стайці]].</ref> |- |[[Файл:Regione-Campania-Stemma.svg|20px]] [[Кампанія (Італія)|Кампанія]] |align="right"|{{formatnum:5609536}} |align="right"|{{formatnum:13670.60}} |[[Файл:Napoli-Stemma (without ornaments).svg|20px]] [[Неапаль]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэт [[Грэчы]].</ref><ref>[http://www.minoranzelinguistiche.provincia.tn.it/binary/pat_minoranze_2011/normativa_regioni/LR_14_2004_Regione_Campania.1375433089.pdf Legge regionale 20 dicembre 2004, n. 14].</ref> |- |[[Файл:Lazio Coat of Arms.svg|20px]] [[Лацыа]] |align="right"|{{formatnum:5720536}} |align="right"|{{formatnum:17231.72}} |[[Файл:Roma-Stemma-2.svg|20px]] [[Рым]] | - |- |[[Файл:Regione-Molise-Stemma.svg|20px]] [[Малізэ]] |align="right"|{{formatnum:290636}} |align="right"|{{formatnum:4460.44}} |[[Файл:Campobasso-Stemma.svg|20px]] [[Кампабаса]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[Кампамарына]], [[Мантэчыльфонэ]], [[Портаканонэ]] і [[Уруры]].</ref><ref name=molise>Афіцыйны сайт рэгіёна Малізэ, старонка ''[https://www.regione.molise.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/17801 Minoranze linguistiche]''.</ref>, [[Харвацкая мова|харвацкая]]<ref name=molise/><ref>Муніцыпалітэты [[Акуавіва-Калекрочэ]], [[Мантэмітра]], [[Сан-Фелічэ-дэль-Малізэ]] і [[Тавена]].</ref> |- |[[Файл:Coat of arms of Marche.svg|20px]] [[Марке]] |align="right"|{{formatnum:1484298}} |align="right"|{{formatnum:9344.29}} |[[Файл:Stemma della Repubblica di Ancona.png|20px]] [[Анкона]] | - |- |[[Файл:Coat of arms of Tuscany.svg|20px]] [[Таскана]] |align="right"|{{formatnum:3661981}} |align="right"|{{formatnum:22987.44}} |[[Файл:FlorenceCoA.svg|20px]] [[Фларэнцыя]] | - |- |[[Файл:Regione-Umbria-Stemma.svg|20px]] [[Умбрыя]] |align="right"|{{formatnum:856407}} |align="right"|{{formatnum:8464.22}} |[[Файл:Perugia-Stemma.svg|20px]] [[Перуджа]] | - |- ! Усяго ! style="text-align:right"|{{formatnum:23915264}} ! style="text-align:right"|{{formatnum:131825.45}} ! ! |} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ВП-парталы|Геаграфія}} [[Катэгорыя:Міжземнае мора]] [[Катэгорыя:Геаграфія Італіі]] [[Катэгорыя:Паўвостравы Еўропы]] tol3zxk6n7xc4zabve87dv5k169ueug 0 60486 5175321 4462846 2026-08-04T10:48:42Z Autumndancer 168015 5175321 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Уса}} {{НП}} '''Уса''' ({{lang-it|Usseaux}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 201 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 5 чал./км². Плошча — 37 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 0121. Заступнік — святы [[Пётр (апостал)|Пётр]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} dnm1h8e8sc0zgc1pm9elrp8r2c5gmf3 0 63958 5175275 5135741 2026-08-04T09:52:07Z Bahusia 150630 дапаўненне 5175275 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Берасценава |выява = Bieraścienava manor house-front facade Portal.jpg |подпіс = [[Сядзіба Любамірскіх (Берасценава)|Сядзібна-паркавы комплекс Любамірскіх]] |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі }} '''Берасце́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаюцца таксама варыянты '''Берасце́нева'''</ref> ({{lang-be-trans|Bierascienava}}, {{lang-ru|Берестеново}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. У сярэдзіне 19 стагоддзя — маёнтак Берасценава (Кудаева), уласнасць [[Любамірскія|Любамірскіх]]. Дзейнічалі млын і карчма. У пачатку 20 стагоддзя ў складзе Высоцкай воласці Аршанскага павета, 8 двароў, 120 жыхароў. Маёнтку належалі 1040 дзесяцін зямлі, у тым ліку 200 дзесяцін лесу. Дзейнічаў завод сухой перагонкі драўніны, на якім у 1900 годзе працавалі 160 рабочых<ref>Памяць. Орша. Аршанскi раён : у 2 кнiгах : гісторыка-дакумэнтальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Кн. 2. — Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 2000. С. 493—494.</ref>. Вёска размешчана за 6 км на ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Праз вёску цячэ [[Дняпро]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Сядзіба Любамірскіх (Берасценава)|Сядзібна-паркавы комплекс Любамірскіх]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{ГБ|http://globustut.by/berestenov/index.htm}} {{Commons|Category:}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Берасценава| ]] rpn4kxew0fm5tmm1nzyhw9siennmrr4 4 66466 5174901 5173746 2026-08-03T12:27:51Z Aliaksei Lastouski 75892 5174901 wikitext text/x-wiki {{змест справа}} == А == # [[Адольф Іванавіч Абіхт|Абіхт Адольф Іванавіч]] (4; 338) # [[Абламовічы]] (4; 338) # [[Ян Абрамовіч|Абрамовіч (Абрагамовіч) Ян]] (2; 41) # [[Адам Абрамовіч|Абрамовіч Адам]] (3; 164) # [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Абрамовіч Антон Іванавіч]] (4; 338—339) # [[Марыян Станіслаў Абрамовіч|Абрамовіч Марыян Станіслаў]] (4; 339) # [[Альгерд Рышардавіч Абуховіч|Абуховіч Альгерд Рышардавіч]] (4; 339—340) # [[Міхал Лявон Абуховіч|Абуховіч Міхал Лявон]] (3; 164—165) # [[Піліп Казімір Абуховіч|Абуховіч Піліп Казімір]] (3; 165) # [[Тэадор Геранім Абуховіч|Абуховіч Тэадор Геранім]] (3; 165—166) # [[Мікалай Пятровіч Авенарыус|Авенарыус Мікалай Пятровіч]] (4; 340) # [[Багдан Агінскі|Агінскі Багдан]] (3; 166) # [[Міхал Казімір Агінскі|Агінскі Міхал Казімір]] (3; 166—167) # [[Міхал Клеафас Агінскі|Агінскі Міхал Клеафас]] (3; 167—168) # [[Іасафат Пятровіч Агрызка|Агрызка Іасафат Пятровіч]] (4; 340—341) # [[Вацлаў Агрыпа|Агрыпа Вацлаў (Венцлаў)]] (2; 41) # [[Рэйнальд Адам|Адам Рэйнальд]] (3; 168—169) # [[Адам Фердынанд Адамовіч|Адамовіч Адам Фердынанд]] (4; 341) # [[Людвіг Фларыянавіч Адамовіч|Адамовіч Людвіг Фларыянавіч]] (4; 341—342) # [[Антон Эдвард Адынец|Адынец Антон Эдвард]] (4; 342) # [[Эліза Ажэшка|Ажэшка Эліза]] (4; 342—345) # [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Азарэвіч Дзмітрый Іванавіч]] (4; 345) # [[Станіслаў Станіслававіч Акрэйц|Акрэйц Станіслаў Станіслававіч]] (4; 345—346) # [[Алелька Уладзіміравіч|Алелькавіч Аляксандр (Алелька)]] (2; 41-42) # [[Аарон Алізароўскі|Алізароўскі Аарон (Адам, Аляксандр)]] (3; 169—170) # [[Альгерд]] (2; 42-44) # [[Якуб Альшэўскі|Альшэўскі Якуб]] (3; 170—171) # [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] (2; 44) # [[Іосіф Іванавіч Аляшкевіч|Аляшкевіч Іосіф Іванавіч]] (3; 171—172) # Амельяновіч Васіль Мікалаевіч; гл. Цяпінскі Васіль Мікалаевіч (2; 45) # [[Ігнат Сымонавіч Анацэвіч|Анацэвіч Ігнат Сымонавіч]] (4; 346) # [[Ф. Андрушкевіч|Андрушкевіч Ф.]] (3; 172) # [[Міхал Эльвіра Андрыёлі|Андрыёлі Міхал Эльвіра]] (4; 346—348) # [[Кірыла Цімафеевіч Анікіевіч|Анікіевіч Кірыла Цімафеевіч]] (4; 348) # [[Мікалай Анімеле|Анімеле Мікалай]] (4; 348) # [[Анісіфар Дзевачка|Анісіфар]] (2; 45) # [[Ежы Казімір Анцута|Анцута Ежы Казімір]] (3; 172—173) # [[Ільдафонс Дзяменцьевіч Анцыпа-Чыкунскі|Анцыпа (Анцыпа-Чыкунскі) Ільдафонс Дзяменцьевіч]] (4; 348—349) # [[Фердынанд Францавіч Арля-Ашмянец|Арля-Ашмянец Фердынанд Францавіч]] (3; 173) # [[Арцемій]] (2; 45) # [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аскерка Аляксандравіч Уладзіслававіч]] (4; 349) # [[Сцяпан Міхаіл Аскерка|Аскерка Сцяпан Міхаіл]] (3; 173—174) # [[Павел Каспаравіч Астравіцкі|Астравіцкі Павел Каспаравіч]] (2; 45-46) # [[Канстанцін-Васіль Канстанцінавіч Астрожскі|Астрожскі Канстанцін (Васіль) Канстанцінавіч]] (2; 46-48) # [[Тамаш Мацвеевіч Аўгусціновіч|Аўгусціновіч Тамаш Мацвеевіч]] (4; 349—350) # [[Аўрамій Смаленскі]] (1; 12) # [[Аўрамка]] (2; 48-49) # [[Міхаіл Мікалаевіч Ачапоўскі|Ачапоўскі Міхаіл Мікалаевіч]] (4; 350) == Б == # [[Андрэй Баболя|Баболя Андрэй]] (3; 174) # [[Міхаіл Кірылавіч Баброўскі|Баброўскі Міхаіл Кірылавіч]] (3; 174—176) # [[Павел Восіпавіч Баброўскі|Баброўскі Павел Восіпавіч]] (4; 350—351) # [[Францішак Багамолец|Багамолец Францішак]] (3; 176) # [[Аляксандр Міхайлавіч Багаткевіч|Багаткевіч Аляксандр Міхайлавіч]] (4; 351) # [[Адам Ягоравіч Багдановіч|Багдановіч Адам Ягоравіч]] (4; 351—352) # [[Ангел Іванавіч Багдановіч|Багдановіч Ангел Іванавіч]] (4; 352—353) # [[Яўстафій Багданоўскі|Багданоўскі Яўстафій]] (4; 353) # [[Паўлюк Багрым|Багрым Паўлюк]] (4; 353—354) # [[Канстанцін Багуслаўскі|Багуслаўскі Канстанцін]] (3; 176—177) # [[Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч|Багушэвіч Марыя Уладзіміраўна]] (4; 354—355) # [[Францішак Бенядзікт Казіміравіч Багушэвіч|Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч]] (4; 355—361) # [[Аляксей Міхайлавіч Бажанаў|Бажанаў Аляксей Міхайлавіч]] (4; 361—362) # [[Мануіл Базілевіч|Базілевіч Мануіл]] (3; 177) # [[Кіпрыян Базылік|Базылік Цыпрыян (Кіпрыян)]] (2; 49-50) # [[Юзаф Бака|Бака Юзаф]] (3; 177) # [[Сцяпан Міхайлавіч Бакарэвіч|Бакарэвіч Сцяпан Міхайлавіч]] (4; 369) # [[Юльян Бакшанскі|Бакшанскі Юльян]] (4; 362) # [[Міхаіл Ігнатавіч Балінскі|Балінскі Міхаіл Ігнатавіч]] (4; 362—363) # [[Антон Бандзевіч|Бандзевіч Антон]] (3; 177—178) # [[Іосіф Васілевіч Баранецкі|Баранецкі Іосіф Васілевіч]] (4; 363) # [[Ян Іосіф Бараноўскі|Бараноўскі Іван (Ян) Іосіф]] (4; 363) # [[Іван Каятанавіч Бардзілоўскі|Бардзілоўскі Іван Каятанавіч]] (4; 363) # [[Авіт Факудзьевіч Барздынскі|Барздынскі Авіт Факудзьевіч]] (4; 363—364) # [[Лявон Бароўскі|Бароўскі Лявон]] (4; 364—366) # [[Антоній Барташэвіч|Барташэвіч Антоні]] (3; 178) # [[Кароль Бартольд|Бартольд Кароль]] (3; 178—179) # [[Ян Баршчэўскі|Баршчэўскі Ян]] (4; 366—367) # [[Іван Пятровіч Барычэўскі-Тарнава|Барычэўскі (Барычэўскі-Тарнава) Іван Пятровіч]] (4; 367—368) # Барэйка Аляксандр; гл. Ходзька Аляксандр (4; 368) # [[Юзаф Барэйка|Барэйка Юзаф]] (3; 179) # Барэйка Ян; гл. Ходзька Ян (4; 368) # [[Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч|Без-Карніловіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 368) # [[Каспар Бекеш|Бекеш Каспар]] (2; 50-51) # [[Аўгуст Бекю|Бекю Аўгуст]] (3; 179) # [[Андрэй Хрыстафоравіч Белаблоцкі|Белаблоцкі (Белабоцкі) Андрэй (Ян) Хрыстафоравіч]] (3; 180) # [[Браніслаў Белаблоцкі|Белаблоцкі Браніслаў]] (4; 369) # [[Андрэй Берант|Берант Андрэй]] (3; 180) # [[Юзаф Беркман|Беркман Юзаф]] (4; 369—370) # [[Іаан Андрэевіч Берман|Берман Іаан Андрэевіч]] (4; 370) # [[Раймунд Бжазоўскі|Бжазоўскі Раймунд]] (4; 370) # [[Тадэвуш Бжазоўскі (генерал езуітаў)|Бжазоўскі Тадэвуш]] (3; 180—181) # [[Ігнат Бжастоўскі|Бжастоўскі Ігнат]] (4; 370) # [[Павел Ксаверы Бжастоўскі|Бжастоўскі Павел Ксаверы]] (3; 181) # [[Цыпрыян Павел Бжастоўскі|Бжастоўскі Цыпрыян Павел]] (3; 181—182) # [[Тэадор Білевіч|Білевіч Тэадор]] (3; 182) # [[Амелія Даравінская|Бірута (Даравінская Амелія)]] (4; 370—371) # [[Стафан Бісіс|Бісіс Стафан]] (3; 182—183) # [[Франц Феліксавіч Блус|Блус Франц Феліксавіч (Ілья Піліпавіч)]] (4; 371) # [[Францішак Ксаверы Міхал Богуш|Богуш Францішак Ксаверы Міхал]] (3; 183) # [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Богуш-Сестранцэвіч Станіслаў Іванавіч]] (3; 183—185) # [[Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі|Бонч-Асмалоўскі Анатоль Восіпавіч]] (4; 371—372) # [[Уладзіслаў Канстанцінавіч Борзабагаты|Борзабагаты Уладзіслаў Канстанцінавіч]] (4; 372) # [[Фларыян Бохвіц|Бохвіц Фларыян]] (4; 373) # Бранеўскі М.; гл. Філалет Хрыстафор (2; 51) # [[Мікалай Карнілавіч Бржэскі|Бржэскі Мікалай Карнілавіч]] (4; 373) # [[Келясцін Іванавіч Брэн|Брэн Келясцін Іванавіч]] (4; 373—374) # [[Якуб Антоні Брэтэ|Брэтэ Якуб Антоні]] (3; 185) # [[Іосіф Будзіла|Будзіла Іосіф]] (3; 185—186) # [[Антон Сямёнавіч Будзіловіч|Будзіловіч Антон Сямёнавіч]] (4; 374) # Будзімір; гл. Каганец Карусь (4; 374) # [[Канстанцін Андрэевіч Будзінскі|Будзінскі Канстанцін Андрэевіч]] (4; 374) # [[Беняш Будны|Будны Беняш]] (3; 186—188) # [[Сымон Будны|Будны Сымон]] (2; 51-59) # [[Іасафат Булгак|Булгак Іасафат]] (4; 374—375) # [[Дзмітрый Гаўрылавіч Булгакоўскі|Булгакоўскі Дзмітрый Гаўрылавіч]] (4; 375) # [[Фадзей Булгарын|Булгарын Фадзей Венядзіктавіч]] (4; 375—376) # Бурачок Мацей; гл. Багушэвіч Францішак (4; 376) # [[Вінцэнцій Бучынскі|Бучынскі Вінцэнцій]] (4; 376) # [[Ігнацій Якса Быкоўскі|Быкоўскі Ігнацій Якса]] (3; 188—189) # [[Юзаф Уладзіслаў Быхавец|Быхавец Юзаф Уладзіслаў]] (4; 376—377) # [[Бычковы]] (4; 377) #: [[Яўген Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Яўген Іванавіч]] #: [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Уладзімір Іванавіч]] #: [[Аляксандр Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Аляксандр Іванавіч]] # [[Даніэль Бялінскі|Бялінскі Даніэль]] (2; 59-60) # [[Памва Бярында|Бярында Памва]] (3; 189—191) == В == # [[Вадкоўскія]] (4; 377—378) #: [[Іван Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Іван Фёдаравіч]] #: [[Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Фёдар Фёдаравіч]] #: [[Аляксандр Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Аляксандр Фёдаравіч]] # [[Антон Станіслававіч Вайніловіч|Вайніловіч Антон Станіслававіч]] (4; 378) # [[Восіп Мікалаевіч Вайніловіч|Вайніловіч Восіп Мікалаевіч]] (4; 378) # [[Марцін Валадковіч|Валадковіч Марцін]] (2; 60) # [[Міхаіл Міхайлавіч Валатоўскі|Валатоўскі Міхаіл Міхайлавіч]] (4; 378—379) # [[Аляксандр Валіцкі|Валіцкі Аляксандр]] (4; 379) # [[Астафій Багданавіч Валовіч|Валовіч Астафій Багданавіч]] (2; 60-63) # [[Міхаіл Казіміравіч Валовіч|Валовіч Міхаіл Казіміравіч]] (4; 379—380) # [[Вацлаў Валеры Валодзька|Валодзька Вацлаў Валеры]] (4; 380) # [[Валенцій Ваньковіч|Ваньковіч Валенцій Мельхіёравіч]] (4; 380—382) # [[Настасся Якаўлеўна Васільева|Васільева Настасся Якаўлеўна]] (4; 382—383) # [[Тамаш Ваўжэцкі|Ваўжэцкі Тамаш]] (3; 191—192) # [[Васіль Максімавіч Вашчанка|Вашчанка Васіль Максімавіч]] (3; 192—193) # [[Максім Ярмалініч Вашчанка|Вашчанка Максім Ярмалініч]] (3; 193—195) # [[Бярнард Ваяводка|Ваяводка Бярнард]] (2; 63) # [[Канстанцін Васілевіч Вераніцын|Вераніцын Канстанцін Васілевіч]] (4; 383) # [[Вітаўт]] (2; 63-65) # [[Эразм Вітэлій|Вітэлій Эразм (Цёлк)]] (2; 65) # [[Андрэй Вішаваты|Вішаваты Андрэй]] (3; 195—198) # [[Андрэй Волан|Волан (Волян) Андрэй]] (2; 65-66) # [[Мікола Вольскі|Вольскі Мікола]] (3; 198—199) # [[Ялегі Пранціш Вуль|Вуль Ялегі Пранціш (Карафа-Корбут Элегі Францішак Маўрыкіевіч)]] (4; 383—384) # [[Кароль Вырвіч|Вырвіч Кароль]] (3; 199—200) # [[Казімір Вяржбіцкі|Вяжбіцкі (Вяржбіцкі) Казімір]] (3; 200) # [[Аляксандр Андрэевіч Вярыга|Вярыга Аляксандр Андрэевіч]] (4; 384) # [[Браніслаў Фартунатавіч Вярыга|Вярыга Браніслаў Фартунатавіч]] (4; 384) # [[Уладзіслаў Вярыга|Вярыга Уладзіслаў]] (4; 384—385) # [[Арцём Ігнатавіч Вярыга-Дарэўскі|Вярыга-Дарэўскі Арцём Ігнатавіч]] (4; 385) # [[Францішак Леапольдавіч Вярэнька|Вярэнька Францішак Леапольдавіч]] (4; 385—386) # [[Ірадзіён Якаўлевіч Вятрынскі|Вятрынскі Ірадзіён Якаўлевіч]] (4; 386); <small>[[:ru:Ветринский, Иродион Яковлевич]]</small>. == Г == # [[Станіслаў Габрыловіч|Габрыловіч Станіслаў]] (2; 66) # [[Ксенафонт Гаворскі|Гаворскі Ксенафонт Антонавіч]] (4; 386—387) # [[Лукаш Галамбёўскі|Галамбёўскі Лукаш]] (4; 387) # [[Казімір Галоўка|Галоўка Казімір]] (3; 200—201) # [[Юзаф Галухоўскі|Галухоўскі Юзаф]] (4; 387—388) # [[Яфім Гальперын|Гальперын Яфім Абрамавіч]] (4; 388) # [[Гальшанскія]] (2; 66-67) # [[Сяргей Фёдаравіч Галюн|Галюн Сяргей Фёдаравіч]] (4; 388—389) # [[Піліп Нерыуш Галянскі|Галянскі Піліп Нерыуш]] (3; 201—203) # [[Міхаіл Лявонавіч Гамаліцкі|Гамаліцкі Міхаіл Лявонавіч]] (4; 389) # [[Васіль Міхайлавіч Гарабурда|Гарабурда Васіль Міхайлавіч]] (2; 68) # [[Міхаіл Багданавіч Гарабурда|Гарабурда Міхаіл]] (2; 68) # [[Юльян Гарайн|Гарайн Юльян]] (4; 389—390) # [[Апалінар Гараўскі|Гараўскі Апалінар Гілярыевіч]] (4; 390—391) # [[Іван Данілавіч Гарбачэўскі|Гарбачэўскі Іван Данілавіч]] (4; 391—392) # [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі|Гарбачэўскі Мікіта Іванавіч]] (4; 392) # [[Максім Гаўрыленка|Гаўрыленка Максім (Максімільян)]] (4; 392) # [[Міхаіл Антонавіч Гаўсман|Гаўсман Міхаіл Антонавіч]] (4; 392—393) # [[Сямён Сафронавіч Гаховіч|Гаховіч Сямён Сафронавіч]] (4; 393) # [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Гашкевіч Іосіф Антонавіч]] (4; 393—394) # [[Альбрэхт Гаштольд|Гаштольд Альбрэхт]] (2; 68-69) # [[Аляксандр Гваньіні|Гваньіні Аляксандр]] (2; 69) # [[Гедзімін]] (2; 69-71) # [[Віктар Гельтман|Гельтман Віктар]] (4; 394) # [[Вікенцій Данілавіч Герберскі|Герберскі Вікенцій (Уладзіслаў) Данілавіч]] (4; 394—395) # [[Вільгельм Данілавіч Гіндэнбург|Гіндэнбург Вільгельм Данілавіч]] (4; 395) # [[Уладзіслаў Люцыян Францавіч Гінтаўт-Дзевалтоўскі|Гінтаўт-Дзевалтоўскі Уладзіслаў Люцыян Францавіч]] (4; 395) # [[Уладзімір Фёдаравіч Гіргас|Гіргас Уладзімір Фёдаравіч]] (4; 395) # [[Міхаіл Гіціх|Гіціх Міхаіл]] (3; 203) # [[Антон Юзаф Глінскі|Глінскі Антон Юзаф]] (4; 396) # [[Аба Глуск|Глуск (Глоск) Аба]] (3; 203) # [[Міхаіл Восіпавіч Глушневіч|Глушневіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 396) # [[Іван Іванавіч Гольц-Мілер|Гольц-Мілер Іван Іванавіч]] (4; 396—397) # [[Канстанцін Антоній Горскі|Горскі Канстанцін Антоній]] (4; 397) # [[Станіслаў Горскі|Горскі Станіслаў]] (4; 397) # [[Пётр Іванавіч Гофман|Гофман Пётр Іванавіч]] (4; 398) # [[Адам Станіслававіч Грабніцкі|Грабніцкі (Дактаровіч) Адам Станіслававіч]] (4; 398) # [[Градзіслава Святаслаўна]] (1; 12-13) # [[Табіяш Граткоўскі|Граткоўскі Табіяш]] (3; 203) # [[Годфрыд Эрнест Гродэк|Гродэк Годфрыд Эрнест]] (3; 203—204) # [[Кандрат Іванавіч Грум-Гржымайла|Грум-Гржымайла Кандрат Іванавіч]] (4; 398) # [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Грыгаровіч Іван Іванавіч]] (4; 398—399) # [[Ігнат Яўхімавіч Грынявіцкі|Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч]] (4; 400) # [[Валяр'ян Гурскі|Гурскі Валяр'ян]] (4; 400—401) # [[Адам Гіляры Гурыновіч|Гурыновіч Адам Гіляры]] (4; 401—402) # [[Тамаш Гусаржэўскі|Гусаржэўскі Тамаш]] (3; 204—205) # [[Мікола Гусоўскі|Гусоўскі Мікола]] (2; 71-73) == Д == # [[Іван Вікенцьевіч Дабравольскі|Дабравольскі Іван Вікенцьевіч]] (4; 402) # [[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Дабравольскі Уладзімір Мікалаевіч]] (4; 402—403) # [[Бенядзікт Дабшэвіч|Дабшэвіч Бенядзікт]] (3; 205—208) # [[Якаў Ігнацій Дадэрка|Дадэрка Якаў Ігнацій]] (4; 403—404) # [[Васіль Васілевіч Дакучаеў|Дакучаеў Васіль Васілевіч]] (4; 404—405) # [[Іван Іванавіч Далгоў|Далгоў Іван Іванавіч]] (4; 405) # [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч]] ([[Адам Чарноцкі|Чарноцкі Адам]]) (4; 405—406) # [[Далеўскія]] (4; 406—407) # [[Фабіян Даманеўскі|Даманеўскі (Даманоўскі) Фабіян]] (2; 73) # [[Язэп Даманеўскі|Даманеўскі (Даманоўскі) Язэп]] (3; 208—209) # [[Ян Даманеўскі|Даманеўскі Ян]] (2; 73) # [[Марыян Дамашэвіч|Дамашэвіч Марыян]] (3; 209—210) # [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|Дамбавецкі Аляксандр Станіслававіч]] (4; 407) # [[Васіль Фёдаравіч Дамброўскі|Дамброўскі Васіль Фёдаравіч]] (4; 407—408) # [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Дамейка Ігнат Іпалітавіч]] (4; 408—411) # [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Даніловіч Ігнат Мікалаевіч]] (4; 411—412) # Даніэль з Ланчыцы; гл. Ланчыцкі Даніэль (2; 73) # [[Крыштоф Мікалай Дарагастайскі|Дарагастайскі Крыштоф Мікалай]] (2; 73-74) # [[Юзаф Дашчынскі|Дашчынскі Юзаф]] (4; 412) # [[Павел Дзмітровіч|Дзмітровіч Павел]] (3; 210) # [[Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|Дзмітрыеў Міхаіл Аляксеевіч]] (4; 412—413) # [[Луі Максіміліян Дзюпрэ|Дзюпрэ Луі Максіміліян]] (3; 210) # [[Мацей Догель|Догель Мацей]] (3; 210—211) # [[Анёл Доўгірд|Доўгірд Анёл]] (4; 413—416) # [[Самуіл Доўгірд|Доўгірд Самуіл]] (3; 211) # [[Норберт Вікенцьевіч Доўнар|Доўнар Норберт Вікенцьевіч]] (4; 416—417) # [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі Мітрафан Віктаравіч]] (4; 417—418) # Друцкі-Падбярэскі; гл. Падбярэскі Рамуальд Андрэевіч (4; 418) # [[Сямён Маркавіч Дубноў|Дубноў Сямён Маркавіч]] (4; 418) # [[Іван Дубовіч|Дубовіч Іван]] (3; 211) # [[Дзмітрый Іванавіч Дубяга|Дубяга Дзмітрый Іванавіч]] (4; 418) # [[Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін|Дудышкін Сцяпан Сямёнавіч]] (4; 418—419) # [[Уладзіслаў Дулевіч|Дулевіч Уладзіслаў]] (3; 211) # [[Арнольд Барысавіч Думашэўскі|Думашэўскі Арнольд Барысавіч]] (4; 419) # [[Аляксандр Аляксандравіч Дунін-Горкавіч|Дунін-Горкавіч Аляксандр Аляксандравіч]] (4; 419) # [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дунін-Марцінкевіч Вінцэнт (Вікенцій Іванавіч)]] (4; 419—426) # [[Бенядзікт Іванавіч Дыбоўскі|Дыбоўскі Бенядзікт Іванавіч]] (4; 426) # [[Уладзіслаў Іванавіч Дыбоўскі|Дыбоўскі Уладзіслаў Іванавіч]] (4; 426) # [[Саламея Дэшнер|Дэшнер Саламея]] (3; 211—212) == Е == # [[Аляксандр Ельскі|Ельскі Аляксандр Карлавіч]] (4; 426—428) # [[Міхаіл Ельскі|Ельскі Міхаіл Карлавіч]] (4; 428) # [[Васіль Пятровіч Ермакоў|Ермакоў Васіль Пятровіч]] (4; 428—429) # [[Фёдар Еўлашоўскі|Еўлашоўскі (Еўлашэўскі) Фёдар Міхайлавіч]] (2; 74-75) # [[Ефрасіння Полацкая]] (1; 13-20) # [[Еўфрасіння Пскоўская|Ефрасіння Рагвалодаўна]] (1; 20-21) == Ж == # [[Ігнацы Жаба|Жаба Ігнацы]] (3; 212) # [[Тамаш Жаброўскі|Жаброўскі Тамаш]] (3; 212—213) # [[Эдвард Вітальд Жалігоўскі|Жалігоўскі Эдвард Вітальд (Сава Антоні)]] (4; 429) # [[Платон Мікалаевіч Жуковіч|Жуковіч Платон Мікалаевіч]] (4; 429—430) # [[Дзмітрый Пятровіч Жураўскі|Жураўскі Дзмітрый Пятровіч]] (4; 430) # [[Жыгімонт Стары|Жыгімонт I (Зыгмунт, Сігізмунд) Стары]] (2; 75-78) # [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонт II (Зыгмунт, Сігізмунд) Аўгуст]] (2; 78-80) # [[Жан Эмануэль Жылібер|Жылібер Жан Эмануэль]] (3; 213—214) # [[Кароль Антоні Жэра|Жэра Кароль Антоні]] (3; 214—215) == З == # [[Іосіф Вікенцьевіч Забелін|Забелін Іосіф Вікенцьевіч]] (4; 430—431) # [[Завадскія]] (4; 431—432) # [[Уладзімір Завітневіч |Завітневіч]] (4; 432—433) # [[Крыштаф Станіслаў Завіша|Завіша Крыштаф Станіслаў]] (3; 215) # [[Антоні Загурскі|Загурскі Антоні]] (3; 215) # [[Браніслаў Францавіч Залескі|Залескі Браніслаў Францавіч]] (4; 433) # [[Лука Залускі|Залускі Лука]] (3; 215—216) # [[Ягор Ягоравіч Замыслоўскі|Замыслоўскі Ягор Ягоравіч]] (4; 433—434) # [[Тамаш Зан, паэт|Зан Тамаш]] (4; 434—435) # [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Заранка Сяргей Канстанцінавіч]] (4; 435) # [[Мікалай Іванавіч Зарэмба|Зарэмба Мікалай Іванавіч]] (4; 435—436) # [[Феліцыян Марцін Зарэмба-Каліноўскі|Зарэмба-Каліноўскі Феліцыян Марцін]] (4; 436) # [[Звеніслава Барысаўна]] (1; 21-22) # [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Здановіч Аляксандр]] (4; 436) # [[Лаўрэнцій Зізаній|Зізаній (Тустаноўскі) Лаўрэнцій]] (2; 80-83) # [[Стафан Зізаній|Зізаній (Тустаноўскі) Стафан]] (2; 83-85) # [[Ян Зноска|Зноска Ян]] (4; 437—438) # [[Антоній (Зубко)|Зубко Антоній]] (4; 438) # [[Леан Зянковіч|Зянковіч Леан]] (4; 438) # [[Крыштоф Зяновіч|Зяновіч Крыштоф]] (3; 216) # [[Рамуальд Сымонавіч Зянькевіч|Зянькевіч Рамуальд Сымонавіч]] (4; 438—439) == І == # [[Грынь Івановіч|Івановіч Грынь]] (2; 85) # [[Ігнат Акінфавіч Іваноўскі|Іваноўскі Ігнат Акінфавіч]] (4; 439) # [[Міхаіл Якімавіч Іваноўскі|Іваноўскі Міхаіл Якімавіч]] (4; 439) # [[Вікенцій Васілевіч Ігнатовіч|Ігнатовіч Вікенцій Васілевіч]] (4; 439—440) # [[Руф Гаўрылавіч Ігнацьеў|Ігнацьеў Руф Гаўрылавіч]] (4; 440) # [[Адам Бенядзікт Іёхер|Іёхер Адам Бенядзікт]] (4; 440) # [[Рыгор Пракопавіч Ісаеў|Ісаеў Рыгор Пракопавіч]] (4; 440—441) # [[Ігнацій Іяўлевіч|Іяўлевіч (Яўлевіч) Ігнацій]] (3; 216—217) # [[Фама Іяўлевіч|Іяўлевіч Фама]] (3; 217) == К == # [[Софія Кавалеўская|Кавалеўская Софія]] (4; 441) # [[Соф'я Васілеўна Кавалеўская|Кавалеўская Соф'я Васілеўна (Корвін-Крукоўская)]] (4; 442) # [[Аляксандр Ануфрыевіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Аляксандр Ануфрыевіч]] (4; 442—443) # [[Восіп Міхайлавіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Восіп Міхайлавіч]] (4; 443—444) # [[Уладзімір Ануфрыевіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Уладзімір Ануфрыевіч]] (4; 444—445) # [[Мацей Кавянчынскі|Кавянчынскі Мацей]] (2; 85) # [[Карусь Каганец|Каганец Карусь]] (4; 445—447) # [[Віктар Кажынскі|Кажынскі Віктар М.]] (4; 447) # [[Мацей Кажынскі|Кажынскі Мацей]] (3; 217—218) # [[Казімір IV Ягелончык]] (2; 86-87) # [[Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі|Казлоўскі Ігнат Ігнатавіч]] (4; 447) # [[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў|Кайгародаў Дзмітрый Нічыпаравіч]] (4; 447) # [[Кузьма Каладынскі|Каладынскі Кузьма (Андрэй)]] (2; 87-88) # [[Віктар Отан Сямёнавіч Каліноўскі|Каліноўскі Віктар Отан Сямёнавіч]] (4; 448—449) # [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскі Кастусь]] (4; 449—454) # [[Юзаф Андрэевіч Каліноўскі|Каліноўскі Юзаф Андрэевіч]] (4; 454—455) # [[Адам Каменскі|Каменскі (Каменскі-Длужык, Длужык-Каменскі) Адам]] (3; 218) # [[Георгій Каніскі|Канінскі Георгій]] (3; 218—220) # [[Казімір Кантрым|Кантрым Казімір]] (4; 455) # [[Ілья Капіевіч|Капіевіч (Капіеўскі) Ілья Фёдаравіч]] (3; 220—222) # [[Язэп Каралькевіч|Каралькевіч Язэп]] (4; 455—456) # [[Вінцэсь Аляксандравіч Каратынскі|Каратынскі Вінцэсь Аляксандравіч]] (4; 456) # [[Іосіф Іванавіч Каржанеўскі|Каржанеўскі Іосіф Іванавіч]] (4; 457) # [[Францішак Карпінскі|Карпінскі Францішак]] (3; 222—223) # [[Лявонцій Карповіч|Карповіч Лявонцій]] (3; 223—224) # [[Міхаіл Францішак Карповіч|Карповіч Міхаіл Францішак]] (3; 224) # [[Станіслаў Карповіч|Карповіч Станіслаў]] (4; 457) # [[Мацей Карскі|Карскі Мацей]] (3; 224) # [[Сяргей Карскі|Карскі Сяргей]] (4; 457—458) # [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Яўхім Фёдаравіч]] (4; 458—460) # [[Рыгор Іванавіч Карташэўскі|Карташэўскі Рыгор Іванавіч]] (4; 460—461) # [[Ян Карцан|Карцан Ян]] (2; 88) # [[Міхал Карыцкі|Карыцкі Міхал]] (3; 225) # [[Ігнацій Андрэевіч Касовіч|Касовіч Ігнацій Андрэевіч]] (4; 461) # [[Каэтан Андрэевіч Касовіч|Касовіч Каятан Андрэевіч]] (4; 461—462) # [[Пётр Самсонавіч Касовіч|Касовіч Пётр Самсонавіч (Сямёнавіч)]] (4; 462) # [[Феадосій Касой|Касой Феадосій]] (2; 88-90) # [[Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка|Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура]] (3; 226—235) # [[Іаан Антонавіч Катовіч|Катовіч Іаан Антонавіч]] (4; 462) # [[Пётр Кахлеўскі|Кахлеўскі Пётр]] (3; 235—326) # [[Уладзімір Васілевіч Качаноўскі|Качаноўскі Уладзімір Васілевіч]] (4; 462—463) # [[Станіслаў Кашуцкі|Кашуцкі Станіслаў]] (2; 90) # [[Альберт Каяловіч|Каяловіч Альберт]] (3; 236—237) # [[Войцех Віюк Каяловіч|Каяловіч Войцех Віюк]] (3; 237) # [[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|Каяловіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 463) # [[Анастаз Людвік Керсніцкі|Керсніцкі Анастаз Людвік]] (3; 237) # [[Канстанцін Кжыжаноўскі|Кжыжаноўскі Канстанцін]] (4; 463) # [[Францыск Кініксман|Кініксман Францыск]] (3; 237—238) # [[Кіпрыян, Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі|Кіпрыян]] (2; 90-92) # [[Адам Ганоры Карлавіч Кіркор|Кіркор Адам Ганоры Карлавіч]] (4; 463—465) # [[Кірыла Тураўскі]] (1; 23-29) # [[Ян Кішка|Кішка Ян]] (2; 92) # [[Казімір Крыштоф Клакоцкі|Клакоцкі Казімір Крыштоф]] (3; 238—239) # [[Іпаліт Клімашэўскі|Клімашэўскі Іпаліт]] (4; 465—466) # [[Клімент Смаляціч]] (1; 29-32) # [[Пётр Бластус Кміта|Кміта Пётр Бластус]] (3; 239) # [[Філон Сямёнавіч Кміта-Чарнабыльскі|Кміта-Чарнабыльскі Філон Сямёнавіч]] (2; 92-93) # [[Мікалай Кміціц|Кміціц Мікалай]] (3; 239—240) # [[Францішак Дыянізы Князьнін|Князьнін Францішак Дыянізы]] (3; 240) # [[Юзаф Копаць|Копаць Юзаф]] (3; 240) # [[Тадэвуш Сільвестр Корзан|Корзан Тадэвуш Сільвестр]] (4; 466) # [[Юліян Корсак|Корсак Юліян]] (4; 466) # [[Сільвестр Косаў|Косаў Сільвестр]] (3; 240—241) # [[Валяр'ян Красінскі|Красінскі (Скорабагаты) Валяр'ян]] (4; 466—467) # [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Крачкоўскі Юльян Фаміч]] (4; 467) # [[Каятан Крашэўскі|Крашэўскі Каятан]] (4; 467—468) # [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Крашэўскі Юзаф Ігнацы]] (4; 468—469) # [[Лаўрэнцій Крышкоўскі|Крышкоўскі Лаўрэнцій]] (2; 93) # [[Леў Крэўза|Крэўза Леў (Лявон)]] (3; 241—242) # [[Нестар Васілевіч Кукальнік|Кукальнік Нестар Васілевіч]] (4; 469) # [[Ігнат Рыгоравіч Кулакоўскі|Кулакоўскі Ігнат Рыгоравіч]] (4; 469—470) # [[Ян Алаізій Кулеша|Кулеша Ян Алаізій]] (3; 242) # [[Рыгор Іванавіч Кулжынскі|Кулжынскі Рыгор Іванавіч]] (4; 470) # [[Ігнат Кульчынскі|Кульчынскі Ігнат]] (3; 242) # [[Іасафат Кунцэвіч|Кунцэвіч Іасафат]] (3; 242—244) # [[Андрэй Міхайлавіч Курбскі|Курбскі Андрэй Міхайлавіч]] (2; 93-95) # [[Тамаш Кургановіч|Кургановіч Тамаш]] (4; 470—471) # [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Кусцінскі Міхаіл Францавіч]] (4; 471) # [[Міхаіл Сямёнавіч Кутарга|Кутарга Міхаіл Сямёнавіч]] (4; 471) # [[Сцяпан Сямёнавіч Кутарга|Кутарга Сцяпан Сямёнавіч]] (4; 471—472) # [[Васіль Іванавіч Кутневіч|Кутневіч Васіль Іванавіч]] (4; 472) == Л == # [[Андрэй Мітрафанавіч Лабада|Лабада Андрэй Мітрафанавіч]] (4; 472—473) # [[Мацвей Лавіцкі|Лавіцкі Мацвей]] (4; 473—474) # [[Тадэвуш Гіляравіч Лада-Заблоцкі|Лада-Заблоцкі (Заблоцкі-Лада) Тадэвуш Гіляравіч]] (4; 475) # [[Даніэль Ланчыцкі|Ланчыцкі Даніэль]] (2; 95) # [[Міхаіл Дзям'янавіч Лапа|Лапа Міхаіл (Мацвей) Дзям'янавіч]] (4; 475—476) # [[Дзмітрый Еўдакімавіч Лапо|Лапо Дзмітрый Еўдакімавіч]] (4; 476) # [[Ян Ласіцкі|Ласіцкі Ян]] (2; 95-96) # [[Васіль Васілевіч Латышаў|Латышаў Васіль Васілевіч]] (4; 476—477) # [[Сігізмунд Лаўксмін|Лаўксмін Сігізмунд]] (3; 244—245) # [[Аўраам Бер Лебензон|Лебензон Аўраам Бер]] (4; 477) # [[Ігнат Сямёнавіч Легатовіч|Легатовіч Ігнат Сямёнавіч]] (4; 477—478) # [[Кандрат Тодаравіч Лейка|Лейка Кандрат Тодаравіч]] (4; 478) # [[Васіль Іванавіч Лепяшынскі|Лепяшынскі Васіль Іванавіч]] (4; 478—479) # [[Міхалон Літвін|Літвін Міхаіл (Цішкевіч Міхайла)]] (2; 96-97) # [[Ян Ліцыній Намыслоўскі|Ліцыній Намыслоўскі Ян]] (2; 97-99) # [[Ян Лавейка|Лован Стэфан Рыгоравіч (Ян Лавейка)]] (2; 99-101) # [[Стафан Лускіна|Лускіна Стафан]] (3; 245) # [[Янка Лучына|Лучына Янка]] (4; 479—481) # [[Казімір Лышчынскі|Лышчынскі Казімір]] (3; 245—249) # [[Марк Мікалаевіч Любашчынскі|Любашчынскі Марк Мікалаевіч]] (4; 481) # [[Аляксей Пятровіч Людагоўскі|Людагоўскі Аляксей Пятровіч]] (4; 481) # [[Іаахім Лялевель|Лялевель Іаахім]] (4; 481—483) # [[Мікалай Лянчыцкі|Лянчыцкі Мікалай]] (3; 249) # [[Юльян Ляскоўскі|Ляскоўскі Юльян]] (4; 483—484) == М == # [[Саламон Майман|Майман (Хейман) Саламон]] (3; 249—253) # [[Тамаш Макоўскі|Макоўскі Тамаш]] (3; 253) # [[Вікенцій Васілевіч Макушаў|Макушаў Вікенцій Васілевіч]] (4; 484—485) # [[Мікалай Маліноўскі|Маліноўскі Мікалай]] (4; 485) # [[Павел Паўлавіч Малышэвіч|Малышэвіч Павел Паўлавіч]] (4; 485) # [[Іван Ігнатавіч Малышэўскі|Малышэўскі Іван Ігнатавіч]] (4; 485—486) # [[Мамонічы]] (2; 101—102) # [[Ігнат Антонавіч Манькоўскі|Манькоўскі Ігнат Антонавіч]] (4; 486—487) # [[Дамінік Манюшка|Манюшка Дамінік]] (4; 487) # [[Станіслаў Манюшка|Манюшка Станіслаў]] (4; 487—490) # [[Юзаф Маралёўскі|Маралёўскі Юзаф]] (4; 490) # [[Ілья Марахоўскі|Марахоўскі Ілья (Стафановіч Ірахім)]] (3; 253—254) # [[Каятан Марашэўскі|Марашэўскі Каятан]] (3; 254) # [[Ануфрый Маркевіч|Маркевіч Ануфрый]] (3; 254—255) # [[Арсен Іванавіч Маркевіч|Маркевіч Арсен Іванавіч]] (4; 490—491) # [[Маркел (мітрапаліт казанскі)|Маркел]] (3; 255) # [[Каміла Вінцэнтаўна Марцінкевіч|Марцінкевіч (Асіповіч) Каміла Вінцэнтаўна]] (4; 492) # [[Геранім Францавіч Марцінкевіч|Марцінкевіч Геранім Францавіч]] (4; 491—492) # [[Антон Марціноўскі|Марціноўскі Антон]] (4; 492—493) # [[Інгацій Якуб Масальскі|Масальскі Інгацій Якуб]] (3; 255—256) # [[Эдвард Тамаш Масальскі|Масальскі Эдвард Тамаш]] (4; 493—494) # [[Юзаф Ануфрыевіч Масальскі|Масальскі Юзаф Ануфрыевіч]] (4; 494) # Масквіцін Іван Фёдаравіч; гл. Фёдараў Іван (2; 102) # [[Багуслаў Казімір Маскевіч|Маскевіч Багуслаў Казімір]] (3; 256) # [[Самуіл Іванавіч Маскевіч|Маскевіч Самуіл Іванавіч]] (3; 257) # [[Марцін Матушэвіч|Матушэвіч Марцін]] (3; 257—260) # [[Фадзей Машчэўскі|Машчэўскі Фадзей]] (4; 494) # [[Андрэй Казіміравіч Меер|Меер Андрэй Казіміравіч]] (3; 260) # [[Міхаіл Восіпавіч Мікешын|Мікешын Міхаіл Восіпавіч]] (4; 494—496) # [[Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі|Мікуцкі Станіслаў Паўлавіч]] (4; 496—497) # [[Фларыян Станіслаў Міладоўскі|Міладоўскі Фларыян Станіслаў]] (4; 497—498) # [[Ян Міхановіч|Міхановіч Ян]] (4; 498) # [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч Адам]] (4; 498—505) # [[Юзаф Міцкевіч|Міцкевіч Юзаф]] (3; 260) # [[Тадэвуш Млоцкі|Млоцкі Тадэуш]] (3; 260—261) # [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|Мсціславец Пётр Цімафеевіч]] (2; 102—104) # [[Андрэй Мужылоўскі|Мужылоўскі Андрэй (Антоній)]] (3; 261) # [[Мікалай Нічыпаравіч Мурзакевіч|Мурзакевіч Мікалай Нічыпаравіч]] (4; 505) # [[Нічыпар Мурзакевіч|Мурзакевіч Нічыпар]] (4; 506) # [[Станіслаў Мурмэліус|Мурмэліус Станіслаў]] (2; 104) # [[Нікодым Мусніцкі|Мусніцкі Нікодым]] (3; 261—262) # [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлінскі Антон Восіпавіч]] (4; 506—507) # [[Міхаіл Паўлавіч Мысаўской|Мысаўской Міхаіл Паўлавіч]] (4; 507—508) # [[Ю. Мышкоўскі|Мышкоўскі Ю.]] (3; 262) # [[Іван Мялешка|Мялешка Іван]] (3; 262—263) # [[Сяргей Канстанцінавіч Мяржынскі|Мяржынскі Сяргей Канстанцінавіч]] (4; 508) == Н == # [[Даніла Набароўскі|Набароўскі Даніла]] (3; 263—264) # [[Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|Навадворскі Вітольд Уладзіміравіч]] (4; 508—509) # [[Леў Якаўлевіч Нагумовіч|Нагумовіч Леў Якаўлевіч]] (4; 509) # [[Казімір Нарбут|Нарбут Казімір]] (3; 264—265) # [[Тэадор Нарбут|Нарбут Тэадор]] (4; 509—510) # [[Юстын Нарбут|Нарбут Юстын]] (4; 510—511) # [[Франц Міліконт Нарвойш|Нарвойш Франц Міліконт]] (3; 265—266) # [[Якаў Антонавіч Наркевіч-Ёдка|Наркевіч-Ёдка Якаў Антонавіч]] (4; 511) # [[Адам Станіслаў Нарушэвіч|Нарушэвіч Адам Станіслаў]] (3; 266—267) # [[Іван Іванавіч Насовіч|Насовіч Іван Іванавіч]] (4; 511—513) # [[Аляксандр Незабытоўскі|Незабытоўскі Аляксандр]] (4; 513) # [[Станіслаў Ян Незабытоўскі|Незабытоўскі Станіслаў Ян]] (3; 267) # [[Казімір Ігнацы Несялоўскі|Несялоўскі Казімір Ігнацы]] (3; 267—268) # [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Нікіфароўскі Мікалай Якаўлевіч]] (4; 513—514) # [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Нямцэвіч Юльян Урсын]] (4; 514—516) == О == # [[Напалеон Орда|Орда Напалеон]] (4; 516—518) == П == # [[Павел з Візны]] (2; 104—105) # Павенскі Пётр; гл. Скарга Пётр (2; 105) # [[Платон Мікалаевіч Пагарэльскі|Пагарэльскі Платон Мікалаевіч]] (4; 518—519) # [[Аляксандр Фаміч Пагоскі|Пагоскі Аляксандр Фаміч]] (4; 519) # [[Іван Карнілавіч Падабедаў|Падабедаў Іван Карнілавіч]] (4; 519) # [[Міхал Падалінскі|Падалінскі Міхал]] (4; 520) # [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Падбярэскі (Друцкі-Падбярэскі) Рамуальд Андрэевіч]] (4; 520) # [[Карл Іванавіч Падчашынскі|Падчашынскі Карл Іванавіч]] (4; 520) # [[Фёдар Васілевіч Пакроўскі|Пакроўскі Фёдар Васілевіч]] (4; 520—521) # [[Міхаіл Мадэставіч Палінскі-Пёлка|Палінскі-Пёлка Міхаіл Мадэставіч]] (4; 521) # [[Леанід Аляксандравіч Палонскі|Палонскі Леанід Аляксандравіч]] (4; 521—522) # [[Георгій Антонавіч Палюта|Палюта Георгій Антонавіч]] (4; 522) # [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Панятоўскі Станіслаў Аўгуст]] (3; 268—270) # [[Аляксандр Нічыпаравіч Папоў|Папоў Аляксандр Нічыпаравіч]] (4; 522) # [[Францішак Папроцкі|Папроцкі Францішак]] (3; 270—271) # [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Парцянка Канстанцін Іванавіч]] (4; 522) # [[Іван Раманавіч Пастарнацкі|Пастарнацкі Іван Раманавіч]] (4; 522—523) # [[Марцін Антоні Паўловіч|Паўловіч Марцін Антоні]] (4; 523) # [[Эдвард Баніфацы Францавіч Паўловіч|Паўловіч Эдвард Баніфацы Францавіч]] (4; 523) # [[Адам Казіміравіч Паўстанскі|Паўстанскі Адам Казіміравіч]] (4; 524) # [[Іпацій Пацей|Пацей Іпацій]] (2; 105—106) # [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Пачобут-Адляніцкі Марцін]] (3; 271—274) # [[Ян Пашакоўскі|Пашакоўскі Ян]] (3; 274) # [[Ян Казімір Пашкевіч|Пашкевіч Ян Казімір]] (3; 274) # [[Вацлаў Вацлававіч Пелікан|Пелікан Вацлаў Вацлававіч]] (4; 524) # [[Яўген Вацлававіч Пелікан|Пелікан Яўген Вацлававіч]] (4; 524—525) # [[Гальяш Пельгжымоўскі|Пельгжымоўскі Гальяш]] (2; 106—107) # [[Іван Сямёнавіч Перасветаў|Перасветаў Іван Сямёнавіч]] (3; 275) # [[Пётр з Ганёндза]] (2; 107) # [[Леў Іосіфавіч Петражыцкі|Петражыцкі Леў Іосіфавіч]] (4; 525—526) # [[Іван Міхайлавіч Петрапаўлаўскі|Петрапаўлаўскі Іван Міхайлавіч]] (4; 526) # [[Ануфрый Петрашкевіч|Петрашкевіч Ануфрый]] (4; 526) # [[Давыд Зыгмунт Пільхоўскі|Пільхоўскі Давыд Зыгмунт]] (3; 275—276) # [[Адам Плуг|Плуг Адам]] (4; 526—527) # [[Эмілія Францаўна Плятэр|Плятэр Эмілія Францаўна]] (4; 527—528) # Прадслава; гл. Ефрасіння Полацкая (1; 32) # [[Ян Бенядзіктавіч Пратасовіч|Пратасовіч Ян Бенядзіктавіч]] (2; 108—109) # [[Адрыян Віктаравіч Прахаў|Прахаў Адрыян Віктаравіч]] (4; 528) # [[Мікалай Міхайлавіч Пржавальскі|Пржавальскі (Прывальскі) Мікалай Міхайлавіч]] (4; 528—529) # [[Станіслаў Аляксандравіч Прыбытак|Прыбытак (Пржыбытак) Станіслаў Аляксандравіч]] (4; 529) # [[Іван Львовіч Пташыцкі|Пташыцкі Іван Львовіч]] (4; 529) # [[Станіслаў Львовіч Пташыцкі|Пташыцкі Станіслаў Львовіч]] (4; 530) # [[Каспар Пянткоўскі|Пянткоўскі Каспар]] (2; 109) # Пяткевіч Антоні; гл.: Плуг Адам (4; 530) # [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|Пятніцкі Іван Канстанцінавіч]] (4; 530) == Р == # [[Ізраіль Міхаіл Рабіновіч|Рабіновіч Ізраіль Міхаіл]] (4; 530) # [[Вікенцій Паўлавіч Равінскі|Равінскі Вікенцій Паўлавіч]] (4; 530—531) # [[Іосіф Іпалітавіч Равіч|Равіч Іосіф Іпалітавіч]] (4; 531) # [[Рагнеда Рагвалодаўна]] (1; 32-33) # [[Міхаіл Рагоза|Рагоза Міхаіл]] (2; 109) # [[Казімір Рагоўскі|Рагоўскі Казімір]] (3; 277) # [[Міхаіл Васілевіч Радзевіч|Радзевіч Міхаіл Васілевіч]] (4; 531—532) # [[Соф'я Слуцкая|Радзівіл (Алелька-Радзівіл) Соф'я]] (2; 114—115) # [[Альбрыхт Станіслаў Радзівіл|Радзівіл Альбрыхт Станіслаў]] (3; 277) # [[Людвіка Караліна Радзівіл|Радзівіл Людвіка Караліна]] (3; 277—278) # [[Мацей Радзівіл|Радзівіл Мацей]] (3; 278—279) # [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Радзівіл Мікалай Крыштоф Сіротка]] (2; 109—112) # [[Мікалай Радзівіл Чорны|Радзівіл Мікалай Чорны]] (2; 112—114) # [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Радзівіл Міхал Казімір Рыбанька]] (3; 279—280) # [[Удальрык Крыштоф Радзівіл|Радзівіл Удальрык (Ульрык) Крыштоф]] (3; 280) # [[Францішка Уршуля Радзівіл|Радзівіл Францішка Уршуля]] (3; 280—282) # [[Ігнацій Іванавіч Радкавец|Радкавец Ігнацій Іванавіч]] (4; 532) # [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|Радчанка Зінаіда Фёдараўна]] (4; 532) # [[Фелікс Ражанскі|Ражанскі Фелікс]] (4; 532—533) # [[Пётр Раізій|Раізій Пётр]] (2; 115—116) # [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Раманаў Еўдакім Раманавіч]] (4; 533) # [[Аўгусцін Ратондус|Ратондус (Мялецкі Аўгусцін)]] (2; 116—117) # [[Адам Станіслававіч Ржавускі|Ржавускі Адам Станіслававіч]] (4; 533) # [[Альфрэд Ізідар Ромер|Ромер Альфрэд Ізідар]] (4; 534) # [[Дамінік Рудніцкі|Рудніцкі Дамінік]] (3; 282) # [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Рукевіч Міхаіл Іванавіч]] (4; 534) # [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Румянцаў Мікалай Пятровіч]] (3; 282—284) # [[Сцяпан Рыгоравіч Рункевіч|Рункевіч Сцяпан Рыгоравіч]] (4; 535) # [[Саламея Русецкая|Русецкая Саламея Рэгіна]] (3; 285—287) # [[Канут Русецкі|Русецкі Канут Іванавіч]] (4; 535) # [[Ян Рустэм|Рустэм Ян]] (4; 535—536) # [[Антоні Руткоўскі|Руткоўскі Антоні]] (4; 536) # [[Язэп Руцкі|Руцкі Іосіф Вельямін]] (3; 287—289) # [[Андрэй Рымша|Рымша Андрэй]] (2; 117—118) # [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Рыпінскі (Радван) Аляксандр Феліксавіч]] (4; 536—538) # [[Саламон Рысінскі|Рысінскі Саламон Фёдаравіч]] (2; 118) # [[Францішак Рысінскі|Рысінскі Францішак]] (4; 538) # [[Міхаіл Васілевіч Рытаў|Рытаў Міхаіл Васілевіч]] (4; 538—539) # [[Вінцэнт Рэут|Рэут (Газдава-Рэут) Вінцэнты (Вікенцій Уладзіслававіч)]] (4; 539) # [[Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|Рэшка Ігнацій Якаўлевіч]] (3; 289) == С == # [[Людвік Сабалеўскі|Сабалеўскі Людвік]] (4; 539) # [[Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|Сабольшчыкаў Васіль Іванавіч]] (4; 540) # [[Аляксандр Васілевіч Саветаў|Саветаў Аляксандр Васілевіч]] (4; 540—541) # [[Францішак Савіч|Савіч Францішак]] (4; 541—544) # [[Войслаў Савіч-Заблоцкі|Савіч-Заблоцкі (Суліма-Савіч-Заблоцкі) Войслаў (Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч)]] (4; 544—546) # [[Фабіян Саковіч|Саковіч Фабіян]] (3; 289) # [[Іван Сакольскі|Сакольскі Іван]] (3; 289—290) # [[Леў Іванавіч Сапега|Сапега Леў Іванавіч]] (2; 119—122) # [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Сапуноў Аляксей Парфенавіч]] (4; 546—548) # [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Сарбеўскі Мацей Казімір]] (3; 290—293) # [[Антон Юр'евіч Сасноўскі|Сасноўскі Антон Юр'евіч]] (4; 548) # [[Казімір Семяновіч|Семяновіч Казімір]] (3; 293—296) # [[Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі|Семянтоўскі (Семянтоўскі-Курыла) Аляксандр Максімавіч]] (4; 548—549) # [[Іван Іванавіч Сердзюкоў|Сердзюкоў Іван Іванавіч]] (4; 549—550) # [[Людвіг Сцяпанавіч Сеўрук|Сеўрук Людвіг Сцяпанавіч]] (4; 550) # [[Нікадзім Юр'евіч Сілівановіч|Сілівановіч Нікадзім Юр'евіч]] (4; 550—551) # [[Сімяон Полацкі]] (3; 296—307) # [[Іван Фёдаравіч Сінцоў|Сінцоў Іван Фёдаравіч]] (4; 551) # [[Сітанскія]] (3; 307) # [[Пётр Скарга|Скарга (Павенскі) Пётр]] (2; 122—123) # [[Антоні Адам Скарульскі|Скарульскі Антон]] (3; 307—309) # [[Францыск Скарына|Скарына (Скарыніч) Францыск]] (2; 123—137) # [[Леан Скрабецкі|Скрабецкі Леан]] (4; 552) # [[Епіфаній Славінецкі|Славінецкі Епіфаній]] (3; 309—311) # [[Пётр Славінскі|Славінскі Пётр]] (4; 552) # [[Міхаіл Слёзка|Слёзка Міхаіл]] (3; 311—312) # [[Зіновій Якаўлевіч Слонімскі|Слонімскі Зіновій (Хаім Зэлік) Якаўлевіч]] (4; 552—553) # [[Аляксандр Іванавіч Слупскі|Слупскі Аляксандр Іванавіч]] (4; 553) # [[Перац Смаленскі|Смаленскі Перац Майсеевіч]] (4; 553) # [[Аляксандр Паўлавіч Смародскі|Смародскі Аляксандр Паўлавіч]] (4; 553) # [[Мялецій Сматрыцкі|Сматрыцкі Мялецій]] (2; 137—142) # [[Францішак Смуглевіч|Смуглевіч Францішак]] (3; 312—313) # [[Анджэй Снядэцкі|Снядэцкі Анджэй]] (3; 313—314) # [[Ян Снядэцкі|Снядэцкі Ян]] (3; 314—317) # [[Спірыдон Собаль|Собаль Спірыдон]] (3; 317—318) # [[Фауст Соцын|Соцын Фауст]] (2; 142—143) # [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Спасовіч Уладзімір Данілавіч]] (4; 553—555) # [[Іван Мікалаевіч Станкевіч|Станкевіч Іван Мікалаевіч]] (4; 555) # [[Стафан Баторый]] (2; 143—146) # [[Вікенцій Рыгоравіч Стафановіч|Стафановіч Вікенцій Рыгоравіч]] (4; 555) # [[Дамінік Рыгоравіч Стафановіч|Стафановіч Дамінік Рыгоравіч (Восіпавіч)]] (4; 555—556) # [[Іеранім Страйноўскі|Страйноўскі Іеранім]] (3; 318—319) # [[Мацей Стрыйкоўскі|Стрыйкоўскі Мацей]] (2; 146) # [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|Стукаліч Уладзімір Казіміравіч]] (4; 556) # [[Яўгенія Канстанцінаўна Судзілоўская|Судзілоўская Яўгенія Канстанцінаўна]] (4; 556) # [[Мікалай Канстанцінавіч Судзілоўскі|Судзілоўскі Мікалай Канстанцінавіч]] (4; 556—564) # Суліма-Савіч-Заблоцкі; гл. Савіч-Заблоцкі Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч (4; 564) # [[Васіль Суражскі|Суражскі Васіль]] (3; 319—320) # [[Трафім Раманавіч Сурта|Сурта Трафім Раманавіч]] (3; 320) # [[Іван Аляксандравіч Сцебут|Сцебут Іван Аляксандравіч]] (4; 564—565) # [[Ян Сцірпейка|Сцірпейка Ян (Іван)]] (3; 320) # [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомля Уладзіслаў]] (4; 565—568) # [[Іосіф Сямашка|Сямашка Іосіф]] (4; 568—569) # [[Васіль Іванавіч Сямеўскі|Сямеўскі Васіль Іванавіч]] (4; 569—570) # [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі Восіп Іванавіч]] (4; 570—571) == Т == # [[Міхал Антон Бонча Тамашэўскі|Тамашэўскі Міхал Антон Бонча]] (3; 320—321) # [[Фелікс Феліксавіч Тапчэўскі|Тапчэўскі Фелікс Феліксавіч]] (4; 571) # [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Татур Генрых Хрыстафоравіч]] (4; 571) # [[Юрый Трубніцкі|Трубніцкі Юрый]] (3; 321) # [[Антон Данілавіч Трусаў|Трусаў Антон Данілавіч]] (4; 571—572) # [[Іван Пятровіч Трутнеў|Трутнеў Іван Пятровіч]] (4; 572—574) # [[Іаіль Труцэвіч|Труцэвіч Іаіль]] (3; 321) # [[Зоф’я Адамаўна Трашчкоўская|Тшашчкоўская (Трашчкоўская) Зоф’я Адамаўна]] (4; 574) # [[Антоній Тызенгаўз|Тызенгаўз Антоній]] (3; 321—324) # [[Канстанцін Тызенгаўз|Тызенгаўз Канстанцін]] (4; 574) # [[Войцех Тылькоўскі|Тылкоўскі Войцех]] (3; 324—325) # [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіч Канстанцін Піевіч]] (4; 575—576) # [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Тышкевіч Яўстафій Піевіч]] (4; 576—579) == У == # [[Міхаіл Паўлавіч Урончанка|Урончанка Міхаіл Паўлавіч]] (4; 579) # [[Валерый Антоній Урублеўскі|Урублеўскі Валерый Антоній]] (4; 579—581) # [[Зыгмунд Фларэнцы Урублеўскі|Урублеўскі Зыгмунд Фларэнцы]] (4; 582) # [[Эдуард Антонавіч Урублеўскі|Урублеўскі Эдуард Антонавіч]] (4; 582) # [[Усяслаў Брачыславіч]] (1; 34-36) == Ф == # [[Іван Якаўлевіч Файніцкі|Файніцкі Іван Якаўлевіч]] (4; 582—583) # [[Якаў Забядэвуш Фалькоўскі|Фалькоўскі Якаў Забядэвуш]] (4; 583) # [[Якуб Фалькоўскі|Фалькоўскі Якуб (Шыман Тадэвуш)]] (4; 583—584) # [[Аляксандр Аляксандравіч Фамін|Фамін Аляксандр Аляксандравіч]] (4; 584) # [[Іван Фёдараў|Фёдараў (Хведаровіч) Іван]] (2; 146—150) # [[Вацлаў Пятровіч Федаровіч|Федаровіч Вацлаў Пятровіч]] (4; 584—585) # [[Міхал Федароўскі|Федароўскі Міхал]] (4; 585—587) # [[Хрыстафор Філалет|Філалет Хрыстафор]] (2; 150) # [[Афанасій Філіповіч|Філіповіч Афанасій]] (3; 325—326) # [[Антоній Фіялкоўскі|Фіялкоўскі Антоній]] (4; 587) # [[Якуб Побуг Фрычынскі|Фрычынскі Якуб Побуг]] (4; 587) # [[Мацвей Васілевіч Фурсаў|Фурсаў Мацвей Васілевіч]] (4; 587) # [[Ева Фялінская|Фялінская Ева]] (4; 587—588) == Х == # [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч Рыгор Аляксандравіч]] (2; 150—151) # [[Францішак Ксаверый Хамінскі|Хамінскі Францішак Ксаверы]] (4; 588) # [[Канстанцін Васілевіч Харламповіч|Харламповіч Канстанцін Васілевіч]] (4; 588) # Хведаровіч Іван Фёдаравіч; гл. Фёдараў Іван (2; 151) # [[Аляксандр Ходзька|Ходзька (Барэйка) Аляксандр]] (4; 588—589) # [[Ян Ходзька|Ходзька (Барэйка) Ян]] (4; 590) # [[Дамінік Цэзары Ходзька|Ходзька Дамінік Цэзары]] (4; 589) # [[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат]] (4; 589) # [[Леанард Ходзька|Ходзька Леанард]] (4; 589—590) # [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі|Храпавіцкі Ігнат Яўстахавіч]] (4; 591) # [[Адам Храптовіч|Храптовіч Адам]] (4; 591) # [[Іаахім Ігнацый Юзаф Літавор Храптовіч|Храптовіч Іаахім Ігнацый Юзаф Літавор]] (3; 326—328) == Ц == # [[Ян Цадроўскі|Цадроўскі Ян Янавіч]] (3; 328) # [[Рыгор Цамблак|Цамблак Грыгорый]] (2; 151—154) # [[Самсон Цвяткоўскі|Цвяткоўскі Самсон]] (4; 591—592) # [[Іосіф Цітовіч|Цітовіч Іосіф Парфір'евіч]] (4; 592) # [[Язэп Ціхінскі|Ціхінскі Язэп]] (4; 592) # [[Вітольд Цэраскі|Цэраскі Вітольд Карлавіч]] (4; 592—593) # [[Васіль Цяпінскі|Цяпінскі (Амельяновіч) Васіль Мікалаевіч]] (2; 154—156) # [[Марцін Цяплінскі|Цяплінскі Марцін]] (4; 593) # [[Міхал Цяцерскі|Цяцерскі Міхал]] (3; 328) == Ч == # [[Сымон Юльянавіч Чалоўскі|Чалоўскі Сымон Юльянавіч]] (4; 593) # [[Эмерык Чапскі (1828)|Чапскі (Гутэн-Чапскі) Эмерык]] (4; 593—595) # [[Марыя Чарноўская|Чарноўская Марыя]] (4; 595) # Чарноцкі Адам; гл.: Даленга-Хадакоўскі З. Я. (4; 595) # [[Адам Ежы Чартарыйскі|Чартарыйскі (Чартарыскі) Адам Юрый]] (4; 595—597) # [[Марцін Чаховіц|Чаховіц Марцін]] (2; 156—157) # [[Антон Антонавіч Чачот|Чачот Антон Антонавіч]] (4; 597) # [[Ян Антоні Чачот|Чачот Ян Антоні]] (4; 597—598) # [[Уладзімір Фёдаравіч Чыж|Чыж Уладзімір Фёдаравіч]] (4; 598) # [[Сяргей Іванавіч Чыр'еў|Чыр'еў Сяргей Іванавіч]] (4; 598—599) # [[Іван Дзяменцьевіч Чэрскі|Чэрскі Іван Дзяменцьевіч]] (4; 599) == Ш == # [[Станіслаў Шадурскі|Шадурскі Станіслаў]] (3; 329—331) # [[Сямён Вуколавіч Шалковіч|Шалковіч Сямён Вуколавіч]] (4; 599) # [[Леў Юльянавіч Шапялевіч|Шапялевіч (Лазарэвіч-Шапялевіч) Леў Юльянавіч]] (4; 600) # [[Гаўдэнтый Шапялевіч|Шапялевіч Гаўдэнтый (Радзіслаў Іасафатавіч)]] (4; 599—600) # [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Шпілеўскі Павел Міхайлавіч]] (4; 600—602) # [[Вандалін Аляксандравіч Шукевіч|Шукевіч Вандалін Аляксандравіч]] (4; 602) # [[Якуб Шчавінскі (ваявода брэсцка-куяўскі)|Шчавінскі]] (3; 331) # [[Людамір Людвіг|Шчарбовіч-Вечар Людамір Людвіг]] (4; 602) # [[Тыматэвуш Шчураўскі|Шчураўскі Тыматэвуш]] (3; 331) # [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі|Шыманоўскі Аляксандр Нічыпаравіч]] (4; 602—603) # [[Фёдар Спірыдонавіч Шымкевіч|Шымкевіч Фёдар Спірыдонавіч]] (4; 603) # [[Павел Васілевіч Шэйн|Шэйн Павел Васілевіч]] (4; 603) # [[Адам Шэмеш|Шэмеш Адам]] (4; 604) == Э-Я == # [[Аркадзь Данілавіч Элькінд|Элькінд Аркадзь Данілавіч]] (4; 604) # [[Станіслаў Баніфацый Юндзіл|Юндзіл Станіслаў Баніфацый]] (4; 604—606) # [[Іван Іванавіч Юркевіч|Юркевіч Іван Іванавіч]] (4; 606) # [[Ігнат Юрэвіч|Юрэвіч Ігнат]] (3; 331) # [[Людвік Адам Дзям'янавіч Юцэвіч|Юцэвіч Людвік Адам Дзям'янавіч]] (4; 606—607) # [[Станіслаў Серафім Ягадзінскі|Ягадзінскі Станіслаў Серафім]] (3; 331—332) # [[Ягайла]] (2; 157—159) # [[Юзаф Яжоўскі|Яжоўскі Юзаф]] (4; 607—608) # [[Якуб з Калінаўкі]] (Каліноўскі, Калінуўка, Каліновіус) (2; 160) # [[Максімільян Юр'евіч Якубовіч|Якубовіч Максімільян Юр'евіч]] (4; 608) # [[Эма Яленская|Яленская (Дмахоўская) Эма]] (4; 608) # [[Іосіф Міхайлавіч Яленскі|Яленскі Іосіф Міхайлавіч]] (3; 332—333) # [[Канстанцін Васілевіч Яльніцкі|Яльніцкі Канстанцін Васілевіч]] (4; 608—609) # Ян са Свіслачы; гл.: Ходзька Ян # [[Плацыд Янкоўскі|Янкоўскі Плакід]] (4; 609) # [[Адольф Міхал Валяр'ян Юліян Янушкевіч|Янушкевіч Адольф Міхал Валяр'ян Юліян]] (4; 610) # [[Яўстафій Янушкевіч|Янушкевіч Яўстафій]] (4; 610) # [[Мікалай Андрэевіч Янчук|Янчук Мікалай Андрэевіч]] (4; 610—611) # [[Іосіф Бенядзіктавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч Іосіф Бенядзіктавіч]] (4; 611) # [[Казімір Антонавіч Ясевіч|Ясевіч Казімір Антонавіч]] (4; 611—612) # [[Юзаф Ясінскі|Ясінскі Юзаф]] (4; 612) # [[Якуб Ясінскі|Ясінскі Якуб]] (3; 333—334) # [[Іван Фердынанд Львовіч Ястржэмбскі|Ястржэмбскі Іван Фердынанд Львовіч]] (4; 612—613) # [[Мікалай Фёдаравіч Ястржэмбскі|Ястржэмбскі Мікалай Феліксавіч]] (4; 614) # [[Мікалай Геранімавіч Яцко|Яцко Мікалай Геранімавіч]] (4; 614) # [[Ігнат Яцкоўскі|Яцкоўскі Ігнат]] (4; 614) [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праект:Словаспісы]] i9qudibwgml3a58rt5p1vyg5i7jq9cm 5175181 5174901 2026-08-04T07:34:27Z Aliaksei Lastouski 75892 5175181 wikitext text/x-wiki {{змест справа}} == А == # [[Адольф Іванавіч Абіхт|Абіхт Адольф Іванавіч]] (4; 338) # [[Абламовічы]] (4; 338) # [[Ян Абрамовіч|Абрамовіч (Абрагамовіч) Ян]] (2; 41) # [[Адам Абрамовіч|Абрамовіч Адам]] (3; 164) # [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Абрамовіч Антон Іванавіч]] (4; 338—339) # [[Марыян Станіслаў Абрамовіч|Абрамовіч Марыян Станіслаў]] (4; 339) # [[Альгерд Рышардавіч Абуховіч|Абуховіч Альгерд Рышардавіч]] (4; 339—340) # [[Міхал Лявон Абуховіч|Абуховіч Міхал Лявон]] (3; 164—165) # [[Піліп Казімір Абуховіч|Абуховіч Піліп Казімір]] (3; 165) # [[Тэадор Геранім Абуховіч|Абуховіч Тэадор Геранім]] (3; 165—166) # [[Мікалай Пятровіч Авенарыус|Авенарыус Мікалай Пятровіч]] (4; 340) # [[Багдан Агінскі|Агінскі Багдан]] (3; 166) # [[Міхал Казімір Агінскі|Агінскі Міхал Казімір]] (3; 166—167) # [[Міхал Клеафас Агінскі|Агінскі Міхал Клеафас]] (3; 167—168) # [[Іасафат Пятровіч Агрызка|Агрызка Іасафат Пятровіч]] (4; 340—341) # [[Вацлаў Агрыпа|Агрыпа Вацлаў (Венцлаў)]] (2; 41) # [[Рэйнальд Адам|Адам Рэйнальд]] (3; 168—169) # [[Адам Фердынанд Адамовіч|Адамовіч Адам Фердынанд]] (4; 341) # [[Людвіг Фларыянавіч Адамовіч|Адамовіч Людвіг Фларыянавіч]] (4; 341—342) # [[Антон Эдвард Адынец|Адынец Антон Эдвард]] (4; 342) # [[Эліза Ажэшка|Ажэшка Эліза]] (4; 342—345) # [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Азарэвіч Дзмітрый Іванавіч]] (4; 345) # [[Станіслаў Станіслававіч Акрэйц|Акрэйц Станіслаў Станіслававіч]] (4; 345—346) # [[Алелька Уладзіміравіч|Алелькавіч Аляксандр (Алелька)]] (2; 41-42) # [[Аарон Алізароўскі|Алізароўскі Аарон (Адам, Аляксандр)]] (3; 169—170) # [[Альгерд]] (2; 42-44) # [[Якуб Альшэўскі|Альшэўскі Якуб]] (3; 170—171) # [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] (2; 44) # [[Іосіф Іванавіч Аляшкевіч|Аляшкевіч Іосіф Іванавіч]] (3; 171—172) # Амельяновіч Васіль Мікалаевіч; гл. Цяпінскі Васіль Мікалаевіч (2; 45) # [[Ігнат Сымонавіч Анацэвіч|Анацэвіч Ігнат Сымонавіч]] (4; 346) # [[Ф. Андрушкевіч|Андрушкевіч Ф.]] (3; 172) # [[Міхал Эльвіра Андрыёлі|Андрыёлі Міхал Эльвіра]] (4; 346—348) # [[Кірыла Цімафеевіч Анікіевіч|Анікіевіч Кірыла Цімафеевіч]] (4; 348) # [[Мікалай Анімеле|Анімеле Мікалай]] (4; 348) # [[Анісіфар Дзевачка|Анісіфар]] (2; 45) # [[Ежы Казімір Анцута|Анцута Ежы Казімір]] (3; 172—173) # [[Ільдафонс Дзяменцьевіч Анцыпа-Чыкунскі|Анцыпа (Анцыпа-Чыкунскі) Ільдафонс Дзяменцьевіч]] (4; 348—349) # [[Фердынанд Францавіч Арля-Ашмянец|Арля-Ашмянец Фердынанд Францавіч]] (3; 173) # [[Арцемій]] (2; 45) # [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аскерка Аляксандравіч Уладзіслававіч]] (4; 349) # [[Сцяпан Міхаіл Аскерка|Аскерка Сцяпан Міхаіл]] (3; 173—174) # [[Павел Каспаравіч Астравіцкі|Астравіцкі Павел Каспаравіч]] (2; 45-46) # [[Канстанцін-Васіль Канстанцінавіч Астрожскі|Астрожскі Канстанцін (Васіль) Канстанцінавіч]] (2; 46-48) # [[Тамаш Мацвеевіч Аўгусціновіч|Аўгусціновіч Тамаш Мацвеевіч]] (4; 349—350) # [[Аўрамій Смаленскі]] (1; 12) # [[Аўрамка]] (2; 48-49) # [[Міхаіл Мікалаевіч Ачапоўскі|Ачапоўскі Міхаіл Мікалаевіч]] (4; 350) == Б == # [[Андрэй Баболя|Баболя Андрэй]] (3; 174) # [[Міхаіл Кірылавіч Баброўскі|Баброўскі Міхаіл Кірылавіч]] (3; 174—176) # [[Павел Восіпавіч Баброўскі|Баброўскі Павел Восіпавіч]] (4; 350—351) # [[Францішак Багамолец|Багамолец Францішак]] (3; 176) # [[Аляксандр Міхайлавіч Багаткевіч|Багаткевіч Аляксандр Міхайлавіч]] (4; 351) # [[Адам Ягоравіч Багдановіч|Багдановіч Адам Ягоравіч]] (4; 351—352) # [[Ангел Іванавіч Багдановіч|Багдановіч Ангел Іванавіч]] (4; 352—353) # [[Яўстафій Багданоўскі|Багданоўскі Яўстафій]] (4; 353) # [[Паўлюк Багрым|Багрым Паўлюк]] (4; 353—354) # [[Канстанцін Багуслаўскі|Багуслаўскі Канстанцін]] (3; 176—177) # [[Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч|Багушэвіч Марыя Уладзіміраўна]] (4; 354—355) # [[Францішак Бенядзікт Казіміравіч Багушэвіч|Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч]] (4; 355—361) # [[Аляксей Міхайлавіч Бажанаў|Бажанаў Аляксей Міхайлавіч]] (4; 361—362) # [[Мануіл Базілевіч|Базілевіч Мануіл]] (3; 177) # [[Кіпрыян Базылік|Базылік Цыпрыян (Кіпрыян)]] (2; 49-50) # [[Юзаф Бака|Бака Юзаф]] (3; 177) # [[Сцяпан Міхайлавіч Бакарэвіч|Бакарэвіч Сцяпан Міхайлавіч]] (4; 369) # [[Юльян Бакшанскі|Бакшанскі Юльян]] (4; 362) # [[Міхаіл Ігнатавіч Балінскі|Балінскі Міхаіл Ігнатавіч]] (4; 362—363) # [[Антон Бандзевіч|Бандзевіч Антон]] (3; 177—178) # [[Іосіф Васілевіч Баранецкі|Баранецкі Іосіф Васілевіч]] (4; 363) # [[Ян Іосіф Бараноўскі|Бараноўскі Іван (Ян) Іосіф]] (4; 363) # [[Іван Каятанавіч Бардзілоўскі|Бардзілоўскі Іван Каятанавіч]] (4; 363) # [[Авіт Факудзьевіч Барздынскі|Барздынскі Авіт Факудзьевіч]] (4; 363—364) # [[Лявон Бароўскі|Бароўскі Лявон]] (4; 364—366) # [[Антоній Барташэвіч|Барташэвіч Антоні]] (3; 178) # [[Кароль Бартольд|Бартольд Кароль]] (3; 178—179) # [[Ян Баршчэўскі|Баршчэўскі Ян]] (4; 366—367) # [[Іван Пятровіч Барычэўскі-Тарнава|Барычэўскі (Барычэўскі-Тарнава) Іван Пятровіч]] (4; 367—368) # Барэйка Аляксандр; гл. Ходзька Аляксандр (4; 368) # [[Юзаф Барэйка|Барэйка Юзаф]] (3; 179) # Барэйка Ян; гл. Ходзька Ян (4; 368) # [[Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч|Без-Карніловіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 368) # [[Каспар Бекеш|Бекеш Каспар]] (2; 50-51) # [[Аўгуст Бекю|Бекю Аўгуст]] (3; 179) # [[Андрэй Хрыстафоравіч Белаблоцкі|Белаблоцкі (Белабоцкі) Андрэй (Ян) Хрыстафоравіч]] (3; 180) # [[Браніслаў Белаблоцкі|Белаблоцкі Браніслаў]] (4; 369) # [[Андрэй Берант|Берант Андрэй]] (3; 180) # [[Юзаф Беркман|Беркман Юзаф]] (4; 369—370) # [[Іаан Андрэевіч Берман|Берман Іаан Андрэевіч]] (4; 370) # [[Раймунд Бжазоўскі|Бжазоўскі Раймунд]] (4; 370) # [[Тадэвуш Бжазоўскі (генерал езуітаў)|Бжазоўскі Тадэвуш]] (3; 180—181) # [[Ігнат Бжастоўскі|Бжастоўскі Ігнат]] (4; 370) # [[Павел Ксаверы Бжастоўскі|Бжастоўскі Павел Ксаверы]] (3; 181) # [[Цыпрыян Павел Бжастоўскі|Бжастоўскі Цыпрыян Павел]] (3; 181—182) # [[Тэадор Білевіч|Білевіч Тэадор]] (3; 182) # [[Амелія Даравінская|Бірута (Даравінская Амелія)]] (4; 370—371) # [[Стафан Бісіс|Бісіс Стафан]] (3; 182—183) # [[Франц Феліксавіч Блус|Блус Франц Феліксавіч (Ілья Піліпавіч)]] (4; 371) # [[Францішак Ксаверы Міхал Богуш|Богуш Францішак Ксаверы Міхал]] (3; 183) # [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Богуш-Сестранцэвіч Станіслаў Іванавіч]] (3; 183—185) # [[Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі|Бонч-Асмалоўскі Анатоль Восіпавіч]] (4; 371—372) # [[Уладзіслаў Канстанцінавіч Борзабагаты|Борзабагаты Уладзіслаў Канстанцінавіч]] (4; 372) # [[Фларыян Бохвіц|Бохвіц Фларыян]] (4; 373) # Бранеўскі М.; гл. Філалет Хрыстафор (2; 51) # [[Мікалай Карнілавіч Бржэскі|Бржэскі Мікалай Карнілавіч]] (4; 373) # [[Келясцін Іванавіч Брэн|Брэн Келясцін Іванавіч]] (4; 373—374) # [[Якуб Антоні Брэтэ|Брэтэ Якуб Антоні]] (3; 185) # [[Іосіф Будзіла|Будзіла Іосіф]] (3; 185—186) # [[Антон Сямёнавіч Будзіловіч|Будзіловіч Антон Сямёнавіч]] (4; 374) # Будзімір; гл. Каганец Карусь (4; 374) # [[Канстанцін Андрэевіч Будзінскі|Будзінскі Канстанцін Андрэевіч]] (4; 374) # [[Беняш Будны|Будны Беняш]] (3; 186—188) # [[Сымон Будны|Будны Сымон]] (2; 51-59) # [[Іасафат Булгак|Булгак Іасафат]] (4; 374—375) # [[Дзмітрый Гаўрылавіч Булгакоўскі|Булгакоўскі Дзмітрый Гаўрылавіч]] (4; 375) # [[Фадзей Булгарын|Булгарын Фадзей Венядзіктавіч]] (4; 375—376) # Бурачок Мацей; гл. Багушэвіч Францішак (4; 376) # [[Вінцэнцій Бучынскі|Бучынскі Вінцэнцій]] (4; 376) # [[Ігнацій Якса Быкоўскі|Быкоўскі Ігнацій Якса]] (3; 188—189) # [[Юзаф Уладзіслаў Быхавец|Быхавец Юзаф Уладзіслаў]] (4; 376—377) # [[Бычковы]] (4; 377) #: [[Яўген Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Яўген Іванавіч]] #: [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Уладзімір Іванавіч]] #: [[Аляксандр Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Аляксандр Іванавіч]] # [[Даніэль Бялінскі|Бялінскі Даніэль]] (2; 59-60) # [[Памва Бярында|Бярында Памва]] (3; 189—191) == В == # [[Вадкоўскія]] (4; 377—378) #: [[Іван Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Іван Фёдаравіч]] #: [[Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Фёдар Фёдаравіч]] #: [[Аляксандр Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Аляксандр Фёдаравіч]] # [[Антон Станіслававіч Вайніловіч|Вайніловіч Антон Станіслававіч]] (4; 378) # [[Восіп Мікалаевіч Вайніловіч|Вайніловіч Восіп Мікалаевіч]] (4; 378) # [[Марцін Валадковіч|Валадковіч Марцін]] (2; 60) # [[Міхаіл Міхайлавіч Валатоўскі|Валатоўскі Міхаіл Міхайлавіч]] (4; 378—379) # [[Аляксандр Валіцкі|Валіцкі Аляксандр]] (4; 379) # [[Астафій Багданавіч Валовіч|Валовіч Астафій Багданавіч]] (2; 60-63) # [[Міхаіл Казіміравіч Валовіч|Валовіч Міхаіл Казіміравіч]] (4; 379—380) # [[Вацлаў Валеры Валодзька|Валодзька Вацлаў Валеры]] (4; 380) # [[Валенцій Ваньковіч|Ваньковіч Валенцій Мельхіёравіч]] (4; 380—382) # [[Настасся Якаўлеўна Васільева|Васільева Настасся Якаўлеўна]] (4; 382—383) # [[Тамаш Ваўжэцкі|Ваўжэцкі Тамаш]] (3; 191—192) # [[Васіль Максімавіч Вашчанка|Вашчанка Васіль Максімавіч]] (3; 192—193) # [[Максім Ярмалініч Вашчанка|Вашчанка Максім Ярмалініч]] (3; 193—195) # [[Бярнард Ваяводка|Ваяводка Бярнард]] (2; 63) # [[Канстанцін Васілевіч Вераніцын|Вераніцын Канстанцін Васілевіч]] (4; 383) # [[Вітаўт]] (2; 63-65) # [[Эразм Вітэлій|Вітэлій Эразм (Цёлк)]] (2; 65) # [[Андрэй Вішаваты|Вішаваты Андрэй]] (3; 195—198) # [[Андрэй Волан|Волан (Волян) Андрэй]] (2; 65-66) # [[Мікола Вольскі|Вольскі Мікола]] (3; 198—199) # [[Ялегі Пранціш Вуль|Вуль Ялегі Пранціш (Карафа-Корбут Элегі Францішак Маўрыкіевіч)]] (4; 383—384) # [[Кароль Вырвіч|Вырвіч Кароль]] (3; 199—200) # [[Казімір Вяржбіцкі|Вяжбіцкі (Вяржбіцкі) Казімір]] (3; 200) # [[Аляксандр Андрэевіч Вярыга|Вярыга Аляксандр Андрэевіч]] (4; 384) # [[Браніслаў Фартунатавіч Вярыга|Вярыга Браніслаў Фартунатавіч]] (4; 384) # [[Уладзіслаў Вярыга|Вярыга Уладзіслаў]] (4; 384—385) # [[Арцём Ігнатавіч Вярыга-Дарэўскі|Вярыга-Дарэўскі Арцём Ігнатавіч]] (4; 385) # [[Францішак Леапольдавіч Вярэнька|Вярэнька Францішак Леапольдавіч]] (4; 385—386) # [[Ірадзіён Якаўлевіч Вятрынскі|Вятрынскі Ірадзіён Якаўлевіч]] (4; 386); <small>[[:ru:Ветринский, Иродион Яковлевич]]</small>. == Г == # [[Станіслаў Габрыловіч|Габрыловіч Станіслаў]] (2; 66) # [[Ксенафонт Гаворскі|Гаворскі Ксенафонт Антонавіч]] (4; 386—387) # [[Лукаш Галамбёўскі|Галамбёўскі Лукаш]] (4; 387) # [[Казімір Галоўка|Галоўка Казімір]] (3; 200—201) # [[Юзаф Галухоўскі|Галухоўскі Юзаф]] (4; 387—388) # [[Яфім Гальперын|Гальперын Яфім Абрамавіч]] (4; 388) # [[Гальшанскія]] (2; 66-67) # [[Сяргей Фёдаравіч Галюн|Галюн Сяргей Фёдаравіч]] (4; 388—389) # [[Піліп Нерыуш Галянскі|Галянскі Піліп Нерыуш]] (3; 201—203) # [[Міхаіл Лявонавіч Гамаліцкі|Гамаліцкі Міхаіл Лявонавіч]] (4; 389) # [[Васіль Міхайлавіч Гарабурда|Гарабурда Васіль Міхайлавіч]] (2; 68) # [[Міхаіл Багданавіч Гарабурда|Гарабурда Міхаіл]] (2; 68) # [[Юльян Гарайн|Гарайн Юльян]] (4; 389—390) # [[Апалінар Гараўскі|Гараўскі Апалінар Гілярыевіч]] (4; 390—391) # [[Іван Данілавіч Гарбачэўскі|Гарбачэўскі Іван Данілавіч]] (4; 391—392) # [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі|Гарбачэўскі Мікіта Іванавіч]] (4; 392) # [[Максім Гаўрыленка|Гаўрыленка Максім (Максімільян)]] (4; 392) # [[Міхаіл Антонавіч Гаўсман|Гаўсман Міхаіл Антонавіч]] (4; 392—393) # [[Сямён Сафронавіч Гаховіч|Гаховіч Сямён Сафронавіч]] (4; 393) # [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Гашкевіч Іосіф Антонавіч]] (4; 393—394) # [[Альбрэхт Гаштольд|Гаштольд Альбрэхт]] (2; 68-69) # [[Аляксандр Гваньіні|Гваньіні Аляксандр]] (2; 69) # [[Гедзімін]] (2; 69-71) # [[Віктар Гельтман|Гельтман Віктар]] (4; 394) # [[Вікенцій Данілавіч Герберскі|Герберскі Вікенцій (Уладзіслаў) Данілавіч]] (4; 394—395) # [[Вільгельм Данілавіч Гіндэнбург|Гіндэнбург Вільгельм Данілавіч]] (4; 395) # [[Уладзіслаў Люцыян Францавіч Гінтаўт-Дзевалтоўскі|Гінтаўт-Дзевалтоўскі Уладзіслаў Люцыян Францавіч]] (4; 395) # [[Уладзімір Фёдаравіч Гіргас|Гіргас Уладзімір Фёдаравіч]] (4; 395) # [[Міхаіл Гіціх|Гіціх Міхаіл]] (3; 203) # [[Антон Юзаф Глінскі|Глінскі Антон Юзаф]] (4; 396) # [[Аба Глуск|Глуск (Глоск) Аба]] (3; 203) # [[Міхаіл Восіпавіч Глушневіч|Глушневіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 396) # [[Іван Іванавіч Гольц-Мілер|Гольц-Мілер Іван Іванавіч]] (4; 396—397) # [[Канстанцін Антоній Горскі|Горскі Канстанцін Антоній]] (4; 397) # [[Станіслаў Горскі|Горскі Станіслаў]] (4; 397) # [[Пётр Іванавіч Гофман|Гофман Пётр Іванавіч]] (4; 398) # [[Адам Станіслававіч Грабніцкі|Грабніцкі (Дактаровіч) Адам Станіслававіч]] (4; 398) # [[Градзіслава Святаслаўна]] (1; 12-13) # [[Табіяш Граткоўскі|Граткоўскі Табіяш]] (3; 203) # [[Годфрыд Эрнест Гродэк|Гродэк Годфрыд Эрнест]] (3; 203—204) # [[Кандрат Іванавіч Грум-Гржымайла|Грум-Гржымайла Кандрат Іванавіч]] (4; 398) # [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Грыгаровіч Іван Іванавіч]] (4; 398—399) # [[Ігнат Яўхімавіч Грынявіцкі|Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч]] (4; 400) # [[Валяр'ян Гурскі|Гурскі Валяр'ян]] (4; 400—401) # [[Адам Гіляры Гурыновіч|Гурыновіч Адам Гіляры]] (4; 401—402) # [[Тамаш Гусаржэўскі|Гусаржэўскі Тамаш]] (3; 204—205) # [[Мікола Гусоўскі|Гусоўскі Мікола]] (2; 71-73) == Д == # [[Іван Вікенцьевіч Дабравольскі|Дабравольскі Іван Вікенцьевіч]] (4; 402) # [[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Дабравольскі Уладзімір Мікалаевіч]] (4; 402—403) # [[Бенядзікт Дабшэвіч|Дабшэвіч Бенядзікт]] (3; 205—208) # [[Якаў Ігнацій Дадэрка|Дадэрка Якаў Ігнацій]] (4; 403—404) # [[Васіль Васілевіч Дакучаеў|Дакучаеў Васіль Васілевіч]] (4; 404—405) # [[Іван Іванавіч Далгоў|Далгоў Іван Іванавіч]] (4; 405) # [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч]] ([[Адам Чарноцкі|Чарноцкі Адам]]) (4; 405—406) # [[Далеўскія]] (4; 406—407) # [[Фабіян Даманеўскі|Даманеўскі (Даманоўскі) Фабіян]] (2; 73) # [[Язэп Даманеўскі|Даманеўскі (Даманоўскі) Язэп]] (3; 208—209) # [[Ян Даманеўскі|Даманеўскі Ян]] (2; 73) # [[Марыян Дамашэвіч|Дамашэвіч Марыян]] (3; 209—210) # [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|Дамбавецкі Аляксандр Станіслававіч]] (4; 407) # [[Васіль Фёдаравіч Дамброўскі|Дамброўскі Васіль Фёдаравіч]] (4; 407—408) # [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Дамейка Ігнат Іпалітавіч]] (4; 408—411) # [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Даніловіч Ігнат Мікалаевіч]] (4; 411—412) # Даніэль з Ланчыцы; гл. Ланчыцкі Даніэль (2; 73) # [[Крыштоф Мікалай Дарагастайскі|Дарагастайскі Крыштоф Мікалай]] (2; 73-74) # [[Юзаф Дашчынскі|Дашчынскі Юзаф]] (4; 412) # [[Павел Дзмітровіч|Дзмітровіч Павел]] (3; 210) # [[Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|Дзмітрыеў Міхаіл Аляксеевіч]] (4; 412—413) # [[Луі Максіміліян Дзюпрэ|Дзюпрэ Луі Максіміліян]] (3; 210) # [[Мацей Догель|Догель Мацей]] (3; 210—211) # [[Анёл Доўгірд|Доўгірд Анёл]] (4; 413—416) # [[Самуіл Доўгірд|Доўгірд Самуіл]] (3; 211) # [[Норберт Вікенцьевіч Доўнар|Доўнар Норберт Вікенцьевіч]] (4; 416—417) # [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі Мітрафан Віктаравіч]] (4; 417—418) # Друцкі-Падбярэскі; гл. Падбярэскі Рамуальд Андрэевіч (4; 418) # [[Сямён Маркавіч Дубноў|Дубноў Сямён Маркавіч]] (4; 418) # [[Іван Дубовіч|Дубовіч Іван]] (3; 211) # [[Дзмітрый Іванавіч Дубяга|Дубяга Дзмітрый Іванавіч]] (4; 418) # [[Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін|Дудышкін Сцяпан Сямёнавіч]] (4; 418—419) # [[Уладзіслаў Дулевіч|Дулевіч Уладзіслаў]] (3; 211) # [[Арнольд Барысавіч Думашэўскі|Думашэўскі Арнольд Барысавіч]] (4; 419) # [[Аляксандр Аляксандравіч Дунін-Горкавіч|Дунін-Горкавіч Аляксандр Аляксандравіч]] (4; 419) # [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дунін-Марцінкевіч Вінцэнт (Вікенцій Іванавіч)]] (4; 419—426) # [[Бенядзікт Іванавіч Дыбоўскі|Дыбоўскі Бенядзікт Іванавіч]] (4; 426) # [[Уладзіслаў Іванавіч Дыбоўскі|Дыбоўскі Уладзіслаў Іванавіч]] (4; 426) # [[Саламея Дэшнер|Дэшнер Саламея]] (3; 211—212) == Е == # [[Аляксандр Ельскі|Ельскі Аляксандр Карлавіч]] (4; 426—428) # [[Міхаіл Ельскі|Ельскі Міхаіл Карлавіч]] (4; 428) # [[Васіль Пятровіч Ермакоў|Ермакоў Васіль Пятровіч]] (4; 428—429) # [[Фёдар Еўлашоўскі|Еўлашоўскі (Еўлашэўскі) Фёдар Міхайлавіч]] (2; 74-75) # [[Ефрасіння Полацкая]] (1; 13-20) # [[Еўфрасіння Пскоўская|Ефрасіння Рагвалодаўна]] (1; 20-21) == Ж == # [[Ігнацы Жаба|Жаба Ігнацы]] (3; 212) # [[Тамаш Жаброўскі|Жаброўскі Тамаш]] (3; 212—213) # [[Эдвард Вітальд Жалігоўскі|Жалігоўскі Эдвард Вітальд (Сава Антоні)]] (4; 429) # [[Платон Мікалаевіч Жуковіч|Жуковіч Платон Мікалаевіч]] (4; 429—430) # [[Дзмітрый Пятровіч Жураўскі|Жураўскі Дзмітрый Пятровіч]] (4; 430) # [[Жыгімонт Стары|Жыгімонт I (Зыгмунт, Сігізмунд) Стары]] (2; 75-78) # [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонт II (Зыгмунт, Сігізмунд) Аўгуст]] (2; 78-80) # [[Жан Эмануэль Жылібер|Жылібер Жан Эмануэль]] (3; 213—214) # [[Кароль Антоні Жэра|Жэра Кароль Антоні]] (3; 214—215) == З == # [[Іосіф Вікенцьевіч Забелін|Забелін Іосіф Вікенцьевіч]] (4; 430—431) # [[Завадскія]] (4; 431—432) # [[Уладзімір Завітневіч |Завітневіч]] (4; 432—433) # [[Крыштаф Станіслаў Завіша|Завіша Крыштаф Станіслаў]] (3; 215) # [[Антоні Загурскі|Загурскі Антоні]] (3; 215) # [[Браніслаў Францавіч Залескі|Залескі Браніслаў Францавіч]] (4; 433) # [[Лука Залускі|Залускі Лука]] (3; 215—216) # [[Ягор Ягоравіч Замыслоўскі|Замыслоўскі Ягор Ягоравіч]] (4; 433—434) # [[Тамаш Зан, паэт|Зан Тамаш]] (4; 434—435) # [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Заранка Сяргей Канстанцінавіч]] (4; 435) # [[Мікалай Іванавіч Зарэмба|Зарэмба Мікалай Іванавіч]] (4; 435—436) # [[Феліцыян Марцін Зарэмба-Каліноўскі|Зарэмба-Каліноўскі Феліцыян Марцін]] (4; 436) # [[Звеніслава Барысаўна]] (1; 21-22) # [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Здановіч Аляксандр]] (4; 436) # [[Лаўрэнцій Зізаній|Зізаній (Тустаноўскі) Лаўрэнцій]] (2; 80-83) # [[Стафан Зізаній|Зізаній (Тустаноўскі) Стафан]] (2; 83-85) # [[Ян Зноска|Зноска Ян]] (4; 437—438) # [[Антоній (Зубко)|Зубко Антоній]] (4; 438) # [[Леан Зянковіч|Зянковіч Леан]] (4; 438) # [[Крыштоф Зяновіч|Зяновіч Крыштоф]] (3; 216) # [[Рамуальд Сымонавіч Зянькевіч|Зянькевіч Рамуальд Сымонавіч]] (4; 438—439) == І == # [[Грынь Івановіч|Івановіч Грынь]] (2; 85) # [[Ігнат Акінфавіч Іваноўскі|Іваноўскі Ігнат Акінфавіч]] (4; 439) # [[Міхаіл Якімавіч Іваноўскі|Іваноўскі Міхаіл Якімавіч]] (4; 439) # [[Вікенцій Васілевіч Ігнатовіч|Ігнатовіч Вікенцій Васілевіч]] (4; 439—440) # [[Руф Гаўрылавіч Ігнацьеў|Ігнацьеў Руф Гаўрылавіч]] (4; 440) # [[Адам Бенядзікт Іёхер|Іёхер Адам Бенядзікт]] (4; 440) # [[Рыгор Пракопавіч Ісаеў|Ісаеў Рыгор Пракопавіч]] (4; 440—441) # [[Ігнацій Іяўлевіч|Іяўлевіч (Яўлевіч) Ігнацій]] (3; 216—217) # [[Фама Іяўлевіч|Іяўлевіч Фама]] (3; 217) == К == # [[Софія Кавалеўская|Кавалеўская Софія]] (4; 441) # [[Соф'я Васілеўна Кавалеўская|Кавалеўская Соф'я Васілеўна (Корвін-Крукоўская)]] (4; 442) # [[Аляксандр Ануфрыевіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Аляксандр Ануфрыевіч]] (4; 442—443) # [[Восіп Міхайлавіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Восіп Міхайлавіч]] (4; 443—444) # [[Уладзімір Ануфрыевіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Уладзімір Ануфрыевіч]] (4; 444—445) # [[Мацей Кавянчынскі|Кавянчынскі Мацей]] (2; 85) # [[Карусь Каганец|Каганец Карусь]] (4; 445—447) # [[Віктар Кажынскі|Кажынскі Віктар М.]] (4; 447) # [[Мацей Кажынскі|Кажынскі Мацей]] (3; 217—218) # [[Казімір IV Ягелончык]] (2; 86-87) # [[Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі|Казлоўскі Ігнат Ігнатавіч]] (4; 447) # [[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў|Кайгародаў Дзмітрый Нічыпаравіч]] (4; 447) # [[Кузьма Каладынскі|Каладынскі Кузьма (Андрэй)]] (2; 87-88) # [[Віктар Отан Сямёнавіч Каліноўскі|Каліноўскі Віктар Отан Сямёнавіч]] (4; 448—449) # [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскі Кастусь]] (4; 449—454) # [[Юзаф Андрэевіч Каліноўскі|Каліноўскі Юзаф Андрэевіч]] (4; 454—455) # [[Адам Каменскі|Каменскі (Каменскі-Длужык, Длужык-Каменскі) Адам]] (3; 218) # [[Георгій Каніскі|Канінскі Георгій]] (3; 218—220) # [[Казімір Кантрым|Кантрым Казімір]] (4; 455) # [[Ілья Капіевіч|Капіевіч (Капіеўскі) Ілья Фёдаравіч]] (3; 220—222) # [[Язэп Каралькевіч|Каралькевіч Язэп]] (4; 455—456) # [[Вінцэсь Аляксандравіч Каратынскі|Каратынскі Вінцэсь Аляксандравіч]] (4; 456) # [[Іосіф Іванавіч Каржанеўскі|Каржанеўскі Іосіф Іванавіч]] (4; 457) # [[Францішак Карпінскі|Карпінскі Францішак]] (3; 222—223) # [[Лявонцій Карповіч|Карповіч Лявонцій]] (3; 223—224) # [[Міхаіл Францішак Карповіч|Карповіч Міхаіл Францішак]] (3; 224) # [[Станіслаў Карповіч|Карповіч Станіслаў]] (4; 457) # [[Мацей Карскі|Карскі Мацей]] (3; 224) # [[Сяргей Карскі|Карскі Сяргей]] (4; 457—458) # [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Яўхім Фёдаравіч]] (4; 458—460) # [[Рыгор Іванавіч Карташэўскі|Карташэўскі Рыгор Іванавіч]] (4; 460—461) # [[Ян Карцан|Карцан Ян]] (2; 88) # [[Міхал Карыцкі|Карыцкі Міхал]] (3; 225) # [[Ігнацій Андрэевіч Касовіч|Касовіч Ігнацій Андрэевіч]] (4; 461) # [[Каэтан Андрэевіч Касовіч|Касовіч Каятан Андрэевіч]] (4; 461—462) # [[Пётр Самсонавіч Касовіч|Касовіч Пётр Самсонавіч (Сямёнавіч)]] (4; 462) # [[Феадосій Касой|Касой Феадосій]] (2; 88-90) # [[Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка|Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура]] (3; 226—235) # [[Іаан Антонавіч Катовіч|Катовіч Іаан Антонавіч]] (4; 462) # [[Пётр Кахлеўскі|Кахлеўскі Пётр]] (3; 235—326) # [[Уладзімір Васілевіч Качаноўскі|Качаноўскі Уладзімір Васілевіч]] (4; 462—463) # [[Станіслаў Кашуцкі|Кашуцкі Станіслаў]] (2; 90) # [[Альберт Каяловіч|Каяловіч Альберт]] (3; 236—237) # [[Войцех Віюк Каяловіч|Каяловіч Войцех Віюк]] (3; 237) # [[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|Каяловіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 463) # [[Анастаз Людвік Керсніцкі|Керсніцкі Анастаз Людвік]] (3; 237) # [[Канстанцін Кжыжаноўскі|Кжыжаноўскі Канстанцін]] (4; 463) # [[Францыск Кініксман|Кініксман Францыск]] (3; 237—238) # [[Кіпрыян, Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі|Кіпрыян]] (2; 90-92) # [[Адам Ганоры Карлавіч Кіркор|Кіркор Адам Ганоры Карлавіч]] (4; 463—465) # [[Кірыла Тураўскі]] (1; 23-29) # [[Ян Кішка|Кішка Ян]] (2; 92) # [[Казімір Крыштоф Клакоцкі|Клакоцкі Казімір Крыштоф]] (3; 238—239) # [[Іпаліт Клімашэўскі|Клімашэўскі Іпаліт]] (4; 465—466) # [[Клімент Смаляціч]] (1; 29-32) # [[Пётр Бластус Кміта|Кміта Пётр Бластус]] (3; 239) # [[Філон Сямёнавіч Кміта-Чарнабыльскі|Кміта-Чарнабыльскі Філон Сямёнавіч]] (2; 92-93) # [[Мікалай Кміціц|Кміціц Мікалай]] (3; 239—240) # [[Францішак Дыянізы Князьнін|Князьнін Францішак Дыянізы]] (3; 240) # [[Юзаф Копаць|Копаць Юзаф]] (3; 240) # [[Тадэвуш Сільвестр Корзан|Корзан Тадэвуш Сільвестр]] (4; 466) # [[Юліян Корсак|Корсак Юліян]] (4; 466) # [[Сільвестр Косаў|Косаў Сільвестр]] (3; 240—241) # [[Валяр'ян Красінскі|Красінскі (Скорабагаты) Валяр'ян]] (4; 466—467) # [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Крачкоўскі Юльян Фаміч]] (4; 467) # [[Каятан Крашэўскі|Крашэўскі Каятан]] (4; 467—468) # [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Крашэўскі Юзаф Ігнацы]] (4; 468—469) # [[Лаўрэнцій Крышкоўскі|Крышкоўскі Лаўрэнцій]] (2; 93) # [[Леў Крэўза|Крэўза Леў (Лявон)]] (3; 241—242) # [[Нестар Васілевіч Кукальнік|Кукальнік Нестар Васілевіч]] (4; 469) # [[Ігнат Рыгоравіч Кулакоўскі|Кулакоўскі Ігнат Рыгоравіч]] (4; 469—470) # [[Ян Алаізій Кулеша|Кулеша Ян Алаізій]] (3; 242) # [[Рыгор Іванавіч Кулжынскі|Кулжынскі Рыгор Іванавіч]] (4; 470) # [[Ігнат Кульчынскі|Кульчынскі Ігнат]] (3; 242) # [[Іасафат Кунцэвіч|Кунцэвіч Іасафат]] (3; 242—244) # [[Андрэй Міхайлавіч Курбскі|Курбскі Андрэй Міхайлавіч]] (2; 93-95) # [[Тамаш Кургановіч|Кургановіч Тамаш]] (4; 470—471) # [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Кусцінскі Міхаіл Францавіч]] (4; 471) # [[Міхаіл Сямёнавіч Кутарга|Кутарга Міхаіл Сямёнавіч]] (4; 471) # [[Сцяпан Сямёнавіч Кутарга|Кутарга Сцяпан Сямёнавіч]] (4; 471—472) # [[Васіль Іванавіч Кутневіч|Кутневіч Васіль Іванавіч]] (4; 472) == Л == # [[Андрэй Мітрафанавіч Лабада|Лабада Андрэй Мітрафанавіч]] (4; 472—473) # [[Мацвей Лавіцкі|Лавіцкі Мацвей]] (4; 473—474) # [[Тадэвуш Гіляравіч Лада-Заблоцкі|Лада-Заблоцкі (Заблоцкі-Лада) Тадэвуш Гіляравіч]] (4; 475) # [[Даніэль Ланчыцкі|Ланчыцкі Даніэль]] (2; 95) # [[Міхаіл Дзям'янавіч Лапа|Лапа Міхаіл (Мацвей) Дзям'янавіч]] (4; 475—476) # [[Дзмітрый Еўдакімавіч Лапо|Лапо Дзмітрый Еўдакімавіч]] (4; 476) # [[Ян Ласіцкі|Ласіцкі Ян]] (2; 95-96) # [[Васіль Васілевіч Латышаў|Латышаў Васіль Васілевіч]] (4; 476—477) # [[Сігізмунд Лаўксмін|Лаўксмін Сігізмунд]] (3; 244—245) # [[Аўраам Бер Лебензон|Лебензон Аўраам Бер]] (4; 477) # [[Ігнат Сямёнавіч Легатовіч|Легатовіч Ігнат Сямёнавіч]] (4; 477—478) # [[Кандрат Тодаравіч Лейка|Лейка Кандрат Тодаравіч]] (4; 478) # [[Васіль Іванавіч Лепяшынскі|Лепяшынскі Васіль Іванавіч]] (4; 478—479) # [[Міхалон Літвін|Літвін Міхаіл (Цішкевіч Міхайла)]] (2; 96-97) # [[Ян Ліцыній Намыслоўскі|Ліцыній Намыслоўскі Ян]] (2; 97-99) # [[Ян Лавейка|Лован Стэфан Рыгоравіч (Ян Лавейка)]] (2; 99-101) # [[Стафан Лускіна|Лускіна Стафан]] (3; 245) # [[Янка Лучына|Лучына Янка]] (4; 479—481) # [[Казімір Лышчынскі|Лышчынскі Казімір]] (3; 245—249) # [[Марк Мікалаевіч Любашчынскі|Любашчынскі Марк Мікалаевіч]] (4; 481) # [[Аляксей Пятровіч Людагоўскі|Людагоўскі Аляксей Пятровіч]] (4; 481) # [[Іаахім Лялевель|Лялевель Іаахім]] (4; 481—483) # [[Мікалай Лянчыцкі|Лянчыцкі Мікалай]] (3; 249) # [[Юльян Ляскоўскі|Ляскоўскі Юльян]] (4; 483—484) == М == # [[Саламон Майман|Майман (Хейман) Саламон]] (3; 249—253) # [[Тамаш Макоўскі|Макоўскі Тамаш]] (3; 253) # [[Вікенцій Васілевіч Макушаў|Макушаў Вікенцій Васілевіч]] (4; 484—485) # [[Мікалай Маліноўскі|Маліноўскі Мікалай]] (4; 485) # [[Павел Паўлавіч Малышэвіч|Малышэвіч Павел Паўлавіч]] (4; 485) # [[Іван Ігнатавіч Малышэўскі|Малышэўскі Іван Ігнатавіч]] (4; 485—486) # [[Мамонічы]] (2; 101—102) # [[Ігнат Антонавіч Манькоўскі|Манькоўскі Ігнат Антонавіч]] (4; 486—487) # [[Дамінік Манюшка|Манюшка Дамінік]] (4; 487) # [[Станіслаў Манюшка|Манюшка Станіслаў]] (4; 487—490) # [[Юзаф Маралёўскі|Маралёўскі Юзаф]] (4; 490) # [[Ілья Марахоўскі|Марахоўскі Ілья (Стафановіч Ірахім)]] (3; 253—254) # [[Каятан Марашэўскі|Марашэўскі Каятан]] (3; 254) # [[Ануфрый Маркевіч|Маркевіч Ануфрый]] (3; 254—255) # [[Арсен Іванавіч Маркевіч|Маркевіч Арсен Іванавіч]] (4; 490—491) # [[Маркел (мітрапаліт казанскі)|Маркел]] (3; 255) # [[Каміла Вінцэнтаўна Марцінкевіч|Марцінкевіч (Асіповіч) Каміла Вінцэнтаўна]] (4; 492) # [[Геранім Францавіч Марцінкевіч|Марцінкевіч Геранім Францавіч]] (4; 491—492) # [[Антон Марціноўскі|Марціноўскі Антон]] (4; 492—493) # [[Інгацій Якуб Масальскі|Масальскі Інгацій Якуб]] (3; 255—256) # [[Эдвард Тамаш Масальскі|Масальскі Эдвард Тамаш]] (4; 493—494) # [[Юзаф Ануфрыевіч Масальскі|Масальскі Юзаф Ануфрыевіч]] (4; 494) # Масквіцін Іван Фёдаравіч; гл. Фёдараў Іван (2; 102) # [[Багуслаў Казімір Маскевіч|Маскевіч Багуслаў Казімір]] (3; 256) # [[Самуіл Іванавіч Маскевіч|Маскевіч Самуіл Іванавіч]] (3; 257) # [[Марцін Матушэвіч|Матушэвіч Марцін]] (3; 257—260) # [[Фадзей Машчэўскі|Машчэўскі Фадзей]] (4; 494) # [[Андрэй Казіміравіч Меер|Меер Андрэй Казіміравіч]] (3; 260) # [[Міхаіл Восіпавіч Мікешын|Мікешын Міхаіл Восіпавіч]] (4; 494—496) # [[Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі|Мікуцкі Станіслаў Паўлавіч]] (4; 496—497) # [[Фларыян Станіслаў Міладоўскі|Міладоўскі Фларыян Станіслаў]] (4; 497—498) # [[Ян Міхановіч|Міхановіч Ян]] (4; 498) # [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч Адам]] (4; 498—505) # [[Юзаф Міцкевіч|Міцкевіч Юзаф]] (3; 260) # [[Тадэвуш Млоцкі|Млоцкі Тадэуш]] (3; 260—261) # [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|Мсціславец Пётр Цімафеевіч]] (2; 102—104) # [[Андрэй Мужылоўскі|Мужылоўскі Андрэй (Антоній)]] (3; 261) # [[Мікалай Нічыпаравіч Мурзакевіч|Мурзакевіч Мікалай Нічыпаравіч]] (4; 505) # [[Нічыпар Мурзакевіч|Мурзакевіч Нічыпар]] (4; 506) # [[Станіслаў Мурмэліус|Мурмэліус Станіслаў]] (2; 104) # [[Нікодым Мусніцкі|Мусніцкі Нікодым]] (3; 261—262) # [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлінскі Антон Восіпавіч]] (4; 506—507) # [[Міхаіл Паўлавіч Мысаўской|Мысаўской Міхаіл Паўлавіч]] (4; 507—508) # [[Ю. Мышкоўскі|Мышкоўскі Ю.]] (3; 262) # [[Іван Мялешка|Мялешка Іван]] (3; 262—263) # [[Сяргей Канстанцінавіч Мяржынскі|Мяржынскі Сяргей Канстанцінавіч]] (4; 508) == Н == # [[Даніла Набароўскі|Набароўскі Даніла]] (3; 263—264) # [[Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|Навадворскі Вітольд Уладзіміравіч]] (4; 508—509) # [[Леў Якаўлевіч Нагумовіч|Нагумовіч Леў Якаўлевіч]] (4; 509) # [[Казімір Нарбут|Нарбут Казімір]] (3; 264—265) # [[Тэадор Нарбут|Нарбут Тэадор]] (4; 509—510) # [[Юстын Нарбут|Нарбут Юстын]] (4; 510—511) # [[Франц Міліконт Нарвойш|Нарвойш Франц Міліконт]] (3; 265—266) # [[Якаў Антонавіч Наркевіч-Ёдка|Наркевіч-Ёдка Якаў Антонавіч]] (4; 511) # [[Адам Станіслаў Нарушэвіч|Нарушэвіч Адам Станіслаў]] (3; 266—267) # [[Іван Іванавіч Насовіч|Насовіч Іван Іванавіч]] (4; 511—513) # [[Аляксандр Незабытоўскі|Незабытоўскі Аляксандр]] (4; 513) # [[Станіслаў Ян Незабытоўскі|Незабытоўскі Станіслаў Ян]] (3; 267) # [[Казімір Ігнацы Несялоўскі|Несялоўскі Казімір Ігнацы]] (3; 267—268) # [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Нікіфароўскі Мікалай Якаўлевіч]] (4; 513—514) # [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Нямцэвіч Юльян Урсын]] (4; 514—516) == О == # [[Напалеон Орда|Орда Напалеон]] (4; 516—518) == П == # [[Павел з Візны]] (2; 104—105) # Павенскі Пётр; гл. Скарга Пётр (2; 105) # [[Платон Мікалаевіч Пагарэльскі|Пагарэльскі Платон Мікалаевіч]] (4; 518—519) # [[Аляксандр Фаміч Пагоскі|Пагоскі Аляксандр Фаміч]] (4; 519) # [[Іван Карнілавіч Падабедаў|Падабедаў Іван Карнілавіч]] (4; 519) # [[Міхал Падалінскі|Падалінскі Міхал]] (4; 520) # [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Падбярэскі (Друцкі-Падбярэскі) Рамуальд Андрэевіч]] (4; 520) # [[Карл Іванавіч Падчашынскі|Падчашынскі Карл Іванавіч]] (4; 520) # [[Фёдар Васільевіч Пакроўскі|Пакроўскі Фёдар Васілевіч]] (4; 520—521) # [[Міхаіл Мадэставіч Палінскі-Пёлка|Палінскі-Пёлка Міхаіл Мадэставіч]] (4; 521) # [[Леанід Аляксандравіч Палонскі|Палонскі Леанід Аляксандравіч]] (4; 521—522) # [[Георгій Антонавіч Палюта|Палюта Георгій Антонавіч]] (4; 522) # [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Панятоўскі Станіслаў Аўгуст]] (3; 268—270) # [[Аляксандр Нічыпаравіч Папоў|Папоў Аляксандр Нічыпаравіч]] (4; 522) # [[Францішак Папроцкі|Папроцкі Францішак]] (3; 270—271) # [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Парцянка Канстанцін Іванавіч]] (4; 522) # [[Іван Раманавіч Пастарнацкі|Пастарнацкі Іван Раманавіч]] (4; 522—523) # [[Марцін Антоні Паўловіч|Паўловіч Марцін Антоні]] (4; 523) # [[Эдвард Баніфацы Францавіч Паўловіч|Паўловіч Эдвард Баніфацы Францавіч]] (4; 523) # [[Адам Казіміравіч Паўстанскі|Паўстанскі Адам Казіміравіч]] (4; 524) # [[Іпацій Пацей|Пацей Іпацій]] (2; 105—106) # [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Пачобут-Адляніцкі Марцін]] (3; 271—274) # [[Ян Пашакоўскі|Пашакоўскі Ян]] (3; 274) # [[Ян Казімір Пашкевіч|Пашкевіч Ян Казімір]] (3; 274) # [[Вацлаў Вацлававіч Пелікан|Пелікан Вацлаў Вацлававіч]] (4; 524) # [[Яўген Вацлававіч Пелікан|Пелікан Яўген Вацлававіч]] (4; 524—525) # [[Гальяш Пельгжымоўскі|Пельгжымоўскі Гальяш]] (2; 106—107) # [[Іван Сямёнавіч Перасветаў|Перасветаў Іван Сямёнавіч]] (3; 275) # [[Пётр з Ганёндза]] (2; 107) # [[Леў Іосіфавіч Петражыцкі|Петражыцкі Леў Іосіфавіч]] (4; 525—526) # [[Іван Міхайлавіч Петрапаўлаўскі|Петрапаўлаўскі Іван Міхайлавіч]] (4; 526) # [[Ануфрый Петрашкевіч|Петрашкевіч Ануфрый]] (4; 526) # [[Давыд Зыгмунт Пільхоўскі|Пільхоўскі Давыд Зыгмунт]] (3; 275—276) # [[Адам Плуг|Плуг Адам]] (4; 526—527) # [[Эмілія Францаўна Плятэр|Плятэр Эмілія Францаўна]] (4; 527—528) # Прадслава; гл. Ефрасіння Полацкая (1; 32) # [[Ян Бенядзіктавіч Пратасовіч|Пратасовіч Ян Бенядзіктавіч]] (2; 108—109) # [[Адрыян Віктаравіч Прахаў|Прахаў Адрыян Віктаравіч]] (4; 528) # [[Мікалай Міхайлавіч Пржавальскі|Пржавальскі (Прывальскі) Мікалай Міхайлавіч]] (4; 528—529) # [[Станіслаў Аляксандравіч Прыбытак|Прыбытак (Пржыбытак) Станіслаў Аляксандравіч]] (4; 529) # [[Іван Львовіч Пташыцкі|Пташыцкі Іван Львовіч]] (4; 529) # [[Станіслаў Львовіч Пташыцкі|Пташыцкі Станіслаў Львовіч]] (4; 530) # [[Каспар Пянткоўскі|Пянткоўскі Каспар]] (2; 109) # Пяткевіч Антоні; гл.: Плуг Адам (4; 530) # [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|Пятніцкі Іван Канстанцінавіч]] (4; 530) == Р == # [[Ізраіль Міхаіл Рабіновіч|Рабіновіч Ізраіль Міхаіл]] (4; 530) # [[Вікенцій Паўлавіч Равінскі|Равінскі Вікенцій Паўлавіч]] (4; 530—531) # [[Іосіф Іпалітавіч Равіч|Равіч Іосіф Іпалітавіч]] (4; 531) # [[Рагнеда Рагвалодаўна]] (1; 32-33) # [[Міхаіл Рагоза|Рагоза Міхаіл]] (2; 109) # [[Казімір Рагоўскі|Рагоўскі Казімір]] (3; 277) # [[Міхаіл Васілевіч Радзевіч|Радзевіч Міхаіл Васілевіч]] (4; 531—532) # [[Соф'я Слуцкая|Радзівіл (Алелька-Радзівіл) Соф'я]] (2; 114—115) # [[Альбрыхт Станіслаў Радзівіл|Радзівіл Альбрыхт Станіслаў]] (3; 277) # [[Людвіка Караліна Радзівіл|Радзівіл Людвіка Караліна]] (3; 277—278) # [[Мацей Радзівіл|Радзівіл Мацей]] (3; 278—279) # [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Радзівіл Мікалай Крыштоф Сіротка]] (2; 109—112) # [[Мікалай Радзівіл Чорны|Радзівіл Мікалай Чорны]] (2; 112—114) # [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Радзівіл Міхал Казімір Рыбанька]] (3; 279—280) # [[Удальрык Крыштоф Радзівіл|Радзівіл Удальрык (Ульрык) Крыштоф]] (3; 280) # [[Францішка Уршуля Радзівіл|Радзівіл Францішка Уршуля]] (3; 280—282) # [[Ігнацій Іванавіч Радкавец|Радкавец Ігнацій Іванавіч]] (4; 532) # [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|Радчанка Зінаіда Фёдараўна]] (4; 532) # [[Фелікс Ражанскі|Ражанскі Фелікс]] (4; 532—533) # [[Пётр Раізій|Раізій Пётр]] (2; 115—116) # [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Раманаў Еўдакім Раманавіч]] (4; 533) # [[Аўгусцін Ратондус|Ратондус (Мялецкі Аўгусцін)]] (2; 116—117) # [[Адам Станіслававіч Ржавускі|Ржавускі Адам Станіслававіч]] (4; 533) # [[Альфрэд Ізідар Ромер|Ромер Альфрэд Ізідар]] (4; 534) # [[Дамінік Рудніцкі|Рудніцкі Дамінік]] (3; 282) # [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Рукевіч Міхаіл Іванавіч]] (4; 534) # [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Румянцаў Мікалай Пятровіч]] (3; 282—284) # [[Сцяпан Рыгоравіч Рункевіч|Рункевіч Сцяпан Рыгоравіч]] (4; 535) # [[Саламея Русецкая|Русецкая Саламея Рэгіна]] (3; 285—287) # [[Канут Русецкі|Русецкі Канут Іванавіч]] (4; 535) # [[Ян Рустэм|Рустэм Ян]] (4; 535—536) # [[Антоні Руткоўскі|Руткоўскі Антоні]] (4; 536) # [[Язэп Руцкі|Руцкі Іосіф Вельямін]] (3; 287—289) # [[Андрэй Рымша|Рымша Андрэй]] (2; 117—118) # [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Рыпінскі (Радван) Аляксандр Феліксавіч]] (4; 536—538) # [[Саламон Рысінскі|Рысінскі Саламон Фёдаравіч]] (2; 118) # [[Францішак Рысінскі|Рысінскі Францішак]] (4; 538) # [[Міхаіл Васілевіч Рытаў|Рытаў Міхаіл Васілевіч]] (4; 538—539) # [[Вінцэнт Рэут|Рэут (Газдава-Рэут) Вінцэнты (Вікенцій Уладзіслававіч)]] (4; 539) # [[Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|Рэшка Ігнацій Якаўлевіч]] (3; 289) == С == # [[Людвік Сабалеўскі|Сабалеўскі Людвік]] (4; 539) # [[Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|Сабольшчыкаў Васіль Іванавіч]] (4; 540) # [[Аляксандр Васілевіч Саветаў|Саветаў Аляксандр Васілевіч]] (4; 540—541) # [[Францішак Савіч|Савіч Францішак]] (4; 541—544) # [[Войслаў Савіч-Заблоцкі|Савіч-Заблоцкі (Суліма-Савіч-Заблоцкі) Войслаў (Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч)]] (4; 544—546) # [[Фабіян Саковіч|Саковіч Фабіян]] (3; 289) # [[Іван Сакольскі|Сакольскі Іван]] (3; 289—290) # [[Леў Іванавіч Сапега|Сапега Леў Іванавіч]] (2; 119—122) # [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Сапуноў Аляксей Парфенавіч]] (4; 546—548) # [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Сарбеўскі Мацей Казімір]] (3; 290—293) # [[Антон Юр'евіч Сасноўскі|Сасноўскі Антон Юр'евіч]] (4; 548) # [[Казімір Семяновіч|Семяновіч Казімір]] (3; 293—296) # [[Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі|Семянтоўскі (Семянтоўскі-Курыла) Аляксандр Максімавіч]] (4; 548—549) # [[Іван Іванавіч Сердзюкоў|Сердзюкоў Іван Іванавіч]] (4; 549—550) # [[Людвіг Сцяпанавіч Сеўрук|Сеўрук Людвіг Сцяпанавіч]] (4; 550) # [[Нікадзім Юр'евіч Сілівановіч|Сілівановіч Нікадзім Юр'евіч]] (4; 550—551) # [[Сімяон Полацкі]] (3; 296—307) # [[Іван Фёдаравіч Сінцоў|Сінцоў Іван Фёдаравіч]] (4; 551) # [[Сітанскія]] (3; 307) # [[Пётр Скарга|Скарга (Павенскі) Пётр]] (2; 122—123) # [[Антоні Адам Скарульскі|Скарульскі Антон]] (3; 307—309) # [[Францыск Скарына|Скарына (Скарыніч) Францыск]] (2; 123—137) # [[Леан Скрабецкі|Скрабецкі Леан]] (4; 552) # [[Епіфаній Славінецкі|Славінецкі Епіфаній]] (3; 309—311) # [[Пётр Славінскі|Славінскі Пётр]] (4; 552) # [[Міхаіл Слёзка|Слёзка Міхаіл]] (3; 311—312) # [[Зіновій Якаўлевіч Слонімскі|Слонімскі Зіновій (Хаім Зэлік) Якаўлевіч]] (4; 552—553) # [[Аляксандр Іванавіч Слупскі|Слупскі Аляксандр Іванавіч]] (4; 553) # [[Перац Смаленскі|Смаленскі Перац Майсеевіч]] (4; 553) # [[Аляксандр Паўлавіч Смародскі|Смародскі Аляксандр Паўлавіч]] (4; 553) # [[Мялецій Сматрыцкі|Сматрыцкі Мялецій]] (2; 137—142) # [[Францішак Смуглевіч|Смуглевіч Францішак]] (3; 312—313) # [[Анджэй Снядэцкі|Снядэцкі Анджэй]] (3; 313—314) # [[Ян Снядэцкі|Снядэцкі Ян]] (3; 314—317) # [[Спірыдон Собаль|Собаль Спірыдон]] (3; 317—318) # [[Фауст Соцын|Соцын Фауст]] (2; 142—143) # [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Спасовіч Уладзімір Данілавіч]] (4; 553—555) # [[Іван Мікалаевіч Станкевіч|Станкевіч Іван Мікалаевіч]] (4; 555) # [[Стафан Баторый]] (2; 143—146) # [[Вікенцій Рыгоравіч Стафановіч|Стафановіч Вікенцій Рыгоравіч]] (4; 555) # [[Дамінік Рыгоравіч Стафановіч|Стафановіч Дамінік Рыгоравіч (Восіпавіч)]] (4; 555—556) # [[Іеранім Страйноўскі|Страйноўскі Іеранім]] (3; 318—319) # [[Мацей Стрыйкоўскі|Стрыйкоўскі Мацей]] (2; 146) # [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|Стукаліч Уладзімір Казіміравіч]] (4; 556) # [[Яўгенія Канстанцінаўна Судзілоўская|Судзілоўская Яўгенія Канстанцінаўна]] (4; 556) # [[Мікалай Канстанцінавіч Судзілоўскі|Судзілоўскі Мікалай Канстанцінавіч]] (4; 556—564) # Суліма-Савіч-Заблоцкі; гл. Савіч-Заблоцкі Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч (4; 564) # [[Васіль Суражскі|Суражскі Васіль]] (3; 319—320) # [[Трафім Раманавіч Сурта|Сурта Трафім Раманавіч]] (3; 320) # [[Іван Аляксандравіч Сцебут|Сцебут Іван Аляксандравіч]] (4; 564—565) # [[Ян Сцірпейка|Сцірпейка Ян (Іван)]] (3; 320) # [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомля Уладзіслаў]] (4; 565—568) # [[Іосіф Сямашка|Сямашка Іосіф]] (4; 568—569) # [[Васіль Іванавіч Сямеўскі|Сямеўскі Васіль Іванавіч]] (4; 569—570) # [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі Восіп Іванавіч]] (4; 570—571) == Т == # [[Міхал Антон Бонча Тамашэўскі|Тамашэўскі Міхал Антон Бонча]] (3; 320—321) # [[Фелікс Феліксавіч Тапчэўскі|Тапчэўскі Фелікс Феліксавіч]] (4; 571) # [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Татур Генрых Хрыстафоравіч]] (4; 571) # [[Юрый Трубніцкі|Трубніцкі Юрый]] (3; 321) # [[Антон Данілавіч Трусаў|Трусаў Антон Данілавіч]] (4; 571—572) # [[Іван Пятровіч Трутнеў|Трутнеў Іван Пятровіч]] (4; 572—574) # [[Іаіль Труцэвіч|Труцэвіч Іаіль]] (3; 321) # [[Зоф’я Адамаўна Трашчкоўская|Тшашчкоўская (Трашчкоўская) Зоф’я Адамаўна]] (4; 574) # [[Антоній Тызенгаўз|Тызенгаўз Антоній]] (3; 321—324) # [[Канстанцін Тызенгаўз|Тызенгаўз Канстанцін]] (4; 574) # [[Войцех Тылькоўскі|Тылкоўскі Войцех]] (3; 324—325) # [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіч Канстанцін Піевіч]] (4; 575—576) # [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Тышкевіч Яўстафій Піевіч]] (4; 576—579) == У == # [[Міхаіл Паўлавіч Урончанка|Урончанка Міхаіл Паўлавіч]] (4; 579) # [[Валерый Антоній Урублеўскі|Урублеўскі Валерый Антоній]] (4; 579—581) # [[Зыгмунд Фларэнцы Урублеўскі|Урублеўскі Зыгмунд Фларэнцы]] (4; 582) # [[Эдуард Антонавіч Урублеўскі|Урублеўскі Эдуард Антонавіч]] (4; 582) # [[Усяслаў Брачыславіч]] (1; 34-36) == Ф == # [[Іван Якаўлевіч Файніцкі|Файніцкі Іван Якаўлевіч]] (4; 582—583) # [[Якаў Забядэвуш Фалькоўскі|Фалькоўскі Якаў Забядэвуш]] (4; 583) # [[Якуб Фалькоўскі|Фалькоўскі Якуб (Шыман Тадэвуш)]] (4; 583—584) # [[Аляксандр Аляксандравіч Фамін|Фамін Аляксандр Аляксандравіч]] (4; 584) # [[Іван Фёдараў|Фёдараў (Хведаровіч) Іван]] (2; 146—150) # [[Вацлаў Пятровіч Федаровіч|Федаровіч Вацлаў Пятровіч]] (4; 584—585) # [[Міхал Федароўскі|Федароўскі Міхал]] (4; 585—587) # [[Хрыстафор Філалет|Філалет Хрыстафор]] (2; 150) # [[Афанасій Філіповіч|Філіповіч Афанасій]] (3; 325—326) # [[Антоній Фіялкоўскі|Фіялкоўскі Антоній]] (4; 587) # [[Якуб Побуг Фрычынскі|Фрычынскі Якуб Побуг]] (4; 587) # [[Мацвей Васілевіч Фурсаў|Фурсаў Мацвей Васілевіч]] (4; 587) # [[Ева Фялінская|Фялінская Ева]] (4; 587—588) == Х == # [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч Рыгор Аляксандравіч]] (2; 150—151) # [[Францішак Ксаверый Хамінскі|Хамінскі Францішак Ксаверы]] (4; 588) # [[Канстанцін Васілевіч Харламповіч|Харламповіч Канстанцін Васілевіч]] (4; 588) # Хведаровіч Іван Фёдаравіч; гл. Фёдараў Іван (2; 151) # [[Аляксандр Ходзька|Ходзька (Барэйка) Аляксандр]] (4; 588—589) # [[Ян Ходзька|Ходзька (Барэйка) Ян]] (4; 590) # [[Дамінік Цэзары Ходзька|Ходзька Дамінік Цэзары]] (4; 589) # [[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат]] (4; 589) # [[Леанард Ходзька|Ходзька Леанард]] (4; 589—590) # [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі|Храпавіцкі Ігнат Яўстахавіч]] (4; 591) # [[Адам Храптовіч|Храптовіч Адам]] (4; 591) # [[Іаахім Ігнацый Юзаф Літавор Храптовіч|Храптовіч Іаахім Ігнацый Юзаф Літавор]] (3; 326—328) == Ц == # [[Ян Цадроўскі|Цадроўскі Ян Янавіч]] (3; 328) # [[Рыгор Цамблак|Цамблак Грыгорый]] (2; 151—154) # [[Самсон Цвяткоўскі|Цвяткоўскі Самсон]] (4; 591—592) # [[Іосіф Цітовіч|Цітовіч Іосіф Парфір'евіч]] (4; 592) # [[Язэп Ціхінскі|Ціхінскі Язэп]] (4; 592) # [[Вітольд Цэраскі|Цэраскі Вітольд Карлавіч]] (4; 592—593) # [[Васіль Цяпінскі|Цяпінскі (Амельяновіч) Васіль Мікалаевіч]] (2; 154—156) # [[Марцін Цяплінскі|Цяплінскі Марцін]] (4; 593) # [[Міхал Цяцерскі|Цяцерскі Міхал]] (3; 328) == Ч == # [[Сымон Юльянавіч Чалоўскі|Чалоўскі Сымон Юльянавіч]] (4; 593) # [[Эмерык Чапскі (1828)|Чапскі (Гутэн-Чапскі) Эмерык]] (4; 593—595) # [[Марыя Чарноўская|Чарноўская Марыя]] (4; 595) # Чарноцкі Адам; гл.: Даленга-Хадакоўскі З. Я. (4; 595) # [[Адам Ежы Чартарыйскі|Чартарыйскі (Чартарыскі) Адам Юрый]] (4; 595—597) # [[Марцін Чаховіц|Чаховіц Марцін]] (2; 156—157) # [[Антон Антонавіч Чачот|Чачот Антон Антонавіч]] (4; 597) # [[Ян Антоні Чачот|Чачот Ян Антоні]] (4; 597—598) # [[Уладзімір Фёдаравіч Чыж|Чыж Уладзімір Фёдаравіч]] (4; 598) # [[Сяргей Іванавіч Чыр'еў|Чыр'еў Сяргей Іванавіч]] (4; 598—599) # [[Іван Дзяменцьевіч Чэрскі|Чэрскі Іван Дзяменцьевіч]] (4; 599) == Ш == # [[Станіслаў Шадурскі|Шадурскі Станіслаў]] (3; 329—331) # [[Сямён Вуколавіч Шалковіч|Шалковіч Сямён Вуколавіч]] (4; 599) # [[Леў Юльянавіч Шапялевіч|Шапялевіч (Лазарэвіч-Шапялевіч) Леў Юльянавіч]] (4; 600) # [[Гаўдэнтый Шапялевіч|Шапялевіч Гаўдэнтый (Радзіслаў Іасафатавіч)]] (4; 599—600) # [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Шпілеўскі Павел Міхайлавіч]] (4; 600—602) # [[Вандалін Аляксандравіч Шукевіч|Шукевіч Вандалін Аляксандравіч]] (4; 602) # [[Якуб Шчавінскі (ваявода брэсцка-куяўскі)|Шчавінскі]] (3; 331) # [[Людамір Людвіг|Шчарбовіч-Вечар Людамір Людвіг]] (4; 602) # [[Тыматэвуш Шчураўскі|Шчураўскі Тыматэвуш]] (3; 331) # [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі|Шыманоўскі Аляксандр Нічыпаравіч]] (4; 602—603) # [[Фёдар Спірыдонавіч Шымкевіч|Шымкевіч Фёдар Спірыдонавіч]] (4; 603) # [[Павел Васілевіч Шэйн|Шэйн Павел Васілевіч]] (4; 603) # [[Адам Шэмеш|Шэмеш Адам]] (4; 604) == Э-Я == # [[Аркадзь Данілавіч Элькінд|Элькінд Аркадзь Данілавіч]] (4; 604) # [[Станіслаў Баніфацый Юндзіл|Юндзіл Станіслаў Баніфацый]] (4; 604—606) # [[Іван Іванавіч Юркевіч|Юркевіч Іван Іванавіч]] (4; 606) # [[Ігнат Юрэвіч|Юрэвіч Ігнат]] (3; 331) # [[Людвік Адам Дзям'янавіч Юцэвіч|Юцэвіч Людвік Адам Дзям'янавіч]] (4; 606—607) # [[Станіслаў Серафім Ягадзінскі|Ягадзінскі Станіслаў Серафім]] (3; 331—332) # [[Ягайла]] (2; 157—159) # [[Юзаф Яжоўскі|Яжоўскі Юзаф]] (4; 607—608) # [[Якуб з Калінаўкі]] (Каліноўскі, Калінуўка, Каліновіус) (2; 160) # [[Максімільян Юр'евіч Якубовіч|Якубовіч Максімільян Юр'евіч]] (4; 608) # [[Эма Яленская|Яленская (Дмахоўская) Эма]] (4; 608) # [[Іосіф Міхайлавіч Яленскі|Яленскі Іосіф Міхайлавіч]] (3; 332—333) # [[Канстанцін Васілевіч Яльніцкі|Яльніцкі Канстанцін Васілевіч]] (4; 608—609) # Ян са Свіслачы; гл.: Ходзька Ян # [[Плацыд Янкоўскі|Янкоўскі Плакід]] (4; 609) # [[Адольф Міхал Валяр'ян Юліян Янушкевіч|Янушкевіч Адольф Міхал Валяр'ян Юліян]] (4; 610) # [[Яўстафій Янушкевіч|Янушкевіч Яўстафій]] (4; 610) # [[Мікалай Андрэевіч Янчук|Янчук Мікалай Андрэевіч]] (4; 610—611) # [[Іосіф Бенядзіктавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч Іосіф Бенядзіктавіч]] (4; 611) # [[Казімір Антонавіч Ясевіч|Ясевіч Казімір Антонавіч]] (4; 611—612) # [[Юзаф Ясінскі|Ясінскі Юзаф]] (4; 612) # [[Якуб Ясінскі|Ясінскі Якуб]] (3; 333—334) # [[Іван Фердынанд Львовіч Ястржэмбскі|Ястржэмбскі Іван Фердынанд Львовіч]] (4; 612—613) # [[Мікалай Фёдаравіч Ястржэмбскі|Ястржэмбскі Мікалай Феліксавіч]] (4; 614) # [[Мікалай Геранімавіч Яцко|Яцко Мікалай Геранімавіч]] (4; 614) # [[Ігнат Яцкоўскі|Яцкоўскі Ігнат]] (4; 614) [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праект:Словаспісы]] m83bcau9yf1z8dkmphka5y80zq3e89e 5175245 5175181 2026-08-04T09:04:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5175245 wikitext text/x-wiki {{змест справа}} == А == # [[Адольф Іванавіч Абіхт|Абіхт Адольф Іванавіч]] (4; 338) # [[Абламовічы]] (4; 338) # [[Ян Абрамовіч|Абрамовіч (Абрагамовіч) Ян]] (2; 41) # [[Адам Абрамовіч|Абрамовіч Адам]] (3; 164) # [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Абрамовіч Антон Іванавіч]] (4; 338—339) # [[Марыян Станіслаў Абрамовіч|Абрамовіч Марыян Станіслаў]] (4; 339) # [[Альгерд Рышардавіч Абуховіч|Абуховіч Альгерд Рышардавіч]] (4; 339—340) # [[Міхал Лявон Абуховіч|Абуховіч Міхал Лявон]] (3; 164—165) # [[Піліп Казімір Абуховіч|Абуховіч Піліп Казімір]] (3; 165) # [[Тэадор Геранім Абуховіч|Абуховіч Тэадор Геранім]] (3; 165—166) # [[Мікалай Пятровіч Авенарыус|Авенарыус Мікалай Пятровіч]] (4; 340) # [[Багдан Агінскі|Агінскі Багдан]] (3; 166) # [[Міхал Казімір Агінскі|Агінскі Міхал Казімір]] (3; 166—167) # [[Міхал Клеафас Агінскі|Агінскі Міхал Клеафас]] (3; 167—168) # [[Іасафат Пятровіч Агрызка|Агрызка Іасафат Пятровіч]] (4; 340—341) # [[Вацлаў Агрыпа|Агрыпа Вацлаў (Венцлаў)]] (2; 41) # [[Рэйнальд Адам|Адам Рэйнальд]] (3; 168—169) # [[Адам Фердынанд Адамовіч|Адамовіч Адам Фердынанд]] (4; 341) # [[Людвіг Фларыянавіч Адамовіч|Адамовіч Людвіг Фларыянавіч]] (4; 341—342) # [[Антон Эдвард Адынец|Адынец Антон Эдвард]] (4; 342) # [[Эліза Ажэшка|Ажэшка Эліза]] (4; 342—345) # [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Азарэвіч Дзмітрый Іванавіч]] (4; 345) # [[Станіслаў Станіслававіч Акрэйц|Акрэйц Станіслаў Станіслававіч]] (4; 345—346) # [[Алелька Уладзіміравіч|Алелькавіч Аляксандр (Алелька)]] (2; 41-42) # [[Аарон Алізароўскі|Алізароўскі Аарон (Адам, Аляксандр)]] (3; 169—170) # [[Альгерд]] (2; 42-44) # [[Якуб Альшэўскі|Альшэўскі Якуб]] (3; 170—171) # [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] (2; 44) # [[Іосіф Іванавіч Аляшкевіч|Аляшкевіч Іосіф Іванавіч]] (3; 171—172) # Амельяновіч Васіль Мікалаевіч; гл. Цяпінскі Васіль Мікалаевіч (2; 45) # [[Ігнат Сымонавіч Анацэвіч|Анацэвіч Ігнат Сымонавіч]] (4; 346) # [[Ф. Андрушкевіч|Андрушкевіч Ф.]] (3; 172) # [[Міхал Эльвіра Андрыёлі|Андрыёлі Міхал Эльвіра]] (4; 346—348) # [[Кірыла Цімафеевіч Анікіевіч|Анікіевіч Кірыла Цімафеевіч]] (4; 348) # [[Мікалай Анімеле|Анімеле Мікалай]] (4; 348) # [[Анісіфар Дзевачка|Анісіфар]] (2; 45) # [[Ежы Казімір Анцута|Анцута Ежы Казімір]] (3; 172—173) # [[Ільдафонс Дзяменцьевіч Анцыпа-Чыкунскі|Анцыпа (Анцыпа-Чыкунскі) Ільдафонс Дзяменцьевіч]] (4; 348—349) # [[Фердынанд Францавіч Арля-Ашмянец|Арля-Ашмянец Фердынанд Францавіч]] (3; 173) # [[Арцемій]] (2; 45) # [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аскерка Аляксандравіч Уладзіслававіч]] (4; 349) # [[Сцяпан Міхаіл Аскерка|Аскерка Сцяпан Міхаіл]] (3; 173—174) # [[Павел Каспаравіч Астравіцкі|Астравіцкі Павел Каспаравіч]] (2; 45-46) # [[Канстанцін-Васіль Канстанцінавіч Астрожскі|Астрожскі Канстанцін (Васіль) Канстанцінавіч]] (2; 46-48) # [[Тамаш Мацвеевіч Аўгусціновіч|Аўгусціновіч Тамаш Мацвеевіч]] (4; 349—350) # [[Аўрамій Смаленскі]] (1; 12) # [[Аўрамка]] (2; 48-49) # [[Міхаіл Мікалаевіч Ачапоўскі|Ачапоўскі Міхаіл Мікалаевіч]] (4; 350) == Б == # [[Андрэй Баболя|Баболя Андрэй]] (3; 174) # [[Міхаіл Кірылавіч Баброўскі|Баброўскі Міхаіл Кірылавіч]] (3; 174—176) # [[Павел Восіпавіч Баброўскі|Баброўскі Павел Восіпавіч]] (4; 350—351) # [[Францішак Багамолец|Багамолец Францішак]] (3; 176) # [[Аляксандр Міхайлавіч Багаткевіч|Багаткевіч Аляксандр Міхайлавіч]] (4; 351) # [[Адам Ягоравіч Багдановіч|Багдановіч Адам Ягоравіч]] (4; 351—352) # [[Ангел Іванавіч Багдановіч|Багдановіч Ангел Іванавіч]] (4; 352—353) # [[Яўстафій Багданоўскі|Багданоўскі Яўстафій]] (4; 353) # [[Паўлюк Багрым|Багрым Паўлюк]] (4; 353—354) # [[Канстанцін Багуслаўскі|Багуслаўскі Канстанцін]] (3; 176—177) # [[Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч|Багушэвіч Марыя Уладзіміраўна]] (4; 354—355) # [[Францішак Бенядзікт Казіміравіч Багушэвіч|Багушэвіч Францішак Бенядзікт Казіміравіч]] (4; 355—361) # [[Аляксей Міхайлавіч Бажанаў|Бажанаў Аляксей Міхайлавіч]] (4; 361—362) # [[Мануіл Базілевіч|Базілевіч Мануіл]] (3; 177) # [[Кіпрыян Базылік|Базылік Цыпрыян (Кіпрыян)]] (2; 49-50) # [[Юзаф Бака|Бака Юзаф]] (3; 177) # [[Сцяпан Міхайлавіч Бакарэвіч|Бакарэвіч Сцяпан Міхайлавіч]] (4; 369) # [[Юльян Бакшанскі|Бакшанскі Юльян]] (4; 362) # [[Міхаіл Ігнатавіч Балінскі|Балінскі Міхаіл Ігнатавіч]] (4; 362—363) # [[Антон Бандзевіч|Бандзевіч Антон]] (3; 177—178) # [[Іосіф Васілевіч Баранецкі|Баранецкі Іосіф Васілевіч]] (4; 363) # [[Ян Іосіф Бараноўскі|Бараноўскі Іван (Ян) Іосіф]] (4; 363) # [[Іван Каятанавіч Бардзілоўскі|Бардзілоўскі Іван Каятанавіч]] (4; 363) # [[Авіт Факудзьевіч Барздынскі|Барздынскі Авіт Факудзьевіч]] (4; 363—364) # [[Лявон Бароўскі|Бароўскі Лявон]] (4; 364—366) # [[Антоній Барташэвіч|Барташэвіч Антоні]] (3; 178) # [[Кароль Бартольд|Бартольд Кароль]] (3; 178—179) # [[Ян Баршчэўскі|Баршчэўскі Ян]] (4; 366—367) # [[Іван Пятровіч Барычэўскі-Тарнава|Барычэўскі (Барычэўскі-Тарнава) Іван Пятровіч]] (4; 367—368) # Барэйка Аляксандр; гл. Ходзька Аляксандр (4; 368) # [[Юзаф Барэйка|Барэйка Юзаф]] (3; 179) # Барэйка Ян; гл. Ходзька Ян (4; 368) # [[Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч|Без-Карніловіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 368) # [[Каспар Бекеш|Бекеш Каспар]] (2; 50-51) # [[Аўгуст Бекю|Бекю Аўгуст]] (3; 179) # [[Андрэй Хрыстафоравіч Белаблоцкі|Белаблоцкі (Белабоцкі) Андрэй (Ян) Хрыстафоравіч]] (3; 180) # [[Браніслаў Белаблоцкі|Белаблоцкі Браніслаў]] (4; 369) # [[Андрэй Берант|Берант Андрэй]] (3; 180) # [[Юзаф Беркман|Беркман Юзаф]] (4; 369—370) # [[Іаан Андрэевіч Берман|Берман Іаан Андрэевіч]] (4; 370) # [[Раймунд Бжазоўскі|Бжазоўскі Раймунд]] (4; 370) # [[Тадэвуш Бжазоўскі (генерал езуітаў)|Бжазоўскі Тадэвуш]] (3; 180—181) # [[Ігнат Бжастоўскі|Бжастоўскі Ігнат]] (4; 370) # [[Павел Ксаверы Бжастоўскі|Бжастоўскі Павел Ксаверы]] (3; 181) # [[Цыпрыян Павел Бжастоўскі|Бжастоўскі Цыпрыян Павел]] (3; 181—182) # [[Тэадор Білевіч|Білевіч Тэадор]] (3; 182) # [[Амелія Даравінская|Бірута (Даравінская Амелія)]] (4; 370—371) # [[Стафан Бісіс|Бісіс Стафан]] (3; 182—183) # [[Франц Феліксавіч Блус|Блус Франц Феліксавіч (Ілья Піліпавіч)]] (4; 371) # [[Францішак Ксаверы Міхал Богуш|Богуш Францішак Ксаверы Міхал]] (3; 183) # [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Богуш-Сестранцэвіч Станіслаў Іванавіч]] (3; 183—185) # [[Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі|Бонч-Асмалоўскі Анатоль Восіпавіч]] (4; 371—372) # [[Уладзіслаў Канстанцінавіч Борзабагаты|Борзабагаты Уладзіслаў Канстанцінавіч]] (4; 372) # [[Фларыян Бохвіц|Бохвіц Фларыян]] (4; 373) # Бранеўскі М.; гл. Філалет Хрыстафор (2; 51) # [[Мікалай Карнілавіч Бржэскі|Бржэскі Мікалай Карнілавіч]] (4; 373) # [[Келясцін Іванавіч Брэн|Брэн Келясцін Іванавіч]] (4; 373—374) # [[Якуб Антоні Брэтэ|Брэтэ Якуб Антоні]] (3; 185) # [[Іосіф Будзіла|Будзіла Іосіф]] (3; 185—186) # [[Антон Сямёнавіч Будзіловіч|Будзіловіч Антон Сямёнавіч]] (4; 374) # Будзімір; гл. Каганец Карусь (4; 374) # [[Канстанцін Андрэевіч Будзінскі|Будзінскі Канстанцін Андрэевіч]] (4; 374) # [[Беняш Будны|Будны Беняш]] (3; 186—188) # [[Сымон Будны|Будны Сымон]] (2; 51-59) # [[Іасафат Булгак|Булгак Іасафат]] (4; 374—375) # [[Дзмітрый Гаўрылавіч Булгакоўскі|Булгакоўскі Дзмітрый Гаўрылавіч]] (4; 375) # [[Фадзей Булгарын|Булгарын Фадзей Венядзіктавіч]] (4; 375—376) # Бурачок Мацей; гл. Багушэвіч Францішак (4; 376) # [[Вінцэнцій Бучынскі|Бучынскі Вінцэнцій]] (4; 376) # [[Ігнацій Якса Быкоўскі|Быкоўскі Ігнацій Якса]] (3; 188—189) # [[Юзаф Уладзіслаў Быхавец|Быхавец Юзаф Уладзіслаў]] (4; 376—377) # [[Бычковы]] (4; 377) #: [[Яўген Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Яўген Іванавіч]] #: [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Уладзімір Іванавіч]] #: [[Аляксандр Іванавіч Бычкоў|Бычкоў Аляксандр Іванавіч]] # [[Даніэль Бялінскі|Бялінскі Даніэль]] (2; 59-60) # [[Памва Бярында|Бярында Памва]] (3; 189—191) == В == # [[Вадкоўскія]] (4; 377—378) #: [[Іван Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Іван Фёдаравіч]] #: [[Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Фёдар Фёдаравіч]] #: [[Аляксандр Фёдаравіч Вадкоўскі|Вадкоўскі Аляксандр Фёдаравіч]] # [[Антон Станіслававіч Вайніловіч|Вайніловіч Антон Станіслававіч]] (4; 378) # [[Восіп Мікалаевіч Вайніловіч|Вайніловіч Восіп Мікалаевіч]] (4; 378) # [[Марцін Валадковіч|Валадковіч Марцін]] (2; 60) # [[Міхаіл Міхайлавіч Валатоўскі|Валатоўскі Міхаіл Міхайлавіч]] (4; 378—379) # [[Аляксандр Валіцкі|Валіцкі Аляксандр]] (4; 379) # [[Астафій Багданавіч Валовіч|Валовіч Астафій Багданавіч]] (2; 60-63) # [[Міхаіл Казіміравіч Валовіч|Валовіч Міхаіл Казіміравіч]] (4; 379—380) # [[Вацлаў Валеры Валодзька|Валодзька Вацлаў Валеры]] (4; 380) # [[Валенцій Ваньковіч|Ваньковіч Валенцій Мельхіёравіч]] (4; 380—382) # [[Настасся Якаўлеўна Васільева|Васільева Настасся Якаўлеўна]] (4; 382—383) # [[Тамаш Ваўжэцкі|Ваўжэцкі Тамаш]] (3; 191—192) # [[Васіль Максімавіч Вашчанка|Вашчанка Васіль Максімавіч]] (3; 192—193) # [[Максім Ярмалініч Вашчанка|Вашчанка Максім Ярмалініч]] (3; 193—195) # [[Бярнард Ваяводка|Ваяводка Бярнард]] (2; 63) # [[Канстанцін Васілевіч Вераніцын|Вераніцын Канстанцін Васілевіч]] (4; 383) # [[Вітаўт]] (2; 63-65) # [[Эразм Вітэлій|Вітэлій Эразм (Цёлк)]] (2; 65) # [[Андрэй Вішаваты|Вішаваты Андрэй]] (3; 195—198) # [[Андрэй Волан|Волан (Волян) Андрэй]] (2; 65-66) # [[Мікола Вольскі|Вольскі Мікола]] (3; 198—199) # [[Ялегі Пранціш Вуль|Вуль Ялегі Пранціш (Карафа-Корбут Элегі Францішак Маўрыкіевіч)]] (4; 383—384) # [[Кароль Вырвіч|Вырвіч Кароль]] (3; 199—200) # [[Казімір Вяржбіцкі|Вяжбіцкі (Вяржбіцкі) Казімір]] (3; 200) # [[Аляксандр Андрэевіч Вярыга|Вярыга Аляксандр Андрэевіч]] (4; 384) # [[Браніслаў Фартунатавіч Вярыга|Вярыга Браніслаў Фартунатавіч]] (4; 384) # [[Уладзіслаў Вярыга|Вярыга Уладзіслаў]] (4; 384—385) # [[Арцём Ігнатавіч Вярыга-Дарэўскі|Вярыга-Дарэўскі Арцём Ігнатавіч]] (4; 385) # [[Францішак Леапольдавіч Вярэнька|Вярэнька Францішак Леапольдавіч]] (4; 385—386) # [[Ірадзіён Якаўлевіч Вятрынскі|Вятрынскі Ірадзіён Якаўлевіч]] (4; 386); <small>[[:ru:Ветринский, Иродион Яковлевич]]</small>. == Г == # [[Станіслаў Габрыловіч|Габрыловіч Станіслаў]] (2; 66) # [[Ксенафонт Гаворскі|Гаворскі Ксенафонт Антонавіч]] (4; 386—387) # [[Лукаш Галамбёўскі|Галамбёўскі Лукаш]] (4; 387) # [[Казімір Галоўка|Галоўка Казімір]] (3; 200—201) # [[Юзаф Галухоўскі|Галухоўскі Юзаф]] (4; 387—388) # [[Яфім Гальперын|Гальперын Яфім Абрамавіч]] (4; 388) # [[Гальшанскія]] (2; 66-67) # [[Сяргей Фёдаравіч Галюн|Галюн Сяргей Фёдаравіч]] (4; 388—389) # [[Піліп Нерыуш Галянскі|Галянскі Піліп Нерыуш]] (3; 201—203) # [[Міхаіл Лявонавіч Гамаліцкі|Гамаліцкі Міхаіл Лявонавіч]] (4; 389) # [[Васіль Міхайлавіч Гарабурда|Гарабурда Васіль Міхайлавіч]] (2; 68) # [[Міхаіл Багданавіч Гарабурда|Гарабурда Міхаіл]] (2; 68) # [[Юльян Гарайн|Гарайн Юльян]] (4; 389—390) # [[Апалінар Гараўскі|Гараўскі Апалінар Гілярыевіч]] (4; 390—391) # [[Іван Данілавіч Гарбачэўскі|Гарбачэўскі Іван Данілавіч]] (4; 391—392) # [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі|Гарбачэўскі Мікіта Іванавіч]] (4; 392) # [[Максім Гаўрыленка|Гаўрыленка Максім (Максімільян)]] (4; 392) # [[Міхаіл Антонавіч Гаўсман|Гаўсман Міхаіл Антонавіч]] (4; 392—393) # [[Сямён Сафронавіч Гаховіч|Гаховіч Сямён Сафронавіч]] (4; 393) # [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Гашкевіч Іосіф Антонавіч]] (4; 393—394) # [[Альбрэхт Гаштольд|Гаштольд Альбрэхт]] (2; 68-69) # [[Аляксандр Гваньіні|Гваньіні Аляксандр]] (2; 69) # [[Гедзімін]] (2; 69-71) # [[Віктар Гельтман|Гельтман Віктар]] (4; 394) # [[Вікенцій Данілавіч Герберскі|Герберскі Вікенцій (Уладзіслаў) Данілавіч]] (4; 394—395) # [[Вільгельм Данілавіч Гіндэнбург|Гіндэнбург Вільгельм Данілавіч]] (4; 395) # [[Уладзіслаў Люцыян Францавіч Гінтаўт-Дзевалтоўскі|Гінтаўт-Дзевалтоўскі Уладзіслаў Люцыян Францавіч]] (4; 395) # [[Уладзімір Фёдаравіч Гіргас|Гіргас Уладзімір Фёдаравіч]] (4; 395) # [[Міхаіл Гіціх|Гіціх Міхаіл]] (3; 203) # [[Антон Юзаф Глінскі|Глінскі Антон Юзаф]] (4; 396) # [[Аба Глуск|Глуск (Глоск) Аба]] (3; 203) # [[Міхаіл Восіпавіч Глушневіч|Глушневіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 396) # [[Іван Іванавіч Гольц-Мілер|Гольц-Мілер Іван Іванавіч]] (4; 396—397) # [[Канстанцін Антоній Горскі|Горскі Канстанцін Антоній]] (4; 397) # [[Станіслаў Горскі|Горскі Станіслаў]] (4; 397) # [[Пётр Іванавіч Гофман|Гофман Пётр Іванавіч]] (4; 398) # [[Адам Станіслававіч Грабніцкі|Грабніцкі (Дактаровіч) Адам Станіслававіч]] (4; 398) # [[Градзіслава Святаслаўна]] (1; 12-13) # [[Табіяш Граткоўскі|Граткоўскі Табіяш]] (3; 203) # [[Годфрыд Эрнест Гродэк|Гродэк Годфрыд Эрнест]] (3; 203—204) # [[Кандрат Іванавіч Грум-Гржымайла|Грум-Гржымайла Кандрат Іванавіч]] (4; 398) # [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Грыгаровіч Іван Іванавіч]] (4; 398—399) # [[Ігнат Яўхімавіч Грынявіцкі|Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч]] (4; 400) # [[Валяр'ян Гурскі|Гурскі Валяр'ян]] (4; 400—401) # [[Адам Гіляры Гурыновіч|Гурыновіч Адам Гіляры]] (4; 401—402) # [[Тамаш Гусаржэўскі|Гусаржэўскі Тамаш]] (3; 204—205) # [[Мікола Гусоўскі|Гусоўскі Мікола]] (2; 71-73) == Д == # [[Іван Вікенцьевіч Дабравольскі|Дабравольскі Іван Вікенцьевіч]] (4; 402) # [[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|Дабравольскі Уладзімір Мікалаевіч]] (4; 402—403) # [[Бенядзікт Дабшэвіч|Дабшэвіч Бенядзікт]] (3; 205—208) # [[Якаў Ігнацій Дадэрка|Дадэрка Якаў Ігнацій]] (4; 403—404) # [[Васіль Васілевіч Дакучаеў|Дакучаеў Васіль Васілевіч]] (4; 404—405) # [[Іван Іванавіч Далгоў|Далгоў Іван Іванавіч]] (4; 405) # [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Даленга-Хадакоўскі Зарыян Якаўлевіч]] ([[Адам Чарноцкі|Чарноцкі Адам]]) (4; 405—406) # [[Далеўскія]] (4; 406—407) # [[Фабіян Даманеўскі|Даманеўскі (Даманоўскі) Фабіян]] (2; 73) # [[Язэп Даманеўскі|Даманеўскі (Даманоўскі) Язэп]] (3; 208—209) # [[Ян Даманеўскі|Даманеўскі Ян]] (2; 73) # [[Марыян Дамашэвіч|Дамашэвіч Марыян]] (3; 209—210) # [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|Дамбавецкі Аляксандр Станіслававіч]] (4; 407) # [[Васіль Фёдаравіч Дамброўскі|Дамброўскі Васіль Фёдаравіч]] (4; 407—408) # [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Дамейка Ігнат Іпалітавіч]] (4; 408—411) # [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Даніловіч Ігнат Мікалаевіч]] (4; 411—412) # Даніэль з Ланчыцы; гл. Ланчыцкі Даніэль (2; 73) # [[Крыштоф Мікалай Дарагастайскі|Дарагастайскі Крыштоф Мікалай]] (2; 73-74) # [[Юзаф Дашчынскі|Дашчынскі Юзаф]] (4; 412) # [[Павел Дзмітровіч|Дзмітровіч Павел]] (3; 210) # [[Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|Дзмітрыеў Міхаіл Аляксеевіч]] (4; 412—413) # [[Луі Максіміліян Дзюпрэ|Дзюпрэ Луі Максіміліян]] (3; 210) # [[Мацей Догель|Догель Мацей]] (3; 210—211) # [[Анёл Доўгірд|Доўгірд Анёл]] (4; 413—416) # [[Самуіл Доўгірд|Доўгірд Самуіл]] (3; 211) # [[Норберт Вікенцьевіч Доўнар|Доўнар Норберт Вікенцьевіч]] (4; 416—417) # [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі Мітрафан Віктаравіч]] (4; 417—418) # Друцкі-Падбярэскі; гл. Падбярэскі Рамуальд Андрэевіч (4; 418) # [[Сямён Маркавіч Дубноў|Дубноў Сямён Маркавіч]] (4; 418) # [[Іван Дубовіч|Дубовіч Іван]] (3; 211) # [[Дзмітрый Іванавіч Дубяга|Дубяга Дзмітрый Іванавіч]] (4; 418) # [[Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін|Дудышкін Сцяпан Сямёнавіч]] (4; 418—419) # [[Уладзіслаў Дулевіч|Дулевіч Уладзіслаў]] (3; 211) # [[Арнольд Барысавіч Думашэўскі|Думашэўскі Арнольд Барысавіч]] (4; 419) # [[Аляксандр Аляксандравіч Дунін-Горкавіч|Дунін-Горкавіч Аляксандр Аляксандравіч]] (4; 419) # [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дунін-Марцінкевіч Вінцэнт (Вікенцій Іванавіч)]] (4; 419—426) # [[Бенядзікт Іванавіч Дыбоўскі|Дыбоўскі Бенядзікт Іванавіч]] (4; 426) # [[Уладзіслаў Іванавіч Дыбоўскі|Дыбоўскі Уладзіслаў Іванавіч]] (4; 426) # [[Саламея Дэшнер|Дэшнер Саламея]] (3; 211—212) == Е == # [[Аляксандр Ельскі|Ельскі Аляксандр Карлавіч]] (4; 426—428) # [[Міхаіл Ельскі|Ельскі Міхаіл Карлавіч]] (4; 428) # [[Васіль Пятровіч Ермакоў|Ермакоў Васіль Пятровіч]] (4; 428—429) # [[Фёдар Еўлашоўскі|Еўлашоўскі (Еўлашэўскі) Фёдар Міхайлавіч]] (2; 74-75) # [[Ефрасіння Полацкая]] (1; 13-20) # [[Еўфрасіння Пскоўская|Ефрасіння Рагвалодаўна]] (1; 20-21) == Ж == # [[Ігнацы Жаба|Жаба Ігнацы]] (3; 212) # [[Тамаш Жаброўскі|Жаброўскі Тамаш]] (3; 212—213) # [[Эдвард Вітальд Жалігоўскі|Жалігоўскі Эдвард Вітальд (Сава Антоні)]] (4; 429) # [[Платон Мікалаевіч Жуковіч|Жуковіч Платон Мікалаевіч]] (4; 429—430) # [[Дзмітрый Пятровіч Жураўскі|Жураўскі Дзмітрый Пятровіч]] (4; 430) # [[Жыгімонт Стары|Жыгімонт I (Зыгмунт, Сігізмунд) Стары]] (2; 75-78) # [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонт II (Зыгмунт, Сігізмунд) Аўгуст]] (2; 78-80) # [[Жан Эмануэль Жылібер|Жылібер Жан Эмануэль]] (3; 213—214) # [[Кароль Антоні Жэра|Жэра Кароль Антоні]] (3; 214—215) == З == # [[Іосіф Вікенцьевіч Забелін|Забелін Іосіф Вікенцьевіч]] (4; 430—431) # [[Завадскія]] (4; 431—432) # [[Уладзімір Завітневіч |Завітневіч]] (4; 432—433) # [[Крыштаф Станіслаў Завіша|Завіша Крыштаф Станіслаў]] (3; 215) # [[Антоні Загурскі|Загурскі Антоні]] (3; 215) # [[Браніслаў Францавіч Залескі|Залескі Браніслаў Францавіч]] (4; 433) # [[Лука Залускі|Залускі Лука]] (3; 215—216) # [[Ягор Ягоравіч Замыслоўскі|Замыслоўскі Ягор Ягоравіч]] (4; 433—434) # [[Тамаш Зан, паэт|Зан Тамаш]] (4; 434—435) # [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Заранка Сяргей Канстанцінавіч]] (4; 435) # [[Мікалай Іванавіч Зарэмба|Зарэмба Мікалай Іванавіч]] (4; 435—436) # [[Феліцыян Марцін Зарэмба-Каліноўскі|Зарэмба-Каліноўскі Феліцыян Марцін]] (4; 436) # [[Звеніслава Барысаўна]] (1; 21-22) # [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Здановіч Аляксандр]] (4; 436) # [[Лаўрэнцій Зізаній|Зізаній (Тустаноўскі) Лаўрэнцій]] (2; 80-83) # [[Стафан Зізаній|Зізаній (Тустаноўскі) Стафан]] (2; 83-85) # [[Ян Зноска|Зноска Ян]] (4; 437—438) # [[Антоній (Зубко)|Зубко Антоній]] (4; 438) # [[Леан Зянковіч|Зянковіч Леан]] (4; 438) # [[Крыштоф Зяновіч|Зяновіч Крыштоф]] (3; 216) # [[Рамуальд Сымонавіч Зянькевіч|Зянькевіч Рамуальд Сымонавіч]] (4; 438—439) == І == # [[Грынь Івановіч|Івановіч Грынь]] (2; 85) # [[Ігнат Акінфавіч Іваноўскі|Іваноўскі Ігнат Акінфавіч]] (4; 439) # [[Міхаіл Якімавіч Іваноўскі|Іваноўскі Міхаіл Якімавіч]] (4; 439) # [[Вікенцій Васілевіч Ігнатовіч|Ігнатовіч Вікенцій Васілевіч]] (4; 439—440) # [[Руф Гаўрылавіч Ігнацьеў|Ігнацьеў Руф Гаўрылавіч]] (4; 440) # [[Адам Бенядзікт Іёхер|Іёхер Адам Бенядзікт]] (4; 440) # [[Рыгор Пракопавіч Ісаеў|Ісаеў Рыгор Пракопавіч]] (4; 440—441) # [[Ігнацій Іяўлевіч|Іяўлевіч (Яўлевіч) Ігнацій]] (3; 216—217) # [[Фама Іяўлевіч|Іяўлевіч Фама]] (3; 217) == К == # [[Софія Кавалеўская|Кавалеўская Софія]] (4; 441) # [[Соф'я Васілеўна Кавалеўская|Кавалеўская Соф'я Васілеўна (Корвін-Крукоўская)]] (4; 442) # [[Аляксандр Ануфрыевіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Аляксандр Ануфрыевіч]] (4; 442—443) # [[Восіп Міхайлавіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Восіп Міхайлавіч]] (4; 443—444) # [[Уладзімір Ануфрыевіч Кавалеўскі|Кавалеўскі Уладзімір Ануфрыевіч]] (4; 444—445) # [[Мацей Кавянчынскі|Кавянчынскі Мацей]] (2; 85) # [[Карусь Каганец|Каганец Карусь]] (4; 445—447) # [[Віктар Кажынскі|Кажынскі Віктар М.]] (4; 447) # [[Мацей Кажынскі|Кажынскі Мацей]] (3; 217—218) # [[Казімір IV Ягелончык]] (2; 86-87) # [[Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі|Казлоўскі Ігнат Ігнатавіч]] (4; 447) # [[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў|Кайгародаў Дзмітрый Нічыпаравіч]] (4; 447) # [[Кузьма Каладынскі|Каладынскі Кузьма (Андрэй)]] (2; 87-88) # [[Віктар Отан Сямёнавіч Каліноўскі|Каліноўскі Віктар Отан Сямёнавіч]] (4; 448—449) # [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскі Кастусь]] (4; 449—454) # [[Юзаф Андрэевіч Каліноўскі|Каліноўскі Юзаф Андрэевіч]] (4; 454—455) # [[Адам Каменскі|Каменскі (Каменскі-Длужык, Длужык-Каменскі) Адам]] (3; 218) # [[Георгій Каніскі|Канінскі Георгій]] (3; 218—220) # [[Казімір Кантрым|Кантрым Казімір]] (4; 455) # [[Ілья Капіевіч|Капіевіч (Капіеўскі) Ілья Фёдаравіч]] (3; 220—222) # [[Язэп Каралькевіч|Каралькевіч Язэп]] (4; 455—456) # [[Вінцэсь Аляксандравіч Каратынскі|Каратынскі Вінцэсь Аляксандравіч]] (4; 456) # [[Іосіф Іванавіч Каржанеўскі|Каржанеўскі Іосіф Іванавіч]] (4; 457) # [[Францішак Карпінскі|Карпінскі Францішак]] (3; 222—223) # [[Лявонцій Карповіч|Карповіч Лявонцій]] (3; 223—224) # [[Міхаіл Францішак Карповіч|Карповіч Міхаіл Францішак]] (3; 224) # [[Станіслаў Карповіч|Карповіч Станіслаў]] (4; 457) # [[Мацей Карскі|Карскі Мацей]] (3; 224) # [[Сяргей Карскі|Карскі Сяргей]] (4; 457—458) # [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Яўхім Фёдаравіч]] (4; 458—460) # [[Рыгор Іванавіч Карташэўскі|Карташэўскі Рыгор Іванавіч]] (4; 460—461) # [[Ян Карцан|Карцан Ян]] (2; 88) # [[Міхал Карыцкі|Карыцкі Міхал]] (3; 225) # [[Ігнацій Андрэевіч Касовіч|Касовіч Ігнацій Андрэевіч]] (4; 461) # [[Каэтан Андрэевіч Касовіч|Касовіч Каятан Андрэевіч]] (4; 461—462) # [[Пётр Самсонавіч Касовіч|Касовіч Пётр Самсонавіч (Сямёнавіч)]] (4; 462) # [[Феадосій Касой|Касой Феадосій]] (2; 88-90) # [[Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка|Касцюшка Андрэй Тадэвуш Банавентура]] (3; 226—235) # [[Іаан Антонавіч Катовіч|Катовіч Іаан Антонавіч]] (4; 462) # [[Пётр Кахлеўскі|Кахлеўскі Пётр]] (3; 235—326) # [[Уладзімір Васілевіч Качаноўскі|Качаноўскі Уладзімір Васілевіч]] (4; 462—463) # [[Станіслаў Кашуцкі|Кашуцкі Станіслаў]] (2; 90) # [[Альберт Каяловіч|Каяловіч Альберт]] (3; 236—237) # [[Войцех Віюк Каяловіч|Каяловіч Войцех Віюк]] (3; 237) # [[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|Каяловіч Міхаіл Восіпавіч]] (4; 463) # [[Анастаз Людвік Керсніцкі|Керсніцкі Анастаз Людвік]] (3; 237) # [[Канстанцін Кжыжаноўскі|Кжыжаноўскі Канстанцін]] (4; 463) # [[Францыск Кініксман|Кініксман Францыск]] (3; 237—238) # [[Кіпрыян, Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі|Кіпрыян]] (2; 90-92) # [[Адам Ганоры Карлавіч Кіркор|Кіркор Адам Ганоры Карлавіч]] (4; 463—465) # [[Кірыла Тураўскі]] (1; 23-29) # [[Ян Кішка|Кішка Ян]] (2; 92) # [[Казімір Крыштоф Клакоцкі|Клакоцкі Казімір Крыштоф]] (3; 238—239) # [[Іпаліт Клімашэўскі|Клімашэўскі Іпаліт]] (4; 465—466) # [[Клімент Смаляціч]] (1; 29-32) # [[Пётр Бластус Кміта|Кміта Пётр Бластус]] (3; 239) # [[Філон Сямёнавіч Кміта-Чарнабыльскі|Кміта-Чарнабыльскі Філон Сямёнавіч]] (2; 92-93) # [[Мікалай Кміціц|Кміціц Мікалай]] (3; 239—240) # [[Францішак Дыянізы Князьнін|Князьнін Францішак Дыянізы]] (3; 240) # [[Юзаф Копаць|Копаць Юзаф]] (3; 240) # [[Тадэвуш Сільвестр Корзан|Корзан Тадэвуш Сільвестр]] (4; 466) # [[Юліян Корсак|Корсак Юліян]] (4; 466) # [[Сільвестр Косаў|Косаў Сільвестр]] (3; 240—241) # [[Валяр'ян Красінскі|Красінскі (Скорабагаты) Валяр'ян]] (4; 466—467) # [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Крачкоўскі Юльян Фаміч]] (4; 467) # [[Каятан Крашэўскі|Крашэўскі Каятан]] (4; 467—468) # [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Крашэўскі Юзаф Ігнацы]] (4; 468—469) # [[Лаўрэнцій Крышкоўскі|Крышкоўскі Лаўрэнцій]] (2; 93) # [[Леў Крэўза|Крэўза Леў (Лявон)]] (3; 241—242) # [[Нестар Васілевіч Кукальнік|Кукальнік Нестар Васілевіч]] (4; 469) # [[Ігнат Рыгоравіч Кулакоўскі|Кулакоўскі Ігнат Рыгоравіч]] (4; 469—470) # [[Ян Алаізій Кулеша|Кулеша Ян Алаізій]] (3; 242) # [[Рыгор Іванавіч Кулжынскі|Кулжынскі Рыгор Іванавіч]] (4; 470) # [[Ігнат Кульчынскі|Кульчынскі Ігнат]] (3; 242) # [[Іасафат Кунцэвіч|Кунцэвіч Іасафат]] (3; 242—244) # [[Андрэй Міхайлавіч Курбскі|Курбскі Андрэй Міхайлавіч]] (2; 93-95) # [[Тамаш Кургановіч|Кургановіч Тамаш]] (4; 470—471) # [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Кусцінскі Міхаіл Францавіч]] (4; 471) # [[Міхаіл Сямёнавіч Кутарга|Кутарга Міхаіл Сямёнавіч]] (4; 471) # [[Сцяпан Сямёнавіч Кутарга|Кутарга Сцяпан Сямёнавіч]] (4; 471—472) # [[Васіль Іванавіч Кутневіч|Кутневіч Васіль Іванавіч]] (4; 472) == Л == # [[Андрэй Мітрафанавіч Лабада|Лабада Андрэй Мітрафанавіч]] (4; 472—473) # [[Мацвей Лавіцкі|Лавіцкі Мацвей]] (4; 473—474) # [[Тадэвуш Гіляравіч Лада-Заблоцкі|Лада-Заблоцкі (Заблоцкі-Лада) Тадэвуш Гіляравіч]] (4; 475) # [[Даніэль Ланчыцкі|Ланчыцкі Даніэль]] (2; 95) # [[Міхаіл Дзям'янавіч Лапа|Лапа Міхаіл (Мацвей) Дзям'янавіч]] (4; 475—476) # [[Дзмітрый Еўдакімавіч Лапо|Лапо Дзмітрый Еўдакімавіч]] (4; 476) # [[Ян Ласіцкі|Ласіцкі Ян]] (2; 95-96) # [[Васіль Васілевіч Латышаў|Латышаў Васіль Васілевіч]] (4; 476—477) # [[Сігізмунд Лаўксмін|Лаўксмін Сігізмунд]] (3; 244—245) # [[Аўраам Бер Лебензон|Лебензон Аўраам Бер]] (4; 477) # [[Ігнат Сямёнавіч Легатовіч|Легатовіч Ігнат Сямёнавіч]] (4; 477—478) # [[Кандрат Тодаравіч Лейка|Лейка Кандрат Тодаравіч]] (4; 478) # [[Васіль Іванавіч Лепяшынскі|Лепяшынскі Васіль Іванавіч]] (4; 478—479) # [[Міхалон Літвін|Літвін Міхаіл (Цішкевіч Міхайла)]] (2; 96-97) # [[Ян Ліцыній Намыслоўскі|Ліцыній Намыслоўскі Ян]] (2; 97-99) # [[Ян Лавейка|Лован Стэфан Рыгоравіч (Ян Лавейка)]] (2; 99-101) # [[Стафан Лускіна|Лускіна Стафан]] (3; 245) # [[Янка Лучына|Лучына Янка]] (4; 479—481) # [[Казімір Лышчынскі|Лышчынскі Казімір]] (3; 245—249) # [[Марк Мікалаевіч Любашчынскі|Любашчынскі Марк Мікалаевіч]] (4; 481) # [[Аляксей Пятровіч Людагоўскі|Людагоўскі Аляксей Пятровіч]] (4; 481) # [[Іаахім Лялевель|Лялевель Іаахім]] (4; 481—483) # [[Мікалай Лянчыцкі|Лянчыцкі Мікалай]] (3; 249) # [[Юльян Ляскоўскі|Ляскоўскі Юльян]] (4; 483—484) == М == # [[Саламон Майман|Майман (Хейман) Саламон]] (3; 249—253) # [[Тамаш Макоўскі|Макоўскі Тамаш]] (3; 253) # [[Вікенцій Васілевіч Макушаў|Макушаў Вікенцій Васілевіч]] (4; 484—485) # [[Мікалай Маліноўскі|Маліноўскі Мікалай]] (4; 485) # [[Павел Паўлавіч Малышэвіч|Малышэвіч Павел Паўлавіч]] (4; 485) # [[Іван Ігнатавіч Малышэўскі|Малышэўскі Іван Ігнатавіч]] (4; 485—486) # [[Мамонічы]] (2; 101—102) # [[Ігнат Антонавіч Манькоўскі|Манькоўскі Ігнат Антонавіч]] (4; 486—487) # [[Дамінік Манюшка|Манюшка Дамінік]] (4; 487) # [[Станіслаў Манюшка|Манюшка Станіслаў]] (4; 487—490) # [[Юзаф Маралёўскі|Маралёўскі Юзаф]] (4; 490) # [[Ілья Марахоўскі|Марахоўскі Ілья (Стафановіч Ірахім)]] (3; 253—254) # [[Каятан Марашэўскі|Марашэўскі Каятан]] (3; 254) # [[Ануфрый Маркевіч|Маркевіч Ануфрый]] (3; 254—255) # [[Арсен Іванавіч Маркевіч|Маркевіч Арсен Іванавіч]] (4; 490—491) # [[Маркел (мітрапаліт казанскі)|Маркел]] (3; 255) # [[Каміла Вінцэнтаўна Марцінкевіч|Марцінкевіч (Асіповіч) Каміла Вінцэнтаўна]] (4; 492) # [[Геранім Францавіч Марцінкевіч|Марцінкевіч Геранім Францавіч]] (4; 491—492) # [[Антон Марціноўскі|Марціноўскі Антон]] (4; 492—493) # [[Інгацій Якуб Масальскі|Масальскі Інгацій Якуб]] (3; 255—256) # [[Эдвард Тамаш Масальскі|Масальскі Эдвард Тамаш]] (4; 493—494) # [[Юзаф Ануфрыевіч Масальскі|Масальскі Юзаф Ануфрыевіч]] (4; 494) # Масквіцін Іван Фёдаравіч; гл. Фёдараў Іван (2; 102) # [[Багуслаў Казімір Маскевіч|Маскевіч Багуслаў Казімір]] (3; 256) # [[Самуіл Іванавіч Маскевіч|Маскевіч Самуіл Іванавіч]] (3; 257) # [[Марцін Матушэвіч|Матушэвіч Марцін]] (3; 257—260) # [[Фадзей Машчэўскі|Машчэўскі Фадзей]] (4; 494) # [[Андрэй Казіміравіч Меер|Меер Андрэй Казіміравіч]] (3; 260) # [[Міхаіл Восіпавіч Мікешын|Мікешын Міхаіл Восіпавіч]] (4; 494—496) # [[Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі|Мікуцкі Станіслаў Паўлавіч]] (4; 496—497) # [[Фларыян Станіслаў Міладоўскі|Міладоўскі Фларыян Станіслаў]] (4; 497—498) # [[Ян Міхановіч|Міхановіч Ян]] (4; 498) # [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч Адам]] (4; 498—505) # [[Юзаф Міцкевіч|Міцкевіч Юзаф]] (3; 260) # [[Тадэвуш Млоцкі|Млоцкі Тадэуш]] (3; 260—261) # [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|Мсціславец Пётр Цімафеевіч]] (2; 102—104) # [[Андрэй Мужылоўскі|Мужылоўскі Андрэй (Антоній)]] (3; 261) # [[Мікалай Нічыпаравіч Мурзакевіч|Мурзакевіч Мікалай Нічыпаравіч]] (4; 505) # [[Нічыпар Мурзакевіч|Мурзакевіч Нічыпар]] (4; 506) # [[Станіслаў Мурмэліус|Мурмэліус Станіслаў]] (2; 104) # [[Нікодым Мусніцкі|Мусніцкі Нікодым]] (3; 261—262) # [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлінскі Антон Восіпавіч]] (4; 506—507) # [[Міхаіл Паўлавіч Мысаўской|Мысаўской Міхаіл Паўлавіч]] (4; 507—508) # [[Ю. Мышкоўскі|Мышкоўскі Ю.]] (3; 262) # [[Іван Мялешка|Мялешка Іван]] (3; 262—263) # [[Сяргей Канстанцінавіч Мяржынскі|Мяржынскі Сяргей Канстанцінавіч]] (4; 508) == Н == # [[Даніла Набароўскі|Набароўскі Даніла]] (3; 263—264) # [[Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|Навадворскі Вітольд Уладзіміравіч]] (4; 508—509) # [[Леў Якаўлевіч Нагумовіч|Нагумовіч Леў Якаўлевіч]] (4; 509) # [[Казімір Нарбут|Нарбут Казімір]] (3; 264—265) # [[Тэадор Нарбут|Нарбут Тэадор]] (4; 509—510) # [[Юстын Нарбут|Нарбут Юстын]] (4; 510—511) # [[Франц Міліконт Нарвойш|Нарвойш Франц Міліконт]] (3; 265—266) # [[Якаў Антонавіч Наркевіч-Ёдка|Наркевіч-Ёдка Якаў Антонавіч]] (4; 511) # [[Адам Станіслаў Нарушэвіч|Нарушэвіч Адам Станіслаў]] (3; 266—267) # [[Іван Іванавіч Насовіч|Насовіч Іван Іванавіч]] (4; 511—513) # [[Аляксандр Незабытоўскі|Незабытоўскі Аляксандр]] (4; 513) # [[Станіслаў Ян Незабытоўскі|Незабытоўскі Станіслаў Ян]] (3; 267) # [[Казімір Ігнацы Несялоўскі|Несялоўскі Казімір Ігнацы]] (3; 267—268) # [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Нікіфароўскі Мікалай Якаўлевіч]] (4; 513—514) # [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Нямцэвіч Юльян Урсын]] (4; 514—516) == О == # [[Напалеон Орда|Орда Напалеон]] (4; 516—518) == П == # [[Павел з Візны]] (2; 104—105) # Павенскі Пётр; гл. Скарга Пётр (2; 105) # [[Платон Мікалаевіч Пагарэльскі|Пагарэльскі Платон Мікалаевіч]] (4; 518—519) # [[Аляксандр Фаміч Пагоскі|Пагоскі Аляксандр Фаміч]] (4; 519) # [[Іван Карнілавіч Падабедаў|Падабедаў Іван Карнілавіч]] (4; 519) # [[Міхал Падалінскі|Падалінскі Міхал]] (4; 520) # [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Падбярэскі (Друцкі-Падбярэскі) Рамуальд Андрэевіч]] (4; 520) # [[Карл Іванавіч Падчашынскі|Падчашынскі Карл Іванавіч]] (4; 520) # [[Фёдар Васільевіч Пакроўскі|Пакроўскі Фёдар Васілевіч]] (4; 520—521) # [[Міхаіл Мадэставіч Палінскі-Пёлка|Палінскі-Пёлка Міхаіл Мадэставіч]] (4; 521) # [[Леанід Аляксандравіч Палонскі|Палонскі Леанід Аляксандравіч]] (4; 521—522) # [[Георгій Антонавіч Палюта|Палюта Георгій Антонавіч]] (4; 522) # [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Панятоўскі Станіслаў Аўгуст]] (3; 268—270) # [[Аляксандр Нічыпаравіч Папоў|Папоў Аляксандр Нічыпаравіч]] (4; 522) # [[Францішак Папроцкі|Папроцкі Францішак]] (3; 270—271) # [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Парцянка Канстанцін Іванавіч]] (4; 522) # [[Іван Раманавіч Пастарнацкі|Пастарнацкі Іван Раманавіч]] (4; 522—523) # [[Марцін Антоні Паўловіч|Паўловіч Марцін Антоні]] (4; 523) # [[Эдвард Баніфацы Францавіч Паўловіч|Паўловіч Эдвард Баніфацы Францавіч]] (4; 523) # [[Адам Казіміравіч Паўстанскі|Паўстанскі Адам Казіміравіч]] (4; 524) # [[Іпацій Пацей|Пацей Іпацій]] (2; 105—106) # [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Пачобут-Адляніцкі Марцін]] (3; 271—274) # [[Ян Пашакоўскі|Пашакоўскі Ян]] (3; 274) # [[Ян Казімір Пашкевіч|Пашкевіч Ян Казімір]] (3; 274) # [[Вацлаў Вацлававіч Пелікан|Пелікан Вацлаў Вацлававіч]] (4; 524) # [[Яўген Вацлававіч Пелікан|Пелікан Яўген Вацлававіч]] (4; 524—525) # [[Гальяш Пельгжымоўскі|Пельгжымоўскі Гальяш]] (2; 106—107) # [[Іван Сямёнавіч Перасветаў|Перасветаў Іван Сямёнавіч]] (3; 275) # [[Пётр з Ганёндза]] (2; 107) # [[Леў Іосіфавіч Петражыцкі|Петражыцкі Леў Іосіфавіч]] (4; 525—526) # [[Іван Міхайлавіч Петрапаўлаўскі|Петрапаўлаўскі Іван Міхайлавіч]] (4; 526) # [[Ануфрый Петрашкевіч|Петрашкевіч Ануфрый]] (4; 526) # [[Давыд Зыгмунт Пільхоўскі|Пільхоўскі Давыд Зыгмунт]] (3; 275—276) # [[Адам Плуг|Плуг Адам]] (4; 526—527) # [[Эмілія Францаўна Плятэр|Плятэр Эмілія Францаўна]] (4; 527—528) # Прадслава; гл. Ефрасіння Полацкая (1; 32) # [[Ян Бенядзіктавіч Пратасовіч|Пратасовіч Ян Бенядзіктавіч]] (2; 108—109) # [[Адрыян Віктаравіч Прахаў|Прахаў Адрыян Віктаравіч]] (4; 528) # [[Мікалай Міхайлавіч Пржавальскі|Пржавальскі (Прывальскі) Мікалай Міхайлавіч]] (4; 528—529) # [[Станіслаў Аляксандравіч Прыбытак|Прыбытак (Пржыбытак) Станіслаў Аляксандравіч]] (4; 529) # [[Іван Львовіч Пташыцкі|Пташыцкі Іван Львовіч]] (4; 529) # [[Станіслаў Львовіч Пташыцкі|Пташыцкі Станіслаў Львовіч]] (4; 530) # [[Каспар Пянткоўскі|Пянткоўскі Каспар]] (2; 109) # Пяткевіч Антоні; гл.: Плуг Адам (4; 530) # [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|Пятніцкі Іван Канстанцінавіч]] (4; 530) == Р == # [[Ізраіль Міхаіл Рабіновіч|Рабіновіч Ізраіль Міхаіл]] (4; 530) # [[Вікенцій Паўлавіч Равінскі|Равінскі Вікенцій Паўлавіч]] (4; 530—531) # [[Іосіф Іпалітавіч Равіч|Равіч Іосіф Іпалітавіч]] (4; 531) # [[Рагнеда Рагвалодаўна]] (1; 32-33) # [[Міхаіл Рагоза|Рагоза Міхаіл]] (2; 109) # [[Казімір Рагоўскі|Рагоўскі Казімір]] (3; 277) # [[Міхаіл Васілевіч Радзевіч|Радзевіч Міхаіл Васілевіч]] (4; 531—532) # [[Соф'я Слуцкая|Радзівіл (Алелька-Радзівіл) Соф'я]] (2; 114—115) # [[Альбрыхт Станіслаў Радзівіл|Радзівіл Альбрыхт Станіслаў]] (3; 277) # [[Людвіка Караліна Радзівіл|Радзівіл Людвіка Караліна]] (3; 277—278) # [[Мацей Радзівіл|Радзівіл Мацей]] (3; 278—279) # [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Радзівіл Мікалай Крыштоф Сіротка]] (2; 109—112) # [[Мікалай Радзівіл Чорны|Радзівіл Мікалай Чорны]] (2; 112—114) # [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Радзівіл Міхал Казімір Рыбанька]] (3; 279—280) # [[Удальрык Крыштоф Радзівіл|Радзівіл Удальрык (Ульрык) Крыштоф]] (3; 280) # [[Францішка Уршуля Радзівіл|Радзівіл Францішка Уршуля]] (3; 280—282) # [[Ігнацій Іванавіч Радкавец|Радкавец Ігнацій Іванавіч]] (4; 532) # [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|Радчанка Зінаіда Фёдараўна]] (4; 532) # [[Фелікс Ражанскі|Ражанскі Фелікс]] (4; 532—533) # [[Пётр Раізій|Раізій Пётр]] (2; 115—116) # [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Раманаў Еўдакім Раманавіч]] (4; 533) # [[Аўгусцін Ратондус|Ратондус (Мялецкі Аўгусцін)]] (2; 116—117) # [[Адам Станіслававіч Ржавускі|Ржавускі Адам Станіслававіч]] (4; 533) # [[Альфрэд Ізідар Ромер|Ромер Альфрэд Ізідар]] (4; 534) # [[Дамінік Рудніцкі|Рудніцкі Дамінік]] (3; 282) # [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Рукевіч Міхаіл Іванавіч]] (4; 534) # [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Румянцаў Мікалай Пятровіч]] (3; 282—284) # [[Сцяпан Рыгоравіч Рункевіч|Рункевіч Сцяпан Рыгоравіч]] (4; 535) # [[Саламея Русецкая|Русецкая Саламея Рэгіна]] (3; 285—287) # [[Канут Русецкі|Русецкі Канут Іванавіч]] (4; 535) # [[Ян Рустэм|Рустэм Ян]] (4; 535—536) # [[Антоні Руткоўскі|Руткоўскі Антоні]] (4; 536) # [[Язэп Руцкі|Руцкі Іосіф Вельямін]] (3; 287—289) # [[Андрэй Рымша|Рымша Андрэй]] (2; 117—118) # [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Рыпінскі (Радван) Аляксандр Феліксавіч]] (4; 536—538) # [[Саламон Рысінскі|Рысінскі Саламон Фёдаравіч]] (2; 118) # [[Францішак Рысінскі|Рысінскі Францішак]] (4; 538) # [[Міхаіл Васілевіч Рытаў|Рытаў Міхаіл Васілевіч]] (4; 538—539) # [[Вінцэнт Рэут|Рэут (Газдава-Рэут) Вінцэнты (Вікенцій Уладзіслававіч)]] (4; 539) # [[Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|Рэшка Ігнацій Якаўлевіч]] (3; 289) == С == # [[Людвік Сабалеўскі|Сабалеўскі Людвік]] (4; 539) # [[Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|Сабольшчыкаў Васіль Іванавіч]] (4; 540) # [[Аляксандр Васілевіч Саветаў|Саветаў Аляксандр Васілевіч]] (4; 540—541) # [[Францішак Савіч|Савіч Францішак]] (4; 541—544) # [[Войслаў Савіч-Заблоцкі|Савіч-Заблоцкі (Суліма-Савіч-Заблоцкі) Войслаў (Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч)]] (4; 544—546) # [[Фабіян Саковіч|Саковіч Фабіян]] (3; 289) # [[Іван Сакольскі|Сакольскі Іван]] (3; 289—290) # [[Леў Іванавіч Сапега|Сапега Леў Іванавіч]] (2; 119—122) # [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Сапуноў Аляксей Парфенавіч]] (4; 546—548) # [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Сарбеўскі Мацей Казімір]] (3; 290—293) # [[Антон Юр'евіч Сасноўскі|Сасноўскі Антон Юр'евіч]] (4; 548) # [[Казімір Семяновіч|Семяновіч Казімір]] (3; 293—296) # [[Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі|Семянтоўскі (Семянтоўскі-Курыла) Аляксандр Максімавіч]] (4; 548—549) # [[Іван Іванавіч Сердзюкоў|Сердзюкоў Іван Іванавіч]] (4; 549—550) # [[Людвіг Сцяпанавіч Сеўрук|Сеўрук Людвіг Сцяпанавіч]] (4; 550) # [[Нікадзім Юр'евіч Сілівановіч|Сілівановіч Нікадзім Юр'евіч]] (4; 550—551) # [[Сімяон Полацкі]] (3; 296—307) # [[Іван Фёдаравіч Сінцоў|Сінцоў Іван Фёдаравіч]] (4; 551) # [[Сітанскія]] (3; 307) # [[Пётр Скарга|Скарга (Павенскі) Пётр]] (2; 122—123) # [[Антоні Адам Скарульскі|Скарульскі Антон]] (3; 307—309) # [[Францыск Скарына|Скарына (Скарыніч) Францыск]] (2; 123—137) # [[Леан Скрабецкі|Скрабецкі Леан]] (4; 552) # [[Епіфаній Славінецкі|Славінецкі Епіфаній]] (3; 309—311) # [[Пётр Славінскі|Славінскі Пётр]] (4; 552) # [[Міхаіл Слёзка|Слёзка Міхаіл]] (3; 311—312) # [[Зіновій Якаўлевіч Слонімскі|Слонімскі Зіновій (Хаім Зэлік) Якаўлевіч]] (4; 552—553) # [[Аляксандр Іванавіч Слупскі|Слупскі Аляксандр Іванавіч]] (4; 553) # [[Перац Смаленскі|Смаленскі Перац Майсеевіч]] (4; 553) # [[Аляксандр Паўлавіч Смародскі|Смародскі Аляксандр Паўлавіч]] (4; 553) # [[Мялецій Сматрыцкі|Сматрыцкі Мялецій]] (2; 137—142) # [[Францішак Смуглевіч|Смуглевіч Францішак]] (3; 312—313) # [[Анджэй Снядэцкі|Снядэцкі Анджэй]] (3; 313—314) # [[Ян Снядэцкі|Снядэцкі Ян]] (3; 314—317) # [[Спірыдон Собаль|Собаль Спірыдон]] (3; 317—318) # [[Фауст Соцын|Соцын Фауст]] (2; 142—143) # [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Спасовіч Уладзімір Данілавіч]] (4; 553—555) # [[Іван Мікалаевіч Станкевіч|Станкевіч Іван Мікалаевіч]] (4; 555) # [[Стафан Баторый]] (2; 143—146) # [[Вікенцій Рыгоравіч Стафановіч|Стафановіч Вікенцій Рыгоравіч]] (4; 555) # [[Дамінік Рыгоравіч Стафановіч|Стафановіч Дамінік Рыгоравіч (Восіпавіч)]] (4; 555—556) # [[Іеранім Страйноўскі|Страйноўскі Іеранім]] (3; 318—319) # [[Мацей Стрыйкоўскі|Стрыйкоўскі Мацей]] (2; 146) # [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|Стукаліч Уладзімір Казіміравіч]] (4; 556) # [[Яўгенія Канстанцінаўна Судзілоўская|Судзілоўская Яўгенія Канстанцінаўна]] (4; 556) # [[Мікалай Канстанцінавіч Судзілоўскі|Судзілоўскі Мікалай Канстанцінавіч]] (4; 556—564) # Суліма-Савіч-Заблоцкі; гл. Савіч-Заблоцкі Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч (4; 564) # [[Васіль Суражскі|Суражскі Васіль]] (3; 319—320) # [[Трафім Раманавіч Сурта|Сурта Трафім Раманавіч]] (3; 320) # [[Іван Аляксандравіч Сцебут|Сцебут Іван Аляксандравіч]] (4; 564—565) # [[Ян Сцірпейка|Сцірпейка Ян (Іван)]] (3; 320) # [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомля Уладзіслаў]] (4; 565—568) # [[Іосіф Сямашка|Сямашка Іосіф]] (4; 568—569) # [[Васіль Іванавіч Сямеўскі|Сямеўскі Васіль Іванавіч]] (4; 569—570) # [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі Восіп Іванавіч]] (4; 570—571) == Т == # [[Міхал Антон Бонча Тамашэўскі|Тамашэўскі Міхал Антон Бонча]] (3; 320—321) # [[Фелікс Феліксавіч Тапчэўскі|Тапчэўскі Фелікс Феліксавіч]] (4; 571) # [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Татур Генрых Хрыстафоравіч]] (4; 571) # [[Юрый Трубніцкі|Трубніцкі Юрый]] (3; 321) # [[Антон Данілавіч Трусаў|Трусаў Антон Данілавіч]] (4; 571—572) # [[Іван Пятровіч Трутнеў|Трутнеў Іван Пятровіч]] (4; 572—574) # [[Іаіль Труцэвіч|Труцэвіч Іаіль]] (3; 321) # [[Зоф’я Адамаўна Трашчкоўская|Тшашчкоўская (Трашчкоўская) Зоф’я Адамаўна]] (4; 574) # [[Антоній Тызенгаўз|Тызенгаўз Антоній]] (3; 321—324) # [[Канстанцін Тызенгаўз|Тызенгаўз Канстанцін]] (4; 574) # [[Войцех Тылькоўскі|Тылкоўскі Войцех]] (3; 324—325) # [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіч Канстанцін Піевіч]] (4; 575—576) # [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Тышкевіч Яўстафій Піевіч]] (4; 576—579) == У == # [[Міхаіл Паўлавіч Урончанка|Урончанка Міхаіл Паўлавіч]] (4; 579) # [[Валерый Антоній Урублеўскі|Урублеўскі Валерый Антоній]] (4; 579—581) # [[Зыгмунд Фларэнцы Урублеўскі|Урублеўскі Зыгмунд Фларэнцы]] (4; 582) # [[Эдуард Антонавіч Урублеўскі|Урублеўскі Эдуард Антонавіч]] (4; 582) # [[Усяслаў Брачыславіч]] (1; 34-36) == Ф == # [[Іван Якаўлевіч Файніцкі|Файніцкі Іван Якаўлевіч]] (4; 582—583) # [[Якаў Забядэвуш Фалькоўскі|Фалькоўскі Якаў Забядэвуш]] (4; 583) # [[Якуб Фалькоўскі|Фалькоўскі Якуб (Шыман Тадэвуш)]] (4; 583—584) # [[Аляксандр Аляксандравіч Фамін|Фамін Аляксандр Аляксандравіч]] (4; 584) # [[Іван Фёдараў|Фёдараў (Хведаровіч) Іван]] (2; 146—150) # [[Вацлаў Пятровіч Федаровіч|Федаровіч Вацлаў Пятровіч]] (4; 584—585) # [[Міхал Федароўскі|Федароўскі Міхал]] (4; 585—587) # [[Хрыстафор Філалет|Філалет Хрыстафор]] (2; 150) # [[Афанасій Філіповіч|Філіповіч Афанасій]] (3; 325—326) # [[Антоній Фіялкоўскі|Фіялкоўскі Антоній]] (4; 587) # [[Якуб Побуг Фрычынскі|Фрычынскі Якуб Побуг]] (4; 587) # [[Мацвей Васілевіч Фурсаў|Фурсаў Мацвей Васілевіч]] (4; 587) # [[Ева Фялінская|Фялінская Ева]] (4; 587—588) == Х == # [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч Рыгор Аляксандравіч]] (2; 150—151) # [[Францішак Ксаверый Хамінскі|Хамінскі Францішак Ксаверы]] (4; 588) # [[Канстанцін Васілевіч Харламповіч|Харламповіч Канстанцін Васілевіч]] (4; 588) # Хведаровіч Іван Фёдаравіч; гл. Фёдараў Іван (2; 151) # [[Аляксандр Ходзька|Ходзька (Барэйка) Аляксандр]] (4; 588—589) # [[Ян Ходзька|Ходзька (Барэйка) Ян]] (4; 590) # [[Дамінік Цэзары Ходзька|Ходзька Дамінік Цэзары]] (4; 589) # [[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат]] (4; 589) # [[Леанард Ходзька|Ходзька Леанард]] (4; 589—590) # [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі|Храпавіцкі Ігнат Яўстахавіч]] (4; 591) # [[Адам Храптовіч|Храптовіч Адам]] (4; 591) # [[Іаахім Ігнацый Юзаф Літавор Храптовіч|Храптовіч Іаахім Ігнацый Юзаф Літавор]] (3; 326—328) == Ц == # [[Ян Цадроўскі|Цадроўскі Ян Янавіч]] (3; 328) # [[Рыгор Цамблак|Цамблак Грыгорый]] (2; 151—154) # [[Самсон Цвяткоўскі|Цвяткоўскі Самсон]] (4; 591—592) # [[Іосіф Цітовіч|Цітовіч Іосіф Парфір'евіч]] (4; 592) # [[Язэп Ціхінскі|Ціхінскі Язэп]] (4; 592) # [[Вітольд Цэраскі|Цэраскі Вітольд Карлавіч]] (4; 592—593) # [[Васіль Цяпінскі|Цяпінскі (Амельяновіч) Васіль Мікалаевіч]] (2; 154—156) # [[Марцін Цяплінскі|Цяплінскі Марцін]] (4; 593) # [[Міхал Цяцерскі|Цяцерскі Міхал]] (3; 328) == Ч == # [[Сымон Юльянавіч Чалоўскі|Чалоўскі Сымон Юльянавіч]] (4; 593) # [[Эмерык Чапскі (1828)|Чапскі (Гутэн-Чапскі) Эмерык]] (4; 593—595) # [[Марыя Чарноўская|Чарноўская Марыя]] (4; 595) # Чарноцкі Адам; гл.: Даленга-Хадакоўскі З. Я. (4; 595) # [[Адам Ежы Чартарыйскі|Чартарыйскі (Чартарыскі) Адам Юрый]] (4; 595—597) # [[Марцін Чаховіц|Чаховіц Марцін]] (2; 156—157) # [[Антон Антонавіч Чачот|Чачот Антон Антонавіч]] (4; 597) # [[Ян Антоні Чачот|Чачот Ян Антоні]] (4; 597—598) # [[Уладзімір Фёдаравіч Чыж|Чыж Уладзімір Фёдаравіч]] (4; 598) # [[Сяргей Іванавіч Чыр'еў|Чыр'еў Сяргей Іванавіч]] (4; 598—599) # [[Іван Дзяменцьевіч Чэрскі|Чэрскі Іван Дзяменцьевіч]] (4; 599) == Ш == # [[Станіслаў Шадурскі|Шадурскі Станіслаў]] (3; 329—331) # [[Сямён Вуколавіч Шалковіч|Шалковіч Сямён Вуколавіч]] (4; 599) # [[Леў Юльянавіч Шапялевіч|Шапялевіч (Лазарэвіч-Шапялевіч) Леў Юльянавіч]] (4; 600) # [[Гаўдэнтый Шапялевіч|Шапялевіч Гаўдэнтый (Радзіслаў Іасафатавіч)]] (4; 599—600) # [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Шпілеўскі Павел Міхайлавіч]] (4; 600—602) # [[Вандалін Аляксандравіч Шукевіч|Шукевіч Вандалін Аляксандравіч]] (4; 602) # [[Якуб Шчавінскі (ваявода брэсцка-куяўскі)|Шчавінскі]] (3; 331) # [[Людамір Людвіг|Шчарбовіч-Вечар Людамір Людвіг]] (4; 602) # [[Тыматэвуш Шчураўскі|Шчураўскі Тыматэвуш]] (3; 331) # [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі|Шыманоўскі Аляксандр Нічыпаравіч]] (4; 602—603) # [[Фёдар Спірыдонавіч Шымкевіч|Шымкевіч Фёдар Спірыдонавіч]] (4; 603) # [[Павел Васілевіч Шэйн|Шэйн Павел Васілевіч]] (4; 603) # [[Адам Шэмеш|Шэмеш Адам]] (4; 604) == Э-Я == # [[Аркадзь Данілавіч Элькінд|Элькінд Аркадзь Данілавіч]] (4; 604) # [[Станіслаў Баніфацый Юндзіл|Юндзіл Станіслаў Баніфацый]] (4; 604—606) # [[Іван Іванавіч Юркевіч|Юркевіч Іван Іванавіч]] (4; 606) # [[Ігнат Юрэвіч|Юрэвіч Ігнат]] (3; 331) # [[Людвік Адам Дзям'янавіч Юцэвіч|Юцэвіч Людвік Адам Дзям'янавіч]] (4; 606—607) # [[Станіслаў Ягадынскі|Ягадзінскі Станіслаў Серафім]] (3; 331—332) # [[Ягайла]] (2; 157—159) # [[Юзаф Яжоўскі|Яжоўскі Юзаф]] (4; 607—608) # [[Якуб з Калінаўкі]] (Каліноўскі, Калінуўка, Каліновіус) (2; 160) # [[Максімільян Юр'евіч Якубовіч|Якубовіч Максімільян Юр'евіч]] (4; 608) # [[Эма Яленская|Яленская (Дмахоўская) Эма]] (4; 608) # [[Іосіф Міхайлавіч Яленскі|Яленскі Іосіф Міхайлавіч]] (3; 332—333) # [[Канстанцін Васілевіч Яльніцкі|Яльніцкі Канстанцін Васілевіч]] (4; 608—609) # Ян са Свіслачы; гл.: Ходзька Ян # [[Плацыд Янкоўскі|Янкоўскі Плакід]] (4; 609) # [[Адольф Міхал Валяр'ян Юліян Янушкевіч|Янушкевіч Адольф Міхал Валяр'ян Юліян]] (4; 610) # [[Яўстафій Янушкевіч|Янушкевіч Яўстафій]] (4; 610) # [[Мікалай Андрэевіч Янчук|Янчук Мікалай Андрэевіч]] (4; 610—611) # [[Іосіф Бенядзіктавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч Іосіф Бенядзіктавіч]] (4; 611) # [[Казімір Антонавіч Ясевіч|Ясевіч Казімір Антонавіч]] (4; 611—612) # [[Юзаф Ясінскі|Ясінскі Юзаф]] (4; 612) # [[Якуб Ясінскі|Ясінскі Якуб]] (3; 333—334) # [[Іван Фердынанд Львовіч Ястржэмбскі|Ястржэмбскі Іван Фердынанд Львовіч]] (4; 612—613) # [[Мікалай Фёдаравіч Ястржэмбскі|Ястржэмбскі Мікалай Феліксавіч]] (4; 614) # [[Мікалай Геранімавіч Яцко|Яцко Мікалай Геранімавіч]] (4; 614) # [[Ігнат Яцкоўскі|Яцкоўскі Ігнат]] (4; 614) [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праект:Словаспісы]] 2ws4ehgwoghy17puaisnp2qeoozptf3 0 67005 5175239 5106236 2026-08-04T08:52:28Z Bahusia 150630 дапаўненне 5175239 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Браздзечына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 27|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 38|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Барздоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Brazdechino |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042695 }} '''Браздзе́чына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Brazdziečyna}}, {{lang-ru|Браздечино}}<ref>Сустракаецца таксама варыянт '''Браздетчино'''.</ref>) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Барздоўскі сельсавет|Барздоўскага сельсавета]]. У 18 стагоддзі — уласнасць князей [[Сапегі|Сапегаў]]. У 19—20 стагоддзях — у [[Пугляі|Пугляёўскай]] воласці [[Горацкі павет|Горацкага павета]]. У 1886 годзе ў Браздзечына налічвалася 35 двароў, 220 жыхароў, хлебазапасны магазін, мураваная [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Браздзечына)|Свята-Петрапаўлаўская праваслаўная царква]]. У 1894 годзе было адкрыта земскае народнае вучылішча. У пачатку 20 стагоддзя зафіксавана 59 двароў, каля 350 жыхароў. Сялу належала 588 дзесяцін зямлі, у тым ліку 15 дзесяцін лесу. У 1924—1974 гадах цэнтр [[Браздзечынскі сельсавет|Браздзечынскага сельсавета]]. У 1980 годзе да Браздечына далучана вёска Лучыншчына<ref>Памяць. Орша. Аршанскi раён : у 2 кнiгах : гісторыка-дакумэнтальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Кн. 2. — Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 2000. С. 494.</ref>. Размешчана за 13 км на паўднёвы ўсход ад [[Орша|Оршы]] і за 1,5 км на паўночны ўсход ад аўтадарогі [[Крычаў]] — [[Орша]] — [[Лепель]] (Р15). Праз вёску цячэ рака [[Дзеравіж]], левы прыток ракі [[Крапівенка (прыток Дняпра)|Крапівенкі]]. == Насельніцтва == * 2009 год — 137 чалавек * 1999 год — 176 чалавек == Славутасці == * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Браздзечына)|Свята-Петрапаўлаўская царква]] ([[1875]]) — {{ГККРБ 4|213Г000128}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Brazdechino}} * {{ГБ|http://globustut.by/brazdetchi/index.htm}} {{Барздоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Барздоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Браздзечына| ]] 71wp6dk9srjfzponzqg84sofe35761w 5175272 5175239 2026-08-04T09:50:28Z M.L.Bot 261 5175272 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Браздзечына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 27|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 38|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Барздоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Brazdechino |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042695 }} '''Браздзе́чына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Brazdziečyna}}, {{lang-ru|Браздечино}}<ref>Сустракаецца таксама варыянт '''Браздетчино'''.</ref>) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Барздоўскі сельсавет|Барздоўскага сельсавета]]. За 13 км на паўднёвы ўсход ад [[Орша|Оршы]], за 1,5 км на паўночны ўсход ад аўтадарогі [[Крычаў]] — [[Орша]] — [[Лепель]] (Р15). Праз вёску цячэ рака [[Дзеравіж]], левы прыток [[Крапівенка (прыток Дняпра)|Крапівенкі]]. == Гісторыя == У 18 стагоддзі — уласнасць [[Сапегі|Сапегаў]]. У 19—20 стагоддзях — у [[Пугляі|Пугляёўскай]] воласці [[Горацкі павет|Горацкага павета]]. У 1886 годзе ў Браздзечына налічвалася 35 двароў, 220 жыхароў, хлебазапасны магазін, мураваная [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Браздзечына)|Свята-Петрапаўлаўская праваслаўная царква]]. У 1894 годзе было адкрыта земскае народнае вучылішча. У пачатку 20 стагоддзя зафіксавана 59 двароў, каля 350 жыхароў. Сялу належала 588 дзесяцін зямлі, у тым ліку 15 дзесяцін лесу. У 1924—1974 гадах цэнтр [[Браздзечынскі сельсавет|Браздзечынскага сельсавета]]. У 1980 годзе да Браздечына далучана вёска Лучыншчына<ref>Памяць. Орша. Аршанскi раён : у 2 кнiгах : гісторыка-дакумэнтальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Кн. 2. — Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 2000. С. 494.</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 137 чалавек * 1999 год — 176 чалавек == Славутасці == * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Браздзечына)|Свята-Петрапаўлаўская царква]] ([[1875]]) — {{ГККРБ 4|213Г000128}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Brazdechino}} * {{ГБ|http://globustut.by/brazdetchi/index.htm}} {{Барздоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Барздоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Браздзечына| ]] mn0trti6cghnnzd33vhpypg5kq6tnr6 0 67723 5175110 4932794 2026-08-04T03:32:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175110 wikitext text/x-wiki {{ДД}} [[Файл:AntonFuerstRadizwillDerKomponistDesFaustS190.jpg|thumb|Антоні Генрык Радзівіл]] '''Антоні Генрык Радзівіл''' ({{Lang-pl|Antoni Henryk Radziwiłł}}; {{ВД-Прэамбула}}) — палітычны дзеяч, кампазітар, мецэнат. == Біяграфічныя звесткі == З роду [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Сын [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма]]. Вучыўся ў Гётынгенскім універсітэце (да 1794). У 1796 годзе ажаніўся з Фрыдэрыкай Луізай, прынцэсай Брандэнбургскай, пляменніцай прускага караля, і асеў у Прусіі. Пасля задушэння паўстання 1794 года падтрымліваў планы адраджэння польскай дзяржавы на чале з Гогенцолернам, дзе сам разлічваў быць віцэ-каралём, а [[Т. Касцюшка]] — галоўнакамандуючым. Выступаў за кааліцыю Прусіі, Расіі і Аўстрыі супраць [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], якая прадугледжвала стварэнне асобнай арміі з ураджэнцаў былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], аднак гэтыя планы не ажыццёўлены. Пасля гібелі [[Д. Г. Радзівіл]]а стаў у 1814 годзе ардынатам нясвіжскім і алыцкім. У 1815—1833 гадах — намеснік прускага караля ў Вялікім княстве Пазнаньскім, генерал-паручнік. Меў 4 дачок і сыноў [[Вільгельм Радзівіл|Вільгельма]], Фердынанда, Багуслава, Уладзіслава. == Музычная творчасць == Трымаў у Берліне і Познані артыстычныя салоны. Быў выдатным віяланчэлістам і гітарыстам, іграў на іншых музычных інструментах, пісаў музыку, спяваў у аматарскіх спектаклях («Вялікі тыдзень у замку, альбо Сцэны трубадураў з 1148 года»; паст. ў час Венскага кангрэса 1815). Падтрымліваў кантакты з вядомымі кампазітарамі. Свае творы прысвяцілі яму [[Л. ван Бетховен]], Ф. Мендэльсон-Бартольдзі, [[Ф. Шапэн]], М. Шыманоўская. Пісаў рамансы (у т.л. «Вільгельма Майстэра» І. В. Гётэ), вакльныя дуэты і трыо, фартэпіянныя творы (вальсы, паланезы), хары. Як кампазітар набыў вядомасць музыкай да «Фауста» (лібрэта І. В. Гётэ). У 1844 годзе [[С. Манюшка]] выдаў у Вільні асобныя сцэны гэтай оперы ў сваёй клавірнай рэдакцыі. На Беларусі фрагменты оперы ўпершыню паказаны ў 1995 годзе ў [[Нясвіж]]ы «Беларускай капэлай», прэм’ера ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы Рэспублікі Беларусь адбылася ў 1999 годзе. {{зноскі}} == Літаратура == * Скорабагатаў В. Беларускі «Фауст» // Спадчына. 1995. № 1; * Скорабагатаў В. Лёс падарыў Гётэ музыку Радзівіла // Мастацтва. 1995. № 4; * Собалева Н. Агмень родавы, агмень культурны: (Жыцьцё, дзейнасць і атачэньне Антонія Генрыка Радзівіла) // Мастацтва. 1995. № 8; * Собалева Н. «Геніяльная парывістая кампазіцыя…» // Мастацтва. 1995. № 9; * Шышыгіна-Патоцкая К. Нясвіж і Радзівілы, Мн.: Беларусь, 2007. * ''Almanach de Gotha'', Perthes, Gotha ** 77. Jg. (1840) ** 124. Jg. (1887) * Ingvar Holm: ''Industrialismens scen. Ur revolutionernas och varumässormas teaterhistoria'', Gebers, Stockholm 1979, ISBN 91-2006030-0 * [[Bogdan Graf von Hutten-Czapski]]: ''Sechzig Jahre Politik und Gesellschaft'', Mittler, Berlin 1936 (2 Bde.) * Szymon Konarski: ''Armorial de la noblesse polonaise titrée'', Selbstverlag, Paris 1957 * Tadeusz Nowakowski: ''Die Radziwills. Die Geschichte einer großen europäischen Familie'', dtv, München 1975, ISBN 3-423-01102-5 * Thekla von Schober: ''Unter fünf Königen und drei Kaisern. Unpolitische Erinnerungen einer alten Frau'', Flemming, Glogau 1891 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Спасылка| аўтар = Скорабагатаў Віктар, Собалева Наталля.| url = http://kamunikat.org/halounaja.html?pub_start=5330&pubid=4832| загаловак = Гётэ, Радзівіл, „Фаўст”| выдавец = [[Kamunikat.org]]| дата = 22 студзеня 2011| access-date = 26 снежня 2011| archive-date = 13 сакавіка 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160313040110/http://kamunikat.org/halounaja.html?pub_start=5330&pubid=4832| url-status = dead}} * {{Спасылка| url = http://old.nlb.by/html/news2005/radzivil_a.html| загаловак = 13 чэрвеня — 230 год з дня нараджэння А. Г. Радзівіла (1775-1833), палітычнага дзеяча, мецэната, кампазітара| выдавец = Нацыянальная бібліятэка Беларусі| дата = 22 студзеня 2011| title = Архіўная копія| access-date = 26 снежня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20160306115700/http://old.nlb.by/html/news2005/radzivil_a.html| archive-date = 6 сакавіка 2016| url-status = dead}} * http://www.nieborow.art.pl * http://www.przygodzice.pl * http://www.zapala.pl/eb/ukra2002/olyka.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090531090500/http://www.zapala.pl/eb/ukra2002/olyka.htm |date=31 мая 2009 }} * http://www.zapala.pl/eb/litw2003/nieswiez.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817120108/http://www.zapala.pl/eb/litw2003/nieswiez.htm |date=17 жніўня 2011 }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Ардынаты на Нясвіжы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Антоні Генрык}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Антоні Генрык]] [[Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кампазітары Германіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Польшчы]] [[Катэгорыя:Постаці Мірскага замка]] [[Катэгорыя:Ардынаты нясвіжскія|Антоні Генрык Радзівіл]] qgnczzu006zxce2ymxx466gw7gjijhy 0 70511 5175119 4723177 2026-08-04T04:21:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175119 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Апалон | Міфалогія = Старажытнагрэчаская | Выява = Belvedere Apollo Pio-Clementino Inv1015.jpg | Памер выявы = 250px | Подпіс = [[Апалон Бельведэрскі]] | Апісанне = Бог мастацтваў і прадказанняў | У іншых культурах = Феб, [[Мітра]] | Бацька = [[Зеўс]] | Маці = тытаніда [[Лета (міфалогія)|Лета]] | Дзеці =}} '''Апало́н''' ({{lang-grc|Ἀπόλλων}}), '''Феб''' ({{lang-grc|Φοῖβος}}, «прамяністы») — у [[Старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскай]] і [[Рымская міфалогія|старажытнарымскай]] міфалогіі срэбралукі бог — ахоўнік статкаў, навук і мастацтваў. Сын [[Зеўс]]а і [[Лета (міфалогія)|Леты]], брат-блізнюк [[Артэміда|Артэміды]], Апалон увасабляў [[Сонца]] і сонечнае святло, якое сімвалізавалася яго залатымі стрэламі (яго сястра ўвасабляла [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]). Уяўляўся таксама як бог-лекар, прадказальнік будучыні, шляхоў, падарожнікаў і мараходаў. Апалон надзяляў дарам прадбачання і ачышчаў людзей, якія здзейснілі забойства. Зазвычай Апалон выяўляўся зграбным, прыгожым, залатакудрым юнаком. Нярэдка маляваўся з лірай у руках і ў акружэнні дзевяці [[Музы|муз]], правадыром і заступнікам якіх ён з’яўляўся, за што яго называлі ''Мусагет'' ({{lang-el|Μουσηγέτης}}). У гонар Апалона ўзводзіліся шматлікія свяцілішчы і храмы, праводзіліся святкаванні і гульні. == Гл. таксама == * [[Кіпарыс (міфалогія)|Кіпарыс]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Apollo|Апалон}} * [http://phoebus.chronarda.ru/dir/apollo.php Ілюстраваная нататка пра Апалона/Феба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080302083536/http://phoebus.chronarda.ru/dir/apollo.php |date=2 сакавіка 2008 }} {{Рымская Міфалогія}} {{Траянская вайна}} {{Старажытнагрэчаская міфалогія}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі]] [[Катэгорыя:Салярныя багі]] [[Катэгорыя:Метафары]] [[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]] 4zwvll3ki1mwjct9xuhwed8gt1o6vn9 0 73899 5175305 4163488 2026-08-04T10:30:20Z Bahusia 150630 дапаўненне 5175305 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Ліпкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ліпкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Вусценскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код =+375 216<ref>[http://www.beltelecom.by/info/citynumber/ Белтэлекам]</ref> |паштовы індэкс = 211004<ref>[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Лі́пкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lipki}}, {{lang-ru|Липки}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вусценскі сельсавет|Вусценскага сельсавета]]. Назва ад наймення ўрочышча. У 1930 годзе быў створаны калгас «Чырвоныя Ліпкі». У 1979 годзе з Ліпкамі абʼяднана вёска Новае Тарчылава<ref>Памяць. Орша. Аршанскi раён : у 2 кнiгах : гісторыка-дакумэнтальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Кн. 2. Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 2000. С. 506.</ref>. У 1954—1980 гадах цэнтр [[Ліпкаўскі сельсавет|Ліпкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 кастрычніка 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. {{зноскі}} {{Вусценскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вусценскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 9mofiaekgqvws9o82x7q750r1zkckk7 0 77042 5175104 5111269 2026-08-04T02:17:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175104 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vilnius University 2007 July 15.jpg|thumb|Цэнтральны будынак]] [[Файл:VilniusUniversityBibliothecYard100LT.jpg|thumb|Двор Бібліятэкі. Фрагмент банкноты 100 [[Літоўскі літ|літаў]]]] [[Файл:Vilnius University.Scheme of Central Campus.jpg|thumb|340px|Схема ансамбля Віленскага ўніверсітэта]] '''Анса́мбль Ві́ленскага ўніверсітэ́та''' — архітэктурны комплекс у [[Вільня|Вільні]], які займае амаль увесь квартал [[Стары горад (Вільня)|Старога горада]], акрэслены межамі [[Універсітэцкая вуліца (Вільня)|Універсітэцкай вуліцы]], [[Святаянская вуліца|Святаянскай]], [[Вуліца Піліес|Замкавай]] і [[Вуліца Скопа|Скопа]]; помнік культуры і гісторыі, у формах якога адлюстроўваюцца пераважныя ў [[Літва|Літве]] пры фарміраванні комплексу архітэктурныя стылі — [[готыка]], [[рэнесанс]], [[барока]], [[класіцызм]]. У стварэнні найбуйнейшага і самага складанага архітэктурнага ансамбля Старога горада на працягу чатырох стагоддзяў прымалі ўдзел найлепшыя архітэктары Літвы. Ансамбль прадстаўляе Літву ў парку [[Міні-Еўропа]] ў [[Брусель|Бруселі]], сярод найбольш выбітных еўрапейскіх славутасцяў.<ref>[http://www.werbeka.com/europa/minieure.htm Mini-Europe in Brussels]{{ref-en}}</ref> Наведванне гэтага комплексу ўваходзіць у праграмы турыстычных экскурсій і візітаў кіраўнікоў дзяржаў і іншых высокіх гасцей у Літву. Напрыклад, яго наведвалі [[Далай-лама XIV|Далай-лама]] ([[2001]]), Папа Рымскі [[Ян Павел II]] ([[2003]]), каралева [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] [[Беатрыкс]] ([[2008]]). У кастрычніку [[2006]] года ўніверсітэт наведалі каралева Вялікабрытаніі [[Лізавета II]], [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|герцаг Эдынбургскі Філіп]] і [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|прынц Чарлз]] у суправаджэнні прэзідэнта [[Валдас Адамкус|Валдаса Адамкуса]].<ref>{{cite web|date=20 октября 2006|url=http://pda.regnum.ru/news/725065.html|title=Половина литовцев живет в страхе перед Россией: Литва за неделю|publisher=REGNUM|access-date=18 июня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104212332/http://pda.regnum.ru/news/725065.html|archive-date=4 лістапада 2013|url-status=dead|lang=ru}}</ref> У маі [[2009]] года ва ўніверсітэцкіх будынках і дварах пабывала іспанская каралеўская пара [[Хуан Карлас I]] і каралева [[Сафія Грэчаская (каралева Іспаніі)|Сафія]].<ref>{{cite web|date=2009-05-06|url=http://www.kurier.lt/?r=100000&n=5056|title=В Литву прибыла королевская чета Испании|work=Литовский курьер|publisher=Литовский курьер|access-date=2009-06-18|lang=ru}}</ref> У сакавіку [[2010]] года ўніверсітэт падчас свайго афіцыйнага візіту наведаў прэзідэнт [[Славенія|Славеніі]] [[Даніла Цюрк]] з жонкай.<ref>{{cite web|date=10 марта 2010|url=http://ru.delfi.lt/news/politics/v-litvu-s-vizitom-pribyvaet-prezident-slovenii.d?id=29857073&l=fplead|title=В Литву с визитом прибывает президент Словении|publisher=Delfi|access-date=12 марта 2010-03-12|lang=ru}}</ref> == Гісторыя == Ансамбль пачаў фарміравацца каля [[1570]] года ў раней ужо забудаваным каменнымі будынкамі квартале ва ўладаннях віленскага біскупа. Заснаваная ў [[1579]] годзе [[езуіты|езуіцкая]] [[Віленскі ўніверсітэт#Акадэмія і ўніверсітэт віленскі Таварыства Ісуса|Акадэмія і Універсітэт]] набывала новыя дамы, пашыраючы свае памяшканні ў паўночным і ўсходнім напрамках. У будынках ансамбля размяшчаліся па чарзе езуіцкая калегія, ператвораная ў [[Віленскі ўніверсітэт#Акадэмія і ўніверсітэт віленскі Таварыства Ісуса|Акадэмію і Універсітэт Таварыства Ісуса]], затым [[Галоўная віленская школа]], імператарскі [[Віленскі ўніверсітэт]], гімназія, Музей старажытнасцяў і [[Віленская археалагічная камісія]], пазней Публічная бібліятэка і архіў, а таксама [[Віленская астранамічная абсерваторыя|астранамічная абсерваторыя]], у [[1919]]—[[1939]] гадах — [[Універсітэт Стэфана Баторыя]]. Цяпер у памяшканнях ансамбля размяшчаюцца адміністрацыя, [[Бібліятэка Віленскага ўніверсітэта|бібліятэка]], філасофскі, гістарычны і філалагічны факультэты [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Агульная характарыстыка == Ансамбль складаецца з дванаццаці будынкаў з некалькімі карпусамі, якія злучаюцца адзін з адным, [[Касцёл Святых Янаў|касцёла Святых Янаў]] і званіцы, якія ўтвараюць 13 двароў рознай велічыні і планіроўкі. Прызначэнне памяшканняў, іх назвы, як і назвы двароў, мяняліся. Ансамбль адкрыты для платнага наведвання ў сакавіку — кастрычніку з 9 да 18 гадзін, у лістападзе — лютым з 10 да 17 гадзін (уваход з [[Ансамбль Віленскага ўніверсітэта#Двор Бібліятэкі|двара Бібліятэкі]] ў [[Ансамбль Віленскага ўніверсітэта#Двор Сарбевія|двор Сарбевія]]); касцёла Святых Янаў адкрыты для наведвання з панядзелка да суботы з 10 да 17 гадзін. У [[Ансамбль Віленскага ўніверсітэта#Двор Міцкевіча|двор Міцкевіча]] і [[Ансамбль Віленскага ўніверсітэта#Двор Стуокі-Гуцэвічуса|двор Стуокі-Гуцэвічуса]] ў летні час таксама можна прайсці ў будныя дні праз піўны рэстаран «Аўла» (раней кафэ «Жалтвіксле») на [[Вуліца Пілес|вуліцы Пілес]]. == Вялікі двор == [[Файл:Album Wilenskie. 1845-1875 (5553003) (cropped).jpg|thumb|Двор Скаргі ([[XIX стагоддзе]])]] [[Файл:VilniusUniversitySkargi.jpg|thumb|Двор Скаргі. Фрагмент банкноты 100 [[Літоўскі літ|літаў]]]] [[Файл:The Grand Courtyard of Vilnius University and the Church of St. John.Lithuania.jpg|thumb|Касцёл Св. Янаў і званіца]] [[Файл:The Grand Courtyard of Vilnius University.Lithuania.jpg|thumb|Вялікі двор]] Вялікі двор ({{lang-lt|Didysis kiemas}}; ранейшая назва — ''Двор [[Пётр Скарга|Скаргі]]'', {{lang-lt|Skargos kiemas}}; {{lang-pl|dziedziniec Skargi}}) утвараюць паўночны і заходні карпусы [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]], [[касцёл Святых Янаў]], узведзеная ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] званіца і пабудаваныя ў сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] паўднёвы корпус і аўла. На фасадзе паўночнага корпуса памятная табліца {{lang-la|Academia et Universitas Societatis Jesu Erecta anno 1580}}. Пры рэканструкцыі пасля пажару [[1610]] года былі абсталяваныя адкрытыя галерэі — на двух паверхах паўночнага корпуса і на першым паверсе заходняга корпуса. У пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ўніверсітэт набыў дамы гараджан па вуліцы Святога Яна (цяпер вуліца Швянта Ёна) на паўднёвым баку двара. На іх месцы быў пабудаваны вучэбны корпус з адкрытымі галерэямі на першым і другім паверхах. На ўчастку, які прымыкае да званіцы, была пабудавана новая аўла, па праекце, як мяркуецца, архітэктара [[Іаган Крыстаф Глаўбіц|Іагана Крыстофа Глаўбіца]]. Яна была ўрачыста адкрыта [[11 чэрвеня]] [[1762]] года. У [[1810]] годзе яе перабудоўваў архітэктар [[Міхал Шульц]]. Пасля пажараў [[1737]] і [[1749]] гадоў быў дабудаваны трэці паверх паўночнага і заходняга карпусоў і створаны [[Барока|барочны]] фасад [[касцёл]]а. [[Файл:Vilnius Litauen Aula der Universitaet.jpg|thumb|left|Аўла]] У галерэях Вялікага двара на пяцідзесяці памятных табліцах увекавечаны імёны выдатных выхаванцаў і выкладчыкаў універсітэта — знакамітых вучоных, паэтаў, мастакоў: <!-- (у дужках імёны ў той форме, у якой яны даюцца на табліцах) --> [[Канстанцінас Сірвідас|Канстанцінаса Сірвідаса]], паэта [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацея Казіміра Сарбеўскага]], [[Жыгімонт Лаўксмін|Жыгімонта Лаўксміна]], гісторыка [[Войцех Віюк-Каяловіч|Альберта Віюка-Каяловіча]], прыродазнаўца [[Георг Форстэр|Георга Форстэра]], архітэктара [[Лаўрын Гуцэвіч|Лаўрынаса Стуокі-Гуцэвічуса]], мастака [[Францішак Смуглевіч|Францыска Смуглевіча]], астранома [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], матэматыка [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], філолага [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыда Эрнста Гродэка]], батаніка [[Людвіг Генрых Баянус|Людвіга Баянуса]], мастака [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]], урача, біёлага, хіміка [[Андрэй Снядэцкі|Анджэя Снядэцкага]], медыка [[Ёзэф Франк|Ёзэфа Франка]], прававеда і гісторыка [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]], натураліста [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]], паэтаў [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Юльюш Славацкі|Юліюша Славацкага]], філосафа {{нп5|Леў Платонавіч Карсавін|Льва Карсавіна|ru|Карсавин, Лев Платонович}} і многіх іншых. На фрэсках пілястраў паўночнага і заходняга крыла намаляваныя герб універсітэта, партрэты біскупа [[Валяр’ян Пратасевіч|Валяр’яна Пратасевіча]], военачальніка [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]], каралёў [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II Моцнага]] і [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. У [[1929]] годзе да 350-годдзя ўніверсітэта ў нішах будынка аўлы былі ўсталяваны алегарычныя фігуры Ісціны і Прыгажосці (скульптар [[Баляслаў Балзукевіч]]). Яны не захаваліся. Зараз у нішах устаноўлены стылізаваныя фігуры студэнтаў. Над фасадам аўлы надпіс {{lang-la|Alma Mater Vilnensis}}. На першым паверсе дзейнічае кафэ, вядомае па неафіцыйнай назве «морг». У двары адбываюцца ўрачыстасці з нагоды пачатку новага навучальнага года і заканчэння навучальнага года. == Двор абсерваторыі == [[Файл:VilniusUniversityObserwatorija.jpg|thumb|left|Двор абсерваторыі. Фрагмент банкноты 100 [[Літоўскі літ|літаў]]]] Двор абсерваторыі ({{lang-lt|Observatorijos kiemas}}, {{lang-pl|dziedziniec Poczobuta}}) — найстарэйшы двор ансамбля Віленскага ўніверсітэта. Ніжнія паверхі будынкаў адносяцца да [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]. Двор утварыўся ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] будаўніцтвам будынкаў езуіцкай калегіі, таму яго называлі дваром калегіі. [[Файл:Vilnius University.Observatory.jpg|thumb|Абсерваторыя]] Цяперашнюю форму двор атрымаў у пачатку [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]]. У двары ў [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях вырошчвалі лекавыя расліны, у паўднёвым крыле размяшчалася аптэка. У канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў гэтым жа будынку змяшчаліся канцылярыя і архіў [[Адукацыйная камісія|адукацыйнай камісіі]]. На будынку астранамічнай абсерваторыі па фрызе знаходзіцца надпіс — цытата на [[Лацінская мова|лацінскай мове]] з [[Вергілій|Вергілія]]: {{lang-la|Addidit antiquo virtus nova lumina coelo}} («Адвага дае старому небу новае святло»). Ніжэй: {{lang-la|Haec domus Uraniae est: Curae procul este profanae: Temnitur hic humilis tellus: Hinc itur ad astra}} («Гэта дом Ураніі. Ідзіце прэч, прафаны! Тут зневажаюць нікчэмную Зямлю: адсюль падымаюцца да зорак»). Яшчэ ніжэй змешчаны надпіс у памяць 150-годдзя адукацыйнай камісіі і рэформы асветы. Будынак упрыгожвае [[дарычны ордар|дарычны]] [[Фрыз (архітэктура)|фрыз]] са знакамі [[задыяк]]а ў [[метопа]]х. На сцяне заходняга корпуса знаходзіцца мемарыяльная табліца з тэкстам на [[Польская мова|польскай мове]] ў памяць [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], прафесара астраноміі і рэктара ўніверсітэта. == Двор бібліятэкі == [[Файл:Uniwersytet Wilenski11.jpg|thumb|Бібліятэка і абсерваторыя. ([[XIX стагоддзе]])]] [[Файл:Vilnius University in 2006.jpg|thumb|Цэнтральны будынак універсітэта]] Двор бібліятэкі ({{lang-lt|Bibliotekos kiemas}}) сфармаваўся ў канцы [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]. У [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях быў закрытым гаспадарчым дваром універсітэта. Пры капітальнай перабудове суседняга генерал-губернатарскага палаца ў пачатку XIX стагоддзя адзін з карпусоў быў разабраны. Пазней двор ад вуліцы аддзяляў каменны плот з варотамі класіцыстычнага стылю, але і ён быў разабраны. Цяпер двор выглядае як невялікая плошча. Яго ўтвараюць трохпавярховы фасад аднаго з найстарэйшых будынкаў ансамбля — будынак бібліятэкі, не менш старога корпуса былой астранамічнай абсерваторыі (справа) і корпус гістарычнага факультэта злева. Надбудову ўласна абсерваторыі над ранейшым трохпавярховым паўночным корпусам будынка былой езуіцкай калегіі ўпрыгожваюць [[пілястра|пілястры]] з [[фрэска]]мі [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], якія паказваюць матэматычныя і астранамічныя прыборы і сімвалы сямі найбуйнейшых планет над вокнамі. У сярэдзіне XVIII стагоддзя абсерваторыю ўпрыгожвалі дзве [[Барока|барочныя]] вежы. Заходняя вежа была перабудавана ў [[1838]]—[[1842]] гадах і стала ніжэйшай. На ёй быў усталяваны [[тэлескоп]], але ў [[1867]] годзе ён згарэў пры пажары. Верхні паверх усходняй вежы быў разабраны. На ёй у [[1863]] годзе быў усталяваны выраблены ў [[Эдынбург]]у электрычны гадзіннік. Яго механізм рэгулявалі астранамічнымі прыборамі, таму ён паказваў вельмі дакладны час. Вайскоўцы на Замкавай гары ў тэлескоп, пазычаны астраномамі, сачылі за гадзіннікам і паводле яго паказанняў роўна апоўдні стралялі з гарматы. У [[1990-я|1990-я гады]] ўсходняя вежа была адрэстаўраваная. Яе верхавіну ўпрыгожвае герб Пратасевічаў і флюгер з [[манаграма]]й [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]].<ref>{{cite web|date=2009-01-05|url=http://www.vilnensis.vu.lt/istorija/42-istorija/600-vilniaus-universiteto-bibliotekos-kiemas|title=Vilniaus universiteto Bibliotekos kiemas|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=11 февраля 2009-02-11|lang=lt|url-status=dead}}</ref> У заходнім куце па праекце архітэктара [[Стэфан Нарэмбскі|Стэфана Нарэмбскага]] ў [[1938]] годзе былі прасечаны тры аркі. У [[1964]] годзе да 250-годдзя пачынальніка літоўскай мастацкай літаратуры [[Крысціёнас Данелайціс|Крысціёнаса Данелайціса]] ў паглыбленні ўсталявана скульптура Данелайціса (скульптар {{нп5|Канстанцінас Багданас||lt|Konstantinas Bogdanas}}). Ва ўсходнім куце цэнтральны ўваход ва ўніверсітэт. Злева ад яго камемаратыўныя дзверы ў памяць 450-годдзя першай літоўскай кнігі «Катэхізіс» [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]] (скульптар [[Ёнас Мяшкялявічус]]) з выявай важнейшых постацей і падзей гісторыі літоўскай культуры. Верхняя частка гранітнага партала важыць каля 9 тон, бакавіны — каля 6 тон, рухомая бронзавая створка дзверы — каля 300 кг. Дзверы, на стварэнне, выраб і мантаж якіх было затрачана паўмільёна [[Літоўскі літ|літаў]] (што выклікала крытыку ў адрас былога [[рэктар]]а ўніверсітэта, літоўскага палітыка [[Раландас Павіленіс|Раландаса Павіленіса]]), лічацца самымі дарагімі ў Літве. [[Файл:Vilnius University library's commemorative doors.jpg|thumb|left|Дзверы-помнік ([[2001]])]] У верхняй частцы дзвярэй размешчаны бронзавыя партрэты [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая Хрыстафора Радзівіла Сіроткі]], які заснаваў у [[1579]] годзе друкарню ў [[Вільня|Вільні]] (пазней друкарня Віленскай Акадэміі і Універсітэта Таварыства Ісуса, [[1585]]), дзе ў [[1613]] годзе была надрукавана першая арыгінальная карта [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] «Magni Ducatus Lithuaniae caeterarumque regionum illi adiacentium exacta descriptio»; віленскага [[біскуп]]а [[Валяр’ян Пратасевіч|Валяр’яна Пратасевіча]], які заснаваў віленскую езуіцкую калегію ([[1570]]) і яе бібліятэку; Папы Рымскага [[Рыгор XIII|Рыгора XIII]], які зацвердзіў [[29 кастрычніка]] [[1579]] года [[Була|булу]] аб заснаванні Віленскай Акадэміі і Універсітэта; [[кардынал]]а [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрыя Радзівіла]], які звярнуўся да Папы з просьбай аб прадастаўленні правоў акадэміі віленскай калегіі; караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], які падарыў езуіцкай калегіі сваю бібліятэку (каля 5000 тамоў); караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Стэфан Баторый|Стафана Баторыя]], які падпісаў прывілей [[1 красавіка]] [[1579]] года аб рэарганізацыі езуіцкай калегіі ва ўніверсітэт. [[Файл:Bronze door of Vilnius University library.Lithuania.jpg|thumb|Дзверы-помнік ([[2006]])]] Пасярэдзіне размяшчаецца герб універсітэта і надпіс «Першай літоўскай кнізе 1547—1997» ({{lang-lt|Pirmajai lietuviškai knygai 1547—1997}}). На створках дзвярэй адлюстраваныя першая старонка «Катэхізіса» [[Марцінас Мажвідас|Мажвідаса]] і выдадзенага ў Вільні ў [[1595]] годзе зборніка пропаведзяў на літоўскай мове «Пасціла» [[Мікалоюс Даўкша|Мікалоюса Даўкшы]], ніжэй — віды ўніверсітэтаў [[Кёнігсберг]]а («Калыска літоўскай кнігі») і [[Вільня|Вільні]] («Ачаг літоўскай навукі»), партрэты першага літоўскага мовазнаўца [[Канстанцінас Сірвідас|Канстанцінаса Сірвідаса]], бацькі літоўскай гістарыяграфіі [[Сіманас Даўкантас|Сіманаса Даўкантаса]], патрыярха літоўскага нацыянальнага адраджэння [[Ёнас Басанавічус|Ёнаса Басанавічуса]], знакамітага кніганошы часоў забароны на літоўскі друк лацінскім шрыфтам [[Юргіс Белініс|Юргіса Белініса]], таксама [[Вінцас Кудзірка|Вінцаса Кудзіркі]] і біскуп [[Матэўс Валанчус|Матэўса Валанчуса]], братоў [[Вацлавас Біржышка|Вацлаваса Біржышкі]] і [[Мікалас Біржышка|Мікаласа Біржышкі]], пісьменніка {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас|Вінцаса Мікалайціса-Пуцінаса|lt|Vincas Mykolaitis-Putinas}}. Унізе злева сцэна ў старадаўняй друкарні, злева — выява перапісчыка або пісьменніка і тэкст з прысвечанай універсітэту паэмы «Дрэва пазнання» [[Юстынас Марцінкявічус]]а «Тым людзям, што падымалі дах слова, тым кнігам, што калыхалі нашы калыскі» ({{lang-lt|Tiems žmonėms žodžio stogą kėlusiems, toms knygoms mūsų lopšį supusioms}}). Дзверы былі ўрачыста адкрытыя [[21 мая]] [[2001]] года. На трохпавярховым будынку гістарычнага факультэта мемарыяльная шыльда ў памяць пражывання ў [[Вільня|Вільні]] ўкраінскага [[паэт]]а [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], які жыў і тварыў у Вільні ў [[1829]]—[[1831]] гадах. Жыўшы ў Вільні, ён браў урокі малявання ў мастака [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]], які жыў у гэтым будынку. У будныя дні двор Бібліятэкі функцыянуе як аўтастаянка для работнікаў універсітэта. [[1 верасня]] тут праходзяць урачыстасці пачатку новага навучальнага года ва ўніверсітэце. Арачныя праходы вядуць у двор М. К. Сарбевія і М. Даўкшы. == Двор Сарбевія == [[Файл:Vilnius University.Commeorative bell.jpg|thumb|Звон Свабоды над праходам, якія злучаюць Вялікі двор і двор Сарбевія]] Двор М. К. Сарбевія ({{lang-lt|M. K. Sarbievijaus kiemas}}, {{lang-pl|dziedziniec Sarbiewskiego}}) названы імем [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацвея Казіміра Сарбевія]], польскага лацінамоўнага паэта. На заходнім крыле над брамай устаноўлена памятная дошка з белага мармуру пра заслугі Сарбевія — паэта-лаўрэата, якога Папа Рымскі [[Урбан VIII]] увянчаў лаўровым вянком і ўзнагародзіў медалём. Да самых старых пабудоў двара адносяцца будынкі ў яго паўднёвай частцы, якія ў асноўным захавалі структуру [[XVII]] стагоддзя. Архітэктар [[Караль Падчашынскі]] ў сярэдзіне [[XIX]] стагоддзя перабудаваў паўднёвы корпус і ўсе тры паверхі ўмацаваў масіўнымі контрфорсамі. Ва ўсходнім корпусе ў часы [[Віленскі ўніверсітэт#Акадэмія і ўніверсітэт віленскі Таварыствы Ісуса|езуіцкай акадэміі]] размяшчаліся стайні. Пасля рэканструкцыі, праведзенай да 400-годдзя ўніверсітэта ([[1979]]), у гэтым корпусе знаходзяцца цэнтр літуаністыкі і ўніверсітэцкая кнігарня {{lang-lt2|Littera}}. Скляпенні і [[пілон]]ы кнігарні ўпрыгожваюць [[Фрэска|фрэскі]] [[Антанас Кмеляўскас|Антанаса Кмеляўскаса]] з выявамі заснавальніка езуіцкай калегіі біскупа [[Валяр’ян Пратасевіч|Валяр’яна Пратасевіча]], рэктара [[Галоўная віленская школа|Галоўнай віленскай школы]] астранома [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]], выбітных выкладчыкаў і выхаванцаў Віленскага ўніверсітэта — мастакоў [[Францішак Смуглевіч|Смуглевіча]] і [[Ян Рустэм|Рустэма]], гісторыкаў [[Іаахім Лялевель|Лялевеля]] і [[Сіманас Даўкантас|Даўкантаса]], медыка [[Ёзэф Франк|Франка]], паэтаў [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]] і [[Юльюш Славацкі|Славацкага]], усходазнаўца [[Восіп Міхайлавіч Кавалеўскі|Кавалеўскага]] і іншых. У паўночным корпусе былі кватэры прафесараў універсітэта. Корпус у [[1799]]—[[1801]] гадах рэканструяваў архітэктар [[Міхал Шульц]]. На трэцім паверсе была яго ўласная кватэра. Інтэр’ер чатырох пакояў Шульц дэкараваў ляпнымі арнаментамі і формамі розных [[Архітэктурны ордар|ордараў]] і чытаў тут лекцыі, выкарыстоўваючы сваю кватэру як наглядны дапаможнік. Сёння гэта адзін з нешматлікіх захаваных класіцысцкіх інтэр’ераў жылога дому ў Вільні. Пазней тут жылі графік прафесар [[Джозеф Саўндэрс]], архітэктар Падчашынскі. Цяпер у былой кватэры Шульца размяшчаецца дэканат філалагічнага факультэта.<ref>{{cite web|author=Nijolė Bulotaitė|date=сакавіка 2009|url=http://www.vilnensis.vu.lt/istorija/42-istorija/670-vilniaus-universiteto-m-k-sarbievijaus-kiemas|title=Vilniaus universiteto M. K. Sarbievijaus kiemas|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=4 марта 2009|lang=lt|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8JtWdh?url=http://naujienos.vu.lt/component/content/article/670|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> [[26 чэрвеня]] [[2011]] года адбылося адкрыццё памятнай дошкі, устаноўленай на гэтым будынку, у гонар лаўрэата Нобелеўскай прэміі, паэта [[Чэслаў Мілаш|Чэслава Мілаша]], які вучыўся ва [[Універсітэт Стафана Баторыя|Універсітэце Стафана Баторыя]]; ва ўрачыстай цырымоніі прынялі ўдзел прэзідэнт Літоўскай Рэспублікі [[Даля Грыбаўскайтэ]], надзвычайны і паўнамоцны пасол Польшчы ў Літве [[Януш Скалімоўскі]], рэктар Віленскага ўніверсітэта [[Бенедзіктас Юодка]] і іншыя.<ref>{{cite web|url=http://ru.delfi.lt/misc/culture/gribauskajte-cheslav-milosh-obedinyaet-litovskij-i-polskij-narody.d?id=47012289|title=Грыбаўскайтэ: Чэслаў Мілаш аб'ядноўвае літоўскі і польскі народы|date=27 чэрвеня 2011 г.|work=ru.DELFI.lt|publisher=LT Delfi|access-date=2011-06-29|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8KdkE8?url=http://ru.delfi.lt/misc/culture/gribauskajte-cheslav-milosh-obedinyaet-litovskij-i-polskij-narody.d?id=47012289|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.diena.lt/naujienos/miestas/c-milosas-pasaulio-pilietis-jungiantis-lietuviu-ir-lenku-tautas-360650|title=Č. Milošas - pasaulio pilietis, jungiantis lietuvių ir lenkų tautas|date=2011-06-26|work=Diena|publisher=UAB "Diena Media News"|access-date=2011-06-29|lang=lt|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8LQmGN?url=http://www.diena.lt/naujienos/miestas/c-milosas-pasaulio-pilietis-jungiantis-lietuviu-ir-lenku-tautas-360650|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Аўтар мемарыяльнай дошкі з барэльефам Мілаша і тэкстам на літоўскай, польскай і лацінскай мовах — скульптар Арвідас Алішаўскас.<ref>{{cite web|url=http://naujienos.vu.lt/ivykiai/pristatymai/23908-vilniaus-universitete-atidengta-paminkline-lenta-paskutiniam-ldk-pilieciui|title=Vilniaus universitete atidengta paminklinė lenta „paskutiniam LDK piliečiui“|author=Viktoras Denisenko|date=2011-06-27|work=Universiteto naujienos|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=2011-06-29|lang=lt|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8NPZUM?url=http://naujienos.vu.lt/ivykiai/pristatymai/23908-vilniaus-universitete-atidengta-paminkline-lenta-paskutiniam-ldk-pilieciui|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> == Двор Даўкшы == Двор М. Даўкшы ({{lang-lt|M. Daukšos kiemas}}) названы імем [[Мікалоюс Даўкша|Мікалоюса Даўкшы]], [[Каталіцызм|каталіцкага]] каноніка, аднаго са стваральнікаў літоўскай пісьменнасці. У будынках, якія ўтвараюць двор, асталяваўся гістарычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. Двор сфармаваўся ў сярэдзіне [[XVIII]] стагоддзя. У [[XVII]] стагоддзі пабудаваны паўднёвы корпус, у сярэдзіне [[XVIII]] стагоддзя — двухпавярховы заходні і аднапавярховыя паўночны і ўсходні, у якіх былі зроблены стайні. На пачатку XVIII стагоддзя на трэцім паверсе паўднёвага корпуса знаходзілася кватэра рэктара Уладзіслава Даўкшы. У паўднёвым крыле з боку двара захаваўся [[рэнесанс]]ны фасад. У [[1803]] годзе над паўднёвым і заходнім карпусамі быў надбудаваны трэці паверх. На другім, пазней на трэцім паверсе заходняга корпуса жыў мастак прафесар [[Ян Рустэм]]. У яго браў урокі [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарас Шаўчэнка]], у памяць пра што на будынку з боку двара Бібліятэкі ўстаноўлена мемарыяльная табліца з [[барэльеф]]най выявай паэта і тэкстам на [[Літоўская мова|літоўскай]] і [[Украінская мова|украінскай]] мовах. На другім паверсе таго ж дому жыў матэматык [[Томаш Жыцкі]], які некаторы час займаў пасаду дэкана фізіка-матэматычнага факультэта. Цяпер памяшканні яго былой кватэры займае дэканат гістарычнага факультэта. Над кватэрай Жыцкага на трэцім паверсе жыў прафесар палітычнай эканоміі [[Ян Зноска]]. Заходні корпус двара рэканструяваўся, з прыстасаваннем памяшканняў пад кватэры прафесараў, па праекце і пад назіраннем архітэктара [[Міхал Шульц|Міхала Шульца]].<ref>{{cite web|author=Nijolė Bulotaitė|date=7 красавіка 2009|url=http://www.vilnensis.vu.lt/istorija/42-istorija/758-vilniaus-universiteto-mikalojaus-dauksos-kiemas|title=Vilniaus universiteto Mikalojaus Daukšos kiemas|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=7 красавіка 2009|lang=lt|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8O9Tpj?url=http://naujienos.vu.lt/component/content/article/758|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> == Двор Даўкантаса == [[Файл:Kazlauskas Daukantas.jpg|140px|Даўкантас|thumb]] Двор С. Даўкантаса ({{lang-lt|S. Daukanto kiemas}}, {{lang-pl|dziedziniec Smuglewicza}}{{удакладніць}}) названы імем выхаванца [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] [[Сіманас Даўкантас|Сіманаса Даўкантаса]], літоўскага гісторыка і пісьменніка-асветніка. На сцяне паўночнага корпуса над аркай размяшчаецца барэльеф Даўкантаса (скульптар Р. Казлаўскас). У цэнтры двара расце дуб; яго саджанец з родных месцаў Даўкантаса быў урачыста пасаджаны падчас святкавання 400-годдзя Віленскага ўніверсітэта ([[1979]]). [[Файл:Ona Simaite Vinius University.jpg|Пліта ў памяць Оны Шымайтэ|left|140px|thumb]] Двор утвараюць будынкі розных стагоддзяў. З паўднёвага боку двор замыкае будынак, у якім размяшчаюцца Інстытут замежных моў Віленскага ўніверсітэта і Віленскі інстытут ідыш, з усходняга — {{lang-la2|Domus Philologiae}} з кафедрамі, аўдыторыямі і чытальнымі заламі філалагічнага факультэта. На сцяне паўночнага корпуса, побач з уваходам у Інстытут ідыш, устаноўлена мемарыяльная пліта ў памяць [[Она Шымайтэ|Оны Шымайтэ]] ([[1894]]—[[1970]]), [[Праведнік народаў свету|праведніцы сусвету]]. Яна падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] працавала ў бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта і аказвала дапамогу зняволеным Віленскага гета. Па дазволу акупацыйных улад збіраць у гета кнігі, узятыя студэнтамі да вайны з бібліятэкі, яна насіла ў гета прадукты, выносіла з гета лісты і запіскі вязняў. Схопленая пры спробе вывесці з гета яўрэйскую дзяўчынку, Яна Шымайтэ была падвергнута катаванням і затым адпраўлена ў канцлагер.<ref>{{cite web|author=Любовь Салимова|date=23 сентября 2008|url=http://www.salca.lt/print:page,1,53-cvety-v-getto-ne-rosli....html|title=Цветы в гетто не росли…|access-date=19 чэрвеня 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8Ottdl?url=http://www.salca.lt/print:page,1,53-cvety-v-getto-ne-rosli....html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead|lang=ru}}</ref> У паўднёва-ўсходнім вуглу двара захаваўся каштоўны фрагмент [[рэнесанс]]нага [[атык]]а. Паўднёвы будынак узводзіўся на мяжы [[XVI]]—[[XVII]] стагоддзяў для гаспадарчых патрэб: тут размяшчаліся стайні, сталярныя майстэрні, бровар, склады. Корпус пасля перабудовы ў канцы [[XVIII]] стагоддзя быў адведзены пад прафесарскія кватэры. Падчас рэстаўрацыі памяшканняў кафедры перакладу на сцяне адной з былых кватэр быў выяўлены фрагмент фрэскі, на якім захавалася дата — [[1794]] год. На другім паверсе ўсходняга корпуса размяшчаецца вестыбюль муз са [[сграфіта]] вядомага графіка і скульптара {{нп5|Рымтаўтас Гібавічус|Рымтаўтаса Гібавічуса|lt|Rimtautas Gibavičius}}, якое адлюстроўвае дзевяць муз ([[1969]]). Доўгі калідор вядзе да іншага вестыбюля, упрыгожанага апошняй [[фрэска]]й Гібавічуса. Яна адлюстроўвае самых вядомых гісторыкаў, паэтаў, мастакоў, архітэктараў Літвы, большай часткай звязаных з Віленскім універсітэтам. Ад вестыбюля муз калідор налева вядзе да чытальнай залы замежных моў. У калідоры перад чытальнай залай захаваліся старадаўнія драўляныя бэлькі столевага перакрыцця. Чытальная зала ўпрыгожана фрэскай [[Шарунас Шымулінас|Шарунаса Шымулінаса]] «Мажвідас на фоне Рагайнэ». Калідор на першым паверсе вядзе да кафедры класічнай філалогіі. Вестыбюль перад ёю ўпрыгожвае [[мазаіка]] [[Віталіс Трушыс|Віталіса Трушыса]] з выявамі літоўскіх паганскіх багоў і багінь — [[Пяркунас]]а, {{нп5|Габія|Габіі|lt|Gabija}}, {{нп5|Медэйна|Медэйны|lt|Medeina}} і іншых персанажаў [[Літоўская міфалогія|літоўскай міфалогіі]].<ref>{{cite web|author=Nijolė Bulotaitė|date=17 чэрвеня 2009|url=http://www.vilnensis.vu.lt/istorija/42-istorija/758-vilniaus-universiteto-mikalojaus-dauksos-kiemas|title=Simono Daukanto kiemas|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=18 чэрвеня 2009|lang=lt|archive-url=https://www.webcitation.org/61C8O9Tpj?url=http://naujienos.vu.lt/component/content/article/758|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> З калідора першага паверху {{lang-la2|Domus Philologiae}} можна патрапіць у двор Станявічуса. З самога двара Даўкантаса можна прайсці ў двор Міцкевіча і двор Аркад. == Двор Аркад == [[Файл:Arcade Courtyard Vilnius Unoversity1.jpg|Двор Аркад|thumb]] Двор Аркад ({{lang-lt|Arkadų kiemelis}}) ад вул. Скапа аддзяляе дом, набыты ўніверсітэтам у [[1815]] годзе. У [[1832]] годзе па праекце архітэктара [[Караль Падчашынскі|Караля Падчашынскага]] ў іх былі абсталяваны кватэры для вучняў гімназіі. Па праекце архітэктара Лявіцкага ў [[1873]] годзе будынкі паўночнай часткі двара С. Даўкантаса былі злучаны крытай галерэяй на масіўных чатырохвугольных калонах, утварыўшы невялікі панадворак з аркамі і нішамі. Двор рэканструяваўся ў [[1974]] годзе па праекце архітэктара Э. Урбаненэ. Дэкаратыўная металічная брама вядзе на Скопаўку (цяпер вуліца Скапа). == Двор Стуокі-Гуцэвічуса == [[Файл:Guciewicz Vilnius University.jpg|thumb|Мемарыяльная табліца]] Двор Л. Стуокі-Гуцэвічуса ({{lang-lt|L. Stuokos-Gucevičiaus kiemas}}) названы імем выхаванца і выкладчыка [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] (у той час [[Галоўная віленская школа|Галоўная школа]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]) [[Лаўрын Гуцэвіч|Лаўрынаса Стуокі-Гуцэвічуса]], выбітнага прадстаўніка архітэктуры [[класіцызм]]у ў Літве. Двор утварыўся пасля перабудоў [[XIX]] стагоддзя. Будынкі, якія ўтвараюць яго, набыты адукацыйнай камісіяй у [[1775]] годзе, дзякуючы чаму ўніверсітэцкі комплекс пашырыўся да Замкавай вуліцы ([[Вуліца Пілес|Пілес]]). У гэтых будынках размяшчалася артылерыйскае вучылішча, у якім Стуока-Гуцэвічус чытаў лекцыі па матэматыцы, тапаграфіі і фартыфікацыі. У сцяну паўночнага корпуса ўмуравана табліца ў памяць Стуокі-Гуцэвічуса з [[барэльеф]]ам архітэктара (скульптар {{нп5|Канстанцінас Багданас||lt|Konstantinas Bogdanas}}). Доўгі вузкі праход злучае двор Стуокі-Гуцэвічуса з дваром Аркад. Двор рэстаўраваўся ў [[1972]] годзе па праекце архітэктара [[Эляна Урбаненэ|Эляны Урбаненэ]]. З двара вядзе ўваход у Цэнтр арыенталістыкі і ў падзямелле, якое займае з [[1990]] года адзін са студэнцкіх тэатраў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] — тэатр «Мінімум» (пад кіраўніцтвам рэжысёра [[Рымантас Венцкус|Рымантаса Венцкуса]]); зала ўмяшчае 45 гледачоў.<ref>{{cite web|url=http://www.minimum.puslapiai.lt/kontaktai.html|title=Vilniaus universiteto teatras «Minimum»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070826222903/http://minimum.puslapiai.lt/kontaktai.html |archivedate=26 жніўня 2007 |lang=lt}}</ref> == Двор Міцкевіча == Двор А. Міцкевіча ({{lang-lt|A. Mickevičiaus kiemas}}, {{lang-pl|dziedziniec Mickiewicza}}) названы імем выхаванца [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], беларускага і польскага [[паэт]]а. Двор сфармаваўся пасля рэканструкцыі другой паловы [[XIX]] стагоддзя. Брама злучае яго з вуліцай Замкавай ([[Вуліца Пілес|Пілес]]) і дваром С. Даўкантаса. З усходняга боку ў [[XVI]] стагоддзі былі тры дамы, у другой палове [[XVIII]] стагоддзя аб’яднаныя ў адзін будынак. Ён быў падораны ўніверсітэту біскупам Масальскім у 1775 годзе. Паўднёвае крыло збудавана ў канцы XVIII стагоддзя. У [[1873]] годзе па праекце архітэктара Лявіцкага забудавана заходняя частка двара. == Двор Станявічуса == [[Файл:StaneviciusCourtyard.jpg|thumb|left|145px|Двор Станявічуса]] Двор С. Станявічуса ({{lang-lt|S. Stanevičiaus kiemas}}) у апошні час не заўсёды ўключаюць у склад ансамбля Віленскага ўніверсітэта, паколькі тры з чатырох будынкаў, якія ўтвараюць яго, не належаць універсітэту. Зваўся імем выхаванца і выкладчыка [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] {{нп5|Сіманас Станявічус|Сіманаса Станявічуса|lt|Simonas Stanevičius}}, літоўскага [[паэт]]а, фалькларыста і гісторыка. Вузкі і доўгі двор размяшчаецца на поўдзень ад двара А. Міцкевіча. На яго выходзяць вокны доўгіх калідораў першага і другога паверху філалагічнага факультэта, кафедры французскай філалогіі, былой кафедры славянскай філалогіі. Доўгі двухпавярховы дом, які выходзіць на Замкавую вуліцу (цяпер [[вуліца Пілес]]), і гаспадарчыя пабудовы ў глыбіні двара адносяцца да мяжы [[XVI]]—[[XVII]] стагоддзяў. Па праекце архітэктара Лявіцкага ў [[1873]] годзе будынкі калідорамі другога паверху былі злучаны з карпусамі ансамбля Віленскага ўніверсітэта. Фасады двара з драўлянымі балконнымі галерэямі абноўлены ў [[1966]]—[[1968]] гадах па праекце архітэктара [[Станіславас Мікулёніс|Станіславаса Мікулёніса]]. == Двор Сірвідаса == [[Файл:SirvydasCourtyard2.jpg|thumb|Двор Сірвідаса]] [[Файл:SirvydasCourtyard1.jpg|thumb|Двор Сірвідаса]] [[Файл:Printing-House Courtyard2.JPG|thumb|Двор Друкарні]] Двор К. Сірвідаса ({{lang-lt|K. Sirvydo kiemas}}) названы імем [[Канстанцінас Сірвідас|Канстанцінаса Сірвідаса]], [[езуіты|езуіта]], складальніка [[Польская мова|польска]]-[[Лацінская мова|лацінска]]-[[Літоўская мова|літоўскага]] слоўніка і аднаго з пачынальнікаў літоўскай пісьменнасці. У двор вядзе нешырокі праход паміж паўночным крылом Вялікага двара і [[Касцёл Святых Янаў|касцёлам Святых Янаў]]. Ва ўсходняй частцы двара можна бачыць двухпавярховы будынак рызніцы касцёла. З поўначы ўніверсітэцкі двор адгароджаны дэкаратыўным ажурным металічным плотам. Тут жа адзін з дзясяткаў «белых анёльчыкаў» скульптара [[Вайдас Рамошка|Вайдаса Рамошкі]], якія з 2004 года ўсталёўваюцца ў розных, часам нечаканых, кутках Вільні.<ref>{{cite web|url=http://www.vilnius.lt/newvilniusweb/index.php/101/?itemID=80131|title=Vilniuje nutūps angeliukas|lang=lt}}</ref> На двор з поўдня выходзіць паўночны неф касцёла з трыма капэламі, сярод іх вылучаецца капэла (капліца) Святога Станіслава Косткі з купалам. == Двор Старой друкарні == Двор Старой друкарні ({{lang-lt2|Senosios spaustuvės kiemas}}) размяшчаецца за дваром абсерваторыі. У заходняй частцы двара была аптэка, ва ўсходняй — друкарня езуіцкай акадэміі, заснаваная ў [[1586]] годзе. [[Файл:Plaque commemorating 400th anniversary of the Vilnius University Library.jpg|thumb|left|145px|Табліца ў памяць 400-годдзя бібліятэкі ўніверсітэта]] [[Файл:Jozef Zawadski.jpg|thumb|left|140px|Табліца ў памяць [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] і «Балад і рамансаў» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]]] {{пачатак цытаты}} Тут былі надрукаваны «Катэхізіс» ([[1595]]), першая кніга на літоўскай мове, выдадзеная ў Літве, і «Пасціла» ([[1599]]) [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкшы]], «Трохмоўны слоўнік» і зборнік пропаведзяў «Пункты запаведзяў» (абедзве [[1629]]) [[Канстанцінас Сірвідас|К. Сірвідаса]]. Нягледзячы на рэлігійны змест гэтых выданняў, яны адыгралі вялікую ролю ў гісторыі літоўскай мовы, літаратуры і асветніцтва.<ref>А. Папшис. Вильнюс. Вильнюс: Минтис, 1977. С. 48.</ref> {{канец цытаты}} У [[1970]] годзе на вуліцы Б. Сруогас, як яна тады звалася (цяпер [[вуліца Швянта Ёна]]) на месцы дома, разбуранага ў час вайны ў [[1944]] годзе, было пабудавана трохпавярховае сховішча бібліятэкі Віленскага ўніверсітэта (па праекце архітэктараў [[Алдона Швабаўскенэ|Алдоны Швабаўскенэ]] і А. Брусокаса). У фасад яе з вуліцы Швянта Ёна ў 1970 годзе была ўмуравана мемарыяльная дошка ў памяць 400-летняга юбілею бібліятэкі (мастак {{нп5|Рымтаўтас Гібавічус||lt|Rimtautas Gibavičius}}) з датамі юбілею [[1570]]—[[1970]] гадоў. Той, здавалася б, парадаксальны факт, што бібліятэка на дзевяць гадоў старэйшая за сам універсітэт, тлумачыцца тым, што яна была заснавана пры адкрытай у [[1570]] годзе езуіцкай калегіі, якая ў [[1579]] годзе была ператворана ў акадэмію і ўніверсітэт. У двары размяшчаюцца службовыя памяшканні бібліятэкі і аддзел рэстаўрацыі. У [[1805]] годзе друкарня была перададзена [[Юзаф Завадскі|Юзафу Завадскаму]], друкару і выдаўцу, які атабарыўся ў [[Вільня|Вільні]] ў [[1803]] годзе. Завадскі займаўся выданнем і продажам, у прыватнасці, падручнікаў і кніг па розных галінах навукі. У [[1816]] годзе ён тут жа адкрыў кнігарню. У [[1828]] годзе Завадскі страціў тытул універсітэцкага друкара і быў вымушаны пакінуць універсітэцкія памяшканні.<ref>{{cite web|url=http://www.spaudos.lt/Istorija/J_Zavadskis.htm|title=Juozapas Zavadskis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927172256/http://www.spaudos.lt/Istorija/J_Zavadskis.htm |archivedate=27 верасня 2007 |lang=lt}}</ref> У [[1999]] годзе на сцяне старой універсітэцкай друкарні з боку вуліцы Швянта Ёна была змешчана мемарыяльная табліца ў памяць выдаўца [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]], які ў чэрвені [[1822]] года выдаў першы зборнік знакамітага пазней беларуска-польскага паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] {{lang-pl2|Ballady i romanse}} («Балады і рамансы»). Гэтым зборнікам, які стаў [[маніфест]]ам польскага [[рамантызм]]у<ref>Б. Ф. Стахеев. [http://feb-web.ru/feb/ivl/vl6/vl6-4792.htm Польская литература (первой половины XIX в.)] {{ref-ru}} // История всемирной литературы: В 9-ти т. Т. 6. {{М.}}: Наука, 1989. С. 477—492.</ref>, пачалася новая — рамантычная эпоха ў польскай літаратуры<ref>{{cite web|author=Marta Szymańska|url=http://www.akant.telvinet.pl/archiwum/szymanska100.html|title=Poszukiwanie Absolutu. Jedność antynomii i aprioryczna nieskończoność|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705051248/http://www.akant.telvinet.pl/archiwum/szymanska100.html |archivedate=5 ліпеня 2007 |lang=pl}}</ref>. == Двор бурсы == [[Файл:VilniusUniversityBursaYard1.jpg|thumb|left|160px|Двор бурсы]] Двор бурсы ўтвараюць будынкі [[XVI]]—[[XVIII]] стагоддзяў, якія неаднаразова перабудоўваліся, Пасля працяглага рамонту з лютага [[2005]] года ў іх размяшчаецца філасофскі факультэт Віленскага ўніверсітэта. Уваход з плошчы С. Даўкантаса, на якую выходзіць галоўным фасадам палац Прэзідэнтуры і палац дэ Рэўсаў з класіцысцкім порцікам [[Марцін Кнакфус|Марціна Кнакфуса]] (у [[XIX]] стагоддзі Палацавая плошча, затым плошча Мураўёва, у міжваенныя гады плошча Напалеона, пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] плошча Кутузава). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/594262/data/download?s3Key=f94cb850-e53a-4c08-9214-00fd6d47be07/aa34f523-1fc9-4190-9c49-a7cd44a911cd.pdf Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juliusza Kłosa, Prof. Uniwersytetu St. Batorego.] Wydanie trzecie poprawione po zgonie autora. Wilno, 1937. S. 152—163. == Спасылкі == * [http://www.vu.lt/english/menu/welco/planu.htm The Old Campus] * [http://www.mb.vu.lt/kiemeliai/index.html Vilnius University architectural ensemble] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050921231027/http://www.mb.vu.lt/kiemeliai/index.html |date=21 верасня 2005 }} {{Добры артыкул|Архітэктура}} [[Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт]] axlsmmfrphwj2qw3u06cia5flddg20q 0 91455 5174974 5135309 2026-08-03T14:29:05Z DzBar 156353 5174974 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = горад |беларуская назва = Медан |арыгінальная назва = {{lang-id|Medan}} |падпарадкаванне = |краіна = Інданезія |герб = Logo Kota Medan (Seal of Medan).svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir =N |lat_deg =3 |lat_min =40 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =98 |lon_min =40 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(200000)_region:ID |CoordScale = |памер карты краіны = 350 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Інданезіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Суматра |рэгіён у табліцы = |від раёна = Адміністрацыйны падзел Інданезіі{{!}}Правінцыя |раён = Паўночная Суматра |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутранае дзяленне = |від главы = Мэр |глава = Бобі Насутыён |дата заснавання = 1590 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Кампунг-Медан-Путры |статус з = |плошча = 265,1 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = [[Экватарыяльны клімат|экватарыяльны]] |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{num|2497631}}<ref name="Badan Pusat Statistik 2023">{{ref-id}} Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2023, ''Kota Medan Dalam Angka 2023'' (Katalog-BPS 1102001.1271)</ref> |год перапісу = 2023 |шчыльнасць = {{num|9400}} |агламерацыя = {{num|4744323}}<ref>{{ref-id}} {{Cite web |url=http://perkotaan.bpiw.pu.go.id/v2/metropolitan/2 |title=PU-net |website=perkotaan.bpiw.pu.go.id |access-date=31 жніўня 2020 |archive-date=3 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803123136/http://perkotaan.bpiw.pu.go.id/v2/metropolitan/2 |url-status=live }}</ref> |нацыянальны склад = {{plainlist| * '''Карэнныя''': [[батакі]] ([[Каро (народ, Інданезія)|каро-батак]]) * '''Большасць''': [[яванцы]], [[Кітайцы Інданезіі|кітайцы]] * '''Іншыя''': [[ачэхцы]], [[Мінангкабау (народ)|мінангкабау]], [[Малайцы Інданезіі|малайцы]], [[Індыйцы Інданезіі|індыйцы]]}} |канфесійны склад = [[іслам]], [[хрысціянства]], [[будызм]], [[індуізм]], [[канфуцыянства]] |этнахаронім = меданец, меданка, меданцы |часавы пояс = +9 |DST = |тэлефонны код = (+62) 61 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = BK |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Medan |сайт = http://www.pemkomedan.go.id/ |мова сайта = |мова сайта 2 = }} '''Медан''' ({{lang-id|Medan}}) — адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад [[Інданезія|інданезійскай]] [[Правінцыі Інданезіі|правінцыі]] [[Паўночная Суматра]], размешчаны на поўначы правінцыі<ref name="Kumar Mishra Avtar Chakraborty 2021 pp. 585–596">{{ref-en}} {{cite book |last1=Kumar |first1=Pankaj |last2=Mishra |first2=Binaya Kumar |last3=Avtar |first3=Ram |last4=Chakraborty |first4=Shamik |title=Global Groundwater |chapter=Quantifying future water environment using numerical simulations: a scenario-based approach for sustainable groundwater management plan in Medan, Indonesia |publisher=Elsevier |year=2021 |doi=10.1016/b978-0-12-818172-0.00043-8 |pages=585–596 |isbn=9780128181720 |s2cid=230551984}}<blockquote>Медан — сталіца правінцыі Паўночная Суматра.{{oq|en|Medan is the capital city of North Sumatra province.}}</blockquote></ref>. Бліжэйшыя [[Малакскі праліў]], буйны [[порт Белаван]] і [[міжнародны аэрапорт Куаланаму]] робяць Медан рэгіянальным і мультыкультурным цэнтрам, які таксама выступае фінансавым асяродкам Суматры і варотамі ў заходнюю частку Інданезіі. Каля 60 % эканомікі Паўночнай Суматры апіраюцца на гандаль, сельскую гаспадарку і перапрацоўчую прамысловасць<ref name="Medan Business">{{ref-en}} {{cite web |title=Medan Business: Top Sectors, Economies, Business Setup |url=https://www.cekindo.com/blog/doing-business-in-medan |date=23 ліпеня 2021 |access-date=12 ліпеня 2022}}</ref>, у тым ліку экспарт з 4 мільёнаў [[акр]]аў плантацый [[Пальмавы алей|пальмавага алею]]. [[Міністэрства планавання нацыянальнага развіцця (Інданезія)|Нацыянальнае агенцтва планавання развіцця]] ўключыла Медан у лік [[Правінцыі Інданезіі#Рэгіёны развіцця|чатырох галоўных гарадоў Інданезіі]], нараўне з [[Джакарта]]й, [[Сурабая]]й і [[Макасар]]ам<ref>{{ref-id}} {{Cite web |url=https://www.bappenas.go.id/files/2713/5227/9312/bag-z-74-75-cek__20090130070903__25.doc |title=26. Z. Irian Jaya |website=bappenas.go.id |type=Word DOC |access-date=16 траўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705115720/https://www.bappenas.go.id/files/2713/5227/9312/bag-z-74-75-cek__20090130070903__25.doc |archive-date=5 ліпеня 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{ref-id}} {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=MMaqCLchf9UC&pg=PT114 |title=Geografi |isbn=9789797596194 |access-date=19 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805101052/https://books.google.com/books?id=MMaqCLchf9UC&pg=PT114 |url-status=live }}</ref>. Паводле перапісу 2020 года, у межах горада Медан пражывала {{num|2435252}} чалавека<ref name="bps2016">{{ref-id}} {{Cite web |url=https://sumut.bps.go.id/dynamictable/2017/10/03/60/jumlah-penduduk-menurut-jenis-kelamin-dan-kabupaten-kota-sumatera-utara-2011-2016.html |title=Jumlah Penduduk menurut Jenis Kelamin dan Kabupaten/Kota Sumatra Utara 2011–2016 |date=3 кастрычніка 2017 |website=Badan Pusat Statistik Provinsi Sumatra Utara |access-date=8 красавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518051911/https://sumut.bps.go.id/dynamictable/2017/10/03/60/jumlah-penduduk-menurut-jenis-kelamin-dan-kabupaten-kota-sumatera-utara-2011-2016.html |archive-date=18 траўня 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="Badan Pusat Statistik 2021">{{ref-id}} Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref>; афіцыйная ацэнка колькасці насельніцтва на сярэдзіну 2022 года складала {{num|2494512}} чалавека. З улікам прылеглай [[Гарадская тэрыторыя|гарадской тэрыторыі]] насельніцтва складае больш за 3,4 мільёна чалавек, што робіць яго [[Спіс агламерацый Інданезіі|чацвёртай па велічыні гарадской агламерацыяй у Інданезіі]]<ref name="Demographia">{{ref-en}} {{cite web |title=Demographia World Urban Areas, 14th Annual Edition |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207210003/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=7 лютага 2020 |date=Красавік 2019 |access-date=9 лютага 2020 |url-status=live}}</ref>. Рэгіянальная агламерацыя Медана, у якую ўваходзяць суседні [[Бінджай]], [[Дэлісерданг (рэгенцтва)|рэгенцтва Дэлісерданг]] і частка [[Каро (рэгенцтва)|рэгенцтва Каро]], з’яўляецца найбуйнейшай агламерацыяй за межамі [[Ява|Явы]]: па дадзеных перапісу 2020 года, у ёй пражывае {{num|4744323}} жыхара<ref name="mebidangro">{{ref-id}} {{Cite web |url=http://perkotaan.bpiw.pu.go.id/n/metropolitan/2 |title=PU-net |access-date=18 траўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518051906/http://perkotaan.bpiw.pu.go.id/n/metropolitan/2 |archive-date=18 траўня 2019 |url-status=live}}</ref>. Горад быў заснаваны ў месцы зліцця рэк [[Дэлі (рака)|Дэлі]] і Бабура [[Каро (народ, Інданезія)|каронцам]] на імя Гуру Патымпус. Тады паселішча называлася Кампунг-Медан-Путры (''Kampung Medan Putri'') і было часткай [[Дэлійскі султанат (Суматра)|султанату Дэлі]], заснаванага ў 1632 годзе. У канцы ⅩⅨ стагоддзя [[Галандская Ост-Індыя|нідэрландскія каланісты]], якія шукалі новыя плошчы для плантацый, выбралі Медан і Дэлі для заснавання [[Deli Maatschappij|Дэлійскай тытунёвай кампаніі]]. За некалькі гадоў нідэрландскі гандаль тытунёвымі вырабамі ператварыў Медан у эканамічны цэнтр, за што ён атрымаў мянушку ''Het Land Dollar'' («зямля грошай»). [[Дэлійская чыгуначная кампанія (Суматра)|Дэлійская чыгунка]], створаная для дастаўкі [[Тытунь (сыравіна)|тытуню]], [[каўчук]]у, [[Чай|чаю]], [[Лесаматэрыялы|драўніны]], пальмавага алею і [[Цукар|цукру]] з Медана ў порт Белаван для наступнага экспарту па ўсім свеце, садзейнічала далейшаму хуткаму развіццю Медана. Горад спачатку быў сталіцай [[Дзяржава Усходняя Суматра|Дзяржавы Усходняя Суматра]], а затым, у незалежнай Інданезіі, стаў цэнтрам правінцыі Паўночная Суматра. Афіцыйная дата заснавання Медана — [[1 ліпеня]] [[1590]] года. == Этымалогія == Тэрмін «медан», магчыма, паходзіць ад слова «мадан» ({{lang|btx|ᯔᯑᯉ᯳}}) з мовы [[Батак-каро (мова)|батак-каро]], якое літаральна азначае «ацалёны», «благаславёны» або «ачунялы».<ref name="KB">{{ref-nl}} {{cite book |last= Joustra |first= M. |date= 1907 |title= Karo-Bataksch Woordenboek |trans-title= Karo Batak dictionary |url=https://www.e-hsl.com/sources?sourceID=Joustra+1907 }}</ref> Гэты тэрмін звязаны з гістарычным [[Каро (народ, Інданезія)|каронскім]] дзеячам і заснавальнікам горада па імі Гуру Патымпус (''Guru Patimpus''), які быў вядомы як народны лекар. Найстарэйшыя сведчанні выкарыстання гэтага тэрміна для абазначэння горада адносяцца прыкладна да адрэзка ⅩⅢ–ⅩⅤ стагоддзяў, падчас каронскага праўлення Ару<ref name="AR">{{ref-id}} {{cite book |last1= Pelly |first1=Usman |last2=R. |first2= Ratna |last3=Kardarmadja |first3= M. Sunjata|date= 1984 |title= Sejarah sosial daerah Sumatra Utara, Kotamadya Medan |trans-title= Сацыягісторыя Паўночнай Суматры, муніцыпалітэт Мэдана |location=Indonesia |publisher= [[Ministry of Education, Culture, Research, and Technology|Departemen Pendidikan dan Kebudayaan]]}}</ref>. Існуе таксама распаўсюджаная гіпотэза, паводле якой «медан» мае [[Малайская мова|малайскае]] паходжанне і літаральна азначае «поле». Тэрмін «медан» ({{lang|ms|مدان}}) на малайскай мове можа быць вытворным ад [[малаялам]]скага {{transl|ml|mythaan-am}} ({{lang|ml|മൈതാനം}}, «поле»), якое з’яўляецца роднасным [[Тамільская мова|тамільскаму]] слову {{transl|ta|maitāṉ-am}} ({{lang|ta|மைதானம்}}, «зямля»)<ref name="MD">{{ref-id}} {{cite book |last= Meuraxa |first= Dada |date= 1973 |title= Sejarah kebudayaan suku-suku di Sumatera Utara |trans-title= Гісторыя культуры плямён Паўночнай Суматры |location= Indonesia |publisher= Sasterawan }}</ref>. == Гісторыя == Медан размешчаны на землях былога {{iw|каралеўства Ару||en|Aru Kingdom}}, заснаванага народам каро і квітнеючага паміж XIII і XVI стагоддзямі<ref name="Archaeology Highlands of Sumatra-Aru">{{ref-en}} {{cite book |title=From Distant Tales: Archaeology and Ethnohistory in the Highlands of Sumatra |editor1=Dominik Bonatz |editor2=John Miksic |editor2-link=John N. Miksic |editor3=J. David Neidel |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4438-0784-5 |url=https://books.google.com/books?id=MusYBwAAQBAJ&pg=PA110 |access-date=5 кастрычніка 2020 |archive-date=28 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228142248/https://books.google.com/books?id=MusYBwAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live}}</ref>. Побач Медана захавалася некалькі археалагічных помнікаў, у тым ліку Ката-Рентанг, партовае паселішча ў наваколлях {{iw|Хампаран-Перак|Хампаран-Перака|en|Hamparan Perak}}<ref name="Kompas-Aru">{{ref-id}} {{cite news |work=Kompas.com |title=Menelusuri Jejak Kerajaan Aru |date=23 жніўня 2008 |author=Juraidi |url=http://entertainment.kompas.com/read/2008/08/23/14084531/menelusuri.jejak.kerajaan.aru |access-date=12 траўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917215211/http://entertainment.kompas.com/read/2008/08/23/14084531/menelusuri.jejak.kerajaan.aru |archive-date=17 верасня 2017 |url-status=live}}</ref>; Ката-Чына, старажытны гандлёвы цэнтр у {{iw|Медан-Марэлан|Медан-Марэлане|en|Medan Marelan}}<ref>{{ref-id}} {{cite web |title=Museum Kota Cina, Situs Awal Perdagangan Penting di Pantai Timur Sumatera Abad XI |date=3 студзеня 2016 |work=SeMedan.com |url=https://www.semedan.com/2016/01/museum-kota-cina-situs-awal-perdagangan-penting-di-pantai-timur-sumatera-abad-xi.html |access-date=12 траўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714092651/https://www.semedan.com/2016/01/museum-kota-cina-situs-awal-perdagangan-penting-di-pantai-timur-sumatera-abad-xi.html |archive-date=14 ліпеня 2017 |url-status=live}}</ref>; і Бентэнг-Путры-Хіджаў, руіны форта ў {{iw|Дэлі-Туа||en|Deli Tua}}<ref name="Oetomo">{{ref-id}} {{cite web |title=Benteng Putri Hijau Berdasarkan Data Sejarah dan Arkeologi |author=Repelita Wahyu Oetomo |date=8 чэрвеня 2014 |url=http://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpcbaceh/2014/06/08/benteng-putri-hijau-berdasarkan-data-sejarah-dan-arkeologis/ |access-date=12 траўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128044042/http://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpcbaceh/2014/06/08/benteng-putri-hijau-berdasarkan-data-sejarah-dan-arkeologis/ |archive-date=28 студзеня 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>. У шаснаццатым стагоддзі Гуру Патымпус Сембірынг Пелаві, каронец з рэгенцтва Каро, звярнуўся з вераванняў {{iw|Пемена|пемены|en|Pemena}} ў [[іслам]]. Падчас свайго падарожжа на вучобу ў Датука Ката Бангуна, Гуру Патымпус сустрэў і ажаніўся з дзяўчынай з паселішча Пулабраян. У далейшым, у суправаджэнні сваіх двух сыноў, Калока і Кечыка, сужэнцы заснавалі вёску Медан паміж рэкамі Дэлі і Бабура. У 1632 годзе [[Ачэхскі султанат]] пад уладай Гоча Пахлавана пашырыўся і ўключыў Медан. Перунггіт стаў пераемнікам свайго бацькі ў 1669 годзе і аб’явіў незалежны [[Дэлійскы султанат (Суматра)|султанат Дэлі]], які ўключыў таксама Медан. {{Падвойная выява|right|Coat of Arms of Medan (1886?).svg|200|KITLV - 78321 - Kleingrothe, C.J. - Medan - Coolies working in the seed beds on a tobacco plantation of the Amsterdam Deli Company in Medan, Sumatra - circa 1900.tif|230|Герб Медана 1886 года, на якім у якасці [[Гербавыя фігуры|фігуры]] намалявана расліна тытуню.|[[Рабочыя-кулі]] працуюць на градках на тытунёвай плантацыі ў Медане, 1900 г.}} Пачынаючы з 1860-х гадоў нідэрландскія ўлады пачалі расчышчаць новыя землі для тытунёвых плантацый. Саід Абдула Білсагіх, зяць дэлійскага султана Махмуда Перкаса Алама, пераканаў нідэрландскага гандляра тытунём {{iw|Якаб Нінхёйс|Якаба Нінхёйса|en|Jacob Nienhuys}} перанесці свой бізнэс з Явы ў Дэлі. Нідэрландскія купцы Ван дэр Фальк і Эліёт, а таксама кітайскія браты {{iw|Чжан Цзюэгань||en|Tjong Yong Hian}} і {{iw|Чжан Яосюань||en|Tjong A Fie}}, таксама былі піянерамі тытунёвай прамысловасці ў Дэлі. У 1867 годзе Нінхёйс, Янсэн, Клемен і Крэмер заснавалі кампанію {{iw|Deli Maatschappij|«De Deli Maatschappij»|en|Deli Maatschappij}}; у 1869 годзе яны перанеслі галаўны офіс з Лабухан-Дэлі ў Медан. Гэта зрабіла Медан цэнтрам тытунёвага гандлю, які мацней узрос з адкрыццём [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] ў 1869 годзе. {{некалькі выяў | direction = vertical | align = left | width = 200 | header = Medan landmarks in 1925 | image1 = COLLECTIE TROPENMUSEUM De Sultan van Deli Amaluddin Sani Perkasa Alam Shah tijdens het verlaten van de Grote Moskee op de dag van zijn kroning TMnr 60027930.jpg | caption1 = Султан Амалудзін пакідае [[Вялікая мячэць Медана|Вялікую мячэць]] у дзень сваёй каранацыі. | image2 = COLLECTIE TROPENMUSEUM Menigte voor het Istana Maimun het paleis van de Sultan van Deli TMnr 60027931.jpg | caption2 = Натоўп перад [[Палацам Маймун]]. }} Султан [[Мамун ар-Рашыд Перкаса Аламія]], які ўладарыў у 1873—1924 гадах, перанёс сталіцу каралеўства ў Медан. У 1888 годзе завяршылася будаўніцтва {{iw|Істана Маймун|палаца Маймун|en|Maimun Palace}}, а ў 1907 годзе — {{iw|Вялікая мячэць Медана|Вялікай мячэці Медана|en|Grand Mosque of Medan}}. У 1898 годзе нідэрландскі прадпрымальнік Айнт Херман дэ Бур пабудаваў {{iw|Гатэль дэ Бур (Медан)|гатэль свайго імя|en|Hotel de Boer}} для размяшчэння еўрапейскіх турыстаў з круізных лайнераў, што пачалі наведваць Медан. Падчас [[Аперацыя ў Нідэрландскай Ост-Індыі|Нідэрландскай Ост-Індскай аперацыі]] 1942 года (у ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]) [[Японская імперыя|японцы]] ўвайшлі ў Медан на роварах і акупавалі горад. Перадача ўлады была хаатычнай, але з дапамогай паліцыі [[кэмпэйтай]] японцы змаглі ўтрымліваць горад да [[Капітуляцыя Японіі|сваёй капітуляцыі]] ў 1945 годзе. Затым Медан перайшоў пад юрысдыкцыю {{iw|Камандаванне Паўднёва-Усходняй Азіі|Камандавання Паўднёва-Усходняй Азіі|en|South East Asia Command}}, якое ўзначальваў брытанскі адмірал лорд [[Луіс Маўнтбатэн]]. Пасля [[Дэкларацыя незалежнасці Інданезіі|абвяшчэння незалежнасці Інданезіі]] 17 жніўня таго ж года Медан стаў часткай новай незалежнай Рэспублікі Інданезія, у самім горадзе пра навіну стала вядома 30 верасня. [[Файл:The Allied Occupation of Sumatra SE7515.jpg|thumb|right|[[Брытанская Індыя|Брытанскія індыйскія]] салдаты высаджваюцца на Ўсходняй Суматры, каб дапамагчы нідэрландцам супраць японцаў.]] У кастрычніку войскі саюзнікаў высадзіліся ў гаване Белаван і рушылі на Медан. Наступныя канфлікты паміж саюзнікамі і [[Сухапутныя войскі Інданезіі|інданезійскім войскам]] сталі вядомыя як {{iw|бітва пры Медане||en|Battle of Medan}}<ref>{{ref-en}} {{Citation |last=Reid |first=Anthony |title=The Blood of the People: Revolution & the End of Traditional Rule in Northern Sumatra |publisher=NUS Press |year=2014 |location=Singapore |isbn=978-9971-69-637-5}}</ref><ref>{{ref-en}} {{cite journal |last=Said |first=H. Mohammed |title=What was the Social Revolution of 1946 in East Sumatra |publisher=Cornell University: Indonesia Southeast Asia Program Publications |journal=Indonesia |volume=15 |issue=15 |page=153 |date=Красавік 1973 |doi=10.2307/3350795 |jstor=3350795 |hdl=1813/53556 |url=https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53556/INDO_15_0_1107128614_145_186.pdf?sequence=1&isAllowed=y |access-date=9 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030170542/https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53556/INDO_15_0_1107128614_145_186.pdf?sequence=1&isAllowed=y |archive-date=30 October 2018 |url-status=live |hdl-access=free| issn=0019-7289}}</ref>. Саюзнікі аднавілі кантроль над Меданам у красавіку 1946 года, а ў снежні 1947 года нідэрландцы заснавалі [[Дзяржава Усходняя Суматра|дзяржаву Усходняя Суматра]] са сталіцай у Медане. Яна стала часткай [[Злучаныя Штаты Інданезіі|Злучаных Штатаў Інданезіі]] ў 1949 годзе, якія ператварыліся ва ўнітарную [[Рэспубліка Інданезія|Рэспубліку Інданезія]] ў 1950 годзе<ref>{{ref-en}} {{Cite book |last=Kahin |first=George McTurnan |title=Nationalism and Revolution in Indonesia |publisher=Cornell University Press |year=1970 |isbn=0-8014-9108-8 |url=https://books.google.com/books?id=h4B_AQAACAAJ |pages=225, 461–463 |access-date=9 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512053834/https://books.google.com/books?id=h4B_AQAACAAJ |archive-date=12 траўня 2016 |url-status=live}}</ref>. Медан развіваўся як цэнтр гандлю падчас праўлення Амалудзіна аль-Сані Перкаса Аламсія. Развіццё 1970-х гадоў, асабліва плантацыі пальмавага алею і каўчуку, зрабіла Медан найажыўленейшым горадам за межамі Явы, а [[Трансміграцыйная праграма|праграма перасялення]] прыцягнула мноства [[Яванцы|яванскіх]] і [[Батакі|батакскіх]] мігрантаў (якія сёння складаюць амаль дзве трэці насельніцтва горада). У траўні 1998 года студэнцкія дэманстрацыі ў Медане, якія доўжыліся некалькі месяцаў наконт [[Азіяцкі фінансавы крызіс 1997 года|азіяцкага фінансавага крызісу 1997 года]], перараслі ў беспарадкі, пасля таго як адзін студэнт быў забіты ў сутыкненні з сіламі бяспекі. На наступны дзень бунтаўшчыкоў стала больш, а многія магазіны і транспартныя сродкі ў дзелавым раёне (у асноўным належалі кітайскім жыхарам) былі спалены і разрабаваны. У выніку была ўведзена каменданцкая гадзіна больш як на два тыдні, пакуль не аднавіўся мір<ref>{{ref-en-US}} {{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=1994-04-24 |title=Rioters Attack Ethnic Chinese In Indonesia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1994/04/24/world/rioters-attack-ethnic-chinese-in-indonesia.html |access-date=2023-02-22 |issn=0362-4331}}</ref>. 5 верасня 2005 года [[Авіякатастрофа Boeing 737 у Медане|рэйс 091 авіякампаніі Mandala Airlines абрушыўся]] праз хвіліну пасля вылету са старога [[Авіябаза Сувандо|міжнароднага аэрапорта Палонія]] па шляху ў Джакарту. Самалёт урэзаўся ў густанаселены жылы раён уздоўж дарогі ''Djamin Ginting'' у Паданг-Булане. Са 117 пасажыраў і членаў экіпажа на борце выжылі толькі 17, таксама загінула 49 жыхароў на зямлі<ref name="ASN">{{ref-en}} {{cite web|last=Ranter|first=Harro|title=ASN Aircraft accident Boeing 737–230 PK-RIM Medan-Polonia Airport (MES)|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20050905-0|website=aviation-safety.net|publisher=[[Aviation Safety Network]]}}</ref>. У выніку ў Дэлісэрдангу быў пабудаваны [[міжнародны аэрапорт Куаланаму]], будаўніцтва якога завяршылася ў 2012 годзе, замяніўшы стары аэрапорт. Пасля перамяшчэння аэрапорта законы аб абмежаванні вышыні ў Медане памякчылі. == Геаграфія == Медан знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы вострава [[Суматра]], у правінцыі [[Паўночная Суматра]]. Горад з’яўляецца [[Анклаў|паўанклавам]] у межах рэгенцтва [[Дэлісерданг (рэгенцтва)|Дэлісерданг]], акружаны ёю з трох бакоў і [[Малакскі праліў|Малакскім пралівам]] з поўначы. Натуральная гавань, якая ўтварылася ў месцы ўпадзення рэк Дэлі і Бабура ў праліў, спрыяла развіццю Медана як гандлёвага порта<ref>{{ref-id}} Usman Pelly, Sejarah Kota Madya Medan, 1950—1979; Departemen Pendidikan dan Kebudayaan R.I., Proyek Inventarisasi dan Dokumentasi Sejarah Nasional, Direktorat Sejarah dan Nilai Tradisional, 1985</ref>. Вышыня Медана розніцца ад 2,5 да 37,5 м над [[Узровень мора|узроўнем мора]]; на поўдні знаходзіцца горны хрыбет [[Барысан]], а у 50–70 км ад горада — вулканы, такія як {{iw|Сібаяк||en|Mount Sibayak}} і [[Сінабунг]]. === Клімат === Згодна з [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена|кліматычнай класіфікацыяй Кёпена]], Медан мае [[Экватарыяльны клімат|экватарыяльны клімат вільготных трапічных лясоў]] (''Af'') без істотнага [[Сухі сезон|сухога сезона]]<ref>{{ref-en}} {{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=53069&cityname=Medan%2C+Sumatera+Utara%2C+Indonesia&units= |title=Medan, Indonesia Köppen Climate Classification (Weatherbase) |work=Weatherbase |access-date=4 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926043430/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=53069&cityname=Medan%2C+Sumatera+Utara%2C+Indonesia&units= |archive-date=26 верасня 2015 |url-status=live}}</ref>. У найбольш сухі месяц (студзень) у сярэднім выпадае каля адной траціны ападкаў, чым у найбольш вільготны месяц (кастрычнік), пры гэтым агульная гадавая колькасць ападкаў складае каля 2200 мм. Сярэдняя тэмпература ў горадзе складае каля 27&nbsp;°C на працягу года. {{Клімат горада |Горад_род= Медана (27 м, 1961–1990 гг.) |Крыніца= World Meteorological Organization<ref name=WMO>{{cite web |url=http://www.worldweather.org/en/city.html?cityId=647 |title=World Weather Information Service–Medan |publisher=World Meteorological Organization |access-date=18 чэрвеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619020416/http://www.worldweather.org/en/city.html?cityId=647 |archive-date=19 чэрвеня 2015 |url-status=live}}</ref>, Worldwide Bioclimatic Classification System (сярэднясутачная і рэкордная t °C)<ref>{{Cite web |url=http://www.globalbioclimatics.org/station/in-polon.htm |title=INDONESIA – POLONIA |last=Worldwide Bioclimatic Classification System |website=www.globalbioclimatics.org |archive-url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:vC3U_OWCHPAJ:www.globalbioclimatics.org/station/in-polon.htm+&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=id |archive-date=15 студзеня 2019 |access-date=20 лютага 2019}}</ref> | Сту_сяр= 25.5| Сту_сяр_апад= 92 | Лют_сяр= 26.1| Лют_сяр_апад= 115 | Сак_сяр= 26.6| Сак_сяр_апад= 97 | Кра_сяр= 27.2| Кра_сяр_апад= 157 | Май_сяр= 27.2| Май_сяр_апад= 178 | Чэр_сяр= 26.9| Чэр_сяр_апад= 141 | Ліп_сяр= 26.9| Ліп_сяр_апад= 167 | Жні_сяр= 26.9| Жні_сяр_апад= 185 | Вер_сяр= 26.6| Вер_сяр_апад= 263 | Кас_сяр= 26.1| Кас_сяр_апад= 387 | Ліс_сяр= 26.1| Ліс_сяр_апад= 253 | Сне_сяр= 25.8| Сне_сяр_апад= 228 | Год_сяр= 26.5| Год_сяр_апад= 2263 | Сту_сяр_мін= 22.2| Сту_сяр_макс= 31.6 | Лют_сяр_мін= 22.6| Лют_сяр_макс= 32.0 | Сак_сяр_мін= 23.2| Сак_сяр_макс= 32.7 | Кра_сяр_мін= 23.5| Кра_сяр_макс= 32.9 | Май_сяр_мін= 23.3| Май_сяр_макс= 33.4 | Чэр_сяр_мін= 23.6| Чэр_сяр_макс= 33.3 | Ліп_сяр_мін= 23.5| Ліп_сяр_макс= 32.9 | Жні_сяр_мін= 22.8| Жні_сяр_макс= 33.3 | Вер_сяр_мін= 22.2| Вер_сяр_макс= 31.9 | Кас_сяр_мін= 22.6| Кас_сяр_макс= 31.7 | Ліс_сяр_мін= 23.0| Ліс_сяр_макс= 31.0 | Сне_сяр_мін= 22.5| Сне_сяр_макс= 30.9 | Год_сяр_мін= 22.9| Год_сяр_макс= 32.3 |Сту_а_макс= 35|Сту_а_мін= 18.3 |Лют_а_макс= 36.1|Лют_а_мін= 18.3 |Сак_а_макс= 36.1|Сак_а_мін= 18.3 |Кра_а_макс= 37.2|Кра_а_мін= 19.4 |Май_а_макс= 36.1|Май_а_мін= 18.3 |Чэр_а_макс= 37.2|Чэр_а_мін= 17.2 |Ліп_а_макс= 37.2|Ліп_а_мін= 16.1 |Жні_а_макс= 37.2|Жні_а_мін= 18.3 |Вер_а_макс= 36.1|Вер_а_мін= 18.8 |Кас_а_макс= 35|Кас_а_мін= 17.7 |Ліс_а_макс= 35|Ліс_а_мін= 15.5 |Сне_а_макс= 34.4|Сне_а_мін= 18.3 |Год_а_макс= 37.2|Год_а_мін= 15.5 | Сту_вада= | Лют_вада= | Сак_вада= | Кра_вада= | Май_вада= | Чэр_вада= | Ліп_вада= | Жні_вада= | Вер_вада= | Кас_вада= | Ліс_вада= | Сне_вада= | Год_вада= |}} == Кіраванне == [[Файл:Medan old city hall.jpg|upright|thumb|Былая [[Меданская ратуша]].]] === Мэр === З 2000 па 2008 год Меданам кіраваў Абдзіла, пакуль яго і віцэ-мэра не злавіла Камісія па выкараненні карупцыі. С’ямсул Арыфін, губернатар правінцыі Паўночная Суматра, прызначыў выконваючым абавязкі мэра Афіфудзіна Лубіса, а пасля адстаўкі таго ў 2009 годзе — Рахудмана Харахапа. Апошні неўзабаве падаў у адстаўку, каб балатавацца на паўнапраўную пасаду мэра ў 2010 годзе, пакінуўшы Арыфіна часова выконваць абавязкі мэра. У 2013 годзе Харахап таксама быў арыштаваны за карупцыю, а выконваючым абавязкі мэра стаў ягоны намеснік Дзулмі Элдзін<ref>{{ref-en}} {{cite web |url=http://koran-indonesia.com/2013/05/kpk-arrests-mandailing-natal-mayor-for-alleged-bribery/ |title=KPK Arrests Mandailing Natal Mayor for Alleged Bribery |archive-url=https://archive.today/20140301140206/http://koran-indonesia.com/2013/05/kpk-arrests-mandailing-natal-mayor-for-alleged-bribery/ |archive-date=1 сакавіка 2014 |url-status=dead}}</ref>. Дзулмі Элдзін быў абраны мэрам у 2016 годзе<ref>{{ref-en}} {{cite web |url=http://waspada.co.id/wol-news/eldin-akhyar-confirm-their-victory-of-medan-city-election/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628185709/http://waspada.co.id/wol-news/eldin-akhyar-confirm-their-victory-of-medan-city-election/ |archive-date=28 чэрвеня 2017 |title=Eldin-Akhyar confirm their victory of Medan city election |url-status=dead}}</ref> і займаў гэтую пасаду да свайго арышту за хабарніцтва ў 2019 годзе. Яго змяніў віцэ-мэр Ак’яр Насутыён, які займаў гэтую пасаду да канца свайго тэрміну ў 2021 годзе. Цяперашні мэр Медана — Бобі Насутыён, віцэ-мэр — Аўлія Рахман<ref>{{ref-id}} {{Cite web |title=Gubsu Lantik Wali Kota Medan dan Wakil Wali Kota Medan Periode 2021–2024 |url=https://pemkomedan.go.id/artikel-20764-gubsu-lantik-wali-kota-medan-dan-wakil-wali-kota-medan-periode-20212024.html#:~:text=Home-,Gubsu%20Lantik%20Wali%20Kota%20Medan%20dan,Kota%20Medan%20Periode%202021-2024&text=Gubernur%20Sumatera%20Utara,%20Edy%20Rahmayadi,Jumat%20(26/2) |access-date=2022-11-22 |website=pemkomedan.go.id |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903203647/https://pemkomedan.go.id/artikel-20764-gubsu-lantik-wali-kota-medan-dan-wakil-wali-kota-medan-periode-20212024.html#:~:text=Home-,Gubsu%20Lantik%20Wali%20Kota%20Medan%20dan,Kota%20Medan%20Periode%202021-2024&text=Gubernur%20Sumatera%20Utara,%20Edy%20Rahmayadi,Jumat%20(26/2) |archive-date=3 верасня 2023 |url-status=dead }}</ref>. === Адміністрацыйны падзел === [[Файл:Peta Lokasi Kecamatan Kota Medan.svg|thumb|275px|right|Раённы падзел Медана]] Медан падзелены на 21 раён ({{lang-id|kecamatan}}), плошча і колькасць насельніцтва якіх указаны ў табліцы ніжэй па дадзеных перапісаў 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> і 2020 гадоў<ref name="Badan Pusat Statistik 2021" />, а таксама афіцыйных адзнак на сярэдзіну 2022 года<ref name="Badan Pusat Statistik 2023" />. У табліцы таксама пазначана колькасць кварталаў ({{lang-id|kelurahan}}) у кожным раёне і іхнія паштовыя індэксы. {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! Назва раёна<br />(''kecamatan'')||Назва на<br />[[Інданезійская мова|інданезійскай]]||Плошча<br />ў км² ||Перапіс<br />2010||Перапіс<br />2020||Ацэнка<br />сяр. 2022||К-сць<br />вёсак||Паштовы<br />індэкс |- | Медан-Тунтунган ||''Medan Tuntungan'' || align="right" |20,68|| align="right" |{{num|80942}}|| align="right" |{{num|97249}}|| align="right" |{{num|100200}}|| align="center" |9||20134-20141 |- | Медан-Джохар ||''Medan Johor'' || align="right" |14,58|| align="right" |{{num|123851}}|| align="right" |{{num|151756}}|| align="right" |{{num|156957}}|| align="center" |6||20142-20146 |- | Медан-Амплас ||''Medan Amplas'' || align="right" |11,19|| align="right" |{{num|113143}}|| align="right" |{{num|129726}}|| align="right" |{{num|132458}}|| align="center" |7||20147-20149,<br />20219 і 20229 |- | Медан-Дэнаі ||''Medan Denai'' || align="right" |9,05|| align="right" |{{num|141395}}|| align="right" |{{num|169643}}|| align="right" |{{num|174744}}|| align="center" |6||20226-20228 |- | Медан-Арэа ||''Medan Area'' || align="right" |5,52|| align="right" |{{num|96544}}|| align="right" |{{num|117029}}|| align="right" |{{num|120788}}|| align="center" |12||20211-20217 |- | Медан-Кота ||''Medan Kota'' || align="right" |5,27|| align="right" |{{num|72580}}|| align="right" |{{num|84666}}|| align="right" |{{num|86738}}|| align="center" |12||20211-20219 |- | Медан-Маймун ||''Medan Maimun'' || align="right" |2,98|| align="right" |{{num|39581}}|| align="right" |{{num|49231}}|| align="right" |{{num|51066}}|| align="center" |6||20151-20159 |- | Медан-Палонія ||''Medan Polonia'' || align="right" |9,01|| align="right" |{{num|52794}}|| align="right" |{{num|59915}}|| align="right" |{{num|61056}}|| align="center" |5||20152-20157 |- | Медан-Бару ||''Medan Baru'' || align="right" |5,84|| align="right" |{{num|39516}}|| align="right" |{{num|36522}}|| align="right" |{{num|36681}}|| align="center" |6||20153-20156 |- | Медан-Селаянг ||''Medan Selayang'' || align="right" |12,81|| align="right" |{{num|98317}}|| align="right" |{{num|103176}}|| align="right" |{{num|103559}}|| align="center" |6||20131-20133 |- | Медан-Сунггаль ||''Medan Sunggal'' || align="right" |15,44|| align="right" |{{num|112744}}|| align="right" |{{num|129063}}|| align="right" |{{num|131559}}|| align="center" |6||20121-20128 |- | Медан-Хельвецыя ||''Medan Helvetia'' || align="right" |13,16|| align="right" |{{num|144257}}|| align="right" |{{num|164910}}|| align="right" |{{num|168287}}|| align="center" |7||20123-20126 |- | Медан-Пецісах ||''Medan Petisah'' || align="right" |6,82|| align="right" |{{num|61749}}|| align="right" |{{num|71844}}|| align="right" |{{num|73565}}|| align="center" |7||20112-20119 |- | Медан-Барат ||''Medan Barat'' || align="right" |5,33|| align="right" |{{num|70771}}|| align="right" |{{num|88602}}|| align="right" |{{num|92021}}|| align="center" |6||20111-20117 |- | Медан-Тымур ||''Medan Timur'' || align="right" |7,76|| align="right" |{{num|108633}}|| align="right" |{{num|116985}}|| align="right" |{{num|118008}}|| align="center" |11||20231-20239 |- | Медан-Перджуанган ||''Medan Perjuangan'' || align="right" |4,09|| align="right" |{{num|93328}}|| align="right" |{{num|103813}}|| align="right" |{{num|105380}}|| align="center" |9||20232-20237 |- | Медан-Тэмбунг ||''Medan Tembung'' || align="right" |7,99|| align="right" |{{num|133579}}|| align="right" |{{num|146534}}|| align="right" |{{num|148346}}|| align="center" |7||20221-20225 |- | Медан-Дэлі ||''Medan Deli'' || align="right" |20,84|| align="right" |{{num|166793}}|| align="right" |{{num|189321}}|| align="right" |{{num|192933}}|| align="center" |6||20241-20244 |- | Медан-Лабухан ||''Medan Labuhan'' || align="right" |36,67|| align="right" |{{num|111173}}|| align="right" |{{num|133765}}|| align="right" |{{num|137863}}|| align="center" |6||20251-20254,<br />20524 і 20525 |- | Медан-Марэлан ||''Medan Marelan'' || align="right" |23,82|| align="right" |{{num|140414}}|| align="right" |{{num|182515}}|| align="right" |{{num|190940}}|| align="center" |5||20250-20256 |- | Медан-Кота-Белаван ||''Medan Kota Belawan'' || align="right" |26,25|| align="right" |{{num|95506}}|| align="right" |{{num|108987}}|| align="right" |{{num|111181}}|| align="center" |6||20411-20415 |- |'''''Усяго''''' || || align="right" |''265,10''|| align="right" |''{{num|2097610}}''|| align="right" |''{{num|2435252}}''|| align="right" |''{{num|2494512}}''|| align="center" |''151''|| |} Цэнтр горада складаецца з раёнаў Медан-Пеціса, М.-Бару, М.-Палонія, М.-Маймун, М.-Кота і М.-Барат (Заходні Медан). Медан-Лабухан — адзін з найбуйнейшых па плошчы раёнаў (разам з Медан-Белаван і Медан-Марэлан) і размешчаны ў паўночнай частцы горада. Медан-Тунтунган служыць варотамі ў рэгенцтва Каро, М.-Хельвецыя — у горад [[Бінджай]] і Лангкат, а М.-Амплас — у [[Тэбінгтінггі]] і [[Пематангсіянтар]]. == Дэмаграфія == Медан — найбуйнейшы горад Інданезіі за межамі [[Ява|Явы]] і чацвёрты па велічыні горад (пасля [[Джакарта|Джакарты]], [[Сурабая|Сурабаі]] і [[Бандунг]]а). Насельніцтва павялічылася больш чым у чатыры разы менш чым за пяцьдзесят гадоў — з {{num|568000}} у 1968 годзе<ref>Ensiklopedi Umum, Penerbitan Jajasan Kanisius, 1973</ref> да 2,1 мільёна ў 2010 годзе. Па стане на 2020 год насельніцтва Медана складала {{num|2435252}} чалавека, а насельніцтва ягонай рэгіянальнай агламерацыі — {{num|4756863}} чалавекі. {|class="wikitable" style="text-align:right;" |- ! Адміністрацыйная<br />адзінка ! Плошча<br />ў км² ! Перапіс<br />2010 ! Перапіс<br />2020 ! Ацэнка<br />сяр. 2022 ! Шчыльнасць<br />насельніцтва<br />2022 (/км²) ! Нататкі |- |style="text-align:left;"|Медан (горад) |{{num|279,29}} |{{num|2097610}} |{{num|2435252}} |{{num|2494512}} |{{num|8932}} |<ref name=":0">{{cite web|title=Badan Pusat Statistik Provinsi Sumatera Utara|url=http://sumut.bps.go.id/frontend/linkTabelStatis/view/id/499|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161209154742/http://sumut.bps.go.id/frontend/linkTabelStatis/view/id/499|archive-date=9 снежня 2016|access-date=25 лістапада 2016|website=sumut.bps.go.id}}</ref> |- |style="text-align:left;"|[[Бінджай]] (горад) |93,77 |{{num|246154}} |{{num|291842}} |{{num|300009}} |{{num|3199}} |<ref name=":0" /> |- |style="text-align:left;"|[[Дэлі-Серданг (рэгенцтва)|Рэгенцтва Дэлі-Серданг]] |{{num|2581,23}} |{{num|1790431}} |{{num|1931441}} |{{num|1953986}} |757 |<ref name=":0" /> |- |style="text-align:left;"|[[Каро (рэгенцтва)|Рэгенцтва Каро]] (часткова) |{{num|234,96}} |{{num|86244}} |{{num|98328}} |{{num|100378}} |427 |<ref name=":0" /> |- |style="text-align:left;"|'''Вялікі Медан''' |'''{{num|3189,25}}''' |'''{{num|4220439}}''' |'''{{num|4756863}}''' |'''{{num|4848885}}''' |'''{{num|1520}}''' |<ref name=":0" /> |} === Этнасы і мовы === Асноўнымі этнічнымі групамі ў Медане з’яўляюцца [[батакі]] і [[яванцы]], з меншай колькасцю [[Малайцы|малайцаў]], [[Ачэхцы|ачэхцаў]], [[Індыйцы Інданезіі|індыйцаў]], [[Ніасцы|ніасцаў]] і [[Сунданцы|сунданцаў]]<ref name="leo">Leo Suryadinata, Evi Nurvidya Arifin, Aris Ananta, Indonesia’s Population: ethnicity and religion in a changing political landscape, Institute of Southeast Asian Studies, 2003.</ref>. [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Vrouwen van de diverse bevolkingsgroepen voor het stadhuis in Medan waar ze een bloemenhulde geven aan de vliegers van de eerste commerciële vlucht Holland-Batavia tijdens een tusenlanding TMnr 60046354.jpg|thumb|left|250px|Прадстаўнікі [[Мінангкабау (народ)|мінангкабау]], [[Батакі|батак-каро]], [[Малайцы Інданезіі|малайцаў]], [[Кітайцы Інданезіі|кітайцаў]], [[Яванцы|яванцаў]] і [[Індыйцы Інданезіі|індыйцаў]] святкуюць юбілейны палёт 1924 года кветкамі для пілотаў.]] {{Bar box |title=Этнаграфія Медана<ref name="leo" /> |left1=Этнас |right1=Працэнт |float=right |bars= {{Bar percent|[[Батакі]]|#FFA07A|34.39}} {{Bar percent|[[Яванцы]]|#800000|33.03}} {{Bar percent|[[Кітайцы Інданезіі|Кітайцы]]|#f90008|10.65}} {{Bar percent|[[Мінангкабау (народ)|Мінангкабау]]|#808000|8.60}} {{Bar percent|[[Малайцы Інданезіі|Малайцы]]|#446600|6.59}} {{Bar percent|[[Ачэхцы]]|#e6ac00|2.78}} {{Bar percent|Іншыя|Black|3.96}} }} [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Eem kar met warong Medan TMnr 10013836.jpg|thumb|right|Індыйскі, мясцовы малайскі і батакскі прадаўцы ў кітайскім квартале Кесаван, здымак прыкладна 1940-х гадоў.]] Меданскія батакі з’яўляюцца нашчадкамі протамалайцаў і сёння складаюцца з трох субэтнасаў. Карэнныя жыхары народнасці [[Каро (народ, Інданезія)|каро]] ў асноўным жывуць у паўднёвых частках Медана, уключаючы Паданг-Булан, Медан-Джохор і Тунтунган. У Марындале і Ампласе або ў бліжэйшых гарадскіх цэнтрах, такіх як раён Медан-Перджуанган, жывуць прадстаўнікі народа [[Батак-тоба (народ)|тоба]], якіх нідэрландцы наймалі на свае плантацыі алейных пальмаў. Нарэшце, у Медан-Тэмбунгу ў асноўным пражываюць прадстаўнікі [[Мандалілінг (народ)|мандалілінг]], якія імігравалі ў Медан пасля набыцця Інданезіяй незалежнасці ў пошуках магчымасцяў працаўладкавання. Асноўнымі мовамі, на якіх размаўляюць батакі ў Медане, з’яўляюцца [[Батакскія мовы|батак]] і [[Батак-каро (мова)|каро]]. Вялікая [[Яванцы|яванская]] абшчына ў Медане складаецца пераважна з нашчадкаў людзей, перавезеных з Явы ў ⅩⅨ стагоддзі для працы па кантракце на розных плантацыях [[Паўночная Суматра|Паўночнай Суматры]]. Па большай частцы яны размаўляюць на мясцовым дыялекце [[Яванская мова|яванскай мовы]]. [[Малайцы Інданезіі|Малайцы]] таксама з’яўляюцца ўраджэнцамі Медана і жылі рыбакамі на ўскраінах горада з часоў каралеўства Ару. Пачынаючы з ⅩⅧ стагоддзя, яны пачалі рассяляцца па ўсім горадзе, пры гэтым вялікая колькасць людзей ужо пражывала ў Медан-Маймуне, Кота-Мацуме, Лабухане і Белаване і размаўляла на [[Малайская мова|малайскай мове]]. Іміграцыя з паўднёвага Кітая ў Дэлі пачалася ў ⅩⅥ стагоддзі і паскорылася ў ⅩⅨ і пачатку ⅩⅩ стагоддзяў, калі імігранты шукалі працу плантатарамі і чорнарабочымі-кулі. У Медане пражывае найбольшая [[Кітайцы Інданезіі|кітайская дыяспара]] на Суматры, у асноўным засяроджанае ў цэнтры горада. Большасць кітайцаў у Медане гавораць на {{iw|Меданская хакіенская гаворка|меданскай хакіенскай гаворцы|en|Medan Hokkien}}, але многія таксама гавораць на [[Мандарынскі дыялект|мандарынскім]], [[Чаашаньскі дыялект|чаашаньскім]] або [[Кантонскі дыялект|кантонскім]] дыялектах. У Медане таксама пражывае значная [[Тамілы Інданезіі|тамільска-інданезійская]] абшчына. [[Кампунг-Мадрас]], ажыўлены раён у цэнтры горада, вядомы як тамільскі раён. Іміграцыя [[Мінангкабау (народ)|мінангкабау]] ў Медана рэзка вырасла з 1960-х па 1980-я гады, склаўшы 8,6 % насельніцтва горада. Большасць жыхароў мінангкабау ў Медане гавораць на [[Мінангкабау (мова)|мінангкабау]]. Прадстаўнікі народа заснавалі шмат рэстаранаў [[Падангская кухня|падангскай кухні]] па ўсім горадзе<ref>{{ref-id}} Usman Pelly, Urbanisasi dan Adaptasi: Peranan Misi Budaya Minangkabau dan Mandailing, LP3ES, 1994</ref>. Многія ачэхскія жыхары шукалі прыстанішча ў Медане пасля [[Ачэхскі канфлікт|паўстання ў Ачэху]] ў канцы 1970-х гадоў. Цяпер яны валодаюць некалькімі ачэхскімі локшычнымі (вядомыя як ''Mie aceh'') у раёнах Сеція-Будзі і Сунггал. Большасць гаворыць на [[Ачэхская мова|ачэхскай мове]], таксама распаўсюджана [[гаёнская мова]]. Розныя моўныя супольнасці Медана маюць зносіны на слэнгу, званым меданскім дыялектам (''{{lang|id|Bahasa Medan}}'' або ''{{lang|id|Dialek Medan}}''). Гэты дыялект інданезійскай мовы ўключае запазычанні з розных мясцовых моў, асабліва малайскай. === Рэлігія === {{bar box |title=Рэлігія Медана — перапіс 2019 г.<ref>{{ref-id}} {{cite web |url=https://medankota.bps.go.id/publication/2019/08/16/9232053a310c2b5c642e1b3b/kota-medan-dalam-angka-2019.html |title=Sensus Penduduk 2019: Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut – Kota Medan |date=2019 |website=[[Цэнтральнае статыстычнае агенцтва Інданезіі|Badan Pusat Statistik]] |publisher=Badan Pusat Statistik |access-date=30 сакавіка 2021 |archive-date=17 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417194631/https://medankota.bps.go.id/publication/2019/08/16/9232053a310c2b5c642e1b3b/kota-medan-dalam-angka-2019.html |url-status=live }}</ref> |titlebar= |left1=Рэлігія |right1=Працэнт |float=right |bars= {{bar percent|[[Іслам]]|Green|65.78}} {{bar percent|[[Пратэстанцтва]]|Blue|20.14}} {{bar percent|[[Будызм]]|Yellow|8.65}} {{Bar percent|[[Каталіцтва]]|Magenta|4.63}} {{bar percent|[[Індуізм]]|Orange|0.79}} {{bar percent|Іншае|Gray|0.01}} }} Большасць жыхароў Медана — [[мусульмане]], складаючы каля 66 % насельніцтва. Значная [[Хрысціянства|хрысціянская]] дэмаграфічная група (каля 25 % ад агульнай колькасці насельніцтва) уключае [[Каталіцтва|каталікоў]], [[Метадызм|метадыстаў]], [[Лютэранства|лютэран]] і {{iw|Батакская хрысціянская пратэстанцкая царква|батакскую пратэстанцкую царкву|en|Batak Christian Protestant Church}}. [[Будызм|Будысты]] складаюць каля 9 % насельніцтва, ёсць невялікія абшчыны [[Індуізм|індуістаў]], [[Канфуцыянства|канфуцыянцаў]] і [[Сікхізм|сікхаў]]. Некаторыя батакі вызнаюць традыцыйныя вераванні, такія як {{iw|пемена||en|Pemena}} і {{iw|пармалім||en|Parmalim}}. Найстарэйшым [[Даасізм|даоскім]] храмам Медана з’яўляецца {{iw|храм Гунунг Тымур||en|Gunung Timur Temple}}. У Медане знаходзіцца найбуйнейшы [[будыйскі храм]] у Паўднёва-Усходняй Азіі — {{iw|Маха Віхара Майтрэя||en|Maha Vihara Maitreya}}. Найстарэйшая царква горада, {{iw|Сабор Беззаганнага зачацця Дзевы Марыі (Медан)|Меданскі сабор|en|Immaculate Conception of Mary Cathedral, Medan}}, была пабудавана пад імем ''{{lang|nl|Indische Kerk}}'' («Індыйская царква») сумеснымі намаганнямі нідэрландскай і індыйскай абшчын. {{iw|Храм Шры Марыяман (Медан)|Храм Шры Марыяман|en|Sri Mariamman Temple, Medan}} у раёне Кампунг-Мадрас — найстарэйшы індуісцкі храм горада, пабудаваны прыкладна ў 1881 годзе; ён акружаны больш за сотняй статуй розных божастваў. У 2005 годзе пабудавана [[Царква Прасвятой Дзевы Марыі (Медан)|царква Прасвятой Дзевы Марыі]] (''{{lang|id|Graha Maria Annai Velangkanni}}'') — каталіцкая царква ў інда-[[Імперыя Вялікіх Маголаў|магольскім]] стылі ў гонар [[Аб’яўленне Дзевы Марыі|аб’яўлення Дзевы Марыі]] ў ⅩⅦ стагоддзі ў індыйскім штаце [[Тамілнад]]. У горадзе дзейнічае [[Праваслаўе|праваслаўная]] абшчына Прападобнага Сергія Раданежскага, заснаваная ў 2005 годзе<ref>{{ref-ru}} [https://directory.stinnocentpress.com/viewparish.cgi?Uid=354&lang=ru Община Преподобного Сергия Радонежского, Medan, North Sumatra, Indonesia]</ref>. <gallery mode="packed" heights="115"> Файл:Al-Osmani Mosque, Medan, Indonesia.jpg|[[Мячэць аль-Асмані (Медан)|Мячэць аль-Асмані]] (іслам) Файл:GPIB Immanuel Medan.jpg|[[Царква Імануіла (Медан)|Царква Імануіла]] (пратэстанцтва) Файл:Vihara Maitreya.jpg|[[Маха Віхара Майтрэя]] (будызм) Файл:Perhimpunan Shri Mariamman (Mariamman Hindu Temple), Medan.jpg|[[Храм Шры Марыяман (Медан)|Храм Шры Марыяман]] (індуізм) Файл:View Toward Main Hall, Vihara Gunung Timur, Medan, Sumatra.jpg|[[Храм Гунунг Тымур]] (даасізм) Файл:Graha Maria Annai Velangkanni Medan.jpg|[[Царква Прасвятой Дзевы Марыі (Медан)|Царква Прасвятой Дзевы Марыі]] (каталіцтва) </gallery> == Эканоміка == [[Файл:Terminal Peti Kemas Belawan (preview).jpg|thumb|250px|Кантэйнерны тэрмінал Белаван]] Пастановай урада № 28/2008 сталічны рэгіён Медана быў прызнаны нацыянальным стратэгічным рэгіёнам Інданезіі. З’яўляючыся буйным гандлёвым і эканамічным цэнтрам Інданезіі, Медан вырабляе і гандлюе такімі таварамі, як [[карыца]], [[тытунь]], [[чай]], [[кава]], [[каўчук]] і [[пальмавы алей]]. Ён таксама мае ўзрастаючы прадукцыйны сектар, які вырабляе такія тавары, як аўтамабілі, абсталяванне, [[кафля]], [[папера]] і [[цэлюлоза]]. Месцазнаходжанне Медана робіць яго асноўным цэнтрам міжнароднага гандлю на захадзе Інданезіі, экспарт якога ідзе ў Еўропу, [[Паўночная Амерыка|Паўночную Амерыку]] і на [[Блізкі Усход]]. Ягоны гандлёвы і турыстычны бізнес таксама стаў важным для праекта {{iw|Трохвугольнік росту Інданезія–Малайзія–Тайланд|Трохвугольніка росту Інданезія–Малайзія–Тайланд|en|Indonesia–Malaysia–Thailand Growth Triangle}}<ref>{{ref-en}} [https://www.rdi.or.id/storage/files/publication/84.pdf Medan City: Development and Governance under the Decentralisation Era] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230209123529/https://rdi.or.id/storage/files/publication/84.pdf |date=9 лютага 2023 }}</ref>. Многія транснацыянальныя кампаніі маюць офісы ў горадзе: [[Asian Agri]]<ref>{{ref-id}} {{Cite news|url=https://www.asianagri.com/id/hubungi-kami/|title=Kantor Asian Agri|date=20 красавіка 2020|newspaper=Афіцыйны вэб-сайт Asian Agri|access-date=30 жніўня 2022}}</ref>, London Sumatra<ref>{{ref-id}} {{Cite news|url=https://www.londonsumatra.com/Contents/company|title=London Sumatra: About Company|date=18 February 2020|newspaper=LONSUM Official Website|access-date=30 жніўня 2022}}</ref>, [[Musim Mas Group|Musim Mas]]<ref>{{ref-id}} {{Cite news|url=https://www.musimmas.com/contact-us/?lang=id|title=Hubungi Kami – Musim Mas|date=1 студзеня 2022|newspaper=Афіцыйны вэб-сайт Musim Mas |access-date=30 жніўня 2022}}</ref>, [[Philips|Philips Lighting]], Toba Pulp Lestari, [[Marriott International|Marriott]], [[Wilmar International|Wilmar]], [[ABB|ABB Group]] і [[DBS Bank]]. Хуткае развіццё Медана прывяло да росту цэн на жылую нерухомасць<ref>{{ref-en}} {{cite web |url=https://www.oxfordbusinessgroup.com/analysis/transport-infrastructure-key-part-medans-development-plans |title=Transport infrastructure a key part of Medan's development plans |author=Analysis |date=2015 |access-date=9 студзеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110162208/https://www.oxfordbusinessgroup.com/analysis/transport-infrastructure-key-part-medans-development-plans |archive-date=10 студзеня 2017 |url-status=live}}</ref>. Медан — адзін з найбуйнейшых гандлёвых цэнтраў Інданезіі нараўне з Джакартай, Бандунгам і Сурабаяй. У лік гандлёвых цэнтраў Медана ўваходзяць: {{columns-list|colwidth=15em| *Cambridge City Square *Centre Point *DeliPark Mall *Focal Point *Lippo Plaza Mall *Manhattan Times Square * Medan Mall * Plaza Medan Fair *Ringroad City Walks *Sun Plaza *Thamrin Plaza }} == Кухня == [[Файл:Kota_Medan_Night_Stroll107A.jpg|thumb|170px|[[Вулічная ежа|Ларкі з ежай]] у Медане]] Медан вядомы як «кулінарны рай Інданезіі» дзякуючы разнастайнасці нацыянальных кухняў і вядомым вулічным гандлярам і латочнікам. Сярод вядомых рэстаранаў Медана: ''Nelayan'' ([[халяль]]ныя кітайскія морапрадукты і {{iw|дзімсам||en|Dim sum}}), ''Garuda'' і ''Uda Sayang'' ([[насі-паданг]] і [[гулаі]]), ''Sate Afrizal Amir'' ([[сатэ-паданг]]), ''Cahaya Baru'' ([[чапаці]] і гатаванне ў [[тандыр]]ах), ''OnDo Batak grill'' і ''Tesalonika'' ([[бабі-пангганг]] (свініна на грылі) і [[саксанг]]), ''Jalan Selat Panjang'' і ''Jalan Semarang'' ([[кітайская інданезійская кухня]]), ''Jalan Pagaruyung'' ([[Індыйская кухня|індыйская]] і [[Малайская кухня|малайская]] кухня) і ''Jalan Padan Bulan'' ({{iw|батакская кухня||en|Batak cuisine}}). Сярод іншых важных кулінарных напрамкаў горада ўключаюць ''Merdeka Walk'', адкрытую пляцоўку з мноствам рэстаранаў, і буйны рынак ''Pasar Rame''<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=Medan: Entry Point to North Sumatra |url=http://www.indonesia.travel/en/destination/475/medan |publisher=Indonesia.travel |access-date=19 лістапада 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026130635/http://www.indonesia.travel/en/destination/475/medan |archive-date=26 кастрычніка 2014}}</ref>. Мясцовая кухня Медана заснавана на мностве кулінарных традыцый. Далей прадстаўлены адны з найбольш вядомых страў: * [[Сота (страва)|Сота-Медан]] — гэта пікантнае рагу з разнастайнага мяса, гародніны і [[Какосавае малако|какосавага малака]], звычайна падаецца з рысам і [[перкедэл]]ямі. * [[Біка-амбон (страва)|Біка-амбон]] («залаты пірог»), папулярны мясцовы пірог, традыцыйна робіцца з пладоў [[Пандан (расліна)|пандана]], але таксама з [[банан]]аў, [[дурыян]]а, сыру або шакаладу. * [[Бабі-пангганг (страва)|Бабі-пангганг-каро]] — смажаная свініна з [[Крывяное тофу|крывяным тофу]], можа падавацца з соусам [[Самбал (соус)|самбал]], прыгатаваным з мясцовага перцу. * Доуганьсячжа ({{lang|zh|豆干虾炸}}, Tau Kua He Ci) — мясцовая кітайская разнавіднасць [[Роджак (страва)|роджака]], прыгатаваная са смажаных крэветак, гародніны, тофу і падліўкі [[Перац чылі|чылі]]. * Папулярнымі ў турыстаў з’яўляюцца меданскія рулеты ({{lang|id|Bolu Meranti}}) і сушаныя [[Анчоусы|анчоўсы]]. == Турызм == === Выдатныя мясціны === [[Файл:Skewed Front View, Tjong A Fie Mansion, Medan.jpg|thumb|right|Асабняк Чжан Яосюаня]] У Медане захавалася мноства ўзораў каланіяльнай нідэрландскай архітэктуры. Яркія прыклады ўключаюць старую гарадскую ратушу, {{iw|паштовае аддзяленне Медана||en|Medan Post Office}}, {{iw|Гатэль дэ Бур (Медан)|Гатэль дэ Бур|en|Hotel de Boer}} (таксама вядомы як ''Inna Dharma Deli''), мост Ціці-Гантунг (Titi Gantung), будынак-офіс кампаніі {{iw|Плантанцыйная кампанія Лондан-Суматра|Лонсум|id|Perusahaan Perkebunan London Sumatra Indonesia}}, асабняк Чжан Яосюаня, будынак {{iw|Генеральная асацыяцыя плантатараў каўчуку на ўсходнім узбярэжжы Суматры|A.V.R.O.S.|en|General Association of Rubber Planters on the East Coast of Sumatra}}, будынак Варэнхёйс і воданапорная вежа Ціртанадзі. Дэлійскі султан (цяпер чыста цырыманіяльны тытул) да гэтага часу жыве ў палацы Маймун, пабудаваным у 1887—1891 гадах. [[Вялікая мячэць Медана]], пабудаваная ў 1906 годзе, была спраектавана ў мараканскім стылі нідэрландскім архітэктарам А. Ё. Дынгемансам<ref>{{ref-en}} {{Cite web |url=http://www.pac-nl.org/downloads/medanurbandevelopmentcp08.pdf |title=Medan Urban development by planters and entrepreneurs |access-date=2 студзеня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727161442/http://www.pac-nl.org/downloads/medanurbandevelopmentcp08.pdf |archive-date=27 ліпеня 2011 |url-status=live}}</ref>. === Тэматычныя паркі === Сярод турыстычных славутасцяў Медана ёсць некалькі паркаў забаў і [[аквапарк]]аў: * ''HillPark GreenHill City'' — адносна новы парк забаў у гадзіне язды ад Медана<ref>{{ref-en}} {{cite web |date=2008-06-10 |title=HillPark Theme Park GreenHill Sibolangit Review |url=http://www.medanku.com/hillpark-greenhill-sibolangit-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205547/http://www.medanku.com/hillpark-greenhill-sibolangit-review/ |archive-date=12 жніўня 2014 |access-date=19 лістапада 2014 |website=Medanku}}</ref>. * ''Pantai Cermin Themepark'' — аквапарк, размешчаны на пляжы Чэрмін, раён Серданг-Бедагай. * ''Wonder Water World'' — аквапарк у самым Медане, размешчаны ў цэнтральным дзелавым раёне Палонія. * ''Hairos Water Park'' — аквапарк, размешчаны недалёка ад Медана ў Дэлі-Сердангу. === Музеі === [[Файл:Museum Negeri Sumatera Utara Medan.jpg|thumb|right|250px|Музей Паўночнай Суматры]] {{iw|Музей Паўночнай Суматры||en|North Sumatra Museum}} — размешчаны на поўдзень ад цэнтра горада, быў афіцыйна адкрыты ў красавіку 1982 года міністрам адукацыі і культуры Дааедам Ёсефам. У аснове калекцыі музея ляжаць артэфакты этнічных груп Паўночнай Суматры. Музей Букіт-Барысан ({{lang|en|''Bukit Barisan Museum''}}) — ваенны музей, адкрыты брыгадным генералам Леа Лапулісай 21 чэрвеня 1971 года. У музеі, размешчаным па адрасе ''Jalan H. Zainul Arifin, 8'', захоўваецца шэраг гістарычных відаў зброі, якія выкарыстоўваліся падчас {{iw|Рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Інданезіі|паўстання 1958 года на Паўночнай Суматры|en|Revolutionary Government of the Republic of Indonesia}}, а таксама прадстаўлены карціны, якія паказваюць паўстанне супраць Нідэрландаў<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=North Sumatra Museum |url=http://www.indonesia-tourism.com/north-sumatra/north_sumatra_museum.html |publisher=Indonesia Tourism |access-date=19 лістапада 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110123948/http://www.indonesia-tourism.com/north-sumatra/north_sumatra_museum.html |archive-date=10 студзеня 2015}}</ref>. Міжнародны музей і галерэя дзікай прыроды Рахмат ({{lang|en|''Rahmat International Wildlife Museum & Gallery''}}) — выбітная калекцыя [[Таксідэрмія|таксідэрміі]], якая адкрылася ў 1999 годзе. Ён размешчаны на вуліцы ''Jalan Letjen S. Parman, 309''<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=A glimpse of wildlife in Medan museum |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/03/30/a-glimpse-wildlife-medan-museum.html |work=[[The Jakarta Post]] |first=Apriadi |last=Gunawan |access-date=8 верасня 2015 |date=30 сакавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305072908/http://www.thejakartapost.com/news/2011/03/30/a-glimpse-wildlife-medan-museum.html |archive-date=5 сакавіка 2016}}</ref>. == Транспорт == === Аэрапорт === {{main|Міжнародны аэрапорт Куаланаму}} [[Файл:KNO Medan apron.JPG|left|thumb|Міжнародны аэрапорт Куаланаму]] Міжнародны аэрапорт Куаланаму адкрыўся 25 ліпеня 2013 года ў якасці замены аэрапорта Палонія. Размешчаны ў 39 км ад цэнтра горада Медан, гэта першы аэрапорт Інданезіі, які мае прамыя чыгуначныя зносіны з горадам. Аэрапорт мае пасажырскі тэрмінал плошчай {{num|224298}} м² і абслугоўвае кампаніі [[Garuda Indonesia]], [[Indonesia AirAsia]], [[Lion Air]], [[Susi Air]] і [[Wings Air]]<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=All systems go for Medan |url=http://www.ttgmice.com/index.php/magazine/?ID=5650&term_id=&issues=177 |archive-url=https://archive.today/20130205054213/http://www.ttgmice.com/index.php/magazine/?ID=5650&term_id=&issues=177 |url-status=dead |archive-date=5 лютага 2013 |publisher=TTGmice |access-date=11 снежня 2012}}</ref>, якія здзяйсняюць прамыя ўнутраныя рэйсы ў многія буйныя гарады Суматры, а таксама міжнародныя пералёты праз востраў Ява ў розныя месцы за мяжой, уключаючы [[Малайзія|Малайзію]], [[Сінгапур]], [[Тайланд]], [[Саудаўская Аравія|Саудаўскую Аравію]] і [[Шры-Ланка|Шры-Ланку]]. === Марскі порт === [[Файл:Terminal Penumpang Bandar Deli (preview).jpg|thumb|right|250px|Тэрмінал ''Bandar Deli'' ў Белаване.]] Порт Белаван размешчаны на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Суматры, за 19 км на поўнач ад Медана, да яго можна дабрацца па чыгунцы праз канал на поўдзень ад вострава<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=Belawan |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/59159/Belawan |publisher=britannica |access-date=19 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129104853/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/59159/Belawan |archive-date=29 лістапада 2014 |url-status=live}}</ref>. Першапачаткова пабудаваная ў 1890 годзе для экспарту тытунёвых вырабаў у Еўропу, гавань была пашырана ў 1907 годзе за кошт новага ўчастка з улікам запытаў кітайскіх і мясцовых гандляроў. Рост плантацый каўчуку і пальмавага алею на поўначы Суматры ў пачатку ⅩⅩ стагоддзя прынёс у порт новае будаўніцтва. Некалькі буйных прычалаў былі пабудаваны ў 1920-х гадах, а да 1938 года порт апрацоўваў найбольшую вартасць грузаў ва ўсёй Нідэрландскай Ост-Індыі. Аб’ёмы гандлю істотна ўпалі пасля здабыцця Інданезіяй незалежнасці, але ў сярэдзіне 1960-х гадоў зноў дасягнулі ўзроўню да атрымання суверэнітэту. У выніку буйной рэструктурызацыі ў 1985 годзе быў пабудаваны кантэйнерны тэрмінал; ён амаль адразу ж ахапіў каля адной пятай кантэйнернага экспарту Інданезіі. Асноўныя экспартуемыя тавары ўключаюць каўчук, пальмавы алей, чай і кава<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=Port of Medan/Belawan |url=http://seaport.homestead.com/files/belawan.html |publisher=seaport.homestad |access-date=19 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150520204902/http://seaport.homestead.com/files/belawan.html |archive-date=20 траўня 2015 |url-status=live}}</ref>. У цяперашнім порце ёсць два тэрміналы. Першы, які абслугоўвае пасажыраў, прапануе паромныя перавозкі ў такія гарады, як Пенанг, [[Лангкаві]], [[Батам]], Джакарту і Сурабаю. Другі, міжнародны кантэйнерны тэрмінал Белаван, выкарыстоўваецца для экспартных і імпартных паслуг і з’яўляецца адным з найбуйнейшых партоў суднаходнай галіны ў Інданезіі. === Дарогі === Асноўныя дарогі праз Медана ўключаюць [[Транссуматранская магістраль|Транссуматранскую магістраль]] і платную дарогу Бельмера. Іншыя платныя дарогі звязваюць горад з аэрапортам, Бінджаем і Тэбінгтынггі. === Чыгунка === [[Файл:KRD Sri Lelawangsa departing Medan 1.jpg|left|thumb|Прыгарадны цягнік ''[[Sri Lelawangsa]]'' адпраўляецца са станцыі Медан.]] [[Файл:Railink Kuala Namu Medan Layang.jpg|thumb|right|Аэрапортавы паезд ''Railink'' на станцыі Медан.]] Найбуйнейшы чыгуначны вакзал горада — {{iw|Чыгуначная станцыя Медан|станцыя Медан|en|Medan railway station}}. У горадзе таксама ёсць шэраг невялікіх станцый, сярод якіх ''Medan Pasar'', ''Pulu Brayan'', ''Titi Papan'', ''Labuhan'' і ''Belawan''. З іх Ціці-Папан і Пулу-Браян абслугоўваюць выключна грузавыя цягнікі, а астатнія — таксама і пасажырскія. Экспрэс-цягнікі курсуюць паміж Меданам і такімі гарадамі, як {{iw|Тэбінгтынггі||en|Tebing Tinggi}}, {{iw|Пематангсіянтар||en|Pematangsiantar}}, {{iw|Танджунгбалай||en|Tanjungbalai (city)}} і {{iw|Рантаупрапат||en|Rantau Prapat}}, таксама здзяйсняюцца чыгуначныя зносіны паміж Меданам і міжнародным аэрапортам Куаланаму. Іншыя чыгуначныя лініі злучаюць Медан з такімі гарадамі, як Бінджай, і портам Белаван. [[Надземная чыгунка]], якая праходзіць па некалькіх чыгуначных лініях вакол Медана, дазваляе пазбегнуць [[Чыгуначны пераезд|чыгуначных пераездаў]] і памяншае заторы на дарогах<ref>{{ref-id}} {{cite news |last1=Siregar |first1=Wahyudi Aulia |title=Semester II-2019, Jalur Layang Kereta Api di Medan Beroperasi : Okezone Economy |url=https://economy.okezone.com/read/2017/07/13/320/1735104/semester-ii-2019-jalur-layang-kereta-api-di-medan-beroperasi |access-date=6 снежня 2018 |work=Okezone |date=13 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207102729/https://economy.okezone.com/read/2017/07/13/320/1735104/semester-ii-2019-jalur-layang-kereta-api-di-medan-beroperasi |archive-date=7 снежня 2018 |url-status=live}}</ref>. === Грамадскі транспарт === [[Файл:Trans Metro Deli KM2.jpeg|thumb|right|224px|Аўтобус ''Trans Metro Deli''.]] Як [[Мотарыкша|мотарыкшы]], так і [[Веларыкша|веларыкшы]] шырока даступныя ў Медане па таннай, загадзя абумоўленай цане. Таксама шырока выкарыстоўваюцца [[райдшэрынг]]авыя сэрвісы ''[[Gojek (кампанія)|Gojek]]'' і ''[[Grab (кампанія)|Grab]]''. Хоць таксі існуюць, большасць мясцовых жыхароў карыстаюцца сістэмай маршрутнага таксі, у Медане званыя {{lang|id|''sudako''}}. Гэтыя [[мікрааўтобус]]ы ідуць па маршрутах, пазначаных нумарамі, указанымі на аўтатранспарце. Карты маршрутаў не публікуюцца, а звычайна распаўсюджваюцца з вуснаў у вусны. У Медане і бліжэйшых гарадскіх раёнах ёсць дзве сістэмы [[Хуткасны аўтобусны транспарт|хуткаснага аўтобуснага транспарту]]: ''Trans Mebidang'' і ''Trans Metro Deli'', кожная з якіх мае некалькі дзейных калідораў. <div style=display:inline-table> '''Trans Mebidang''' {|class="wikitable" |- ! Калідор !! Адпраўленне — Прызначэнне |- |1 ||Medan — Binjai |- |2 ||Medan — Lubuk Pakam |} </div> <div style=display:inline-table> '''Trans Metro Deli''' {|class="wikitable" |- ! Калідор !! Адпраўленне — Прызначэнне |- |1 ||Pinang Baris — Lapangan Merdeka |- |2 ||Amplas — Lapangan Merdeka |- |3 ||Belawan — Lapangan Merdeka |- |4 ||Medan Tuntungan — Lapangan Merdeka |- |5 ||Tembung — Lapangan Merdeka |} </div> == Медыя == === Тэлебачанне === Тэлевізійныя станцыі Медана ўключаюць дзяржаўныя і прыватныя нацыянальныя сеткі, а таксама мясцовыя каналы. У горадзе мае штаб-кватэру грамадская станцыя TVRI Sumatera Utara, якая абслугоўвае ўсю Паўночную Суматру. У Медане даступныя наступныя каналы: {{columns-list|colwidth=15em| *CNN Indonesia *TVRI Sumatera Utara *Indosiar *MNCTV *Trans TV *ANtv *GTV *RCTI *SCTV *tvOne *Magna TV HD *Metro TV *Trans7 *NET. – 43 UHF *iNews – 45 UHF *DAAI TV – 49 UHF *RTV 53 UHF *MYTV – 55 UHF *Kompas TV – 59 UHF *CTV Network – 61 UHF }} === Радыёвяшчанне === ''Radio Republik Indonesia Medan'' — адзінае грамадскае радыё ў Медане. На некаторых мясцовых мовах транслююцца такія станцыі, як ''Kardopa Radio'' (на батакскай), ''CityRadio FM'' і ''A-Radio FM'' (на кітайскай) і ''Symphony FM'' (на малайскай). Сярод іншых папулярных станцый у Медане: ''Prambors FM'', ''MNC Trijaya FM'', ''I-Radio'', ''KISS FM'', ''VISI FM'' і ''Delta FM''. === Газеты === ''Мімбар Умум'' ({{lang|id|''Mimbar Umum''}}) — найстарэйшая газета Медана. Іншыя буйныя газеты, якія друкуюцца ў Медане, уключаюць ''{{iw|Waspada||en|Waspada}}'', ''Analisa'', ''Jurnal Medan'', ''Berita Sore'', ''Harian Global'', ''Harian Medan Bisnis'', ''Sumut Pos'', ''Posmetro Medan'', ''Sinar Indonesia Baru'' і ''{{iw|Tribun Medan||en|Tribun Network}}'', а таксама нацыянальныя газеты на мандарынскай мове, такія як ''Harian Indonesia'' ({{lang|zh|印尼星洲日报}}), ''{{iw|Guoji Ribao||en|International Daily News}}'' ({{lang|zh|国际日报}}) і ''Indonesia Shangbao'' ({{lang|zh|印度尼西亞商报}}), і англамоўныя, як ''{{iw|The Jakarta Post||en|The Jakarta Post}}''. === Літаратура === З 1930-х па 1960-я гады Медан быў крыніцай асноўнага корпуса інданезійскай літаратуры, вядомага як «Roman Medan». У гэтых кнігах звычайна апісвалася мясцовае жыццё Медана і прылеглых раёнаў Дэлі. У Медане выраслі некалькі пісьменнікаў любоўных раманаў, сярод якіх {{iw|Абдул Малік Карым Амрулах|Хамка|en|Hamka}}, Юсуф Суіб, Тамар Джая, Мату Мона, {{iw|Ахмад Дамхуры||id|A. Damhoeri}} і іншыя<ref>{{ref-id}} Koko Hendri Lubis, Roman Medan: Sebuah Kota Membangun Harapan, PT Gramedia Pustaka Utama, Jakarta, 2018</ref>. == Ахова здароўя == {{Падвойная выява|right|Elisabeth medan.jpg|200|Murni Teguh Memorial Hospital Building.jpg|230|Шпіталь Святой Лізаветы|Шпіталь Мурні-Тэгух}} У Медане дзейнічаюць больш за 30 бальніц: тры дзяржаўныя, а астатнія прыватныя. {{columns-list|colwidth=15em| * Адвентысцкі шпіталь (Advent Hospital) * Бальніца агульнага профілю імя Адама Маліка (Adam Malik General Hospital) * Бальніца агульнага профілю Пірнгадзі (Pirngadi General Hospital) * Бальніца агульнага профілю Мітра Седжаці (Mitra Sejati General Hospital) * Бальніца агульнага профілю Хаджы (Haji General Hospital) * Ваенны шпіталь Путры Хіджау (Putri Hijau Military Hospital) * Метадысцкі шпіталь (Methodist Hospital) * Шпіталь Святой Лізаветы (St. Elisabeth Hospital) * Martha Friska Hospital * Columbia Asia Hospital * Permata Bunda Hospital * Murni Teguh Hospital * Siloam-Dhirga Surya Hospital * Imelda Hospital * Vina Estetica Hospital * Stella Maris Hospital * Bunda Thamrin Hospital * Royal Prima Hospital * Sumatra Eye Center }} == Адукацыя == === Пачатковыя, сярэднія і старшыя школы === [[Файл:Chandra Kusuma School.jpg|thumb|right|200px|Галоўны будынак школы Чандра-Кумала, у якім знаходзяцца класы, спартыўная зала, аўдыторыя і адміністрацыя.]] У Медане зарэгістравана больш за 827 [[Пачатковая школа|пачатковых школ]], 337 [[Сярэдняя школа|сярэдніх школ]] і 288 старшых школ, уключаючы [[Дзяржаўная ўласнасць|дзяржаўныя]], [[Прыватная школа|прыватныя]], рэлігійныя і [[Міжнародная школа|міжнародныя]] школы. {{columns-list|colwidth=25em| * Адукацыйны фонд «Харапан» («Надзея»; {{lang|id|''Yayasan Pendidikan Harapan''}}) * Адукацыйны фонд Шафіятуль Амаліі ({{lang|id|''Yayasan Pendidikan Shafiatul Amaliyah''}}) * Вучылішча Святога Томаса ({{lang|id|''Perguruan Santo Thomas Medan''}}) * Меданская незалежная школа ({{lang|en|''Medan Independent School''}}) * Метадысцкая старшая школа ({{lang|en|''Methodist High School (2–3)''}}) * Прафесійная школа Тэлком ({{lang|en|''Telkom Vocational School''}}) * Сінгапурскія міжкультурныя школы ({{lang|en|''Singapore Intercultural Schools Medan''}}) * Сярэдняя школа Сутома ({{lang|en|''Sutomo School (1–2)''}}, {{lang|zh|''蘇東中學''}})<ref>{{Cite news|url=https://seputarlampung.pikiran-rakyat.com/nasional/pr-973699341/3-sma-terbaik-di-medan-sumatera-utara-untuk-referensi-ppdb-2022-ini-profil-lengkap-dan-alamatnya|title=3 Best High Schools for recommendation in Medan|date=10 лютага 2022|newspaper=Kabar Lampung|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * Школа Наньян Чжы Хуэй ({{lang|en|''Nanyang Zhi Hui School''}}, {{lang|zh|''南洋之晖学校''}}) * Школа Чандра-Кумала ({{lang|id|''Sekolah Chandra Kumala''}}) * Школа Чынта-Будая/Чунвэнь ({{lang|id|''Sekolah Cinta Budaya/Chong Wen''}}) * Prime One School * SMA Negeri 1 Medan <small>(дзяржаўная старшая школа)</small> * SMA Negeri 2 Medan <small>(дзяржаўная старшая школа)</small> * SMA Negeri 3 Medan <small>(дзяржаўная старшая школа)</small> * SMA Negeri 4 Medan <small>(дзяржаўная старшая школа)</small> * SMP Negeri 18 Medan <small>(дзяржаўная сярэдняя школа)</small> }} === Універсітэты і вучылішча === [[Файл:Gedung Pascasarana Universitas Negeri Medan - panoramio.jpg|thumb|right|200px|Меданскі дзяржаўны універсітэт, аспірантура.]] У лік 72 зарэгістраваных універсітэтаў<ref>{{ref-en}} {{Cite news|url=https://www.4icu.org/id/north-sumatra/|title=Top Universities in North Sumatra|date=10 студзеня 2022|newspaper=UniRank|access-date=30 жніўня 2022}}</ref>, акадэмій, палітэхнічных інстытутаў і каледжаў Медана ўваходзяць: {{columns-list|colwidth=15em| *Інданезійскі метадысцкі ўніверсітэт ({{lang|id|''Universitas Methodist Indonesia''}}) *Меданская акадэмія турызму *Меданскі дзяржаўны палітэхнікум ({{lang|id|''Politeknik Negeri Medan''}}) *Меданскі дзяржаўны універсітэт ({{lang|id|''Universitas Negeri Medan''}})<ref>{{ref-en}} {{Cite news|url=https://www.topuniversities.com/universities/state-university-medan|title=State University of Medan|date=16 ліпеня 2015|newspaper=Top Universities|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> *Меданскі тэхналагічны інстытут *Мухамадыйскі Універсітэт Паўночнай Суматры ({{lang|id|''Universitas Muhammadiyah Sumatera Utara''}}) *Універсітэт Дарма-Агунг ({{lang|id|''Universitas Darma Agung (UDA)''}}) *Універсітэт Дхармавангса ({{lang|id|''Universitas Dharmawangsa''}}) *Універсітэт Паўночнай Суматры ({{lang|id|''Universitas Sumatera Utara''}})<ref>{{ref-en}} {{Cite news|url=https://www.topuniversities.com/universities/universitas-sumatera-utara|title=Universitas Sumatera Utara|date=16 ліпеня 2015|newspaper=Top Universities|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> *Універсітэт Пеліта-Харапан ({{lang|id|''Universitas Pelita Harapan''}}) *HKBP Nommensen University *IT&B Campus *Mikroskil University *Prima University *STBA-PIA (亚洲-国际友好学院) *STIE Eka Prasetya *Universitas Pembangunan Panca Budi }} == Спорт == [[Футбол]] — адзін з найпапулярнейшых відаў спорту ў Медане, тут ёсць пяць мясцовых клубаў: {{iw|PSMS Medan|''Persatuan Sepakbola Medan dan Sekitarnya''|en|PSMS Medan}} (вядомы як ''PSMS Medan''), ''Medan Jaya'', ''Medan Chiefs'', ''Bintang PSMS'' і ''Medan United''. Для футбольных матчаў у асноўным выкарыстоўваецца шматмэтавы стадыён Тэладан. У Медане таксама ёсць трэніровачны цэнтр [[ушу]] ''Jalan Plaju'' і [[баскетбол]]ьны клуб ''Angsapura Sania''. == Міжнародныя адносіны == === Консульствы === У Медане размяшчаюцца такія замежныя консульствы і пасольствы<ref name="Perpustakaan Nasional">{{ref-id}} {{cite web|url= https://www.perpusnas.go.id/directory.php?lang=id&id=Kedutaan%20Besar%20dan%20Konsulat%20Asing|title= Kedutaan Besar dan Konsulat Asing|access-date= 30 жніўня 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220814205036/https://www.perpusnas.go.id/directory.php?lang=id&id=Kedutaan%20Besar%20dan%20Konsulat%20Asing|archive-date= 14 жніўня 2022|url-status= dead}}</ref>: {{Div col|colwidth=22em}} * {{AUS}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.directory.gov.au/portfolios/foreign-affairs-and-trade/department-foreign-affairs-and-trade/dfat-overseas-representation/i/indonesia/medan|title=Australian Consulate Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў і гандлю Аўстраліі]]|access-date=30 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830162711/https://www.directory.gov.au/portfolios/foreign-affairs-and-trade/department-foreign-affairs-and-trade/dfat-overseas-representation/i/indonesia/medan|archive-date=30 жніўня 2022|url-status=dead}}</ref> * {{BEL}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://embassy-finder.com/belgium_in_medan_indonesia|title=Honorary Consulate of Belgium in Medan |publisher=[[Федэральная дзяржаўная служба замежных спраў Бельгіі]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{DEU}}<ref>{{ref-id}} {{cite web|url=https://jakarta.diplo.de/id-id/botschaft/honorarkonsuln/hkmedan/1808298|title=Konsul Kehormatan Republik Federal Jerman di Medan/Sumatera-Utara|publisher=[[Міністэрства замежных спраў ГДР]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{DNK}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://indonesien.um.dk/en/about-us/danish-consulates|title=The Danish consulates in Indonesia (Medan)|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Даніі]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{USA}}<ref>{{ref-id}} {{cite web|url=https://id.usembassy.gov/id/embassy-consulates-id/medan-id/|title=Konsulat AS di Medan |publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{IND}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.cgimedan.gov.in/|title=Consulate General of India, Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Індыі]]|access-date=30 жніўня 2022|archive-date=8 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608074416/https://www.cgimedan.gov.in/|url-status=dead}}</ref> * {{CHN}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=http://medan.china-consulate.gov.cn/indo/|title=Consulate-General of the People's Republic of China in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Кітайскай Народнай Рэспублікі]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{MAS}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.kln.gov.my/web/idn_medan/home?p_p_id=101_INSTANCE_gFDAPabMfN1E&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=_118_INSTANCE_v02bBtTNR3NC__column-2&p_p_col_count=2&_101_INSTANCE_gFDAPabMfN1E_delta=5&_101_INSTANCE_gFDAPabMfN1E_keywords=&_101_INSTANCE_gFDAPabMfN1E_advancedSearch=false&_101_INSTANCE_gFDAPabMfN1E_andOperator=true&p_r_p_564233524_resetCur=false&_101_INSTANCE_gFDAPabMfN1E_cur=2|title=Consulate General of Malaysia, Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Малайзіі]] |access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{NOR}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.norway.no/en/indonesia/norway-indonesia/about-embassy/#NorwegianConsulates|title=Norwegian consulate in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Нарвегіі]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{NED}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.netherlandsandyou.nl/your-country-and-the-netherlands/indonesia/about-us/consulate-medan|title=Netherlands Honorary Consulate in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Нідэрландаў]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{POL}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.gov.pl/web/indonesia-en/honorary-consulates|title=Poland Honorary Consulate in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных справаў Польшчы]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{SGP}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://www.mfa.gov.sg/medan|title=Consulate-General of the Republic of Singapore in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Сінгапура]]|access-date= 30 жніўня 2022}}</ref> * {{THA}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=http://www.thaiembassyjakarta.com/en/about-us/royal-thai-honorary-consulates-in-indonesia/|title=Royal Thai Honorary Consulate in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Тайланда]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{TUR}}<ref>{{ref-en}} {{cite web|url=https://turkey-e-visa.com/consulate/turkish-honorary-consulate-in-medan-indonesia/|title=Turkish Honorary Consulate in Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Турцыі]]|access-date=30 жніўня 2022}}</ref> * {{JPN}}<ref>{{ref-id}} {{cite web|url=https://www.medan.id.emb-japan.go.jp/itpr_id/b_000006.html|title=Konsulat Jenderal Jepang di Medan|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Японіі]]|access-date=30 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830162712/https://www.medan.id.emb-japan.go.jp/itpr_id/b_000006.html|archive-date=30 жніўня 2022|url-status=dead}}</ref> {{div col end}} === Гарады-пабрацімы === Медан [[Параднёныя гарады|параднёны]] з наступнымі гарадамі<ref>{{ref-id}} {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423025117/http://pemkomedan.go.id/news_detail.php?id=106 |url=http://www.pemkomedan.go.id/news_detail.php?id=106 |title=Medan Menjalin Hubungan Kota Kembar Keempat |access-date=10 верасня 2013 |archive-date=23 красавіка 2007 |url-status=dead}}</ref>: * {{Сцяг Малайзіі}} [[Джорджтаўн (Пінанг)|Джорджтаўн]], [[Пінанг]], [[Малайзія]] (10 кастрычніка [[1984]])<ref name="Michelmann2009">{{ref-en}} {{cite book|author=Hans Michelmann|title=Foreign Relations in Federal Countries|url=https://books.google.com/books?id=U1gZqQQPIEwC&pg=PA198|date=28 студзеня 2009|publisher=McGill-Queen's Press – MQUP|isbn=978-0-7735-7618-6|pages=198–}}</ref> * {{Сцяг Японіі}} [[Ітыкава (горад)|Ітыкава]], [[Тыба (прэфектура)|Тыба]], [[Японія]] (4 лістапада [[1989]])<ref>{{ref-en}} {{cite web|title=A Sight-seeing Guide to Ichikawa City's International Exchanges|url=http://www.city.ichikawa.lg.jp/common/000295020.pdf|website=city.ichikawa.lg.jp|publisher=Ichikawa|date=Лістапад 2018|access-date=2020-04-08|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225060408/https://www.city.ichikawa.lg.jp/common/000295020.pdf|url-status=dead}}</ref> * {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Кванджу]], [[Паўднёвая Чала]], [[Паўднёвая Карэя]] (24 верасня [[1997]])<ref>{{ref-en}} {{cite web |title=Sister Cities|url=https://www.gwangju.go.kr/eng/contentsView.do?pageId=eng17|website=gwangju.go.kr|publisher=Gwangju|access-date=2020-04-13}}</ref> * {{Сцяг Кітая}} [[Чэнду]], [[Сычуань]], [[Кітай]] (17 снежня 2002)<ref name=ChenduSisterCities>{{ref-en}} {{cite web|title=Chengdu Sister and partner cities|url=http://www.gochengdu.cn/news/our-sister-cities/city-profile-exchange-activities/our-sister-cities-a2101.html|access-date=19 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619055314/http://www.gochengdu.cn/news/our-sister-cities/city-profile-exchange-activities/our-sister-cities-a2101.html|archive-date=19 чэрвеня 2018|url-status=live}}</ref> * {{Сцяг ЗША}} [[Мілуокі]], [[Вісконсін]], [[ЗША]] (30 кастрычніка 2014)<ref>{{ref-en}} {{cite web |url=http://onmilwaukee.com/buzz/articles/sistercitymedan.html |title=City will host Indonesian sister city signing ceremony Thursday |date=28 кастрычніка 2014 |publisher=onMilwaukee.com |type=online magazine, press release |access-date=16 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104055213/http://onmilwaukee.com/buzz/articles/sistercitymedan.html |archive-date=4 лістапада 2014 |url-status=live}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Бурханудзін Харахап]] — нацыянальны герой Інданезіі, дзявяты прэм’ер-міністр Інданезіі {{зноскі}} == Спасылкі == {{portal|Інданезія}} * {{Commonscat-inline|Medan}} * [https://web.archive.org/web/20040817083134/http://www.pemkomedan.go.id/ Афіцыйны ўрадавы сайт] {{ref-id}} * [https://web.archive.org/web/20151113012433/http://medanesia.com/topic/31/sejarah-kota-medan Medanesia — Форум аб Медане] {{ref-id}} * [http://www.dharssi.org.uk/travel/indonesia/map.html Карта паўночнай Суматры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060219100418/http://www.dharssi.org.uk/travel/indonesia/map.html |date=19 лютага 2006 }} * [http://medan.m-heritage.org/about_medan/ Спадчына Медана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090120034940/http://medan.m-heritage.org/about_medan/ |date=20 студзеня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Інданезіі]] [[Катэгорыя:Паўночная Суматра]] j396038y9hw7vkw6dc6q4sg87abp61i 0 97922 5175258 5172723 2026-08-04T09:26:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175258 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Aster tongolensis0.jpg | image title = | image descr ={{bt-bellat||Aster tongolensis}} | regnum = Расліны | rang = Род | latin = Aster | author = [[L.]], 1753 {{typus}} | wikispecies = Aster }} '''Астра'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|21}}</ref> (''Aster'') — [[род, біялогія|род]] [[Трава|травяністых]] раслін сямейства {{bt-bellat|Астравыя|Asteraceae}}, які ўключае больш за 200 відаў, шырока распаўсюджаных у культуры як дэкаратыўныя расліны з прыгожымі кветкамі (на самай справе гэта не асобныя кветкі, а суквецці). == Апісанне == Астры — аднагадовыя і шматгадовыя карэнішчавыя травы з простымі лісцем. [[Суквецце|суквецці]] — кошыкі, сабраныя ў складаныя комплексы ў выглядзе шчытка або мяцёлкі; краявыя кветкі — язычковыя, іх афарбоўка вельмі разнастайная; цэнтральныя — дробныя, трубчастыя, як правіла, жоўтага колеру. == Пашырэнне == Род налічвае, па розных ацэнках, ад 200 да 500 відаў, з іх больш за палова растуць у дзікім выглядзе ў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Культурныя астры сталі вядомыя ў Еўропе з XVII стагоддзя: іх насенне таемна прывёз з [[Кітай|Кітая]] французскі манах [[Нікаля Інкарвіль]]<ref>[https://web.archive.org/web/20050218015800/http://shp.by.ru/psy/flowers/genealog/4.shtm Родословная цветов — Астра] {{ref-ru}}</ref>. Некаторыя сарты — з махрыстымі кветкамі, якія нагадваюць [[Хрызантэма|хрызантэмы]], чыста белага або чырвонага і блакітнага колераў з разнастайнымі адценнямі. Разводзіцца астра насеннем: у сакавіку — красавіку іх сеюць у каганцы або халодную шклярніцу; усходы пікіруюць, а затым у маі высаджваюць у грунт, — у друзлую, пажыўную, добра асветленую глебу. Квітнее з канца ліпеня да позняй восені. {{bt-bellat||Callistephus chinensis}} вывезена з [[Кітай|Кітая]], лік яе гатункаў перавышае чатыры тысячы. == Віды == На тэрыторыі былога [[СССР]] расце 26 відаў астраў. У Беларусі ў дзікай прыродзе 5 відаў<ref>{{Cite web |url=http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&gen=Aster |title=База Растения Беларуси |access-date=16 лістапада 2011 |archive-date=6 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306060040/http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&gen=Aster |url-status=dead }}</ref> * {{bt-latbel|Aster amellus|Астра стэпавая|Астра дзікая}} * {{bt-latbel|Aster lanceolatus}} * {{bt-latbel|Aster novae-angliae}} * {{bt-latbel|Aster novi-belgii|Астра віргінская}} * {{bt-latbel|Aster salignus|Астра вярбовая}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://flower.onego.ru/other/aster.html Астра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120102200813/http://flower.onego.ru/other/aster.html |date=2 студзеня 2012 }} в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=21 лістапада 2012 }} {{ref-ru}} * [http://www.sadovnica.ru/cvet/index.php?aid=10 Астра многолетняя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090620153109/http://www.sadovnica.ru/cvet/index.php?aid=10 |date=20 чэрвеня 2009 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)]] rcaia9enjug0td15rhhnampuqfgy606 4 98193 5175045 5150261 2026-08-03T18:16:49Z Антон 740 76022 5175045 wikitext text/x-wiki {{Архівы| * [[/2011|2011]] * [[/2020|2020]] * [[/2021|2021]] * [[/2022|2022]] * [[/2023|2023]] * [[/2024|2024]] * [[/2025|2025]] }} == 68 == Выпуск № 68 ''Беларуская Вікіпедыя:'' '''Навіны раздзела:''' * У лютым 2026 колькасць [[Адмысловае:ActiveUsers|актыўных удзельнікаў]] (перыяд 30 дзён) дасягнула [[Адмысловае:Statistics|469]] * [[4 лютага]] 2026 быў напісаны [[Пераходная вуліца (Мінск)|260 000-ы артыкул]] * [[15 лютага]] 2026 падведзены вынікі конкурсу «[[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025|Артыкулы года — 2025]]» '''Статыстыка:''' * За месяц створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-03-01|2554 артыкулы]] '''Выдатныя артыкулы:''' Не абраны артыкул [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]] '''Іншыя вікіпраекты:''' * [[15 лютага]] 2026 Беларускія Вікікнігі перайшлі парог у [[:be:b:Адмысловае:Statistics|8000]] правак ''Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца):'' '''Навіны раздзела:''' * [[11 лютага]] 2026 прынята як рэкамендацыя старонка [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Даступнасьць|Даступнасьць]], наконт якой на форуме пачата [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Форум#Вікіпэдыя:Даступнасьць|абмеркаванне]] '''Статыстыка:''' * За месяц створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-03-01|97 артыкулаў]] ''Падрыхтаваў удзельнік [[user:Антон 740|Антон 740]]'' == 69 == Выпуск № 69 ''Беларуская Вікіпедыя:'' '''Навіны раздзела:''' * [[8 сакавіка]] 2026 пачаўся конкурс «[[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus|WikiGap 2026 Belarus]]», вынікі якога падведзены [[12 красавіка]] * [[15 красавіка]] 2026 агульная колькасць [[Адмысловае:ListUsers|зарэгістраваных удзельнікаў]] дасягнула [[Адмысловае:Statistics|165 000]] '''Статыстыка:''' * У сакавіку створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-04-01|813 артыкулаў]], у красавіку — [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-05-01|641 артыкул]] '''Статусы:''' * У красавіку сцяг [[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратара]] атрымаў удзельнік [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]], удзельнік [[user:MocnyDuham|MocnyDuham]] не атрымаў сцяга [[:ru:Википедия:Ревизоры|схавальніка]] '''Добрыя артыкулы:''' Абраны артыкул [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]] '''Іншыя вікіпраекты:''' * [[27 красавіка]] 2026 у Беларускіх Вікікрыніцах агульная колькасць [[:be:s:Катэгорыя:Аўтары|аўтараў]] дасягнула [[:be:s:Адмысловае:Statistics|1000]] * У красавіку сцяг [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт на статус адміністратара Удзельнік:Plaga med|адміністратара інтэрфейсу]] ў Беларускім Вікіслоўніку атрымаў на 6 месяцаў удзельнік [[user:Plaga med|Plaga med]] ''Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца):'' '''Статыстыка:''' * У сакавіку створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-04-01|154 артыкулы]], у красавіку — [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-05-01|104 артыкулы]] '''Добрыя артыкулы:''' Выстаўлены кандыдатам артыкул [[:be-tarask:Выдрыца (урочышча)|Выдрыца (урочышча)]] ''Падрыхтаваў удзельнік [[user:Антон 740|Антон 740]]'' == 70 == Выпуск № 70 ''Беларуская Вікіпедыя:'' '''Навіны раздзела:''' * [[15 мая]] 2026 пачаўся конкурс «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю|Вікі любіць Зямлю-2026]]» '''Статыстыка:''' * За месяц створаны [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-06-01|681 артыкул]] '''Статусы:''' * У маі для ўдзельніка [[user:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ухвалены сцяг [[:ru:Википедия:Ревизоры|схавальніка]], сцяг [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|аўтадаглядчыка]] атрымаў удзельнік [[user:Feeleman|Feeleman]] '''Добрыя артыкулы:''' Выстаўлены кандыдатам артыкул [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] ''Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца):'' '''Статыстыка:''' * За месяц створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-06-01|104 артыкулы]] '''Добрыя артыкулы:''' Абраны артыкул [[:be-tarask:Гараватка (трылёгія)|Гараватка (трылёгія)]] ''Падрыхтаваў удзельнік [[user:Антон 740|Антон 740]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць| ]] lxt6gzw4qocp4ujhr3p10eopmvnvyiy 0 102930 5175051 4408635 2026-08-03T18:41:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175051 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Пазіцыйная карта = Індыйскі акіян |Назва = Амстэрдам |Нацыянальная назва= fr/Amsterdam |Карта = AmsterdamIsl Map be.png |Акваторыя = Індыйскі акіян |Краіна = Францыя |Рэгіён = Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі |lat_dir = S |lat_deg = 37 |lat_min = 50 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 77 |lon_min = 33 |lon_sec = |region = FR-TF |CoordScale = |Плошча = 55 |Плошча заліваў = |Вышыня = 867 |Насельніцтва = 30 |Год = 2012 |Выява = - panoramio (4618).jpg |Памер выявы = |Подпіс выявы = Паўночны бераг |Катэгорыя на Вікісховішчы = Île Amsterdam }} {{значэнні}} '''Амстэрдам''' ({{lang-fr|Amsterdam}}) — [[востраў]] на поўдні [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]]. Уваходзіць у склад [[Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі|Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый]]. Плошча — 55 км². Афіцыйна сталага насельніцтва няма<ref>[http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/islands/indian/amstrdam.htm worldatlas.com]</ref>, аднак на Амстэрдаме працуюць вучоныя (30 чалавек у [[2012]] г.)<ref>[http://basementgeographer.com/ile-amsterdam-isolated-in-the-indian-ocean/ Île Amsterdam: Isolated in the Indian Ocean] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161220063334/http://basementgeographer.com/ile-amsterdam-isolated-in-the-indian-ocean/ |date=20 снежня 2016 }}</ref>. == Геаграфія == [[Выява:AmsterdamIsl Map be.png|thumb|left|Карта]] Востраў Амстэрдам знаходзіцца ў 4292 км на паўднёвы ўсход ад [[Афрыка|Афрыкі]], у 3364 км на паўднёвы захад ад [[Мацярык Аўстралія|Аўстраліі]], у 3280 км на поўнач ад [[Антарктыда|Антарктыды]], у 5101 км на поўдзень ад [[Азія|Азіі]], у 1390 км на паўночны ўсход ад [[архіпелаг]]а [[Кергелен]]. Складае адзіны архіпелаг разам з [[востраў Сен-Поль|востравам Сен-Поль]], што размяшчаецца ў 92 км на поўдзень. Форма вострава Амстэрдам нагадвае [[авал]], выцягнуты з поўначы на поўдзень. Даўжыня - 9,45 км. Найбольшая шырыня - 4,49 км. Мае [[вулкан]]ічнае паходжанне. Вулкан застаецца актыўным. Апошняе вывяржэнне зафіксавана ў [[1792]] г.<ref>[http://www.livescience.com/48977-wave-clouds-amsterdam-island.html Kelly Dickerson, Volcanic Island Makes 'Rippling' Cloud Waves]</ref> Рэльеф паверхні [[гара|гарысты]], складзены [[базальт]]амі. Найвышэйшыя пункты — горы Мон-дэ-ла-Дзіў (881 м) і Гран-Марміт (742 м). [[Клімат]] марскі вільготны<ref>{{Cite web |url=http://www.amsterdam-island.climatemps.com/ |title=Amsterdam Island Climate & Temperature |access-date=24 студзеня 2015 |archive-date=1 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101011656/http://www.amsterdam-island.climatemps.com/ |url-status=dead }}</ref>. [[Надвор’е]] ў значнай ступені вызначаецца прахалоднымі [[вецер|вятрамі]] з поўдню і цёплымі субтрапічнымі акіянічнымі плынямі з поўначы. Сярэднегадавая тэмпература складае +13,8&nbsp;°C. Найбольш цёплы месяц — [[люты]], калі сярэдняя тэмпература трымаецца каля +17&nbsp;°C. У [[жнівень|жніўні]] яна паніжаецца да +11,1&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1119 мм. == Прырода == [[Флора]] і [[фаўна]] вострава Амстэрдам сфарміраваліся ў выніку яго ізаляцыі ад [[кантынент]]аў і адметнага [[клімат]]ычнага становішча на шляху прахалодных субантарктычных вятроў і цёплых субтрапічных плыняў. Вядомы толькі 1 мясцовы від [[дрэва]] ''Phylica nitida'' з маленькім вузкім [[ліст|лісцем]] і духмянымі жоўтымі [[кветка]]мі. Яно дасягае 6 - 7 м у вышыню. Бліжэйшае месца, дзе сустракаецца гэта дрэва — [[астравы Трыстан-да-Кунья]] і [[Востраў Гоф|Гоф]] у [[Атлантычны акіян|Атлантыцы]]. У апісанні [[1796]] г. ''Phylica nitida'' ўтварала суцэльны [[лес]], які апяразваў прыбярэжныя схілы да 250 м у вышыню і пакрываў амаль траціну ўсёй паверхні сушы. У наш час зараснікі дрэва складаюць толькі 8 га<ref>[http://www.worldwildlife.org/ecoregions/at0802 South Indian Ocean--Amsterdam and Saint-Paul Islands]</ref>. Таксама сустракаюцца разнастайныя [[трава|травы]] і [[папараць|папараці]]. Жывёльны свет бедны. У мінулым на востраве налічвалася 22 віды марскіх [[птушкі|птушак]], у нашы дні — толькі 11. На ўзбярэжжы размножваюцца і бавяць час [[марскія сланы]] і [[Сапраўдныя цюлені|цюлені]]. У пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. у выніку дзейнасці чалавека гэтыя жывёлы апынуліся на мяжы вымірання, аднак захаваліся дзякуючы праграме выратавання. У [[1871]] г. на востраў Амстэрдам было ўвезена 5 [[карова|кароў]]. Іх статак паступова павялічыўся да 200 галоў і існаваў 139 гадоў амаль без умяшання чалавека. Акрамя таго, дзякуючы чалавеку на востраве апынуліся [[Каза свойская|козы]], [[Свойская свіння|свінні]], [[пацукі]] і [[мыш]]ы. З [[1987]] г. дзейнічае праграма ачышчэння Амстэрдама ад інтрадуцыраваных відаў. У [[2010]] г. пасля доўгіх дыскусій былі вывезены здзічэлыя каровы. == Гісторыя == Востраў Амстэрдам быў адкрыты і ўпершыню апісаны [[18 сакавіка]] [[1522]] г. [[Хуан Себасцьян Элькана|Х. С. Элькана]]. Сучасная назва была дадзена [[Нідэрланды|галандскім]] губернатарам [[Галандская Ост-Індская кампанія|Ост-Індыі]], [[:nl:Antonio van Diemen|А. ван Дыменам]] у [[1633]] г. падчас яго вандроўкі на [[востраў Ява]]. У [[1793]] г. усходняе ўзбярэжжа вострава было ўпершыню дэталёва вывучана [[Францыя|французскай]] даследчай экспедыцыяй. У [[18 стагоддзе|XVIII]] - [[19 стагоддзе|XIX]] стст. востраў Амстэрдам наведваўся пераважна рыбакамі і кітабоямі, якія палявалі на [[ластаногія|ластаногіх]] і ў значнай ступені спрыялі парушэнню [[экалогія|экалагічнай]] раўнавагі. У [[1843]] г. на Амстэрдаме высаджваўся губернатар [[Рэюньён]]а. У [[1870]] - [[1871]] гг. адбылася першая няўдалая спроба каланізацыі селянінам з гэтай французскай тэрыторыі. Аднак свойская жывёла, застаўленая каланістамі, захавалася і хутка распладзілася. У [[1893]] г. востраў быў фармальна абвешчаны валоданнем Францыі. У [[1949]] г. група французскіх [[вучоны]]х заснавала на Амстэрдаме навуковую базу, якая ў далейшым стала важным цэнтрам вывучэння [[Надвор’е|надвор'я]], сусветнага [[клімат]]а і міграцый [[птушкі|птушак]] на поўдні [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]]. У [[2006]] г. уключаны ў склад [[Нацыянальны запаведнік Французскіх Паўднёвых тэрыторый|Нацыянальнага запаведніка Французскіх Паўднёвых тэрыторый]]. == Галерэя == <gallery> Vue depuis le Marion Dufresne.jpg|Заходні бераг Phylica arborea.JPG|Флора First Voyage Round The World Amsterdam.png|Адкрыццё Амстэрдама. Малюнак 1874 г. Martin de Viviès depuis l'hélico.jpg|Навуковая станцыя на поўначы вострава </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.szakolczai.com/cyril/paysages.htm Фотаальбомы архіпелага Амстэрдам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080509020209/http://www.szakolczai.com/cyril/paysages.htm |date=9 мая 2008 }} * [http://www.farvoyager.com/siov/amst1.html Фатаграфіі вострава Амстэрдам] * [http://ams54.free.fr/index.html Востраў Амстэрдам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303204822/http://ams54.free.fr/index.html |date=3 сакавіка 2016 }} — сайт пра востраў на [[Французская мова|французскай мове]] * [http://www.discoverfrance.net/Colonies/St-Paul_Amsterdam.shtml Гісторыя астравоў Сен-Поль і Амстэрдам на англійскай мове] {{Заморскія ўладанні Францыі}} [[Катэгорыя:Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі]] [[Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] [[Катэгорыя:Вулканічныя астравы]] 7fz9zchzq5lp5kc3eydpccfimutuaoz 0 103508 5175183 5174869 2026-08-04T07:38:52Z Ueschar 151377 удакладненне 5175183 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = | image descr = Слімак {{bt-bellat||Cepaea hortensis}} | image title = Cepaea hortensis | parent = Mollusca | rang = Клас | latin = Gastropoda | author = [[Жорж Леапольд Кюўе|Cuvier]], [[1797]]<ref name=blainville>de Blainville M. ''[http://books.google.com/books?id=Zh4AAAAAQAAJ&hl=ru&pg=PA179#v=onepage&q=gastropoda&f=false Gastropoda]'' in ''Dictionnaire des sciences naturelles'', Tome XVIII, 1820, 179–178.</ref> | syn = | children name = | children = | wikispecies = Gastropoda | commons = Category:Gastropoda | itis = 69459 | ncbi = 6448 | eol = 15516635 | grin = }} '''Бруханогія малюскі''', або '''гастраподы,''' часам '''смаўжы'''{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа бруханогіх малюскаў (Gastropoda). У навейшых тлумачальных слоўніках і падручніках смоўж часцей выступае як сінонім тэрміна [[слімак]]. У беларускіх гаворках слова таксама можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}} (''Gastropoda'' ад {{lang-grc|γαστήρ}} —"бруха" і {{lang-grc|Πούς}} — «нага») — самы шматлікі [[Клас (біялогія)|клас]] [[Малюскі|малюскаў]]. Асноўнай прыкметай бруханогіх малюскаў з’яўляецца торс, гэта значыць паварот вантробнага мяшка на 180°. Акрамя таго, для большасці гастраподаў характэрнай прыкметай з’яўляецца наяўнасць турбаспіральнай ракавіны. Адрозніваюцца задняшчэлепныя, пярэдняшчэлепныя і лёгачныя бруханогія. == Апісанне == Цела асіметрычнае, укрыта ракавінай розных памераў (вышыня 0,5 мм — 70 см) і формаў (высокаканічныя, плоскаспіральныя, сподачкападобныя), складаецца з галавы, вантробнага мяшка са скурнай складкай-мантыяй, нагі. Галаву ўцягваюць у ракавіну. Нага з поўзальнай падэшвай; плаўнае слізганне па субстраце аблягчаецца сліззю. Органы дыхання — шчэлепы або лёгачныя мяшкі. Стрававальны тракт — рот з цёркай (радула), стрававод, страўнік са страўнікавай залозай, кішка з анальнай адтулінай. Сэрца мае жалудачак і 1—2 перадсэрдзі. Крывяносная сістэма незамкнёная, нервовая складаецца з 5 пар нервовых гангліяў (вузлоў). Ёсць органы зроку, раўнавагі, дотыку (шчупальцы), хімічнай адчувальнасці. == Пашырэнне == Клас уключае каля 60 000-75 000 відаў; на Беларусі — 51 від, найбольш пашыраны {{bt-bellat|балацянікі|Lymnaeidae}}, {{bt-bellat|бітыніі|Bithynia}}, {{bt-bellat|жывародкі|Viviparidae}}, {{bt-bellat|вальвата звычайная|}}, {{bt-bellat|вінаградны слімак|Helix pomatia}}, {{bt-bellat|катушкі|Planorbidae}}, {{bt-bellat|хмызняковы смоўж|Fruticicola fruticum}}. == Асаблівасці біялогіі == Раздзельнаполыя або гермафрадыты; ганада адна, апладненне ўнутранае. Расліннаедныя, дэтрытаедныя, драпежнікі і паразіты. == Значэнне ў прыродзе == Водныя бруханогія — корм для рыб; удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў, прамежкавыя гаспадары паразітычных чарвей. Некаторыя — аб’ект промыслу, наземныя бруханогія — шкоднікі сельскагаспадарчых культур. == Галерэя == <gallery> Слімак.jpg |Слімак у гарадскім ландшафце. Цэнтр [[Мінск]]а, чэрвень 2017 Слімак-2.jpg |Слімак у гарадскім ландшафце. На прыступках дома, ліпень 2017 </gallery> == Гл. таксама == * [[Букцынум]] * [[Марскі анёл]] * [[Марскія сподачкі]] * [[Рапаны]] * [[Ахаціна звычайная]] * [[Jorunna]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі||271}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Класы жывёл]] [[Катэгорыя:Бруханогія| ]] kqviveoxqo8urx33om0uw49flzf8jvq 0 103511 5174920 4660330 2026-08-03T12:46:11Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Смоўж]] у [[Слізнякі]]: Смоўж - больш шырокі памятак, і можа ўключаць як бруханогіх з ракавінай, так і без 4660330 wikitext text/x-wiki {{Група таксонаў |name=Смоўж |regnum=Жывёлы |type = Парафілетычная група |image file=Sachsesnail.jpg |image title= |image descr=''[[Смоўж іспанскі]]'' |status=|pater rank=Клас |pater name=[[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list=<center>Усе бруханогіх малюскі без ракавіны |commons=Slug |wikt=смоўж }} '''Смоўж''' — агульнаўжывальная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія на працягу эвалюцыйнага развіцця зведалі рэдукцыю ці поўную страту ракавіны<ref>Жывёльны свет: Тэматычны слоўнік. Менск: Беларуская навука, 1999. ISBN 985-08-0185-9</ref>. Смаўжы супрацьпастаўляюцца бруханогім з добра развітой [[Ракавіна малюскаў|ракавінай]] ([[слімак]]ам). Форма смаўжа незалежна ўзнікла ў некалькіх групах водных і наземных [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], таму сукупнасць усіх відаў разглядаюць не як [[таксон]], а як ''экалагічную форму.'' Часам смаўжоў, якія захавалі рудыментарную ракавіну, называюць '''паўсмаўжамі''' ({{lang-en|semislug}}). Мяркуюць, што рэдукцыя і далейшая страта ракавіны мела экалагічныя прадпасылкі і адбывалася, напрыклад, пры пераходзе да пражывання ў густых зарасніках водных раслін ці лясным подсціле. Згодна з іншай гіпотэзай, прычынай стаў дэфіцыт неабходнага для пабудовы ракавіны [[Кальцый|кальцыю]] ў рэгіёнах, дзе фарміраваліся групы, у якіх узнікла форма смаўжа. Важным наступствам слабага развіцця ці адсутнасцi ракавіны аказваецца няздольнасць ізалявацца ад навакольнага асяроддзя пры нападзе драпежніка або наступленні неспрыяльных (напрыклад, [[Засуха|засушлівых]]) умоў. Некаторыя наземныя смаўжы — шкоднікі, здольныя зрабіць сур’ёзную псоту [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]. [[Файл:Mating_Great_Grey_Slug_4124.jpg|справа|міні|240x240пкс|Смаўжы ў працэсе спарвання]] [[Файл:Nembrotha_kubaryana_(Nudibranch).jpg|alt=Nembrotha kubaryana (Nudibranch)|міні|''Nembrotha kubaryana (Nudibranch)'']] [[Файл:Slug_-_Lehmannia_nyctelia.jpg|міні|180x180пкс|Смоўж ''Lehmannia nyctelia'' есць [[шапкавы грыб]].]] {{зноскі}} == Літаратура == * Вялікі энцыклапедычны слоўнік «Біялогія» / пад рэд. М. З. Гілярова. М.: Вялікая Расійская энцыклапедыя, 1998. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Артыкулы са спасылкамі на Вікіслоўнік]] [[Катэгорыя:Бруханогія|Смоўж]] rmd9ukzx2abo0iyxgiqknmchtlliumw 5175203 5174920 2026-08-04T08:26:04Z Ueschar 151377 Дадаў заўвагі наконт назвы, пашырыў раздзел пра размнажэнне, і лад жыцця. Дадаў раздзел "У Беларусі" з новымі данымі. 5175203 wikitext text/x-wiki {{Група таксонаў |name = Слізнякі |regnum = Жывёлы |type = |image file = Sachsesnail.jpg |image descr = [[Іспанскі смоўж]] |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list =Усе наземныя бруханогія малюскі з моцна рэдукаванай або адсутнай ракавінай |commons = Slug |wikt = слізняк }} '''Слізнякі́''', '''голыя слізнякі'''<ref name="ЭПБ-голыя">{{cite web |url=https://knihi-online.com/encyklapiedyja-pryrody-bielarusi-u-5-i-t-t-2.html?page=57 |title=Голыя слізнякі |work=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 |website=Knihi-online.com |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref>, часам '''слімакі'''{{Заўвага|''Слімак'' і ''Слізняк'' — сінонімы паводле [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]].}}, '''смаўжы'''{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа бруханогіх малюскаў (Gastropoda). У навейшых тлумачальных слоўніках і падручніках смоўж часцей выступае як сінонім тэрміна [[слімак]]. У беларускіх гаворках слова таксама можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}} — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], у якіх [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]] моцна рэдукаваная або адсутнічае. У некаторых відаў захоўваецца невялікая ракавіна, але звонку яна не бачная, бо прыкрыта [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]].<ref name="Біялогія2018">{{cite book |author=Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. |title=Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання |location=Мінск |publisher=Народная асвета |year=2018 |pages=52—53 }}</ref> Слізнякі не ўтвараюць асобнага [[Таксон|таксона]]. Рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных відаў бруханогіх незалежна, таму падабенства будовы не абавязкова сведчыць пра іх блізкае паходжанне.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Цела наземнага слізняка складаецца пераважна з мускулістай [[Нага малюскаў|нагі-падэшвы]], злітай з галавой. На верхнім баку цела, ззаду галавы, знаходзіцца [[Мантыя (заалогія)|мантыя]]. Пад ёй размяшчаецца лёгачная поласць, якая адкрываецца вонкі дыхальнай адтулінай; побач знаходзіцца анальная адтуліна.<ref name="Біялогія2023">{{cite book |author=Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. |title=Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання |edition=2-е выд., перапрац. |location=Мінск |publisher=Адукацыя і выхаванне |year=2023 |pages=49—53 |isbn=978-985-599-545-7 }}</ref> Добра развітай вонкавай ракавіны няма. У розных груп яе рэдукцыя дасягнула рознай ступені: у адных відаў ракавіна поўнасцю страчаная, у іншых захоўваецца невялікая ўнутраная ракавіна, схаваная пад мантыяй.<ref name="Біялогія2018"/> Большасць відаў мае даўжыню некалькі сантыметраў, а найбольш буйныя могуць дасягаць 15—30 см.<ref name="Біялогія2018"/> Як і іншыя бруханогія, слізнякі рухаюцца пры дапамозе мускулістай нагі. Скура і залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], якая палягчае перамяшчэнне і абараняе паверхню цела ад высыхання. [[Файл:Mating Great Grey Slug 4124.jpg|міні|справа|[[Вялікі слізняк|Вялікі смоўж]] (''Limax maximus'') падчас спарвання]] == Лад жыцця == Адсутнасць ахоўнай вонкавай ракавіны моцна ўплывае на лад жыцця наземных слізнякоў. Яны менш абаронены ад высыхання і драпежнікаў, таму пазбягаюць прамых сонечных прамянёў і найбольш актыўныя ноччу, вечарам і раніцай, а днём хаваюцца ў густой траве і пад лісцем.<ref name="Біялогія2023"/> Слізнякі пашыраны ў розных наземных [[Біятоп|біятопах]], але асабліва шматлікія ў мясцовасцях з умераным і вільготным кліматам. Страта ракавіны адначасова здымае абмежаванні, звязаныя з яе памерамі: слізнякі здольныя пранікаць у вузкія шчыліны і іншыя сховішчы, недаступныя бруханогім з буйной вонкавай ракавінай.<ref name="Wagele2005"/> == Размнажэнне == Слізнякі, як і большасць лёгачных бруханогіх атрада [[Stylommatophora]], з'яўляюцца [[Гермафрадытызм|гермафрадытамі]]: кожная асобіна мае адначасова мужчынскія і жаночыя палавыя органы, якія развіваюцца з адной агульнай [[Ганада|ганады]], здольнай утвараць і яйцаклеткі, і сперматазоіды.<ref name="MolluscsReproduction">{{cite web |url=https://www.molluscs.at/gastropoda/morphology/reproduction.html |title=The Reproduction of Gastropods |work=Molluscs.at |author=Nordsieck R. |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> Пры спарванні звычайна адбываецца перакрыжаванае апладненне, пасля чаго кожны са слізнякоў можа адкладаць аплодненыя яйкі. У некаторых відаў пры адсутнасці партнёра магчымае самаапладненне.<ref name="MolluscsReproduction"/> Спарванню часта папярэднічае працяглае, часам шматгадзіннае рытуальнае паводзіны — дакрананне [[Шчупальцы малюскаў|шчупальцамі]] і выдзяленне слізі з [[Ферамон|ферамонамі]], якое дазваляе партнёрам распазнаць асобін свайго віду.<ref name="MolluscsReproduction"/> Палавая спеласць у большасці відаў наступае праз некалькі месяцаў пасля вылуплення. Напрыклад, у [[сеткаваты смоўж|сеткаватага смаўжа]] (''Deroceras reticulatum'') — аднаго з відаў, пашыраных у Беларусі, — спарванне звычайна назіраецца ў канцы лета, восенню і вясной, а пры спрыяльных умовах магчыма развіццё дзвюх генерацый за год.<ref name="OSU-Deroceras">{{cite web |url=https://agsci.oregonstate.edu/slug-portal/life-slug/biology-and-life-cycle-gray-field-slug |title=Biology and Life Cycle of the Gray Field Slug |work=College of Agricultural Sciences, Oregon State University |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> Працягласць жыцця розных відаў складае ад некалькіх месяцаў да 1—2 гадоў, а ў некаторых, напрыклад у вялікага смаўжа, можа дасягаць 2—3 гадоў.<ref name="MolluscsLimax">{{cite web |url=https://www.molluscs.at/gastropoda/terrestrial/limax.html |title=The Leopard Slug (Limax maximus) |work=Molluscs.at |author=Nordsieck R. |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> == Харчаванне і значэнне == Наземныя слізнякі кормяцца расліннымі рэшткамі, жывымі часткамі раслін, [[Грыбы|грыбамі]] і іншым арганічным матэрыялам. Пры харчаванні, як і іншыя бруханогія, яны выкарыстоўваюць [[радула|радулу]]. [[Файл:Slug - Lehmannia nyctelia.jpg|міні|''Lehmannia nyctelia'' на [[Шапкавыя грыбы|шапкавым грыбе]]]] Слізнякі ўдзельнічаюць у раскладанні адмерлых раслінных рэшткаў. Яны прыносяць карысць, знішчаючы апалае лісце і іншыя адмерлыя часткі раслін.<ref name="Біялогія2023"/> Разам з тым шэраг відаў з'яўляецца [[Шкодны арганізм|шкоднікамі]] [[Сельскагаспадарчыя культуры|сельскагаспадарчых культур]]. Слізнякі пашкоджваюць клубніцы, агуркі, буракі, салату, гарбузы і іншыя расліны. Таксама могуць выступаць пераносчыкамі ўзбуджальнікаў вірусных, бактэрыяльных і грыбковых хвароб культурных раслін.<ref name="Біялогія2023"/> == У Беларусі == У Беларусі традыцыйна сустракаюцца [[палявы смоўж]] (''Deroceras agreste''), [[сеткаваты смоўж]] (''Deroceras reticulatum''), [[вялікі смоўж]] (''Limax maximus'').<ref name="БелЭн-слізнякі"/> Паводле матэрыялу, сабранага ў Гомельскай вобласці ў 2018—2024 гадах, у Беларусі пацверджана прысутнасць некалькіх новых відаў сямейства ''[[Arion]]'', у тым ліку ''[[Arion circumscriptus]]'', ''[[Arion fuscus]]'' і інвазійнага [[Смоўж іспанскі|іспанскага смаўжа]]. У 2024 годзе А. Астроўскі паведаміў пра першую знаходку ў краіне яшчэ аднаго віда — ''Arion fasciatus''.<ref name="Ostrovsky2024">{{cite journal |author=Ostrovsky A. M. |title=Arionidae (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) of the fauna of Belarus |journal=Ruthenica, Russian Malacological Journal |year=2024 |volume=34 |issue=4 |pages=171—176 |doi=10.35885/ruthenica.2024.34(4).3 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}}{{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — 2-е выд., перапрац. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2023. — ISBN 978-985-599-545-7. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слімакі́, слізнякі||9}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Т. 2. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. * Ostrovsky A. M. New records of synanthropic slugs ''Limacus maculatus'' and ''Arion vulgaris'' (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) in Belarus // ''Ruthenica''. — 2022. — Vol. 32, № 2. — P. 93—98. * Ostrovsky A. M. Arionidae (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) of the fauna of Belarus // ''Ruthenica''. — 2024. — Vol. 34, № 4. — P. 171—176. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] 975115p0kttbh2fvwim1476be4uq55w 5175205 5175203 2026-08-04T08:28:04Z Ueschar 151377 удакладненне 5175205 wikitext text/x-wiki {{Група таксонаў |name = Слізнякі |regnum = Жывёлы |type = |image file = Sachsesnail.jpg |image descr = [[Іспанскі смоўж]] |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list =Усе наземныя бруханогія малюскі з моцна рэдукаванай або адсутнай ракавінай |commons = Slug |wikt = слізняк }} '''Слізнякі́''', '''голыя слізнякі'''<ref name="ЭПБ-голыя">{{cite web |url=https://knihi-online.com/encyklapiedyja-pryrody-bielarusi-u-5-i-t-t-2.html?page=57 |title=Голыя слізнякі |work=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 |website=Knihi-online.com |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref>, часам '''слімакі'''{{Заўвага|''Слімак'' і ''Слізняк'' — сінонімы паводле [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]].}}, '''смаўжы'''{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа бруханогіх малюскаў (Gastropoda). У навейшых тлумачальных слоўніках і падручніках смоўж часцей выступае як сінонім тэрміна [[слімак]]. У беларускіх гаворках слова таксама можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}} — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], у якіх [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]] моцна рэдукаваная або адсутнічае. У некаторых відаў захоўваецца невялікая ракавіна, але звонку яна не бачная, бо прыкрыта [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]].<ref name="Біялогія2018">{{cite book |author=Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. |title=Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання |location=Мінск |publisher=Народная асвета |year=2018 |pages=52—53 }}</ref> Слізнякі не ўтвараюць асобнага [[Таксон|таксона]]. Рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных відаў бруханогіх незалежна, таму падабенства будовы не абавязкова сведчыць пра іх блізкае паходжанне.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Цела наземнага слізняка складаецца пераважна з мускулістай [[Нага малюскаў|нагі-падэшвы]], злітай з галавой. На верхнім баку цела, ззаду галавы, знаходзіцца [[Мантыя (заалогія)|мантыя]]. Пад ёй размяшчаецца лёгачная поласць, якая адкрываецца вонкі дыхальнай адтулінай; побач знаходзіцца анальная адтуліна.<ref name="Біялогія2023">{{cite book |author=Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. |title=Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання |edition=2-е выд., перапрац. |location=Мінск |publisher=Адукацыя і выхаванне |year=2023 |pages=49—53 |isbn=978-985-599-545-7 }}</ref> Добра развітай вонкавай ракавіны няма. У розных груп яе рэдукцыя дасягнула рознай ступені: у адных відаў ракавіна поўнасцю страчаная, у іншых захоўваецца невялікая ўнутраная ракавіна, схаваная пад мантыяй.<ref name="Біялогія2018"/> Большасць відаў мае даўжыню некалькі сантыметраў, а найбольш буйныя могуць дасягаць 15—30 см.<ref name="Біялогія2018"/> Як і іншыя бруханогія, слізнякі рухаюцца пры дапамозе мускулістай нагі. Скура і залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], якая палягчае перамяшчэнне і абараняе паверхню цела ад высыхання. [[Файл:Mating Great Grey Slug 4124.jpg|міні|справа|[[Вялікі слізняк|Вялікі смоўж]] (''Limax maximus'') падчас спарвання]] == Лад жыцця == Адсутнасць ахоўнай вонкавай ракавіны моцна ўплывае на лад жыцця наземных слізнякоў. Яны менш абаронены ад высыхання і драпежнікаў, таму пазбягаюць прамых сонечных прамянёў і найбольш актыўныя ноччу, вечарам і раніцай, а днём хаваюцца ў густой траве і пад лісцем.<ref name="Біялогія2023"/> Слізнякі пашыраны ў розных наземных [[Біятоп|біятопах]], але асабліва шматлікія ў мясцовасцях з умераным і вільготным кліматам. Страта ракавіны адначасова здымае абмежаванні, звязаныя з яе памерамі: слізнякі здольныя пранікаць у вузкія шчыліны і іншыя сховішчы, недаступныя бруханогім з буйной вонкавай ракавінай.<ref name="Wagele2005"/> == Размнажэнне == Слізнякі з'яўляюцца [[Гермафрадытызм|гермафрадытамі]]: кожная асобіна мае адначасова мужчынскія і жаночыя палавыя органы, якія развіваюцца з адной агульнай [[Ганада|ганады]], здольнай утвараць і яйцаклеткі, і сперматазоіды.<ref name="MolluscsReproduction">{{cite web |url=https://www.molluscs.at/gastropoda/morphology/reproduction.html |title=The Reproduction of Gastropods |work=Molluscs.at |author=Nordsieck R. |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> Пры спарванні звычайна адбываецца перакрыжаванае апладненне, пасля чаго кожны са слізнякоў можа адкладаць аплодненыя яйкі. У некаторых відаў пры адсутнасці партнёра магчымае самаапладненне.<ref name="MolluscsReproduction"/> Спарванню часта папярэднічае працяглае, часам шматгадзіннае рытуальнае паводзіны — дакрананне [[Шчупальцы малюскаў|шчупальцамі]] і выдзяленне слізі з [[Ферамон|ферамонамі]], якое дазваляе партнёрам распазнаць асобін свайго віду.<ref name="MolluscsReproduction"/> Палавая спеласць у большасці відаў наступае праз некалькі месяцаў пасля вылуплення. Напрыклад, у [[сеткаваты смоўж|сеткаватага смаўжа]] (''Deroceras reticulatum'') — аднаго з відаў, пашыраных у Беларусі, — спарванне звычайна назіраецца ў канцы лета, восенню і вясной, а пры спрыяльных умовах магчыма развіццё дзвюх генерацый за год.<ref name="OSU-Deroceras">{{cite web |url=https://agsci.oregonstate.edu/slug-portal/life-slug/biology-and-life-cycle-gray-field-slug |title=Biology and Life Cycle of the Gray Field Slug |work=College of Agricultural Sciences, Oregon State University |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> Працягласць жыцця розных відаў складае ад некалькіх месяцаў да 1—2 гадоў, а ў некаторых, напрыклад у вялікага смаўжа, можа дасягаць 2—3 гадоў.<ref name="MolluscsLimax">{{cite web |url=https://www.molluscs.at/gastropoda/terrestrial/limax.html |title=The Leopard Slug (Limax maximus) |work=Molluscs.at |author=Nordsieck R. |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> == Харчаванне і значэнне == Наземныя слізнякі кормяцца расліннымі рэшткамі, жывымі часткамі раслін, [[Грыбы|грыбамі]] і іншым арганічным матэрыялам. Пры харчаванні, як і іншыя бруханогія, яны выкарыстоўваюць [[радула|радулу]]. [[Файл:Slug - Lehmannia nyctelia.jpg|міні|''Lehmannia nyctelia'' на [[Шапкавыя грыбы|шапкавым грыбе]]]] Слізнякі ўдзельнічаюць у раскладанні адмерлых раслінных рэшткаў. Яны прыносяць карысць, знішчаючы апалае лісце і іншыя адмерлыя часткі раслін.<ref name="Біялогія2023"/> Разам з тым шэраг відаў з'яўляецца [[Шкодны арганізм|шкоднікамі]] [[Сельскагаспадарчыя культуры|сельскагаспадарчых культур]]. Слізнякі пашкоджваюць клубніцы, агуркі, буракі, салату, гарбузы і іншыя расліны. Таксама могуць выступаць пераносчыкамі ўзбуджальнікаў вірусных, бактэрыяльных і грыбковых хвароб культурных раслін.<ref name="Біялогія2023"/> == У Беларусі == У Беларусі традыцыйна сустракаюцца [[палявы смоўж]] (''Deroceras agreste''), [[сеткаваты смоўж]] (''Deroceras reticulatum''), [[вялікі смоўж]] (''Limax maximus'').<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%96|title=слімакі - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-08-04}}</ref> Паводле матэрыялу, сабранага ў Гомельскай вобласці ў 2018—2024 гадах, у Беларусі пацверджана прысутнасць некалькіх новых відаў сямейства ''[[Arion]]'', у тым ліку ''[[Arion circumscriptus]]'', ''[[Arion fuscus]]'' і інвазійнага [[Смоўж іспанскі|іспанскага смаўжа]]. У 2024 годзе А. Астроўскі паведаміў пра першую знаходку ў краіне яшчэ аднаго віда — ''Arion fasciatus''.<ref name="Ostrovsky2024">{{cite journal |author=Ostrovsky A. M. |title=Arionidae (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) of the fauna of Belarus |journal=Ruthenica, Russian Malacological Journal |year=2024 |volume=34 |issue=4 |pages=171—176 |doi=10.35885/ruthenica.2024.34(4).3 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}}{{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — 2-е выд., перапрац. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2023. — ISBN 978-985-599-545-7. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слімакі||9}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Т. 2. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. * Ostrovsky A. M. New records of synanthropic slugs ''Limacus maculatus'' and ''Arion vulgaris'' (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) in Belarus // ''Ruthenica''. — 2022. — Vol. 32, № 2. — P. 93—98. * Ostrovsky A. M. Arionidae (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) of the fauna of Belarus // ''Ruthenica''. — 2024. — Vol. 34, № 4. — P. 171—176. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] n8hvik787qu1nb9w4xhdrzvlk5tvou8 5175208 5175205 2026-08-04T08:30:12Z Ueschar 151377 удакладненне 5175208 wikitext text/x-wiki {{Група таксонаў |name = Слізнякі |regnum = Жывёлы |type = |image file = Sachsesnail.jpg |image descr = [[Смоўж іспанскі|Іспанскі смоўж]] |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list =Усе наземныя бруханогія малюскі з моцна рэдукаванай або адсутнай ракавінай |commons = Slug |wikt = слізняк }} '''Слізнякі́''', '''голыя слізнякі'''<ref name="ЭПБ-голыя">{{cite web |url=https://knihi-online.com/encyklapiedyja-pryrody-bielarusi-u-5-i-t-t-2.html?page=57 |title=Голыя слізнякі |work=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 |website=Knihi-online.com |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref>, часам '''слімакі'''{{Заўвага|''Слімак'' і ''Слізняк'' — сінонімы паводле [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]].}}, '''смаўжы'''{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа бруханогіх малюскаў (Gastropoda). У навейшых тлумачальных слоўніках і падручніках смоўж часцей выступае як сінонім тэрміна [[слімак]]. У беларускіх гаворках слова таксама можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}} — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], у якіх [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]] моцна рэдукаваная або адсутнічае. У некаторых відаў захоўваецца невялікая ракавіна, але звонку яна не бачная, бо прыкрыта [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]].<ref name="Біялогія2018">{{cite book |author=Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. |title=Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання |location=Мінск |publisher=Народная асвета |year=2018 |pages=52—53 }}</ref> Слізнякі не ўтвараюць асобнага [[Таксон|таксона]]. Рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных відаў бруханогіх незалежна, таму падабенства будовы не абавязкова сведчыць пра іх блізкае паходжанне.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Цела наземнага слізняка складаецца пераважна з мускулістай [[Нага малюскаў|нагі-падэшвы]], злітай з галавой. На верхнім баку цела, ззаду галавы, знаходзіцца [[Мантыя (заалогія)|мантыя]]. Пад ёй размяшчаецца лёгачная поласць, якая адкрываецца вонкі дыхальнай адтулінай; побач знаходзіцца анальная адтуліна.<ref name="Біялогія2023">{{cite book |author=Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. |title=Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання |edition=2-е выд., перапрац. |location=Мінск |publisher=Адукацыя і выхаванне |year=2023 |pages=49—53 |isbn=978-985-599-545-7 }}</ref> Добра развітай вонкавай ракавіны няма. У розных груп яе рэдукцыя дасягнула рознай ступені: у адных відаў ракавіна поўнасцю страчаная, у іншых захоўваецца невялікая ўнутраная ракавіна, схаваная пад мантыяй.<ref name="Біялогія2018"/> Большасць відаў мае даўжыню некалькі сантыметраў, а найбольш буйныя могуць дасягаць 15—30 см.<ref name="Біялогія2018"/> Як і іншыя бруханогія, слізнякі рухаюцца пры дапамозе мускулістай нагі. Скура і залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], якая палягчае перамяшчэнне і абараняе паверхню цела ад высыхання. [[Файл:Mating Great Grey Slug 4124.jpg|міні|справа|[[Вялікі слізняк|Вялікі смоўж]] (''Limax maximus'') падчас спарвання]] == Лад жыцця == Адсутнасць ахоўнай вонкавай ракавіны моцна ўплывае на лад жыцця наземных слізнякоў. Яны менш абаронены ад высыхання і драпежнікаў, таму пазбягаюць прамых сонечных прамянёў і найбольш актыўныя ноччу, вечарам і раніцай, а днём хаваюцца ў густой траве і пад лісцем.<ref name="Біялогія2023"/> Слізнякі пашыраны ў розных наземных [[Біятоп|біятопах]], але асабліва шматлікія ў мясцовасцях з умераным і вільготным кліматам. Страта ракавіны адначасова здымае абмежаванні, звязаныя з яе памерамі: слізнякі здольныя пранікаць у вузкія шчыліны і іншыя сховішчы, недаступныя бруханогім з буйной вонкавай ракавінай.<ref name="Wagele2005"/> == Размнажэнне == Слізнякі з'яўляюцца [[Гермафрадытызм|гермафрадытамі]]: кожная асобіна мае адначасова мужчынскія і жаночыя палавыя органы, якія развіваюцца з адной агульнай [[Ганада|ганады]], здольнай утвараць і яйцаклеткі, і сперматазоіды.<ref name="MolluscsReproduction">{{cite web |url=https://www.molluscs.at/gastropoda/morphology/reproduction.html |title=The Reproduction of Gastropods |work=Molluscs.at |author=Nordsieck R. |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> Пры спарванні звычайна адбываецца перакрыжаванае апладненне, пасля чаго кожны са слізнякоў можа адкладаць аплодненыя яйкі. У некаторых відаў пры адсутнасці партнёра магчымае самаапладненне.<ref name="MolluscsReproduction"/> Спарванню часта папярэднічае працяглае, часам шматгадзіннае рытуальнае паводзіны — дакрананне [[Шчупальцы малюскаў|шчупальцамі]] і выдзяленне слізі з [[Ферамон|ферамонамі]], якое дазваляе партнёрам распазнаць асобін свайго віду.<ref name="MolluscsReproduction"/> Палавая спеласць у большасці відаў наступае праз некалькі месяцаў пасля вылуплення. Напрыклад, у [[сеткаваты смоўж|сеткаватага смаўжа]] (''Deroceras reticulatum'') — аднаго з відаў, пашыраных у Беларусі, — спарванне звычайна назіраецца ў канцы лета, восенню і вясной, а пры спрыяльных умовах магчыма развіццё дзвюх генерацый за год.<ref name="OSU-Deroceras">{{cite web |url=https://agsci.oregonstate.edu/slug-portal/life-slug/biology-and-life-cycle-gray-field-slug |title=Biology and Life Cycle of the Gray Field Slug |work=College of Agricultural Sciences, Oregon State University |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> Працягласць жыцця розных відаў складае ад некалькіх месяцаў да 1—2 гадоў, а ў некаторых, напрыклад у вялікага смаўжа, можа дасягаць 2—3 гадоў.<ref name="MolluscsLimax">{{cite web |url=https://www.molluscs.at/gastropoda/terrestrial/limax.html |title=The Leopard Slug (Limax maximus) |work=Molluscs.at |author=Nordsieck R. |accessdate=4 жніўня 2026 }}</ref> == Харчаванне і значэнне == Наземныя слізнякі кормяцца расліннымі рэшткамі, жывымі часткамі раслін, [[Грыбы|грыбамі]] і іншым арганічным матэрыялам. Пры харчаванні, як і іншыя бруханогія, яны выкарыстоўваюць [[радула|радулу]]. [[Файл:Slug - Lehmannia nyctelia.jpg|міні|''Lehmannia nyctelia'' на [[Шапкавыя грыбы|шапкавым грыбе]]]] Слізнякі ўдзельнічаюць у раскладанні адмерлых раслінных рэшткаў. Яны прыносяць карысць, знішчаючы апалае лісце і іншыя адмерлыя часткі раслін.<ref name="Біялогія2023"/> Разам з тым шэраг відаў з'яўляецца [[Шкодны арганізм|шкоднікамі]] [[Сельскагаспадарчыя культуры|сельскагаспадарчых культур]]. Слізнякі пашкоджваюць клубніцы, агуркі, буракі, салату, гарбузы і іншыя расліны. Таксама могуць выступаць пераносчыкамі ўзбуджальнікаў вірусных, бактэрыяльных і грыбковых хвароб культурных раслін.<ref name="Біялогія2023"/> == У Беларусі == У Беларусі традыцыйна сустракаюцца [[палявы смоўж]] (''Deroceras agreste''), [[сеткаваты смоўж]] (''Deroceras reticulatum''), [[вялікі смоўж]] (''Limax maximus'').<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%96|title=слімакі - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-08-04}}</ref> Паводле матэрыялу, сабранага ў Гомельскай вобласці ў 2018—2024 гадах, у Беларусі пацверджана прысутнасць некалькіх новых відаў сямейства ''[[Arion]]'', у тым ліку ''[[Arion circumscriptus]]'', ''[[Arion fuscus]]'' і інвазійнага [[Смоўж іспанскі|іспанскага смаўжа]]. У 2024 годзе А. Астроўскі паведаміў пра першую знаходку ў краіне яшчэ аднаго віда — ''Arion fasciatus''.<ref name="Ostrovsky2024">{{cite journal |author=Ostrovsky A. M. |title=Arionidae (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) of the fauna of Belarus |journal=Ruthenica, Russian Malacological Journal |year=2024 |volume=34 |issue=4 |pages=171—176 |doi=10.35885/ruthenica.2024.34(4).3 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}}{{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — 2-е выд., перапрац. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2023. — ISBN 978-985-599-545-7. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слімакі||9}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Т. 2. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. * Ostrovsky A. M. New records of synanthropic slugs ''Limacus maculatus'' and ''Arion vulgaris'' (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) in Belarus // ''Ruthenica''. — 2022. — Vol. 32, № 2. — P. 93—98. * Ostrovsky A. M. Arionidae (Mollusca, Gastropoda, Stylommatophora) of the fauna of Belarus // ''Ruthenica''. — 2024. — Vol. 34, № 4. — P. 171—176. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] 6i8drv6mnq4cu9rjrmzsa0u8n06pkzm 0 110670 5175180 4739284 2026-08-04T07:31:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175180 wikitext text/x-wiki '''Архіў Найноўшае Гісторыі''' — беларускае грамадскае навукова-даследчае аб’яднанне, заснаванае ў [[1996]] годзе [[Беларускі гуманітарны фонд «Наша Ніва»|Беларускім гуманітарным фондам «Наша Ніва»]]. Праіснаваў прыкладна да пачатку 2000-х гадоў. == Мэты == * асэнсаванне гісторыі Беларусі [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]; * пошук дэмакратычных каранёў незалежнага беларускага грамадства; * актуалізацыя гэтай спадчыны. На падставе Архіва створаны фонд [[Беларускі самвыдат|беларускага самвыдату]], адбываўся запіс [[Вусная гісторыя|вуснай гісторыі]], фіксацыя сучаснай гісторыі. Спрабаваў стварыць архіў партыйных дакументаў, друкаванай прадукцыі (адозвы, улёткі, звароты і іншае), фотаздымкаў, прэс-рэлізаў і іншых дакументаў грамадскай дзейнасці ў Беларусі. Частка матэрыялу архіву друкавалася на старонках «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]», на паласе «Шуфляда». На падставе гэтага з’явіўся навукова-архівістычны альманах «Шуфляда»<ref>{{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=|url=https://kamunikat.org/szuflada.html|title=Шуфляда|format=|work=|publisher=[[Kamunikat.org]]|accessdate=2021-11-15|language=|postscript=|archive-date=15 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115203133/https://kamunikat.org/szuflada.html|url-status=dead}}</ref>. У Нашай Ніве быў змешчаны «''Апытальнік сьведкі найноўшае гісторыі Беларусі''», адказы на які друкаваліся ў газеце<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Кастусь Рамановіч]].|загаловак=У СБМ я загартаваўся ў сапраўднага патрыёта|спасылка=http://nn.by/1997/33/12.htm|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|тып=|год=1997|нумар=33|старонкі=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407122226/http://nn.by/1997/33/12.htm|archivedate=7 красавіка 2009}}</ref>. Архіў выдаў шэраг кніг і паштовак. Прымаў удзел у падрыхтоўцы міжнароднага «Слоўніка дысідэнтаў 50-80-х гадоў». Архіў супрацоўнічаў з такімі замежнымі арганізацыямі, як: [[Цэнтр KARTA]] ([[Польшча]]), «[[Мемориал]]» ([[Масква]], [[Санкт-Пецярбург]] ([[Расія]])), Група па правах чалавека ў [[Харкаў|Харкаве]] ([[Украіна]]), «[[Libri Prohibiti]]» ([[Чэхія]]), таварыства «[[Alianta Civica]]» ([[Румынія]]). == Выданні аб’яднання == * [http://slounik.org/ruchi/ Антысавецкія рухі ў Беларусі: 1944—1956. Даведнік] / Пад рэдакцыяй [[Алег Дзярновіч|Алега Дзярновіча]]. — Менск: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. — ISBN 985-6374-07-3. * Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956—1991. Пэрсанажы і кантэкст. — Менск: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. — ISBN 985-6374-08-1. * ''[[Сяргей Ёрш]].'' Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Менск-Слонім: БГАКЦ, 1998. — 186 с. * ''[[Герман Кірылаў]].'' Гарт: З успамінаў пра Саюз Беларускіх патрыётаў (Глыбокае, Паставы, 1945—1947 гг.). — Менск: Наша Ніва, 1997. — 352 с. — ISBN 985-6374-01-4. * ''[[Аляксандр Лукашук]].'' «За кіпучай чэкісцкай работай»: З жыцьця катаў. — Менск: Наша Ніва, 1997. — 192 с. — ISBN 985-6374-03-0. * Менская вясна — 1996: Кроніка, дакумэнты, сьведчаньні. — Менск: Наша Ніва, 1996. — 140 с. — ISBN 83-9062-15-0-9. * [[Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі (1971—1990)]]. Каталёг / Укладальнікі [[Юрась Лаўрык]], [[Ларыса Андросік]]. — Менск: БГАКЦ, 1998. — 172 с. — ISBN 985-6012-58-9. == Цікавыя факты == * Адной з прычынаў заняпаду Архіву лічацца выкрытыя фінансавыя злоўжыванні арганізатараў праекту<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Адам Глобус|Адам Глёбус]].|загаловак=Зладзейнік|спасылка=http://nn.by/2000/05/22.htm|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|тып=|год=2000|нумар=5|старонкі=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407142342/http://nn.by/2000/05/22.htm|archivedate=7 красавіка 2009}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Артыкул|аўтар=|загаловак=Будзьма разам!|спасылка=http://nn.by/1997/36/06.htm|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|тып=|год=1997|нумар=36|старонкі=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407114754/http://nn.by/1997/36/06.htm|archivedate=7 красавіка 2009}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] 6knh8cisxfsoqapk0p5ox0aylt8not1 0 111855 5175047 4944918 2026-08-03T18:24:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175047 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст |імя_іграка = Амелі Марэсмо |фатаграфія = Amelie_Mauresmo_at_the_Aegon_Championships_2014.jpg |грамадзянства = Францыя |месца пражывання = [[Жэнева]], [[Швейцарыя]] |дата нараджэння = 5.7.1979 |месца нараджэння = |рост = 175 |прафесійная кар'ера = 1993–2009 |працоўная_рука = правая (аднаручны бэкхэнд) |трэнер = [[Уга Лекок]] (2008–2009) |прызавыя_грошы = $ 15,022,476 ([[Спіс тэнісістак паводле заробленых прызавых грошай|18-е месца за ўвесь час]]) |адзіночныя_вынікі = 545–227 (70.65%) |адзіночных_тытулаў = 25 WTA, 2 ITF |найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 1 (13 верасня 2004) |вынікі_па_Аўстраліі = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2006 – адзіночны разрад, жанчыны|2006]]) |вынікі_па_Францыі = чвэрцьфінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2003 – адзіночны разрад, жанчыны|2003]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2004 – адзіночны разрад, жанчыны|2004]]) |вынікі_па_Уімблдану = '''перамога''' ([[Уімблдан 2006 – адзіночны разрад, жанчыны|2006]]) |вынікі_па_ЗША = паўфінал ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2002 – адзіночны разрад, жанчыны|2002]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2006 – адзіночны разрад, жанчыны|2006]]) |фінал WTA = '''перамога''' ([[Фінал тура WTA 2005 – адзіночны разрад|2005]]) |Алімпійскія гульні = [[File:Silver medal.svg|20px]] '''Срэбны медаль''' ([[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 – адзіночны разрад, жанчыны|2004]]) |парныя_вынікі = 92–62 |парных_тытулаў = 3 [[WTA]], 2 [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] |найвышэйшая_парная_пазіцыя = 29 (26 чэрвеня 2006) |вынікі_па_Аўстраліі_2 = чвэрцьфінал ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 1999 – парны разрад, жанчыны|1999]]) |вынікі_па_Францыі_2 = 1/16 фіналу ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1997 – парны разрад, жанчыны|1997]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1998 – парны разрад, жанчыны|1998]]) |вынікі_па_Уімблдану_2 = фінал ([[Уімблдан 2005 – парны разрад, жанчыны|2005]]) |вынікі_па_ЗША_2 = 1/8 фіналу ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1999 – парны разрад, жанчыны|1999]]) |апошняе_абнаўленне = Завяршыла выступы }} {{АГ-узнагароды}} {{АГ-спорт|[[Тэніс]] (жанчыны)}} {{АГ-медаль|Серабро|Летнія|2004|[[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2004|Адзіночны разрад]]}} {{АГ-ніз}} '''Амелі Сімон Марэсмо''' ({{lang-fr|Amélie Simone Mauresmo}}; {{ДН|5|7|1979}}, [[Сен-Жэрмен-ан-Ле]], [[Івелін]]) — французская [[тэніс]]істка. У 1999 годзе выйграла свой першы адзіночны турнір, першы поспех у складзе французскай зборнай адсвяткавала ў 2003 годзе на Кубку Федэрацыі. На Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах заваявала сярэбраны медаль, уступіўшы ў фінале бельгійцы [[Жусцін Энэн-Ардэн]]. 13 верасня 2004 стала першай ракеткай свету і першай францужанкай, якой гэта атрымалася. Першым турнірам Вялікага шлема, выйграным Амелі Марэсмо, быў Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі ў 2006 годзе. Улетку таго ж года яна змагла перамагчы на Уімблданскім турніры. У абодвух фіналах яна перамагла Жусцін Энен-Ардэн. {{зноскі}} == Спасылкі == {{вікісховішча-кат|Amélie Mauresmo}} * [http://www.sonyericssonwtatour.com/player/amelie-mauresmo_2257889_5394 Профіль на сайце WTA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101010123736/http://www.sonyericssonwtatour.com/player/amelie-mauresmo_2257889_5394 |date=10 кастрычніка 2010 }} * [http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=20005298 Профіль на сайце Fed Cup] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160426025028/http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=20005298 |date=26 красавіка 2016 }} * [http://beta.itftennis.com/ProCircuit/players/player/profile.aspx?PlayerID=20005298 Профіль на сайце ITF]{{Недаступная спасылка}} * [http://uk.imdb.com/name/nm1550633/ Профіль на сайце IMDB] * [http://www.grandslamhistory.ru/index.php?menu=players&act=GetPlayerByIDU&id=303 Амелі Марэсмо. Усе фіналы на турнірах серыі Вялікага Шлема] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305040641/http://www.grandslamhistory.ru/index.php?menu=players&act=GetPlayerByIDU&id=303 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Першыя ракеткі свету, жанчыны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат]] [[Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат]] [[Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў парным разрадзе сярод дзяўчат]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]] [[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]] [[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]] [[Катэгорыя:Тэнісісткі Францыі]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе]] [[Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе]] [[Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)]] ev139rhyy73dsx3r02v2iy3jgpz5j53 0 113009 5175336 4427851 2026-08-04T11:00:10Z Autumndancer 168015 5175336 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Калуза''' ({{lang-it|Caluso}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 7535 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 191 чал./км². Плошча — 40 км². Паштовы індэкс — 10014. Тэлефонны код — 011. Заступнік — святы SS. Calocero e Andrea. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] 8adx4oi2xkc7jm7zvi3v2k4xk9fz9gb 0 113033 5175322 4466837 2026-08-04T10:49:36Z Autumndancer 168015 5175322 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэрчэнаска''' ({{lang-it|Cercenasco}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 1774 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 136 чал./км². Плошча — 13 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 011. Заступнік — святы San Firmino di Amiens. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] k6tsdsoc1u5vbz4f342qbzzu1vgojdi 0 113046 5175329 4345117 2026-08-04T10:54:27Z Autumndancer 168015 5175329 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чынтана''' ({{lang-it|Cintano}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Турын (правінцыя)|Турын]]. Насельніцтва — 260 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 61 чал./км². Плошча 4 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0124. Заступнік — святы [[Іаан Прадцеча]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] 1usxr0agrwtscsvy28exickm69s9sfe 0 113047 5175327 4466521 2026-08-04T10:53:44Z Autumndancer 168015 5175327 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чынцана''' ({{lang-it|Cinzano}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 391 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 65 чал./км². Плошча — 6 км². Паштовы індэкс — 10090. Тэлефонны код — 011. Заступнік — [[святы Рох]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] djhuuvrfv5yxeahtsu2eh8p3bbagkti 0 113048 5175325 4466598 2026-08-04T10:52:08Z Autumndancer 168015 5175325 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чырые''' ({{lang-it|Cirié}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 18808 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 1 106,4 чал./км². Плошча — 17 км². Паштовы індэкс — 10073. Тэлефонны код — 011. Заступнік — святы San Ciriaco. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] 6yilkobfao4kai3ytndslqn07or4b8s 0 113062 5175324 4467815 2026-08-04T10:50:26Z Autumndancer 168015 5175324 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Эксілес''' ({{lang-it|Exilles}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 277 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 6 чал./км². Плошча — 44 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122. Заступнік — святы [[апостал Пётр]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] o04lju67grnajwyas1d5guvfynvimh8 0 113070 5175331 4866328 2026-08-04T10:56:19Z Autumndancer 168015 5175331 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Камуна |беларуская назва = Фрасінета |арыгінальная назва = Frassinetto |падпарадкаванне = |краіна = Італія |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = П’емонт |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Турын{{!}}Турын }} '''Фрасінета''' ({{lang-it|Frassinetto}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 287 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 12 чал./км². Плошча — 24 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0124. Заступнік — святы [[апостал Варфаламей]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] 4uxg629j6pw8wvget35iua9dbcptll4 0 113072 5175330 4973594 2026-08-04T10:55:21Z Autumndancer 168015 5175330 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Фрасаска''' ({{lang-it|Frossasco}}) — [[Камуны Італіі|камуна ў Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 2699 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 135 чал./км². Плошча — 20 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 0121. Заступнік — святы Donato d’Arezzo. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] 05ab5pxfx4dof7kja0azmg217cf7don 0 113091 5175332 4433546 2026-08-04T10:57:14Z Autumndancer 168015 5175332 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лейні''' ({{lang-it|Leinì}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П'емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 14 624 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 422 чал./км². Плошча — 32 км². Паштовы індэкс — 10040. Тэлефонны код — 011. Заступнік — [[святы Лаўрэнцій]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] ch1ljct6qtavh3qrpyky70ish3wxb9g 0 113136 5175335 4429474 2026-08-04T10:59:07Z Autumndancer 168015 5175335 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Карэма''' ({{lang-it|Carema}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 769 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 77 чал./км². Плошча — 10 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125. Заступнік — святы San Martino di Tours. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} ixoa56skmdk1c1b4g1c0whxj8fnj2ut 0 117098 5175111 5117923 2026-08-04T03:39:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175111 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Антоніу ды Алівейра Салазар |арыгінальнае імя = António de Oliveira Salazar |парадак = 101 |партрэт = Antonio Salazar-1.jpg |подпіс = |тытул = [[Прэм'ер-міністр Партугаліі]] |сцяг = Flag of Portugal.svg |перыядпачатак = [[5 ліпеня]] [[1932]] |перыядканец = [[27 верасня]] [[1968]] |папярэднік = Дамінгуш Алівейра |пераемнік = [[Марселу Каэтану]] |тытул_2 = Міністр фінансаў Партугаліі |сцяг_2 = Flag of Portugal.svg |перыядпачатак_2 = [[27 красавіка]] [[1928]] |перыядканец_2 = [[28 жніўня]] [[1940]] |папярэднік_2 = |пераемнік_2 = Жоау Пінту да Кошта Лейты |тытул_3 = Міністр замежных спраў Партугаліі |сцяг_3 = Flag of Portugal.svg |перыядпачатак_3 = [[24 лістапада]] [[1936]] |перыядканец_3 = [[4 лютага]] [[1947]] |папярэднік_3 = Арманду Радрыгіш да Стау Мантэйру |пераемнік_3 = Жазэ Каеру да Мата |тытул_4 = Ваенны міністр Партугаліі |сцяг_4 = Flag of Portugal.svg |перыядпачатак_4 = [[24 лістапада]] [[1936]] |перыядканец_4 = [[6 верасня]] [[1944]] |папярэднік_4 = |пераемнік_4 = Фернанду душ Сантуш Кошта |тытул_5 = Міністр калоній Партугаліі |сцяг_5 = Flag of Portugal.svg |перыядпачатак_5 = [[5 сакавіка]] [[1930]] |перыядканец_5 = [[27 верасня]] [[1968]] |папярэднік_5 = |пераемнік_5 = |тытул_6 = Міністр абароны Партугаліі |сцяг_6 = Flag of Portugal.svg |перыядпачатак_6 = [[13 красавіка]] [[1961]] |перыядканец_6 = [[6 верасня]] [[1962]] |папярэднік_6 = Жуліу Карлуш Батэлью Маніс |пераемнік_6 = Мануэл Кошта да Араўжу |утварэнне = |прафесія = Юрыст |партыя = 1) [[Каталіцкі цэнтр]] <br />2) [[Нацыянальны саюз, артугалія|Нацыянальны саюз]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |пахаваны = |веравызнанне = [[каталік]] |бацька = Антоніу ды Алевейра }} '''Антоніу ды Алівейра Салаза́р'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-pt|António de Oliveira Salazar}}; {{ДН|28|4|1889}}, [[Віміейру]], [[Санта-Комба-Дан]], [[Бейра-Алта]] — {{ДС|27|7|1970}}, {{МС|Лісабон||}}) — [[Партугалія|партугальскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[эканаміст]], старшыня Савета Міністраў (5 ліпеня 1932 — 27 верасня 1968), часова выконваючы абавязкі [[Спіс прэзідэнтаў Партугаліі|прэзідэнта Партугаліі]] з 18 красавіка па 9 жніўня 1951, дыктатар Партугаліі. У 1916 годзе скончыў [[Каімбрскі ўніверсітэт]] і працаваў у ім да 1928 года, прафесар палітычнай эканоміі. У 1928—1940 гадах займаў пасаду міністра фінансаў. У 1968 годзе адышоў ад спраў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Салазар Антоніу ды Алівейра||97}} == Спасылкі == * [http://www.vidaslusofonas.pt/salazar.htm Біяграфія Салазара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081220132324/http://www.vidaslusofonas.pt/salazar.htm |date=20 снежня 2008 }} {{Ref-pt}} * [http://www.cripo.com.ua/?sect_id=9&aid=23643 Дыктатура прафесуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090712150619/http://www.cripo.com.ua/?sect_id=9&aid=23643 |date=12 ліпеня 2009 }} * [http://www.rtp.pt/gdesport/?article=821&visual=3&topic=1 Салазар — вялікі партугалец. Фіналісты апытання. Сайт RTP (радыё і тэлебачанні Партугаліі)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110225041130/http://www.rtp.pt/gdesport/?article=821&visual=3&topic=1 |date=25 лютага 2011 }} {{Прэзідэнты Партугаліі}} {{Прэм'ер-міністры Партугаліі}} {{Фашызм, тэмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Салазар Антоніу ды Алівейра}} [[Катэгорыя:Міністры фінансаў Партугаліі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Партугаліі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Партугаліі]] t29eo01zy7hcr60uvx7yf5paoj3o4c8 100 121975 5174999 5174580 2026-08-03T15:51:02Z NirvanaBot 40832 +15 новых 5174999 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі|2026-08-03T14:33:51Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Кузьма Іванавіч Заслаўскі|2026-08-03T13:51:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ян Караль Чартарыйскі|2026-08-03T13:46:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Фрэнк Оўшэн|2026-08-03T13:28:59Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Глен Хансард|2026-08-03T13:00:14Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Войцех Тылькоўскі|2026-08-03T12:02:12Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Міхаіл Пятровіч Гразноў|2026-08-03T11:51:49Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іван Карнілавіч Падабедаў|2026-08-03T10:28:18Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Іван Станіслававіч Бліёх|2026-08-03T09:28:12Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Арый Майсеевіч Пазоўскі|2026-08-03T08:12:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іван Барысавіч Пазнякоў|2026-08-03T08:03:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Міхайлавіч Пажарскі|2026-08-03T06:14:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Цыля Дропкіна|2026-08-02T22:49:15Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Алег Міхайлавіч Судакоў|2026-08-02T21:39:10Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|2026-08-02T16:09:06Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Эліяху Добкін|2026-08-02T15:24:11Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Вацлаў Валеры Валодзька|2026-08-02T12:58:17Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Маргарэта Хааген|2026-08-02T05:20:05Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Лея Браўн|2026-08-01T19:43:29Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Дора Бэйрак|2026-08-01T17:02:02Z|Ілля Касакоў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> d9m0hcj1qgbs9e1q9jztwljdwe3wwop 0 125305 5175092 4703019 2026-08-04T01:33:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175092 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Андрэй Хрыстафоравіч Белабоцкі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = філосаф, паэт, прапаведнік | Гады актыўнасці = 2-я палова [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Андрэй Хрыстафоравіч Белабоцкі, Ян Андрэй Белабоцкі''' (сярэдзіна XVII ст., [[Перамышль]] — пасля [[1712]]) — польска-беларуска-рускі паэт і філосаф эпохі [[барока]]. == Біяграфія == Скончыў [[Слуцкая гімназія|Слуцкую кальвінісцкую гімназію]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Белобоцкий Ян Андрей |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 50 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, [[Ягелонскі ўніверсітэт|Кракаўскі ўніверсітэт]]. З [[1665]] года падарожнічаў па Еўропе, вучыўся ў [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыі]]. Быў кальвінскім прапаведнікам у [[Слуцк|Слуцку]], выкладчыкам у [[Магілёў|Магілёве]]<ref name="БС"/>. З-за пераследу [[езуіты|езуітамі]] пераехаў у [[Смаленск]], а ў [[1681]] — у [[Масква|Маскву]]<ref name="БС"/>, дзе распаўсюджваў рацыяналістычныя і антыцаркоўныя ідэі<ref name="БС"/>. Царкоўны сабор прызнаў яго ератыком, у выніку чаго Белабоцкі быў вымушаны адмовіцца ад сваіх поглядаў і прыняць [[праваслаўе]], пасля хрышчэння ўзяў праваслаўнае імя ''Андрэй'' ([[1682]])<ref name="БС"/>. Знаходзіўся ў канфрантацыі з {{нп3|Сільвестр (Мядзведзеў)|Сільвестрам Мядзведзевым|ru|Сильвестр (Медведев)}}, які неаднаразова рабіў супраць яго варожыя акцыі. У Маскве ажаніўся, займаўся перакладчыцкай і літаратурна-педагагічнай дзейнасцю, выкладаў латынь<ref name="БС"/>. У [[1685]] дыспутаваў з братамі {{нп3|Браты Ліхуды|Ліхудамі|ru|Братья Лихуды}}, быў абвінавачаны імі ў ерасі. Знаходзіўся ў складзе [[кітай]]скага пасольства {{нп3|Фёдар Аляксеевіч Галавін|Ф. А. Галавіна|ru|Головин, Фёдор Алексеевич}} як перакладчык. У [[1691]] вярнуўся ў Маскву. Аб апошнім перыядзе яго жыцця амаль нічога не вядома. == Светапогляд == Да пераходу ў [[праваслаўе]] не прызнаваў афіцыяльнай царквы, крытыкаваў Біблію. Веру лічыў асабістай справай кожнага чалавека<ref>БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн., 1996.</ref>. У яго філасофскіх поглядах перапляталіся ідэі [[рацыяналізм]]у, [[дэізм]]у і [[пантэізм]]у. Белабоцкі падкрэсліваў, што разам з богам вечна існуе прырода, сам бог — частка прыроды. Ставіў філасофію вышэй багаслоўя, сцвярджаў, што магчымасці чалавечага розуму неабмежаваныя, адстойваў адзінства душы і цела<ref name="БС"/>. == Літаратурная творчасць == Асобныя творы А. Белабоцкага напісаныя ў вершаванай форме. Галоўны паэтычны твор — паэма «Пентатэугум, або пяць кніг кароткіх аб чатырох рэчах апошніх, аб мітусні і жыцці чалавека», у якой аўтар у рэлігійных барочных вобразах маляваў сучаснае яму жыццё<ref name="БС"/>. У паэме сцвярджаецца марнасць зямнога быцця, апісваюцца карціны пякельных пакут, канца свету. Пераклаў першыя 2 кнігі трактата Фамы Кемпійскага «Аб наследаванні Хрысту». == Працы == * Вызнанне веры ([[1681]]) * Аб паслядоўнасці Хрысту ([[1684]]—[[1685]], пераклад трактату [[Фама Кемпійскі|Фамы Кемпійскага]] ''Аб перайманні Хрысту'') * Кароткая гутарка Ласкі з Праўдай аб Божай міласэрнасці і пакутах ([[1685]], надрукавана ў [[1712]]) * [http://www.pushkinskijdom.ru/Portals/3/PDF/TODRL/21_tom/Gorfunkel/Gorfunkel%20-%200039.pdf Пентатэугум, або пяць кніг кароткіх аб чатырох рэчах апошніх, аб мітусні і жыцці чалавека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141013052949/http://www.pushkinskijdom.ru/Portals/3/PDF/TODRL/21_tom/Gorfunkel/Gorfunkel%20-%200039.pdf |date=13 кастрычніка 2014 }}, паэма ([[1690]] * Рыторыка (1690) * Вялікая навука [[Раймунд Лулій|Раймунда Лулія]] ([[1698]]) * Кніга філасофская ([[1699]]) == Найноўшыя публікацыі == * Русская силлабическая поэзия XVII—XVIII вв./ Вступ. ст., подг. текста и примеч. {{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Панчанка|А. М. Панченко|ru|Панченко, Александр Михайлович}}. Л.: Советский писатель, 1970 (Библиотека поэта. Большая серия) == Цікавыя факты == Белабоцкаму прысвечаны верш {{нп3|Леў Уладзіміравіч Лосеў|Льва Лосева|ru|Лосев, Лев Владимирович}}<ref>[http://gaika-tool.livejournal.com/314938.html Андрей Белобоцкий] {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = {{нп3|Аляксандр Хаімавіч Гарфункель|Горфункель А. Х.|ru|Горфункель, Александр Хаимович}} |частка = Андрей Белобоцкий — поэт и философ конца XVII - начала XVIII в. |загаловак = Труды Отдела древнерусской литературы |адказны = АН СССР. Ин-т русской литературы ([[Пушкінскі Дом|Пушкинский Дом]]); Отв. ред. [[Якаў Саламонавіч Лур'е|Я. С. Лурье]] |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1962 |том = 18 |старонкі = 188 - 213 |старонак = 608 |серыя = |isbn = |тыраж = 1&nbsp;400 }} == Спасылкі == * [http://feb-web.ru/feb/todrl/t44/t44-046.htm Энцыклапедычны артыкул] {{ref-ru}} * [http://krotov.info/history/17/1680/belobozky.htm Белабоцкі ў бібліятэцы {{нп3|Якаў Гаўрылавіч Кротаў|Якава Кротава|ru|Кротов, Яков Гаврилович}}]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Белабоцкі Андрэй Хрыстафоравіч}} [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Філосафы Расіі]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі барока]] cq9vmkv0h2ju38pxdid9eygo3zkmhvp 0 128669 5175319 4449255 2026-08-04T10:47:09Z Autumndancer 168015 5175319 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Роста''' ({{lang-it|Rosta}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва складае 4218 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 527 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 10090. Тэлефонны код — 011. Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Michele Arcangelo. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] t9jd6137poj5nz9q7vbuog8jarg7v3g 0 128670 5175320 4449318 2026-08-04T10:47:36Z Autumndancer 168015 5175320 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Руб'яна''' ({{lang-it|Rubiana}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва складае 2048 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 77 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 10040. Тэлефонны код — 011. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] n4t4jb1j7vtyxxxzpfe0yf583kkgp4b 0 128703 5175326 4467538 2026-08-04T10:52:53Z Autumndancer 168015 5175326 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ш’ёльцэ''' ({{lang-it|Sciolze}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 1519 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 138 чал./км². Плошча 11 км². Паштовы індэкс — 10090. Тэлефонны код — 011. Заступнік — [[святы Рох]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] e33bs5un1rqu38hfapwrwuv6eqjw6ob 0 128750 5175334 4419323 2026-08-04T10:58:12Z Autumndancer 168015 5175334 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Віу''' ({{lang-it|Viù}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва — 1198 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 15 чал./км². Плошча — 84 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123. Заступнік — святы San Martino. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] oyaqkibubdpbbs9ccbr8wzvvcg37kjb 0 130893 5175167 4420822 2026-08-04T06:39:47Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5175167 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява = |памер = |подпіс = |імя = |арыгінальнае імя = {{lang-ru|Георгий Михайлович Бенедиктов}} |грамадзянства = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах = |стыль = |найважнейшыя пабудовы = |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = }} '''Георгій Міхайлавіч Бенядзі́ктаў''' ({{ДН|8|11|1916}}, {{МН|Саратаў||горад Саратаў}} — {{ДС|18|11|1992}}, {{МС|Мінск||Мінск}}) — беларускі савецкі архітэктар. [[Заслужаны архітэктар БССР]] (1969). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бенедиктов Георгий Михайлович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 54 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія і творчасць == Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У 1943 годзе скончыў [[Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна|Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Рэпіна]]. З 1946 года працаваў у Мінску. Працаваў ва [[Упраўленне па справах архітэктуры пры СМ БССР|Упраўленні па справах архітэктуры пры СМ БССР]], кіраўніком брыгады ў [[Белдзіпрагандаль|беларускім філіяле Саюздзіпрагандлю]] (1948—1954 гг.), у 1954—1979 гадах галоўным архітэктарам праектаў, кіраўніком майстэрні ў [[Белдзяржпраект|Белдзяржпраекце]]<ref name="БС"/><ref name="БГМ">[http://www.sovarch.ru/arch/b/608/ Бенедиктов Георгий Михайлович]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1946]] года. Пражываў у [[Мінск]]у. == Творчасць == [[Файл:Mieĺnikajte — Pieramožcaŭ (Minsk) (cropped).jpg|міні|злева|[[Дом прафесійных саюзаў]]]] [[Файл:Oktober_square,_Minsk.jpg|thumb|[[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]]] [[Файл:Pieramožcaŭ avenue (Minsk) p06.jpg|thumb|[[Юбілейная (гасцініца, Мінск)|Гасцініца «Юбілейная»]] ў Мінску]] Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак [[Цэнтральны НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі|Цэнтральнага НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі]] ([[1957]]), [[Буг (гасцініца)|гасцініца «Буг»]] (1958) у [[Брэст|Брэсце]], [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармонія]] (1963; сумесна з [[Элеанора Раманаўна Вішнеўская|Э. Вішнеўскай]]), [[Палац культуры Мінскага трактарнага завода]] (1965; сумесна з Э. Вішнеўскай), [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (1967; сумесна з [[Георгій Уладзіміравіч Заборскі|Г. Заборскім]]), [[вылічальны цэнтр ЦСУ БССР]] ([[1967]]), гасцініцы [[гасцініца Юбілейная|«Юбілейная»]] (1968; сумесна з [[Уладзімір Іванавіч Начараў|У. Начаравым]]) і [[Планета (гасцініца, Мінск)|«Планета»]] ([[1980]]), [[Дом прафесійных саюзаў|Беларускі рэспубліканскі савет прафсаюзаў]] (1982) — усе ў [[Мінск]]у; [[Магілёў (гасцініца)|гасцініцы «Магілёў»]] у [[Магілёў|Магілёве]]<ref name="Архітэктура Магілёва85">''[[Тамара Ігнатаўна Чарняўская|Чарняўская Т. I.]]'' Архітэктура Магілёва. — Мінск, 1973. — С. 85.</ref>, [[Інтурыст (Брэст)|«Інтурыст»]] у Брэсце (1974; сумесна з [[В. Астаповіч]]ам)<ref name="БС"/><ref name="БГМ"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1966). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бенядзіктаў Георгій Міхайлавіч||102}} * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Бенедиктов Георгий Михайлович}} {{DEFAULTSORT:Бенядзіктаў, Георгій Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя архітэктары Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Архітэктары Магілёва]] [[Катэгорыя:Архітэктары Брэста]] ik9mxncd8a0cqhokiqnn3cr8rxpycpm 0 136249 5175308 4463156 2026-08-04T10:32:10Z Autumndancer 168015 5175308 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дарыда}} {{Футбольны клуб |Назва = Дарыда |Лагатып = ФК Дарыда.gif |ПоўнаяНазва = |Мянушкі = ''мінеральныя'' |Горад = [[Ждановічы (Мінскі раён)|Ждановічы]], [[Мінскі раён]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[2000]] |Расфарміраваны = [[2008]] |Стадыён = [[Дынама-Юні|Дарыда]] |Умяшчальнасць = 6000 |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] |Месца = 16 месца |Сайт = |pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=008080|body1=008080|rightarm1=008080|shorts1=008080|socks1=008080| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=FFFFFF|socks2=ffffff| }} '''«Дары́да» Мінскі раён''' — былы прафесійны [[футбольны клуб]] з [[Беларусь|Беларусі]]. == Гісторыя == Кананічная гісторыя клуба пачынаецца з [[2000]] года, калі была заснавана юрыдычная асоба пад назвай «Футбольны клуб „Дарыда“ (Ждановічы)». Каманда была створана фактычна на пустым месцы, але праз чынны ўдзел спецыялістаў, якія дагэтуль працавалі ў [[Самахвалавічы|самахвалавіцкім]] «Сантанасе» (пазней перайменаваным у «[[Ніва Самахвалавічы|Ніву]]»). Сваю назву клуб атрымаў ад імя прыватнага прадпрыемства «Дарыда», дырэктар якога — [[Уладзімір Дзялендзік]] — ад пачатку стаў і старшынёй клуба. З той прычыны, што завод «Дарыда» слаўны перш за ўсё сваёй мінеральнай вадой і безалкагольнымі напоямі, староннія заўзятары ахрысцілі каманду «мінеральнай дружынай» ці папросту «мінеральнікамі». Хаця мянушка гэтая наўрад ухваляецца прыхільнікамі самога клуба. Адразу пасля стварэння каманда была заяўлена ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|другую лігу чэмпіянату Беларусі па футболе]], дзе заняла першае месца па выніках рэгулярнага чэмпіянату, а затым упэўнена выйграла і фінальны турнір. У [[першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першай лізе]] «Дарыда» знаходзілася два сезону. У 2002 годзе пад кіраўніцтвам галоўнага трэнера [[Уладзімір Курнеў|Уладзіміра Курнева]] яна выйграла гэты турнір і нарэшце трапіла ў вышэйшы свет. Дарэчы, у тым турніры галоўны бамбардзір клуба [[Алег Кузьмянок]] забіў ажно 39 мячоў, што дагэтуль з'яўляецца рэкордным вынікам для ўдзельнікаў першай лігі. Першапачатковая назва клуба была зменена ў 2003 годзе на «Дарыда-ГДЖ» (ГДЖ — абрэвіятура аднаго з спонсараў: Гандлёвага дома «Ждановічы»), але ўжо пад час чэмпіянату фінансавыя непаражэннеменні сярод кіраўніцтва прывялі да вяртання старой назвы. Найбольш удалым для каманды атрымаўся сезон-2006. Пасля першага круга «Дарыда» займала першае месца ў першынстве, але ў выніку заняла толькі 8-ы радок. Зрышты, гэта таксама стала рэкордным дасягненнем за ўсю гісторыю клуба. Наступны сезон-2007 каманда распачала пад кіраўніцтвам былога трэнера [[Зборная Беларусі па футболе|Нацыянальнай зборнай Беларусі]] [[Анатоль Байдачны|Анатоля Байдачнага]]. Таксама кантракты былі падпісаныя з шэрагам знакамітых гульцоў — [[Уладзімір Міхайлавіч Макоўскі|Уладзімірам Макоўскім]], [[Ігар Тарлоўскі|Ігарам Тарлоўскім]], [[Андрэй Разін|Андрэем Разіным]] і інш. Аднак вялікія інвестыцыі не прынеслі плёну: ад самага пачатку сезону «Дарыда» апынулася ў канцы табліцы, а першы круг увогуле скончыла на перадапошнім месцы. Пасля такога фіяска ігракі з найвялікшымі заробкамі былі звольненыя, а трэнер пакінуў клуб са скандалам, абвінаваціўшы кіраўніцтва ў невыкананні кантрактных пагадненняў і пастаянным умяшальніцтве ў трэніровачны працэс. У пачатку кастрычніка [[2008]] года кіраўніцтва футбольнага клуба «Дарыда» абвінаваціла [[Беларуская федэрацыя футболу|Беларускую федэрацыю футболу]] ў перадузятым стаўленні да каманды. У сувязі з гэтым кіраўніцтву БФФ было накіравана два афіцыйныя лісты. Першы стаў прамым наступствам гасцявога матча супраць «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]», калі гродзенская каманда вырвала перамогу, забіўшы два галы ў кампенсаваны да другога тайму час — на 92-й і 95-й хвілінах. Пры гэтым футбалістам «Дарыды» было паказана восем жоўтых картак і адна чырвоная, тады як ігракам «Нёмана» — толькі адна жоўтая. Акрамя таго, суддзя [[Антуан Маёраў]] не залічыў забіты «Дарыдай» гол. Там жа прыводзіліся і іншыя факты неабгрунтаваных суддзейскіх рашэнняў у матчах з удзелам «Дарыды», якія паўплывалі на турнірнае становішча клуба. У гэтым жа лісце кіраўніцтву БФФ высоўваўся і свайго роду ўльтыматум — «Дарыда» патрабавала адмяніць вынік матчу з «Нёманам» і правесці паўторную сустрэчу<ref>[[Беларускія навіны]], [http://news.tut.by/sport/118897.html «Динамо» купило стадион у «Дариды», планирующей бойкотировать чемпионат] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012005029/http://news.tut.by/sport/118897.html |date=12 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}}</ref>. У сувязі з гэтым каманда не выйшла на гульню супраць «[[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніту]]» [[11 кастрычніка]] 2008, за што ёй была прызначаная тэхнічнае паражэнне з лікам 0:3. [[13 кастрычніка]] 2008 года судзейскім камітэтам АБФФ было разгледжана судзейства ў матчы «Нёман» — «Дарыда». Па яго выніках арбітр Антуан Маёраў і памочнік рэферы Дзмітрый Сямёнаў былі адхіленыя ад абслугоўвання матчаў ва ўсіх лігах да канца сезону. Судзейскі камітэт прызнаў памылковым рашэнне А. Маёрава не залічваць забіты «Дарыдай» другі гол. Усе астатнія рашэнні арбітра — працягласць кампенсаванага часу, справядлівасць вынесеных футбалістам папярэджанняў і парушэнне правіл у момант галоў у брамы «Дарыды» — былі прызнаныя абгрунтаванымі<ref>[[БелаПАН]], [http://news.tut.by/sport/119006.html Футбольнаму клубу «Дарида» может быть засчитано техническое поражение за неявку на матч с «Гранитом»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081015063733/http://news.tut.by/sport/119006.html |date=15 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}}</ref>. У канцы сезона 2008 года клуб «Дарыда» спыніў сваё існаванне<ref>[[Советская Белоруссия]], [http://news.tut.by/128030.html «Савит» и «Дарида», вылетев из высшей лиги, прекратили свое существование] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090212212509/http://news.tut.by/128030.html |date=12 лютага 2009 }}{{ref-ru}}</ref>. ==== Змяненне назвы клуба ==== * [[2000]]—[[2002]]: «Дарыда» * [[2003]]: «Дарыда-ГДЖ» * [[2003]]—[[2006]]: «Дарыда» Разам з назвай клуба мянялася і месца яго прапіскі. Напачатку гэта былі [[Ждановічы (Мінскі раён)|Ждановічы]], а з 2005 года — увесь [[Мінскі раён]], адміністрацыя якога лічылася адным з галоўных спонсараў каманды аж да канца сезону 2006 года. ==== Галоўныя трэнеры «Дарыды» ==== # [[Уладзімір Курнеў]] (2000 — верасень 2003) # [[Алег Кубараў]] (верасень 2003 — красавік 2004) # [[Армен Адамян]] (красавік-верасень 2004) # [[Людас Румбуціс]] (верасень 2004 — кастрычнік 2006) # [[Вадзім Бразоўскі]] (як в. а. галоўнага трэнера, кастрычнік 2006 — 3 студзеня 2007) # [[Анатоль Байдачны]] (3 студзеня 2007 — 13 чэрвеня 2007) # [[Вадзім Бразоўскі]] (як в. а. галоўнага трэнера, 14 чэрвеня — 28 чэрвеня 2007) # [[Уладзімір Курнеў]] (28 чэрвеня 2007 — 4 студзеня 2008) # [[Вадзім Бразоўскі]] (ад 5 студзеня 2008) == Структура клуба == У структуру клуба ўваходзілі: * каманда майстроў, якая гуляла ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе]]; * дублюючы склад каманды майстроў; * юнацкія каманды ва ўзросце да 14, 15 і 16 гадоў. == [[Дынама-Юні (стадыён)|Стадыён]] == Напачатку каманда не мела свайго стадыёну, гуляла матчы на арандаваных палях у [[Дзяржынск]]у і [[Мінск]]у (у [[Дразды, мікрараён|Драздах]]). Будаўніцтва ўласнай арэны пачалося з выхадам «Дарыды» ў першую лігу. Стадыён «[[Дынама-Юні|Дарыда]]» размяшчаўся ў былой вёсцы [[Кунцаўшчына (жылы раён, Мінск)|Кунцаўшчына]] на захадзе Мінска ў межах [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога|Мінскай кальцавой аўтадарогі]]. Ён з'яўляўся ўласнасцю футбольнага клуба. У пачатку кастрычніка [[2008]] года клубны стадыён «Дарыды» быў прададзены мінскаму «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». Пры гэтым «Дарыда» атрымала магчымасць бязвыплатна карыстацца стадыёнам да канчатка сезону. Хуткім часам «Дынама» плануе заняцца мадэрнізацыяй і развіццём інфраструктуры стадыёна, на якім, верагодней усяго, будуць гуляць юнацкія каманды клуба. Цяпер там праходзяць і матчы асноўнага складу клуба. Стадыён мае назву «Дынама-Юні». == Фанацкая групоўка == За час існавання клуба была вядома толькі адна групоўка (фірма) пад назвай «[[Water Demons]]», якая ўзнікла ў [[2001]] годзе. Ад 2002 года яна выдавала фанацкі часопіс «Fantom» (выходзіў раз на год). У сезонах 2006—2007 групоўка налічвала каля 50 актыўных фанатаў. == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сезон !width=100|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !Заўвагі |- |rowspan="2"| 2000 ||rowspan="2" style="background:#A3E9FF"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другая]] (Д3) || '''1''' || 22 || 16 || 1 || 5 || 42-23 || '''49''' ||rowspan="2"| [[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фінала]] || Выхад у фінальны раўнд |- |style="background:gold"| '''1''' || 14¹|| 9 || 2 || 3 || 31-14 || '''29''' || [[Выява:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2001 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] (Д2) ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 28 || 19 || 4 || 5 || 49-22 || '''61''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фінала]] || |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] (Д2) ||style="background:gold"| '''1''' || 30 || 23 || 5 || 2 || 89-23 || '''74''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фінала]] || [[Выява:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 4 || 19 || 22-45 || '''25''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фінала]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 30 || 9 || 8 || 13 || 38-48 || '''35''' || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|Паўфінал]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая]] (Д1) || '''10''' || 26 || 7 || 8 || 11 || 30-36 || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/16 фінала]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || 23-21 || '''37''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/8 фінала]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 4 || 15 || 27-46 || '''25''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|Чвэрцьфінал]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая]] (Д1) || '''16''' || 30 || 4 || 7 || 19 || 25-56 || '''19''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/16 фінала]] || [[Выява:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]], <br />спыненне існавання |} * ^'''1''' Улічваючы 6 гульняў, перанесеных з 1-га раўнда. {{Зноскі}} == Спасылкі == [http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=4946 Профіль на сайце weltfussballarchiv.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160127190816/http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=4946 |date=27 студзеня 2016 }} [[Катэгорыя:Былыя футбольныя клубы Беларусі|Дарыда]] [[Катэгорыя:ФК Дарыда| ]] aaykjizerkyisem9bqiyl7frb8f6yaw 0 138203 5175176 4760097 2026-08-04T07:24:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175176 wikitext text/x-wiki {{Часопіс | назва = | выява = | подпіс = | спецыялізацыя = | перыядычнасць = 6 раз у год | скарачэнне = | мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] | адрас рэдакцыі = | галоўны рэдактар = | заснавальнік = | выдавецтва = | краіна = {{BLR}} | гісторыя = | заснаванне = 1998 | аб'ём = | камплектацыя = | тыраж = | ISSN = | вэб-сайт = }} '''«Архі́вы і справаво́дства»''' — навукова-практычны [[часопіс]], афіцыйны друкаваны орган [[Дэпартамент па архівах і справаводстве|Дэпартамента па архівах і справаводстве]] [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] ([[2006]]). Заснаваны [[7 красавіка]] [[1998]] года на базе гістарычнага навукова-папулярнага часопіса «[[Беларуская мінуўшчына]]». [[19 мая]] [[1998]] года зарэгістраваны за № 1146 як сродак масавай інфармацыі. Сузаснавальнікі: Дзяржаўны камітэт па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь, [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] і [[Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы]]. Першы нумар падпісаны да друку [[5 сакавіка]] [[1999]] года<ref>{{cite web|url=http://old.archives.gov.by/index.php?id=733259|title=Историческая справка|publisher=Сайт «Архивы Беларуси»|accessdate=2020-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027024432/http://old.archives.gov.by/index.php?id=733259|archivedate=27 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref>. Выходзіць 6 разоў у год на беларускай і рускай мовах. З [[18 лістапада]] [[2002]] года заснавальнікам часопіса з’яўляецца Камітэт па архівах і справаводстве пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]. Асвятляе пытанні [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[архівазнаўства]], [[археаграфія|археаграфіі]], [[гістарыяграфія|гістарыяграфіі]], іканаграфіі, гісторыі справаводства, дзейнасці беларускіх і замежных архіўных устаноў. Публікуе агляды замежных архівазнаўчых часопісаў, новай гістарычнай, краязнаўчай, архівазнаўчай і справаводчай літаратуры, кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый, абароненых па гістарычных навуках, архіўныя дакументы. Мае рубрыкі «Архівазнаўства», «Архівы», «Дакументы», «Фонды», «Іканаграфія», «Беларусіка», «Геральдыка», «Генеалогія», «Навука», «Кнігарня», «Археатэка», «Хроніка», «Каляндар», «Справаводства»<ref>''Янка Саламевіч''. «Архівы і справаводства» // {{Крыніцы/ЭГБ|6-2к}} — С. 323.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|«Архівы і справаводства»|[[І. У. Саламевіч]]|336}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} == Спасылкі == * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=|url=http://kamunikat.org/archivy_i_spravavodstva.html|title=Архівы і справаводства|format=|work=|publisher=[[Kamunikat.org]]|accessdate=2020-10-23|language=|postscript=|archive-date=26 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026120249/http://kamunikat.org/archivy_i_spravavodstva.html|url-status=dead}} * {{cite web|author=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Валеры Пазьнякоў]].|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=1999-05-17|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=93422|title=Гісторыя, архівы й справаводзтва|format=|work=|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2020-10-23|language=|postscript=}} [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] 6xk7g1imr81rzmi46cshd0ot0sxkwkd 0 143222 5175061 4900349 2026-08-03T20:12:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175061 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Дзялендзік}} '''Анатоль Андрэевіч Дзяле́ндзік''' (нар. {{ДН|4|3|1934}}, в. [[Кулакі (Салігорскі раён)|Кулакі]], {{МН|Салігорскі раён|у Салігорскім раёне|}}, [[Мінская вобласць]] — [[29 лістапада]] [[2019]], [[Мінск]]) — беларускі [[драматург]], [[сцэнарыст]], [[празаік]]. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся {{ДН|4|3|1934}} года ў вёсцы [[Кулакі (Салігорскі раён)|Кулакі]] ў сям’і служачага. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Партызанскі рух у Беларусі|партызан]], разведчык, пазней ад’ютант генерала [[В. Казлоў|В. Казлова]]. У 1957 скончыў [[Лячэбны факультэт БДМУ|лячэбны факультэт]] [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]]. У 1957-1968 гадах працаваў урачом у [[рэспубліканская псіханеўралагічная бальніца|рэспубліканскай псіханеўралагічнай бальніцы]] ў [[Мінск]]у. Скончыў у 1969 годзе завочна [[Літаратурны інстытут імя Горкага]] ў [[Масква|Маскве]]. Каля 20 гадоў працаваў членам сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] з 1965. Памёр [[29 лістапада]] [[2019]] года ў Мінску. Пахаваны на [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілках]] (П-1, 110/6/8)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/hauruk-zhaljaznjak.html|title=Гаўрук — Жалязняк – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-08-23}}</ref>. == Творчасць == Пісаў на рускай і беларускай мовах. У 1963 выйшла першая кніга — зборнік гумарэсак "Пагібель «Тытаніка». Аўтар драм «Выклік багам» («Чатыры крыжы на сонцы», 1967, пастаўлена ў 1965), «Грешная любовь» (Масква, 1970, пастаўлена ў 1967), «Начное дзяжурства» (1972, пастаўлена ў 1970), «Последняя земляника в августе» (пастаўлена ў 1975), «Гаспадар» (пастаўлена ў 1985), камедый «Амазонки» (1974, пастаўлена ў 1972), "Операция «Многоженец» (1976, пастаўлена ў 1974), «Аукцион» (пастаўлена ў 1988), «Гіпапатам» (1981). Напісаў шэраг аднаактовых п’ес («Абы ціха», «Дзяўчына з камвольнага» і інш.). Аўтар сцэнарыяў тэлефільмаў «Познай себя» (пастаўлены ў 1972), «Голубой карбункул» (пастаўлены ў 1979) і мастацкіх фільмаў «Заўтра будзе позна» (з М. Крно, пастаўлены ў 1973), «Неудобный человек» (пастаўлены ў 1985), «Волки в зоне» (пастаўлены ў 1990). Напісаў таксама шэраг радыёп’ес («Шаўковыя травы», «Даўгавечнік», «Дыягназ» і інш.). У 1981 выйшаў зборнік камедый "Аперацыя «Мнагажэнец», у 1985 — «П’есы». Ужо ў камедыі «Гіпапатам» А. Дзялендзіка адчуваецца істотны паварот да ўмоўнасці, скарыстання сродкаў абсурду. Яго п’еса «Султан Брунея» (паст. 1998) паводле сваіх стылёвых прыкмет цалкам належыць да «камедыі абсурду». Твор прысвечаны рэаліям «пасляперабудовачнага» часу. Аўтар паказвае сацыяльныя кантрасты жыцця, супярэчнасці побыту. Пастаўлена 26 п’ес («Выклік багам» ішла больш як у 100 тэатрах). Знята 6 мастацкіх фільмаў (сумесна з Чэхаславакіяй фільм «Заўтра будзе позна» — аб нацыянальным героі Славакіі Яне Налепку — атрымаў прэмію на міжнародным кінафестывалі ў Плзене за лепшы сцэнарый, зняты ў Кіеве тэлефільм «Пазнай сябе» атрымаў Гран Пры на міжнародным кінафестывалі ў Варне. Па матывах жыцця двойчы Героя сацыялістычнай працы В. Бядулі на кінастудыі «Масфільм» зняты фільм «Нязручны чалавек». «Ваўкі ў зоне» стаў першым мастацкім фільмам, прысвечаным чарнобыльскай катастрофе. Карціна «[[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]]» атрымала 17 прызоў на міжнародных кінафестывалях, у тым ліку залаты і плацінавы прызы ў ЗША і прыз «Залаты певень і сто кветак» у Кітаі. Выдадзена каля 15 кніг (у т.л. зборнік адзінаццаці камедый «Гіпапатам»). == Узнагароды == За свае заслугі быў узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад.: А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Dzialendzik_Anatol.html kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140501221005/http://kamunikat.org/Dzialendzik_Anatol.html |date=1 мая 2014 }} * {{bis.nlb.by|129070}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзялендзік Анатоль}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салігорскім раёне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] tvwv1s27ieeau2fa6h8rxqe84uwgh8v 0 143490 5174896 5006576 2026-08-03T12:22:33Z 5174896 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Аляксандр Зімоўскі | жанчына = <!-- любое значэнне калі жанчына--> | тытул = Кіраўнік НДТРК РБ | перыядпачатак = [[22 снежня]] [[2005]] | перыядканец = [[28 снежня]] [[2010]] | папярэднік = [[Уладзімір Матвяйчук]] | пераемнік = [[Генадзь Давыдзька]] | тытул_2 = член Савета Рэспублікі НС РБ | перыядпачатак_2 = [[22 сакавіка]] [[2005]] | перыядканец_2 = [[2008]] | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прафесія = журналіст }} '''Алякса́ндр Леані́давіч Зімо́ўскі''' (нар. {{ДН|10|1|1961}}) — журналіст, дзяржаўны дзеяч Беларусі. Кіраўнік [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]] (2005—2010), член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (2005—2008), прапагандыст [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[10 студзеня]] [[1961]] года ў [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|Германскай Дэмакратычнай Рэспубліцы]]. Служыў у савецкім войску (1979—1984). Скончыў тры курсы факультэта ваеннай журналістыкі [[Львоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча|Львоўскага вышэйшага ваенна-палітычнага вучылішча]] (1980—1983), факультэт банкаўскай справы [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт|Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (2007). Быў працоўным Барысаўскай райаграпрамтэхнікі, карэспандэнтам шэрагу газет і часопісаў («Дзелавы веснік», «Чалавек і эканоміка», «Нацыянальная эканамічная газета»), карэспандэнтам і палітычным аглядальнікам службы інфармацыі тэлебачання інфармацыйнага агенцтва [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампаніі]], працаваў у Югаславіі падчас ваеннага канфлікту на Балканах (1998—1999). З 2000 па 2002 гады — намеснік старшыні Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь. З 1995 г. па 2001 г. вёў інфармацыйна-аналітычную праграму «Рэзананс» на Беларускім тэлебачанні. У [[2002]] годзе стаў генеральным дырэктарам ЗАТ «Сталічнае тэлебачанне». [[22 снежня]] [[2005]] года прызначаны кіраўніком [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Беларусі]]. [[28 снежня]] [[2010]] года звольнены з пасады на карысць [[Генадзь Давыдзька|Генадзя Давыдзькі]]<ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 28 снежня 2010| url = http://pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31000702| загаловак = О А.Л.Зимовском| назва праекту = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь| дата = 6 лютага 2011 | мова = ru}}</ref><ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 28 снежня 2010| url = http://euroradio.by/by/1442/news/59053/| загаловак = Зімоўскага змянілі на Давыдзьку| назва праекту = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| дата = 28 снежня 2010}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па квоце прэзідэнта ў [[2004]] годзе стаў членам Савета Рэспублікі. Член Пастаяннай камісіі па эканоміцы, бюджэце і фінансах. Перабраўся ў [[Расія|Расію]], ад 2011 года жыве ў [[Санкт-Пецярбург]]у, дзе працуе медыя-кансультантам. У гэтым жа годзе заснаваў інтэрнэт-рэсурс inosmi.by<ref>[http://naviny.by/rubrics/computer/2011/06/26/ic_articles_128_174154/ Зимовский ушел из охранительной журналистики в охренительную] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130101222620/http://naviny.by/rubrics/computer/2011/06/26/ic_articles_128_174154/ |date=1 студзеня 2013 }} 26.06.2011 [[naviny.by]]{{ref-ru}}</ref>. Быў калумністам партала навін [[naviny.by]]. Выступае як палітолаг і эксперт па Беларусі ў расійскіх СМІ. == Санкцыі ЕС і іншых краін == У беларускіх апазіцыйных СМІ Зімоўскі характарызуецца як адзін з людзей, адказных за пабудову сістэмы [[Прапаганда ў Беларусі|прапаганды]] аўтарытарнага [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]<ref>[http://kyky.org/pain/propaganda-dolzhna-byt-iezuitskoy-aleksandr-zimovskiy-pro-metody-bt-i-film-zvonok-drugu «Пропаганда должна быть иезуитской». Александр Зимовский про методы БТ и фильм «Звонок другу»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171019000331/http://kyky.org/pain/propaganda-dolzhna-byt-iezuitskoy-aleksandr-zimovskiy-pro-metody-bt-i-film-zvonok-drugu |date=19 кастрычніка 2017 }} - Кирилл Метелица, [[kyky.org]], 21.03.2017</ref><ref>[https://charter97.org/be/news/2011/2/2/35708/ Зімоўскаму не атрымаецца «патусіць» у Альберт-холе] - [[Хартыя'97]], 2.02.2011</ref>. У красавіку [[2006]] года за ўдзел у фальсіфікацыях [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]] Аляксандру Зімоўскаму быў забаронены ўезд у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]. У амерыканскі [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] быў уключаны як асоба, ''«адказныя за падрыў дэмакратычных працэсаў і інстытутаў, парушэнне правоў чалавека, дзяржаўную карупцыю»''<ref>[http://spring96.org/ru/news/7140 У сьпісе асобаў, супраць якіх падоўжаныя санкцыі, сын Лукашэнкі Віктар] - [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], 15.06.2007</ref>. Па выніках [[Плошча 2010|Плошчы 2010]] і ў сувязі з хваляй рэпрэсій супраць актывістаў апазіцыі пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі ў 2010 годзе]] Зімоўскі і іншыя ўплывовыя супрацоўнікі дзяржаўных СМІ Беларусі сталі суб’ектамі забароны на паездкі і замарожвання актываў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] як частка [[Чорны спіс Еўрасаюза|Чорнага спісу Еўрасаюза]]. Паводле рашэння [[Савет Еўрапейскага саюза|Савета Еўрапейскага саюза]] Аляксандр Зімоўскі як медыйны кансультант і былы старшыня дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі быў галоўнай дзеючай асобай у тым, што тычыцца дзяржаўнай [[Прапаганда ў Беларусі|прапаганды]], да снежня 2010 года. Ён займаўся сістэматычнай дыскрэдытацыяй апазіцыі, апраўдваў грубыя парушэнні правоў чалавека і пастаянныя рэпрэсіі супраць апазіцыі і грамадзянскай супольнасці ў Беларусі<ref name="EU2012">[http://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus] - Рашэньне Рады Эўрапейскага Зьвязу аб рэстрыктыўных мерах супраць Беларусі, 15 кастрычніка 2012 г. Цытата: Zimouski Aliaksandr Leanidavich | Media adviser and former President of the State Radio-television company. He was the main actor of the regime's propaganda until December 2010, by systematically denigrating the opposition and justifying gross violations of human rights and recurrent crackdowns on the opposition and on civil society in Belarus.</ref>. == Узнагароды == * Дыплом [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] «Ганаровы крумкач» (1996) * Ордэн «За службу Радзіме» IIІ ступені (1999) * Ордэн Францыска Скарыны (2007)<ref>[https://archive.today/20121205142425/www.president.gov.by/press49898.html%23doc Александр Зимовский, Людмила Бородина и Владимир Рылатко ўдостоены высоких государственных наград]{{ref-ru}}</ref> == Працы == * Зимовский А. Л., Козловский В. В. Справочник банковского служащего, Мн.: Веды, 1998 {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.sovrep.gov.by/index.php/.436.1599...0.0.0.html Профіль на сайце Савета Рэспублікі НС РБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080616145413/http://www.sovrep.gov.by/index.php/.436.1599...0.0.0.html |date=16 чэрвеня 2008 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зімоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] ia9s0psmwuwflc8pgqc8d1jme700v0y 0 144507 5174914 5161616 2026-08-03T12:38:00Z M.L.Bot 261 5174914 wikitext text/x-wiki {{coord|53.90537|N|27.55510|E|display=title}} [[Файл:Miensk,_Ciomnyja_Kramy._Менск,_Цёмныя_Крамы_(1930).jpg|міні|Казьмадзям’янаўская (Францішка Скарыны) вуліца, здымак [[1930]] года]] '''Цёмныя Крамы''' — гістарычная мясцовасць [[Мінск]]а, размешчаная паміж [[Нізкі Рынак|Нізкім]] і [[Верхні Горад|Верхнім Рынкам]], уздоўж [[Казьмадзям’янаўская вуліца (Мінск)|Казьмадзям’янаўскай вуліцы]]. Ансамбль забудовы раёна быў унікальным помнікам горадабудаўніцтва эпохі [[Адраджэнне|Рэнесансу]]<ref name="mon">Казьмадзям’янаўскай вуліца // {{Крыніцы/Мінск. Стары і новы|к}} С. 19</ref>. Пацярпела ў Другую сусветную вайну і канчаткова страціла аўтэнтычнае аблічча ў выніку паваенных рэканструкцый. == Паходжанне назвы == [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (1857-59).jpg|міні|злева|[[Верхні Горад|Высокі Рынак]] і Цёмныя Крамы на плане 1857 г.]] [[Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1858).jpg|міні|Цёмныя Крамы на плане 1858 г.]] [[Урбанонім]] «Цёмныя Крамы» ўтварыўся праз асаблівасць забудовы — на вузкую, шчыльна забудаваную Казьмадзям’янаўскую вуліцу, дзе тулілася вялікая колькасць крам, блага трапляла дзённае святло<ref name="mon"/>{{sfn|Памяць. Мінск|2001|с=548}}. Назва вуліцы паходзіць ад старадаўняй [[Казьма-Дзям’янаўскі манастыр (Мінск)|Казьмадзям’янаўскай праваслаўнай царквы]], якая знаходзілася на ўсходняй ўскраіне старажытнага Менска. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy, Banifracki. Менск, Цёмныя Крамы, Баніфрацкі (Lauvergne, 1840).jpg|міні|злева|[[Касцёл і кляштар баніфратаў (Мінск)|Касцёл баніфратаў]]. Фрагмент літаграфіі Б. Лявэрня, 1840 г.]] [[Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy, Banifracki. Менск, Цёмныя Крамы, Баніфрацкі (1851-99).jpg|міні|Праект рэканструкцыі будынка на месцы зруйнаванага касцёла]] Казьмадзям’янаўская вуліца — адна з найстаражытнейшых у Менску. Яна пачыналася з Нізкага Рынка і заканчвалася каля касцёла [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Мінск)|Дабравешчання Найсвяцейшай Панны Марыі]] каталіцкага кляштара ордэна бернардзінак (цяпер у касцёле месціцца [[кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа]] [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускага экзархата]] [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]). [[Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (M. Ślapian, 1925).jpg|150пкс|злева|міні|Цёмныя Крамы. Малюнак М. Сляпяна, 1925 г.]] На пачатку вуліцы, унізе перад пагоркам, знаходзіўся [[Касцёл Святога Яна і кляштар баніфратаў (Мінск)|кляштар каталіцкага ордэна баніфратаў з касцёлам]] (імаверна, існаваў да 1-й паловы XIX ст.), у 1700 годзе пры ім дзейнічаў шпіталь. Цяпер на месцы баніфрацкага кляштарнага комплексу знаходзіцца тралебусна-аўтобусны прыпынак.<ref>Мінскія лёхі // {{Крыніцы/Рэха даўняга часу|к}} С. 8</ref> [[Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1927).jpg|міні|Пачатак Козьма-Дзям’янаўскай вуліцы (тагачаснай Францішка Скарыны) на кадры з [[Кастусь Каліноўскі (фільм)|фільма Кастусь Каліноўскі]] (1927)]] Мураваны архітэктурны ансамбль Казьмадзям’янаўскай вуліцы цалкам сфарміраваўся яшчэ ў XVIII ст.<ref name="mon"/> Забудова складалася з двух- і трохпавярховых дамоў, на першых паверхах размяшчаліся невялікія крамы. Некаторыя будынкі мелі ўласныя назвы, у архіўных дакументах згадваецца ''«аддадзены ў 1829 годзе Эканоміяй Архірэйскага дома ў арэнднае трыманне мяшчаніну Румеру дом, вядомы як Гіндзейская камяніца»''.<ref name="vm">''[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Юрий Жутяев]]''. «Темные крамы» Козмодемьяновской улицы // Вечерний Минск № 77 (11338), 9.04.2007</ref> Па выходных і святах тут і на бліжэйшых вуліцах разгортваўся людны гандаль. У канцы XIX ст. у адным з двароў на Казьмадзям’янаўскай знаходзілася невялікая абутковая фабрыка, створаная на базе майстэрні. Ад 1926 года вуліца насіла імя беларускага першадрукара [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]]<ref>Вячеслав Бондаренко. [http://minsk-old-new.com/minsk-2910-ru.htm Между двумя мировыми войнами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120121213209/http://minsk-old-new.com/minsk-2910-ru.htm |date=21 студзеня 2012 }} на [[Мінск стары і новы]]</ref>, аднак у сувязі з пачаткам палітыкі [[русіфікацыя|русіфікацыі]] і [[Рэпрэсіі ў БССР|масавых сталінскіх рэпрэсій]] у 1933 годзе яе перайменавалі ў гонар расійскага пралетарскага паэта [[Дзям’ян Бедны|Дзям’яна Беднага]]. У тыя часы, акрамя крам, на вуліцы знаходзіўся шэраг устаноў: Менская і Беларуская канторы «Саюзутыль», склад вопраткі Гарпрамгандлю, садавінагародніная база Мінпрамгандлю. Да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] мясцовасць яшчэ захоўвала сваё гістарычнае аблічча, але ў выніку [[Бамбардзіроўка Мінска|бамбардзіроўкі]] была амаль цалкам зруйнавана. Апошнія тры будынкі колішніх Цёмных Крамаў знішчылі падчас будаўніцтва [[Няміга (станцыя метро, Мінск)|станцыі метро «Няміга»]] ў 1989 годзе.{{sfn|Памяць. Мінск|2001|с=548}} У наш час на гэтым месцы замест аднаўлення старадаўняй Казьмадзям’янаўскай вуліцы стварылі спрэчную па сваіх функцыянальна-планіровачных і архітэктурных якасцях структуру з пляцовак і прыступак, якая прэтэндуе на асацыяцыі са старой забудовай.<ref name="vm"/> У 2018 годзе спуску ў пешаходнай зоне ад Свята-Духава кафедральнага сабора да вуліцы Максіма Багдановіча была нададзеная назва [[Козьма-Дзям’янаўскі спуск]]<ref>{{cite web|url = https://minsk.gov.by/ru/normdoc/4133/|title = Аб прысваенні найменняў састаўным часткам г.Мінска № 49/3/28|first = |last = |author = |authorlink = |date = 29 траўня 2018|publisher = Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181113102247/https://minsk.gov.by/ru/normdoc/4133/|archivedate = 13-11-2018|accessdate = 13-11-2018}}</ref>. == Цікавыя факты == * У 1928 годзе пры будаўніцтве каналізацыйнай сеткі на [[Плошча Волі (Мінск)|пляцы Волі]] падчас капання траншэі з боку вуліцы Францішка Скарыны (былой Казьмадзям’янаўскай) ''«…рабочыя на глыбіні 2 1/2 аршынаў нечакана выявілі каля 15 чалавечых шкілетаў… Як мяркуецца, шкілеты маюць даўнасць каля 150 гадоў. Гэтай знаходкай зацікавіліся Белдзяржмузей і Інбелкульт»'' (газета «Рабочий»).<ref name="vm"/> == Галерэя == <gallery caption="Старыя здымкі" widths="150" heights="150" class="center"> Miensk, Kaźmadziamjanaŭski, Bernardynski. Менск, Казьмадзям’янаўскі, Бэрнардынскі (1900).jpg|Пачатак вуліцы з боку Высокага Рынка, {{nowrap|каля 1900 г.}} Miensk, Kaźmadziamjanaŭski, Bernardynski. Менск, Казьмадзям’янаўскі, Бэрнардынскі (1915-17).jpg|Пачатак вуліцы з боку Высокага Рынка, {{nowrap|1915—17 гг.}} Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1927) (2).jpg|На кадрах з [[Кастусь Каліноўскі (фільм)|фільма Кастусь Каліноўскі]], 1927 г. Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (L. Daškievič, 1920-29).jpg|да 1933 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1941).jpg|1941 г. Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1942).jpg|1942 г. Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1941-44) (2).jpg|1941—44 гг. Miensk, Kaźmadziamjanaŭski, Bernardynski. Менск, Казьмадзям’янаўскі, Бэрнардынскі (04.1943).jpg|Пачатак вуліцы з боку Высокага Рынка, красавік {{nowrap|1943 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Bundesarchiv Bild 101I-137-1008-09A, Weißrussland, Minsk, Zerstörungen.jpg|каля 1944 г. Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1944).jpg|каля 1944 г. Файл:Miensk, Nizki Rynak-Ciomnyja Kramy. Менск, Нізкі Рынак-Цёмныя Крамы (1944).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынка, каля 1944 г. Файл:Miensk, Nizki Rynak-Ciomnyja Kramy. Менск, Нізкі Рынак-Цёмныя Крамы (1944) (2).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынка, 1944 г. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада (1994)}} * Цёмныя крамы // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=548}} * {{Крыніцы/Мінск. Стары і новы}} * {{Крыніцы/Рэха даўняга часу}} * [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Юрий Жутяев]]. [http://www.vminsk.by/news/26/45657/ «Темные крамы» Козмодемьяновской улицы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305014336/http://www.vminsk.by/news/26/45657/ |date=5 сакавіка 2016 }} // Вечерний Минск № 77 (11338), 9.04.2007 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гістарычныя раёны Мінска}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска]] tjr894ncvd1i4f71vx6644jci89j1zf 0 144830 5175105 4765458 2026-08-04T02:26:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175105 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Антаніна Яўгенаўна Хатэнка''' ({{ДН|28|4|1956}}, [[Зенькаўцы|вёска Зенькаўцы]], {{МН|Зэльвенскі раён|у Зэльвенскім раёне|}}, [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]]. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзілася ў сям’і настаўніка. Скончыла пружанскую школу-інтэрнат (зараз — СШ № 4). Скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] (1978). Працавала настаўніцай беларускай, рускай мовы і літаратуры ў Задор’еўскай сярэдняй школе. Праз год вярнулася ў Мінск, працавала ў кнігарні «[[Палітычная кніга (кнігарня)|Палітычная кніга]]» (1979-81), карэктарам, малодшым рэдактарам выдавецтва «[[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асвета]]» (1982-85). == Творчасць == Першай вядомай спробай паэзіі быў гімн гораду Пружаны. Аўтар кніг «Здзічэлае рэха вясны», «Зніч крыжовых дарог», «Чалавек на далоні Сусвету» і інш. Лаўрэат [[Прэмія імя Міхася Стральцова|прэміі імя Міхася Стральцова]] «за вернасць класічным літаратурным традыцыям, тэматычнае і вобразнае багацце мовы, папулярызацыю паэтычнымі сродкамі народных звычаяў і абрадаў». Прэмія ўручана ёй 14 лютага 2022 года ў дзень народзінаў патрона, па ўмовах яе выдаецца новая кніга лаўрэата «Вербніца»<ref>[https://t.me/lit_bel/1944?single t.me/lit_bel]</ref>. У прасторы кнігі «Вербніца» (2022) сышліся ў сугучча яркія, эмацыйна вострыя вершы і глыбокія, роздумныя творы. Паэзія, проза, эсэістыка на-поўна выяўляюць эстэтыку і духоўныя каштоўнасці пакалення, якому выпала жыць і ствараць на сумежжы эпох. Адметнасць мастацкага стылю, вобразнае, метафарычнае асэнсаванне гэткіх філасофскіх катэгорый, як жыццё і смерць, плыннасць зямнога быцця і вечнасць, святло і цемра, дабро і ліха, ствараюць непаўторны ўзор аўтарскіх здагадак, адкрыццяў, азоранняў у дарозе пазнання сябе ў свеце і свету ў сабе<ref>{{Cite web |url=https://knihi.by/be/chatenka-antanina-vierbnica |title=knihi.by |access-date=14 лютага 2022 |archive-date=14 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214235110/https://knihi.by/be/chatenka-antanina-vierbnica |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Антаніна Яўгенаўна Хатэнка}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{knihi.com|https://knihi.com/Antanina_Chatenka/}} * [https://www.youtube.com/watch?v=LYE7W9xouRw Антаніна Хатэнка. Выбраныя вершы. Выканаўца В. Белацаркоўcкi (аудыё)] {{DEFAULTSORT:Хатэнка}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] 7n1tjd8b3icf8w7i23v6dkavdzfmmi1 0 144912 5175252 4582926 2026-08-04T09:17:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175252 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Асмат <br /> (''Asmat'') | image = [[Выява:Orang Asmat.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 30 тыс. | popplace = [[Востраў Новая Гвінея|Новая Гвінея]] | langs = мовы асмат | rels = [[магія]], [[культ продкаў]], [[анімізм]] | related = іншыя [[папуасы]] }} '''Асма́т''' — [[папуасы|папуаскі]] народ, насельнікі паўднёва-заходняй часткі [[Востраў Новая Гвінея|Новай Гвінеі]]. Пражываюць на тэрыторыі дзяржавы [[Інданезія]]. Падзяляюцца на некалькі груп: прыбярэжную, цэнтральную, паўночную і яасакор. Агульная колькасць (2011 г.) - 30 тыс. чал.<ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=10457 Asmat, Casuarina Coast]</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=10458 Asmat, Central]</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=10459 Asmat, Northern]</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=10460 Asmat, Yaosakor]</ref> ==Гісторыя== Асмат фактычна не з'яўляюцца цэласным [[этнас]]ам. Розныя групы размаўляюць на дастаткова адрозных дыялектах, якія часцяком адасабляюць як асобныя [[мова|мовы]], маюць істотную розніцу ў [[культура|культуры]]. Галоўнай сацыяльнай адзінкай да нашых дзён з'яўляецца [[вёска|вясковая]] абшчына. Менавіта з ёю, а не з усім астатнім народам атаясамляюць сябе мясцовыя жыхары. Асмат жывуць у нізіннай мясцовасці сярод шматлікіх [[рака|рэк]] і [[балота|балот]] у прыкладна 60 вёсках, насельніцтва кожнай з якіх вагаецца ад 50 да 1500 чал. Іх назва азначае проста "[[дрэва]]" або "людзі дрэў"<ref>{{Cite web |url=http://lesomartours.tripod.com/asmat.htm |title=Asmat Tribes |access-date=12 снежня 2012 |archive-date=7 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807145835/http://lesomartours.tripod.com/asmat.htm |url-status=dead }}</ref>. Да 1950-ых гг. яны заставаліся ізаляванымі ад астатняй [[цывілізацыя|цывілізацыі]]. Суседнія народы пазбягалі іх з-за распаўсюджанага звычаю [[канібалізм]]у і палявання за [[галава|галовамі]]. Толькі ў [[1953]] г. сярод іх пачалі працу [[каталіцызм|каталіцкія]] місіянеры. Значную ролю ў вывучэнні асматаў адыграў [[ЗША|амерыканскі]] [[антрапалогія|антраполаг]] і вандроўнік [[Майкл Кларк Ракфелер]], які знік у [[1961]] г. на землях асмат. Яго калекцыя [[драўніна|драўляных]] [[скульптура|скульптур]] стала важнай асновай збору культуры асмат у [[Метраполітэн-музей|музеі Метраполітэн]] у [[Нью-Ёрк]]у<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/hd/asma/hd_asma.htm The Asmat]</ref>. У [[1962]] г. усходняя частка [[востраў Новая Гвінея|Новай Гвінеі]] была далучана да [[Інданезія|Інданезіі]]. Інданезійскія ўлады забаранілі абрады асмат, іх драўляную [[скульптура|скульптуру]], агульнае свята дамоў і спалілі значную частку [[рытуал]]ьных прадметаў. Да [[1991]] г. іншаземцам было забаронена вандраваць і весці [[навука|навуковыя]] даследаванні ў землях, населеных асмат<ref>[http://www.szgdocent.org/ff/f-asmat.htm THE WORLD OF THE ASMAT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205211858/http://www.szgdocent.org/ff/f-asmat.htm |date=5 лютага 2012 }}</ref>. ==Асаблівасці культуры== У мінулым асмат залежалі ад навакольнай [[прырода|прыроды]], здабывалі ежу ў [[лес]]е - палявалі на [[птушкі|птушак]], [[яшчаркі|яшчарак]], [[кракадзілы|кракадзілаў]], лавілі [[рыбы|рыбу]], займаліся збіральніцтвам. Асабліва важнай з'яўлялася [[балота|балотная]] [[сагавая пальма]], якая давала багатую [[бялкі|бялкамі]] ежу. Далікатэсам лічацца [[вусень|вусені]], якіх шукаюць у гнілой [[драўніна|драўніне]]. Асмат таксама здаўна займаліся [[земляробства]]м. Некаторыя даследчыкі лічаць, што паляванне за [[галава]]мі і [[канібалізм]] сярод асмат тлумачацца недахопам каларыйнай ежы. З-за сталых паводак жытлы будуюцца на па́лях або на [[дрэва]]х. Пераважна распаўсюджаны доўгія хаціны, у якіх месцяцца [[сям'я|сем'і]] аднаго роду. Вялікі ганак служыць своеасаблівым клубам, дзе збіраюцца жыхары [[вёска|вёскі]] для сумесных зносін. У мінулым сувязь паміж вёскамі здзяйснялася з дапамогай [[барабан]]аў. Асмат мелі багатую спеўную традыцыю. Пераважалі [[эпас|эпічныя]] [[песня|песні]]. Мужчыны былі вядомы як выдатныя разьбяры па дрэве. Асмат амаль не носяць [[вопратка|вопраткі]]. У наш час еўрапейская вопратка распаўсюджана ў прыбярэжных вёсках. Мужчыны робяць [[пірсінг]], упрыгожваюць цела ікламі [[свінні|дзікоў]]. Мужчыны і жанчыны таксама фарбуюць скуру ва ўрачыстых выпадках. Вёскі падзяляюцца на паловы. Жыхары адной паловы могуць браць [[шлюб]] толькі з жыхарамі другой. Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных вёсак здараюцца рэдка, што прыводзіць да дадатковай ізаляцыі. Пасля вяселля жонка пераязджае ў сям'ю мужа. Аднак жанчыны і дзеці жывуць асобна ад мужоў. Мужчыны селяцца ў доўгіх мужчынскіх дамах. Там жа праводзяцца святы, куды жанчынам уваходу няма. Да забароны даследаванняў [[антрапалогія|антраполагі]] паведамлялі аб [[гомасексуальнасць|гомасексуальных]] саюзах, прынятых сярод мужчын. Гвалт у адносінах да жонкі лічыўся нормай. ==Паляванне за галовамі== [[Паляванне]] за [[галава]]мі ў мінулым лічылася важным звычаем, які аб'ядноўваў асмат. У рэйдах у пошуках ахвяры ўдзельнічалі толькі мужчыны. Ім трэба было знайсці і забіць у [[лес]]е або каля чужой [[вёска|вёскі]] чалавека, а яго цела прывезці ў родную вёску. Згодна строгаму рытуалу, забітага рассякалі на некалькі частак. Яго галаву адлучалі ад цела і смалілі на агні. Попел і кроў ахвяры змешвалі і мазалі імі галаву і твар хлопчыкаў, якія праходзілі абрад [[ініцыяцыя|ініцыяцыі]]. Было важным ведаць імя ахвяры, паколькі яно пераходзіла да ініцыяванага. Сваякі ахвяры ператвараліся ў сваякоў ініцыяванага, і ў будучым яны павінны былі паводзіць сябе прыязна адзін да другога. Напады на "сваякоў" звычайна больш не здзяйсняліся. Аднак "сваякі" маглі нападаць у адказ. Калі гэтыя напады не мелі поспеху, яны ператвараліся ў сталыя дзеянні і служылі зачэпкай для сур'ёзных [[вайна|войнаў]] паміж вёскамі. Частка рытуалаў, звязаная з ініцыяцыяй і падзелам цела на кавалкі, была прысвечана культу ўрадлівасці і праходзіла каля сямейнай хаціны, у іх бралі ўдзел старыя жанчыны. Галава ахвяры апрацоўвалася, а [[чэрап]] пераходзіў у валоданне ініцыяванага. Некаторы час ён захоўваў сваю маёмасць паміж сцёгнамі так, каб чэрап датыкаўся да геніталій (гл. [[Мужчынская палавая сістэма]]). Кожны мужчына праходзіў ініцыяцыю некалькі разоў у жыцці, таму павінен быў стала ўдзельнічаць у паляванні за галовамі. Ахвярамі паляўнічых маглі быць не толькі мужчыны і хлопчыкі. Жанчыны і дзяўчыны нават выглядалі больш пераважнымі. Паяданне [[мяса]] ахвяры не з'яўлялася асаблівым рытуалам. [[Канібалізм]] быў неабходнасцю з-за недахопу іншай ежы. Падобна тушы забітай жывёлы, цела раскрыжоўвалі і дзялілі паміж усімі вяскоўцамі. Ніжняя частка цела лічылася найболей смачнай. Яе запякалі з сага. Косткі аддавалі [[сабака свойскі|сабакам]]. ==Рэлігія== Традыцыйная [[рэлігія]] асмат уяўляе сабою складаную сістэму шанавання духаў навакольнай [[прырода|прыроды]] і асабліва [[культ продкаў|духаў продкаў]]. Асмат вераць у [[магія|магію]]. Лічаць, што любая смерць выклікана адмоўнымі магічнымі дзеяннямі. {{зноскі}} ==Спасылкі== *[http://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10524/11970/1959Zegwaard.pdf?sequence=1 REV. GERARD A. ZEGWAARD, Headhunting Practices of the Asmat of Netherlands: New Guinea] *[http://www.angelfire.com/empire2/asmat/ Rockefellar, Michael Clark, A Closer Look at the Asmat People of New Guinea] *[http://www.everyculture.com/wc/Germany-to-Jamaica/Asmat.html#b Countries and Their Cultures: Asmat] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Аўстраліі і Акіяніі]] [[Катэгорыя:Народы Інданезіі]] [[Катэгорыя:Папуасы]] bc15osmyvyvbkwso2nyy3jc616asn85 0 145708 5175030 4999537 2026-08-03T17:33:01Z Için warum 153459 /* Назва */ 5175030 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь | беларуская назва = Шакуны | статус = вёска | герб = | сцяг = | гімн = | дата заснавання = |першае згадванне = | статус з = | ранейшыя назвы = | вобласць = Брэсцкая | раён = Пружанскі |сельсавет = Шаняўскі | пасялковы савет = | гарадскі савет = | від главы = | глава = | плошча = | вышыня цэнтра НП = 166 | унутраны падзел = |насельніцтва = 13 | год перапісу = 2007 | = <ref>{{Спасылка|аўтар = Валентина Козлович.|дата публікацыі = 18 верасня 2007|url = http://sb.by/post/60881/|загаловак = Пружанский эксклюзив|выданне = Общество|выдавецтва = [[Беларусь сегодня]]|дата = 15 жніўня 2012|мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |нацыянальны склад = |двароў = |паштовы індэкс = 225170<ref name="belpost">{{Спасылка| url = http://zip.belpost.by/street/shakuny-brest-pruzhanskiy-shenevskoy| загаловак = Алфавитный список улиц по Шакуны| назва праекту = Пружанский район| выдавецтва = [[Белпошта]]| дата = 15 жніўня 2012| мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref> | паштовыя індэксы = | КААТА = 1256880081 | выява = |подпіс = |lat_deg = 52 |lat_min = 29 |lat_sec = 20 |lon_deg = 24 |lon_min = 21 |lon_sec = 24 | катэгорыя ў Commons = | сайт = |OpenStreetMap = 242983782 }} '''Шакуны́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šakuny}}, {{lang-ru|Шакуны}}) — [[вёска]] ў [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаняўскі сельсавет|Шаняўскага сельсавета]]. Размешчаны за 8 км на паўднёвы захад ад [[Пружаны|Пружан]], на ўсход ад шашы {{таблічка-by|Р|85}}. Насельніцтва — 13 жыхароў (2007). == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Шакуны ўтворана ад прозвішча Шакун<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 406.</ref>. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішча Шакун азначае «шапялявы, той, хто шакае, вымаўляе [ш] замест іншых гукаў»<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 462.</ref>. == Гісторыя == За [[Расійская імперыя|расійскім]] часам — у [[Міхайлаўская воласць|Міхайлаўскай воласці]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|771}}</ref>. За [[Другая Рэч Паспалітая|польскім]] часам — у [[Шані (гміна)|гміне Шані]] [[Пружанскі павет (1921—1940)|Пружанскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]<ref>{{cite web | url = http://www.radzima.net/be/miejsce/szakuny.html| title = Szakuny, вёска| publisher = Radzima.net| access-date = 13 лютага 2012}}</ref>. == Транспарт == Аўтамабільныя дарогі {{Код дарогі|Дарога Р85, Беларусь|Р85|red|white}} [[Пружаны]] — [[Відамля]] і {{Код дарогі|Дарога Н539, Беларусь|Н539|white|red|red}} [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]] — [[Кацёлкі]] — Шакуны<ref>{{cite web| url = http://www.zoneby.net/legal/n06docs/zk06235i/stranica11.htm| title = Решение Брестского областного исполнительного комитета от 22 декабря 2007 г. №1094 «Об утверждении перечня местных автомобильных дорог Брестской области»| work = Спецпраект «Зона»| publisher = [[Валерый Леванеўскі]]| access-date = 15 жніўня 2012| language = ru| archive-url = https://web.archive.org/web/20160306001420/http://www.zoneby.net/legal/n06docs/zk06235i/stranica11.htm| archive-date = 6 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>. == Славутасці == * Дом [[Рыгор Шырма|Рыгора Шырмы]]. * Сядзіба Аляксандра Янушкевіча «Трусавіца». На тэрыторыі плошчай 1,5 га размешчаныя хата з трыма двухмеснымі гасцявымі нумарамі, лазня, музей сялянскае працы, банкетная зала. Сядзіба прапануе пешаходныя і веласіпедныя вандроўкі, круглагадовыя конныя прагулкі (калёсы, сані), збор ягад, грыбоў і зёлак, арганізацыю карпаратыўных мерапрыемстваў<ref>{{cite web|date = 15 жніўня 2012|url = http://tour.brest.by/ru/node/419|title = Усадьба «Трусовица»|work = Сельские усадьбы|publisher = Туризм и отдых в Брестской области|language = ru|access-date = 21 снежня 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20130124044051/http://tour.brest.by/ru/node/419|archive-date = 24 студзеня 2013|url-status = dead}}</ref>. == Этнаграфія == У Шакунах у 1928 годзе фалькларыстам і кампазітарам [[Зінаіда Мажэйка|Рыгорам Шырмам]] запісана [[Калядкі|калядка]] «[[s:Ой, рана-рана куры запелі|Ой, рана-рана куры запелі]]»<ref>Хрэстаматыя [Ноты] : па беларускай народнай музычнай творчасці : для ўстаноў адукацыі сферы культуры : [для спеваў (сола, хор) без суправаджэння / аўтар-укладальнік Зыкава Л. В.] ; Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Інстытут культуры Беларусі»; [прадмова ад укладальніка]. — Мінск : Інстытут культуры Беларусі, 2012. — 208 с.</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Рыгор Шырма]] — беларускі харавы [[дырыжор]], [[Фальклор|фалькларыст]], грамадскі і музычны дзеяч, [[Публіцыстыка|публіцыст]], літаратуразнаўца {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://rp5.by/171669/be Надвор’е ў Шакунах] {{Шаняўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна]] rmudlfoqpwsici0w9s8am4dablxxkpn 0 150294 5175138 4793634 2026-08-04T05:21:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175138 wikitext text/x-wiki {{Група астравоў |Назва = Аран |Нацыянальная назва =ga/Oileáin Árann/en/Aran Islands |Карта = Архіпелаг Аран.svg |Подпіс карты = |Пазіцыйная карта = Ірландыя |Архіпелаг = |Акваторыя = Атлантычны акіян |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 07 |lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 9 |lon_min = 42 |lon_sec = |CoordScale = |Колькасць астравоў = 8 |Найбуйнейшы востраў = востраў Інішмор |Агульная плошча = 51 |Найвышэйшы пункт = 123 |Краіна = Ірландыя |Насельніцтва = 1225 |Год перапісу = 2006 |Выява = Ireland aran islands panorama.jpg |Подпіс выявы = Агульная панарама |Катэгорыя на Вікісховішчы = Aran Islands }} {{іншыя значэнні}} '''А́ран''' ({{lang-ga|Oileáin Árann}}, {{lang-en|Aran Islands}}) — [[архіпелаг]] у [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]], каля заходняга ўзбярэжжа [[Востраў Ірландыя|Ірландыі]]. Агульная плошча — 51 км². Насельніцтва ([[2006]] г.) — 1225 чал. == Геаграфія і прырода == [[Файл:Архіпелаг Аран.svg|міні|злева|Карта]] Архіпелаг Аран знаходзіцца ў [[заліў Голуэй|заліве Голуэй]] у 219 км на захад ад [[Дублін]]а і 2430 км на захад ад [[Мінск]]а. Складаецца з 8 астравоў, толькі 3 з якіх населены. Найбуйнейшы востраў — [[востраў Інішмор|Інішмор]]. Архіпелаг сфарміраваны пераважна [[граніт]]амі і [[карст]]авымі [[вапняк]]амі. [[Бераг]]і большасці астравоў абрывістыя. На сушы вылучаюцца пагоркі. Найвышэйшы пункт (123 м) знаходзіцца на Інішморы. [[Клімат]] марскі ўмераны. Дзякуючы блізкасці [[Гальфстрым]]а ўзімку сярэдняя тэмпература трымаецца каля 6 °C. Адзіная за ўвесь перыяд назірання [[снег|снежная]] зіма здарылася ў [[2010]]/[[2011]] г. Сярэдняя тэмпература ліпеня 15 °C. Да канца [[Сярэднявечча]] большую частку буйных астравоў займалі [[дуб]]овыя і [[ясень|ясеневыя]] [[лес|гаі]]. У наш час пераважаюць [[трава|травяністая]] расліннасць і [[куст|хмызнякі]]. Але для [[флора|флоры]] архіпелага ўласціва пэўная разнастайнасць. На ім сустракаюцца расліны, характэрныя для арктычнай, альпійскай і міжземнаморскай прыродных зон. [[Фаўна]] бедная. Шматлікія толькі [[насякомыя]] і [[птушкі]]. == Гісторыя == [[File:InishmaanRingfort2.jpg|thumb|left|Авальная крэпасць на востраве Інешман]] Архіпелаг Аран быў населены каля [[2300 да н.э.|2300]] — [[2000 да н.э.|2000]] гг. да н.э. выхадцамі з суседняй [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. Яны займаліся [[земляробства]]м і [[рыбалоўства]]м. [[Археалогія|Археалагічным]] помнікам першапасяленцаў з’яўляецца [[курган]] Кнок-Райфні. У ім былі знойдзены урны з попелам. Рытуал пахавання падобны на той, што практыкаваўся на тэрыторыі [[Шатландыя|Шатландыі]]. У канцы 1 тысячагоддзя да н.э. Аран захапілі [[кельты]] з племені ''фірбалг''. У [[V стагоддзе|V]] — [[VIII стагоддзе|VIII]] стст. сярод астравіцян пашырылася [[хрысціянства]]. Хрысціянскім заступнікам Арана лічыцца Святы Энда. У гэты час будуюць каменныя ўмацаванні ''дуны'', якія павінны былі ахоўваць насельніцтва ад [[пірацтва|піратаў]]. Сваімі памерамі асабліва вылучаецца Авальная [[крэпасць]] на востраве Інешман. У высокае Сярэднявечча Аран ператварыўся ў важны [[гандаль|гандлёвы]] і паломніцкі цэнтр Заходняй [[Ірландыя|Ірландыі]]. У [[XIII стагоддзе|XIII]] ст. уладу на астравах захапіла [[сям'я]] О’Браенаў. Яны ўзвялі [[замак]] О’Браен на востраве Інішыр. У [[1582]] г. улада перайшла да сям’і О’Флаерці. У [[1652]] г. Аран быў захоплены [[Англія|англійскімі]] салдатамі [[Олівер Кромвель|Олівера Кромвеля]]. На Інішморы з’явіўся англійскі гарнізон. Фармальнае далучэнне да [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] адбылося ў [[XVIII стагоддзе|XVIII]] ст. У [[1921]] г. архіпелаг увайшоў у склад Ірландыі. У [[XIX стагоддзе|XIX]] — [[XX стагоддзе|XX]] стст. Аран адыграў значную ролю ў адраджэнні ірландскай [[культура|культуры]]. Тут нарадзіліся або працавалі многія ірландскія мастакі і пісьменнікі. У нашы дні архіпелаг з’яўляецца папулярным [[турызм|турыстычным]] кірункам. == Асаблівасці культуры == Насельнікі астравоў Аран размаўляюць на [[ірландская мова|ірландскай мове]]. Захаваліся традыцыйныя [[рамяство|рамёствы]] — выраб [[лодка|лодак]] ''курах'' (з [[драўніна|драўлянай]] асновы, абцягнутай [[скура]]й), мяккіх скураных [[абутак|ботаў]] і знакамітых [[воўна|ваўняных]] [[кофта|джэмпераў]]. На кожным востраве святкуюць дні [[святы]]х заступнікаў, а таксама «ноч вогнішчаў» напярэдадні дня Святога Яна ([[23 чэрвеня]]), ''Тэд-фэст'', прысвечаны героям папулярнага камедыйнага серыяла 1990-ых гг. == Спасылкі == * [http://www.aranislands.ie aranislands.ie] * [http://www.aranisland.info aranisland.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170815035254/http://www.aranisland.info/ |date=15 жніўня 2017 }} * [http://www.aranislandferries.com aranislandferries.com] * [http://aranislands.galway-ireland.ie/ aranislands.galway-ireland.ie] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111007001655/http://aranislands.galway-ireland.ie/ |date=7 кастрычніка 2011 }} * [http://www.tedfest.org/ tedfest.org] [[Катэгорыя:Брытанскія астравы]] [[Катэгорыя:Астравы Ірландыі]] bns0wn0jkpg93tyk5liv7o8vtrgxd9l 0 151005 5175007 4686564 2026-08-03T16:25:29Z Amherst99 6180 /* */ 5175007 wikitext text/x-wiki '''Акцыдэнта́ль''', ці '''аксідэнталь''', '''інтэрлінгвэ''' (''occidental'', ''interlingue'') — міжнародная [[штучная мова]]. Прапанаваны ў [[1922]] годзе [[Эдгар дэ Валь|Эдгарам дэ Валем]] ([[Эстонія]]). У [[1949]] годзе быў перайменаваны ў ''інтэрлінгвэ'' для пазбаўлення ад негатыўных асацыяцый, якія магла б выклікаць назва «заходні», а таксама для запланаванага збліжэння з [[інтэрлінгва]]й. == Гісторыя == [[Эдгар дэ Валь|Дэ Валь]] спачатку быў эсперантыстам, які працаваў над рэформамі гэтай мовы. Калі рэформы былі адвергнуты падчас галасавання [[1894]] года, ён пакінуў эсперанта-рух з намерам стварыць больш дасканалую мову. Пасля некалькі гадоў працы ён апублікаваў у [[1922]] годзе свой праект «Акцыдэнталь» у газеце ''Kosmoglott'' («Сусветная мова»), якую ён сам выдаваў. Гэтая газета была адкрытым форумам для свабоднага абмену думкамі стваральнікаў розных новых сістэм. Кожны меў права публікаваць таксама сваю ўласную мову, каб выпрабаваць і прапагандаваць яе. Пасля 7 гадоў, у [[1929]] годзе, выданне ўзяла на сябе група з [[Вена|Вены]]. Яны палічылі, што толькі новая мова акцыдэнталь з’яўляецца дастаткова выпрабаванай, і ў пачатку таго года зачынілі газету для іншых праектаў і пачалі ўжываць яе толькі для акцыдэнталя. Яны адаптавалі назву выдання пад арфаграфію гэтай мовы: ''Cosmoglotta''. У [[1949]] годзе тагачасны віцэ-прэзідэнт ''Occidental-Union'' (Аб’яднання акцыдэнталя) Рык Бергер, які пазней сам перайшоў да інтэрлінгвы, пераканаў членаў аб’яднання змяніць назву мовы на ''інтэрлінгвэ'', аргументуючы, што назва ''акцыдэнталь'' можа пашкодзіць прапагандзе мовы ва ўсходнееўрапейскіх камуністычных краінах. Да з’яўлення [[Інтэрлінгва|Інтэрлінгвы]] акцыдэнталь быў вяршыняй развіцця натуралістычнай школы. Пазней ён пачаў губляць сваіх прыхільнікаў на карысць больш натуралістычнай інтэрлінгвы. З сярэдзіны [[1980-я|80-х]] гадоў ''Cosmoglotta'' больш не выдавалася (пачала выдавацца зноў толькі з канца [[1990-я|90-х]] гадоў). == Аргументы на карысць мовы == Перавагай мовы акцыдэнталь з’яўляецца тое, што для людзей з веданнем такіх моў, як [[англійская мова|англійская]], [[французская мова|французская]] ці [[іспанская мова|іспанская]], яна з’яўляецца большай часткай адразу зразумелай. Адначасова яна з’яўляецца больш рэгулярнай, чым гэтыя мовы. Людзі з веданнем [[англійская мова|англійскай мовы]], [[французская мова|французскай]] і г. д. часта бываюць настолькі ўражанымі падабенствам акцыдэнталя да гэтых моў, што звычайна не заўважаюць ці недаацэньваюць рэгулярнасць акцыдэнталя. == Фанетыка і графіка == Мова ўжывае ўсе літары лацінскага алфавіта ў іх традыцыйным значэнні з пазіцыйна абумоўленай вырыятыўнасцю чытання некаторых літар і злучэнняў: ''c'' i ''g'' перад пярэднімі галоснымі як [ц] і [ж] адпаведна, ''ch'' як [ч] і [ш] перад галоснымі і [х] ці [к] перад зычнымі. Такая пазычаная з натуральных моў варыятыўнасць дазваляе захаваць баланс паміж традыцыйнай арфаграфіяй інтэрнацыяналізмаў і іх традыцыйным гучаннем. Словы грэчаскага паходжання могуць запісвацца як у гістарычнай лацінскай транскрыпцыі, так і фанетычна (''physica'' і ''fysika'', ''theosoph'' і ''teosof''). Падваенне зычных апускаецца, калі гэта не вядзе да ўтварэння амонімаў (''cane'' — сабака, ''canne'' — пушка). Націск прыпадае на галосны перад апошнім зычным, пры гэтым канчатак множнага ліку ''-s'' і канчатак дзеепрыметніка ''-men'' не ўплываюць на месца націска. Калі паводле асноўнага правіла націск прыпадае на суфіксы ''-bil'', ''-ic'', ''-im'', ''-ul'', то ён пераносіцца на наступны склад з канца. == Лексіка і словаўтварэнне == Мова заснавана на інтэрнацыянальнай лексіцы, агульнай для заходнееўрапейскіх моў — у першую чаргу (хаця не выключна) раманскіх. Заметны ўплыў [[французская мова|французскай мовы]], як у афармленні шматлікіх слоў, так і ў сінтаксісе (у адрозненне ад інтэрлінгвы, якая арыентуецца на паўднёвараманскія мовы). Словаўтварэнне будуецца на ўзор натуральных моў, але адначасова рэгулюецца так званым '''правілам дэ Валя''': пры ўтварэнні інфінітыва дзеяслова * да асновы цяперашняга часу, якая заканчваецца на тэматычны галосны ці ''-с'', дабаўляецца ''-t''; * канцавыя ''d'', ''g'' ці ''r'' замяняюцца на ''s''; * астатнія канцавыя зычныя застаюцца без зменаў. Ад асновы цяперашняга часу ўтвараюцца словы з суфіксамі ''-(e)nt-'', ''-(e)ntie'', ''-(e)ment'', ''-(i)bil'', ''-(i)da'', ''-age'', ад інфінітыва — з суфіксамі ''-ion'', ''-or'', ''-ori'', ''-iv'', ''-ura''. Гэта дазволіла ўключыць у слоўнік акцыдэнталя вялікую колькасць інтэрнацыяналізмаў з адпаведнымі чаргаваннямі асноў: ''varia-nte'' — варыянт, ''variat-ion'' — варыяцыя, ''pretend-ente'' — прэтэндэнт, ''pretens-ion'' — прэтэнзія. Правіла дэ Валя і сістэма рэгулярных афіксаў, якая шмат у чым перасякаецца з [[эсперанта]] і [[іда]], набліжаюць акцыдэнталь да [[Схематызм (інтэрлінгвістыка)|схематычных]] праектаў, супрацьпастаўляючы гіпернатуралістычнай інтэрлінгве. Але гаворка не ідзе аб аўтаномных правілах словаўтварэння, як у схематычных мовах, а аб правілах адбору вытворных і матывіруючых асноў з натуральных моў. == Асноўныя граматычныя асаблівасці == Назоўнікі не маюць катэгорыі граматычнага роду. Пол жывых істот выяўляецца пры дапамозе канчатковых ''-о'' ці ''-а'': ''cavall'' — конь, ''cavаllo'' — жарабец, ''cavalla'' — кабыла. Множны лік утвараецца постфіксам ''-(e)s'', прыметнікі і артыклі (няпэўны ''un'', пэўны ''li'') не дапасуюцца да назоўнікаў. Адрозніваюцца суб’ектная і аб’ектная формы асабістых займеннікаў. Да асновы цяперашняга часу далучаюцца канчаткі ''-(e)r'' (інфінітыў), ''-(e)nt'' (актыўны дзеепрыметнік), ''-t'' (пасіўны дзеепрыметнік і мінулы час, а для дзеясловаў, у якіх гэта форма супадае з формай інфінітыва, — таксама аддзеяслоўны назоўнік). Дзеепрыслоўе ўтвараецца ад дзеепрыметнікаў пры дапамозе канчатковага ''-е'', вытворныя прыслоўі ад прыметнікаў — пры дапамозе суфікса ''-men''. Большасць граматычных значэнняў выражаюцца аналітычна: для ўскосных склонаў назоўнікаў — прыназоўнікі, для ступеней параўнання прыметнікаў і прыслоўяў — паказчыкі ''plu'' / ''min(u)'' (кампаратыў) і ''max(im)'' / ''minim'' (суперлятыў), для дзеясловаў — дапаможныя фарманты: ''va'' + інфінітыў = будучы час, ''vell'' + інфінітыў = умоўны лад, ''ha'' + мінулы час = перфект, ''hat'' + мінулы час = плюсквамперфект, формы дзеяслова ''esser'' + актыўны дзеепрыметнік = прагрэсіўная форма (параўн. continuous tense ў англійскай мове). == Прыклад тэксту == ; «Ойча наш» <blockquote> Patre nor, qui es in li cieles, mey tui nómine esser sanctificat, mey tui regnia venir, mey tui vole esser fat, qualmen in li cieles talmen anc sur li terre. Da nos hodie nor pan omnidial, e pardona nor débites, qualmen anc noi pardona nor debitores. E ne inducte nos in tentation, ma libera nos de lu mal. Amen. </blockquote> == Гл. таксама == * [[Перыядычныя выданні на штучных мовах]] == Літаратура == * F. Haas. [http://interlingue.narod.ru/Haas.htm Grammatica de Interlingue in Interlingue] * [https://www.scribd.com/document/10058058/Occidental-Grammar Grammar of Occidental translated into English]{{ref-en}} == Спасылкі == {{Interwiki|ie|на мове акцыдэнталь|}} {{wiktionarycat|type= мовы акцыдэнталь|category=Інтэрлінгвэ}} * [http://interlingue.org/index_ru.html Саюз Інтэрлінгвэ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080509062333/http://www.interlingue.org/index_ru.html |date=9 мая 2008 }} * [http://cosmoglotta.narod.ru/ Часопіс Cosmoglotta] * [http://groups.yahoo.con/group/occidental/ Дыскусійная група на Yahoo]{{Недаступная спасылка}} {{Вонкавыя спасылкі}}{{Штучныя мовы}} [[Катэгорыя:Штучныя мовы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы]] rljei1wmgo76dshoj2mkpsftys6h8ur 5175009 5175007 2026-08-03T16:28:48Z Amherst99 6180 /* */ 5175009 wikitext text/x-wiki '''Акцыдэнта́ль''', ці '''аксідэнталь''', '''інтэрлінгвэ''' (''Occidental'', ''Interlingue'') — міжнародная [[штучная мова]]. Прапанаваны ў [[1922]] годзе [[Эдгар дэ Валь|Эдгарам дэ Валем]] ([[Эстонія]]). У [[1949]] годзе быў перайменаваны ў ''інтэрлінгвэ'' для пазбаўлення ад негатыўных асацыяцый, якія магла б выклікаць назва «заходні», а таксама для запланаванага збліжэння з [[інтэрлінгва]]й. == Гісторыя == [[Эдгар дэ Валь|Дэ Валь]] спачатку быў эсперантыстам, які працаваў над рэформамі гэтай мовы. Калі рэформы былі адвергнуты падчас галасавання [[1894]] года, ён пакінуў эсперанта-рух з намерам стварыць больш дасканалую мову. Пасля некалькі гадоў працы ён апублікаваў у [[1922]] годзе свой праект «Акцыдэнталь» у газеце ''Kosmoglott'' («Сусветная мова»), якую ён сам выдаваў. Гэтая газета была адкрытым форумам для свабоднага абмену думкамі стваральнікаў розных новых сістэм. Кожны меў права публікаваць таксама сваю ўласную мову, каб выпрабаваць і прапагандаваць яе. Пасля 7 гадоў, у [[1929]] годзе, выданне ўзяла на сябе група з [[Вена|Вены]]. Яны палічылі, што толькі новая мова акцыдэнталь з’яўляецца дастаткова выпрабаванай, і ў пачатку таго года зачынілі газету для іншых праектаў і пачалі ўжываць яе толькі для акцыдэнталя. Яны адаптавалі назву выдання пад арфаграфію гэтай мовы: ''Cosmoglotta''. У [[1949]] годзе тагачасны віцэ-прэзідэнт ''Occidental-Union'' (Аб’яднання акцыдэнталя) Рык Бергер, які пазней сам перайшоў да інтэрлінгвы, пераканаў членаў аб’яднання змяніць назву мовы на ''інтэрлінгвэ'', аргументуючы, што назва ''акцыдэнталь'' можа пашкодзіць прапагандзе мовы ва ўсходнееўрапейскіх камуністычных краінах. Да з’яўлення [[Інтэрлінгва|Інтэрлінгвы]] акцыдэнталь быў вяршыняй развіцця натуралістычнай школы. Пазней ён пачаў губляць сваіх прыхільнікаў на карысць больш натуралістычнай інтэрлінгвы. З сярэдзіны [[1980-я|80-х]] гадоў ''Cosmoglotta'' больш не выдавалася (пачала выдавацца зноў толькі з канца [[1990-я|90-х]] гадоў). == Аргументы на карысць мовы == Перавагай мовы акцыдэнталь з’яўляецца тое, што для людзей з веданнем такіх моў, як [[англійская мова|англійская]], [[французская мова|французская]] ці [[іспанская мова|іспанская]], яна з’яўляецца большай часткай адразу зразумелай. Адначасова яна з’яўляецца больш рэгулярнай, чым гэтыя мовы. Людзі з веданнем [[англійская мова|англійскай мовы]], [[французская мова|французскай]] і г. д. часта бываюць настолькі ўражанымі падабенствам акцыдэнталя да гэтых моў, што звычайна не заўважаюць ці недаацэньваюць рэгулярнасць акцыдэнталя. == Фанетыка і графіка == Мова ўжывае ўсе літары лацінскага алфавіта ў іх традыцыйным значэнні з пазіцыйна абумоўленай вырыятыўнасцю чытання некаторых літар і злучэнняў: ''c'' i ''g'' перад пярэднімі галоснымі як [ц] і [ж] адпаведна, ''ch'' як [ч] і [ш] перад галоснымі і [х] ці [к] перад зычнымі. Такая пазычаная з натуральных моў варыятыўнасць дазваляе захаваць баланс паміж традыцыйнай арфаграфіяй інтэрнацыяналізмаў і іх традыцыйным гучаннем. Словы грэчаскага паходжання могуць запісвацца як у гістарычнай лацінскай транскрыпцыі, так і фанетычна (''physica'' і ''fysika'', ''theosoph'' і ''teosof''). Падваенне зычных апускаецца, калі гэта не вядзе да ўтварэння амонімаў (''cane'' — сабака, ''canne'' — пушка). Націск прыпадае на галосны перад апошнім зычным, пры гэтым канчатак множнага ліку ''-s'' і канчатак дзеепрыметніка ''-men'' не ўплываюць на месца націска. Калі паводле асноўнага правіла націск прыпадае на суфіксы ''-bil'', ''-ic'', ''-im'', ''-ul'', то ён пераносіцца на наступны склад з канца. == Лексіка і словаўтварэнне == Мова заснавана на інтэрнацыянальнай лексіцы, агульнай для заходнееўрапейскіх моў — у першую чаргу (хаця не выключна) раманскіх. Заметны ўплыў [[французская мова|французскай мовы]], як у афармленні шматлікіх слоў, так і ў сінтаксісе (у адрозненне ад інтэрлінгвы, якая арыентуецца на паўднёвараманскія мовы). Словаўтварэнне будуецца на ўзор натуральных моў, але адначасова рэгулюецца так званым '''правілам дэ Валя''': пры ўтварэнні інфінітыва дзеяслова * да асновы цяперашняга часу, якая заканчваецца на тэматычны галосны ці ''-с'', дабаўляецца ''-t''; * канцавыя ''d'', ''g'' ці ''r'' замяняюцца на ''s''; * астатнія канцавыя зычныя застаюцца без зменаў. Ад асновы цяперашняга часу ўтвараюцца словы з суфіксамі ''-(e)nt-'', ''-(e)ntie'', ''-(e)ment'', ''-(i)bil'', ''-(i)da'', ''-age'', ад інфінітыва — з суфіксамі ''-ion'', ''-or'', ''-ori'', ''-iv'', ''-ura''. Гэта дазволіла ўключыць у слоўнік акцыдэнталя вялікую колькасць інтэрнацыяналізмаў з адпаведнымі чаргаваннямі асноў: ''varia-nte'' — варыянт, ''variat-ion'' — варыяцыя, ''pretend-ente'' — прэтэндэнт, ''pretens-ion'' — прэтэнзія. Правіла дэ Валя і сістэма рэгулярных афіксаў, якая шмат у чым перасякаецца з [[эсперанта]] і [[іда]], набліжаюць акцыдэнталь да [[Схематызм (інтэрлінгвістыка)|схематычных]] праектаў, супрацьпастаўляючы гіпернатуралістычнай інтэрлінгве. Але гаворка не ідзе аб аўтаномных правілах словаўтварэння, як у схематычных мовах, а аб правілах адбору вытворных і матывіруючых асноў з натуральных моў. == Асноўныя граматычныя асаблівасці == Назоўнікі не маюць катэгорыі граматычнага роду. Пол жывых істот выяўляецца пры дапамозе канчатковых ''-о'' ці ''-а'': ''cavall'' — конь, ''cavаllo'' — жарабец, ''cavalla'' — кабыла. Множны лік утвараецца постфіксам ''-(e)s'', прыметнікі і артыклі (няпэўны ''un'', пэўны ''li'') не дапасуюцца да назоўнікаў. Адрозніваюцца суб’ектная і аб’ектная формы асабістых займеннікаў. Да асновы цяперашняга часу далучаюцца канчаткі ''-(e)r'' (інфінітыў), ''-(e)nt'' (актыўны дзеепрыметнік), ''-t'' (пасіўны дзеепрыметнік і мінулы час, а для дзеясловаў, у якіх гэта форма супадае з формай інфінітыва, — таксама аддзеяслоўны назоўнік). Дзеепрыслоўе ўтвараецца ад дзеепрыметнікаў пры дапамозе канчатковага ''-е'', вытворныя прыслоўі ад прыметнікаў — пры дапамозе суфікса ''-men''. Большасць граматычных значэнняў выражаюцца аналітычна: для ўскосных склонаў назоўнікаў — прыназоўнікі, для ступеней параўнання прыметнікаў і прыслоўяў — паказчыкі ''plu'' / ''min(u)'' (кампаратыў) і ''max(im)'' / ''minim'' (суперлятыў), для дзеясловаў — дапаможныя фарманты: ''va'' + інфінітыў = будучы час, ''vell'' + інфінітыў = умоўны лад, ''ha'' + мінулы час = перфект, ''hat'' + мінулы час = плюсквамперфект, формы дзеяслова ''esser'' + актыўны дзеепрыметнік = прагрэсіўная форма (параўн. continuous tense ў англійскай мове). == Прыклад тэксту == ; «Ойча наш» <blockquote> Patre nor, qui es in li cieles, mey tui nómine esser sanctificat, mey tui regnia venir, mey tui vole esser fat, qualmen in li cieles talmen anc sur li terre. Da nos hodie nor pan omnidial, e pardona nor débites, qualmen anc noi pardona nor debitores. E ne inducte nos in tentation, ma libera nos de lu mal. Amen. </blockquote> == Гл. таксама == * [[Перыядычныя выданні на штучных мовах]] == Літаратура == * F. Haas. [http://interlingue.narod.ru/Haas.htm Grammatica de Interlingue in Interlingue] * [https://www.scribd.com/document/10058058/Occidental-Grammar Grammar of Occidental translated into English]{{ref-en}} == Спасылкі == {{Interwiki|ie|на мове акцыдэнталь|}} {{wiktionarycat|type= мовы акцыдэнталь|category=Інтэрлінгвэ}} * [http://interlingue.org/index_ru.html Саюз Інтэрлінгвэ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080509062333/http://www.interlingue.org/index_ru.html |date=9 мая 2008 }} * [http://cosmoglotta.narod.ru/ Часопіс Cosmoglotta] * [http://groups.yahoo.con/group/occidental/ Дыскусійная група на Yahoo]{{Недаступная спасылка}} {{Вонкавыя спасылкі}}{{Штучныя мовы}} [[Катэгорыя:Штучныя мовы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы]] 3oved2h1eg7z5pkqf08u7rz6r1g24nf 0 157946 5175087 5043420 2026-08-04T00:51:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175087 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{Цёзкі2|Чарнякевіч}} '''Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч''' (нар. {{ДН|||1974}}) — беларускі [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]]. == Біяграфічныя звесткі == Закончыў юрыдычны факультэт [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]], магістр культуралогіі ([[Варшаўскі ўніверсітэт]], Польшча), дактарант [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані |універсітэта Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў выкладчыкам у Гродзенскім універсітэце імя Янкі Купалы, у верасні 2012 года звольнены з фармулёўкай ''«за парушэнне працоўнай дысцыпліны»''. Паводле некаторых меркаванняў, на праўдзе звольнены за ўдзел у напісанні кнігі «Гродназнаўства. Гісторыя еўрапейскага горада»<ref>''Скобла М.'' [http://www.svaboda.org/content/transcript/24720465.html Андрэй Чарнякевіч: «Гродназнаўства» пісалася для Гродзенскага выканкама] // Радыё Свабода: Вольная студыя — svaboda.org. — 26.09.2012, 13:51.</ref>, у красавіку 2013 года пачаўся збор подпісаў супраць звальнення выкладчыка па палітычных матывах. Тэма навуковых інтарэсаў: беларускі нацыянальны рух, [[польска-савецкая вайна]], гісторыя [[Гродна]]. Займаецца распрацоўкай эфектыўных спосабаў пашырэння культуры гістарычнай памяці ў беларускім грамадстве. Мае шматгадовы досвед працы ў галіне аховы гісторыка-культурнай спадчыны Гродна. Рэдактар і адзін з аўтараў энцыклапедычнага даведніка «Біяграфіі гарадзенскіх вуліц: Ад Фартоў да [[Барысаглебская царква (Гродна)|Каложы]]» (Гродна, 2012), у якім сістаматызавана інфармацыя пра гісторыю, архітэктурныя асаблівасці і сучасны стан захоўвання больш чым 600 аб'ектаў. Аўтар падручніка «Гродназнаўства» (Гродна, 2012) і біяграфічных слоўнікаў «Постаці беларускага нацыянальнага руху ў Гродна» (2001) ды «Памяць пра Гродна» (2015). Адмовіўся ад прэміі Ядкоўскага (2012)<ref>''Гурневіч Д.'' [http://www.radyjo.net/4/28/Artykul/116973,%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8D%D0%B9-%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F-%D0%B0%D0%B4-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%96-%D0%AF%D0%B4%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0 Андрэй Чарнякевіч адмовіўся ад прэміі Ядкоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121104185413/http://www.radyjo.net/4/28/Artykul/116973,%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8D%D0%B9-%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F-%D0%B0%D0%B4-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%96-%D0%AF%D0%B4%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0 |date=4 лістапада 2012 }} // Polskie Radio — radyjo.net. — 30.10.2012, 16:01.</ref>. == Выбраная бібліяграфія == '''Дысертацыя:''' * Чернякевич А. Н. Политика Польши на оккупированной территории Беларуси в период польско-советской войны (февраль 1919-март 1921 года) : дисс. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук. Гродно, 2001. '''Аўтарэферат:''' * Чернякевич А. Н. Политика Польши на оккупированной территории Беларуси в период польскосоветской войны (февр. 1919 – март 1921 г.): автореф. дис. … канд. ист. наук: 07.00.02. Минск, 2001. 20 с. '''Манаграфіі:''' * Ад Каложы да фартоў: гістарычная спадчына Гродна: гісторыка-архітэктурны энцыклапедычны даведнік / Янка Лялевіч, Ігар Трусаў, Андрэй Чарнякевіч. Мінск: Лімарыус, 2008. 91 с. * Нараджэнне беларускай Гародні: З гісторыі нацыянальнага руху 1909—1939 гадоў. Мінск: [[Андрэй Янушкевіч|А. М. Янушкевіч]], 2015. 172 с.: іл. ISBN 978-985-90346-7-1 * Чарнякевіч, А. М. Чужы сярод чужых: [[Павел Паўлавіч Аляксюк|Павел Аляксюк]] і беларускія «паланафілы» / Андрэй Чарнякевіч. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2017. 315, [1] с. ISBN 978-985-7165-32-2. * Чарнякевіч, А. М. Памяць пра Гродна: матэрыялы да біяграфічнага слоўніка постацей міжваеннага горада, 1919–1939 гг. / Андрэй Чарнякевіч ; [навуковы рэдактар І. Чарнякевіч]. Гродна : ЮрСаПрынт, 2017. 305 с. ISBN 978-985-7134-38-0. * Чернякевич А. [[БНР]]. Триумф побежденных / Андрей Чернякевич. Минск : А. Н. Янушкевич, 2018. 302 с. ISBN 978-985-7165-63-6. '''Артыкулы:''' * [[Пінская разня|Пинский расстрел]] как предвестник [[Халакост|Холокоста]] (о трагических событиях весны 1919 г.) / А. Чернякевич // Диаспоры. 2004. № 4. С. 164—186. * Ад супрацоўніцтва да здрады: беларускі рух і II аддзел Польскага Генеральнага штабу 1919―1939 г. / Андрэй Чарнякевіч // Гістарычны альманах : навуковы гістарычны і краязнаўчы альманах / рэдактар [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]]. 2007. Т. 13. С. 13―46. * Гісторыя стварэння і дзейнасці [[1-ы беларускі полк|Першага беларускага палка]] ў Гродне / А. М. Чарнякевіч // Беларусь у гады [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Смаргоншчына: трагедыя, гераізм, памяць : матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі (г. Смаргонь, 18―19 мая 2007 г.) / [навуковыя рэдактары: [[Аляксей Міхайлавіч Літвін|А. М. Літвін]], [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|У. В. Ляхоўскі]]]. Мінск, 2009. С. 468―490. * Сацыяльна-культурная трансфармацыя г. Гродна паміж дзвюма Сусветнымі войнамі (1919-1939 гг.) / А. М. Чарнякевіч // 1939 год у лёсе беларускага народа : зб. матэрыялаў рэгінальнага круглага стала, Брэст, 29 кастр. 2009 г. Брэст : БрДУ, 2010. С. 6-17. * Гродзенская губернская ўправа / У. Ляхоўскі, А. Чарнякевіч // Берасцейскі хранограф : зборнік навуковых прац / Брэсцкі дзяржаўны універсітэт, Гістарычны факультэт. Брэст, 2009. Вып. 5. С. 122―153 * [[Кузьма Цярэшчанка]] / У. Ляхоўскі, А. Чарнякевіч // [[ARCHE Пачатак]]. 2011. № 11. С. 23—64. * 25 марта: истоки национального праздника / А. Вашкевич, А. Чернякевич // Деды: дайджест публикаций о беларуской истории. Вып. 6. Минск: Харвест, 2011. С. 239—258. * Белорусское партизанское движение в Польше и его вожди / А.Н. Чернякевич // От «германской» к Гражданской: становление корпуса народных вожаков русской смуты. М.: АИРО-XXI, 2014. С. 393—406. * Трансфармацыя гарадской прасторы: ад «імперскага» да «польскага» Гродна / Андрэй Чарнякевіч // Трэці [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі]]. Kaunas, 2014. С. 380―383 * Да гісторыі стварэння і дзейнасці Найвышэйшай Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (1919―1921 гг.) / Андрэй Чарнякевіч // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў / Варшаўскі Універсітэт, Студыюм Еўропы Усходняй. Варшава, 2015. С. 163―200. * Гродно: город без Отчизны / А.Н. Чернякевич // Города империи в годы Великой войны и революции. М.: Нестор-история, 2017. С. 209—237. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://kamunikat.org/czarniakievicz-andrej Біяграфія і публікацыі Андрэя Чарнякевіча на сайце Беларускай Інтэрнэт-Бібліятэкі «Камунікат.org»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250123211133/https://kamunikat.org/czarniakievicz-andrej |date=23 студзеня 2025 }} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/charnikievich/ Біяграфія і асобныя працы Андрэя Чарнякевіча на сайце pawet.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226142422/http://pawet.net/library/history/bel_history/charnikievich/ |date=26 лютага 2020 }} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/charnikievich/090/спіс_публікацый.html Спіс публікацый Андрэя Чарнякевіча (да 2015 года) на сайце pawet.net] {{DEFAULTSORT:Чарнякевіч Андрэй}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] cnzl9qnj3we2k4qzv75uzja9jrgzivl 0 160383 5175298 5084634 2026-08-04T10:18:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175298 wikitext text/x-wiki {{Хвароба | Name = {{PAGENAME}} | Image = Osteoporosis.JPG| Caption = Пажылая жанчына з астэапарозам у Японіі| ICD10 = {{ICD10|M|80}}-{{ICD10|M|82}}| ICD9 = {{ICD9|733.0}} | MedlinePlus = 000360| DiseasesDB = | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1693| ICDO = | OMIM = 166710| }} '''Астэапароз''' ({{lang-grc|ὀστέον + πόρος}} — [[косць]] + [[кіпра]]) — разрэжанне касцявой тканкі [[шкілет]]а праз страту кальцыю з утварэннем у ёй пустотаў. Ускладненне хваробы вядзе да [[пералом шыйкі сцягна|пералому шыйкі сцягна]] і [[пазваночнік]]а, што ўяўляе смяротную пагрозу. == Папярэджанне == Прадухіленню немачы спрыяе багатая на [[кальцый]] [[ежа]]: [[Малако|малочныя]] вырабы [[ёгурт]], [[кефір]], [[сыр]] і [[тварог]])<ref>{{артыкул|аўтар=[[Таццяна Палубятка]]|загаловак=Піце, дарослыя, малако – будзеце здаровыя|спасылка=http://www.dzyannica.by/print/2593|выдавецтва=[[Шчучын]]ская [[газета]] «[[Дзянніца]]»|год=15 чэрвеня 2011|дата доступу=24 красавіка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194506/http://dzyannica.by/print/2593|archive-date=4 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304194506/http://dzyannica.by/print/2593|archivedate=4 сакавіка 2016}}</ref>, зялёная [[гародніна]] ({{нп3|Еўрапейская масліна|аліўкі|be|Масліна еўрапейская}}, {{нп3|брокалі||en|Broccoli}}, [[кроп]], ліставая [[Латук|салата]], [[пятрушка]], [[сельдэрэй]] і [[цыбуля]]), [[арэх]]і ([[мігдалы]]), [[бабовыя]] ([[соя]] і [[фасоля]]), [[грэчка]], [[інжыр]], [[капуста]], [[абрыкос]], [[морква]], [[рыба]] ({{нп3|гарбуша||en|Pink salmon}}, [[лешч]] і [[Судак звычайны|судак]]), [[Насенне|семкі]] [[кунжут]]а і [[сланечнік]]а, [[цытрусавыя]], [[шпінат]] і [[халва]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Вольга Цыбульская]].|загаловак=Нас не зломіш|спасылка=http://www.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=44300|выданне=[[Краіна здароўя]]|год=1 кастрычніка 2009|нумар=[http://www.zviazda.by/ru/pril/index.php?id=29&prilid=44296 39 (151)]|старонкі=[http://www.zviazda.by/a2ttachments/44317/1kas-5.indd.pdf 5]}}</ref>. Для засвойвання кальцыю варта 20 [[хвіліна]]ў штодня знаходзіцца на сонцы і ўжываць багатую на [[вітамін D]] ежу ([[рыбін тлушч]] і марская рыба, [[сметанковае масла]] і яечны [[жаўток]]). Дзеля захавання кальцыю ў касцях варта ўнікаць ужывання жывёльнага [[тлушч]]у, [[Кава|кавы]] і [[Соль|солі]]. Косцеўтварэнню спрыяюць [[аэробіка]], [[бег]], [[плаванне]], расцяжка, [[Танец|танцы]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Вольга Цыбульская.|загаловак=Пры астэапарозе чалавек можа «стаптацца» аж на 10—15 см|спасылка=http://www.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=63972|выданне=Краіна здароўя|год=12 жніўня 2010|нумар=[http://www.zviazda.by/ru/pril/index.php?id=29&prilid=63970 39 (208)]|старонкі=[http://www.zviazda.by/a2ttachments/63997/12gni-5.indd.pdf 5]}}</ref>, [[тэніс]] і хуткая {{нп3|хада||en|Gait}}. Шчыльнасці косці спрыяюць 50 скачкоў на месцы штодня. == Чыннікі == Да ўзнікнення хваробы вядзе {{нп3|маларухомы лад жыцця||en|Sedentary lifestyle}}, нізкая вага, [[паленне]], піццё кавы, газаваных і [[спірт]]овых [[Напой|напояў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Таццяна Дарашчонак]]|загаловак=Пачаў работу сайт Беларускага грамадскага аб'яднання «Пераможам астэапароз разам»|спасылка=http://by.belapan.by/archive/2008/03/17/218727_218737|выдавецтва=[[БелаПАН]]|год=17 сакавіка 2008|дата доступу=24 красавіка 2013|archive-date=5 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305171806/http://by.belapan.by/archive/2008/03/17/218727_218737}}</ref>, працяглы прыём [[Лекі|лекаў]] ([[стэроід]]ныя [[гармоны]] і {{нп3|тэтрацыкліны||en|Tetracycline antibiotics}}). Ускладненні наступных хвароб таксама спрыяюць развіццю немачы: {{нп3|Рэўматызм|рэўматычныя|en|Rheumatism}} (рэўматоідны {{нп3|артрыт||en|Arthritis}}, сістэмная {{нп3|чырвоная ваўчанка||en|Lupus erythematosus}}, анкілазавальны [[спандыліт]]) і [[Залозы ўнутранай сакрэцыі|эндакрынныя]] хваробы ([[сіндром]] {{нп3|Гіперкартыцызм|Iцэнкі—Кушынга|en|Cushing's syndrome}}, {{нп3|гіперпаратырэоз||en|Hyperparathyroidism}}, {{нп3|гіпертырэоз||en|Hyperthyroidism}}), захворванні [[Страўнікава-кішачны тракт|страўнікава-кішачнага тракта]] з парушэннем усмоктвання, хваробы [[Нырка|нырак]] (хранічная {{нп3|ныркавая недастатковасць||en|Renal failure}}) і [[імпатэнцыя]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Святлана Барысенка]].|загаловак=Затрымайся, кальцый|спасылка=http://www.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=109261|выданне=[[Звязда]]|тып=Газета|год=28 лютага 2013|нумар=[http://www.zviazda.by/ru/archive/index.php?idate=2013-02-28 39 (27404)]|старонкі=[http://www.zviazda.by/a2ttachments/109259/28lut-6.indd.pdf 6]|issn=1990-763x}}</ref>. == Праявы == [[Хвароба]] выяўляецца праз [[боль]] у паяснічнай вобласці, {{нп3|Крыжовая косць|крыжы|en|Sacrum}} і тазасцегнавых [[Сустаў|суставах]], адчуванне цяжару між [[Лапатка, анатомія|лапатак]], [[Цягліцы|мышачную]] млявасць i парушэнне хады, боль і [[Дэфармацыя|дэфармацыю]] [[галёнка]]ступнёвых суставаў, прыпухласць і боль у [[ступня]]х<ref>{{Артыкул|загаловак=Увага – астэапароз|спасылка=http://www.zviazda.by/second.html?r=7&p=15&archiv=29102005|выданне=Звязда|тып=Газета|год=29 кастрычніка 2005|нумар=[http://www.zviazda.by/second.html?archiv=29102005 212 (25544)]|issn=1990-763x}}</ref>. Таксама адзначаецца змяншэнне росту, [[скрыўленне пазваночніка]], [[Спазма|сутаргі]] ў [[нага]]х, ломкасць i слаенне [[Пазногаць|пазногцяў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Вольга Цыбульская.|загаловак=Астэапароз|спасылка=http://www.zviazda.by/second.html?r=7&p=22&archiv=09062007|выданне=Звязда|тып=Газета|год=9 чэрвеня 2007|нумар=[http://www.zviazda.by/second.html?archiv=09062007 106 (25971)]|issn=1990-763x}}</ref>, пасівенне валасоў і выпадзенне [[зуб]]оў<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Святлана Хорсун]].|загаловак=Асцярожна: астэапароз, або Чаму трухлявеюць косці|спасылка=http://www.minpraud.by/articles.php?id=7667|выданне=[[Мінская праўда]]|тып=Газета|год=19 лютага 2011|нумар=32-33|старонкі=[http://www.minpraud.by/attachments/7644/09.pdf 9]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223108/http://www.minpraud.by/articles.php?id=7667|archive-date=4 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304223108/http://www.minpraud.by/articles.php?id=7667|archivedate=4 сакавіка 2016}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Артыкул|аўтар=Святлана Барысенка, [[Вольга Шаўко]].|загаловак=Абаронца касцей — кальцый-Д3 (часткі: [http://www.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=11156 1], [http://www.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=11227 2], [http://www.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=11289 3], [http://www.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=11347 4], [http://www.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=11467 5], [http://www.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=11514 6])|выданне=Звязда|тып=Газета|год=16-19, 23-24 красавіка 2008|issn=1990-763x}} [[Катэгорыя:Захворванні апорна-рухальнага апарата чалавека]] [[Катэгорыя:Метабалічныя захворванні]] efefbyxu73qe4ennskqfhjytjwx76i4 0 161356 5175312 4747787 2026-08-04T10:37:48Z Autumndancer 168015 5175312 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кібела (значэнні)}} {{Міфалагічны персанаж | Імя = Кібела | Міфалогія = [[Фрыгійцы|Фрыгійская]], [[Старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаская]], [[старажытнарымская міфалогія|рымская]] | Выява = Kybele tympanon Louvre CA1797.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Статуя Кібелы (IV ст. да н. э.) | Апісанне = Багіня-маці | У іншых культурах = Кубаба, [[Рэя]], [[Опс]] | Бацька = | Маці = | Муж = | Дзеці = }} '''Кібе́ла''' ({{lang-grc|Κυβέλη}}, {{lang-la|Kybele}}, [[Фрыгійская мова|фрыг.]]: ''Kubeleia'') — [[Малая Азія|малаазіяцкая]] [[бог|багіня]]-маці. Культ Кібелы паходзіў з [[Фрыгія|Фрыгіі]], але быў таксама шырока распаўсюджаны ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]]. ==Вытокі культу== Культы Вялікай [[бог|Багіні]]-Маці былі шырока распаўсюджаны ў старажытных [[земляробства|земляробчых]] [[культура]]х [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і [[Міжземнае мора|Міжземнамор'я]] ([[Ісіда]] ў [[Старажытны Егіпет|старажытных егіпцян]], [[Іштар]] у [[Вавілон|вавіланян]] і [[Асірыя|асірыйцаў]], [[Рэя]] і [[Дземетра]] ў [[эліны|старажытных грэкаў]] і г. д.). Звычайна яны ўвасаблялі ўрадлівасць [[глеба|глебы]], хатняй жывёлы, людзей. Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што культ першаснай пары бога-мужчыны і багіні-жанчыны, якія быццам бы далі жыццё навакольнаму свету, існаваў ўжо ў канцы [[палеаліт]]у. Багіня-жанчына як частка гэтай пары, адначасова атаясамлялася з нараджэннем і смерцю. Аднак Вялікая Багіня часоў [[бронзавы век|бронзавага]] і [[жалезны век|жалезнага вякоў]] не абавязкова мае непасрэдныя адносіны да культу багіні-першастваральніцы. Хутчэй, яе вобраз увабраў больш старажытныя функцыі, а сама постаць Вялікай Багіні-Маці ўзнікла значна пазней, калі з'явілася земляробства і [[горад|гарадскія паселішчы]]. У [[Малая Азія|Малой Азіі]] шанаванне жаночых бажаствоў вядома ўжо з эпохі [[неаліт]]у. Непасрэдным правобразам Кібелы магла быць [[хеты|хецка-лувійская]] багіня '''Кубаба''', імя якой сустракаецца на гліняных таблетках. Першапачаткова Кубаба шанавалася [[хурыты|хурытамі]], але ў сярэдзіне 2 тысячагоддзя да н. э. была прынята ў хецкі [[пантэон]] у сувязі з экспансіяй хетаў у [[Сірыя|Сірыю]]. У хецкіх дакументах Кубаба паўстае толькі як панна аднаго з буйных гарадоў Малой Азіі, і яе становішча сярод іншых бажаствоў хетаў было дастаткова сціплае. Відавочна, узвялічванне Кубабы-Кібелы адбылося толькі ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э., калі адзіная хецкая дзяржава была разбурана, і роля мясцовых гарадскіх цэнтраў значна ўзрасла. З цэнтральнай часткі Малой Азіі культ паступова быў перанесены на захад, у [[Фрыгія|Фрыгію]] і [[Лідыя|Лідыю]]. ==Міфалогія== Хаця [[міф]]ічны вобраз Кібелы першапачаткова фарміраваўся ў [[Малая Азія|Малой Азіі]], да нас ён дайшоў пераважна ў [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскай]] інтэрпрэтацыі. [[эліны|Старажытным грэкам]] яна ўяўлялася маладой прыгожай жанчынай, уладаркай [[прырода|прыроды]], [[гара|гор]] і дзікіх [[фаўна|звяроў]], крыніцай невычэрпнай урадлівасці. Яна таксама клапацілася пра дабрабыт [[горад|гарадоў]]. Вельмі архаічнай выглядае функцыя ахоўніцы могілак. Кібелу малявалі ў залатой калясніцы або на прастоле ў атачэнні [[Леў|львоў]]. На галаве багіні красавалася зубчастая [[карона]]. Кібелу суправаджалі апантаныя [[карыбанты]] і [[курэты]]. Заснавальнікам культа Кібелы ў [[Фрыгія|Фрыгіі]] і [[Лідыя|Лідыі]] лічыўся фрыгійскі юнак [[Аціс]]. У адным з варыянтаў міфа пра Аціса, ён выступаў адначасова як унук і каханы Кібелы. ==Шанаванне== Культ Кібелы першапачаткова склаўся ў [[Фрыгія|Фрыгіі]], адкуль трапіў у [[Лідыя|Лідыю]] і [[Старажытная Грэцыя|грэчаскія]] [[Поліс (антычнасць)|полісы]] [[Малая Азія|Малой Азіі]]. С цягам часу [[эліны|грэкі]] пачалі напрост атаясамляць Кібелу з [[Рэя]]й, маці [[Зеўс]]а. У Малой Азіі шанаванне багіні мела ярка акрэслены характар [[оргія|оргій]], якія суправаджаліся экстатычнай [[музыка]]й, [[танец|танцамі]] і [[секс]]уальнымі забавамі. Дапушчаліся як [[Гетэрасексуальнасць|гетэрасексуальныя]], так і [[Гомасексуальнасць|гомасексуальныя]] зносіны. Лічылася, што жрацы Кібелы павінны былі цалкам аддаваць сябе служэнню, весці [[аскет]]ычнае жыццё, падчас святаў яны часцяком наносілі адзін іншаму крывавыя раны, новапрысвечаныя [[кастрацыя|пакладалі]] сябе. Шырокае распаўсюджанне культу тлумачыцца верай ў лекарскую сілу багіні, у яе клопат пра малых дзяцей, цяжарных жанчын, дабрабыт [[сям'я|сям'і]]. У [[204]] г. да н. э. падчас вайны з [[Ганібал]]ам [[аракул]] прадказаў [[Старажытны Рым|рымлянам]], што яны атрымаюць дапамогу разам з заступніцтвам Кібелы. З гэтай мэтай у Рым з Малой Азіі быў дастаўлены святы камень, пасля чаго ўзведзены асобны храм на [[Палацін]]е, і створана спецыяльная калегія жрацоў. Але пэўны перыяд шанаванне Кібелы ў Рыме было абмежавана арыстакратычнымі коламі. У яе гонар праводзіліся Мегалісійскія гульні і піры. Рымляне атаясамлялі Кібелу са сваёй багіняй урадлівасці [[Опс]]. Відавочна, у час кіравання [[Клаўдзій|Клаўдзія]] жрацы-''дэндрафоры'' былі павялічаны ў колькасці, дзяржаўны характар набылі [[сакавік|сакавіцкія]] святкаванні ў гонар Кібелы і [[Аціс]]а, што ў выніку прывяло да папулярызацыі вобраза багіні ў [[Італія|Італіі]]. У [[2 стагоддзе|II]] ст. н. э. быў уведзены звычай ''таўраболія'' — памазанне вернікаў крывёй ахвярных [[карова|кароў]]. Адбылося зрошчванне культаў Кібелы і рымскіх [[імператар]]аў. Разам з агульнанароднымі святамі і рытуаламі існавалі і патаемныя містэрыі, якія патрабавалі спецыяльнага прысвячэння. Культ Кібелы ў Рыме праіснаваў да пачатку [[сярэднявечча]] і некаторы перыяд супернічаў з [[хрысціянства]]м. ==Спасылкі== *[http://gallae.com Maetreum of Cybele] *[http://www.theoi.com/Phrygios/Kybele.html KYBELE (or Cybele)] *[http://transiently.blogspot.com/2011/02/attis-agdistis-and-kybele.html Attis, Agdistis, and Kybele] *[http://www.pantheon.org/articles/c/cybele.html Anthony E. Smart, Cybele] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130204183410/http://www.pantheon.org/articles/c/cybele.html |date=4 лютага 2013 }} *[http://centant.spbu.ru/aristeas/autoref/bogatova/001.htm БОГАТОВА О. В., Культ Великой Матери богов Кибелы в греко-римской древности (К проблеме религиозного синкретизма в античности)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120418234658/http://centant.spbu.ru/aristeas/autoref/bogatova/001.htm |date=18 красавіка 2012 }} {{Рымская міфалогія}} [[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вярхоўныя багі]] [[Катэгорыя:Багі ўрадлівасці]] [[Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі]] [[Катэгорыя:Рымская міфалогія]] [[Катэгорыя:Міфалогія Блізкага Усходу]] [[Катэгорыя:Фрыгія]] [[Катэгорыя:Багіні]] [[Катэгорыя:Багіня-Маці]] 3pgo9ymqbb8tixj23izfe804tqweig7 0 165699 5175016 5162976 2026-08-03T17:11:12Z JerzyKundrat 174 /* Прававыя кур’ёзы */ 5175016 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{redirect|МКС}} {| class="infobox" style="font-size: 90%; width: 320px; line-height: 1.4em;" | colspan="2" style="font-size: larger; text-align: center; background:;"| <big>'''Міжнародная касмічная станцыя'''</big> |- | colspan="2" align="center" |[[Файл:STS-134 International Space Station after undocking.jpg|300px]]<br /> |- | colspan="2" align="center" |{{Сцяг Бельгіі|20px}}{{Сцяг Германіі|20px}}{{Сцяг Даніі|20px}}{{Сцяг Іспаніі|20px}}{{Сцяг Італіі|20px}}{{Сцяг Канады|20px}}{{Сцяг Нідэрландаў|20px}}{{Сцяг Нарвегіі|20px}}{{Сцяг Расіі|20px}}{{Сцяг ЗША|20px}}{{Сцяг Францыі|20px}}{{Сцяг Швейцарыі|20px}}{{Сцяг Швецыі|20px}}{{Сцяг Японіі|20px}} |- ! style="text-align: center" colspan="2" | '''Фота МКС:''' [[30 мая]] [[2011]]<br /> <br />'''Эмблема МКС''' |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Агульныя звесткі |- | '''Тып [[Касмічны апарат|КА]]''' | [[Арбітальная станцыя]] |- | '''Пачатак эксплуатацыі''' | [[20 лістапада]] [[1998]] |- | '''[[Суткі|Сутак]] на [[Арбіта|арбіце]]''' | {{Days between|20|11|1998}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Тэхнічныя характарыстыкі |- | '''[[Маса]]''' | 417 289 [[Кілаграм|кг]]<ref>{{cite web|title=The ISS to Date (03/09/2011)|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/isstodate_prt.htm|publisher=[[НАСА]]|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfcqbt9?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/isstodate_prt.htm|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''[[Даўжыня]]''' | 109 [[Метр|м]] (на 01.10.2012)<ref name="Stat5">Навуковая інтэрнэт-энцыклапедыя. [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/I/ISS.html daviddarling.info] {{ref-en}}</ref> |- | '''[[Шырыня]]''' | 51 [[Метр|м]] (на 01.10.2012)<ref name="Stat5"/><br />73,15 [[Метр|м]] (с [[Ферменныя канструкцыі МКС|фермамі]]) |- | '''[[Вышыня]]''' | 27,4 [[Метр|м]] (на 22.02.2007)<ref>Астра-падрабязнасці: Статыстыка МКС. [http://www.pbs.org/wgbh/nova/teachers/viewing/3503_astrospi.html pbs.org]{{ref-en}}</ref> |- | '''Жылы [[аб'ём]]''' | 916 [[Кубічны метр|м³]] |- | '''[[Атмасферны ціск|ціск]]''' | 1 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]].<ref name="Stat4">Як працуецца на станцыі. [http://science.howstuffworks.com/space-station2.htm science.howstuffworks.com]{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Тэмпература]]''' | ~26,9 [[Градус Цэльсія|°C]] (у сярэднім)<ref name="Stat4"/><ref>МКС: стан на 12 сакавіка 2003 г. [http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=8313 spaceref.com]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Электрычная магутнасць|Магутнасць]]''' | 110 [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]<ref>Міжнародная касмічная станцыя: факты і лічбы. [http://www.asc-csa.gc.ca/eng/iss/facts.asp space.gc.ca] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120620224610/http://www.asc-csa.gc.ca/eng/iss/facts.asp |date=20 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}}</ref> |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Палётныя дадзеныя станцыі |- | '''[[Перыгей]]''' | {{ISSIB|ISS|perigee_height}} [[Кіламетр|км]]<ref name="Heavensbot">[http://www.heavens-above.com/orbit.aspx?satid=25544 www.heavens-above.com] {{ISSIB|ISS|acday}} {{ISSIB|ISS|acmonthname}} {{ISSIB|ISS|acyear}} {{ref-en}}</ref> |- | '''[[Апагей]]''' | {{ISSIB|ISS|apogee_height}} [[Кіламетр|км]]<ref name="Heavensbot"/> |- | '''[[Кеплеравы элементы арбіты|Нахіленне]]''' | 51°,63[[Вуглавы градус|°]]<ref name="Stat2">Данные МКС. [http://pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov/D-aboutiss/index.html pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080422093926/http://pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov/D-aboutiss/index.html |date=22 красавіка 2008 }} {{ref-en}}</ref> |- | '''Вышыня арбіты''' | 337—430 [[Кіламетр|км]]<ref name="Stat2"/> |- | '''[[Арбітальная хуткасць]]''' | ~7.6 км/с<ref>МКС. Кароткі агляд.[http://www.iafastro.com/index.php?id=552 iafastro.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208231643/http://www.iafastro.com/index.php?id=552 |date=8 лютага 2009 }}{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Перыяд абарачэння]]''' | {{Str left|{{#expr:60*{{#expr:24/{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}}}}}|2}} [[Хвіліна|хв]] {{Str left|{{#expr:60* {{Str right| {{#expr:60*{{#expr:24/{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}}}}} | 3 }}}}|2}} секунд (на {{ISSIB|ISS|acday}}.{{ISSIB|ISS|acmonth}}.{{ISSIB|ISS|acyear}})<ref name="Heavensbot"/> |- | '''Абаротаў у дзень''' | {{rounddown|{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}|2}} (на {{ISSIB|ISS|acday}}.{{ISSIB|ISS|acmonth}}.{{ISSIB|ISS|acyear}})<ref name="Heavensbot"/> |- | '''Усяго абаротаў''' | {{rounddown|{{#expr: {{Days between|20|11|1998}} * 15.75}}}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- | '''Пройдзеная [[адлегласць]]''' | ~{{formatnum: {{#expr: {{rounddown|{{Days between|20|11|1998}}*24*27743.8}} }} }} [[Кіламетр|км]] |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Палётныя дадзеныя экіпажа |- | '''Членаў экіпажа''' | 3 чалавекі (першапачаткова)<br />6 чалавек (з [[29 мая]] [[2009]]) |- | '''Жылая з''' | [[31 кастрычніка]] [[2000]] |- | '''Дзён пражывання''' | {{Days between|31|10|2000}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- | '''Цяперашняя экспедыцыя''' | [[МКС-36]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|title=Expedition 36|publisher=[[НАСА]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkpzRMK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''Наступнае наведванне''' | Саюз ТМА-09М |- | '''Апошні грузавік''' | Dragon SpaceX |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Асноўныя модулі станцыі |- | style=" text-align: left" colspan="2" | '''{{Сцяг Расіі}} [[Расійскі сегмент МКС]]''': |- | colspan="2" | [[Зара, модуль МКС|Зара]], [[Звязда, модуль МКС|Звязда]], [[Пірс, модуль МКС|Пірс]], [[Світанне, модуль МКС|Світанне]], [[Пошук, модуль МКС|Пошук]]<ref name="Zak"/> |- | style=" text-align: left" colspan="2" | '''{{Сцяг ЗША}} [[Амерыканскі сегмент МКС]]''': |- | colspan="2" style=" line-height: 150%" | [[Юніці, модуль МКС|Юніці]], [[Дэстыні, модуль МКС|Дэстыні]], [[Квест, модуль МКС|Квест]], [[Гармонія, модуль МКС|Гармонія]], [[Спакой, модуль МКС|Транквіліці]], [[Купал, модуль МКС|Купал]], {{Сцяг Еўрасаюза}} [[Каламбус, модуль МКС|Каламбус]], {{Сцяг Японіі}} [[Кібо, модуль МКС)|Кібо]] |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Будова МКС |- | colspan="2" align="center" |[[Выява:ISS configuration jun-2008 ru.svg|300px]] |- | colspan="2" align="center" | [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/iss_ustream.html Прамая WEB-трансляцыя з борта МКС] |- | [http://1nsk.ru/flashgames/1865.html Як збіралі МКС 3D-анімацыя] |- | [http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220031112/http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm |date=20 лютага 2018 }} |} '''Міжнаро́дная касмі́чная ста́нцыя''', скарочана '''МКС''' ({{lang-en|International Space Station}}, скароч. ''ISS'') — пілатаваная [[арбітальная станцыя]], якая выкарыстоўваецца як шматмэтавы касмічны даследчы комплекс. МКС — сумесны міжнародны праект, у якім удзельнічаюць 14 краін: [[Бельгія]], [[Германія]], [[Данія]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Канада]], [[Нідэрланды]], [[Нарвегія]], [[Расія]], [[ЗША]], [[Францыя]], [[Швейцарыя]], [[Швецыя]], [[Японія]].<ref>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-067A|title=International Space Station|publisher=Каталог [[NSSDC ID]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdIdzOD?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-067A|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://home.comcast.net/~newkirk20/documents/CRS12-96.html|title=Archive of official government documents related to the ISS|publisher=International Space Station Guide|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdJ7KWa?url=http://home.comcast.net/~newkirk20/documents/CRS12-96.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esa.int/esaHS/partstates.html|title=European Participation|publisher=Сайт [[ЕКА]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdJYnhl?url=http://www.esa.int/esaHS/partstates.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref group="кам.">Вялікабрытанія таксама была ў ліку дзяржаў, якія падпісалі «Міжурадавае пагадненне аб касмічнай станцыі», але далей у праграме не ўдзельнічала.</ref>. Кіраванне МКС ажыццяўляецца: расійскім сегментам — з [[Цэнтр кіравання палётамі|Цэнтра кіравання касмічнымі палётамі]] ў [[Каралёў (горад)|Каралёве]], амерыканскім сегментам — з [[Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана|Цэнтра кіравання палётамі]] ў [[Х’юстан]]е. Між цэнтрамі ідзе штодзённы абмен інфармацыяй. == Гісторыя стварэння == У [[1984]] годзе Прэзідэнт ЗША [[Рональд Рэйган]] абвясціў аб пачатку работ па стварэнні амерыканскай арбітальнай станцыі. У [[1988]] станцыя, якая тады праектавалася, была названа «Freedom» («Свабода»). У той час гэта быў сумесны праект [[ЗША]], [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]], [[Канада|Канады]] і [[Японія|Японіі]]. Планавалася буйнагабарытная кіраваная станцыя, модулі якой будуць дастаўляцца па чарзе на арбіту караблямі «[[Спэйс шатл]]». Але к пачатку [[1990-я|1990-х]] гадоў высветлілася, што кошт распрацоўкі праекта занадта вялікі і толькі міжнародная кааперацыя дазволіць стварыць такую ​​станцыю. [[СССР]], які ўжо меў вопыт стварэння і вывядзення на арбіту арбітальных станцый [[Салют (касмічная праграма)|«Салют»]], а таксама станцыі «[[Мір (арбітальная станцыя)|Мір]]», планаваў на пачатку 1990-х стварэнне станцыі «Мір-2», але ў сувязі з эканамічнымі цяжкасцямі праект быў прыпынены. [[17 чэрвеня]] [[1992|1992 г.]] [[Расія]] і [[ЗША]] заключылі пагадненне аб супрацоўніцтве ў даследаванні [[космас]]у. У адпаведнасці з ім [[Расійскае касмічнае агенцтва]] (РКА) і [[НАСА]] распрацавалі сумесную праграму «[[Мір — Шатл]]». Гэтая праграма прадугледжвала палёты амерыканскіх шматразовых караблёў «[[Спэйс шатл]]» да расійскай касмічнай станцыі «Мір», уключэнне расійскіх касманаўтаў у экіпажы амерыканскіх шатлаў і амерыканскіх астранаўтаў у экіпажы караблёў «Саюз» і станцыі «Мір». У ходзе рэалізацыі праграмы «Мір — Шатл» нарадзілася ідэя аб’яднання нацыянальных праграм стварэння арбітальных станцый. У сакавіку [[1993]] года генеральны дырэктар РКА Юрый Копцеў і генеральны канструктар НПО «[[Энергія(РКК)|Энергія]]» Юрый Сямёнаў прапанавалі кіраўніку [[НАСА]] [[Дэніэл Голдзін|Дэніэлу Голдзіну]] стварыць Міжнародную касмічную станцыю. У 1993 годзе ў ЗША многія палітыкі былі супраць будаўніцтва касмічнай арбітальнай станцыі. У чэрвені 1993 года ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]] абмяркоўвалася прапанова аб адмаўленні ад стварэння Міжнароднай касмічнай станцыі. Гэта прапанова не была прынята з перавагай толькі ў адзін голас: 215 галасоў супраць будавання станцыі, 216 — за яго. [[2 верасня]] 1993 г ​​віцэ-прэзідэнт ЗША [[Альберт Гор]] і старшыня [[Савет Міністраў РФ|Савета Міністраў РФ]] [[Віктар Чарнамырдзін]] абвясцілі аб новым праекце «сапраўды міжнароднай касмічнай станцыі». З гэтага моманту афіцыйнай назвай станцыі стала «Міжнародная касмічная станцыя», хоць паралельна выкарыстоўвалася і неафіцыйная — касмічная станцыя «Альфа»<ref>Экипаж «Альфы» переходит на космическую станцию [http://www.inopressa.ru/details.html?id=3415 inopressa.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214103850/http://www.inopressa.ru/details.html?id=3415 |date=14 лютага 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. [[1 лістапада]] 1993 г. ​​РКА і НАСА падпісалі «Дэталёвы план работ па Міжнароднай касмічнай станцыі». [[23 чэрвеня]] [[1994]] г. Юрый Копцеў і Дэніэл Голдзін падпісалі ў [[Вашынгтон]]е «Часовае пагадненне па правядзенні работ, якія вядуць да расійскага партнёрства ў Пастаяннай пілатаванай грамадзянскай касмічнай станцыі», у рамках якога Расія афіцыйна падключылася да работ над МКС<ref>Влияние программы МКС на космическую промышленность России [http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/217/09.shtml novosti-kosmonavtiki.ru] {{ref-ru}}</ref>. У лістападзе 1994 года ў [[Масква|Маскве]] адбыліся першыя кансультацыі расійскага і амерыканскага касмічных агенцтваў, былі заключаны кантракты з фірмамі-удзельніцамі праекта — «[[Боінг]]» і [[Ракетна-касмічная карпарацыя «Энергія»|РКК «Энергія»]] імя С. П. Каралёва. [[Сакавік]] [[1995]] — у касмічным цэнтры імя Л. Джонсана ў Х’юстане быў зацверджаны эскізны праект станцыі. У 1996 годзе зацверджана канфігурацыя станцыі. Яна складаецца з двух сегментаў — расійскага (мадэрнізаваны варыянт «Мір-2») і амерыканскага (з удзелам Канады, Японіі, Італіі, краін — членаў Еўрапейскага касмічнага агенцтва і Бразіліі). [[Выява:ISS June 1999.jpg|thumb|МКС, ліпень 1999 года]] [[Выява:Unity-Zarya-Zvezda STS-106.jpg|thumb|МКС, ліпень 2000 года]] [[Выява:International Space Station 17 April 2002.jpg|thumb|МКС, красавік 2002 года]] [[Выява:ISS Aug2005.jpg|thumb|МКС, жнівень 2005 года]] [[Выява:ISS after STS-115 in September 2006.jpg|thumb|МКС, верасень 2006 года]] [[Выява:ISS after STS-118 in August 2007.jpg|thumb|МКС, жнівень 2007 года]] [[Выява:ISS after STS-124 06 2008.jpg|thumb|МКС, чэрвень 2008 года]] [[Выява:STS-133 International Space Station after undocking 5.jpg|thumb|МКС, сакавік 2011 года]] [[20 лістапада]] [[1998]] года Расія запусціла першы элемент МКС — функцыянальна-грузавы блок «[[Зара, модуль МКС]]» (ФГБ). [[7 снежня]] 1998 года шатл «Індэвар» прыстыкаваў к модулю «Зара» амерыканскі модуль «Unity» («Юніці», «Node-1»). [[26 ліпеня]] 2000 года да функцыянальна-грузавога блока «Зара» быў прыстыкаваны службовы модуль (СМ) «[[Звязда, модуль|Звязда]]». [[2 лістапада]] [[2000]] года транспартны пілатаваны карабель (ТПК) «Саюз ТМ-31» даставіў на борт МКС экіпаж першай асноўнай экспедыцыі, у які уваходзілі [[Уільям Шэперд]], {{Не перакладзена 3|Юрый Паўлавіч Гідзенка|Юрый Гідзенка|ru|Гидзенко, Юрий Павлович}} і {{Не перакладзена 3|Сяргей Канстанцінавіч Крыкалёў|Сяргей Крыкалёў|ru|Крикалёв, Сергей Константинович}}. [[7 лютага]] [[2001]] года экіпажам шатла «Атлантыс» падчас місіі STS-98 к модулю «Юніці» далучаны амерыканскі навуковы модуль «[[Дестыні, модуль МКС]]». [[18 красавіка]] [[2005]] года кіраўнік НАСА Майкл Грыфін на слуханнях сенацкай камісіі па космасу і навуцы заявіў аб неабходнасці часовага скарачэння навуковых даследаванняў на амерыканскім сегменце станцыі. Гэта патрабавалася для вызвалення сродкаў на фарсіраваную распрацоўку і пабудову новага пілатаванага карабля (CEV). Новы пілатаваны карабель быў неабходны для забеспячэння незалежнага доступу ЗША да станцыі, бо пасля катастрофы «[[Калумбія, шатл|Калумбіі]]» 1 лютага 2003 года [[ЗША]] часова не мелі такога доступу да станцыі да ліпеня 2005 года, калі аднавіліся палёты шатлаў. Пасля катастрофы «Калумбіі» было скарочана з трох да двух колькасць членаў доўгачасовых экіпажаў МКС. Гэта было звязана з тым, што забеспячэнне станцыі матэрыяламі, неабходнымі для жыццядзейнасці экіпажа, ажыццяўлялася толькі расійскімі грузавымі караблямі «[[Прагрэс, касмічны карабель|Прагрэс]]». 26 ліпеня 2005 года палёты шатлаў аднавіліся паспяховым стартам шатла «[[Дыскаверы STS-114|Дыскаверы]]». Да канца эксплуатацыі шатлаў планавалася здзейсніць 17 палётаў да 2010 года, падчас гэтых палётаў на МКС было дастаўлена абсталяванне і модулі, неабходныя як для дабудоўкі станцыі, так і для мадэрнізацыі часткі абсталявання, у прыватнасці — канадскага маніпулятара. Другі палёт шатла пасля катастрофы «Калумбіі» (Шатл «Дыскаверы» STS-121) адбыўся ў ліпені 2006 года. На гэтым шатле на МКС прыбыў нямецкі касманаўт Томас Райтэр, які далучыўся да экіпажа доўгачасовай экспедыцыі МКС-13. Такім чынам, у доўгатэрміновай экспедыцыі на МКС пасля трохгадовага перапынку зноў сталі працаваць тры касманаўты. [[9 верасня]] [[2006]] года човен «Атлантыс» даставіў на МКС два сегменты ферменных канструкцый МКС, дзве панэлі [[Сонечная батарэя|сонечных батарэй]], а таксама радыятары сістэмы тэрмарэгулявання амерыканскага сегмента. [[23 кастрычніка]] [[2007]] года на борце шатла «Дыскаверы» прыбыў модуль «Гармонія». Яго часова прыстыкаваны да модуля «Юніці». Пасля перастыкоўкі 14 лістапада 2007 модуль «Гармонія» быў на пастаяннай аснове злучаны з модулем «Десціні». Пабудова асноўнага амерыканскага сегмента МКС завяршылася. У [[2008]] годзе станцыя павялічылася на дзве лабараторыі. 11 лютага быў прыстыкаваны модуль «Каламбус», створаны па заказу Еўрапейскага касмічнага агенцтва, а 14 сакавіка і 4 чэрвеня былі прыстыкаваны два з трох асноўных адсекаў лабараторнага модуля «Кіба», распрацаванага японскім агенцтвам аэракасмічных даследаванняў — герметычная секцыя «Эксперыментальнага грузавога адсека» (ELM PS) і герметычны адсек (PM). З [[29 мая]] 2009 года пачаў працу доўгачасовы экіпаж МКС-20 колькасцю шэсць чалавек, дастаўлены ў два прыёмы: першыя тры чалавекі прыбылі на «Саюз ТМА-14», затым да іх далучыўся экіпаж «Саюза ТМА-15»<ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2009/05/29/docking/|title="Союз ТМА-15" пристыковался к МКС|publisher=[[Лента.ру]]|date=29 мая 2009 года}}</ref>. У немалой ступені павелічэнне экіпажа адбылося дзякуючы таму, што павялічыліся магчымасці дастаўкі грузаў на станцыю — пачата эксплуатацыя транспартных караблёў ATV Еўрапейскага касмічнага агенцтва (першы запуск адбыўся 9 сакавіка 2008 г., карысны груз — 7,7 тон, 1 палёт у год). Акрамя таго, у 2009 годзе пачаў палёты да станцыі японскі аўтаматычны грузавы карабель H-II Transport Vehicle (карысны груз — 6 тон). [[12 лістапада]] [[2009]] года да станцыі прыстыкаваны малы даследчы модуль Мім-2, які незадоўга да запуску атрымаў назву «Пошук». Гэта чацвёрты модуль расійскага сегмента станцыі, распрацаваны на базе стыковачнага вузла «Пірс». Магчымасці модуля дазваляюць праводзіць на ім некаторыя навуковыя эксперыменты<ref>{{cite web |date = 12 ноября 2009 |url = http://www.rian.ru/science/20091112/193248796.html |title = Новый научный модуль "Поиск" доставлен на МКС |publisher = Лента новостей "РИА Новости" |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/60qfdTMxP?url=http://ria.ru/science/20091112/193248796.html |archive-date = 11 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>, а таксама адначасова выконваць функцыю прычала для расійскіх караблёў<ref name="federalspace2">{{cite web |date = 12 ноября 2009 |url = http://www.roscosmos.ru/NewsDoSele.asp?NEWSID=8176 |title = «Прогресс М-МИМ2» в составе МКС |publisher = Федеральное космическое агентство |lang = ru |url-status = dead }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[18 мая]] [[2010]] года паспяхова прыстыкаваны да МКС расійскі малы даследчы модуль «Рассвет» (МІМ-1). Аперацыя па прыстыкоўцы «Рассвета» да расійскага функцыянальна-грузавога блока «Зара» была ажыццёўлена маніпулятарам амерыканскага касмічнага чоўна «[[Атлантыс]]», а затым маніпулятарам МКС<ref name="roskosm-rassvet">{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=10714|title=США – Россия: космическое партнерство|publisher=[[Роскосмос]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfyWYkH?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=9 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date = 14.05.2010 |url = http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=10649 |title = «Рассвет» на пути к МКС |publisher = Федеральное космическое агентство |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/60qfqseSh?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2 |archive-date = 11 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. У лютым 2010 года Шматбаковы савет па кіраванню Міжнароднай касмічнай станцыяй пацвердзіў, што не існуе ніякіх вядомых на гэтым этапе тэхнічных абмежаванняў на працяг эксплуатацыі МКС пасля [[2015]] года, а Адміністрацыя ЗША прадугледзела далейшае выкарыстанне МКС па меншай меры да 2020 года<ref>{{cite web|url=http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=9192|title=Совместное заявление Многостороннего совета по управлению МКС, представляющее обобщенную точку зрения на перспективы Международной космической станции от 3 февраля 2010 г|publisher=«[[Роскосмос]]»|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfx3fVQ?url=http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. У [[2011]] годзе былі завершаны палёты шматразовых караблёў тыпу «[[Шматразовы транспартны касмічны карабель|Касмічны човен]]». Пасля гэтага, ЗША засталіся без уласных пілатаваных караблёў, і не маюць незалежнага доступу на МКС. [[22 мая]] 2012 года з [[База ВПС ЗША на мысе Канаверал|касмадрома на мысе Канаверал]] запушчана [[ракета-носьбіт]] «Falcon 9» з прыватным касмічным грузавым караблём «Dragon». Гэта першы ў гісторыі выпрабавальны палёт да Міжнароднай касмічнай станцыі прыватнага касмічнага карабля. [[25 мая]] 2012 года КК «Dragon» стаў першым апаратам камерцыйнага прызначэння, састыкаваным з МКС. === Запланаваныя падзеі === У планах істотная мадэрнізацыя расійскіх касмічных караблёў «[[Саюз (касмічны карабель)|Саюз]]» і «[[Прагрэс, касмічны карабель|Прагрэс]]» у 2012—2013 гадах<ref>[http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=13931 ФЕДЕРАЛЬНОЕ КОСМИЧЕСКОЕ АГЕНТСТВО (РОСКОСМОС)| Новости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130329153600/http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=13931 |date=29 сакавіка 2013 }}</ref><ref>http://www.energia.ru/rus/news/news-2006/docs/public_07.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924012104/http://www.energia.ru/rus/news/news-2006/docs/public_07.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref>. У [[2013]] годзе запланаваны запуск амерыканскага камерцыйнага карабля «Сигнус» для дастаўкі грузаў на МКС. У канцы 2013 года да МКС плануецца прыстыкаваць расійскі 25-тонны шматфункцыянальны лабараторны модуль (МЛМ) «Навука». Ён стане на месца модуля «Пірс», які будзе адстыкаваны і затоплены. Акрамя іншага, новы расійскі модуль цалкам возьме на сябе функцыі «Пірса»<ref>[http://www.finmarket.ru/z/nws/news.asp?id=2543324 «Энергия» и Космический центр им. Хруничева в течение 2012 года подготовят Многофункциональный лабораторный модуль]</ref>. «НЭМ-1» (навукова-энергетычны модуль) — першы модуль, дастаўка плануецца ў [[2014]]-м годзе; «НЭМ-2» (навукова-энергетычны модуль) — другі модуль, дастаўка плануецца ў [[2015]]-м годзе. ВМ (вузлавы модуль) для расійскага сегмента — з дадатковымі стыковачнымі вузламі. Дастаўка плануецца ў 2014-м годзе. == Будова станцыі == === Электразабеспячэнне станцыі === Адзінай крыніцай электрычнай энергіі для МКС з’яўляецца [[Сонца]], святло якога [[Сонечная батарэя|сонечныя батарэі]] станцыі пераўтвараюць у электраэнергію<ref name="ISSArrays">{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/217/01.shtml|загаловак=Солнечные «крылья» для МКС|выданне=Новости космонавтики|нумар=2|год=2001|аўтар=К.Лантратов}}</ref>. [[Выява:ISS on 20 August 2001.jpg|thumb|справа|МКС у 2001 годзе. Відаць сонечныя батарэі модуляў «Зара» і «Звязда», а таксама канструкцыя P6 з амерыканскімі сонечнымі батарэямі.]] [[Выява:ROSSA.jpg|thumb|справа|Сонечная батарэя на МКС]] У расійскім сегменце МКС выкарыстоўваецца пастаяннае [[электрычнае напружанне|напружанне]] 28 вольт<ref>{{cite web|url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=54|title=Служебный модуль «Звезда»|publisher=[[ГКНПЦ им. Хруничева]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfyyshm?url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=54|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=53|title=Модуль «Заря»|publisher=ГКНПЦ им. Хруничева|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfzfOCg?url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=53|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Аналагічнае ўжываецца на касмічных караблях «[[Спейс Шатл]]»<ref name=boeing>{{cite web|url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/solar_arrays.html|title=Solar Power|publisher=[[Boeing]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0DR32?url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/solar_arrays.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> і «Саюз»<ref>{{артыкул|спасылка=http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article50.htm|загаловак=Родословная «Союза»|выданне=Крылья Родины|нумар=1|год=1991|аўтар=Валентин Бобков}}</ref>. Электраэнергія выпрацоўваецца непасрэдна сонечнымі батарэямі модуляў «Зара» і «Звязда», а таксама можа перадавацца ад амерыканскага сегмента ў расійскі праз пераўтваральнік напружання ARCU (''American-to-Russian converter unit'') і ў зваротным кірунку праз пераўтваральнік напружання RACU (''Russian-to-American converter unit'').<ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=870884&userType=inst|title=The architecture of the electric power system of the International Space Station and its application as a platform for power technology development|publisher=Институт инженеров электротехники и электроники|format=PDF|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0NoG0?url=http://ieeexplore.ieee.org/Xplore/login.jsp?url=http%3A%2F%2Fieeexplore.ieee.org%2Fstamp%2Fstamp.jsp%3Ftp%3D&arnumber=870884&userType=inst|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/233/02.shtml|загаловак=Хроника полета экипажа МКС-4|выданне=Новости космонавтики|нумар=6|год=2002|аўтар=В.Истомин}}</ref>. Першапачаткова планавалася, што станцыя будзе забяспечвацца электраэнергіяй з дапамогай расійскага модуля Навукова-энергетычнай платформы (НЭП). Аднак пасля [[катастрофа шатла «Калумбія»|катастрофы шатла «Калумбія»]] праграма зборкі станцыі і графік палётаў шатлаў былі перагледжаны<ref name="Zak">{{cite web|url=http://www.russianspaceweb.com/iss_russia.html|publisher=russianspaceweb.com|author=Анатолий Зак|title=Russian segment of the ISS|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbGeD9?url=http://www.russianspaceweb.com/iss_russia.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/pdf/144029main_transcript_HOA_pconf_060302.pdf|title=Расшыфроўка сустрэчы галоў касмічных агенцтваў 2 марта 2006 года|publisher=НАСА|format=pdf|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0eSPN?url=http://www.nasa.gov/pdf/144029main_transcript_HOA_pconf_060302.pdf|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Сярод іншага, адмовіліся таксама ад дастаўкі і ўстаноўкі НЭП, таму ў дадзены момант большая частка электраэнергіі выпрацоўваецца сонечнымі батарэямі амерыканскага сектара.<ref name="ISSArrays"/>. У амерыканскім сегменце [[Сонечная батарэя|сонечныя батарэі]] арганізаваны наступным чынам: дзве гнуткія складаныя панэлі сонечных батарэй утвараюць так званае крыло сонечнай батарэі (''Solar Array Wing'', ''SAW''), усяго на ферменных канструкцыях станцыі размешчана чатыры пары такіх крыл. Кожнае крыло мае даўжыню 35 м і шырыню 11,6 м, а яго карысная плошча складае 298 м ², пры гэтым сумарная магутнасць, якая выпрацоўваецца ім, можа дасягаць 32,8 [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]<ref name="ISSArrays"/><ref>{{cite web|date=26 июля 2006 года|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/truss_segment.html|title=Spread Your Wings, It's Time to Fly|publisher=НАСА|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbU0Wz?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/truss_segment.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=7 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Сонечныя батарэі генеруюць першаснае пастаяннае напружанне ад 115 да 173 [[Вольт]], якое затым, з дапамогай блокаў DDCU ({{lang-en|Direct Current to Direct Current Converter Unit}}), трансфармуецца ў другаснае стабілізаванае пастаяннае напружанне велічынёй 124 вольты. Гэта стабілізаванае напружанне непасрэдна выкарыстоўваецца для сілкавання электраабсталявання амерыканскага сегмента станцыі.<ref name="nkElementy">{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/215/07.shtml|загаловак=На МКС - новые элементы|выданне=Новости космонавтики|нумар=12|год=2000|аўтар=К.Лантратов}}</ref> Станцыя здзяйсняе адзін абарот вакол [[Планета Зямля|Зямлі]] за 90 хвілін і прыкладна палову гэтага часу яна праводзіць у [[Цень|цені]] Зямлі, дзе сонечныя батарэі не працуюць. У гэты час станцыя забяспечваецца электраэнергіяй ад буферных нікель-вадародных акумулятарных батарэй, якія падзаражаюцца, калі МКС зноў выходзіць на [[Сонца|сонечнае]] [[святло]]. Тэрмін службы акумулятараў 6,5 гадоў, чакаецца, што за час жыцця станцыі іх будуць неаднаразова замяняць<ref name="ISSArrays"/><ref>{{cite web|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/RT/RT1999/5000/5420miller.html|title=Nickel-Hydrogen Battery Cell Life Test Program Update for the International Space Station|publisher=НАСА|author=Thomas B. Miller|date=24 апреля 2000 года|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbmFDe?url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/RT/RT1999/5000/5420miller.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=7 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Першая замена акумулятарных батарэй была ажыццёўлена на сегменце Р6 падчас выхаду астранаўтаў у адкрыты космас у ходзе палёту шатла «Індэвар» STS-127 у ліпені [[2009]] года. Пры нармальных умовах сонечныя батарэі амерыканскага сектара адсочваюць Сонца, каб павялічыць да максімуму выпрацоўку энергіі. Сонечныя батарэі наводзяцца на Сонца з дапамогай прывадаў «Альфа» і «Бэта». На станцыі ўстаноўлены два прывады «Альфа», якія паварочваюць вакол падоўжнай восі ферменных канструкцый адразу некалькі секцый з размешчанымі на іх сонечнымі батарэямі: першы прывад паварочвае секцыі ад P4 да P6, другі — ад S4 да S6. Кожнаму крылу сонечнай батарэі адпавядае свой прывад «Бэта», які забяспечвае кручэнне крыла адносна яго падоўжнай восі. Калі МКС знаходзіцца ў цені Зямлі, сонечныя батарэі пераводзяцца ў рэжым {{не перакладзена|Night Glider mode||en|Night Glider mode}}, пры гэтым яны паварочваюцца краем па кірунку руху, каб паменшыць супраціўленне атмасферы, якое прысутнічае на вышыні палёту станцыі<ref name="jpp7">{{cite journal|author=G. Landis & C-Y. Lu|year=1991|title=Solar Array Orientation Options for a Space Station in Low Earth Orbit|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-propulsion-and-power_january-february-1991_7_1/page/123|journal=Journal of Propulsion and Power|volume=7|issue=1|pages=123–125|doi=10.2514/3.23302 |issn = 0748-4658}}</ref>. === Сродкі сувязі === Перадача [[тэлеметрыя|тэлеметрыі]] і абмен навуковымі дадзенымі паміж станцыяй і [[цэнтр кіравання палётам, арганізацыя|цэнтрам кіравання палётам]] ажыццяўляецца з дапамогай радыёсувязі. Акрамя таго, сродкі радыёсувязі выкарыстоўваюцца падчас аперацый па збліжэнню і стыкоўцы, іх ужываюць для аўдыё- і відэасувязі паміж членамі экіпажа і з наземнымі спецыялістамі па кіраванню палётам, а таксама роднымі і блізкімі касманаўтаў. Такім чынам, МКС абсталявана ўнутранымі і знешнімі шматмэтавымі камунікацыйнымі сістэмамі<ref name="BoeingComm"/>. [[Расійскі сегмент МКС]] падтрымлівае сувязь з Зямлёй напрамую з дапамогай радыёантэны «Ліра»<ref name="ISSRG"/><ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_ss05015_ISS_status_report.html|title=International Space Station Status Report: SS05-015|last=Mathews|first=Melissa|coauthors=James Hartsfield|date=25 March 2005|work=NASA News|publisher=NASA|access-date=11 January 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdK0962?url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_ss05015_ISS_status_report.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>, усталяванай на модулі «Звязда». «Ліра» дае магчымасць выкарыстоўваць спадарожнікавую сістэму рэтрансляцыі дадзеных «Прамень»<ref name="ISSRG"/>. Гэту сістэму выкарыстоўвалі для сувязі са [[Мір (арбітальная станцыя)|станцыяй «Мір»]], але ў 1990-х гадах яна прыйшла ў заняпад і цяпер не ўжываецца<ref name="ISSRG"/><ref>{{cite web|url=http://www.rustelecom-museum.ru/objects/default.asp?ContainerID=969&ContainerType=62&objectID=970&langID=57|title=Спутник связи КА «Луч-15»|publisher=Сайт центрального музея связи имени А. С. Попова|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdKgXon?url=http://www.rustelecom-museum.ru/objects/default.asp?ContainerID=969|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref name="SSSM">{{cite book|author=David Harland|title=The Story of Space Station Mir|publisher=Springer-Verlag New York Inc|date=30 November 2004|location=New York|url=http://www.amazon.co.uk/exec/obidos/ASIN/0387230114/ref=ord_cart_shr/202-3649698-1866219?%5Fencoding=UTF8&m=A3P5ROKL5A1OLE|isbn=978-0-387-23011-5}}</ref><ref name="Harvey">{{cite book|last=Harvey|first=Brian|title=The rebirth of the Russian space program: 50 years after Sputnik, new frontiers|url=https://archive.org/details/rebirthofrussian0000harv|publisher=Springer Praxis Books|year=2007|pages=[https://archive.org/details/rebirthofrussian0000harv/page/263 263]|isbn=0387713549}}</ref>. Для аднаўлення працаздольнасці сістэмы ў 2012 годзе быў запушчаны «Прамень-5А». На пачатак 2013 запланавана ўстаноўка на расійскі сегмент станцыі спецыялізаванай абаненцкай апаратуры, пасля чаго ён стане адным з асноўных абанентаў спадарожніка «Прамень-5А». Таксама чакаюцца запускі яшчэ 3 спадарожнікаў «Прамень-5Б», «Прамень-5В» і «Прамень-4».<ref>{{cite web|publisher=RussianSpaceWeb|url=http://www.russianspaceweb.com/2011.html|access-date=12 January 2010|title=Space exploration in 2011|date=4 January 2010|author=Anatoly Zak|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdLsz7a?url=http://www.russianspaceweb.com/2011.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=ИСС имени академика М. Ф. Решетнёва|url=http://www.iss-reshetnev.ru/?cid=prj_loutch|title=Многофункциональная космическая система ретрансляции «Луч»|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdMSD13?url=http://www.iss-reshetnev.ru/?cid=prj_loutch|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Газета ИСС имени академика М. Ф. Решетнёва «Сибирский спутник»|url=http://www.npopm.ru/images/File/newspaper/2012/295.pdf|title=Лётные испытания спутника «Луч-5А»|archive-url=https://www.webcitation.org/662dIgNF1?url=http://www.npopm.ru/images/File/newspaper/2012/295.pdf|archive-date=9 сакавіка 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Іншая расійская сістэма сувязі, «[[Усход-М]]», забяспечвае тэлефонную сувязь паміж модулямі «Звязда», «Зара», «Пірс», «Пошук» і амерыканскім сегментам, а таксама {{comment|УКХ|Ультракароткія хвалі}}-радыёсувязь з наземнымі цэнтрамі кіравання, выкарыстоўваючы для гэтага знешнія антэны модуля «Звязда»<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/directorates/somd/reports/iss_reports/2010/05022010.html|date=2 May 2010|access-date=7 July 2010|publisher=NASA|title=ISS On-Orbit Status 05/02/10|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdN8ThB?url=http://www.nasa.gov/directorates/heo/reports/iss_reports/2010/05022010.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/246/02.shtml|title=Посадка «Союза ТМА-1»|author=А.Владимиров|publisher=[[Новости космонавтики]]|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdNgCFz?url=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/246/02.shtml|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. У [[амерыканскі сегмент МКС|амерыканскім сегменце]] для сувязі ў S-дыяпазоне (перадача гуку) і K_u-дыяпазоне (перадача гуку, відэа, дадзеных) ужываюцца дзве асобныя сістэмы, размешчаныя на ферменнай канструкцыі Z1. Радыёсігналы ад гэтых сістэм перадаюцца на амерыканскія геастацыянарныя спадарожнікі TDRSS, што дазваляе падтрымліваць практычна бесперапынны кантакт з [[Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана|цэнтрам кіравання палётамі ў Х’юстане]]<ref name="BoeingComm">{{cite web|url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/communications_tracking.html|publisher=Boeing|access-date=30 November 2009|title=Communications and Tracking|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611115319/http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/communications_tracking.html|archive-date=11 чэрвеня 2008|url-status=live}}</ref><ref name="ISSRG">{{cite book|author=Gary Kitmacher|title=Reference Guide to the International Space Station|url=https://archive.org/details/referenceguideto0000kitm| publisher =[[Apogee Books]]|location=Canada|year=2006|isbn=978-1-894959-34-6|issn=1496-6921|pages=[https://archive.org/details/referenceguideto0000kitm/page/71 71]–80}}</ref><ref name="ISSBook">{{cite book|isbn=978-0387781440|date=17 June 2008|publisher=Springer-Praxis|author=John E. Catchpole|title=The International Space Station: Building for the Future|url=https://archive.org/details/internationalspa0000catc}}</ref>. Дадзеныя з Канадарм2, еўрапейскага модуля «[[Каламбус, модуль МКС|Каламбус]]» і японскага «[[Кібо, модуль МКС|Кібо]]» перанакіроўваюцца праз гэтыя дзве сістэмы сувязі, аднак амерыканскую сістэму перадачы дадзеных TDRSS з часам дапоўняць еўрапейская спадарожнікавая сістэма ([[EDRS]]) і аналагічная японская<ref name="ISSBook"/><ref name="JAXA-MOU">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/nasa_japan.html|title=Memorandum of Understanding Between the National Aeronautics and Space Administration of the United States of America and the Government of Japan Concerning Cooperation on the Civil International Space Station|publisher=НАСА|access-date=5 октября 2011 года|date=24 февраля 1998 года|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdPy24z?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/nasa_japan.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Сувязь паміж модулямі ажыццяўляецца па ўнутранай лічбавай [[бесправадныя камп'ютарныя сеткі|бесправадной сетцы]]<ref>{{cite web|title=Operations Local Area Network (OPS LAN) Interface Control Document|format=PDF|publisher=NASA|url=http://www.spaceref.com/iss/computer/iss.ops.lan.icd.pdf|access-date=30 November 2009|date=February 2000|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdQWrHH?url=http://www.spaceref.com/iss/computer/iss.ops.lan.icd.pdf|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Падчас выхадаў у адкрыты космас касманаўты выкарыстоўваюць [[Ультракароткія хвалі|УКХ-перадатчык]] дэцыметровага дыяпазону. УКХ-радыёсувяззю таксама карыстаюцца падчас стыкоўкі або расстыкоўкі касмічныя апараты «Саюз», «Прагрэс», HTV, ATV і «[[Спэйс шатл]]» (праўда шатлы ўжываюць таксама перадатчыкі S- і K_u-дыяпазонаў з дапамогай TDRSS). З яе дапамогай гэтыя касмічныя караблі атрымліваюць каманды ад цэнтра кіравання палётамі або ад членаў экіпажа МКС. Аўтаматычныя касмічныя апараты абсталяваны ўласнымі сродкамі сувязі. Так, караблі ATV выкарыстоўваюць падчас збліжэння і стыкоўкі спецыялізаваную сістэму Proximity Communication Equipment (PCE), абсталяванне якой размяшчаецца на ATV і на модулі «Звязда». Сувязь ажыццяўляецца праз два цалкам незалежныя радыёканалы S-дыяпазону. PCE пачынае функцыянаваць, пачынаючы з адносных адлегласцей каля 30 кіламетраў, і адключаецца пасля стыкоўкі ATV да МКС і пераходу на ўзаемадзеянне па бартавой шыне MIL-STD-1553. Для дакладнага вызначэння адноснага становішча ATV і МКС выкарыстоўваецца сістэма лазерных дальнамераў, устаноўленых на ATV, якая робіць магчымай дакладную стыкоўку са станцыяй<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16247|title=ISS/ATV communication system flight on Soyuz|access-date=30 November 2009|publisher=[[EADS Astrium]]|date=28 February 2005|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdR3TSo?url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16247|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=NASASpaceflight.com|author=Chris Bergin|url=http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-support-dragon-communication-demo-iss/|date=10 November 2009|access-date=30 November 2009|title=STS-129 ready to support Dragon communication demo with ISS|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdSJUXS?url=http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-support-dragon-communication-demo-iss/|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Станцыя абсталявана прыкладна сотняй партатыўных камп’ютараў ThinkPad ад [[IBM]] і [[Lenovo]], мадэлей A31 і T61P, якія працуюць пад кіраваннем Debian GNU/Linux<ref>{{cite web|url=http://training.linuxfoundation.org/why-our-linux-training/training-reviews/linux-foundation-training-prepares-the-international-space-station-for-linux-migration|title=Linux Foundation Training Prepares the International Space Station for Linux Migration|access-date=7 July 2013|date=8 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508122054/http://training.linuxfoundation.org/why-our-linux-training/training-reviews/linux-foundation-training-prepares-the-international-space-station-for-linux-migration|archive-date=8 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Гэта звычайныя серыйныя камп’ютары, якія, аднак, былі дапрацаваны для ўжывання ва ўмовах МКС, у прыватнасці, у іх перароблены раздымы, сістэма ахалоджвання, улічана напружанне 28 Вольт, якое выкарыстоўваецца на станцыі, а таксама выкананы патрабаванні бяспекі для працы ў [[Бязважкасць|бязважкасці]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=213|title=2001: A Space Laptop|author=Keith Cowing|daеу=18 сентября 2000 года|publisher=spaceref|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdSrB0z?url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=213|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Са студзеня 2010 года на станцыі для амерыканскага<ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=12646|title=Экипаж российского сегмента МКС получит доступ в интернет только через несколько лет|publisher=Сайт Роскосмоса|date=20 сентября 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/617vwtpIV?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2|archive-date=22 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref> сегмента арганізаваны прамы доступ у [[Інтэрнэт]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html|title=NASA Extends the World Wide Web Out Into Space|publisher=НАСА|date=22 января 2010 года|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qksgkLt?url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Камп’ютары на борце МКС злучаны з дапамогай [[Wi-Fi]] ў бесправадную сетку і звязаны з Зямлёй з хуткасцю 3 Мбіт/c на аддачу і 10 Мбіт/с на загрузку, што параўнальнае з хатнім [[ADSL]]-падключэннем<ref name=issit>{{cite news|title=First Tweet from Space|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/01/22/first-tweet-from-space/|newspaper=New York Times|date=22 January 2010}}</ref>. === Санвузел для касманаўтаў === {{асноўны артыкул|Касмічны туалет}} Унітаз на {{comment|АС|Арбітальная станцыя}} прызначаны як для мужчын, так і для жанчын — выглядае гэтак жа, як на Зямлі, але мае шэраг канструктыўных асаблівасцей. Унітаз забяспечаны фіксатарамі для ног і трымальнікамі для [[Сцягно|сцёгнаў]], у яго ўманціраваны магутныя паветраныя помпы. Касманаўт прышпільваецца спецыяльным спружынным мацаваннем да сядзення ўнітаза, затым уключае магутны вентылятар і адкрывае адтуліну, куды паветраны струмень выносіць усё адкіды. На МКС [[паветра]] з туалетаў перад тым, як трапіць у жылыя памяшканні, абавязкова фільтруецца для ачысткі ад бактэрый і паху<ref>{{cite news|url=http://www.yugzone.ru/articles/1244|title=Как устроены туалеты для космонавтов?|publisher=yugZONE.ru}}</ref>. == Навуковыя даследаванні == [[Выява:MISSE STS-118.jpg|thumb|справа|Эксперыментальныя ўзоры, якія экспанаваліся ў адкрытым космасе. 13 жніўня 2007 г.]] Адной з асноўных мэт пры стварэнні МКС была магчымасць правядзення на станцыі эксперыментаў, якія патрабуюць наяўнасці ўнікальных умоў касмічнага палёту: [[мікрагравітацыя|мікрагравітацыі]], [[вакуум]]у, [[касмічнае выпраменьванне|касмічных выпраменьванняў]], не аслабленых [[Атмасфера Зямлі|зямной атмасферай]]. Галоўныя галіны даследаванняў уключаюць у сябе [[Біялогія|біялогію]] (у тым ліку [[біямедыцына|біямедыцынскія]] даследаванні і [[Біятэхналогія|біятэхналогію]]), [[Фізіка|фізіку]] (уключаючы фізіку вадкасцей, [[матэрыялазнаўства]] і [[Квантавая фізіка|квантавую фізіку]]), [[Астраномія|астраномію]], [[Касмалогія|касмалогію]] і [[Метэаралогія|метэаралогію]]. Даследаванні праводзяцца з дапамогай навуковага абсталявання, якое ў асноўным размешчана ў спецыялізаваных навуковых модулях-лабараторыях. Частка абсталявання для эксперыментаў, якія патрабуюць вакууму, замацавана звонку станцыі, па-за яе гермааб’ёмам. === Навуковыя модулі МКС === На бягучы момант (студзень 2012 года) у складзе станцыі знаходзяцца тры спецыяльныя навуковыя модулі — амерыканская лабараторыя «Дэстыні», запушчаная ў лютым [[2001]] года, еўрапейскі даследчы модуль «Каламбус», дастаўлены на станцыю ў лютым 2008 года, і японскі даследчы модуль «Кібо». У еўрапейскім даследчым модулі абсталявана 10 стоек, у якіх устанаўліваюцца прыборы для даследаванняў у розных раздзелах навукі. Некаторыя стойкі спецыялізаваны і абсталяваны для даследаванняў у галіне біялогіі, біямедыцыны і фізікі вадкасцей. Астатнія стойкі — універсальныя, у іх абсталяванне можа мяняцца ў залежнасці ад эксперыментаў, якія праводзяцца. Японскі даследчы модуль «Кібо» складаецца з некалькіх частак, якія паслядоўна дастаўляліся і збіраліся на арбіце. Першы адсек модуля «Кібо» — герметычны эксперыментальна-транспартны адсек ({{lang-en|JEM Experiment Logistics Module — Pressurized Section}}) быў дастаўлены на станцыю ў сакавіку 2008 года, падчас палёту шатла «Індэвар» STS-123. Апошняя частка модуля «Кібо» была далучана да станцыі ў ліпені 2009 года, калі шатл даставіў на МКС негерметычны эксперыментальна-транспартны адсек ({{lang-en|Experiment Logistics Module, Unpressurized Section}})<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/main/index.html|title=STS-127 Mission Information|language=en|publisher=НАСА|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdU83uI?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/main/index.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Расія мае на арбітальнай станцыі два «Малыя даследчыя модулі» (МДМ) — «Пошук» і «Світанне». Таксама плануецца даставіць на арбіту шматфункцыянальны лабараторны модуль «Навука» (ШЛМ). Паўнавартасныя навуковыя магчымасці будзе мець толькі апошні, колькасць навуковай апаратуры, размешчанай на двух МДМ, мінімальная. === Сумесныя эксперыменты === Міжнародная прырода праекта МКС спрыяе правядзенню сумесных навуковых эксперыментаў. Найбольш шырока падобнае супрацоўніцтва развіваюць еўрапейскія і расійскія навуковыя ўстановы пад эгідай ЕКА і Федэральнага касмічнага агенцтва Расіі. Вядомымі прыкладамі такога супрацоўніцтва сталі эксперымент «Плазменны крышталь», прысвечаны фізіцы пылавой плазмы. Ен праводзіцца [[Інстытут пазаземнай фізікі Таварыства Макса Планка|Інстытутам пазаземнай фізікі Таварыства Макса Планка]], [[Інстытут высокіх тэмператур|Інстытутам высокіх тэмператур]] і Інстытутам праблем хімічнай фізікі РАН, а таксама шэрагам іншых навуковых устаноў Расіі і Германіі<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/researches/techn-01.shtml «Эксперимент „Плазменный кристалл“», РКК «Энергия».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081016102440/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/techn-01.shtml |date=16 кастрычніка 2008 }}</ref><ref>[http://www.rg.ru/2006/09/27/fortov.html «Одною плазмой связаны», интервью с академиком РАН В. Е. Фортовым, Российская Газета, 2006 г.]</ref>, медыка-біялагічны эксперымент «Матрошка-Р», у якім для вызначэння паглынутай дозы іанізуючых выпраменьванняў выкарыстоўваюцца манекены — эквіваленты біялагічных аб’ектаў, створаныя ў Інстытуце медыка-біялагічных праблем РАН і Кёльнскім інстытуце касмічнай медыцыны<ref>http://www.energia.ru/rus/iss/researches/medic-33.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081017164824/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/medic-33.html |date=17 кастрычніка 2008 }} «Эксперимент „Матрёшка-Р“», РКК «Энергия».</ref>. Расійскі бок таксама з’яўляецца падрадчыкам пры правядзенні кантрактных эксперыментаў ЕКА і Японскага агенцтва аэракасмічных даследаванняў. Напрыклад, расійскія касманаўты праводзілі выпрабаванні робататэхнічнай эксперыментальнай сістэмы ROKVISS ({{lang-en|Robotic Components Verification on ISS}} — выпрабаванні робататэхнічных кампанентаў на МКС), распрацаванай у Інстытуце робататэхнікі і механатронікі, размешчаным у Веслінгу, непадалёк ад [[Мюнхен]]а, [[Германія]]<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/researches/works-10.html «Эксперимент „ROKVISS“», РКК «Энергия».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071221075754/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/works-10.html |date=21 снежня 2007 }}</ref><ref>[http://195.208.220.238/cgi/space.cgi?id=6744 «В канун католического Рождества на орбиту отправится немецкий робот-манипулятор». Космические новости Александра Железнякова.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Расійскія даследаванні === [[Выява:Space Fire.jpg|thumb|справа|Параўнанне паміж гарэннем свечкі на зямлі (злева) і ва ўмовах мікрагравітацыі на МКС (справа)]] У [[1995]] годзе быў аб’яўлены конкурс сярод расійскіх навуковых і адукацыйных устаноў, прамысловых арганізацый на правядзенне навуковых даследаванняў на расійскім сегменце МКС. Па адзінаццаці асноўных напрамках даследаванняў было атрымана 406 заявак ад васьмідзесяці арганізацый. Пасля ацэнкі спецыялістамі РКК «Энергія» тэхнічнай рэалізаванасці гэтых заявак, у [[1999]] годзе была прынята «Доўгатэрміновая праграма навукова-прыкладных даследаванняў і эксперыментаў, якія плануюцца на расійскім сегменце МКС». Праграму зацвердзілі прэзідэнт РАН Юрый Восіпаў і генеральны дырэктар Расійскага авіяцыйна-касмічнага агенцтва (цяпер ФКА) Ю. Н. Копцеў. Першыя даследаванні на расійскім сегменце МКС былі пачаты першай пілатаванай экспедыцыяй у [[2000]] годзе<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/iss-researches.html «Научные исследования на российском сегменте МКС», РКК «Энергия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080607141547/http://www.energia.ru/rus/iss/iss-researches.html |date=7 чэрвеня 2008 }}</ref>. Паводле першапачатковага праекта МКС, меркавалася вывядзенне двух буйных расійскіх даследчых модуляў (ДМ). Электраэнергію, неабходную для правядзення навуковых эксперыментаў, павінна была прадастаўляць Навукова-энергетычная платформа (НЭП). Аднак з-за недафінансавання і затрымак пры будаўніцтве МКС усе гэтыя планы былі адменены на карысць пабудовы адзінага навуковага модуля, які не патрабаваў вялікіх выдаткаў і дадатковай арбітальнай інфраструктуры. Значная частка даследаванняў, якія праводзяцца Расіяй на МКС, з’яўляецца кантрактнай або сумеснай з замежнымі партнёрамі. === Даследаванні на амерыканскім сегменце === [[ЗША]] праводзяць шырокую праграму даследаванняў на МКС. Многія з гэтых эксперыментаў з’яўляюцца працягам даследаванняў, якія праводзіліся яшчэ ў палётах шатлаў з модулямі «Спейслаб» і ў сумеснай з Расіяй праграме «Свет — Шатл». У якасці прыкладу можна прывесці вывучэнне патагеннасці аднаго з узбуджальнікаў герпесу, [[вірус Эпштэйна — Бар|віруса Эпштэйна — Бар]]. Па дадзеных статыстыкі, 90 % дарослага насельніцтва ЗША з’яўляюцца носьбітамі латэнтнай формы гэтага віруса. Ва ўмовах касмічнага палёту праца [[Імунная сістэма|імуннай сістэмы]] слабее, вірус можа актывізавацца і стаць прычынай захворвання члена экіпажа. Эксперыменты па вывучэнню віруса былі пачаты ў палёце шатла STS-108<ref>«Space Flight Induced Reactivation of Latent Epstein-Barr Virus (Epstein-Barr)», ISS Program Scientist’s Office, NASA [http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Epstein-Barr.html nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071130093654/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Epstein-Barr.html |date=30 лістапада 2007 }} {{ref-en}}</ref>. === Еўрапейскія даследаванні === [[Выява:Columbus extern.jpg|thumb|справа|Сонечная абсерваторыя, усталяваная на модулі «Каламбус»]] На еўрапейскім навуковым модулі «Каламбус» прадугледжана 10 уніфікаваных стоек для размяшчэння карыснай нагрузкі (ISPR), праўда, частка з іх, па дамоўленасці, будзе выкарыстоўвацца ў эксперыментах [[НАСА]]. Для патрэб [[ЕКА]] ў стойках устаноўлена наступнае навуковае абсталяванне: лабараторыя Biolab для правядзення біялагічных эксперыментаў, лабараторыя Fluid Science Laboratory для даследаванняў у галіне фізікі вадкасці, ўстаноўка для эксперыментаў па фізіялогіі European Physiology Modules, а таксама ўніверсальная стойка European Drawer Rack, якая змяшчае абсталяванне для правядзення вопытаў па крышталізацыі бялкоў (PCDF). Падчас STS-122 былі ўсталяваны і знешнія эксперыментальныя ўстаноўкі для модуля «Каламбус»: вынасная платформа для тэхналагічных эксперыментаў EuTEF і сонечная абсерваторыя SOLAR. Плануецца дадаць знешнюю лабараторыю па праверцы [[Агульная тэорыя адноснасці|АТА]] і [[тэорыя струн|тэорыі струн]] Atomic Clock Ensemble in Space<ref>{{cite web |last = Giuseppe Reibaldi et al. |title = The ESA Payloads for Columbus - A bridge between the ISS and exploration |publisher = [[ЕКА]] |date = Май 2005 |url = http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin122/bul122h_reibaldi.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/60qkbxw47?url=http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin122/bul122h_reibaldi.pdf |archive-date = 11 жніўня 2011 |access-date = 8 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |last = Steve Feltham & Giacinto Gianfiglio |title = ESA’s ISS External Payloads |publisher = [[ЕКА]] |date = Март 2002 |url = http://www.esa.int/esapub/onstation/os8.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/60qkc4XXv?url=http://www.esa.int/esapub/onstation/os8.pdf |archive-date = 11 жніўня 2011 |access-date = 8 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. === Японскія даследаванні === У праграму даследаванняў, якія праводзяцца на модулі «Кібо», уваходзіць вывучэнне працэсаў [[Глабальнае пацяпленне|глабальнага пацяплення]] на Зямлі, [[азонавы слой|азонавага слоя]] і [[апустыньванне|апустыньвання]] паверхні, правядзенне астранамічных даследаванняў у рэнтгенаўскім дыяпазоне. Запланаваны эксперыменты па стварэнню буйных і ідэнтычных [[Бялкі|бялковых]] крышталёў, што павінна дапамагчы зразумець механізмы хвароб і распрацаваць новыя метады лячэння. Акрамя гэтага, будзе вывучацца дзеянне мікрагравітацыі і радыяцыі на расліны, жывёл і людзей, а таксама будуць праводзіцца вопыты па [[робататэхніка|робататэхніцы]], у галіне камунікацый і энергетыкі<ref name="Japan science">{{Cite web|url=http://science.compulenta.ru/297319/|title=JAXA представило первую секцию экспериментального модуля "Кибо"|access-date=1 декабря 2006|publisher=[[Компьютерра]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528203635/http://science.compulenta.ru/297319/|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. У красавіку 2009 года японскі астранаўт Каіты Ваката на МКС правёў серыю эксперыментаў, якія былі адабраны з ліку прапанаваных простымі грамадзянамі. Астранаўт паспрабаваў «паплаваць» у бязважкасці, выкарыстоўваючы розныя стылі, уключаючы кроль і батэрфляй. Аднак ні адзін з іх не дазволіў астранаўту нават зрушыць з месца. Астранаўт заўважыў пры гэтым, што выправіць сітуацыю «не змогуць нават вялікія аркушы паперы, калі іх узяць у рукі і выкарыстоўваць як ласты». Акрамя таго, астранаўт хацеў пажангліраваць футбольным мячом, але і гэтая спроба аказалася няўдалай. Між тым, японцу ўдалося паслаць мяч ударам назад над галавой. Скончыўшы гэтыя складаныя ва ўмовах бязважкасці практыкаванні, японскі астранаўт паспрабаваў адціскацца ад падлогі і зрабіць кручэнні на месцы<ref>[http://admin.dni.ru/society/2009/4/28/164994.html Японский астронавт сделал забавные открытия] Дни. Ру 28.04.2009</ref>. == Пытанні бяспекі == === Касмічнае смецце === [[Выява:STS-118 debris entry.jpg|thumb|справа|Адтуліна ў панэлі радыятара шатла Індэвар STS-118, якая ўтварылася ў выніку сутыкнення з касмічным смеццем]] МКС рухаецца на параўнальна невысокай [[Арбіта|арбіце]], таму існуе пэўная імавернасць сутыкнення станцыі або касманаўтаў, якія выходзяць у адкрыты космас, з так званым касмічным смеццем. Гэта могуць быць як буйныя аб’екты накшталт [[многаступеньчатая ракета|ракетных ступеней]] або рэштак старых спадарожнікаў, так і дробныя накшталт шлаку ад цвёрдапаліўных ракетных рухавікоў, холадагентаў з рэактарных установак спадарожнікаў серыі УС-А, іншых рэчываў і аб’ектаў. Акрамя таго, дадатковую пагрозу ўтойваюць у сабе прыродныя аб’екты накшталт мікраметэарытаў. Улічваючы касмічныя хуткасці на арбіце, нават малыя аб’екты могуць нанесці сур’ёзныя страты станцыі, а ў выпадку магчымага траплення ў [[скафандр]] касманаўта мікраметэарыты могуць прабіць абшыўку і выклікаць разгерметызацыю. Каб пазбегнуць падобных сутыкненняў, з Зямлі вядзецца аддаленае назіранне за рухам элементаў касмічнага смецця. Калі на пэўнай адлегласці ад МКС з’яўляецца такая пагроза, экіпаж станцыі атрымлівае адпаведнае папярэджанне. У касманаўтаў будзе дастаткова часу для актывацыі сістэмы DAM (па-англійску Debris Avoidance Manoeuvre), якая ўяўляе сабой групу рухальных установак з расійскага сегмента станцыі. Уключаныя рухавікі могуць вывесці станцыю на больш высокую арбіту і такім чынам пазбегнуць сутыкнення. У выпадку позняга выяўлення небяспекі экіпаж эвакуюецца з МКС на касмічныя караблі «Саюз». Частковая эвакуацыя адбывалася на МКС: 6 красавіка 2003, 13 сакавіка 2009 г., 29 чэрвеня 2011 і 24 сакавіка 2012. === Радыяцыя === Пры адсутнасці масіўнага [[Атмасфера Зямлі|атмасфернага пласта]], які акружае людзей на Зямлі, касманаўты на МКС падвяргаюцца больш інтэнсіўнаму апрамяненню пастаяннымі патокамі [[Касмічныя прамяні|касмічных прамянёў]]. У дзень члены экіпажа атрымліваюць дозу радыяцыі ў памеры каля 1 мілізіверта, што прыкладна раўназначна апрамяненню чалавека на Зямлі за год. Гэта павышае рызыку развіцця злаякасных пухлін у касманаўтаў, а таксама аслабляе імунную сістэму. Слабы імунітэт касманаўтаў можа спрыяць распаўсюджванню інфекцыйных захворванняў сярод членаў экіпажа, асабліва ў замкнёнай прасторы станцыі. Нягледзячы на прынятыя спробы па паляпшэнню механізмаў [[радыяцыйная абарона|радыяцыйнай абароны]], узровень пранікнення радыяцыі змяніўся нязначна ў параўнанні з паказчыкамі папярэдніх даследаванняў, якія праводзіліся, напрыклад, на станцыі «Мір». == Юрыдычны бок == === Прававыя ўзроўні === [[Выява:ISS Agreements.jpg|right|thumb|Вокладка Міжурадавага пагаднення аб касмічнай станцыі, падпісанага Дэніэлам Голдынам (былым дырэктарам [[НАСА]])|279x279px]] Прававая структура, якая рэгулюе юрыдычныя аспекты касмічнай станцыі, з’яўляецца разнапланавай і складаецца з чатырох узроўняў: * '''Першым''' узроўнем, які ўстанаўлівае правы і абавязкі бакоў, з’яўляецца «Міжурадавае пагадненне аб касмічнай станцыі» ({{lang-en|Space Station Intergovernmental Agreement — '''IGA'''}}), падпісанае [[29 студзеня]] [[1998]] года пятнаццаццю ўрадамі<ref>Шаснаццатая краіна праекту — Бразілія. [[Бразільскае касмічнае агенцтва]] ({{lang-en|[[:en:Brazilian Space Agency|Brazilian Space Agency]] — '''AEB'''}})</ref> краін, якія ўдзельнічаюць у праекце — Канадай, Расіяй, ЗША, Японіяй, і адзінаццаццю дзяржавамі — членамі [[ЕКА|Еўрапейскага касмічнага агенцтва]] (Бельгіяй, Вялікабрытаніяй, Германіяй, Даніяй, Іспаніяй, Італіяй<ref>[[Італьянскае касмічнае агенцтва]] ({{lang-en|[[:en:Italian Space Agency|Italian Space Agency]] — '''ISA'''}}) мае таксама дадатковы кантракт з НАСА, незалежна ад ЕКА.</ref>, Нідэрландамі, Нарвегіяй, Францыяй, Швейцарыяй і Швецыяй). У артыкуле № 1 гэтага дакумента адлюстраваны асноўныя прынцыпы праекта: *: ''Гэта пагадненне — доўгатэрміновая міжнародная структура на аснове шчырага партнёрства, для ўсебаковага праектавання, стварэння, развіцця і доўгачасовага выкарыстання заселенай грамадзянскай касмічнай станцыі ў мірных мэтах, у адпаведнасці з міжнародным правам.<ref>Законодательная основа МКС. [http://www.esa.int/esaHS/ESAH7O0VMOC_iss_0.html Европейское космическое агентство] {{ref-en}}</ref> Пры напісанні гэтага пагаднення за аснову быў узяты «[[Дагавор аб космасе]]» ад 1967<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00024/22000.htm|title=«Договор о космосе 1967».}}</ref>, ратыфікаваны 98 краінамі і створаны на аснове традыцый міжнароднага марскога і паветранага права''<ref>С. Лесков. В невесомости жёсткие законы. [https://web.archive.org/web/20080904112035/http://www.izvestia.ru/science/article3110090/ izvestia.ru]</ref>. * Першы ўзровень партнёрства стаў асновай '''другога''' ўзроўню, які называецца «мемарандум аб узаемаразуменні» ({{lang-en|Memoranda of Understanding — '''MOU'''s}}). Гэтыя мемарандумы ўяўляюць сабой пагадненне паміж НАСА і чатырма нацыянальнымі касмічнымі агенцтвамі: ФКА, ЕКА, ККА і JAXA. Мемарандумы выкарыстоўваюцца для больш падрабязнага апісання роляў і абавязкаў партнёраў. Прычым, паколькі НАСА з’яўляецца прызначаным кіраўніком МКС, непасрэдна паміж гэтымі арганізацыямі асобных пагадненняў няма, толькі з НАСА. * Да '''трэцяга''' ўзроўню адносяцца бартэрныя пагадненні або дамоўленасці аб правах і абавязках бакоў — напрыклад, камерцыйнае пагадненне [[2005]] года паміж НАСА і Раскосмасам, ва ўмовы якога ўваходзілі адно гарантаванае месца для амерыканскага астранаўта ў складзе экіпажаў караблёў «Саюз» і частка карыснага аб’ёму для амерыканскіх грузаў на беспілотных «Прагрэсах» * '''Чацвёрты''' прававы ўзровень дапаўняе другі («мемарандум») і ўводзіць у дзеянне асобныя палажэнні з яго. Прыкладам яго з’яўляецца «Кодэкс паводзін на МКС», які быў распрацаваны ў мэтах выканання пункта 2 артыкула 11 Мемарандума аб узаемаразуменні — прававыя аспекты забеспячэння субардынацыі, дысцыпліны, фізічнай і інфармацыйнай бяспекі, і іншыя правілы паводзін для членаў экіпажа<ref>Кодекс поведения экипажа МКС. [http://www.akts.ru/content/view/1045/89/ akts.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120114033221/http://www.akts.ru/content/view/1045/89/ |date=14 студзеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. === Структура ўласнасці === Структура ўласнасці праекта не прадугледжвае для яе членаў выразна ўстаноўленага працэнта на выкарыстанне касмічнай станцыі ў цэлым. Згодна з артыкулам № 5 (IGA), [[юрысдыкцыя]] кожнага з партнёраў распаўсюджваецца толькі на той кампанент станцыі, які за ім зарэгістраваны, а парушэнні прававых норм персаналам, унутры або па-за станцыяй, падлягаюць разбору згодна з законам той краіны, грамадзянамі якой тыя з’яўляюцца. [[Выява:Interior of Zarya ISS module.jpg|thumb|Інтэр’ер модуля «[[Зара, модуль МКС)|Зара]]»]] [[Файл:Tracy Caldwell Dyson in Cupola ISS.jpg|thumb|Трэйсі Колдвэл у [[Купал, модуль МКС|«Купале»]]]] Пагадненні аб выкарыстанні рэсурсаў МКС больш складаныя. Расійскія модулі «Звязда», «Пірс», «Пошук» і «Свтанне» вырабленыя і належаць Расіі, якая захоўвае права на іх выкарыстанне. Запланаваны модуль «Навука» таксама будзе выраблены ў Расіі і будзе ўключаны ў расійскі сегмент станцыі. Модуль «Зара» быў пабудаваны і дастаўлены на арбіту расійскім бокам, але зроблена гэта было на сродкі ЗША, таму ўласнікам дадзенага модуля на сённяшні дзень афіцыйна з’яўляецца НАСА. Для выкарыстання расійскіх модуляў і іншых кампанентаў станцыі краіны-партнёры выкарыстоўваюць дадатковыя двухбаковыя пагадненні (вышэйзгаданыя трэці і чацвёрты прававыя ўзроўні). Астатняя частка станцыі (модулі ЗША, еўрапейскія і японскія модулі, ферменныя канструкцыі, панэлі сонечных батарэй і два робаты-маніпулятары) па ўзгадненню бакоў выкарыстоўваюцца наступным чынам (у % ад агульнага часу выкарыстання): # «Каламбус» — 51 % для ЕКА, 49 % для НАСА # «Кібо» — 51 % для JAXA, 49 % для НАСА # «Дэстыні» — 100 % для НАСА У дадатак да гэтага: * НАСА можа выкарыстоўваць 100 % плошчу ферменных канструкцый; * Па дамоўленасці з НАСА, [[Канадскае касмічнае агенцтва|ККА]] можа выкарыстоўваць 2,3 % любых нерасійскіх кампанентаў<ref>{{cite web|url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/publications/er-0203-0201.asp|title=Evaluation of the Major Crown Project - The Canadian Space Station Program (MCP-CSSP)|archive-url=https://www.webcitation.org/60qki8GjG?url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/publications/er-0203-0201.asp|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>; * Працоўны час экіпажа, магутнасць ад сонечных батарэй, карыстанне дапаможнымі паслугамі (пагрузка/разгрузка, камунікацыйныя паслугі) — 76,6 % для НАСА, 12,8 % для JAXA, 8,3 % для ЕКА і 2,3 % для ККА. === Прававыя кур’ёзы === Да палёту першага касмічнага турыста не існавала нарматыўнай базы, якая рэгулюе палёты ў космас прыватных асоб. Але пасля палёту [[Дэніс Ціта|Дэніса Ціта]] краіны-ўдзельніцы праекта распрацавалі «Прынцыпы», якія вызначылі такое паняцце, як «Касмічны турыст», і ўсе неабходныя пытанні для яго ўдзелу ў экспедыцыі наведвання. У прыватнасці, такі палёт магчымы толькі пры наяўнасці спецыфічных медыцынскіх паказчыкаў, псіхалагічнай прыдатнасці, моўнай падрыхтоўкі, і, вядома, буйнога грашовага ўзносу. У той жа сітуацыі апынуліся і ўдзельнікі першага касмічнага вяселля ў 2003 годзе, бо падобная працэдура таксама не рэгулявалася ніякімі законамі<ref>[http://ria.ru/society/20080810/150249971.html Первая космическая свадьба едва не стоила космонавту карьеры], РИА Новости</ref>. У [[2000]] годзе рэспубліканская большасць у Кангрэсе ЗША прыняла заканадаўчы акт аб нераспаўсюджванні ракетных і ядзерных тэхналогій у Іране, згодна з якім, у прыватнасці, ЗША не маглі набываць у Расіі абсталяванне і караблі, неабходныя для будаўніцтва МКС. Аднак пасля катастрофы «Калумбіі», калі лёс праекта залежаў ад расійскіх «Саюзаў» і «Прагрэсаў», [[26 кастрычніка]] [[2005]] [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|кангрэс]] быў вымушаны прыняць папраўкі ў гэты законапраект, якія здымаюць усе абмежаванні для «любых пратаколаў, пагадненняў, мемарандумаў аб узаемаразуменні або кантрактаў» да [[1 студзеня]] [[2012]] г.<ref>Конгресс США разрешил использовать корабли «Союз» для полётов на МКС. [http://www.rian.ru/technology/cosmos/20051027/41906868.html rian.ru/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060528044759/http://www.rian.ru/technology/cosmos/20051027/41906868.html |date=28 мая 2006 }} {{ref-ru}}</ref><ref>НАСА взяла. [http://www.vremya.ru/2005/201/51/137767.html vremya.ru] {{ref-ru}}</ref> 10 жніўня 2003 года адбылося першае ў гісторыі «касмічнае вяселле». Расійскі касманаўт [[Юрый Маленчанка]], які знаходзіўся на МКС, ажаніўся з грамадзянкай ЗША Кацярынай Дзмітрыевай, якая была на Зямлі (юрыдычныя дакументы падпісаў упаўнаважаны адвакат). == Выдаткі == Выдаткі на будаўніцтва і эксплуатацыю МКС аказаліся значна большымі, чым гэта першапачаткова планавалася. У 2005 годзе, паводле ацэнкі ЕКА, з пачатку работ над праектам МКС з канца 1980-х гадоў да яго меркаванага тады заканчэння ў 2010 годзе было б выдаткавана каля 100 мільярдаў [[еўра]] (157 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] або 65,3 мільярда [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]])<ref name = "costs">{{cite web|url=http://www.esa.int/esaHS/ESAQHA0VMOC_iss_0.html|title=How Much Does It Cost?|publisher=[[ЕКА]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkiQTrD?url=http://www.esa.int/esaHS/ESAQHA0VMOC_iss_0.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Аднак на сённяшні дзень плануецца, што эксплуатацыя станцыі закончыцца ў [[2020]] годзе, і сумарныя выдаткі ўсіх краін ацэньваюцца ў большую суму. Дакладна ацаніць кошт МКС вельмі няпроста. Да прыкладу, незразумела, як павінен разлічвацца ўзнос Расіі, бо Раскосмас выкарыстоўвае значна ніжэйшыя доларавыя расцэнкі, чым іншыя партнёры. === НАСА === Ацэньваючы праект у цэлым, большую частку выдаткаў НАСА складаюць комплекс мерапрыемстваў па забеспячэнні палётаў і выдаткі на кіраванне МКС. Іншымі словамі, бягучыя эксплуатацыйныя выдаткі складаюць значна большую частку з выдаткаваных сродкаў, чым выдаткі на будаўніцтва модуляў і іншых прылад станцыі, на падрыхтоўку экіпажаў, і на караблі дастаўкі. Выдаткі НАСА на МКС, без уліку выдаткаў на «Шатлы», з 1994 па 2005 год склалі 25,6 мільярда долараў<ref>Бюджет НАСА. [http://www.nasa.gov/about/budget/index.html nasa.gov] {{ref-en}}</ref>. На [[2005]] і [[2006]] гады прыйшлося прыкладна 1,8 мільярда долараў. Мяркуецца, што штогадовыя выдаткі будуць павялічвацца, і да 2010 года складуць 2,3 мільярда долараў. Затым, да завяршэння праекта ў [[2016]] годзе павелічэнне не плануецца, толькі [[Інфляцыя|інфляцыйныя]] карэкціроўкі. ==== Размеркаванне бюджэтных сродкаў ==== Ацаніць паартыкульны пералік затрат НАСА можна, напрыклад, па апублікаванаму касмічным агенцтвам дакументу<ref>МКС: Галоўныя падзеі фінансавага года. [http://www.nasa.gov/pdf/55411main_28%20ISS.pdf nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041101162122/http://www.nasa.gov/pdf/55411main_28%20ISS.pdf |date=1 лістапада 2004 }} {{ref-en}}</ref>, з якога відаць, як размеркаваліся 1,8 мільярда долараў, выдаткаваных НАСА на МКС у 2005 годзе: * ''Даследаванне і распрацоўка новага абсталявання'' — 70 мільёнаў долараў. Гэта сума была, у прыватнасці, пушчана на распрацоўкі навігацыйных сістэм, на інфармацыйнае забеспячэнне, на тэхналогіі па зніжэнню забруджвання навакольнага асяроддзя. * ''Забеспячэнне палётаў'' — 800 мільёнаў долараў. У гэту суму ўвайшлі: з разліку на кожны карабель, 125 млн долараў на праграмнае забеспячэнне, выхады ў адкрыты космас, забеспячэнне і тэхнічнае абслугоўванне чаўноў; дадаткова 150 млн долараў былі выдаткаваны на самі палёты, бартавое радыёэлектроннае абсталяванне і на сістэмы ўзаемадзеяння экіпажа і карабля; тыя 250 млн долараў, што засталіся, пайшлі на агульнае кіраванне МКС. * ''Запускі караблёў і правядзенне экспедыцый'' — 125 млн долараў на перадстартавыя аперацыі на касмадроме; 25 млн долараў на медыцынскае абслугоўванне; 300 млн долараў выдаткавана на кіраванне экспедыцыямі; * ''Праграма палётаў'' — 350 мільёнаў долараў выдаткаваны на выпрацоўку праграмы палётаў, на абслугоўванне наземнага абсталявання і праграмнага забеспячэння, для гарантаванага і бесперабойнага доступу на МКС. * ''Грузы і экіпажы'' — 140 мільёнаў долараў былі выдаткаваны на набыццё расходных матэрыялаў, а таксама на магчымасць ажыццяўляць дастаўку грузаў і экіпажаў на расійскіх караблях «Прагрэс» і «Саюз». ==== Кошт «Шатлаў» як частка выдаткаў на МКС ==== [[Выява:Upgrading Hubble during SM1.jpg|thumb|З дзесяці запланаваных палётаў, якія заставаліся да 2010 года, толькі адзін STS-125 паляцеў не да станцыі, а да [[Тэлескоп Хабл|тэлескопа «Хабл»]]]] Як згадвалася вышэй, НАСА не ўключае выдаткі на праграму «Шатл» ў асноўны артыкул выдаткаў станцыі, паколькі пазіцыянуе яго ў якасці асобнага праекта, незалежна ад МКС. Аднак са снежня 1998 года па май 2008 года, толькі 5 з 31 палёту чаўноў не былі звязаныя з МКС, а з пакінутых да 2011 года адзінаццаці запланаваных палётаў толькі адзін STS-125 паляцеў не на станцыі, а да тэлескопу «Хабл». Прыблізныя выдаткі па праграме «Шатл» па дастаўцы грузаў і экіпажаў астранаўтаў на МКС склалі: * Без уліку першага палёту ў [[1998]] годзе, з [[1999]] па [[2005]] гады, выдаткі склалі 24 млрд долараў. З іх 20 % (5 млрд [[Долар ЗША|долараў]]) не адносіліся да МКС. Разам — 19 мільярдаў долараў. * З [[1996]] па [[2006]] гады на палёты па праграме «Шатл» было запланавана выдаткаваць 20,5 млрд долараў. Калі з гэтай сумы адняць палёт да «Хабла», то ў выніку атрымаем тыя ж 19 мільярдаў долараў. Гэта значыць, сумарныя выдаткі НАСА на палёты да МКС за ўвесь перыяд складуць прыкладна 38 мільярдаў долараў. ==== Усяго ==== Беручы да ўвагі планы НАСА на перыяд з [[2011]] па [[2017]], у першым набліжэнні можна атрымаць сярэднегадавы расход — 2,5 млрд долараў, што на наступны перыяд з [[2006]] па 2017 гады складзе 27,5 мільярдаў долараў. Ведаючы выдаткі на МКС з [[1994]] па [[2005]] год (25,6 мільярдаў долараў) і склаўшы гэтыя лічбы, атрымаем выніковы афіцыйны вынік — 53 мільярды долараў. Неабходна таксама адзначыць, што ў гэту лічбу не ўваходзяць значныя выдаткі на праектаванне касмічнай станцыі «Свабода» ў 1980-х і пачатку 1990-х гадоў, і ўдзел у сумеснай праграме з Расіяй па выкарыстанні станцыі [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]], у 1990-х гадах. Напрацоўкі гэтых двух праектаў шматкроць выкарыстоўваліся пры будаўніцтве МКС. Улічваючы гэту акалічнасць, і беручы да ўвагі сітуацыю з «Шатламі», можна казаць пра больш чым двухразовае павелічэнне сумы выдаткаў, у параўнанні з афіцыйным — больш за 100 мільярдаў долараў толькі для ЗША. === ЕКА === [[ЕКА]] вылічыла, што яго ўклад за 15 гадоў існавання праекта складзе 9 мільярдаў [[еўра]]<ref>[http://www.space.com/news/0712050-sts122-esa-columbus.html European Hopes Ride on New Space Lab, Cargo Ship]</ref>. Выдаткі на модуль «Каламбус» перавышаюць 1,4 мільярда еўра (прыблізна 2,1 мільярда долараў), у тым ліку выдаткі на наземныя сістэмы кантролю і кіравання. Поўныя выдаткі на распрацоўку ATV складаюць прыблізна 1,35 мільярда еўра<ref>{{Cite web |url=http://www.dlr.de/iss/en/desktopdefault.aspx/tabid-4609//7588_read-11385/ |title=Europe sets a course for the ISS |access-date=8 верасня 2013 |archive-date=7 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507155428/http://www.dlr.de/iss/en/desktopdefault.aspx/tabid-4609/7588_read-11385/ |url-status=dead }}</ref>, пры гэтым кожны запуск «[[Арыян-5]]» каштуе прыблізна 150 мільёнаў еўра. === JAXA === Распрацоўка японскага эксперыментальнага модуля, галоўнага ўкладу [[JAXA]] ў МКС, каштавала прыблізна 325 мільярдаў [[Іена|іен]] (прыкладна 2,8 мільярда долараў)<ref>[http://www.cnes-tv.net/cnes_fr/cnesmag/cnesmag24_etranger.pdf Etranger World: Major Changes for Japan’s space sector] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080413225640/http://www.cnes-tv.net/cnes_fr/cnesmag/cnesmag24_etranger.pdf |date=13 красавіка 2008 }}</ref>. У 2005 годзе JAXA асігнавалася прыблізна 40 мільярдаў іен (350 мільёнаў USD) у праграму МКС<ref>[https://web.archive.org/web/20081206183659/http://www.space.com/spacenews/archive04/budgetarch_090704.html Space News: Japan Seeking 13 Percent Budget Hike for Space Activities]</ref>. Штогадовыя эксплуатацыйныя выдаткі японскага эксперыментальнага модуля складаюць 350—400 мільёнаў долараў. Акрамя таго, JAXA абавязалася распрацаваць і запусціць транспартны карабель H-II, поўны кошт распрацоўкі якога — 1 мільярд долараў. Выдаткі JAXA за 24 гады ўдзелу ў праграме МКС перавысяць 10 мільярдаў долараў. === Раскосмас === Значная частка бюджэту Расійскага касмічнага агенцтва выдаткоўваецца на МКС. З [[1998]] года было здзейснена больш за тры дзесяткі палётаў караблёў «Саюз» і «Прагрэс», якія з [[2003]] года сталі асноўнымі сродкамі дастаўкі грузаў і экіпажаў. Аднак пытанне, колькі [[Расія]] траціць на станцыю (у доларах ЗША), не простае. Існуючыя на сённяшні дзень 2 модулі на арбіце — вытворныя праграмы [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]], і таму выдаткі на іх распрацоўку нашмат ніжэйшыя, чым для іншых модуляў, аднак у такім выпадку, па аналогіі з Амерыканскімі праграмамі, варта гэтак жа ўлічыць выдаткі на распрацоўку адпаведных модуляў станцыі «Мір». Акрамя таго, абменны курс паміж рублём і доларам не дае адэкватна ацаніць сапраўдныя выдаткі Раскосмаса. Прыкладнае ўяўленне аб выдатках расійскага касмічнага агенцтва на МКС можна атрымаць зыходзячы з яго агульнага бюджэту, які на [[2005]] год склаў 25,156 мільярдаў рублёў, на [[2006]] — 31,806, на [[2007]] — 32,985 і на [[2008]] — 37,044 мільярдаў рублёў<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=881635 Бюджет Роскосмоса в 2005—2010 годах]</ref>. Такім чынам, на станцыю ідзе менш за паўтара мільярда долараў ЗША ў год. == Крытыка == За ўсю гісторыю [[касманаўтыка|касманаўтыкі]], МКС — самы дарагі і, мабыць, самы крытыкуемы касмічны праект. Крытыку можна лічыць канструктыўнай або недальнабачнай, можна з ёй згаджацца ці аспрэчваць яе, але адно застаецца нязменным: станцыя існуе, сваім існаваннем яна даказвае магчымасць міжнароднага супрацоўніцтва ў космасе і павялічвае вопыт чалавецтва ў [[Касмічны палёт|касмічных палётах]], выдаткоўваючы на гэта велізарныя фінансавыя рэсурсы. === Крытыка ў ЗША === Крытыка амерыканскага боку ў асноўным накіравана на кошт праекта, якая ўжо перавышае 100 мільярдаў долараў. Гэтыя грошы, на думку крытыкаў, можна было б з большай карысцю выдаткаваць на аўтаматычныя (беспілотныя) палёты для даследавання [[Касмічная прастора|блізкага космасу]] або на навуковыя праекты, якія праводзяцца на Зямлі. У адказ на некаторыя з гэтых крытычных заўваг абаронцы пілатуемых касмічных палётаў кажуць, што крытыка праекта МКС з’яўляецца блізарукай і што аддача ад пілатуемай касманаўтыкі і даследаванняў у космасе ў матэрыяльным плане вымяраецца мільярдамі долараў. Як лічыць Джэром Шні ({{lang-en|Jerome Schnee}}), ускосны эканамічны складнік ад дадатковых даходаў, звязаных з даследаваннем космасу, у шмат разоў перавышае пачатковыя дзяржаўныя інвестыцыі<ref>[http://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=587696&id=1&qs=Ntt%3DGinzburg%2C+%252BE.%253B%252BKuhn%2C+%252BJ.%252BW.%253B%252BSchnee%26Ntk%3Dall%26Ntx%3Dmode%2520matchall%26N%3D0%26Ns%3DHarvestDate%257c1 Отчёт о экономической составляющей крупных проектов НАСА (1976 год)] ntrs.nasa.gov {{ref-en}}</ref>. Аднак у заяве [[:en:Federation of American Scientists|Федэрацыі амерыканскіх вучоных]] сцвярджаецца, што [[норма прыбытку]] [[НАСА]] ад дадатковых даходаў фактычна вельмі нізкая, за выключэннем распрацовак у аэранаўтыцы, якія паляпшаюць продаж [[самалёт]]аў<ref>[http://www.fas.org/spp/eprint/jp_950525.htm Рассказы о «дополнительных технологических доходах» НАСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080515220234/http://www.fas.org/spp/eprint/jp_950525.htm |date=15 мая 2008 }} Федерация американских учёных {{ref-en}}</ref>. Крытыкі таксама кажуць, што НАСА часта прылічае да сваіх дасягненняў распрацоўкі іншых кампаній, ідэі і распрацоўкі якіх, магчыма, былі выкарыстаны НАСА, але мелі іншыя перадумовы, незалежныя ад касманаўтыкі. На самай справе, на думку крытыкаў, карыснымі і даходнымі з’яўляюцца беспілотныя [[Спадарожнікавыя сістэмы навігацыі|навігацыйныя]], метэаралагічныя і ваенныя спадарожнікі<ref>Robert Park, «The Virtual Astronaut». [http://www.thenewatlantis.com/archive/4/park.htm The New Atlantis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310200606/http://www.thenewatlantis.com/archive/4/park.htm |date=10 сакавіка 2007 }} {{ref-en}}</ref>. НАСА шырока асвятляе дадатковыя даходы ад будаўніцтва МКС і ад работ, выкананых на ёй, тады як афіцыйны спіс выдаткаў НАСА намнога карацейшы і сакрэтны<ref>[http://www.sti.nasa.gov/tto/ Дадатковыя даходы НАСА.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120404110711/http://www.sti.nasa.gov/tto/ |date=4 красавіка 2012 }} sti.nasa.gov {{ref-en}}</ref>. === Крытыка навуковых аспектаў === На думку прафесара Роберта Парка ({{lang-en|[[:en:Robert L. Park|Robert Park]]}}), большасць з запланаваных навуковых даследаванняў не маюць першачарговай важнасці. Ён адзначае, што [[мэта]] большасці навуковых даследаванняў у касмічнай лабараторыі — правесці іх ва ўмовах мікрагравітацыі, што можна зрабіць значна танней ва ўмовах штучнай [[Бязважкасць|бязважкасці]] (у спецыяльным самалёце, які ляціць па парабалічнай траекторыі ({{lang-en|[[:en:Reduced gravity aircraft|reduced gravity aircraft]]}})<ref>Роберт Парк, [http://bobpark.physics.umd.edu/WN06/wn091506.html «Космическая станция разворачивает солнечные батареи»] bobpark.physics.umd.edu {{ref-en}}</ref>. У планы будаўніцтва МКС уваходзілі два навукаёмістыя кампаненты — магнітны альфа-спектрометр і модуль цэнтрыфуг ({{lang-en|[[:en:Centrifuge Accommodations Module|Centrifuge Accommodations Module]])}}. Першы працуе на станцыі з мая 2011 года. Ад стварэння другога адмовіліся ў 2005 годзе ў выніку карэкцыі планаў завяршэння будаўніцтва станцыі. Вузкаспецыялізаваныя эксперыменты, якія праводзяцца на МКС, абмежаваны адсутнасцю адпаведнай апаратуры. Напрыклад, у 2007 годзе праводзіліся даследаванні ўплыву фактараў касмічнага палёту на арганізм чалавека, якія закранаюць такія аспекты, як нырачныя камяні, цыркадны рытм (цыклічнасць біялагічных працэсаў у арганізме чалавека), уплыў касмічнага выпраменьвання на [[Нервовая сістэма|нервовую сістэму]] чалавека<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Renal-Stone.html Исследования НАСА в 2007 году: «Почечные камни»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080916102157/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Renal-Stone.html |date=16 верасня 2008 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Sleep-Long.html Исследования НАСА в 2007 году: «Спячка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080916102107/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Sleep-Long.html |date=16 верасня 2008 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/ALTEA.html Исследования НАСА в 2007 году: «Аномалии [[ЦНС]] во время длительного пребывания в космосе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071130072708/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/ALTEA.html |date=30 лістапада 2007 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref>. Крытыкі сцвярджаюць, што практычная каштоўнасць гэтых даследаванняў невялікая, бо рэаліі сённяшняга даследаванні блізкага космасу — беспілотныя аўтаматычныя караблі. === Крытыка тэхнічных аспектаў === Амерыканскі журналіст Джэф Фуст ({{lang-en|[[:en:Jeff Foust|Jeff Foust]]}}) сцвярджаў, што для тэхнічнага абслугоўвання МКС патрабуецца занадта шмат дарагіх і небяспечных выхадаў у адкрыты космас<ref>Джэф Фуст. [http://www.thespacereview.com/article/453/1 «Проблемы на космической станции» (2005 год)] The Space Review {{ref-en}}</ref>. Ціхаакіянскае Астранамічнае Таварыства ({{lang-en|[[:en:Astronomical Society of the Pacific|The Astronomical Society of the Pacific]])}} у пачатку праектавання МКС звяртала ўвагу на занадта высокае нахіленне арбіты станцыі. Калі для расійскага боку гэта робіць запускі таннейшымі, то для амерыканскага гэта нявыгадна. Уступка, якую НАСА зрабіла для РФ з-за геаграфічнага становішча [[Байканур]]а, у канчатковым выніку, магчыма, павялічыць сумарныя выдаткі на будаўніцтва МКС<ref>Джэймс Секоскі, Джордж Масер. [http://www.astrosociety.org/education/publications/tnl/34/space2.html «Уперад і вышэй» (1996 год)] Ціхаакіянскае Астранамічнае Грамадства {{ref-en}}</ref>. У цэлым дэбаты ў амерыканскім грамадстве зводзяцца да абмеркавання мэтазгоднасці МКС, у аспекце касманаўтыкі ў больш шырокім сэнсе. Некаторыя абаронцы сцвярджаюць, што акрамя яе навуковай каштоўнасці, гэта — важны прыклад міжнароднага супрацоўніцтва. Іншыя сцвярджаюць, што МКС патэнцыяльна, пры належных намаганнях і ўдасканаленнях, магла б зрабіць палёты да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і [[Марс]]а больш эканамічнымі. Так ці інакш, асноўная сутнасць выказванняў адказаў на крытыку заключаецца ў тым, што цяжка чакаць сур’ёзнай фінансавай аддачы ад МКС, хутчэй, яе галоўнае прызначэнне — стаць часткай агульнасусветнага пашырэння магчымасцей [[Касмічны палёт|касмічных палётаў]]. === Крытыка ў Расіі === У [[Расія|Расіі]] крытыка праекта МКС у асноўным нацэлена на неактыўную пазіцыю кіраўніцтва [[Федэральнае касмічнае агенцтва|Федэральнага касмічнага агенцтва (ФКА)]] па адстойванні расійскіх інтарэсаў у параўнанні з амерыканскім бокам, які заўсёды ўважліва сочыць за захаваннем сваіх нацыянальных прыярытэтаў. Напрыклад, журналісты задаюць пытанні аб тым, чаму ў Расіі няма ўласнага праекта арбітальнай станцыі, і чаму Расія траціць грошы на праект, уласнікам якога з’яўляюцца ЗША, у той час як гэтыя сродкі можна было б пусціць на цалкам расійскую распрацоўку. На думку кіраўніка РКК «Энергія» Віталя Лапаты, прычынай гэтага з’яўляюцца кантрактныя абавязацельствы і недахоп фінансавання<ref name="Spacenews1">[http://www.spacenews.ru/live/akt_int.asp?id=23146 РКК «Энергия»: откат назад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080422020039/http://www.spacenews.ru/live/akt_int.asp?id=23146 |date=22 красавіка 2008 }} spacenews.ru {{ref-ru}}</ref>. У свой час станцыя [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]] стала для [[ЗША]] крыніцай вопыту ў будаўніцтве і даследаваннях на МКС, а пасля аварыі «Калумбіі» расійскі бок, дзейнічаючы згодна з партнёрскім пагадненнем з [[НАСА]] і даставіўшы на станцыю абсталяванне і касманаўтаў, практычна ў адзіночку выратаваў праект. Гэтыя абставіны спарадзілі крытычныя выказванні ў адрас ФКА аб недаацэнцы ролі Расіі ў праекце. Так, напрыклад, касманаўт Святлана Савіцкая адзначала, што навукова-тэхнічны ўклад Расіі ў праект недаацэнены, і што партнёрскае пагадненне з НАСА не адказвае расійскім нацыянальным інтарэсам у фінансавым плане. Да гэтага можна таксама дадаць, што амерыканскі бок пярэчыў супраць пераносу навуковага абсталявання са станцыі «Мір» на МКС<ref>[http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/218/16.shtml В. Лындин. «Начало конца»] «Новости космонавтики» {{ref-ru}}</ref>. Аднак пры гэтым варта ўлічыць, што ў пачатку будаўніцтва МКС расійскі сегмент станцыі аплачвалі ЗША, даючы крэдыты, пагашэнне якіх прадугледжана толькі да заканчэнню будаўніцтва<ref name="tvoygolos">Телепередача Светланы Сорокиной «Основной инстинкт»: Зачем нам космос? (2003.06.10) [http://tvoygolos.narod.ru/oi/2003.06.10.htm tvoygolos.narod.ru] {{ref-ru}}</ref>. Гаворачы аб навукова-тэхнічным складніку, журналісты адзначаюць малую колькасць новых навуковых эксперыментаў, якія праводзяцца на станцыі, тлумачачы гэта тым, што Расія не можа вырабіць і паставіць на станцыю патрэбнае абсталяванне па прычыне адсутнасці сродкаў<ref>[http://www.pereplet.ru/news/index.cgi?id=10285 «Что бы сказал Королёв?» (2002 год)] pereplet.ru {{ref-ru}}</ref>. На думку Віталя Лапаты, сітуацыя зменіцца, калі адначасовая прысутнасць касманаўтаў на МКС павялічыцца да 6 чалавек<ref name="Spacenews1"/>. Акрамя гэтага, падымаюцца пытанні аб мерах бяспекі ў [[форс-мажор]]ных сітуацыях, звязаных з магчымай стратай кіравання станцыі. Так, на думку касманаўта Валерыя Руміна, небяспека заключаецца ў тым, што калі МКС стане некірумай, яе нельга будзе затапіць як станцыю «Мір»<ref name="tvoygolos"/>. На думку крытыкаў, міжнароднае супрацоўніцтва, якое з’яўляецца адным з асноўных аргументаў на карысць станцыі, таксама з’яўляецца спрэчным. Як вядома, па ўмове міжнароднага пагаднення, краіны не абавязаны дзяліцца сваімі навуковымі распрацоўкамі на станцыі. За [[2006]]—[[2007]] гады ў касмічнай сферы паміж Расіяй і ЗША не было новых вялікіх ініцыятыў і буйных праектаў<ref>[http://www.ras.ru/digest/showdnews.aspx?id=feee1333-7703-4a2e-a882-4f6865a11075&_Language=ru «Судьба МКС пока не ясна»] Российская Академия Наук {{ref-ru}}</ref>. Акрамя таго, многія мяркуюць, што краіна, якая ўкладвае ў свой ​​праект 75 % сродкаў, наўрад ці захоча мець паўнапраўнага партнёра, які да таго ж з’яўляецца яе асноўным канкурэнтам у барацьбе за першае месца ў асваенні касмічнай прасторы<ref>[http://www.inauka.ru/space/article53396.html «Россия и Америка в космосе: вместе или порознь?»] Известия науки {{ref-ru}}</ref>. Таксама крытыкуецца, што значныя сродкі былі накіраваны на пілатуемыя праграмы, а шэраг праграм па распрацоўцы спадарожнікаў праваліўся<ref name="на земле"/>. У 2003 годзе Юрый Копцеў у інтэрв’ю «Известиям» заявіў, што ва ўгоду МКС касмічная навука зноў засталася на Зямлі<ref name="на земле">{{cite web|url=http://nvo.ng.ru/concepts/2011-05-27/10_orbita.html|title=С высокой орбиты – на контроль за микроспутниками|last=Кисляков|first=Андрей|date=2011-05-27|publisher=НВО|access-date=2011-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkiYVzg?url=http://nvo.ng.ru/concepts/2011-05-27/10_orbita.html|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Доўгачасовыя экіпажы МКС == Усе доўгачасовыя экіпажы называюцца «МКС-N», дзе N гэта нумар, які павялічваецца на адзінку пасля кожнай экспедыцыі. Працягласць экспедыцыі звычайна складае паўгода. Пачаткам экспедыцыі лічыцца адбыццё папярэдняга экіпажа на касмічным караблі «Саюз». Да [[17 студзеня]] [[2012]] года на станцыі пабывала 30 доўгачасовых экспедыцый, у складзе якіх працавалі 30 расійскіх [[касманаўт]]аў, 35 амерыканскіх астранаўтаў, 5 еўрапейскіх, 3 японскіх і адзін астранаўт з Канады. Усяго ж на станцыі пабывалі 37 расійскіх касманаўтаў, 133 амерыканскіх астранаўтаў, 24 касманаўта ад Еўропы, Канады і Японіі, а таксама 7 [[касмічны турыст|касмічных турыстаў]], прычым адзін турыст наведаў станцыю двойчы. Па дамоўленасці бакоў, расійскі экіпаж з трох чалавек павінен быў пастаянна працаваць у сваім сегменце, чатыры астранаўты ў амерыканскім сегменце дзеляць час прапарцыянальна ўкладам у будаўніцтва станцыі: ЗША — каля 76 %, Японія — 13 %, ЕКА — 8 % і Канада — 3 %. МКС — гэта самы наведваны арбітальны касмічны комплекс у гісторыі касманаўтыкі. На 17 студзеня 2012 года колькасць наведванняў склала 328 (на станцыі [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]] за час яе існавання — 137). Калі не лічыць паўторных наведванняў, то на МКС пабывала 204 касманаўты (на станцыі «Мір» — 104)<ref>Статыстыку наведванняў можна атрымаць, прааналізаваўшы дадзеныя на сайце НАСА: {{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|title=Space Station Crew|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkpzRMK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}} і {{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/list_main.html|title=Shuttle Missions|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqP9rG?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/list_main.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. 22 лістапада 2010 г. працягласць бесперапыннага знаходжання чалавека на борце МКС перавысіла 3641 дзень, тым самым быў пабіты рэкорд, які належыць станцыі «Мір»<ref>{{cite news|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308|title=МКС побила рекорд станции "Мир" по непрерывному нахождению космонавтов на ней|date=26 октября 2010|publisher=Сайт [[Роскосмос]]а|access-date=2010-11-01}} {{Cite web |url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |title=Архіўная копія |access-date=8 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182854/http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |archive-date=18 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |title=Архіўная копія |access-date=8 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182854/http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |archive-date=18 чэрвеня 2013 }}</ref>. == Рознае == === Вышыня арбіты === Вышыня арбіты МКС пастаянна змяняецца. За кошт трэння аб разрэджаную атмасферу адбываецца паступовае тармажэнне і страта вышыні. Усе караблі, якія прыходзяць, дапамагаюць набраць вышыню за кошт сваіх рухавікоў. Некаторы час абмяжоўваліся кампенсацыяй зніжэння. У апошні час вышыня арбіты няўхільна расце. [[10 лютага]] [[2011]] вышыня палёту Міжнароднай Касмічнай Станцыі склала каля 353 кіламетраў над узроўнем мора<ref>{{cite web|url=http://www.km.ru/news/vysota-orbity-mks-vyrosla-na-900-metrov|title=Высота орбиты ўвеличена|publisher=km|date=10 февраля 2011 года|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/60qksragB?url=http://www.km.ru/news/vysota-orbity-mks-vyrosla-na-900-metrov|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. [[15 чэрвеня]] 2011 павялічылася на 10,2 кіламетра і склала 374,7 кіламетра. [[29 чэрвеня]] 2011 г. вышыня арбіты склала 384,7 кіламетра<ref>{{cite web|url=http://pda.rg.ru/2011/06/20/mks-anons.html|title=Высота ўвеличена|publisher=РГ|date=28 июня 2011 года|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/60qktgwUd?url=http://pda.rg.ru/2011/06/20/mks-anons.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Для таго, каб знізіць да мінімуму ўплыў атмасферы, станцыю трэба было падняць да 390—400 км, але на такую ​​вышыню не маглі падымацца амерыканскія шатлы. Таму станцыя ўтрымлівалася на вышынях 330—350 км шляхам перыядычнай карэкцыі рухавікамі. У сувязі з заканчэннем праграмы палёту шатлаў, гэта абмежаванне знята<ref name="autogenerated2">У красавіку 2013 арбіту МКС паднялі до 435 кіламетраў [http://www.polit.ru/news/2013/04/04/space_mks_up_1/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130626204553/http://polit.ru/news/2013/04/04/space_mks_up_1/|date=26 чэрвеня 2013}} {{ref-en}}</ref><ref name="Stat1">Амплітуда палёту МКС за апошн. 365 дзён. [http://www.heavens-above.com/issheight.aspx?lat=0&lng=0&alt=0&loc=Unspecified&TZ=CET heavens-above.com] {{ref-en}}</ref>. === Часавы пояс === На МКС выкарыстоўваецца [[сусветны каардынаваны час]] (UTC), ён практычна аднолькава адрозніваецца ад часоў двух цэнтраў кіравання ў [[Х’юстан]]е і [[Каралёў (горад)|Каралёве]]. Праз кожныя 16 узыходаў/заходаў зачыняюцца ілюмінатары станцыі, каб стварыць ілюзію начнога зацямнення. Каманда звычайна прачынаецца ў 7:00 раніцы (UTC), экіпаж звычайна працуе каля 10 гадзін кожны будні дзень і каля пяці гадзін кожную суботу<ref>[http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html Ed’s Musings from Space] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120901183936/http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html |date=1 верасня 2012 }}. Expedition 7 astronaut Ed Lu, Updated: 09/08/2003 Accessed August 2007</ref>. Падчас візітаў шатлаў экіпаж МКС звычайна прытрымліваецца Mission Elapsed Time (MET) — агульнаму палётнаму часу шатла, які не прывязаны да канкрэтнага [[Часавы пояс|часавага пояса]], а лічыцца выключна ад часу старту касмічнага чоўна<ref name="MET">{{cite web|url=http://science.nasa.gov/Realtime/Rocket_Sci/clocks/time-met.html|title=Mission Elapsed Time explained|date=1995-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20030820193632/http://science.nasa.gov/Realtime/Rocket_Sci/clocks/time-met.html|archive-date=20 жніўня 2003|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="STS-113-interview">{{cite web|url=http://spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-113/index_2.html|title=Ask the STS-113 crew: Question 14|date=2002-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkrU75R?url=http://spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-113/index_2.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Экіпаж МКС загадзя зрушвае час свайго сну перад прыбыццём чоўна і вяртаецца да ранейшага рэжыму пасля яго адбыцця. === Атмасфера === На станцыі падтрымліваецца атмасфера, блізкая да [[Атмасфера Зямлі|зямной]]<ref>[http://science.howstuffworks.com/space-station2.htm How Space Stations Work] by Craig Freudenrich, Ph.D. at Howstuffworks. Accessed January 2008</ref>. Нармальны атмасферны ціск на МКС — 101,3 [[Паскаль (адзінка вымярэння)|кілапаскаля]], такі ж, як на [[Узровень мора|ўзроўні мора]] на Зямлі. Атмасфера на МКС не супадае з атмасферай, якая падтрымліваецца ў шатле, таму пасля прыстыкоўкі касмічнага чоўна адбываецца выраўноўванне ціскаў і складу газавай сумесі па абодва бакі [[Атмасферны шлюз|шлюза]]<ref>[http://nasaexplores.com/show2_5_8a.php?id=04-032&gl=58 The Air Up There]. NASAexplores: April 29, 2004. Accessed January 2008.</ref>. Прыкладна з [[1999]] па [[2004]] гады ў [[NASA]] існаваў і распрацоўваўся праект IHM (Inflatable Habitation Module), у якім планавалася выкарыстанне ціску атмасферы на станцыі для разгортвання і стварэння працоўнага аб’ёму дадатковага заселенага модуля. Корпус гэтага модуля меркавалася вырабіць з [[кеўлар]]авай тканіны з герметычнай унутранай абалонкай з газанепранікальнага сінтэтычнага [[каўчук]]у. Аднак, у [[2005]] годзе па прычыне нявырашанасці большасці праблем, пастаўленых у праекце (у прыватнасці, праблемы абароны ад часціц [[касмічнае смецце|касмічнага смецця]]), праграма IHM была зачынена. === Мікрагравітацыя === Прыцягненне Зямлі на вышыні арбіты станцыі складае 90 % ад прыцягнення на ўзроўні мора<ref>Па [[Закон сусветнага прыцягнення|закону сусветнага прыцягнення]] прыцягненне паміж целамі падае прапарцыянальна квадрату адлегласці паміж імі. Значыць, сіла цяжару на станцыі меншая ў (R/R+r)² раз, дзе R — радыус [[Планета Зямля|Зямлі]], а r — вышыня арбіты МКС. Узяўшы R=6371,3 км і r=340,5 км, атрымаем 0,901</ref>. Стан бязважкасці абумоўлены пастаянным свабодным падзеннем МКС, якое, згодна з [[Прынцып эквівалентнасці сіл гравітацыі і інерцыі|прынцыпам эквівалентнасці]], раўназначна адсутнасці прыцягнення. Асяроддзе на станцыі часцяком апісваецца як мікрагравітацыя, з-за чатырох эфектаў: * Тармозячы ціск рэшткавай атмасферы. * Вібрацыйныя паскарэнні з-за працы механізмаў і перамяшчэння экіпажа станцыі. * Карэкцыя арбіты. * Неаднароднасць гравітацыйнага поля Зямлі прыводзіць да таго, што розныя часткі МКС прыцягваюцца да Зямлі з рознай сілай. Усе гэтыя фактары ствараюць паскарэнні, якія дасягаюць значэнняў 10⁻³…10⁻¹ [[Паскарэнне свабоднага падзення|g]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceflight.esa.int/users/downloads/userguides/physenv.pdf|title=European Users Guide to Low Gravity Platforms|format=PDF|publisher=European Space Agency|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060624182459/http://www.spaceflight.esa.int/users/downloads/userguides/physenv.pdf|archive-date=24 чэрвеня 2006|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/Doc1Show.asp?DocID=14|title=Весомый фактор невесомости.|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20060212225120/http://www.federalspace.ru/Doc1Show.asp?DocID=14|archive-date=12 лютага 2006|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. === Касмічны турызм і завочнае вяселле === Па стане на пачатак 2013 МКС наведала 8 [[касмічны турызм|касмічных турыстаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceadventures.com/index.cfm?fuseaction=orbital.Clients|title=Space Adventures : Our Clients|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqWAIy?url=http://www.spaceadventures.com/index.cfm?fuseaction=orbital.Clients|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>, кожны з іх заплаціў ад 20 да 30 мільёнаў долараў, усе турысты былі дастаўлены на станцыю расійскімі караблямі «Саюз». Таксама на станцыі адбылося завочнае вяселле: касманаўт Юрый Маленчанка, які знаходзіўся на станцыі, ажаніўся з Кацярынай Дзмітрыевай з [[Тэхас]]а, якая знаходзілася на Зямлі. Па законах штата Тэхас жаніх ці нявеста могуць адсутнічаць на вяселлі (юр. ''Proxy Marriage Ceremony''), калі ён ці яна прадстаўлены даверанай асобай<ref>[http://ria.ru/society/20080810/150249971.html Космическая свадьба — РИА Новости]</ref>. === Рэклама падрыхтоўкі для гольфа === ''Golf Shot Around The World'' — так называлася рэкламнае мерапрыемства, выкананае падчас выхаду ў адкрыты космас. Спецыяльны мячык для [[гольф]]а са сплаву [[Скандый|скандыю]], абсталяваны прыладай адсочвання каардынат, быў выбіты касманаўтам і адпраўлены на нізкую калязямную арбіту. Гэта рэкламная акцыя была праплачана канадскай кампаніяй — вытворцам спартыўнага абсталявання Element 21 Golf, грошы пайшлі Раскосмасу. Меркавалася, што гэта мерапрыемства будзе выканана падчас МКС-13, але падзея адбылася 23 лістапада 2006 г. падчас экспедыцыі МКС-14<ref name="golf">{{Cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1093|title=Golf or Science: What is NASA’s Plan for the Space Station?|access-date=13 ноября|publisher=Space Ref.com|datepublished=2006|author=Keith Cowing|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqmbS3?url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1093|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. === Назіранне за МКС === Памеры станцыі дастатковыя для яе назірання няўзброеным вокам з паверхні Зямлі. МКС назіраецца як досыць яркая зорка, якая даволі хутка ідзе па небе прыблізна з захаду на ўсход ([[вуглавая хуткасць]] каля 1 градуса ў секунду). У залежнасці ад пункта назірання, максімальнае значэнне яе [[Зорная велічыня|зорнай велічыні]] можа прымаць значэнне ад −4{{sup|m}} да 0{{sup|m}}. Еўрапейскае касмічнае агенцтва, сумесна з сайтам «[http://www.heavens-above.com www.heavens-above.com]», дае магчымасць усім жадаючым даведацца расклад пралётаў МКС над пэўным населеным пунктам планеты. Зайшоўшы на старонку сайта, прысвечаную МКС, і ўвёўшы лацінкай назву горада, які цікавіць, можна атрымаць дакладны час і графічны малюнак траекторыі палёту станцыі над ім, на бліжэйшыя дні. Таксама расклад пралётаў можна паглядзець на [http://www.amsat.org www.amsat.org]. Траекторыю палёту МКС у рэальным часе можна ўбачыць на сайце Федэральнага Касмічнага Агенцтва. Таксама можна выкарыстоўваць праграму «Heavensat» (або «Orbitron»). На сайце [http://www.iss.stormway.ru www.iss.stormway.ru] транслюецца відэа з камер, усталяваных на борце МКС, у рэжыме рэальнага часу, а таксама адлюстроўваецца інфармацыя аб бягучым становішчы станцыі. Выявы Міжнароднай касмічнай станцыі, атрыманыя з дапамогай адаптыўнай аптычнай сістэмы: * [http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_2.jpg Адлегласць 416,344 км] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118184217/http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_2.jpg |date=18 лістапада 2013 }} * [http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_3.jpg Адлегласць 426,555 км] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118184218/http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_3.jpg |date=18 лістапада 2013 }} == Гл. таксама == * [[Мір (арбітальная станцыя)|Мір, арбітальная станцыя]] * [[Скайлэб]] == Заўвагі == <references group="кам." /> == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == ;На рускай мове * [http://iss.stormway.ru Прямая трансляция с вэб-камеры на Международной космической станции и слежение за орбитой] * [http://www.astronomy.domachevo.com/satellites-iss001.htm Международная космическая станция в любительские телескопы] * [http://www.energia.ru/rus/iss/iss.html РКК «Энергия». Международная космическая станция] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822084919/http://www.energia.ru/rus/iss/iss.html |date=22 жніўня 2013 }} * [http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm ЦУП Федерального космического агентства: МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220031112/http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm |date=20 лютага 2018 }} * [http://www.mcc.rsa.ru/arh_vid.htm ЦУП Федерального космического агентства: Архив полётов к МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140913200058/http://www.mcc.rsa.ru/arh_vid.htm |date=13 верасня 2014 }} * [http://www.federalspace.ru/main.php?id=48 Дневник космонавта Максима Сураева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130830133541/http://www.federalspace.ru/main.php?id=48 |date=30 жніўня 2013 }} * [http://offline.computerra.ru/2007/701/332437/ Компьютеры особого назначения: статья об используемых на МКС ЭВМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090205213548/http://offline.computerra.ru/2007/701/332437/ |date=5 лютага 2009 }} * [http://www.starmission.ru/blog/supervisions/90.html Список онлайн сервисов для мониторинга передвижения и расчета координат МКС] * [http://195.230.87.100/ru/iss/researches/iss_rs_guide.pdf ОАО «РКК „Энергия“ им. С. П. Королева», 2004 Российский сегмент МКС. Справочник пользователя]{{Недаступная спасылка}} * [http://polit.ru/news/2013/05/29/space_mks_speed/ Установлен мировой рекорд минимального времени полета от Байконура до МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130608003509/http://www.polit.ru/news/2013/05/29/space_mks_speed |date=8 чэрвеня 2013 }} ;На іншых мовах * [http://www.nasa.gov/multimedia/3d_resources/station_spacewalk_game.html Station Spacewalk Game] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130924060751/http://www.nasa.gov/multimedia/3d_resources/station_spacewalk_game.html |date=24 верасня 2013 }} {{ref-en}} * [http://www.tietronix.com/anim/pao/s1A1.html ISS build-up simulation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080725005018/http://www.tietronix.com/anim/pao/s1A1.html |date=25 ліпеня 2008 }} {{ref-en}} * [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html?param=station Вэб-камера и переговоры с МКС] {{ref-en}} ;Відэа * [http://tvroscosmos.ru/?page=mks Вести с орбиты. Видео с борта МКС.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130922185156/http://tvroscosmos.ru/?page=mks |date=22 верасня 2013 }} * {{youtube|FG0fTKAqZ5g|Начная Зямля з борта МКС}} * {{youtube|i_Yp64ZaAJs|25-хвілінная відэа-экскурсія па МКС ад астранаўта Суніты Уільямс}} {{Добры артыкул|Тэхніка|Астраномія}} {{Нарматыўны кантроль}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Міжнародныя касмічныя праекты]] [[Катэгорыя:Арбітальныя станцыі]] kkmul5e2x1yk4si9dx929jt9xgxx3xh 0 166839 5175089 5069045 2026-08-04T01:06:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175089 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лукашэвіч}} {{навуковец}} '''Андрэй Міхайлавіч Лукашэвіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1970 годзе ў [[Орша|Оршы]]. Скончыў [[гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[БДУ]] (1993). [[Кандыдат гістарычных навук]] (1999). З 1999 года працаваў выкладчыкам, з 2002 года — дацэнт кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта БДУ. Адначасова, з 2001 года вядучы навуковы супрацоўнік Цэнтра пагранічных даследаванняў [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь]]. З 2004 года — прафесар [[Акадэмія ваенных навук Расійскай Федэрацыі|Акадэміі ваенных навук Расійскай Федэрацыі]]. == Навуковая дзейнасць == Спецыялізуецца ў галіне ваеннай і палітычнай гісторыі Беларусі, Расіі і Польшчы XVIII — пачатку XX ст. Аўтар вучэбна-метадычнага комплексу «Беларусь напярэдадні і ў час вайны 1812 г.» (Мінск, 2004), манаграфій ''«Политическая ситуация в белорусско-польском пограничье и ее оценка российским руководством по данным разведки и контрразведки (1801—1812 гг.)»'' (Мінск, 2009) і ''«Белорусские земли как вероятный театр военных действий: изучение, инженерная и топографическая подготовка (70-е гг. XVIII в. — 1812 г.)»'' (Мінск, 2010). Сааўтар манаграфій ''«Военная школа в Беларуси, XVIII — первая четверть XIX в.»'' (Мінск, 2004); ''«Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842—1863 гг.)»'' (Мінск, 2007); ''«Минские губернаторы: история власти»'' (Мінск, 2009), зборніка дакументаў і матэрыялаў ''«Демаркация западной границы Российской империи (1796)»'' (Мінск, 2005). Аўтар больш за 300 навуковых, навукова-метадычных і навукова-папулярных артыкулаў па пытаннях напалеонаўскіх войнаў, 1-й сусветнай вайны, фарміравання і аховы заходняй мяжы Расійскай імперыі, дзейнасці службаў разведкі і контрразведкі і інш. Под рэдакцыяй А. М. Лукашэвіча выданы «Воспоминания В. А. Сухомлинова» (Мінск, 2005). == Асноўныя публікацыі == === Манаграфіі === * Беларусь и война 1812 года: Документы / сост. А. М. Лукашевич, Д. Л. Яцкевич; редкол.: В. И. Адамушко (гл. ред.) [и др.]. — Минск: Беларусь, 2011. — 559 с., [16] с.: ил. * Бригадин, П. И. Военная школа в Беларуси, XVIII — первая четверть XIX в. / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : Изд. центр БГУ, 2004. — 120 с.: ил., карт. — (Scriptor universitatis). * Бригадин, П. И. Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск: ГИУСТ БГУ, 2009. — 351 с. * Бригадин, П. И. Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842—1863) / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск: ГИУСТ БГУ, 2007. — 183 с. * Демаркация западной границы Российской империи (1796). Документы и материалы / авт.-сост.: А. М. Лукашевич, Н. А. Заикин; под общ. ред. А. А. Павловского. — Минск : Харвест, 2005. — 176 с. * История пограничной службы Беларуси: учеб. пособие / В. В. Давыдик; под общ. ред. В. Г. Моисеенко. — Минск: ИВЦ Минфина, 2011. — 438 с. * Лукашевич, А. М. Белорусские земли как вероятный театр военных действий: изучение, инженерная и топографическая подготовка (70-е гг. XVIII в. — 1812 г.) / А. М. Лукашевич. — Минск: БГУ, 2010. — 319, 16 л. вкл. карт. * Лукашевич, А. М. Политическая ситуация в белорусско-польском пограничье и ее оценка российским руководством по данным разведки и контрразведки (1801—1812 гг.) / А. М. Лукашевич. — Минск: ИНБ Республики Беларусь, 2009. — 280 с. * Лукашэвіч, А. М. Беларусь напярэдадні і ў час вайны 1812 г.: Вучэбна-метадычны комплекс / А. М. Лукашэвіч. — Мінск : БДУ, 2004. — 291 с. * Становление и развитие белорусской государственности / А. Г. Кохановский [и др.]. — Минск: БГУ, 2011. — 44 с. (раздзел «В составе Российской империи»). === Артыкулы === * Заикин, Н. А. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Захар Карнеев: административная деятельность в Минске (по документам НИАБ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} / Н. А. Заикин, А. М. Лукашевич // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 7. — Мінск, 2006. — С. 131—137. * Лукашевич, А. «Голубые кольца» Беларуси / А. Лукашевич // Беларуская думка. — 2005. — № 4. — С. 184—191. * Лукашевич, А. «Я лучше согласен есть сухарь с водою, нежели марать свою совесть…» (Белорусские кордоны) / А. Лукашевич // Беларуская думка. — 2003. — № 5. — С. 128—137. * Лукашевич, А. Беларусь в документах военно-стратегического планирования Российской империи (1810—1812 гг.) / А. Лукашевич // Французска-руская вайна 1812 года: еўрапейскія дыскурсы і беларускі погляд: матэрыялы Міжнар. навук. канф., 29—30 лістап. 2002 г., Мінск / Адк. рэд. К. І. Козак, В. В. Швед. — Мінск : Выд. цэнтр БДУ, 2003. — С. 17—36. * Лукашевич, А. [http://elib.bsu.by/handle/123456789/1904 Источники по истории военно-учебных заведений на территории Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306064534/http://elib.bsu.by/handle/123456789/1904 |date=6 сакавіка 2016 }} / А. Лукашевич // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны. Вып. 1 / адк. рэд. С. М. Ходзін. — Мінск : БДУ, 2002. — С. 207—215. * Лукашевич, А. М. «Польские» проекты императора Александра I (1810—1812) и их место в подготовке войны с Францией / А. М. Лукашевич // Вестник военно-исторических исследований: Междунар. сборник научн. трудов / под ред. С. В. Белоусова. — Пенза: ГУМНИЦ, 2011. — Вып. 3. — С. 43—54. * Лукашевич, А. М. [http://elib.bsu.by/handle/123456789/3605 «Пулавский план» Адама Чарторыйского и его влияние на оперативную подготовку России и ход войны 1805 г. с Францией] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110718/http://elib.bsu.by/handle/123456789/3605 |date=5 сакавіка 2016 }} / А. М. Лукашевич // Российские и славянские исследования: науч. сб. Вып. 5 / Редкол.: А. П. Сальков, О. А. Яновский (отв. редакторы) [и др.]. — Минск: БГУ, 2010. С. 194—202. * Лукашевич, А. М. Виленское военное шляхетное училище: организация деятельности и обучение кадетов (1797—1806 гг.) / А. М. Лукашевич // Весн. Гродз. дзярж. ун-та імя Я. Купалы. Сер. 1. Гіст., Філас., Паліт., Сацыял., Педаг., Псіхал., Правазн., Філал. — 2006. — № 1 (36). — С. 5—9. * Лукашевич, А. М. Водные пути Беларуси в военно-стратегических планах России: Себежская коммуникация (1811—1812 гг.) / А. М. Лукашевич // Весн. Віцеб. дзярж. ун-та. — 2004. — № 1 (31). — С. 18—23. * Лукашевич, А. М. Забытое имя: генерал А. М. Римский-Корсаков и его роль в организации провиантского обеспечения российских армий в апреле — июле 1812 года / А. М. Лукашевич // Эпоха наполеоновских войн: люди, события, идеи: материалы XI Междунар. науч. конф. Москва, 24 апреля 2008 года. — М. : Кучково поле, 2008. — С. 59—71. * Лукашевич, А. М. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Законодательные и делопроизводственные документы о рекрутских наборах в белорусских губерниях Российской империи (конец XVIII в. — 1812 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} / А. М. Лукашевич // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 6. — Мінск, 2005. — С. 161—166. * Лукашевич, А. М. Изучение территории Беларуси офицерами Генерального штаба накануне войны 1812 года / А. М. Лукашевич // Сб. науч. ст. Военной академии Респ. Беларусь. — 2005. — № 8. — С. 91—94. * Лукашевич, А. М. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Источники Национального исторического архива Беларуси о размерах материального ущерба, нанесенного войной 1812 г. населению белорусских земель/ А. М. Лукашевич // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 11. — Мінск, 2010. — С. 145—156.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} * Лукашевич, А. М. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Источники о «Польском вопросе» во внешнеполитической доктрине Российской империи (март 1801 г. — июнь 1812 г.) / А. М. Лукашевич // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 12. — Мінск, 2011. — С. 133—144.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} * Лукашевич, А. М. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Источники российских служб политического сыска и контрразведки об общественно-политической ситуации в Беларуси накануне войны 1812 г. // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 10. — Мінск, 2009. — С. 118—127.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} * Лукашевич, А. М. Картографические депо России и их роль в подготовке к войне 1812 г. / А. М. Лукашевич // Весн. БДУ. Серыя 3. Гіст., Філас., Псіхал., Паліт., Сацыял., Эканом., Права. — 2007. — № 2. — С. 13—17. * Лукашевич, А. М. Мелкопоместная шляхта Беларуси в стратегических планах военного ведомства России в начале XIX в. / А. М. Лукашевич // Актуальныя праблемы сацыяльнай гісторыі Беларусі (канец XVIII — пачатак XX ст.): да 90-годдзя Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г.: матэрыялы Рэсп. навук.-тэарэт. канф., г. Мінск, 23 лют. 2007 г. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал. А. І. Андарала [і інш.]; навук. рэд. А. П. Жытко. — Мінск : БДПУ, 2007. — С. 8—12. * Лукашевич, А. М. Минские губернаторы: обобщающий портрет (1793 — февраль 1917) / А. М. Лукашевич // Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі (да 510-годдзя атрымання Менскам магдэбургскага права): матэрыялы Міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 4—5 верасня 2009 г. / рэдкал.: А. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — С. 126—129. * Лукашевич, А. М. Обеспечение российской армии продовольствием и фуражом во время войны с Францией 1806—1807 гг. / А. М. Лукашевич // Весн. Брэсц. ун-та. Сер. гуманітарных і грамадскіх навук. — 2005. — № 2 (23). — С. 38—43. * Лукашевич, А. М. Оперативные марш-маневры 2-й Западной армии в феврале — июне 1812 года: подготовка и осуществление / А. М. Лукашевич // 1812 год. Люди и события великой эпохи. Материалы Междунар. научн. конф., Москва, 23 апреля 2009 г. — М.: Кучково поле, 2009. — С. 53—69. * Лукашевич, А. М. Определение размера материального ущерба, нанесенного войной 1812 года населению, и проблема его компенсации (на примере белорусско-литовских губерний) / А. М. Лукашевич // 1812 год. Люди и события великой эпохи. Материалы Междунар. научн. конф., Москва, 23 апреля 2010 г. — М.: Кучково поле, 2010. — С. 25—41. * Лукашевич, А. М. Организация «высшей полиции» и ее деятельность по обеспечению внутренней безопасности Российской империи в первое десятилетие XIX века / А. М. Лукашевич // Тр. Ин-та нац. безопасности Респ. Беларусь. — Минск : ИНБ РБ, 2002. — № 15. — С. 138—145. * Лукашевич, А. М. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Организация гражданского и военного управления в белорусских губерниях Российской империи (1796—1806)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} / А. М. Лукашевич // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 7. — Мінск: БелНДіДАС, 2006. — С. 121—130. * Лукашевич, А. М. Особенности организации управления пограничными территориями Российской империи в начале XIX в. (на примере Белостокской области) / А. М. Лукашевич // Сб. науч. тр. Центра пограничных исследований Объединенного науч. центра Пограничного комитета Союзного государства. — Минск : Харвест, 2003. — С. 63—95. * Лукашевич, А. М. [http://elib.bsu.by/handle/123456789/3337 Политическая ситуация в белорусских губерниях накануне войны 1812 г. в оценке российских служб политического сыска и контрразведки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110937/http://elib.bsu.by/handle/123456789/3337 |date=5 сакавіка 2016 }} / А. М. Лукашевич // Российские и славянские исследования: науч. сб. Вып. 4 / Редкол.: А. П. Сальков, О. А. Яновский (отв. редакторы) [и др.]. — Минск: БГУ, 2009. С. 403—414. * Лукашевич, А. М. Политическая ситуация в западных (белорусских) губерниях накануне и в начале войны 1812 года в оценке российских служб контрразведки / А. М. Лукашевич // Отечественная война 1812 года: Источники. Памятники. Проблемы. Материалы XV Междунар. научн. конф., 9—11 сентября 2008 г. / сост. А. В. Горбунов. — Можайск, 2009. — С. 54—70. * Лукашевич, А. М. Проблемы мобилизации промышленности западных (белорусско-литовских) губерний для нужд российской армии накануне войны 1812 года / А. М. Лукашевич // Бородино в истории и культуре. Материалы Междунар. научн. конф., 7—10 сентября 2009 г. / сост. А. В. Горбунов. — Можайск, 2010. — С. 200—216. * Лукашевич, А. М. [http://www.museum.ru/museum/1812/Library/Lukashevich/index.html Проекты восстановления Речи Посполитой и Великого княжества Литовского и их место в военно-стратегическом планировании Российской империи (1810—1812 гг.)] / А. М. Лукашевич // Внешняя политика Беларуси в исторической ретроспективе: материалы междунар. науч. конф. 24—25 мая 2002 г. — Минск : «Адукацыя і выхаванне», 2002. — С. 46—59. * Лукашевич, А. М. [http://www.archives.gov.by/index.php?id=480676 Пути сообщения Беларуси в военно-стратегических планах Российской империи (конец XVIII в. — 1812 г.): анализ источников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011225250/http://archives.gov.by/index.php?id=480676 |date=11 кастрычніка 2013 }} / А. М. Лукашевич // Беларус. археаграфічны штогоднік. — Вып. 9 / Рэдкал. Э. М. Савіцкі (гал. рэд.) і інш. —Мінск: БелНДіДАС, 2008. — С. 188—194. * Лукашевич, А. М. Российские планы крепостного прикрытия западных границ империи (1772—1812 гг.) / А. М. Лукашевич // Сб. науч. тр. Центра пограничных исследований Объединенного науч. центра Пограничного комитета Союзного государства. — Минск : Харвест, 2003. — С. 6—35. * Лукашевич, А. М. Создание электронной библиотеки и виртуального музея И. Х. Колодеева: основные подходы и проблемы / А. М. Лукашевич // Матэрыялы Чацвёртых Міжнародных Кнігазнаўчых чытанняў «Новыя тэхналогіі ў захаванні дакументальных помнікаў» (Мінск, 20—21 лістапада 2008 г.) / Нацыянальная бібліятэка Беларусі, складальнік А. А. Капырына. — Мінск, 2008. — С. 150—161. * Лукашевич, А. М. Создание электронной библиотеки собрания И. Х. Колодеева: к постановке проблемы / А. М. Лукашевич // Книга — источник культуры: проблемы и методы исследования. Материалы Междунар. научн. конф. (Минск, 25—27 ноября 2008 г.). — М.: Наука, 2008. — С. 185—188. * Лукашевич, А. М. Топографическое изучение территории Белоруссии как вероятного театра военных действий (конец XVIII в. — 1812 г.) / А. М. Лукашевич / Эпоха 1812 года. Исследования. Источники. Историография. Т. IX. Сборник материалов. К 200-летию Отечественной войны 1812 г. // Труды ГИМ. — М., 2010. — Вып. 183. — С. 32—99. * Лукашевич, А. М. Увековечение событий войны 1812 года в Витебской губернии: планы, подготовка и реализация (30-е годы XIX в. — 1914 г.) / А. М. Лукашевич // Отечественная война 1812 года: Источники. Памятники. Проблемы. Материалы XVI Междунар. научн. конф., 6—7 сентября 2010 г. / сост. А. В. Горбунов. — Можайск, 2011. — С. 104—124. * Лукашевич, А. М. Фортификационная подготовка Белорусского театра военных действий: планы и реализация (1810—1812) / А. М. Лукашевич / Эпоха 1812 года. Исследования. Источники. Историография. Т. VIII. Сборник материалов. К 200-летию Отечественной войны 1812 г. // Труды ГИМ. — М., 2009. — Вып. 181. — С. 39—95. * Лукашевич, А. Укрепленный лагерь в стратегических планах Карла Фуля: от абстрактной идеи до реализации в Дриссе (1811—1812) / А. Лукашевич // Гісторыя: праблемы выкладання. — 2004. — № 1. — С. 43—48. * Лукашевич, А. М. [http://elib.bsu.by/handle/123456789/40521 «Польские» проекты в военно-стратегических планах Российской империи (1810 — июнь 1812 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110844/http://elib.bsu.by/handle/123456789/40521 |date=5 сакавіка 2016 }} / А. М. Лукашевич // Российские и славянские исследования: науч. сб. Вып. 6 / редкол.: А. П. Сальков, О. А. Яновский (отв. редакторы) [и др.]. — Минск БГУ, 2011. — С. 179—187. * Лукашэвіч, А. 1812 г. і Беларусь / А. Лукашэвіч // Беларуская думка. — 2007. — № 8. — С. 119—124. * Лукашэвіч, А. [http://kamunikat.org/bzh.html?pubid=2190 Арганізацыя і дзейнасць расійскай службы контрразведкі ў Беластоцкай вобласці напярэдадні вайны 1812 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210911113657/http://kamunikat.org/bzh.html?pubid=2190 |date=11 верасня 2021 }} / А. Лукашэвіч // Bialaruskie Zeszyty Historyczne. — Białystok, 2003. — T. 20. — S. 49—68. * Лукашэвіч, А. Асаблівасці вядзення справаводства па сакрэтных справах пачатку XIX ст. (па матэрыялах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі) / А. Лукашэвіч // Беларуска-польскія архіваліі: стан і перспектывы. Матэрыялы Другой беларуска-польскай канферэнцыі архівістаў 10—11 кастрычніка 2001 года, Мінск / рэд. К. І. Козак. — Мінск : НА РБ, 2003. — С. 64—66. * Лукашэвіч, А. Беларускія губернатары: адкуль яны? / А. Лукашэвіч // Беларуская думка. — 2002. — № 8. — С. 176—184. * Лукашэвіч, А. [http://kamunikat.org/histaryczny_almanach.html?pubid=2135 Ваеннае становішча ў Беларусі ў 1812 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011658/http://kamunikat.org/histaryczny_almanach.html?pubid=2135 |date=5 сакавіка 2016 }} / А. Лукашэвіч // Гістарычны альманах. — Гародня, 2004. — Т. 10. — С. 181—193. * Лукашэвіч, А. Вывучэнне Беларусі як верагоднага тэатра ваенных дзеянняў (1810—1812) / А. Лукашэвіч // Гісторыя: праблемы выкладання. — 2006. — № 1. — С. 15—22. * Лукашэвіч, А. З гісторыі адной карты / А. Лукашэвіч // Архівы і справаводства. — 2002. — № 3. — С. 117—120. * Лукашэвіч, А. [http://kamunikat.org/histaryczny_almanach.html?pubid=2131 Камплектаванне расейскага войска беларускімі рэкрутамі ў канцы 18 ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090916055956/http://kamunikat.org/histaryczny_almanach.html?pubid=2131 |date=16 верасня 2009 }} / А. Лукашэвіч // Гістарычны альманах. — Гародня, 2003. — Т. 8. — С. 65—75. * Лукашэвіч, А. Крэпасці ў расійскай канцэпцыі аховы заходніх граніц імперыі (70-я гг. XVIII ст. — 1802 г.) / А. Лукашэвіч // Zeszyt naukowy. — 15. — Białystok : Muzeum Wojska, 2002. — S. 5—16. * Лукашэвіч, А. М. [http://elib.bsu.by/handle/123456789/1750 Чыншавая шляхта Беларусі ў ваенных планах Расійскай імперыі (канец XVIII ст. — 1812 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200611073401/http://elib.bsu.by/handle/123456789/1750 |date=11 чэрвеня 2020 }} / А. М. Лукашэвіч // Працы гістарычнага факультэта БДУ: навук. зб. Вып. 2 / рэдкал.: У. К. Коршук (адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2007. — С. 45—51. * Лукашэвіч, А. Планаванне і падрыхтоўка расійска-прускай наступальнай аперацыі супраць Княства Варшаўскага восенню 1811 г. / А. Лукашэвіч // Biuletyn Historii Pogranicza. — Białystok, 2003. — № 4. — S. 5—20. * Лукашэвіч, А. Тадэвуш Касцюшка ў палітычных планах Францыі і Расіі пачатку XIX ст. / А. Лукашэвіч // Беларусь і Тадэвуш Касцюшка: спадчына, час, здабыткі: матэрыялы Міжнар. семінара, 28—29 ліст. 2000. — Мінск, 2002. — С. 70—75. * Паўлоўскі, А. «Лятучы» казачы корпус атамана М. І. Платава на ахове Заходняй мяжы Расійскай імперыі (красавік — чэрвень 1812 г.) / А. Паўлоўскі, А. Лукашэвіч // Беларус. гіст. часоп. — 2005. — № 1. — С. 13—20. * Паўлоўскі, А. Разведка і контрразведка на беларуска-польскім памежжы напярэдадні вайны 1812 года / А. Паўлоўскі, А. Лукашэвіч // Беларус. гіст. часоп. — 2006. — № 1. — С. 3—8. == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лукашэвіч Андрэй Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 5dzbtdefj48vhcycpxqrngbcr9pw6aj 0 167601 5175086 5043419 2026-08-04T00:45:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175086 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Андрэй Мікала́евіч Калмаго́раў''' (народжаны ''Катаеў'', {{OldStyleDate|25|красавіка|1903|12}}, [[Тамбоў]] — [[20 кастрычніка]] [[1987]], [[Масква]]) — савецкі матэматык, адзін з самых значных матэматыкаў ХХ стагоддзя. Калмагораў — адзін з заснавальнікаў сучаснай [[Тэорыя імавернасцей|тэорыі імавернасцей]], ён атрымаў значныя вынікі ў [[Тапалогія|тапалогіі]], [[Геаметрыя|геаметрыі]], [[Матэматычная логіка|матэматычнай логіцы]], [[Класічная механіка|класічнай механіцы]], [[Турбулентнасць|тэорыі турбулентнасці]], [[Тэорыя складанасці вылічэнняў|тэорыі складанасці алгарытмаў]], [[Тэорыя інфармацыі|тэорыі інфармацыі]], [[Тэорыя функцый|тэорыі функцый]], [[Трыганаметрычны рад|тэорыі трыганаметрычных радоў]], [[Тэорыя меры|тэорыі меры]], [[Тэорыя прыбліжэнняў|тэорыі прыбліжэння функцый]], [[Тэорыя мностваў|тэорыі мностваў]], [[Дыферэнцыяльнае ўраўненне|тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў]], [[дынамічная сістэма|тэорыі дынамічных сістэм]], [[Функцыянальны аналіз|функцыянальным аналізе]] і ў шэрагу іншых галін матэматыкі і яе дастасаванняў. Калмагораў таксама аўтар наватарскіх прац па філасофіі, гісторыі, метадалогіі і выкладанню [[Матэматыка|матэматыкі]], вядомы яго працы ў статыстычнай фізіцы (у прыватнасці, [[ураўненне Джонсана — Мела — Аўрамі — Калмагорава]]). Прафесар [[МДУ|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (з 1931), доктар фізіка-матэматычных навук, акадэмік [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]] (1939). Прэзідэнт [[Маскоўскае матэматычнае таварыства|Маскоўскага матэматычнага таварыства (ММТ)]] у 1964—1966 і 1974—1985. Замежны член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (1967), [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1964), член [[Германская акадэмія прыродазнаўцаў «Леапальдзіна»|Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна»]] (1959), [[Французская акадэмія навук|Французскае (Парыжскай) акадэміі навук]] (1968), ганаровы член [[Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук|Амерыканскае акадэміі мастацтваў і навук]] (1959), замежны член [[Венгерская акадэмія навук|Венгерскае акадэміі навук]] (1965), [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (1956), [[Нідэрландская каралеўская акадэмія навук|Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук]] (1963), [[Пруская акадэмія навук|АН ГДР]] (1977), Акадэміі навук Фінляндыі (1985), ганаровы член Румынскай акадэміі. Член [[Лонданскае матэматычнае таварыства|Лонданскага матэматычнага таварыства]] (1962), Індыйскага матэматычнага таварыства (1962), замежны член [[Амерыканскае філасофскае таварыства|Амерыканскага філасофскага таварыства]] (1961). Калмагораў — ганаровы доктар [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (1955), [[Стакгольмскі ўніверсітэт|Стакгольмскага ўніверсітэта]] (1960), {{нп3|Індыйскі статыстычны інстытут|Індыйскага статыстычнага інстытута|en|Indian Statistical Institute}} ў Калькуцце (1962). А. М. Калмагораў — заснавальнік вялікай навуковай школы, сярод яго вучняў: [[Уладзімір Ігаравіч Арнольд|У. І. Арнольд]], [[Ізраіль Маісеевіч Гельфанд|І. М. Гельфанд]], [[Уладзімір Міхайлавіч Аляксееў|У. М. Аляксееў]], [[Барыс Уладзіміравіч Гнядзенка|Б. У. Гнядзенка]], [[Анатоль Іванавіч Мальцаў|А. І. Мальцаў]], [[Сяргей Міхайлавіч Нікольскі|С. М. Нікольскі]], [[Аляксандр Міхайлавіч Абухаў|А. М. Абухаў]], [[Юрый Васільевіч Прохараў|Ю. В. Прохараў]], [[Якаў Рыгоравіч Сінай|Я. Р. Сінай]], [[Уладзімір Андрэевіч Успенскі|У. А. Успенскі]], [[Сяргей Васільевіч Фамін|C. В. Фамін]], [[Аківа Маісеевіч Яглом|А. М. Яглом]] і многія іншыя. == Біяграфія == === Раннія гады === Андрэй Мікалаевіч Калмагораў нарадзіўся 12 красавіка ([[25 красавіка]] па новым стылі) 1903 года ў [[Тамбоў|Тамбове]], дзе яго маці затрымалася па дарозе з Крыма дадому ў [[Яраслаўль]]. Маці Калмагорава — ''Марыя Якаўлеўна Калмагорава'' (1871—1903), дачка прадвадзіцеля (маршалка) угліцкага дваранства, папячыцеля народных вучылішч [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскае губерні]] ''Якава Сцяпанавіча Калмагорава'' — памерла пры родах. Бацька — ''Мікалай Мацвеевіч Катаеў'', па адукацыі аграном (скончыў [[Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут]]), належаў да партыі правых эсэраў, быў высланы (з Пецярбурга) ў Яраслаўскую губерню за ўдзел у народніцкім руху, дзе і пазнаёміўся з Марыяй Якаўлеўнай; загінуў у 1919 годзе ў час [[Маскоўскі паход УСПР|дзянікінскага]] наступлення. Дед па бацькоўскай лініі быў сельскім свяшчэннікам у [[Вяцкая губерня|Вяцкай губерні]]. Брат бацькі Калмагорава ''[[Іван Мацвеевіч Катаеў]]'' (1875—1946) — гісторык, [[прафесар]], доктар гістарычных навук, аўтар работ па археаграфіі, расійскай гісторыі. Сын Івана Мацвеевіча — [[Іван Іванавіч Катаеў]], рускі пісьменнік, стрыечны брат Андрэя Калмагорава. Андрэй Мікалаевіч Калмагораў выхоўваўся ў Яраслаўлі (сучасны адрас — вул. Савецкая, дом 3) мацерынымі сёстрамі, адна з іх, ''Вера Якаўлеўна Калмагорава'', афіцыйна ўсынавіла Андрэя і ў 1910 годзе пераехала з ім у Маскву, каб аддаць у гімназію. Андрэевы цёткі ў сваім доме арганізавалі школу для дзяцей рознага ўзросту, якія жылі паблізу, займаліся з імі, для дзяцей выдаваўся рукапісны часопіс «Веснавыя ластаўкі» ({{lang-ru|«Весенние ласточки»}}). У ім публікаваліся творчыя працы вучняў — рысункі, вершы, апавяданні. У ім жа з’яўляліся і «навуковыя працы» Андрэя — прыдуманыя ім арыфметычныя задачы. Тут жа хлопчык апублікаваў у пяць год сваю першую работу па матэматыцы. Разам з Андрэем у доме яго дзеда правёў свае дзіцячыя гады [[Пётр Савіч Кузняцоў]], пазней вядомы савецкі [[Мовазнаўства|мовазнавец]]. У сем год Калмагорава аддалі ў [[Гімназія Я. А. Рэпман|прыватную гімназію Рэпман]], адну з нямногіх, дзе хлопчыкі й дзяўчынкі вучыліся разам<ref name="KVANT">Владимир Тихомиров [http://www.kolmogorov.info/kvant-tihomirov-andrey_nikolaevich_kolmogorov.html Андрей Николаевич Колмогоров.] Квант. 1993. № 3/4</ref>. Андрэй ужо ў тыя гады паказаў выдатныя матэматычныя здольнасці. Было яшчэ захапленне гісторыяй, сацыялогіяй. {{цытата|аўтар=А. М. Калмагораў|У 1918—1920 гадах жыццё ў Маскве было нялёгкім. У школах сур'ёзна займаліся толькі самыя настойлівыя. У гэты час мне прыйшлося паехаць на будаўніцтва чыгункі Казань—Екацерынбург. Адначасова з працай я працягваў займацца самастойна, рыхтуючыся здаць экстэрнам за сярэднюю школу. Па вяртанні ў Маскву я адчуў некаторае расчараванне: пасведчанне аб заканчэнні школы мне выдалі, нават не патурбаваўшыся праэкзаменаваць. {{oq|ru|В 1918—1920 годах жизнь в Москве была нелёгкой. В школах серьёзно занимались только самые настойчивые. В это время мне пришлось уехать на строительство железной дороги Казань—Екатеринбург. Одновременно с работой я продолжал заниматься самостоятельно, готовясь сдать экстерном за среднюю школу. По возвращении в Москву я испытал некоторое разочарование: удостоверение об окончании школы мне выдали, даже не потрудившись проэкзаменовать.}}}} === Універсітэт === У першыя студэнцкія гады, акрамя матэматыкі, Калмагораў сур’ёзна займаўся на семінары па старажытнарускай гісторыі: «першым навуковым дакладам, які я зрабіў у семнаццацігадовым узросце ў Маскоўскім універсітэце, быў даклад на семінары прафесара [[Сяргей Уладзіміравіч Бахрушын|С. В. Бахрушына]] аб наўгародскім землеўладанні». Гэтыя працы захаваліся ў рукопісе, адносяцца да гісторыі Ноўгарада і прысвечаны аналізу землекарыстання на Наўгародскіх зямлях у XV стагоддзі. Рукапіс даследавання быў апублікаваны ў 1994 годзе.<ref>{{кніга |аўтар=Колмогоров А. Н. |загаловак=Новгородское землевладение XV века |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1994}}</ref> {{цытата|аўтар=Акадэмік [[Валянцін Лаўрэнцевіч Янін|В. Л. Янін]]| Андрэй Мікалаевіч сам неаднаразова расказваў сваім вучням пра канец сваёй „кар'еры гісторыка“. Калі ён далажыў работу на семінары, кіраўнік семінара прафесар [[Сяргей Уладзіміравіч Бахрушын|С. В. Бахрушын]], адобрыўшы вынікі, заўважыў, аднак, што вывады маладога чалавека не могуць прэтэндаваць на канчатковасць, бо „ў гістарычнай навуцы кожны вывад павінен быць абгрунтован некалькімі доказамі“. Пазней, расказваючы пра гэта, дабаўляў: „І я вырашыў падацца ў навуку, у якой для канчатковага вываду достаткова было аднаго доказу“. Гісторыя назаўсёды страціла геніяльнага даследчыка, а матэматыка набыла яго. {{oq|ru|Андрей Николаевич сам неоднократно рассказывал своим ученикам о конце своей „карьеры историка“. Когда работа была доложена им на семинаре, руководитель семинара профессор [[Сяргей Уладзіміравіч Бахрушын|С. В. Бахрушин]], одобрив результаты, заметил, однако, что выводы молодого человека не могут претендовать на окончательность, так как „в исторической науке каждый вывод должен быть обоснован несколькими доказательствами“. Впоследствии, рассказывая об этом, добавлял: „И я решил уйти в науку, в которой для окончательного вывода достаточно было одного доказательства“. История навсегда потеряла гениального исследователя, а математика приобрела его.}}}} У 1920 годзе Калмагораў паступіў на матэматычнае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. {{цытата|аўтар=А. М. Калмагораў| Задумаўшы займацца сур'ёзнаю навукай, я, канечне, імкнуўся вучыцца ў самых лепшых матэматыкаў. Мне пашчасціла займацца ў [[Павел Самуілавіч Урысон|П. С. Урысона]], [[Павел Сяргеевіч Аляксандраў|П. С. Аляксандрава]], [[Вячаслаў Васільевіч Сцяпанаў|В. В. Сцяпанава]] і [[Мікалай Мікалаевіч Лузін|М. М. Лузіна]], якога, відаць, у першую чаргу варта лічыць маім настаўнікам у матэматыцы. Але яны „знаходзілі“ мяне толькі ў тым сэнсе, што ацэньвалі работы, што я прыносіў. „Мэту жыцця“ падлетак ці юнак павінен, мне здаецца, знайсці сабе сам. Старэйшыя могуць гэтаму толькі дапамагчы. {{oq|ru|Задумав заниматься серьёзной наукой, я, конечно, стремился учиться у лучших математиков. Мне посчастливилось заниматься у [[Павел Самуілавіч Урысон|П. С. Урысона]], [[Павел Сяргеевіч Аляксандраў|П. С. Александрова]], [[Вячаслаў Васільевіч Сцяпанаў|В. В. Степанова]] и [[Мікалай Мікалаевіч Лузін|Н. Н. Лузина]], которого, по-видимому, следует считать по преимуществу моим учителем в математике. Но они „находили“ меня лишь в том смысле, что оценивали приносимые мною работы. „Цель жизни“ подросток или юноша должен, мне кажется, найти себе сам. Старшие могут этому лишь помочь.}}}} У першыя ж месяцы Андрэй сдаў экзамены за курс. Як студэнт другога курса ён атрымлівае права на «стыпендыю»: «''…я атрымаў права на 16&nbsp;кілаграмаў хлеба і 1&nbsp;кілаграм масла ў месяц, што, па ўяўленнях таго часу, абазначала ўжо поўны матэрыяльны дастатак.''» У яго з’явіўся вольны час, які аддаваўся спробам развязаць ужо пастаўленыя матэматычныя задачы. === Пачатак навуковай дзейнасці === У 1921 годзе Калмагораў робіць першы навуковы даклад матэматычнаму гуртку, у яком абвяргае адно імправізацыйнае сцверджанне [[Мікалай Мікалаевіч Лузін|М. М. Лузіна]], якое ён прымяніў на лекцыі пры доказе тэарэмы Кашы. Калі ж Калмагораў зрабіў сваё першае адкрыццё ў галіне трыганаметрычных радоў, а ў пачатку 1922 года — па апісальнай тэорыі мностваў, Лузін прапанаваў яму стаць яго вучнем — так Калмагораў уступіў у рады [[Лузітанія (маскоўская матэматычная школа)|Лузітаніі]]<ref name="KVANT" />. Летам 1922 года А. М. Калмагораў будуе [[рад Фур'е]], разбежны амаль усюды. Гэта работа прынесла дзевятнаццацігадоваму студэнту сусветную славу. У сярэдзіне дваццатых гадоў паўсюдна, у тым ліку ў Маскве, абмяркоўваліся пытанні асноў [[Матэматычны аналіз|матэматычнага аналізу]] і цесна звязаныя з імі даследаванні па матэматычнай логіцы, якія прыцягнулі ўвагу Калмагорава амаль у самым пачатку яго творчасці. Ён прыняў удзел у дыскусіях паміж дзвюма галоўнымі процістаяўшымі тады метадалагічнымі школамі — фармальна-аксіяматычнай ([[Давід Гільберт|Д. Гільберт]]) і [[Інтуіцыянізм|інтуіцыянісцкай]] ([[Лёйтзен Эгберт Ян Брауэр|Л. Э. Я. Брауэр]] і [[Герман Вейль|Г. Вейль]]). Пры гэтым ён атрымаў зусім нечаканы першакласны вынік, даказаўшы, што ўсе вядомыя выказванні класічнай фармальнай логікі пры пэўным вытлумачэнні пераходзяць у выказванні [[інтуіцыянісцкая логіка|інтуіцыянісцкай логікі]] — яго знакамітая работа «О принципе tertium non datur» пазначана 1925-м годам. Глыбокую цікавасць да філасофіі матэматыкі Калмагораў захаваў назаўсёды. Асаблівае значэнне для прымянення матэматычных метадаў у прыродазнаўстве і прыкладных навуках меў [[закон вялікіх лікаў]]. Самыя выдатныя матэматыкі многіх краін на працягу дзесяцігоддзяў беспаспяхова стараліся яго атрымаць. У 1926 годзе умовы для справядлівасці закону вялікіх лікаў атрымаў аспірант Калмагораў. Многія гады цеснага і плённага супрацоўніцтва звязвалі яго з [[Аляксандр Якаўлевіч Хінчын|А. Я. Хінчыным]], які ў той час пачаў распрацоўку пытанняў тэорыі імавернасцей. Яна і стала вобласцю сумеснай дзейнасці вучоных. Навука «пра выпадак» яшчэ з часоў [[Пафнуцій Львовіч Чабышоў|Чабышова]] была нечым накшталт рускай нацыянальнай навукі. Яе поспехі прымножылі многія савецкія матэматыкі, але сучасны выгляд тэорыя імавернасцей атрымала дзякуючы [[Аксіяматыка Калмагорава|аксіяматыцы]], прапанаванай Андрэем Мікалаевічам у 1929 годзе і канчаткова ў 1933 годзе. Сваёй работай «Асноўныя паняцці тэорыі імавернасцей» ({{lang-ru|«Основные понятия теории вероятностей»}}), першае выданне якой было апублікавана ў 1933 годзе на нямецкай мове ({{lang-de|Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitrechnung}}), А. М. Калмагораў залажыў падмурак сучаснай тэорыі імавернасцей, заснаванай на тэорыі меры. У 1930 годзе Калмагораў едзе ў камандзіроўку ў Германію і Францыю. У [[Гётынген]]е — математычнай Меццы пачатку стагоддзя — ён сустракаецца са многімі выдатнымі калегамі, і перш за ўсё — з [[Давід Гільберт|Гільбертам]] і [[Рыхард Курант|Курантам]]. Андрэй Мікалаевіч да канца сваіх дзён лічыў тэорыю імавернасцей галоўнай своёй спецыяльнасцю, хаця галін матэматыкі, у якіх ён працаваў, можна налічыць дзесяткі з два. Але тады дарога Калмагорава і яго сяброў у навуцы толькі пачыналася. Яны шмат працавалі, але не гублялі пачуцця гумару. Жартам называлі ўраўненні з частковымі ({{lang-ru|частными}}) вытворнымі «ўраўненнямі з нясчаснымі вытворнымі», такі спецыяльны тэрмін, як канечныя рознасці, перайначваўся ў «розныя канечнасці», а тэорыя імавернасцей — у «тэорыю непрыемнасцей». [[Норберт Вінер]], «бацька» кібернетыкі, казаў: ''«…Хінчын і Калмагораў, два найбольш значныя рускія спецыялісты па тэорыі імавернасцей, доўгі час працавалі ў той жа галіне, што і я. Больш за дваццаць год мы наступалі адзін аднаму на пяткі: то яны даказвалі тэарэму, якую я вось-вось рыхтаваўся даказать, то мне ўдавалася прыйсці к фінішу чуць-чуць раней за іх».'' І яшчэ адно прызнанне Вінера, якое ён аднойчы зрабіў журналістам: ''«Вот ужо на працягу трыццаці гадоў, калі я чытаю працы акадэміка Калмагорава, я адчуваю, што гэта і мае мыслі. Гэта кожны раз тое, што я й сам хацеў сказаць».''<ref>У англамоўнай матэматычнай літаратуры ў сувязі з гісторыяй стварэння сучаснай тэорыі імавернасцей часта таксама прыводзяцца спасылкі на працы Вінера па тэорыі броўнаўскіх працэсаў, дзе выкарыстоўваецца паняцце меры для абмежаванага класу выпадковых працэсаў, але сістэматызацыю тэорыі імавернасцей Калмагоравым у 1933 годзе ўсё ж называюць эпахальнай ({{lang-en|epoch-making}}).</ref> === Прафесура === [[Файл:Kolm complexity lect.jpg|thumb|Калмагораў (злева) рашае задачу. [[Талін]], 1973]] [[Файл:Kolm lect prep.jpg|thumb|Калмагораў складае прамову. [[Талін]], 1973]] У 1931 годзе Калмагораў стаў прафесарам [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт|МДУ]], з 1933 па 1939 год быў дырэктарам [[Інстытут матэматыкі і механікі МДУ|Інстытута матэматыкі і механікі МДУ]], заснаваў і многія гады кіраваў кафедрай тэорыі імавернасцей механіка-матэматычнага факультэта і Міжфакультэцкаю лабараторыяй статыстычных метадаў. Ступень доктара фізіка-матэматычных навук Калмагораву была прысвоена ў 1935 годзе мінуючы ступень кандыдата без абароны дысертацыі (навуковыя ступені былі адноўлены ў СССР у 1934 годзе, саветы для іх прысуджэння толькі ствараліся, для чаго трэба было без абароны прысвоіць ступені доктара і кандыдата навук раду вучоных, якія безумоўна гэтага заслугоўвалі; так разам з Калмагоравым ступень доктара фізіка-матэматычных навук без абароны была прысвоена [[Андрэй Андрэевіч Маркаў (малодшы)|А. А. Маркаву (малодшаму)]]). У 1939 годзе ва ўзросце 35 гадоў Калмагорава абіраюць адразу правадзейным членам (прапускаючы званне члена-карэспандэнта) [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]], членам Прэзідыума Акадэміі і, па прапанове [[Ота Юльевіч Шміт|О. Ю. Шміта]], акадэмікам-сакратаром (па 1942 год) Аддзялення фізіка-матэматычных навук АН СССР. З 1936 года Андрэй Мікалаевіч шмат сіл аддае працы па стварэнню [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|Вялікай]] і Малой Савецкіх Энцыклапедый. Ён узначальвае матэматычны аддзел і сам піша шмат артыкулаў для энцыклапедый. Незадоўга да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Калмагораву і Хінчыну за працы па тэорыі выпадковых працэсаў была прысуджана [[Сталінская прэмія]] (1941). А 23 чэрвеня 1941 года адбылося пашыранае пасяджэнне Прэзідыума [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]. Прынятае на ім рашэнне дало пачатак перабудове дзейнасці навуковых устаноў. Цяпер галоўнае — ваенная тэматыка: усе сілы, усе веды — перамозе. Савецкія матэматыкі (сярод іх [[Уладзімір Іванавіч Смірноў (матэматык)|У. І. Смірноў]]<ref name="МатІн">[http://www.mi-ras.ru/index.php?c=about#1 Математический институт им. В. А. Стеклова РАН. Об институте] {{ref-ru}}</ref>) па заданню Галоўнага артылерыйскага ўпраўлення арміі вядуць складаныя работы ў галіне балістыкі і механікі. Калмагораў, карыстаючыся сваімі даследаваннямі па тэорыі імавернасцей, вызначае найвыгаднейшае рассейванне снарадаў пры стральбе. Пасля заканчэння вайны Калмагораў вяртаецца да мірных даследаванняў. Яшчэ ў канцы трыццатых гадоў Калмагорава зацікавілі праблемы турбулентнасці, у 1946 годзе пасля вайны ён ізноў вяртаецца да гэтых задач. Ён стварае лабараторыю атмасфернай турбулентнасці ў Інстытуце тэарэтычнай геафізікі АН СССР. Паралельна з работамі па гэтай праблеме Калмагораў працягвае паспяховую дзейнасць у многіх галінах матэматыкі — даследаванні, прысвечаныя [[Выпадковы працэс|выпадковым працэсам]], [[Алгебраічная тапалогія|алгебраічнай тапалогіі]] і г. д. У канцы 1940-х гадоў А. М. Калмагораў быў першым лектарам курса тэорыі функцый і функцыянальнага аналіза («Аналіз III») на [[Механіка-матэматычны факультэт МДУ|механіка-матэматычным факультэце]] [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Разам з [[Сяргей Васільевіч Фамін|С. В. Фаміным]] ён напісаў падручнік «Элементы теории функций и функционального анализа», які выдаваўся сем разоў (7-е выд. — М.: Физматлит, 2012) і быў перакладзен на замежныя мовы: англійскую, французскую, нямецкую, іспанскую, японскую, чэшскую, дары. На 1950-я і пачатак 1960-х гадоў прыходзіцца чарговы ўзлёт матэматычнай творчасці Калмагорава. Тут трэба адзначыць яго выдатныя, асноватворныя працы па наступных пытаннях: * па [[нябесная механіка|нябеснай механіцы]], дзе ён зрушыў з мёртвага пункта задачы, што засталіся неразвязанымі з часоў Ньютана і Лапласа; * па [[Трынаццатая праблема Гільберта|13-й праблеме Гільберта]] аб магчымасці прадстаўлення адвольнай непарыўнай функцыі некалькіх рэчаісных зменных у выглядзе суперпазіцыі непарыўных жа функцый дзвюх зменных; * па дынамічных сістэмах, дзе ўведзены ім новы інварыянт «эпсілан-энтрапія» прывёў да перавароту ў тэорыі гэтых сістэм; * па тэорыі імавернасцей канструктыўных аб’ектаў, дзе прапанаваныя ім ідэі вымярэння складанасці аб’екта знайшлі разнастайныя прымяненні ў тэорыі інфармацыі, тэорыі імавернасцей і тэорыі алгарытмаў. Прачытаны ім на [[Міжнародны кангрэс матэматыкаў|Міжнародным матэматычным кангрэсе]] ў 1954 годзе ў Амстэрдаме даклад «Агульная тэорыя дынамічных сістэм і класічная механіка» ({{lang-ru|«Общая теория динамических систем и классическая механика»}}) стаў падзеяй сусветнага ўзроўню. У тэорыі дынамічных сістэм Калмагораў апублікаваў тэарэму аб інварыянтных торах, пазней абагульненую [[Уладзімір Ігаравіч Арнольд|Арнольдам]] і [[Юрген Курт Мозер|Мозерам]], што прывяло да стварэння [[Тэорыя Калмагорава — Арнольда — Мозера|тэорыі Калмагорава — Арнольда — Мозера]] (КАМ-тэорыі) (адной з першых [[тэорыя хаоса|тэорый хаоса]]). Калмагораў і [[Якаў Рыгоравіч Сінай|Я. Р. Сінай]] увялі новы інварыянт у эргадычную тэорыю ([[энтрапія Калмагорава — Сіная]]). === Асабістае жыццё === У верасні 1942 года Калмагораў жэніцца са сваёй аднакласніцаю па гімназіі Ганнаю Дзмітрыеўнай Ягоравай, дочкою вядомага гісторыка, прафесара, члена-карэспандэнта Акадэміі навук Дзмітрыя Мікалаевіча Ягорава. Іх шлюб доўжыўся 45 год. Сваіх дзяцей у Калмагорава не было, у сям’і выхоўваўся пасынак Калмагорава — [[Алег Сяргеевіч Івашоў-Мусатаў|А. С. Івашоў-Мусатаў]]. У жыцці Калмагораў цікавіўся не толькі чыстай матэматыкай: яго прываблівалі і філасофскія праблемы, і гісторыя навукі, і жывапіс, і літаратура, і музыка. === Рэформа школьнай матэматычнай адукацыі === К сярэдзіне 1960-х гадоў кіраўніцтва Міністэрства асветы СССР прыйшло да высновы, што сістэма выкладання матэматыкі ў савецкай сярэдняй школе знаходзіцца ў глыбокім крызісе і патрабуе рэформ. Было прызнана, што ў сярэдняй школе выкладаецца толькі ўстарэлая матэматыка, а навейшыя яе дасягненні не асвятляюцца. Мадэрнізацыя сістэмы матэматычнай адукацыі ажыццяўлялася Міністэрствам асветы СССР пры ўдзеле [[Акадэмія педагагічных навук|Акадэміі педагагічных навук]] і [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]. Кіраўніцтва Аддзялення матэматыкі АН СССР рэкамендавала для работы па мадэрнізацыі акадэміка А. М. Калмагорава, які выконваў у гэтых рэформах кіруючую ролю. Пад кіраўніцтвам А. М. Калмагорава былі распрацаваны праграмы, створаны новыя пазней неаднаразова перавыдадзеныя падручнікі па матэматыцы для сярэдняй школы: падручнікі па геаметрыі, алгебры пачатках аналізу. Вынікі гэтай дзейнасці акадэміка былі ацэнены неадназначна і працягваюць выклікаць шмат спрэчак.<ref>В. И. Арнольд. [http://scepsis.ru/library/id_652.html О печальной судьбе «академических» учебников].</ref><ref>''Понтрягин Л. С.'' Этика и арифметика: Человек, труд, мораль // Соц. индустрия. — 1979, 21 марта.</ref> У 1966 годзе Калмагорава абіраюць правадзейным членам Акадэміі педагагічных навук СССР. У 1963 годзе А. М. Калмагораў выступае адным з одним з пачынальнікаў стварэння [[Спецыялізаваны вучебна-навуковы цэнтр МДУ|школы-інтэрната пры МДУ]] і сам пачынае там выкладаць. У 1970 годзе разам з акадэмікам [[Ісаак Канстанцінавіч Кікоін|І. К. Кікоіным]] А. М. Калмагораў стварае часопіс [[Квант (часопіс)|«Квант»]]. === Грамадская дзейнасць === Прымаў удзел у палітычным цкаванні [[Мікалай Мікалаевіч Лузін|М. М. Лузіна]], у т.зв. «[[Справа Лузіна|справе Лузіна]]», фактычна стаўшы на бок найбольш актыўных удзельнікаў абвінавачвання — [[Павел Сяргеевіч Аляксандраў|П. С. Аляксандрава]], [[Аляксандр Якаўлевіч Хінчын|А. Я. Хінчына]] і [[Сяргей Львовіч Собалеў|С. Л. Собалева]]. У сакавіку 1966 года падпісаў [[Пісьмо трынаццаці (1966)|пісьмо 13-ці дзеячаў савецкай навукі, літаратуры і мастацтва]] ў прэзідыум ЦК КПСС супраць рэабілітацыі [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. В. Сталіна]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/document/letters/antistalin.htm |title=Письма деятелей науки и культуры против реабилитации Сталина |access-date=13 ліпеня 2013 |archive-date=16 лістапада 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116084139/http://www.ihst.ru/projects/sohist/document/letters/antistalin.htm |url-status=dead }}</ref>. === Апошнія гады === У апошнія гады Калмагораў загадваў кафедрай матэматычнай логікі ў МДУ і выкладаў у ФМШ № 18 пры МДУ (цяпер — [[Спецыялізаваны вучэбна-навуковы цэнтр МДУ|СУНЦ МДУ імя А. М. Калмагорава]]). {{цытата|аўтар=А. М. Калмагораў|Я належу да тых крайне адчайных кібернетыкаў, якія не бачаць ніякіх прынцыповых абмежаванняў у кібернетычным падыходзе да праблемы жыцця і лічаць, што можна аналізаваць жыццё ва ўсёй яго паўнаце, у тым ліку і чалавечую свядомасць, метадамі кібернетыкі. Прасоўванне ў разуменні механізма вышэйшай нервовай дзейнасці, уключаючы і вышэйшыя праявы чалавечай творчасці, па-мойму, ніяк не змяншае каштоўнасці і прыгажосці творчых дасягненняў чалавека. {{oq|ru|Я принадлежу к тем крайне отчаянным кибернетикам, которые не видят никаких принципиальных ограничений в кибернетическом подходе к проблеме жизни и полагают, что можно анализировать жизнь во всей её полноте, в том числе и человеческое сознание, методами кибернетики. Продвижение в понимании механизма высшей нервной деятельности, включая и высшие проявления человеческого творчества, по-моему, ничего не убавляет в ценности и красоте творческих достижений человека.}}}} Паводле трапнага выказвання [[Стэфан Банах|Стэфана Банаха]]: «''Матэматык — гэта той, хто ўмее знаходзіць аналогіі паміж сцверджаннямі. Лепшы матэматык — хто выяўляе аналогіі доказаў. Мацнейшы можа заўважыць аналогіі тэорый. Але ёсць і такія, хто паміж аналогіямі бачыць аналогіі».'' Да гэтых рэдкіх прадстаўнікоў апошніх адносіцца і Андрэй Мікалаевіч Калмагораў — адзін з самых значных матэматыкаў дваццатага стагоддзя. Калмагораў памёр 20 кастрычніка 1987 года ў Маскве. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды і прэміі == Акадэмік Калмагораў — ганаровы член многіх замежных акадэмій і навуковых таварыстваў. * 1941 — [[Сталінская прэмія]] (разам з [[Аляксандр Якаўлевіч Хінчын|А. Я. Хінчыным]]) * 1951 — Прэмія імя П. Л. Чабышова АН СССР (разам з [[Барыс Уладзіміравіч Гнядзенка|Б. У. Гнядзенкам]]) * 1962 — [[Прэмія Бальцана]] (першы лаўрэат па матэматыцы) * 1963 — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * 1965 — [[Ленінская прэмія]] (разам з [[Уладзімір Ігаравіч Арнольд|У. І. Арнольдам]]) * Залаты медаль імя Гельмгольца АН ГДР * Залаты медаль Амерыканскага метэаралагічнага таварыства * Венгерскі Ордэн Сцяга * 1987 — [[Прэмія імя М. І. Лабачэўскага]]<ref>{{артыкул |аўтар=В. М. Бухштабер, С. П. Новиков |загаловак=История премии им. Н. И. Лобачевского (к 100-летию первого присуждения в 1897 г.) |выданне=УМН |том=53 |выпуск=1(319) |год=1998 |старонкі=235—238 |спасылка=http://mi.mathnet.ru/umn6}}</ref> * 1980 — [[Прэмія Вольфа]] ''«за глыбокія і арыгінальныя адкрыцці ў галіне аналізу Фур’е, тэорыі імавернасцей, эргадычнай тэорыі і дынамічных сістэм»''. Сярод лаўрэатаў гэтай, адной з самых прэстыжных матэматычных прэмій (нараўне з [[Філдсаўская прэмія|прэміяй Філдса]]) ёсць таксама вучні А. М. Калмагорава: [[Уладзімір Ігаравіч Арнольд|У. І. Арнольд]], [[Ізраіль Маісеевіч Гельфанд|І. М. Гельфанд]] і [[Якаў Рыгоравіч Сінай|Я. Р. Сінай]]. У 1994 годзе [[Расійская акадэмія навук]] устанавіла прэмію імя самога А. М. Калмагорава, якая ўручаецца ''«за выдатныя вынікі ў галіне матэматыкі»''. == Вучні А. М. Калмагорава == Многія з вучняў Калмагорава, набываючы самастойнасць, выходзілі на першыя ролі ў абраных імі галінах даследаванняў, самі стваралі ўласныя навуковыя школы ў розных галінах матэматыкі. Акадэмік з гордасцю падкрэсліваў, што самыя дарагія для яго вучні — тыя, хто пераўзышоў настаўніка ў навуковых пошуках. {{цытата|аўтар=А. М. Калмагораў| Мне пашанцавала на таленавітых вучняў. Многія з іх пачыналі працаваць разам са мной у якой-небудзь галіне, патом пераходзілі на новую тэматыку і ўжо цалкам незалежна ад мяне атрымлівалі выдатныя вынікі. Скажу жартам, што ў цяперашні час адзін з маіх вучняў кіруе зямною атмасфераю ([[Аляксандр Міхайлавіч Абухаў|А. М. Обухов]]), а другі — акіянамі ([[Андрэй Сяргеевіч Монін|А. С. Монин]]). {{oq|ru|Мне повезло на талантливых учеников. Многие из них, начав работу вместе со мной в какой-нибудь области, потом переходили на новую тематику и уже совершенно независимо от меня получали замечательные результаты. Скажу в виде шутки, что в настоящее время один из моих учеников управляет земной атмосферой ([[Аляксандр Міхайлавіч Абухаў|А. М. Обухов]]), а другой — океанами ([[Андрэй Сяргеевіч Монін|А. С. Монин]]).}}}} Можна скласці толькі прыблізны спіс шматлікіх вучняў А. М. Калмагорава. У многіх матэматыкаў ён быў навуковым кіраўніком дыпломнай работы (напрыклад, у [[Анатоль Аляксеевіч Карацуба|А. А. Карацубы]]). == Гл. таксама == * [[Аксіяматыка Калмагорава]] * [[Дваістасць Калмагорава]] * [[Няроўнасць Калмагорава]] * [[Калмагораўская складанасць]] * [[Сярэдняе Калмагорава]] * [[Тэарэма Хінчына — Калмагорава]] * [[Прастора Калмагорава]] * [[Калмагораўскі спектр]] * [[Ураўненне Джонсана — Мела — Аўрамі — Калмагорава]] {{Зноскі}} == Літаратура == === Кнігі, артыкулы, публікацыі Калмагорава === * А. Н. Колмогоров, Об операциях над множествами, Матем. сб., 1928, 35:3-4 * А. Н. Колмогоров, Общая теория меры и исчисление вероятностей // Труды Коммунистической академии. Математика. — М.: 1929, т. 1. С. 8 — 21. * А. Н. Колмогоров, Об аналитических методах в теории вероятностей, УМН, 1938:5, 5-41 * А. Н. Колмогоров, Основные понятия теории вероятностей. Изд. 2-е, М. Наука, 1974, 120 с. * А. Н. Колмогоров, Теория информации и теория алгоритмов. — М.: Наука, 1987. — 304 с. * А. Н. Колмогоров, С. В. Фомин, Элементы теории функций и функционального анализа. 4-е изд. М. Наука. 1976 г. 544 с. * А. Н. Колмогоров, Теория вероятностей и математическая статистика. М. Наука 1986 г. 534с. * А. Н. Колмогоров, «О профессии математика». М., Изд-во Московского Университета, 1988, 32с. * А. Н. Колмогоров, «Математика — наука и профессия». М.: Наука, 1988 г., 288 с. * А. Н. Колмогоров, И. Г. Журбенко, А. В. Прохоров, «Введение в теорию вероятностей». М.: Наука, 1982 г., 160 с. * A.N.Kolmogorov, Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitrechnung, in Ergebnisse der Mathematik, Berlin. 1933. * A.N.Kolmogorov, Foundations of the theory of probability. Chelsea Pub. Co; 2nd edition (1956) 84 p. * A.N.Kolmogorov, S.V.Fomin, Elements of the Theory of Functions and Functional Analysis. Dover Publications (February 16, 1999), p.&nbsp;288. ISBN 978-0-486-40683-1 * A.N. Kolmogorov, S.V. Fomin, Introductory Real Analysis (Hardcover)R.A. Silverman (Translator). Prentice Hall (January 1, 2009), 403 p.&nbsp;ISBN 978-0-13-502278-8 === Пра Калмагорава === * Колмогоров. Юбилейное издание в 3-х книгах. Кн. 1. Истина — благо. Биобиблиография / Ред.-сост. А. Н. Ширяев. — М.: Физматлит, 2003 * Колмогоров. Юбилейное издание в 3-х книгах. Кн. 2. Этих строк бегущих тесьма… Избранные места из переписки А. Н. Колмогорова и [[Александров, Павел Сергеевич|П. С. Александрова]] / Ред.-сост. А. Н. Ширяев. — М.: Физматлит, 2003 * Колмогоров. Юбилейное издание в 3-х книгах. Кн. 3. Звуков сердца тихое эхо. Из дневников / Ред.-сост. А. Н. Ширяев. — М.: Физматлит, 2003 * Явление чрезвычайное. Книга о Колмогорове. — М.: Фазис, 1999 * Колмогоров в воспоминаниях учеников: Сб. ст. / Ред.-сост. А. Н. Ширяев. М.: МЦНМО, 2006 * 100 великих учёных. Самин Д. К. М.: Вече, 2000. — 592 с. — 100 великих. ISBN 5-7838-0649-8 * Колмогоров / Новая философская энциклопедия: в 4 т. М.: Мысль, 2010 * Маша Гессен. Совершенная строгость. — М.: Астрель: Corpus, 2011. ISBN 978-5-271-33232-6 == Спасылкі == === Некаторыя публікацыі А. М. Калмагорава === * {{кніга |аўтар=А. Н. Колмогоров |загаловак=О профессии математика |месца=М. |выдавецтва=Изд-во Московского Университета |год=1988 |старонак=32 |спасылка=http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/kolmogorov.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215181923/http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/kolmogorov.htm |archivedate=15 снежня 2007 }} * ''А. Н. Колмогоров'' [http://kvant.ras.ru/1973/04/o_professii_matematika.htm О профессии математика] (вытрымкі з брашуры «О профессии математика» ў часопісе [[Квант (часопіс)|«Квант»]], № 4, 1973) * {{кніга |аўтар=А. Н. Колмогоров |загаловак=Математика — наука и профессия |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1988 |старонак=288 |спасылка=http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/maths.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071222000803/http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/maths.htm |archivedate=22 снежня 2007 }} * {{кніга |аўтар=А. Н. Колмогоров, И. Г. Журбенко, А. В. Прохоров |загаловак=Введение в теорию вероятностей |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1982 |старонак=160 |спасылка=http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/teorver.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071221233710/http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/teorver.htm |archivedate=21 снежня 2007 }} * {{кніга |аўтар=A. N. Kolmogorov |загаловак=Foundations of the theory of probability |выдавецтва=Chelsea Pub. Co |выданне=2nd edition |год=1956 |старонак=84 |спасылка=http://www.clrc.rhul.ac.uk/resources/fop/index.htm}}{{ref-en}} * [http://magazines.russ.ru/nlo/1997/24/kholmog-pr.html Cемиотические послания А. Н. Колмогорова] * [http://kvant.mccme.ru/au/kolmogorov_a.htm Артыкулы А. М. Калмагорава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111216123416/http://kvant.mccme.ru/au/kolmogorov_a.htm |date=16 снежня 2011 }} ў часопісе [[Квант (часопіс)|«Квант»]] (1970—1993). === Артыкулы пра А. М. Калмагорава === * [http://www.kolmogorov.info/ Партал, прысвечаны А. М. Калмагораву] (яго навуковыя і папулярныя публікацыі, артыкулы пра яго). * [http://www.kolmogorov.com/ The Legacy of Andrei Nikolaevich Kolmogorov]{{ref-en}} * [http://mech.math.msu.su/probab/Kolmogorov/ank_cv.html Curriculum Vitae А. М. Калмагорава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120402230711/http://mech.math.msu.su/probab/Kolmogorov/ank_cv.html |date=2 красавіка 2012 }} * {{MathGenealogy|10480}} * {{артыкул |аўтар=В. М. Тихомиров. |загаловак=Слово об учителе |спасылка=http://www.7iskusstv.com/2011/Nomer8/Tikhomirov1.php}} * {{артыкул |аўтар=В. М. Тихомиров. |загаловак=Андрей Николаевич Колмогоров (к 90-летию со дня рождения) |выданне=[[Квант (часопіс)|Квант]] |год=1993 |нумар=3/4 |старонкі=3—10 |спасылка=http://kvant.mccme.ru/1993/02/andrej_nikolaevich_kolmogorov.htm}} * ''В. И. Арнольд''. [http://ega-math.narod.ru/LSP/ANK.htm Об А. Н. Колмогорове] * ''А. Н. Ширяев''. [http://www.mathnet.ru/php/presentation.phtml?option_lang=rus&presentid=4354 Международная конференция «Колмогоров и современная математика» к 100-летию А. Н. Колмогорова, 16—21 июня 2003 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220124092543/http://www.mathnet.ru/php/presentation.phtml?option_lang=rus&presentid=4354 |date=24 студзеня 2022 }} (відеа) * С. С. Демидов, В. Д. Есаков. [http://russcience.euro.ru/papers/dees99dl.htm «Дело академика Н. Н. Лузина» в коллективной памяти научного сообщества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070915235300/http://russcience.euro.ru/papers/dees99dl.htm |date=15 верасня 2007 }}. * С. С. Кутателадзе. [http://www.math.nsc.ru/LBRT/g2/english/ssk/case.html Трагедия отечественной математики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090221181910/http://www.math.nsc.ru/LBRT/g2/english/ssk/case.html |date=21 лютага 2009 }}. * G.G. Lorentz. [http://www.math.ohio-state.edu/AT/LORENTZ/JAT02-0001_final.ps Mathematics and Politics in the Soviet Union from 1928 to 1953] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525230252/http://www.math.ohio-state.edu/AT/LORENTZ/JAT02-0001_final.ps |date=25 мая 2011 }}{{ref-en}}. * [http://orlovs.pp.ru/stat.php#s2p1 Вероятностно-статистические методы исследования в работах А. Н. Колмогорова] * [http://www.inauka.ru/science/article31424/print.html Артыкул пра А. М. Калмагорава на iNauka.ru] * [http://www.livejournal.com/community/kolmogorov/ Суполка kolmogorov] у LiveJournal, прысвечаная памяці А. М. Калмагорава * {{cite journal |author=Wojbor A. Woyczyński |title=A story of a painting |journal=[[:en:Mathematical Intelligencer|Mathematical Intelligencer]] |volume=23 |number=1 |year=2001 |pages=39 |doi=10.1007/BF03024515 |url=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=41121631001kh632&size=largest | issn=0343-6993}} * [http://www.kirsoft.com.ru/freedom/KSNews_194.htm Акадэмік Калмагораў — HOMO UNIVERSALES] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080127151313/http://kirsoft.com.ru/freedom/KSNews_194.htm |date=27 студзеня 2008 }} (прыведзен вялікі спіс публікацый, звязаных з іменем А. М. Калмагорава) * [http://www.kolmogorov.pms.ru/uspensky-k_opredeleniyu_padezha_po_kolmogorovu.html К определению падежа по А. Н. Колмогорову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120423181920/http://www.kolmogorov.pms.ru/uspensky-k_opredeleniyu_padezha_po_kolmogorovu.html |date=23 красавіка 2012 }}. [[Уладзімір Андрэевіч Успенскі|В. А. Успенский]] * [http://vikent.ru/enc/3738/ Навуковая работа А. М. Калмагорава з аспірантамі паводле ўспамінаў У. А. Успенскага] * [http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?jrnid=rm&wshow=issue&year=1988&volume=43&volume_alt=&issue=6&issue_alt=264&option_lang=ru УМН 1988, том 43, выпуск 6(264)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220124092554/http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?jrnid=rm&wshow=issue&year=1988&volume=43&volume_alt=&issue=6&issue_alt=264&option_lang=ru |date=24 студзеня 2022 }}, прысвечаны А. М. Калмагораву. {{Лаўрэаты прэміі Вольфа (матэматыка)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калмагораў Андрэй Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Матэматыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Матэматыкі СССР]] [[Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Логікі]] [[Катэгорыя:Імавернаснікі]] [[Катэгорыя:Таполагі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі матэматыкі]] [[Катэгорыя:Постаці расійскай статыстыкі]] [[Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі прыбліжэнняў]] [[Катэгорыя:Дэканы механіка-матэматычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Лузітанія (маскоўская матэматычная школа)]] [[Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультета МДУ (пасля 1917)]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР]] [[Катэгорыя:Акадэмікі АПН СССР]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены и члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Лаурэаты прэміі Вольфа (матэматыка)]] [[Катэгорыя:Лаурэаты прэміі імя М. І. Лабачэўскага]] [[Катэгорыя:Лаурэаты прэміі Бальцана]] [[Катэгорыя:Аўтары школьных падручнікаў]] 4pxcke44zw1inb1d7r02933rswneppj 0 171807 5175246 5122466 2026-08-04T09:08:43Z CommonsDelinker 151 Replacing Мухавец._Царква_Святога_Уладзімір_(04).jpg with [[File:2009.09.26_Мухавец,_Брэсцкая_вобласць._Царква_Святога_Уладзіміра.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: уточнение области и дата). 5175246 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|2=Мухавец}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мухавец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 2009.09.26 Мухавец, Брэсцкая вобласць. Царква Святога Уладзіміра.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 01| lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 48| lon_sec = 43 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Muchaviec |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Му́хавец'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мухаве́ц, Рама́наўскія Хутары́, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Muchaviec}}, {{lang-ru|Мухавец}}, да 1969 года — '''Рама́наўскія Хутары́''') — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны ў прыгараднай зоне за 15 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на аўтадарозе Брэст—[[Ковель]], побач [[Каменка (басейн Віслы)|р. Каменка]] (прыток [[Мухавец|р. Мухавец]]). == Гісторыя == Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 164 вяскоўцы. У кастрычніку [[1948]] года арганізаваны калгас імя В. П. Чкалава, у які ўключана 26 гаспадарак з 32. З 20 верасня 1971 года цэнтр сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 верасня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 29 (1331).</ref>. == Насельніцтва == * 42 двары, 215 жыхароў (1940) * 542 гаспадаркі, 1632 жыхары (1997) * 644 гаспадаркі, 1999 жыхароў (2005) == Інфраструктура == Цэнтр дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод „Мухавец“». Ёсць амбулаторыя, лясніцтва, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, яслі-сад, аддзяленне сувязі, кемпінг, гасцініца, сталовая, прамтаварны і прадуктовы магазіны. == Славутасці == [[Файл:Мухавец. Царква Святога Уладзімір (03).jpg|злева|thumb|Свята-Уладзімірская царква]] * [[Паштовая станцыя, Мухавец|Паштовая станцыя]] (сяр XIX ст.) * [[Свята-Уладзімірская царква (Мухавец)|Свята-Уладзімірская царква]] * Помнік [[Сяргей Яфімавіч Багданчук|С. Я. Багданчуку]] — дзеячу рэвалюцыйнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] == Вядомыя асобы == * [[Васіль Васільевіч Панасюк]] (нар. 1966) — беларускі палітык. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Muchaviec}} * {{ГБ|http://globustut.by/muhavec/index.htm}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Мухавец (аграгарадок)| ]] k4z56p4o715hqc7uccpqw6t8x64a2jm 0 172487 5175128 5156149 2026-08-04T05:07:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175128 wikitext text/x-wiki [[Выява:Optical tweezers and RNA-polymerase ru.png|350px|thumb|справа|Схема выкарыстання аптычнага пінцэта ў вывучэнні [[РНК-палімераза|РНК-палімеразы]]]] '''[[Оптыка|Апты́чны]] [[пінцэт|пінцэ́т]]''' ({{lang-en|Optical tweezers}}), часам '''ла́зерны пінцэ́т''' або '''апты́чная па́стка''' — аптычны інструмент, які дазваляе маніпуляваць мікраскапічнымі аб'ектамі з дапамогай [[лазер]]нага [[Святло|святла]] (якое звычайна атрымліваецца ад [[лазерны дыёд|лазернага дыёда]]). Ён дазваляе прыкладаць к [[дыэлектрык|дыэлектрычным]] аб'ектам сілы ад [[Ньютан (адзінка вымярэння)|фемтаньютанаў]] да [[Ньютан (адзінка вымярэння)|нананьютанаў]] і вымяраць [[Адлегласць|адлегласці]] ад некалькіх [[нанаметр]]аў да [[мікраметр|мікронаў]]. У апошнія гады аптычныя пінцэты пачалі выкарыстоўваць у [[Біяфізіка|біяфізіцы]] для вывучэння структуры і прынцыпу работы [[Бялок|бялкоў]]. == Гісторыя == Яшчэ ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] [[Германія|нямецкі]] [[астраном]] [[Іаган Кеплер]], зыходзячы з назіранняў за хвастамі [[Камета|камет]] пры набліжэнні да [[Сонца]], выказаў здагадку, што [[святло]] можа аказваць [[ціск]] на [[рэчыва]]. Хоць пазней аказалася, што гэта не адзіны механізм гэтага адхілення, ідэя Кеплера аказалася плённай для развіцця [[Астраномія|астраноміі]]. Напрыклад, было паказана, што светлавы (радыяцыйны ціск) — адзін з самых галоўных механізмаў, адказных за дынаміку часціц у міжзорнай прасторы. Праз два стагоддзі пасля даследаванняў Кеплера [[Джэймс Максвел]] разлічыў значэнне светлавога ціску з дапамогай сваёй [[Ураўненні Максвела|тэорыі электрамагнітных з'яў]]. Гэты эфект быў эксперыментальна вымераны ў [[1910]] годзе расійскім фізікам [[Пётр Мікалаевіч Лебедзеў|Пятром Лебедзевым]], які паказаў, што святло аказвае ціск на [[Фізічнае цела|целы]]. У [[1970]] годзе, дзеянне сіл, звязаных з рассейваннем і градыентамі [[Інтэнсіўнасць (фізіка)|інтэнсіўнасці]] святла, на часціцы мікронных памераў было апублікавана ў навуковай літаратуры Артурам Ашкінам ({{lang-en|Arthur Ashkin}}), супрацоўнікам [[Bell Labs]]<ref name=ashkin_PRB_1970>Ashkin A., «Acceleration and Trapping of Particles by Radiation Pressure», Phys. Rev. Lett. '''24''', 156 (1970). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.24.156}}</ref>. Шмат пазней, Ашкін і калегі паведамілі аб першым назіранні таго, што цяпер называецца аптычнай пасткай, г. зн. сфакусіраванага пучка святла, здольнага ўтрымліваць мікраскапічныя часціцы (10 нм - 10 мкм) нерухома ў трох вымярэннях<ref>Ashkin A., Dziedzic J. M. & Yamane T., «Optical trapping and manipulation of single cells using infrared laser beams», Nature '''330''', 769 (1987). {{DOI|10.1038/330769a0}}</ref>. Падобны прынцып выкарыстоўваецца і для [[лазернае ахалоджванне|лазернага ахалоджвання]] — метаду, які дазволіў давесці [[Тэмпература|тэмпературу]] [[атам]]аў у аптычнай пастцы да найменшых значэнняў, недасягальных іншымі сродкамі. Метад быў прапанаваны савецкім фізікам [[Уладзілен Сцяпанавіч Лятохаў|Лятохавым]] ў [[1968]] годзе <ref>Letokhov V. S., ''et. al.'' Cooling and trapping of atoms and molecules by a resonant laser field. Opt. Commun. '''19''', 72 (1976) {{DOI|10.1016/0030-4018(76)90388-6}}</ref> і рэалізаваны той жа групай Ашкіна ў [[1978]] годзе<ref name=ashkin_PRL_1978>Ashkin A. Trapping of Atoms by Resonance Radiation Pressure Phys. Rev. Lett. '''40''', 729 (1978) {{DOI|10.1103/PhysRevLett.40.729}}</ref>. Даследчую працу працягнуў [[Стывен Чу]] ({{lang-en|Steven Chu}}) (у мінулым супрацоўнік Ашкіна), які за гэту працу атрымаў [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскую прэмію]] ў [[1997]] годзе. У [[1980-я|1980-х]] гадах Стывен Блок ({{lang-en|Steven Block}}) і Говард Берг ({{lang-en|Howard Berg}}) упершыню ўжылі тэхналогію аптычнага пінцэта ў [[Біялогія|біялогіі]], выкарыстоўваючы яе, каб утрымаць [[Бактэрыі|бактэрыю]] з мэтай вывучэння бактэрыяльных [[жгуцік]]аў. Ужо ў [[1990-я|1990-х]] гадах даследчыкі, такія як Карлас Бустаманте ({{lang-en|Carlos Bustamante}}), Джэймс Спудыч ({{lang-en|James Spudich}}) і Стывен Блок, ужылі прынцып аптычнай сілавой [[Спектраскапія|спектраскапіі]], каб характарызаваць біялагічныя рухавікі малекулярнага маштабу. Гэтыя малекулярныя маторы сустракаюцца паўсюдна ў біялогіі, і адказваюць за перамяшчэнне [[Клетка|клетак]], змену іх формы і за транспарт у межах клеткі. Аптычныя пасткі дазволілі біяфізікам назіраць сілы і дынаміку малекулярных матораў на прыкладзе адной [[Малекула|малекулы]]. Аптычная сілавая спектраскапія дазволіла лепш зразумець стахастычную (выпадковую) прыроду малекул, якія выпрацоўваюць [[Энергія|энергію]]. Аптычны пінцэт аказаўся карысным таксама і ў іншых галінах біялогіі. Напрыклад, у [[2003]] годзе метад аптычнага ўтрымання быў выкарыстаны для сартавання клетак. Ствараючы вялікую аптычную інтэнсіўнасць над узорам, клеткі можна сартаваць па іх уласных аптычных характарыстыках<ref>Macdonald M. P., Spalding G. C. & Dholakia K., «Microfluidic sorting in an optical lattice», Nature '''426''', 421 (2003). {{DOI|10.1038/nature02144}}</ref><ref>[http://physics.nyu.edu/grierlab/peristalsis2b/ Optical Peristalsis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060902040438/http://physics.nyu.edu/grierlab/peristalsis2b/ |date=2 верасня 2006 }} by Brian A. Koss and David G. Grier The University of Chicago</ref>. Аптычны пінцэт таксама выкарыстоўваецца для даследавання [[цыташкілет]]аў, вымярэння [[Вязкасць|вязкасці]] і [[пругкасць|пругкасці]] [[біяпалімеры|біяпалімераў]] і вывучэння руху клетак. == Фізічныя прынцыпы == Аб'екты, калі ўявіць іх у выглядзе маленькіх [[дыэлектрык|дыэлектрычных]] сфер, ўзаемадзейнічаюць з [[Электрычнае поле|электрычным полем]], створаным [[Святло|светлавой]] хваляй, за кошт індуцыраванага на сферы [[электрычны дыпольны момант|дыпольнага моманту]]. У выніку ўзаемадзеяння гэтага дыполя з электрычным полем электрамагнітнай хвалі, аб'ект перамяшчаецца ўздоўж [[градыент]]а электрычнага поля. Акрамя градыентнай сілы, на аб'ект таксама дзейнічае [[сіла]], выкліканая [[ціск]]ам (адбіццём) святла ад яго паверхні. Гэта сіла штурхае сферу па кірунку пучка святла. Аднак, калі прамень святла моцна сфакусіраваны, велічыня [[градыент]]а [[Інтэнсіўнасць (фізіка)|інтэнсіўнасці]] можа пераўзыходзіць велічыню ціску святла<ref>[http://www.st-andrews.ac.uk/~eutrap/tweezer.htm Advanced techniques for optical manipulation]</ref>. Больш падрабязны аналіз заснаваны на двух механізмах, прапанаваных Ашкінам, у залежнасці ад памеру часціцы. У тэорыі рассейвання святла вядома, што механізм рассейвання святла часціцай залежыць ад суадносін памераў часціцы і [[Даўжыня хвалі|даўжыні светлавой хвалі]]. Калі памер рассейваючых часціц значна меншы за [[даўжыня хвалі|даўжыню хвалі]] святла, то мае месца рэлееўскае рассейванне. Калі святло рассейваецца на часціцах ([[пыл]], [[дым]], водныя кропелькі), якія маюць памер большы за даўжыню хвалі, гэта [[рассейванне Мі]] (па імені [[Германія|нямецкага]] фізіка Густава Мі). Рассейванне Мі адказвае за белы і шэры колер [[Воблакі|аблокаў]]. Прытрымліваючыся той жа ідэі, Ашкін прапанаваў выкарыстоўваць для матэматычнага аналізу аптычнага мікраманіпуліравання два розныя метады, а іменна: * падыход [[Хвалевая оптыка|хвалевай оптыкі]] для міеўскіх часціц (калі дыяметр часціцы большы за [[Даўжыня хвалі|даўжыню хвалі]] [[Святло|святла]] d > λ) * і прыбліжэнне [[Электрычны дыполь|электрычнага дыполя]] для рэлееўскіх часціц (d < λ). === Хвалевая оптыка === [[Выява:Optical Trap Ray Optics Explanation.jpg|250px|thumb|справа|'''Тлумачэнне на аснове хвалевай оптыкі.''' Калі шар ссоўваецца ад цэнтра пучка, як на малюнку (a), найбольшая змена імпульсу прамянёў з большай інтэнсіўнасцю выклікае з'яўленне сілы, накіраванай да цэнтра пасткі. Калі шар размешчаны ў цэнтры пучка, як паказана на малюнку (b), сіла накіравана ў бок звужэння.]] Пры аналізе з выкарыстаннем [[Хвалевая оптыка|хвалевай оптыкі]], дастаткова разгледзець працэсы праламлення і адбіцця святла ад мікрасферы дастаткова, каб прааналізаваць уцягванне ў аптычную пастку (гл. малюнак справа). Самы просты разлік дзеючых [[Сіла|сіл]] у межах падыходу хвалевай оптыкі грунтуецца на [[Геаметрычная оптыка|геаметрычнай оптыцы]]. Пры адлюстраванні і праламленні [[імпульс]] святла мяняецца. У сваю чаргу, гэта змяненне імпульсу ([[фатон]]а як часціцы), згодна з [[Другі закон Ньютана|другім законам Ньютана]], прыводзіць да ўзнікнення сілы. З дапамогай простай дыяграмы прамянёў і [[вектар]]а сілы можна паказаць, што на мікрасферы дзейнічаюць дзве розныя аптычныя сілы, абумоўленыя [[інерцыя]]й падаючага і [[праламленне|пераломленага]] святла. Як відаць з дыяграмы, выніковая сіла штурхае сферу ў напрамку да вобласці найвышэйшай інтэнсіўнасці прамяня. Такая сіла называецца ''градыентнай сілай''. Ашкін у сваім першым эксперыменце<ref name=ashkin_PRB_1970/> выкарыстаў міліватны гаусаўскі пучок аднамодавага (TEM₀₀) [[аргонавы лазер|аргонавага лазера]] з даўжынёй хвалі 514,5 нм сфакусіраванага ў пляму дыяметрам w₀=6,2 мікрона. Ён рухаў з дапамогай гэтага пучка [[латэкс]]ныя сферы дыяметрам 0,51; 1,31 і 2,68 мікрона ў [[вада|вадзе]] і [[Паветра|паветры]]. Для сфер радыуса r=1,31 мікрона, змешчаных у ваду, і магутнасці лазера P=19 мВт хуткасць сфер дасягала 26 мкм/с. А з ацэнкі па формуле :: <math>v=\frac{2qPr}{3\pi cw_0^2\eta},</math> дзе :{{math|''q''}} — доля святла эфектыўна адлюстраванага ад сферы (0,062), :{{math|''c''}} — [[хуткасць святла]], :{{math|''η''}} — дынамічная [[вязкасць]] [[Вадкасць|вадкасці]] (1 МПа·с для вады), атрымалася значэнне 29 μм/с. А адпаведная сіла, дзеючая на часціцу атрымліваецца з [[Закон Стокса|закона Стокса]] :: <math>F=6\pi r \eta v</math> і складае 730 фН. У паветры максімальная хуткасць для кропель вады дыяметрам 5 мікрон пры магутнасці лазера 50 мВт склала 0,25 см/c<ref name=ashkin_PRB_1970/>. Каб даследуемы аб'ект быў нерухомы, неабходна ўраўнаважыць сілу, выкліканую ціскам святла. Гэта можна зрабіць за кошт двух сустрэчных пучкоў святла, якія штурхаюць сферу ў процілеглых кірунках, або з дапамогай моцна сфакусаванага [[гаусавы пучок|гаусавага пучка]] (з высокай [[Апертура (оптыка)|лікавай апертурай]], NA>1,0), каб ураўнаважыць ціск святла высокай градыентнай сілай. З іншага боку, у рэлееўскім рэжыме, часціцы не абмежаваныя па форме. Наогул, для меншых часціц патрэбна меншая сіла прыцягвання. У большасці выпадкаў, для тлумачэння механізму работы лазернага пінцэта для любой формы часціц выкарыстоўваюць мадэль прыведзенага [[Электрычны дыполь|дыполя]]. [[Электрамагнітнае выпраменьванне]] будзе індуцыраваць [[Электрычны дыпольны момант|дыпольны момант]], або [[палярызацыя дыэлектрыка|палярызацыю]], у дыэлектычнай часціцы. Сіла ўзаемадзеяння гэтага дыполя са святлом прыводзіць да ''градыентнай сілы'' прыцягвання. Падрабязная інфармацыя пра прыбор аптычнай пасткі прыведзена на сайце лабараторыі Стывена Блока<ref>[http://www.stanford.edu/group/blocklab/cshl-chap.html Construction of optical tweezers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060320044844/http://www.stanford.edu/group/blocklab/cshl-chap.html |date=20 сакавіка 2006 }} by Steven M. Block, Princeton University</ref>. === Прыбліжэнне электрычнага дыполя === У выпадках, калі [[дыяметр]] злоўленай у пастку часціцы значна меншы, чым даўжыня хвалі святла, умовы адпавядаюць выпадку [[рассейванне Рэлея|рассейвання Рэлея]], і часціцу можна разглядаць як кропкавы [[Электрычны дыполь|дыполь]] у неаднародным [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітным полі]]. Сіла, якая дзейнічае на зараджаную часціцу ў электрамагнітнай вобласці, вядома як [[сіла Лорэнца]]: :: <math> \mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}+\frac{d\mathbf{x}}{dt}\times\mathbf{B}\right).</math> Сіла, дзеючая на дыполь, раўняецца суме сіл, дзеючых на асобныя зарады <math>\mathbf{F}=\mathbf{F}_1+\mathbf{F}_2.</math> :: <math> \mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)-\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_2\right)+\frac{d(\mathbf{x}_1-\mathbf{x}_2)}{dt}\times\mathbf{B}\right) </math> Адлегласць <math>\mathbf{d}=\mathbf{x}_1-\mathbf{x}_2</math> паміж зарадамі ў дыполі малая, таму вонкавае электрычнае поле можна раскласці ў наваколлі першага зарада ў [[рад Тэйлара]], адкінуўшы пры гэтым нелінейныя члены: :: <math> \mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)+\left(\mathbf{d}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)-\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)+\frac{d\mathbf{d}}{dt}\times\mathbf{B}\right). </math> Заўважце, што <math>\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)</math> скарачаецца. Раскрываем дужкі і замяняем здабытак зарада <math> q </math> на адлегласць <math> \mathbf{d}</math> [[Электрычны дыпольны момант|дыпольным момантам]] часціцы <math> \mathbf{p}=q\mathbf{d},</math> атрымаем :: <math> \mathbf{F}=\left(\mathbf{p}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}+\frac{d\mathbf{p}}{dt}\times\mathbf{B}=\alpha\left[\left(\mathbf{E}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}+\frac{d\mathbf{E}}{dt}\times\mathbf{B}\right], </math> дзе другая роўнасць атрымана на аснове дапушчэння, што дыпольны момант часціцы прама прапарцыянальны вонкаваму электрычнаму полю (гэта значыць <math> \mathbf{p}=\alpha\mathbf{E} </math>). Улічваючы тоеснасць для аператара <math>\nabla</math> з [[вектарны аналіз|вектарнага аналізу]]: :: <math> \left(\mathbf{E}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}=\nabla\left(\frac{1}{2}E^2\right)-\mathbf{E}\times\left(\nabla\times\mathbf{E}\right) </math> і адно з [[Электрамагнітная індукцыя|ураўненняў Максвела]]: :: <math> \nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t} </math> атрымаем :: <math> \mathbf{F}=\alpha\left[\frac{1}{2}\nabla E^2+\frac{d}{dt}\left(\mathbf{E}\times\mathbf{B}\right)\right]. </math> Другі складнік у апошняй роўнасці — вытворная па часе велічыні, якая звязаная праз пастаянны множнік з [[вектар Пойнтынга|вектарам Пойнтынга]], які апісвае [[магутнасць]] выпраменьвання, якое праходзіць праз адзінкавую пляцоўку. Калі лічыць, што магутнасць [[лазер]]а не залежыць ад [[час]]у, то вытворная гэтага складніка будзе роўная нулю, і сіла запішацца ў выглядзе<ref>Gordon J. P. Radiation forces and Momenta in Dielectric Media Phys. Rev. A '''8''', 14 (1973) {{DOI|10.1103/PhysRevA.8.14}}</ref> :: <math> \mathbf{F}=\frac{1}{2}\alpha\nabla E^2. </math> Квадрат велічыні электрычнага поля роўны інтэнсіўнасці прамяня як функцыя каардынат. Таму, вынік паказвае, што сіла, якая дзейнічае на дыэлектрычную часціцу, пры набліжэнні кропкавага дыполя, прапарцыянальная градыенту інтэнсіўнасці пучка. Іншымі словамі, апісаная тут сіла (''градыентная сіла'') прыводзіць да прыцягнення часціцы ў вобласць з самай высокай інтэнсіўнасцю. Cіла, якая ўзнікае пры рассейванні святла, залежыць лінейна ад інтэнсіўнасці прамяня, папярочнага сячэння часціцы і [[паказчык праламлення|паказчыка праламлення]] асяроддзя, у яком знаходзіцца пастка (напрыклад, [[вада]]), працуе супраць градыентнай сілы ў восевым кірунку пасткі, прыводзячы да таго, што раўнаважнае становішча ссоўваецца трохі ўніз ад становішча максімуму інтэнсіўнасці. == Лазерны пінцэт, заснаваны на альтэрнатыўных рэжымах працы лазера == З часу вынаходства першага лазернага пінцэта, заснаванага на адным гаусавым пучку (фундаментальная лазерная мода TEM₀₀) А. Ашкінам у [[1986]]<ref>Ashkin A. «Optical trapping and manipulation of neutral particles using lasers», PNAS '''94''', 4853 (1997). [http://www.sci.ccny.cuny.edu/~gunner/Pages-422/PDF/motor/pnas97.ashkin.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924095237/http://www.sci.ccny.cuny.edu/~gunner/Pages-422/PDF/motor/pnas97.ashkin.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref>, канцэпцыя аднамодавых лазерных пучкоў развілася за кошт выкарыстання лазерных мод высокага парадку, гэта значыць эрміт-гаусавых пучкоў (TEM_nm), лагер-гаусавых пучкоў (LG, TEM_pl) і бесэлевых пучкоў (Jn). Лагер-гаусавыя пучкі валодаюць унікальнай уласцівасцю: ўцягваць у аптычную пастку аптычна адбіваючыя і паглынаючыя часціцы. Пучкі з кругавой палярызацыяй маюць [[спін]]авы арбітальны момант і могуць круціць часціцы. У лагер-гаусавых пучкоў таксама ёсць уласны [[вуглавы момант]], які можа круціць часціцы вакол цэнтра пучка<ref>[http://physics.nyu.edu/grierlab/vortex5b/ Structure of Optical Vortices] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060902040538/http://physics.nyu.edu/grierlab/vortex5b/ |date=2 верасня 2006 }} by J. E. Curtis and D. G. Grier, The University of Chicago</ref><ref>[http://www.physics.gla.ac.uk/Optics/projects/opticalSpanner/ Optical Spanners] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040322053818/http://www.physics.gla.ac.uk/Optics/projects/opticalSpanner/ |date=22 сакавіка 2004 }} by M. Padgett, University of Glasgow</ref>. Гэты эфект назіраецца без знешняй механічнай ці электрычнай рэгуляцыі прамяня. Акрамя лагер-гаусавых пучкоў, бесэлевыя пучкі як нулявога, так і вышэйшых парадкаў маюць арбітальны момант, а таксама ўнікальную ўласцівасць адначасова ўтрымліваць шмат часціц на некаторай адлегласці<ref>[http://www.st-andrews.ac.uk/~atomtrap/Research/Beams/Bessel%20Beams/BesselBeams.htm Bessel Beams]</ref>. == Мультыплексныя лазерныя пінцэты == Тыповая ўстаноўка мае толькі адзін ці два лазерныя прамяні. Больш складаныя эксперыменты патрабуюць, каб адначасова працавала шмат пастак. Гэтага можна дасягнуць, выкарыстоўваючы адзін лазер, святло якога праходзіць праз акуста-аптычны мадулятар або праз [[люстэрка|люстэркі]], якія кіруюцца электронікай. З дапамогай гэтых прылад лазернае выпраменьванне можна падзяліць у часе на некалькі прамянёў, а з дапамогай [[дыфракцыя|дыфракцыйных]] аптычных элементаў — разбіць на некалькі прамянёў у прасторы<ref>[http://www.eng.yale.edu/softmatter/ Soft matter Lab] by Prof. E. Dufresne, Yele University</ref><ref>{{Cite web |url=http://physics.nyu.edu/grierlab/hot.html |title=D. Grier’s Home Page |access-date=30 жніўня 2013 |archive-date=14 жніўня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814023519/http://physics.nyu.edu/grierlab/hot.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ppo.dk/ Programmable Phase Optics Group] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060525133518/http://www.ppo.dk/ |date=25 мая 2006 }} Risø National Laboratory,</ref><ref>[http://www.physics.gla.ac.uk/Optics/projects/tweezers/ Optical tweezers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130514093210/http://www.gla.ac.uk/schools/physics/research/groups/optics/research/opticaltweezers/ |date=14 мая 2013 }} Glasgow University</ref>. == Лазерныя пінцэты, заснаваныя на аптычных валокнах == У гэтым тыпе прыбораў лазернае выпраменьванне падаецца праз [[аптычнае валакно]]. Калі адзін канец аптычнага валакна ўтварае паверхню, падобную па ўласцівасцях на [[Лінза|лінзу]], гэта дазваляе сфакусіраваць святло ў аптычнай пастцы з вялікай лікавай апертурай<ref>Hu Z, Wang J, Liang J, «Manipulation and arrangement of biological and dielectric particles by a lensed fiber probe», Optics Express, '''12''', 4123 (2004). [http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?URI=OPEX-12-17-4123]</ref>. Калі ж канцы валакна не выпуклыя, лазернае святло будзе адхіляцца, і таму ўстойлівую аптычную пастку можна стварыць толькі з дапамогай двух канцоў валокнаў па абодва бакі ад аптычнай пасткі, і балансуючых градыентных сіл і ціскаў святла. Градыентныя сілы ўтрымліваюць часціцы ў папярочным кірунку, тады як восевая аптычная сіла ўзнікае ад ціску двух сустрэчных пучкоў святла, якія выходзяць і распаўсюджваюцца з двух аптычных валокнаў. Раўнаважная z-пазіцыя сферы ў такой пастцы — пазіцыя, дзе ціскі святла раўняюцца адзін аднаму. Такія лазерныя пінцэты былі ўпершыню створаны А. Канстэблям<ref>A. Constable et al., «Demonstration of a fiber-optical light-force trap»Opt. Lett. '''18''', 1867 (1993). [http://ol.osa.org/abstract.cfm?id=12016]</ref> і Дж. Гюкам<ref>Guck J. et al., «Optical Deformability of Soft Biological Dielectrics» Phys. Rev. Lett. '''84''', 5451 (2000). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.84.5451}}</ref>, якія выкарыстоўвалі гэту методыку для расцяжэння мікрачасціц. Маніпулюючы ўваходнай магутнасцю з абодвух канцоў оптавалакна, можна рэгуляваць расцягваючую сілу. Такую сістэму можна выкарыстоўваць, каб вымяраць [[вязкасць]] і эластычнасць [[Клетка|клетак]], з адчувальнасцю, дастатковай, каб адрозніць розныя [[цыташкілет]]ы, напрыклад, [[Эрытрацыты|эрытрацытаў]] чалавека і [[фібрабласт]]аў мышэй. Нядаўнія даследаванні дасягнулі вялікага поспеху ў адрозніванні [[Рак, хвароба|ракавых]] клетак ад нармальных<ref>Jochen Guck, Stefan Schinkinger, Bryan Lincoln, Falk Wottawah, Susanne Ebert, Maren Romeyke, Dominik Lenz, Harold M. Erickson, Revathi Ananthakrishnan, Daniel Mitchell, Josef Käs, Sydney Ulvick and Curt Bilby, [http://www.biophysj.org/cgi/content/full/88/5/3689 «Optical Deformability as an Inherent Cell Marker for Testing Malignant Transformation and Metastatic Competence»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071109004942/http://www.biophysj.org/cgi/content/full/88/5/3689 |date=9 лістапада 2007 }}, ''Biophys. J.'', 88:3689-3698 (2005)</ref>. == Аптычныя пінцэты ў сартаванні клетак == [[Выява:Generic Optical Tweezers Diagram-ru.png|300px|thumb|злева|Агульная схема аптычнага пінцэта з асноўнымі элементамі.]] Адна з найбольш распаўсюджаных сістэм сартавання клетак выкарыстоўвае метад [[флуарэсцэнцыя|флуарэсцэнтнай]] [[праточная цытаметрыя|праточнай цытаметрыі]]. У гэтым метадзе [[суспензія]] біялагічных [[клетка|клетак]] сартуецца ў некалькі кантэйнераў згодна з флюарэсцэнтнымі характарыстыкамі кожнай клеткі ў патоку. Працэс сартавання кантралюецца электрастатычнай сістэмай адхілення, якая накіроўвае клетку да вызначанага кантэйнера змяненнем напружання прыкладзенага [[Электрычнае поле|электрычнага поля]]. У аптычна кіруемай сістэме сартавання клеткі прапускаюць праз двух- або трохмерныя аптычныя рашоткі. Без індуцыруемага электрычнага напружання, клеткі сартуюцца па іх уласцівасцях праламлення святла. Група даследчыкаў пад кіраўніцтвам Кішана Далакіа распрацавала методыку выкарыстання дыфракцыйнай оптыкі і іншых аптычных элементаў для стварэння такіх аптычных рашотак<ref>Macdonald M. P., Spalding G. C. & Dholakia K., «Microfluidic sorting in an optical lattice», Nature '''421''', 421 (2003). {{DOI|10.1038/nature02144}}</ref>. З іншага боку, група вучоных з [[Таронцкі ўніверсітэт|універсітэта горада Таронта]] пабудавала аўтаматычную сартавальную сістэму, выкарыстоўваючы прасторавы мадулятар святла<ref>Grover S. C. «Automated single-cell sorting system based on optical trapping» J Biomed Opt. '''6''', 14 (2001). [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=11178576&query_hl=1&itool=pubmed_docsum]</ref>. Галоўны механізм сартавання — размяшчэнне вузлоў аптычнай рашоткі. Калі паток клетак праходзіць праз аптычныя рашоткі, [[Сіла трэння|сілы трэння]] часціц непасрэдна канкурыруюць з аптычнай градыентнай сілай ад суседняга вузла аптычнай рашоткі. Змяняючы размяшчэнне вузлоў, можна стварыць аптычную дарожку, па якой будуць рухацца клеткі. Але такая дарожка будзе эфектыўнай толькі для клетак з пэўным [[каэфіцыент праламлення|каэфіцыентам праламлення]], якія і будуць эфектыўна адхіляцца. Рэгулюючы хуткасць патоку клетак і магутнасць святла, можна атрымаць добрае аптычнае сартаванне клетак. Спаборніцтва сіл у сістэме сартавання мае патрэбу ў дакладнай юсціроўцы, каб дасягнуць высокай эфектыўнасці аптычнага сартавання. На сённяшні дзень у Сент-Эндрускам універсітэце створана вялікая даследчая група для працы над гэтай праблемай. У выпадку поспеху гэта тэхналогія зможа замяніць традыцыйнае флюарэсцэнтнае сартаванне клетак<ref>{{Cite web |url=http://www.ircscotland.net/technology_trade/techalert_item.cfm?uuidTechAlert=00389015-9C68-39BA-D56C02105AD9A419 |title=IRC Scotland |access-date=30 жніўня 2013 |archive-date=28 верасня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928193958/http://www.ircscotland.net/technology_trade/techalert_item.cfm?uuidTechAlert=00389015-9C68-39BA-D56C02105AD9A419 |url-status=dead }}</ref>. === Лазерныя пінцэты, заснаваныя на затухаючых палях === Затухаючае поле — [[электрамагнітнае поле]], якое пранікае ўглыб рэчыва, напрыклад пры [[поўнае ўнутранае адлюстраванне|поўным унутраным адлюстраванні]]<ref>[http://www.olympusmicro.com/primer/java/tirf/evaintensity/ Evanescent Field Polarization and Intensity Profiles] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060721181357/http://www.olympusmicro.com/primer/java/tirf/evaintensity/ |date=21 ліпеня 2006 }} by D. Axelrod ''et al''.</ref><ref>[http://www.physics.harvard.edu/~tomhunt/pubs/evanescent.pdf What Everyone Needs to Know About Evanescent Fields] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060905034302/http://www.physics.harvard.edu/~tomhunt/pubs/evanescent.pdf |date=5 верасня 2006 }} by T. Hunt Harvard University.</ref>. [[Электрычнае поле]] ў светлавой хвалі затухае па [[паказчыкавая функцыя|экспаненце]]. Затухаючае поле знайшло цэлы шэраг прымяненняў у аптычнай мікраскапіі нанаметровых аб'ектаў, аптычная мікраманіпуляцыя (лазерныя пінцэты) становіцца яшчэ адным яго дастасаваннем. У лазерных пінцэтах непарыўнае затухаючае поле можа быць створана, калі святло распаўсюджваецца праз аптычны [[хвалявод]] (шматразовае поўнае ўнутранае адлюстраванне). Выніковае затухаючае поле мае накіраваны [[імпульс]], і будзе рухаць мікрачасціцы ўздоўж напрамку свайго распаўсюджання. Гэты эфект быў адкрыты вучонымі С. Каватай і Т. Сугіурай у [[1992]] годзе<ref>Kawata S. and Sugiura T. «Movement of micrometer-sized particles in the evanescent field of a laser beam» Opt. Lett. '''17''', 772 (1992).</ref><ref>Okamoto K. & Kawata S., «Radiation Force Exerted on Subwavelength Particles near a Nanoaperture» Phys. Rev. Lett. '''83''', 4534 (1999). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.83.4534}}</ref>. Яны паказалі, што поле можа звязваць часціцы, якія знаходзяцца на адлегласці каля 100 нанаметраў. Гэта прамое звязванне поля разглядаецца як [[тунэльны эфект|тунэляванне]] фатонаў праз прамежак паміж [[прызма, оптыка|прызмай]] і мікрачасціцамі. У выніку ўзнікае накіраваная аптычная сіла. Нядаўняя версія лазерных пінцэтаў, заснаваных на затухаючым полі, выкарыстоўвае вялікую паверхню з аптычнай рашоткай, што дазваляе адначасова звязваць шмат часціц і накіроўваць іх у патрэбным кірунку без выкарыстання хвалявода. Такая методыка называецца «бязлінзавай аптычнай пасткай» ({{lang-en|lensless optical trapping}}, LOT)<ref>[http://www.st-andrews.ac.uk/~atomtrap/Research/Beams/Near_Field/evanescent.htm Near-field optical manipulation by using evanescent waves]</ref>. Дакладна накіраванаму руху часціц садзейнічае [[рашотка Рончы]] ({{lang-en|Ronchi Ruling}}), або стварэнне выразных аптычных [[патэнцыяльная яма|патэнцыяльных ям]] у шкляной пласцінцы. Цяпер навукоўцы таксама працуюць над факусіроўкай затухаючых палёў. == Непрамы падыход да аптычных пінцэтаў == Мін Ву, прафесар факультэта радыётэхнікі і інфарматыкі ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскім універсітэце]] стварыў новы [[Оптаэлектроніка|оптаэлектронны]] пінцэт. Ву ператварыў аптычную энергію ад маламагутных [[святлодыёд|святловыпрамяняльных дыёдаў]] у электрычную энергію праз фотаправодную паверхню. Ідэя — дазволіць дыёду ўключаць фотаправодны матэрыял у яго праекцыі. Гэты метад мае высокую гнуткасць уключэння розных аптычных ландшафтаў, бо аптычны шаблон лёгка паддаецца ператварэнню праз аптычнае праектаванне. Працэс маніпуляцыі ажыццяўляецца з дапамогай змянення электрычнага поля, якое ўключаецца светлавым шаблонам. Часціцы будуць ці прыцягвацца, ці адштурхоўвацца ад узбуджанага вузла ў залежнасці ад свайго [[Электрычны зарад|электрычнага зараду]]. Часціцы, якія завіслі ў [[Вадкасць|вадкасці]], будуць успрымальныя да электрычнага зараду дзякуючы [[іон]]ам у вадкасці, працэс, вядомы як [[дыэлектрафарэз]]. Адно з прымяненняў гэтага метаду — сартаванне жывых і мёртвых клетак. Сартаванне грунтуецца на тым, што жывыя клеткі напоўнены [[электраліт]]ам, а мёртвыя — не, і іх можна лёгка раздзяліць. Такая сістэма дазваляе маніпуляваць 10000 клеткамі або часціцамі адначасова<ref>Гл., напрыклад, K. Dholakia, Nature Materials 4, 579 —580 (01 Aug 2005) News and Views</ref>. === Аптычнае звязванне === Калі мноства мікрачасціц падтрымліваецца [[монахраматычнае выпраменьванне|монахраматычным]] лазерным пучком, размяшчэнне мікрачасціц у межах аптычнай пасткі залежыць ад пераразмеркавання аптычных сіл паміж часціцамі. Можна сказаць, што кластар мікрачасціц звязваецца разам святлом. Першыя эксперыменты па аптычнаму звязванню былі пастаўлены ў лабараторыі Яўгена Галоўчанкі ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]] <ref>Burns M. M., Fournier J.-M., & Golovchenko J. A., «Optical binding», Phys. Rev. Lett. '''63''', 1233 (1989). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.63.1233 }}</ref>. == Вымярэнне аптычных сіл == У цяперашні час сіла прыцягвання можа быць вымерана як на адна-, так і на двухпучковых лазерных пінцэтах (фатонны сілавы мікраскоп)<ref>Pralle A. ''et al.'', «Three-Dimensional High-Resolution Particle Tracking for Optical Tweezers by Forward Scattered Light» Microscopy research and technique '''44''', 378 (1999). [http://www.embl-heidelberg.de/CellBiophys/LocalProbes/3dpaper.pdf]</ref><ref>[http://www.biophysj.org/cgi/content/abstract/70/4/1813 Simmons R. M. ''et al.'', Biophysical Journal '''70''', 1813 (1996)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060329030208/http://www.biophysj.org/cgi/content/abstract/70/4/1813 |date=29 сакавіка 2006 }}</ref>. Нядаўна пачаліся работы па вымярэнню аптычных сіл у [[галаграфія|галаграфічных]] лазерных пінцэтах, каб дасягнуць высокай дакладнасці пазіцыянавання пастак для асобных атамаў<ref>Schmitz C., Spatz J., & Curtis J., «High-precision steering of multiple holographic optical traps» Optics Express, '''13''', 8678 (2005). [http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?URI=OPEX-13-21-8678]</ref><ref>[http://www.physics.nyu.edu/grierlab/aberration5b/aberration5b.html Performance of optical traps with geometric aberrations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060906071205/http://physics.nyu.edu/grierlab/aberration5b/aberration5b.html |date=6 верасня 2006 }} by Y. Roichman ''et al''., New York University</ref> <ref>[http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?URI=OPEX-13-15-5831 Polin M. ''et al''., Optics Express, '''13''', 5831 (2005)]</ref>. Асноўны прынцып вымярэння аптычнай сілы лазерных пінцэтаў — перадача [[імпульс]]у святла, звязаная з [[праламленне|праламленнем святла]] на часціцах. Змена кірунку распаўсюджвання святла як у папярочным, так і ў падоўжным кірунку забяспечвае сілу, якая дзейнічае на аб'ект. Таму найменшая папярочная сіла можа быць вымерана па адхіленню пучка, які прайшоў скрозь часціцу. Такое адхіленне можна лёгка вымераць з дапамогай дэтэктара восевай пазіцыі. Самы просты з якіх — [[квадрантны фотадыёд]]: пласцінка, падзеленая на чатыры сектары, з пучком святла, сфакусіраваным у яе цэнтры. Пры часціцы ў цэнтры на сектары падае святло роўнай магутнасці, але калі на часціцу дзейнічае сіла, магутнасці ўжо не будуць роўныя, і іх розніца прапарцыйная гэтай сіле. Такі прынцып можа прымяняцца з любымі лазернымі пінцэтамі. Найбольшай праблемай пры такіх вымярэннях будзе [[броўнаўскі рух]] ([[шум]]). Тым не менш, сілы парадку піканьютана і зрух парадку нанаметраў звычайна можна вымераць<ref>[http://www.stanford.edu/group/blocklab/Optical%20Tweezers%20Introduction.htm Optical Tweezers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060427074348/http://www.stanford.edu/group/blocklab/Optical%20Tweezers%20Introduction.htm |date=27 красавіка 2006 }}</ref>. == Заўвагі == {{reflist|2}} == Камерцыйныя сістэмы аптычных пінцэтаў == * [http://www.arryx.com/ Arryx] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051206014558/http://www.arryx.com/ |date=6 снежня 2005 }} * [http://www.cellrobotics.com/ Cell Robotics] * [http://www.elliotscientific.com/ Elliot Scientific] * [http://www.molecular-machines.com/ MMI Molecular Machines & Industries] * [http://www.palm-mikrolaser.com/products_microtweezers.html PALM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20030123024902/http://www.palm-mikrolaser.com/products_microtweezers.html |date=23 студзеня 2003 }} == Спасылкі == * [http://www.nanometer.ru/2008/02/23/opticheskij_pincet_6114.html Как работает оптический нанопинцет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080503111140/http://www.nanometer.ru/2008/02/23/opticheskij_pincet_6114.html |date=3 мая 2008 }} Богданов К. Ю. http://www.nanometer.ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130824112141/http://www.nanometer.ru/ |date=24 жніўня 2013 }} * [http://psj.nsu.ru/lector/maltsev/ Оптика биологических систем] {{Добры артыкул|Фізіка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Оптыка]] [[Катэгорыя:Біяфізіка]] 8cui16y2kr2ebj3ph848jtawr6zyzug 0 176287 5175120 4585092 2026-08-04T04:27:30Z Zuungar 172113 /* */ выпраўленне напісання на мангольскай 5175120 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Джунгарскае ханства |саманазва = ᠵᠡᠭᠦᠨ ᠭᠠᠷ ᠤ᠋ᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨᠲᠣ ᠣᠯᠣᠰ |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = |апісанне_герба = |карта = Джунгар бе.svg |апісанне = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = [[1640]] |ліквідавана = [[1755]] |утворана2 = |ліквідавана2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца = |гарады = |мовы = |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = тайджы |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Джунга́рскае ханства''' (ᠵᠡᠭᠦᠨ ᠭᠠᠷ ᠤ᠋ᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨᠲᠣ ᠣᠯᠣᠰ, [[калмыцкая мова|калм.]]: ''Зүн Һарин хаана улс'', {{lang-mn|Зүүнгарын хаант улс}}, {{lang-zh|准噶尔汗国}}) — умоўная, агульна прынятая назва [[дзяржава|дзяржавы]] [[айраты|айратаў]] у [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]] ([[1640]]—[[1755]] гг.). == Гісторыя == [[Файл:Battle of Oroi-Jalatu.jpg|thumb|Бітва паміж маньчжурамі і джунгарамі]] [[Айраты]], якія склалі асноўную частку стваральнікаў Джунгарскай дзяржавы, паходзілі з мясцовасці вакол [[Селенга|ракі Селенга]]. Пасля распаду агульнамангольскай дзяржавы ў [[15 стагоддзе|XV]] ст. яны захапілі [[Турфан]], мясцовасць на поўнач ад якога атрымала назву Джунгарыі ад наймення часткі айрацкіх плямёнаў, што традыцыйна складалі ''джэнгун'', так званае «левае» або «ўсходняе» крыло [[манголы|манголаў]]. У [[1640]] г. на мяжы сучасных [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньцзяна]] і [[Кыргызстан]]а айраты правялі агульны сход. У ім прымалі ўдзел не толькі айраты [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]], аднак і [[Расія|Расіі]] (гл. [[калмыкі]]). У выніку сходу быў прыняты кодэкс [[Закон (права)|законаў]] ''Ікі Цааджын Бічык'', падтрымана распаўсюджанне сярод айратаў [[ламаізм|тыбецкага будызму]] і новай формы [[пісьмо]]васці, распрацаванай будысцкім [[навука|навукоўцам]] Зая-Пандытам. Адзіным правадыром айратаў быў прызнаны джунгар Эрдэн-Баатар-хунтайджы, які дагэтуль заваяваў землі ўздоўж [[Ілі (рака)|ракі Ілі]] і атрымаў пачэсны тытул ад [[далай-лама|далай-ламы]]. Нашчадкі Эрдэн-Баатар-хунтайджы рабілі паспяховыя паходы на краіны [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]], Паўночную [[Манголія|Манголію]], [[Тыбет]] і [[Кітай]]. У склад Джунгарскага ханства увайшлі землі поўначы Сіньцзяна, усходу [[Казахстан]]а, большая частка [[Кыргызстан]]а, Заходняй Манголіі. Пад кантролем джунгараў у розныя часы былі дзяржавы Паўднёвай [[Сібір]]ы і на поўнач ад Тыбета. У выніку вайны [[1740]]—[[1743]] гг. айраты здолелі падначаліць значную частку [[казахі|казахскіх]] плямёнаў. У [[1749]] г. паміж пераемнікамі апошняга вялікага тайджы Галдан-Цэрэна ([[1727]]—[[1745]] гг.) пачаліся разлады. У [[1753]] г. Амурсанаа, адзін з правадыроў айратаў, перайшоў на бок [[маньчжуры|маньчжураў]], паколькі разлічваў атрымаць ад іх тытул валадара ўсіх айратаў. У [[1755]] г. [[Імперыя Цын|цынскія]] войскі захапілі ў палон дзейснага тайджы, але не прызналі правоў Амурсанаа. Ён паўстаў супраць маньчжураў, але ў [[1757]] г. быў вымушаны з рэшткамі сваіх прыхільнікаў перайсці ў Расію, дзе і памёр. Цынская армія разгарнула жорсткія рэпрэсіі, што прывялі да вынішчэння айратаў. Лічыцца, што да [[1755]] г. іх колькасць у Джунгарыі дасягала 600 тысяч чалавек. Да [[1757]] г. загінула ад 40 % да 80 % насельніцтва. Частка айратаў Джунгарыі далучылася да казахаў і [[кіргізы|кіргізаў]] або да расійскіх калмыкаў, сваіх бліжэйшых сваякоў. Джунгарскае ханства было далучана да імперыі Цын і перастала існаваць. == Дзяржава == Джунгарскае ханства было [[манархія|манархічнай]] [[дзяржава]]й, на чале якой стаялі правадыры-''тайджы'' з роду Чарос. Іх уладу абмяжоўваў ''зарго'', фактычна прадстаўнічы орган улады, у склад якога ўваходзілі чальцы розных племянных і родавых груп [[айраты|айратаў]]. Неайрацкае насельніцтва звычайна не прымала ўдзел у кіраванні дзяржавай. У сталым выглядзе ''зарго'' быў адносна невялікім — каля 8 чалавек. Яны мелі тытул ''саёт''. Падчас вайны або перагавораў ''зарго'' мог быць значна пашыраны. Ён абмярковаў з вышэйшым ''тайджы'' найбольш важныя дзяржаўныя пытанні, а таксама з’яўляўся вышэйшай [[суд]]овай уладай. Суд адбываўся паводле агульнага кодэкса [[Закон (права)|законаў]] ''Ікі Цааджын Бічык'', прынятага ў [[1640]] г. Напісаная на белай тканіне копія заканадаўства захоўвалася ў [[юрта|юрце]] ''зарго''. Насельніцтва, падначаленае [[тыбецкі будызм|будысцкім]] [[кляштар]]ам, кіравалася судом [[Лама (будызм)|лам]]. [[Тыбет|Тыбецкі]] [[далай-лама]] часцяком выступаў як пасрэднік паміж вярхоўным тайджы і іншымі племяннымі правадырамі. ''Зарго'' і самога вярхоўнага ''тайджы'' абслугоўваў штат пісараў і памагатых. Адміністрацыйныя адзінкі ўключалі не тэрыторыі, якія маглі ў выніку ваенных падзей і перакачовак змяняцца, а групы насельніцтва. Ніжэйшай адміністрацыйнай адзінкай лічыўся ''хатон''. Ён аб’ядноўваў [[сям'я|сем’і]] аднаго рода і кіраваўся звычаёвым правам. Колькасць насельнікаў хатона ніяк не вызначалася, вагалася ад адной сям’і да некалькіх дзесяткаў. Хатоны аб’ядноўваліся ў ''аймак'' або ''аток''. Групы ''аймак''аў і ''аток''аў складалі ''ўлус'' на чале з правадыром-''тайджы'', улада якога перадавалася па спадчыне. У першай палове [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. улус вярхоўнага ''тайджы'' налічваў прыкладна палову насельніцтва дзяржавы. == Грамадства == Насельніцтва Джунгарскага ханства не было сацыяльна роўным. Кіраўнікамі грамадства лічыліся племянныя правадыры ''тайджы'', якія ўзначальвалі ўлусы і з’яўляліся прыватнымі ўласнікамі валоданняў ''нутуг'', што ўключалі па́шы і іншыя тэрыторыі ўлуса. Улада ''тайджы'' перадавалася выключна па спадчыне, прычым вярхоўны ''тайджы'' з рода Чарос не меў права прэтэндаваць на ўлусы іншых правадыроў. Яго вяршэнства забяспечвалася выключна вялізарнымі памерамі асабістага ўлуса. Бліжэйшыя сваякі ''тайджы'' складалі групы «малых» валадароў ''хун-тайджы''. На чале аймакаў стаялі прызначаныя ''зайсанг''і. Валоданні ''хун-тайджы'' і ''зайсанг''аў звычайна пераразмяркоўваліся пасля смерці чарговага ''тайджы''. Асобную групу насельніцтва, незалежнага ад свецкіх [[феадал]]аў, складала [[будызм|будысцкае]] духавенства. Яно аб’ядноўвалася ў абшчыны, цэнтрамі якіх былі [[кляштар]]ы. Кляштары валодалі асобнымі ўлусамі і пашамі, мелі прывілегіі карыстання землямі і рэсурсамі, што належалі свецкім асобам. Кола вышэйшых [[Лама (будызм)|лам]] фарміравалася пераважна з малодшых сыноў ''тайджы'' і ''зайсанг''аў. Ніжэйшую [[Іерархія|іерархію]] складалі простыя і вандроўныя манахі. Большасць жыхароў Джунгарскага ханства з’яўлялася абшчыннікамі ''арат''. Сярод іх вылучаліся ''албату'', залежныя ад свецкіх валадароў, і ''шабінар'', прыпісаныя да будысцкіх кляштараў. Залежнасць ''арат'' значыла поўнае падпарадкаванне гаспадару ўлуса, магчымасць карыстацца яго [[суд]]ом і заступніцтвам, але таксама быць пакараным ці нават прададзеным іншаму ''тайджы'' або ''хун-тайджы''. У [[Закон (права)|законах]] ясна не абумоўліваліся абавязкі ''албату''. Вядома, што яны пасвілі статкі валадара разам са сваімі, не мелі права самастойна пакідаць улус і з’яўляліся асноўнай сілай джунгарскага войска. [[эканоміка|Эканамічнае]] становішча ''шабінар'' звычайна было лепшым, чым ''албату''. У Джунгарскім ханстве існавала [[рабства]], але колькасць рабоў была вельмі абмежаванай. Звычайна рабамі станавіліся ваеннапалонныя, якіх ахвотна адпускалі за выкуп. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/02/Dzungar.pdf Dzungar] * [http://saveeastturk.org/en/index.php/Invasion%20of%20Dzungar%20Khanate%20and%20Qing Invasion of Dzungar Khanate and Qing] * [http://kalmyki.narod.ru/projects/kalmykia2005/html/zlatkin/soderganie.htm Златкин И. Я., История Джунгарского ханства (1635—1758)] [[Катэгорыя:Гісторыя Манголіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Кітая]] [[Катэгорыя:Гісторыя Казахстана]] [[Катэгорыя:Гісторыя Кыргызстана]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі]] 8d50lshy6olwjemchtcvjh5ba0ad223 0 177006 5175333 3881064 2026-08-04T10:57:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175333 wikitext text/x-wiki '''Афары́зм''' ({{lang-el|αφορισμός — выказванне}}) — выслоўе, у якім у трапнай, лаканічнай і звычайна вобразнай форме выказаная арыгінальная думка. Як заўважыў [[Якуб Колас|Я. Колас]], «Афарызм — гэта разумна выказаная думка, якая жыла ў галаве [[філосаф]]а, а цяпер будзе вісець на кручку мудраца». Найбольш удалыя афарызмы становяцца агульнавядомымі і могуць перайсці ў [[фальклор]], зрабіцца [[прыказка]]мі. Крыніцай афарызмаў з'яўляюцца творы навуковыя, публіцыстычныя, але найбольш часта — мастацкія, у тым ліку паэтычныя. Вось некалькі афарызмаў з твораў беларускіх паэтаў: «Дум не скуеш ланцугамі» ([[Янка Купала|Я. Купала]]), «Хваробы лечаць і атрутамі» ([[Максім Багдановіч|М. Багдановіч]]), «Лес не сякуць языкамі» ([[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]]), «Неспакой ня лечыць адзінота, адзіноту лечыць неспакой» ([[Аркадзь Куляшоў|А. Куляшоў]]). Да афарызма блізкія крылатыя словы, якія вобразна вызначаюць нейкую жыццёвую з'яву, даюць ёй эмацыянальна-экспрэсіўную ацэнку. Аднак калі афарызм — гэта цэлае меркаванне пра што-небудзь, крылатае слова — толькі частка меркавання: «Будзем сеяць, беларусы!» ([[Пятрусь Броўка|П. Броўка]]), «Плячысты на жывот» ([[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]]) і г. д. Афарызмы выступаюць часам і як самастойны літаратурны жанр. Сярод аўтараў, што працуюць у гэтым жанры, вядомыя [[Алесь Разанаў|А. Разанаў]] (цыкл «Зномы»), П. Шыбут, М. Коўзкі, Г. Марчук і інш. Частка афарызмаў беларускіх паэтаў сабраная ў кнізе Ф. Янкоўскага «Крылатыя словы і афарызмы» (Мінск, 1960). == Літаратура == * {{Крыніцы/Паэтычны слоўнік}} * {{Крыніцы/Тэорыя літаратуры ў тэрмінах}} == Спасылкі == * [http://dumki.org/categories/56/afaryzmy Беларускія афарызмы]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратурныя жанры]] [[Катэгорыя:Літаратурныя формы]] [[Катэгорыя:Жанры фальклору]] [[Катэгорыя:Парэміялогія]] ahol44mebwauirsbc05i1s3x0z9bnwb 0 177127 5175057 4551384 2026-08-03T19:18:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175057 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Анастасій}} {{ДД}} '''Анаста́сій I''' (каля [[430]], [[Дурэс|Дырахій]] — [[8 ліпеня|8]] ці [[10 ліпеня]] {{Дата смерці|||518}}<ref>{{Кніга:ODB|старонкі=86}}</ref><ref>Всемирная история. Энциклопедия. В 14 т. Т. 1. А-Бе. — М.:ОЛМА Медиа Групп, 2006.</ref>) — [[імператар]] [[Візантыйская імперыя|Візантыі]] з 11 красавіка [[491]] года. == Біяграфія == === Паходжанне === Анастасій нарадзіўся ў [[Дырахій|Дырахіі]]. Дата яго нараджэння не вядомая, але прынята лічыць, што гэта падзея адбылася не пазней за 430 або 431 гады. Ён нарадзіўся ў сям'і [[Ілірыйцы|ілірыйцаў]]<ref>{{cite book|last=Croke|first=Brian.|title=Count Marcellinus and his chronicle|url=http://books.google.com/books?id=ep6U-meRt00C&pg=PA89|accessdate=12 October 2010|year=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198150015|page=89}}</ref>, сын Пампея (нар. каля 410 г.), арыстакрата з Дырахія, і яго жонкі Анастасіі Канстанціны (нар. каля 410 г.). Яго маці была [[арыянства|арыянкай]], сястрой Клеархуса, таксама арыяніна, і ўнучкай па бацьку Гала (нар. каля 370 г.), сына Анастасія (нар. каля 352 г.) і мужа дачкі [[Канстанцый Гал|Флавія Клаўдзія Канстанцыя Гала]] і яго жонкі [[Канстанціна, дачка Канстанціна Вялікага|Канстанціны]]<ref>Settipani, Christian, Continuite Gentilice et Continuite Familiale Dans Les Familles Senatoriales Romaines, A L’Epoque Imperiale, Mythe et Realite. Linacre, UK: Prosopographica et Genealogica, 2000. ILL. NYPL ASY (Rome) 03-983.</ref>. У Анастасія былі адно вока кары, а другі блакітны ([[гетэрахрамія]])<ref>[http://www.roman-emperors.org/anastasi.htm Anastasius (AD 491—518)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051229163249/http://www.roman-emperors.org/anastasi.htm |date=29 снежня 2005 }} Hugh Elton — Florida International University — An Online Encyclopedia of Roman Emperors</ref>, і па гэтай прычыне ён атрымаў мянушку ''Dicorus'' (грэч: Δίκορος, «дзвюх-[[зрэнка|зрэнкавы]]»). === Прыход да ўлады === Да моманту смерці [[Флавій Зянон|імператара Зянона]] ў 491 годзе, Анастасій, прыдворны чыноўнік (''[[сіленцыярый]]''), меў выдатную рэпутацыю, і быў узведзены на трон Усходняй рымскай імперыі ўдавой Зянона [[Арыядна, дачка Льва I|Арыяднай]], якая аддала яму перавага перад родным братам Зянона [[Лонгін, консул 486 года|Лонгінам]]. Неўзабаве пасля яго прыходу да ўлады 20 мая 491 года Арыядна ажанілася з ім. Яго кіраванне пачыналася ўдачна, хоць пазней і было расстроена міжнароднымі і міжусобнымі войнамі і рэлігійным разладам. Ён набыў папулярнасць дзякуючы змякчэнню падатковага цяжару, і прыклаў вялікія высілкі для кіравання справамі імперыі. === Унутраная і царкоўная палітыка === Пасля працяглай барацьбы дамогся поўнага падначалення ваенна-землеўладальніцкай [[Ісаўрыйская дынастыя|ісаўрыйскай знаці]], якая карысталася велізарным уплывам пры папярэдніх імператарах Візантыі. Анастасій I абапіраўся на гандлёва-ліхвярскую знаць. Імкнуўся ўпарадкаваць дзяржаўныя фінансы. У 498 годзе правёў грашовую рэформу, увядучы ў абарот [[медныя манеты]], [[фоліс]]ы, якія дасягнулі важкасці рымскіх [[Ас, манета|асаў]]. Гэта рэформа лічыцца пачаткам [[Візантыйская манета|Візантыйскай манетнай сістэмы]]. Адмяніў [[хрысаргір]] — падатак на гараджан, якія займаліся гандлем і рамяством, уведзены ў 314 годзе; увёў грашовы пазямельны падатак (хрысатэлію) наўзамен паставак правіянта і [[рэкрут]]аў для войска. У 500 годзе выдаў закон, які замацоўваў за арандатарамі зямельны ўчастак пасля 30-гадовага тэрміна арэнды (пры ўмове выплаты імі назначаных унёскаў). Анастасій I падтрымліваў [[монафізіт]]аў. Умацаваў [[Канстанцінопаль]], завяршыўшы будаўніцтва [[Доўгія сцены, Канстанцінопаль|Доўгіх сцен]]. За час кіравання Анастасія ўсходняя мяжа Візантыі таксама падверглася маштабнаму ўмацаванню, уключаючы будаўніцтва такога [[фартыфікацыйнае збудаванне|фартыфікацыйнага збудавання]], як [[крэпасць Дара]], якая павінна была супрацьстаяць персідскай [[Нусайбін]]е. === Знешняя палітыка і войны === Адной з першых праблем, з якой сутыкнуўся новы імператар быў пераважны ўплыў ісаўраў, які раздражняў насельніцтва сталіцы. Калі ж пасля смерці Зянона сярод ісаўраў узнік рух супраць новага імператара, Анастасій хутка выгнаў іх са сталіцы, [[Канфіскацыя|канфіскаваўшы]] маёмасць і пазбавіўшы пасад, а затым у зацятай [[Ісаўрыйская вайна|шасцігадовай вайне]] (492—497 года) з ісаўрамі канчаткова змірыў іх ужо ў самой Ісаўрыі. Шматлікія з ісаўраў былі пераселены ў[[Фракія|Фракію]]. Улетку 502 года імкнучыся пашырыць межы [[Сасаніды|Персіі]], цар [[Кавад I]] уварваўся ў Візантыйскую Арменію. Ён хутка, без супраціўлення захапіў не падрыхтаваныя да аблогі гарады — [[Эрзурум|Феадасіёпаль]] і [[Мартыропаль]]. Але быў спынены ля горада [[Дыярбакыр|Аміда]], аблога горада працягвалася на працягу восені і зімы, горад паў толькі напачатку 503 года. За гэты час візантыйцы вярнулі Феадасіёпаль. Пасля ўзяцця Аміды персы прыступілі да аблогі [[Эдэса|Эдэсы]], а візантыйцы паспрабавалі вярнуць Аміду. Нарэшце ў 504 годзе пасля працяглай аблогі персідскі гарнізон Аміды здаўся, але далейшага працягу ваенных дзеянняў не адбылося, з прычыны таго, што з-за ўварванні [[Савіры|савіраў]] у Закаўказзе, персідскія войскі пакінулі тэатр ваенных дзеянняў. Праз два гады пасля спынення ваенных дзеянняў быў падпісаны мірны дагавор, па якім персы вярнулі Мартыропаль і прызналі даваенную мяжу. У 513—515 гадах здушыў [[Віталіян, военачальнік#Паўстанне|паўстанні]], якія ўзначальваліся камандуючым [[Федэраты (Старажытны Рым)|федэратамі]] [[Віталіян, военачальнік|Віталіянам]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = Прибыловский В. В. |загаловак =К вопросу о налоговой реформе императора Анастасия I |спасылка = http://vremennik.biz/opus/BB/46/52630 |мова = |выданне = Византийский временик |тып = |год = 1986 |том = |нумар = 46 |старонкі = 189–198 |doi = |issn = 0136-7358 |ref = Прибыловский }} * {{артыкул |аўтар = Селезнев Н. Н. |загаловак = Царствование императора Анастасия по "Благословенному собранию" ал-Макина ибн ал-'Амида |спасылка = http://www.amursu.ru/attachments/article/1320/%D0%A0%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_2013_1.pdf |мова = |выданне = Религиоведение |тып = |год = 2013 |том = |нумар = 1 |старонкі = 50–59 |doi = |issn = 2072-8662 |ref = Селезнев }}{{Недаступная спасылка}} {{s-start}} {{s-bef | before=[[Флавій Энодый Месала]]<br />[[Флавій Арэабінд Дагалайф Арэабінд]]}} {{s-ttl | title=[[Спіс консулаў Рымскай імперыі|Консул]] [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] | years=507 |regent1= [[Венанцый Юніёр]]}} {{s-aft | after=[[Базілій Венанцый Юніёр]]<br /> [[Флавій Цэлер]]}} {{end}} {{Імператары Візантыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Візантыйскія імператары V стагоддзя]] [[Катэгорыя:Візантыйскія імператары VI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рымскія консулы VI стагоддзя]] g3n788f249us72jxl4v0hqbf0n8xjjf 0 178291 5175318 4918309 2026-08-04T10:46:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175318 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" | colspan="2" | [[Файл:Mars atmosphere.jpg|center|200px|Здымак «[[Вікінг, касмічная праграма|Вікінга]]», 1976]] |- | [[Вуглякіслы газ]] | 95,32 % |- | [[Азот]] | 2,7 % |- | [[Аргон]] | 1,6 % |- | [[Кісларод]] | 0,13 % |- | [[Угарны газ]] | 0,07 % |- | [[Вадзяны пар]] | 0,03 % |- | [[Аксід азота(II)]] | 0,013 % |- | [[Неон]] | 0,00025 % |- | [[Крыптон]] | 0,00003 % |- | [[Фармальдэгід]] | 0,0000013 % [http://www.pfs-results.it/] |- | [[Ксенон]] | 0,000008 % |- | [[Азон]] | 0,000003 % |- | [[Метан]] | 0,00000105 % |} '''Атмасфера Марса''' — газавая абалонка навакол планеты [[Марс]]. Істотна адрозніваецца ад зямной атмасферы як па хімічным складзе, так і па фізічных параметрах. Ціск ля паверхні складае 0,7-1,155 кПа ({{Дроб|1|110}} ад зямнога, або роўны зямным на вышыні звыш трыццаці кіламетраў). Прыкладная таўшчыня атмасферы — 110 км. Марс мае вельмі слабое [[магнітнае поле]] (у параўнанні з [[Магнітнае поле Зямлі|зямным]]), і ў выніку сонечны вецер паступова «здзімае» атмасферу ў космас. == Хімічны склад == [[Файл:Ice Clouds in Martian Arctic.gif|frame|left|Анімацыя руху аблокаў, фатаграфіі з апарата [[КА Фенікс|Фенікс]] ]] Атмасфера складаецца з вуглякіслага газу (95 %) з прымешкамі азоту, аргону, кіслароду і іншых газаў. Ёсць, у прыватнасці, і прымешка вадзянога пару. Акрамя таго, выяўленыя сляды метану, які інтэрпрэтуюцца як прыкмета наяўнасці [[жыццё на Марсе|жыцця на планеце]] (так як дзеючых [[вулкан]]аў там не выяўлена). Варта адзначыць, што, нягледзячы на моцную разрэджанасць марсіянскай атмасферы, канцэнтрацыя вуглякіслага газу ў ёй прыкладна ў 23 разы больш, чым у зямной. Яе склад і ціск робяць немагчымым дыханне [[Жывы арганізм|жывых арганізмаў]]. Даследаванні, праведзеныя ў [[2013]] годзе з дапамогай інструмента ''Mars Climate Sounder'', усталяванага на апараце [[Mars Reconnaissance Orbiter|MRO]], паказалі, што ў марсіянскай атмасферы больш вадзянога пару, чым меркавалася раней, і больш, чым у верхніх слаях атмасферы Зямлі. Ён знаходзіцца ў водна-ледзяных аблоках, размешчаных на вышыні ад 10 да 30 кіламетраў, якія засяроджаныя у асноўным на экватары і назіраюцца практычна на працягу ўсяго года. Яны складаюцца з часцінак лёду і вадзянога пару.<ref>{{Cite web |url=http://www.infuture.ru/article/9009 |title=В атмосфере Марса много водяного пара |access-date=19 кастрычніка 2013 |archive-date=16 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216191141/http://www.infuture.ru/article/9009 |url-status=dead }}</ref> 4 мільярды гадоў таму атмасфера Марса ўтрымлівала колькасць кіслароду, якая супастаўная з яго доляй на юнай Зямлі.<ref>[http://ria.ru/science/20130620/944501437.html#ixzz2WtY09Fd4 Марс был богат кислородом 4 миллиарда лет назад, выяснили ученые | РИА Новости]</ref> == Тэмпературныя ваганні == Паколькі атмасфера Марса моцна разрэджаная, яна дрэнна згладжвае сутачныя ваганні тэмпературы паверхні. Тэмпература на экватары вагаецца ад +30° C днём да -80° C ноччу. На полюсах тэмпература можа падаць да -143 °C. Першыя вымярэнні тэмпературы Марса з дапамогай тэрмометра, змешчанага ў фокусе тэлескопа-рэфлектара, праводзіліся яшчэ ў пачатку 1920-х гадоў. Вымярэнні В. Лампланда ў 1922 г. далі сярэднюю тэмпературу паверхні Марса 245 K (-28 °C), Э. Пэці і С. Нікальсан ў 1924 г. атрымалі 260 K (-13 °C). Больш нізкае значэнне атрымалі ў 1960 г. У. Сінтан і Дж. Стронг: 230 K (-43 °C). == Гадавы цыкл == Маса атмасферы на працягу года моцна змяняецца з-за кандэнсацыі ў палярных шапках вялікіх аб'ёмаў вуглякіслага газу ў зімовы час і выпарэння — у летні. == Структура атмасферы == <timeline> ImageSize = width:800 height:150 PlotArea = left:10 right:10 bottom:40 top:5 AlignBars = early Period = from:0 till:200 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 ScaleMinor = unit:year increment:10 start:0 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5) text:Ніжняя&nbsp;атмасфера from:0 till:45 text:Сярэдняя&nbsp;атмасфера from:45 till:110 text:Тэрмасфера from:110 till:200 </timeline> ==Зноскі== {{Reflist}} {{Марс}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Атмасфера]] [[Катэгорыя:Абалонкі Марса]] fks02wj9n0nmsepok5vz7khfcaglgcy 0 185818 5175268 4627075 2026-08-04T09:48:43Z Autumndancer 168015 5175268 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мортан}} {{ДД}} '''Леві Парсанс Мортан''' ({{lang-en|Levi Parsons Morton}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі палітык, 22-і [[віцэ-прэзідэнт ЗША]] (1889—1893) і 31-ы губернатар Нью-Ёрка (1895—1896). == Біяграфія == Мортан нарадзіўся ў Шорхэме, штат Вермонт, у сям’і Дэніэла Олівера Мортана (1788—1852) і Лукрэцыі Парсанс (1789—1862). Яго старэйшы брат, Дэвід Олівер Мортан (1815—1859), быў з 1849 па 1850 мэрам Таледа, Агая. У дзяцінстве Леві кідае школу і ідзе працаваць клеркам у бакалеі ў Энфілдзе, Масачусетс, пазней выкладчыкам у школе ў Боскаўэне, Нью-Гемпшыр. Мортан прайграе ў 1876 годзе выбары ў Кангрэс, але прызначаецца прэзідэнтам Рэзерфордам Хейсам ганаровым камісарам на Сусветную выстаўку 1878 года. На 42-м і 47-м з’ездах Рэспубліканскай партыі Мортан быў абраны ў Кангрэс. У 1880 г. кандыдат у прэзідэнты Джэймс Гарфілд прапанаваў Леві Мортану стаць кандыдатам у віцэ-прэзідэнты, але той адмовіўся. З 1881 па 1885 Мортан займаў пасаду пасла ЗША ў Францыі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.steve-world.com/ShorehamHS/Morton.htm Levi P. Morton birthplace] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070210234223/http://www.steve-world.com/ShorehamHS/Morton.htm |date=10 лютага 2007 }} * [https://web.archive.org/web/20070915060152/http://vermontgenealogy.wordpress.com/tag/ancestor-charts/levi-parsons-morton Ancestors of Levi Parsons Morton] {{Віцэ-прэзідэнты ЗША}} {{Кабінет Бенджаміна Гарысана}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мортан}} [[Катэгорыя:Губернатары Нью-Ёрка]] [[Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі]] [[Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША]] 9jhdlllyk13edykuzuye5uw9nd4dx6e 0 186348 5175338 4429496 2026-08-04T11:07:54Z Autumndancer 168015 5175338 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Касандра (значэнні)}} {{Паўвостраў |Назва = Касандра |Нацыянальная назва = el/Κασσάνδρα |Выява = Chalkidiki - DEM Map Topo - DE.png |Подпіс = Касандра — самы заходні з трох «пальцаў» |Каардынаты = 40/05/0/N/23/20/0/E |CoordScale = |Краіны = Грэцыя |Рэгіён = Цэнтральная Македонія |Раён = Халкідыкі |Акваторыя = Эгейскае мора |Плошча = |Найвышэйшы пункт = 353 |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Карта = |Подпіс карты = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Каса́ндра''' ({{lang-gr|Κασσάνδρα}}), раней '''Палена''' — паўвостраў на поўначы [[Грэцыя|Грэцыі]], самы заходні з трох, якія ўваходзяць у буйнейшы паўвостраў [[паўвостраў Халкідыкі|Халкідыкі]] (два іншыя — гэта [[Сітанія]] і [[Афон]]). Адміністрацыйна ўваходзіць у склад нома [[Халкідыкі]]. Сваю назву паўвостраў атрымаў у гонар македонскага цара [[Касандр|Касандра]]. Ад мацерыковай часткі аддзелены [[канал Патыдэя|каналам Патыдэя]], якія быў пракапаны ў найбольш вузкай частцы перашыйка і злучае заліў [[заліў Тэрмаікос|Тэрмаікос]] з [[заліў Касандра|залівам Касандра]]. Паверхня ўзвышаная, максімальная вышыня — 353 м. На паўвостраве развіты турызм (маюцца пляжы з [[Блакітны сцяг|блакітным сцягам]], гатэльныя комплексы), развіта [[сельская гаспадарка]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Паўвостравы Грэцыі]] [[Катэгорыя:Цэнтральная Македонія]] s0n3dgc4btp7unqc02i2jeichxv2yte 0 190571 5175059 5117731 2026-08-03T19:43:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175059 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьміна}} {{цёзкі2|Шыпуліна}} {{Біятланіст |Імя = Анастасія Кузьміна |Фатаграфія = Kuzmina-2015.jpg |Шырыня = 170px |Поўнае імя = Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна |Арыгінальнае імя = |Мянушка = |Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Расія}}, {{сцягафікацыя|Славакія}} |Дата нараджэння = 28.08.1984 |Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Цюмень}}, [[СССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Пражыванне = |Рост_Вага = 180 [[см]]/68 [[кг]] |Алімпійскі чэмпіён = 3 (спрынт, 2010, 2014, мас-старт 2018) |Чэмпіён свету = |Кубак свету = |Кубак свету-індывідуальна = |Кубак свету-спрынт = |Кубак свету-пераслед = |Кубак свету-мас = |Сезон = [[Кубак свету па біятлоне 2008/2009|2008/09]] |Стоячы = 80% |Лежачы = 71% |Трапнасць = 76% |Гонак = 49 |Перамог = 3 |Подыумаў = 12 ([[Выява:Gold medal icon.svg]] x 3 + [[Выява:Silver medal icon.svg]] x 4 + [[Выява:Bronze medal icon.svg]] x 5) |Ачкоў = 958 |Медалі = {{АГ-спорт|[[Біятлон]]}} {{турнір|[[Зімовыя Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2010|Ванкувер 2010]]|[[Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 — спрынт, жанчыны|спрынт 7,5 км]]}} {{медаль|Срэбра|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2010|Ванкувер 2010]]|[[Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 — гонка пераследу, жанчыны|пераслед 10 км]]}} {{медаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014|Сочы 2014]]|[[Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 — спрынт (жанчыны)|спрынт 7,5 км]]}} {{медаль|Срэбра|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018|Пхёнчхан 2018]]|[[Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 — гонка праследавання, жанчыны|гонка праследавання 10 км]]}} {{медаль|Срэбра|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018|Пхёнчхан 2018]]|[[Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 — індывідуальная гонка, жанчыны|індывідуальная гонка 15 км]]}} {{медаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018|Пхёнчхан 2018]]|[[Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 — мас-старт, жанчыны|мас-старт 12,5 км]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па біятлоне|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2009|Пхёнчхан 2009]]|мас-старт 12,5 км}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2011|Ханты-Мансійск 2011]]|спрынт 7,5 км}} {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па біятлоне|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па біятлоне 2009|Уфа 2009]]|спрынт 7,5 км}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па біятлоне 2009|Уфа 2009]]|пераслед 10 км}} {{АГ-спорт|[[Летні біятлон|Летні біятлон (лыжаролеры)]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па летнім біятлоне|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па летнім біятлоне 2009|Оберхоф 2009]]|змяшаная эстафета}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па летнім біятлоне 2011|Нове-Места 2011]]|змяшаная эстафета}} {{АГ-спорт|[[Летні біятлон|Летні біятлон (крос)]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па летнім біятлоне|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Еўропы па летнім біятлоне 2012|Осрблье 2012]]|спрынт 3 км}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Еўропы па летнім біятлоне 2012|Осрблье 2012]]|пераслед 5 км}} }} '''Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна (Шыпу́ліна)''' ({{lang-sk|Anastasia Kuzminová}}, {{ДН|28|8|1984}}, [[Цюмень]], [[Расія]]) — [[Расія|расійская]] і [[Славакія|славацкая]] біятланістка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка ў спрынце ([[2010]] і [[2014]]), неаднаразовая пераможца кантынентальных першынстваў і чэмпіянатаў свету сярод юніёраў, майстар спорту міжнароднага класа. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2009 года ў мас-старце, двухразовая чэмпіёнка Еўропы таго ж года. Заваявала для Славакіі першы залаты медаль зімовых Алімпійскіх гульняў у [[2010]] годзе. У снежні [[2010]] года стала пераможцам анкеты спартыўных журналістаў «Лепшы спартсмен Славакіі». == Спартыўная кар’ера == Анастасія і яе брат [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] пачалі займацца лыжнымі гонкамі ў Надзеі Дзмітрыеўны Каўрыжных (майстар спорту [[СССР]], заслужаны трэнер Расіі). [[Біятлон]]ам Анастасія стала займацца ў [[1999]] годзе пад кіраўніцтвам трэнера Сяргея Шэстава. На першынствах сярод юніёраў і на чэмпіянаце Еўропы Анастасіі часта мела поспех: 1-е месца ў эстафеце ў [[2003]] і [[2005]] гадах; 1-е месца ў гонцы пераследу на чэмпіянаце Еўропы [[2005]] года ў [[Новасібірск]]у , 1-е месца ў эстафеце на чэмпіянаце Еўропы па біятлоне [[2004]] года ў [[Мінск]]у; 1-е месца этапу Кубка Еўропы ў спрынце ў [[2006]] годзе ў Аўстрыі. За зборную Расіі на этапах Кубка свету выступала ў сезонах 2005—2006, 2006—2007. Лепшы вынік — 13-е месца на старце сезона 2006—2007 у індывідуальнай гонцы. Пасля заканчэння апошняга ў складзе зборнай Расіі сезону 2006—2007, у красавіку 2007 года выйшла замуж за ізраільскага лыжніка з расійскімі каранямі Даніэля Кузьміна. Займалася выхаваннем сына Елісея. Пераехаўшы з мужам у [[Славакія|Славакію]], са снежня [[2008]] года прадстаўляе ў міжнародных спаборніцтвах гэтую краіну, жыве і трэніруецца ў [[Банска-Бістрыца]]. У лютым [[2009]] года Анастасія Кузьміна стала сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету ў карэйскім Пхенчхане ў мас-старце. [[28 лютага]] і [[1 сакавіка]] [[2009]] года выйграла спрынтарскую гонку і гонку пераследу на Чэмпіянаце Еўропы ва [[Уфа|Уфе]]. Пасля паспяхова праведзеных снежаньскіх этапаў Кубка свету алімпійскага сезону 2009—2010, у якіх Кузьміной ўдалося заняць 3-е месца ў індывідуальнай гонцы ў славенскай Паклюцы і 5-е ў спрынце ў Хохфільцэне, Анастасія знаходзячыся на трэніровачным зборы ў Оберціліяхе ў снежні 2009 года атрымала траўму левай рукі. [[10 снежня]] [[2010]] года ў аўстрыйскім Хохфільцэне ў спрынтэрскай гонцы на 10 км выйграла сваё першае «золата» ў рамках Кубка свету па біятлоне.<ref>[http://www.onlinesport.ru/?id=11622&m1=10 Российская словачка Анастасия Кузьмина выиграла первое кубковое золото] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101230070815/http://www.onlinesport.ru/?id=11622&m1=10 |date=30 снежня 2010 }}{{ref-ru}}</ref> == Сям’я == Малодшы брат — [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] (нар. [[1987]]), прызёр Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету па біятлоне ў складзе зборнай Расіі. [[6 красавіка]] [[2007]] выйшла замуж за [[ізраіль]]скага лыжніка [[:sk:Daniel Kuzmin|Даніэля Кузьміна]].<ref>[http://www.skisport.ru/news/index.php?news=4331 Лыжная свадьба]</ref> [[27 чэрвеня]] таго ж года ў іх нарадзіўся сын Елісей.<ref>{{Cite web |url=http://7ja.net/?p=3560 |title=Анастасия Кузьмина выиграла золото |access-date=10 лютага 2014 |archive-date=4 сакавіка 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304011237/http://7ja.net/?p=3560 |url-status=dead }}</ref> Мае вышэйшую адукацыю — скончыла Цюменскі юрыдычны інстытут МУС Расіі. Захапленні — кулінарыя, музыка. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100408203110/http://www.vancouver2010.com/olympic-biathlon/athletes/anastazia-kuzmina_ath1029451bR.html Старонка на сайце зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года]{{ref-en}}{{ref-fr}} * [http://www.biathlon.com.ua/profile.php?id=324 Біяграфія і вынікі Анастасіі Кузьміной] на афіцыйным сайце Федэрацыі біятлона Украіны * [http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTRUS22808198401 Профіль IBU] {{ref-lang|англ., ням.}} {{Алімпійскія чэмпіёнкі ў мас-старце па біятлоне}} {{DEFAULTSORT:Кузьміна Анастасія Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Біятланісткі Расіі]] [[Катэгорыя:Біятланісткі Славакіі]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Славакіі]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года]] [[Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года]] [[Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па біятлоне]] [[Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года]] jp9y9ozpltrusk8zmdg3gnd597vbdmu 0 191194 5175074 4697953 2026-08-03T22:48:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175074 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Анджэй Суліма Камінскі |Арыгінал імя = {{lang-pl|Andrzej Sulima Kamiński}} |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[гісторыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = }} {{Цёзкі2|Камінскі}} '''Анджэй Суліма Камінскі''' ({{lang-pl|Andrzej Sulima Kamiński}}) ({{ДН|||1935}}, {{МН|Кракаў||Горад Кракаў}}, [[Польшча]]) — польскі гісторык, заснавальнік і дырэктар Інстытут грамадзянскай прасторы і публічнай палітыкі універсітэта Лазарскага. Dr. habil., прафесар, замежны член {{нп3|Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў|pl|Polska Akademia Umiejętności}} (з [[1997]]). == Біяграфія == У [[1953]] скончыў Новадворскій ліцэй (Кракаў). У [[1958]] скончыў факултэт філасофіі і права [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], і ў [[1966]] атрымаў ступень доктара філасофіі (Ph.D.). Скончыў дактарантуру ва ўніверсітэтах Стэнфарда і Оксфарда. У [[1970]]—[[1982]] працаваў выкладчыкам у [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім універсітэце]], а з [[1982]] у выкладаў гісторыю у [[Джорджтаўнскі ўніверсітэт|Джорджтаўнскім універсітэце]]. У якасці запрошанага выкладчыка чытаў лекцыі ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі|Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі]], [[Фордхемскі ўніверсітэт|Фордхемскім універсітэце]], [[Яўрэйскі ўніверсітэт у Іерусаліме|Яўрэйскім універсітэце у Іерусаліме]], [[Пітсбургскі ўніверсітэт|Пітсбургскім універстэце]] і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. У чэрвені [[2006]] заснаваў Інстытут грамадзянскай прасторы і публічнай палітыкі пры [[Універсітэт Лазарскага|Школе Высшай школе камерцыі і права]]. == Навуковая дзейнасць == Спецыялізуецца на гісторыі Рэчы Паспалітай, цэнтральнай і ўсходняй Еўропы і Расіі XVI—XVIII стст. У сваіх працах зходзіць з разумення Рэчы Паспалітай як шматнацыянальнай дзяржавы. Падкрэслівае ўзаемасувязь паміж грамадзянскай традыцыяй і сістэмай каштоўнасцяў Рэчы Паспалітай і ідэямі, якія вызначаюць фундамент і развіццё сучаснай інтэграцыі еўрапейскіх народаў. == Узнагароды == [[3 сакавіка]] [[2008]] праф. Камінскі ўзнагароджаны [[Ордэн адраджэння Польшчы|Ордэнам Адраджэння Польшчы 5 ступені]]<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://uniwersytetkaliski.edu.pl/prof-andrzej-sulima-kaminski-doktorem-honoris-causa-akademii-kaliskiej/|title=Prof. Andrzej Sulima Kamiński doktorem honoris causa Akademii Kaliskiej|website=Uniwersytet Kaliski|date=2022-10-25|access-date=2024-03-20}}</ref>. == Працы == * Historia Rzeczypospolitej Wielu Narodów 1505—1795: obywatele, ich państwa, społeczeństwo, kultura / Andrzej Sulima Kamiński. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2000. — 264 s.: 3 mapy. — ISBN 8385854606. * Republic vs. Autocracy: Poland-Lithuania and Russia, 1686—1697 / Kaminski Andrzej Sulima Kaminski; Harvard Ukr. Research Inst. — Cambridge, 1993. — X, 312 p. — (Harvard ser. in Ukrainian Studies). — ISBN 0-916458-49-0. * [http://kamunikat.org/download.php?item=20040-1.pdf&pubref=20040 Рэспубліка супраць Аўтакратыі: Рэч Паспалітая і Расія ў 1686―1697 гадах / Анджэй Суліма Камінскі; &#91;пер. з англ. А. Мартынаў&#93;. — Мн.: І. П. Логвінаў, 2009. — 348, &#91;1&#93; c.: табл. — (Кнігарня «Наша Ніва»). —]{{Недаступная спасылка}} ISBN 978-985-6901-44-0. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Камінскі Анджэй Суліма}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] 4qls8x1sqey0bql7cpe43tn40f97o4y 0 192893 5175056 5155760 2026-08-03T19:14:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175056 wikitext text/x-wiki '''Ананімныя сеткі''' — [[камп’ютарныя сеткі]], створаныя для дасягнення [[ананім]]насці ў [[інтэрнэт|інтэрнэце]], якія працуюць па-над [[глабальнае сеціва|глабальным сецівам]]. Спецыфіка такіх сетак палягае ў тым, што распрацоўшчыкі вымушаны ісці на кампраміc паміж ступенню абароны і лёгкасцю карыстання сістэмай, яе «празрыстасцю» для карыстальніка. Таксама важны аспект захавання [[ананім]]насці і [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] з умовай уздзеяння метадаў [[Сацыяльная інжынерыя|сацыяльнай інжынерыі]] або якога-небудзь [[Прымушэнне|прымусу]] да аператара [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. [[:en:Multiple encryption|Шматузроўневае шыфраванне]] і [[Размеркаваная сістэма|размеркаваны характар]] ананімных сетак ліквідуюць адзіны пункт адмовы і адзіны вектар [[Хакерская атака|атак]], дазваляючы зрабіць [[Аналізатар трафіку|перахоп трафіку]] ці нават [[Узлом праграмнага забеспячэння|узлом]] часткі [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] не фатальнай падзеяй. За [[ананім]]насць карыстальнік расплачваецца павелічэннем [[час водгуку|часу водгуку]], зніжэннем [[Біт у секунду|хуткасці]], а таксама большымі аб’ёмамі сеціўнага [[сеціўны трафік|трафіка]]. Першай адносна паспяховай ананімнай сеткай быў камерцыйны сэрвіс Freedom, які функцыянаваў з 1998 да 2001 года. Кампанія ZKS усталявала асобныя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], з якімі [[Кліент, інфарматыка|кліенты]] злучаліся праз [[Пратакол канфідэнцыйнага вылічэння|крыптаграфічны пратакол]]. Вузел, на які прыходзілі [[IP-пакет|пакеты]] ад карыстальніка Freedom, не мог [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікаваць]] сапраўднага адпраўніка. Сама сетка функцыянавала на ўзроўні [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[IP]]. У гэты ж час пачалі актыўна развівацца іншыя праекты.<ref>[https://www.onion-router.net/History.html Onion Routing History (1998)]</ref> == Дэцэнтралізаваныя ананімныя сеткі == У [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] сетцы любая машына можа ўсталяваць [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з іншай, а таксама даслаць ёй запыт на прадастаўленне рэсурсаў. Кожная машына апрацоўвае запыты ад іншых у якасці [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], дасылаючы і прымаючы запыты, а таксама выконваючы іншыя дапаможныя і адміністрацыйныя функцыі. Любы ўдзельнік такой сеткі не абавязаны гарантаваць сталага [[Сеткавае злучэнне|злучэння]] і можа адключыцца ў любы момант часу. Але па дасягненні пэўнага памеру сеціва ў ім адначасова пачынаюць існаваць мноства сервераў з аднолькавымі функцыямі. === ANts P2P === {{main|:en:ANts P2P}} '''ANts P2P'''<ref>[http://antsp2p.sourceforge.net/ ANts P2P]</ref> — [[файлаабменная сетка]], якая [[ананім]]ізуе ўвесь [[паток даных]], ужываючы сістэму [[Маршрутызацыя|маршрутызацыі]], у якой, у адрозненні ад [[BitTorrent]], удзельнікі абменьваюцца [[сеткавы трафік|трафікам]] не напрамую, а праз некалькі вузлоў. Кожнаму ўдзельніку вядомы толькі [[IP-адрас]] яго непасрэднага суседа. Такім чынам, [[Бяспека праз невядомасць|адпраўнік не ведае, куды ідзе яго файл, а атрымальнік не ведае, адкуль ён прыйшоў]]. Для большай бяспекі даныя паміж асобнымі адпраўнікамі і атрымальнікамі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] [[Сіметрычны алгарытм шыфравання|сіметрычным алгарытмам шыфравання]] [[Advanced Encryption Standard|AES]].<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/antsp2p |title=ANts P2P |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=23 ліпеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723054150/http://zenway.ru/page/antsp2p |url-status=dead }}</ref> === Bitmessage === {{main|Bitmessage}} '''Bitmessage''' — [[Аднарангавая сетка|дэцэнтралізаваня P2P]] сістэма абмену [[Электроннае паведамленне|электроннымі паведамленнямі]] з [[Адкрыты зыходны код|адкрытым зыходным кодам]], якая дазваляе карыстальніку [[Bitmessage]] дасылаць [[Шыфраванне|шыфраваныя]] паведамленні іншым карыстальнікам сістэмы, як альтэрнатыва [[email]]. [[Bitmessage]] пабудавана на [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]] падобнай на сетку [[Bitcoin]], аднак адаптаваную для задачы перасылкі паведамленняў, а не [[Банкаўская транзакцыя|грашовых транзакцый]]. Сетка зазнала рэзкі ўсплёск папулярнасці пасля раскрыцця інфармацыі [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] аб сістэме [[Негалоснае назіранне|сакрэтнага сачэння]] за інтэрнэт-карыстальнікамі [[PRISM, праграмы выведкі|PRISM]].<ref>[http://www.pvsm.ru/informatsionnaya-bezopasnost/38265 Описание протокола BitMessage]</ref> === Filetopia === {{main|:en:Filetopia}} '''Filetopia'''<ref>[http://www.filetopia.org/ Filetopia: Your secure file sharing and communications tool]</ref> — шматфункцыйная [[файлаабмен]]ная праграма, галоўнай рысай якой з’яўляецца высокі ўзровень [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[Бяспека|бяспекі]]. Падтрымліваецца [[шыфраванне|зашыфраваны]] [[чат]], паўнавартасны [[інтэрнэт-пэйджар]], работа з [[форум]]ам. Дзякуючы тэхналогіі [[:en:MS Agent|MS Agent]] пасля ўсталявання адпаведнага галасавога рухавіка магчыма зачытванне голасам атрыманых паведамленняў. З мэтай паляпшэння ступені абароненасці [[Filetopia]] хавае [[IP-адрас]] карыстальніка, абараняючы яго тым самым ад магчымых [[Хакерская атака|хакерскіх атак]]. У якасці алгарытму стварэння [[Адкрыты ключ|адкрытага ключа]] ўжываецца [[Эліптычная крывая|эліптычныя крывыя]], а паведамленні і файлы [[Шыфраванне|шыфруюцца]] адным з дзясятка самастойна абіральных карыстальнікам алгарытмаў. === Freenet === {{main|Freenet}} '''Freenet'''<ref>[http://freenetproject.org The Freenet Project]</ref> — гэта [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] і цалкам ананімная [[аднарангавая сетка]], якая працуе па-над інтэрнэтам, уключаючы вялікую колькасць роўнапраўных камп’ютараў і дазваляе публікаваць любыя матэрыялы без магчымасці выйсці на аўтара. [[Таямніца сувязі|Канфідэнцыйнасць звестак]] гарантуецца строгай [[крыптаграфія]]й: каб атрымаць файл, у запыце патрабуецца паведаміць асацыяваны з ім [[Ключ, крыптаграфія|ключ]]. Ролю такога [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] выконвае [[Асацыятыўны масіў|хэш]]-код файла ці [[DSA]]-ключ, што стварае таксама механізм праверкі цэласнасці. У цяперашні час [[Freenet]] пачынае выкарыстоўваць прынцып сетак [[Цыбульная маршрутызацыя|Onion Routing]].<ref>[https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html &#91;freenet-dev&#93; Expensive onion routing is okay for small payloads] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131220011917/https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html |date=20 снежня 2013 }}</ref> === GNUnet === {{main|GNUnet}} '''GNUnet'''<ref>[https://gnunet.org/ GNUnet — GNU’s framework for secure P2P networking]</ref> — гэта [[праграмны пакет]] для бяспечнага P2P-злучэння, які не мае патрэбы ў [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверах]]. Сэрвіс рэалізаваны па-над [[Сеткавы ўзровень|сеткавым узроўнем]] дазваляе абменьвацца файламі [[ананім]]на і без якой-небудзь [[Інтэрнэт-цэнзура|сеткавай цэнзуры]]. [[Ананім]]насть забяспечваецца за кошт таго, што паведамленні, якія ідуць ад [[Вузел сеткі|вузла сеткі]], немагчыма адрозніць ад чужых паведамленняў, у перадачы якіх удзельнічае вузел. Усе вузлы дзейнічаюць як маршрутызатары, злучэнні паміж якімі [[шыфраванне|шыфруюцца]], а ўзровень ужывання прапускной здольнасці [[Канал сувязі|канала]] падтрымліваецца сталым. [[GNUnet]] ужывае простую, заснаваную на лішках эканамічную мадэль для выдаткоўвання рэсурсаў: вузлы, якія больш даюць сетцы, узнагароджваюцца лепшым абслугоўваннем. Праект [[GNUnet]] узнік у 2001 годзе і быў натхнёны цэлым шэрагам тэхнічных ідэй, прызваных забяспечыць бяспечны [[файлаабмен]] у [[Пірынгавыя сеткі|пірынгавых сетках]]. Асноўныя тэхнічныя пытанні працы [[GNUnet]] падрабязна апісаны ў шэрагу навуковых публікацый.<ref>[https://gnunet.org/papers.php3 GNUnet papers and related work] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090825025021/http://gnunet.org/papers.php3 |date=25 жніўня 2009 }}</ref> Сярод іх — палепшанае [[кадзіаванне]] змесціва ECRS і новы [[ананім]]ны [[пратакол маршрутызацыі]] gap. Іх адметнасці дазваляюць заахвочваць у [[GNUnet]] актыўных удзельнікаў. У перыяды высокай загрузкі сеткі прыярытэт атрымліваюць тыя ўдзельнікі, якія зрабілі большы ўнёсак у мінулым. Акрамя таго, [[GNUnet]] [[Пашырэнне|пашыральная]] і дазваляе лёгка ствараць новыя праграмы [[peer-to-peer]] на яе аснове ці выкарыстоўваць альтэрнатыўныя сеткавыя [[Транспартны ўзровень|транспарты]] для перадачы даных. === Gnutella === {{main|Gnutella}} '''Gnutella'''<ref>[http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF Gnutella Protocol Specification] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090331221153/http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF |date=31 сакавіка 2009 }}</ref> — першая цалкам [[дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[файлаабменная сетка]], створаная ў 1999 годзе. Пры падключэнні [[Кліент, праграмны|кліент]] атрымлівае ад вузла, з якім яму сталася злучыцца, спіс з пяці актыўных вузлоў, якім дасылаецца запыт на пошук рэсурсу па ключавым слове. Вузлы шукаюць у сябе адпаведныя запыту рэсурсы і, калі не знаходзяць іх, перасылаюць запыт актыўным вузлам уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]», пакуль не знойдзецца рэсурс ці не будзе перавышана максімальная колькасць крокаў. Такі пошук завецца размнажэннем запытаў (query flooding). Аднак, падобная рэалізацыя вядзе да экспанентнага росту колькасці запытаў, і на верхніх узроўнях «дрэва» можа прывесці да [[Адмова ад абслугоўвання|адмовы ад абслугоўвання]], што неаднаразова назіралась на практыцы. Таму распрацоўшчыкі ўдасканалілі алгарытм і ўвялі правілы, у адпаведнасці з якімі запыты могуць перасылаць уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]» толькі вызначаныя (ultrapeers) вузлы, а астатнія (leaves) могуць толькі рабіць запыты. Таксама была ўведзена сістэма [[кэш]]уючых вузлоў. Запыты ў сетцы [[Gnutella]] перасылаюцца па [[TCP]] ці [[UDP]], а капіраванне файлаў ажыццяўляецца праз [[Сеціўны пратакол|пратакол]] [[HTTP]]. У апошні час з’явіліся пашырэнні для кліентскіх праграм, якія дазваляюць капіраваць па [[UDP]] і рабіць [[XML]]-запыты метаданых аб файлах. Недахопы пратаколу [[Gnutella]] ініцыявалі распрацоўку прынцыпова новых алгарытмаў пошуку маршрутаў і рэсурсаў, што прывяло да стварэння групы [[Сеціўны пратакол|пратаколаў]] [[DHT]] і, у прыватнасці, [[Kademlia]], які шырока ўжываецца ў найбольш буйных сетках.<ref>[http://www.ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm Файлообменные сети P2P: основные принципы, протоколы, безопасность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110914102929/http://ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm |date=14 верасня 2011 }}</ref> === Gnutella2 === {{main|Gnutella2}} '''Gnutella2'''<ref>[http://g2.trillinux.org/ Gnutella2]</ref> — створаны ў 2002 г. прынцыпова новы [[Сеціўны пратакол|пратакол]] і першыя яго кліенты, якія маюць [[Зваротная сумяшчальнасць|зваротную сумяшчальнасць]] з кліентамі [[Gnutella]]. У адпаведнасці з ім частка вузлоў становіцца канцэнтратарамі, астатнія — звычайнымі вузламі (leaves). Кожны звычайны вузел мае [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з адным-двума канцэнтратарамі, якія звязаны з сотнямі звычайных вузлоў і дзесяткамі іншых канцэнтратараў. Кожны вузел перыядычна перасылае канцэнтратару спіс [[ідэнтыфікатар]]аў [[Ключавое слова|ключавых слоў]], па якіх можна знайсці апублікаваныя дадзеным вузлом рэсурсы. [[Ідэнтыфікатар]]ы захоўваюцца ў агульнай табліцы на канцэнтратары. Калі вузлу патрэбна знайсці рэсурс, ён пасылае запыт па ключавому слову свайму канцэнтратару, які альбо знаходзіць рэсурс у сваёй табліцы і вяртае [[Ідэнтыфікатар|id]] вузла, які валодае рэсурсам, альбо вяртае спіс іншых канцэнтратараў, якія вузел зноў запытвае па чарзе ў выпадковым парадку. Такі пошук завецца пошукам з дапамогай метаду блуканняў (random walk). Адметнай асаблівасцю сеткі [[Gnutella2]] з’яўляецца магчымасць распаўсюджвання інфармацыі аб файле ў сетцы без капіравання самога файла, што вельмі карысна з пункту гледжання адсочвання [[Камп’ютарны вірус|вірусаў]]. Для пакетаў, што перадаюцца у сетцы, распрацаваны ўласны фармат, які гнутка рэалізуе магчымасць нарошчваць функцыянальнасць сеткі праз даданне дадатковай службовай інфармацыі. Запыты і спісы [[Ідэнтыфікатар|id]] [[Ключавое слова|ключавых слоў]] перасылаюцца на канцэнтратары па [[UDP]].<ref>[http://moikompas.ru/compas/p2p Популярные файлообменные сети P2P — Gnutella, Gnutella2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606173544/http://moikompas.ru/compas/p2p |date=6 чэрвеня 2009 }}</ref> === Invisible Internet Project (I2P) === {{main|I2P}} '''I2P'''<ref>[https://www.i2p2.de/ I2P Anonymous Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090815070800/http://www.i2p2.de/ |date=15 жніўня 2009 }}</ref> — [[форк]] праекта [[Freenet]], распачаты ў 2003 годзе з мэтай забяспечыць [[ананім]]ны доступ да абароненых рэсурсаў, сярод якіх [[блог]]і (Syndie), [[IRC]] (ircProxy), [[электронная пошта]] (Susimail), [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] [[FTP|перадачы файлаў]] і [[Суполка навін|суполак навін]], [[Інтернэт-шлюз|шлюзы]] [[Freenet]] і Mnet. Будучы заснаванай на SSU (Secure Semireliable [[UDP]]), мае функцыі [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]] і кіравання патокам, [[I2P]] прапануе [[сеткавы мост]] — т. з. I2PTunnel — забяспечвае [[Перадача даных|перадачу]] TCP-пакетаў праз сеціва [[I2P]], і такім чынам — сродак стварэння абароненых [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляў]] да любых TCP-сэрвісаў, у доступе да якіх можа ўзнікнуць патрэба. Падчас абмену данымі праз [[I2P]] адбываецца іх шматузроўневае [[шыфраванне]] (скрознае, [[Часночная маршрутызацыя|часночнае]], [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэльнае]] і [[Транспартны ўзровень|транспартнага ўзроўня]]), а таксама [[Крыптаграфія|крыптаграфічная]] [[аўтэнтыфікацыя]] канцавых вузлоў. [[Вузел сеткі|Вузлы сеткі]] [[I2P]] прадстаўлены [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатарамі]], якія не маюць лагічнай адпаведнасці з іх рэальнымі [[IP-адрас]]амі. Кліентскае праграмнае забеспячэнне функцыянуе як [[маршрутызатар]], які запісвае ў табліцу звесткі вузлоў для [[Перадача даных|перадачы]] ўваходнага і выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]]. Перадавальны [[IP-пакет|пакет]] праходзіць часовыя аднабаковыя ланцугі: [[маршрутызатар]]ы выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя на вузле-адпраўніку, і [[маршрутызатар]]ы уваходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя вузлом-адрасатам. Такія [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] перабудоўваюцца кожныя 10 хвілін. Кіруючы даўжынёй ланцугу маршрутызатараў у кліенцкім [[Праграмнае Забеспячэнне|ПЗ]], карыстальнік абірае для сябк патрэбныя суадносіны паміж ступенню [[ананім]]насці, [[латэнтнасць|латэнтнасцю]] і [[Прапускная здольнасць|прапускной здольнасцю]] сеткі. Перададаванае паведамленне праходзіць такі шлях, які адпавядае мадэлям пагрозы адпраўніка і атрымальніка.<ref>[https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 Обзор анонимной сети I2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704161138/https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 |date=4 ліпеня 2013 }}</ref> === Manolito === {{main|MP2P}} '''Manolito'''<ref>{{Cite web |title=Manolito P2P — Secure File Sharing |url=http://www.manolito.com/ |accessdate=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023182130/http://www.manolito.com/ |archivedate=23 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref> — гэта сістэма [[Раздача файлаў|размеркавання файлаў]], якая ўжывае [[Пірынгавая сетка|пірынгавую сетку]] з новым [[Прыватнасць|прыватным]] [[Сеціўны пратакол|пратаколам]] [[MP2P]], які працу без [[Цэнтралізацыя|цэнтральнага]] [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. Асаблівасцю [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] з’яўляецца ўжыванне [[UDP]] замест [[TCP]], што па заяве вытворцы, гарантуе [[ананім]]насць. [[Manolito]] не збірае звесткі аб карыстальніках, пошуках ці файлах. Падтрымліваецца [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваны]] спіс сяброў, інтэграваны [[чат]], праца з файламі і [[Міжсеткавы экран|брандмаўэрам]]. === MUTE === {{main|MUTE, сеціва}} '''MUTE'''<ref>[http://mute-net.sourceforge.net/ MUTE: Simple, Anonymous File Sharing]</ref> — гэта [[файлаабмен]]ная сістэма з [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваным]] пошукам і загрузкай. Для [[Роўтынг|маршрутызацыі]] ўсіх паведамленняў, уключаючы перадачу файлаў праз сетку сумежных [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]], [[MUTE, сеціва|MUTE]] выкарыстоўвае [[Мурашыны алгарытм|алгарытмы, пазычаныя з паводзін мурашоў]]. === Networked Electronic Technician Skilled in Ultimate Killing, Utility and Kamikaze Uplinking === {{main|Netsukuku}} '''Netsukuku'''<ref>[http://netsukuku.freaknet.org/ Netsukuku]</ref> — праект італьянскай кампаніі [[:it:FreakNet MediaLab|FreakNet Medialab]] па стварэнню [[Глабальнае вылічальнае сеціва|глабальнай]] [[Размеркаваная сістэма|размеркаванай сеткі]], якая будзе існаваць паралельна інтэрнэту без [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]], [[Каранёвыя серверы DNS|каранёвых сервераў]] і [[Негалоснае назіранне|кантролю]] з боку [[правайдэ]]аў. Замест [[DNS]] у сетцы [[Netsukuku]] выкарыстоўваецца доменная сістема ANDNA (A Netsukuku Domain Name Architecture ), у якой кожны вузел уяўляе сабой самастойны маршрутызатар трафіку, які працуе пад [[GNU/Linux]]. Гэты [[Сеціўны пратакол|пратакол]] вельмі эканомна спажывае рэсурсы, таму ў кожным вузле для падтрымкі камунікацыі павтрабуецца максімум 355 [[Кілабайт|КБ]] [[Аператыўная памяць|аператыўнай памяці]] і мінімальнаяй вылічальнай магутнасці, якой хопіць нават у сучасных мабільных тэлефонаў. Новы [[метаалгарытм]] QSPN (Quantum Shortest Path Netsukuku) з ужываннем [[фрактал]]аў дазваляе змясціць карту сеткі цалкам у файл памерам менш 2 [[Кілабайт|КБ]]. Распрацаваны таксама спецыяльны [[Сеціўны пратакол|пратакол]] Npv7_HT для дынамічнай маршрутызацыі ўнутры сеткі з неабмежаванай колькасцю вузлоў. [[Netsukuku]] уяўляе сабой рэальную фізічную сетку, якая будзе існаваць з [[Інтэрнэт]]ам паралельна, а не ў выглядзе надбудовы. Вузлы ў ёй будуць здзяйсняць злучэнні адзін з адным у абход прамых [[Канал сувязі|каналаў]]. === Nodezilla === {{main|:en:Nodezilla}} '''Nodezilla'''<ref>[http://client.nodezilla.net/ Nodezilla Grid Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090517082008/http://client.nodezilla.net/ |date=17 мая 2009 }}</ref> — [[Размеркаваная сістэма|размеркаваная]] і [[Адмоваўстойлівасць|адмоваўстоная]] сістэма [[Роўтынг|маршрутызацыі]] (гл. [[GRID]]), якая падтрымлівае [[ананім]]ны [[файлаабмен]], [[чат]], перадачу патокавага відэа і захоўванне даных. Дзякуючы функцыі [[кэш]]авання З раўнаважнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]], кожны з удзельнікаў можа ствараць лакальную копію наяўных даных. Падобная мадэль забяспечвае хуткі доступ і надзейнасць, а таксама змяньшае заторы на участках сеткі. Для абароны даных ужываецца [[Крыптаграфічны алгарытм|крыптаалгарытмы]] з [[Лішкавае кадаванне|лішкавым кадзіраваннем]]. === OneSwarm === {{main|:en:OneSwarm}} '''OneSwarm'''<ref>{{Cite web |url=http://www.oneswarm.org/index.html |title=OneSwarm — Private P2P Data Sharing |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=17 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917105841/http://www.oneswarm.org/index.html |url-status=dead }}</ref> — цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[пірынгавая сетка]], прызначаная для [[файлаабмен]]у паміж [[F2F|даверанымі карыстальнікамі]]. Бяспечнасць трафіку забяспечваецца тым, што ён праходзіць толькі праз тых удзельнікаў сеціва, якія былі пазначаны карыстальнікам, як сяброўскія. Праз іх [[Загрузка файлаў|сцягванне файлаў]] адбываецца наўпрост. Калі ж патрэбная інфармацыя знаходзіцца не ў даверанага ўдзельніка, то [[передача даных]] адбываецца па ланцугу адзін да аднаго. Такім чынам, ініцыятар сцягвання не ведае першапачатковага месцазнаходжання файла, а змясціўны яго не мае звестак аб канцавым пункце прызначэння<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/oneswarm |title=OneSwarm — friend-to-friend сеть |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=16 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916090812/http://zenway.ru/page/oneswarm |url-status=dead }}</ref>. === RShare === {{main|RShare}} '''RShare'''<ref>[http://regensburger.name/rshare.aspx regensburger.name — RShare]</ref> — [[ананім]]ная [[P2P]]-[[файлаабменнае сеціва]] трэцяга пакалення з [[Адкрыты крынічны код|адкрытым крынічным кодам]]. {{main|StealthNet}} '''StealthNet'''<ref>[https://www.stealthnet.de/ StealthNet — Anonymes Filesharing] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090913043232/http://www.stealthnet.de/ |date=13 верасня 2009 }}</ref> — альтэрнатыўны кліент [[RShare]] з пашыранымі магчымасцямі. Адрозніваецца ад аналагаў зручнасцю і прастатой ужывання, а таксама шэрагам такіх дадатковых функцый, як дапампоўка, фільтр пошуку (SearchFilter) па [[Пашырэнне імя файла|пашырэнні імя файла]] і шматмоўнасць.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetpeer.de/wiki/index.php/ |title=RShare — Planet Peer Wiki |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=13 ліпеня 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713005801/http://www.planetpeer.de/wiki/index.php |url-status=dead }}</ref> === SKad (OpenKAD) === {{main|Perfect Dark}} '''Perfect Dark'''<ref>[http://www21.atwiki.jp/botubotubotubotu/ Perfect Dark @ ウィキ — トップページ]</ref> — [[Кліент, праграмны|кліент]] для [[ананім]]нага [[Файлаабменнае сеціва|файлаабменнага]] [[Камп’ютарная сетка|сеціва]] [[SKad]] ([[Kad Network|OpenKAD]]) — мадыфікацыя [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] [[Kademlia]] — распрацаваны ў [[Японія|Японіі]] для замены папрэдніх [[:en:Winny|Winny]]{{ref-en}} і [[:en:Share (P2P)|Share]]{{ref-en}}. Сваёй структурай ён падобны на [[Freenet]], але ўжывае [[DHT]] з вялікім [[Размеркаваная сістэма|размеркаваннем]]. Звесткі захоўваюцца ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраваных]] блокаў і перадаюцца асобна ад [[Ключ, крыптаграфія|ключоў]]. Для [[Шыфраванне|шыфравання]] ўжываюцца алгарытмы [[RSA]] і [[Advanced Encryption Standard|AES]], прычым [[Ключ, крыптаграфія|ключы]] [[Кэшаванне|кэшуюцца]] дзеля паскарэння [[файлаабмен]]у. Для [[Лічбавы подпіс|лічбавага подпісу]] файлаў ужываецца [[ECDSA]]. === Turtle === {{main|Turtle F2F}} '''Turtle'''<ref>[http://www.turtle4privacy.org/new/ Turtle F2F Homepage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090901025535/http://www.turtle4privacy.org/new/ |date=1 верасня 2009 }}</ref> — праект свабоднай [[ананім]]най [[Пірынгавая сетка|пірынгавай сеткі]], якая распрацоўваецца ў [[Амстэрдам]]е. [[Turtle F2F|Turtle]] не дазваляе невядомым вузлам далучацца да сеткі і абменьвацца інфармацыяй. Замест гэтага вузел стварае бяспечную колькасць бяспечных злучэнняў з іншымі вузламі, якія знаходзяцца под кіраваннем давераных карыстальнікаў. Запыты і вынікі пошуку паслядоўна перадаюцца [[Friend-to-friend|ад вузла да вузла]] і толькі ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе. Дзякуючы такой [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]], атакуючыя не могуць вызначыць, якой дакладна інфармацыяй абменьваюцца ўдзельнікі сеціва і хто з’яўляецца яе крыніцай.<ref>[http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf Petr Matejka’s master thesis on Turtle F2F] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070316085317/http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf |date=16 сакавіка 2007 }}</ref> [[Ананім]]насць гэтай сеткі пацвярджаецца даследваннямі [http://delis.upb.de/paper/DELIS-TR-169.pdf Applied Public Key Infrastructure: 4th International Workshop: Iwap 2005]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} і [http://csdl2.computer.org/persagen/DLAbsToc.jsp?resourcePath=/dl/proceedings/&toc=comp/proceedings/icpads/2005/2281/01/22811toc.xml&DOI=10.1109/ICPADS.2005.215 11th International Conference on Parallel and Distributed Systems (ICPADS’05)]{{ref-en}}. === RetroShare === {{main|RetroShare }} '''RetroShare '''<ref>[http://retroshare.sourceforge.net/ RetroShare]</ref> — [[свабодная праграма]] бязсервернага [[email|абмену лістамі]], [[Месэнджар|імгненнымі паведамленнямі]] і [[файлаабмен|файламі]] з дапамогай [[Шыфраванне|шыфраванай]] [[F2F]] (і апцыйна [[P2P]]) сеткі, пабудаванай на [[GPG]]. Адносіцца да т.з. [[:en:Darknet (file sharing)|Darknet (overlay network)]], бо піры могуць абменьвацца [[Цічбавы сертыфікат|сертыфікатамі]] і [[IP-адрас]]амі з [[F2F|сваімі сябрамі]]. Выкарыстоўвае [[Turtle F2F]] для [[файлаабмен]]у і [[DHT]] [[Kademlia]] для пошуку.<ref>{{Cite web |url=http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |title=RetroShare Frequently Asked Questions (TECHNICAL) |access-date=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717094704/http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |archivedate=17 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref> === WASTE === {{main|WASTE}} '''WASTE'''<ref>[http://waste.sourceforge.net/ waste :: home]</ref> — [[файлаабмен]]ная праграма для ўжывання унутры [[F2F|давераных суполак карыстальнікаў]]. Уключае ў сябе [[IM]], [[чат]] і базу дпных удзельнікаў у [[анлайн]]е. Падтрымлівае [[Раздача файлаў|раздачу файлаў]] як на асобных камп’ютарах з падтрымкай [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]], так і ва ўсёй сетцы. Усе злучэнні унутры сеткі [[Шыфраванне|зашыфраваныя]] [[Крыптаграфічны алгарытм|алгарытмам]] [[RSA]], які забяспечвае свабодны і бяспечны [[файлаабмен]] без рызыкі [[Негалоснае назіранне|праслухоўвання]].<ref>[http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp Waste. Защищенный пиринговый клиент от NullSoft] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011300/http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp |date=25 красавіка 2014 }}</ref> == Гібрыдныя ананімныя сеткі == У гібрыдных сетках існуюць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], ужывальныя для каардынацыі працы, пошуку ці падання інфармацыі аб існуючых машынах сеціва і іх статусе. Гібрыдныя сеткі спалучаюць хуткасць [[Цэнтралізацыя|цэнтралізаваных]] сетак і надзейнасць [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваных]] дзякуючы схемам з незалежнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] індэксацыі, якія [[Сінхранізацыя, інфарматыка|сінхранізуюць]] звесткі паміж сабой. Пры адмове аднаго ці некалькіх [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], сетка працягвае функцыянаваць. === Psiphon === {{main|:en:Psiphon}} '''Psiphon'''<ref>[http://psiphon.ca/ Psiphon | delivering the net]</ref> — «Праект праграмнага забеспячэння дзеля абароны [[Правы чалавека|правоў чалавека]]», распрацаваны ў лабараторыі [[:en:Citizen Lab|Citizen Lab]]{{ref-en}} [[Таронцкі ўніверсітэт|універсітэта Таронта]] пры Цэнтры міжнародных даследванняў Мунка, яваходзячы ў [[:en:OpenNet Initiative|OpenNet Initiative]]{{ref-en}}. Сістэма ўяўляе сабой частку праекту [[:en:Citizen Lab|CiviSec Project]]{{ref-en}} той жа лабараторыі і фінансуецца [[Фонд Сораса|фондам «Адкрытае грамадства»]]. Яго мэта — забяспечыць грамадзян розных краін доступам да інтэрнэт-рэсурсаў, заблакаваных [[Інтэрнэт-цэнзура|сеціўнай цэнзурай]]. У сеціве [[Psiphon]] жыхары краін з вольным [[Інтэрнэт]]ам прадастаўляюць свае камп’ютары для [[хостынг]]у [[проксі-сервер]]аў з [[Шыфраванне|зашыфраваным]] злучэннем, ужывальным грамадзянамі краін з [[інтэрнэт-цэнзура]]й. Доступ ажуццяўляецца праз давераных [[Peer|удзельнікаў]] праекту. Для злучэння сз [[проксі-сервер]]ам ужываюцца ўнікальныя [[вэб-адрас]], [[логін, уліковы запіс|логін]] і [[пароль]], прычым без унясення аніякіх зменаў у наладкі [[браўзер]]у. Аднак, такая працэдура можа ажыццяўляцца толькі даверанымі асобамі, бо адміністратар [[проксі-сервер]]у валодае [[Файл рэгістрацыі|дакументаванай інфармацыяй аб актыўнасці свайго карыстальніка]]. Праграма папярэджвае адміністратара аб зменах у яго ўласнай сетцы, каб ён мог прадаставіць карыстальнікам новыя [[вэб-адрас]]ы. [[Psiphon]] падтрымлівае [[ананім]]ны [[вэб-серфінг]] і [[блогінг]], але не падыходзіць для [[чат]]аў і [[VoIP]]. У далейшым плануецца развіць праект у асобную [[Сацыяльная сетка|сацыяльную сетку]]. === Tor (The Onion Router) === {{main|Tor}} '''Tor'''<ref>[https://www.torproject.org/ Tor: anonymity online]</ref> — найбольш вядома і развітая сярод існуючых ананімных сетак. Карані праекта вядуць у [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|MIT]], а спіс спонсараў уключае [[DARPA]]<ref>[https://www.extremetech.com/extreme/105117-inventing-our-world-darpas-top-inventions/5 Internet anonymity: Tor and onion routing]</ref>, [[:en:Office of Naval Research|ONR]]{{ref-en}}<ref>[https://www.onion-router.net/Archives.html NRL Onion Routing Archives, Test Data, Specs]</ref> і [[Electronic Frontier Foundation]]<ref>{{Cite web |url=https://www.eff.org/torchallenge |title=The EFF Tor Challenge |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424192640/https://www.eff.org/torchallenge |url-status=dead }}</ref>. Сетка не з’яўляецца цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] — існуе 3 цэнтральных [[Сервер каталогаў|серверы каталогаў]], якія захоўваюць падпісаны актуальны спіс [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]] з іх сапраўднымі адрасамі і адбіткамі [[Адкрыты ключ|адкрытых ключоў]] (генеруюцца наноў кожныя 7 дзён), гэта значыць рэгістрацыя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] ажыццяўляецца [[Цэнтралізацыя|цэнтралізавана]]. Два з трох [[Сервер каталогаў|сервераў каталогокаталогаў]] змешчаны ў [[ЗША]], дзе колькасць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], запушчаных энтузіястамі, вышэй, чым у любой іншай краіне. Сама ідэя [[.onion|Onion]] [[Роўтынг|Router]] з’явілася яшчё ў сярэдзіне 1990-х гадоў, але першая практычная рэалізацыя сеткі гэтага тыпу ў рамках праекту [[:en:Free Haven|Free Haven]] пачалася толькі ў 2002 годзе. Так з’явілася першая сетка [[Цыбулевая маршрутызацыя|Onion Routing]]<ref>[https://www.onion-router.net Onion Routing]</ref>, якая складалася толькі з аднаго маршрутызатару, які працаваў на адным з камп’ютараў [[:en:United States Naval Research Laboratory|даследчай лабараторыі ВМС США ў Вашынгтоне]]{{ref-en}}. Як вынік развіцця, з’явілася другое пакаленне гэтай сеткі — праект [[Tor]]. Яго сутнасць у тым, што кліенцкі бок фармуе ланцук з трох адвольна абраных [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]]. Сярод іх ёсць уваходны (entry node) адносна [[Кліент, інфарматыка|кліента]] вузел і выходны (exit node). Сетка [[Tor]] пры гэтым функцыянуе як [[Інтэрнэт-шлюз|шлюз]] паміж [[Кліент, інфарматыка|кліентам]] і вонкавай сеткай. Кожны Tor-сервер «ведае» аб папярэднім яму і наступным, але не болей, а замыкальныя вузлы не ведаюць, хто знаходзіцца на іншым баку [[Канал сувязі|каналу]] і хто ініцыяваў [[злучэнне]]. Адсутнасць лагічнай сувязі паміж адпраўніком і паведамленнем гарантуе надзейную [[ананім]]насць. Акрамя таго, такая схема робіць бессэнсоўным [[Аналізатар трафіка|перехват трафіка]]<ref>[https://jmiller.uaa.alaska.edu/cse465-fall2011/papers/syverson2003.pdf Onion Routing for Resistance to Traffic Analysis]{{Недаступная спасылка}}</ref> на баку [[ISP]], бо [[правайдар]] «бачыць» толькі плыню шыфратэксту, якая складаецца з [[IP-пакет|пакетаў]] сталай даўжыні. З кожным пераданым [[IP-пакет|пакетам]], уключаючы саму каманду адкрыцця [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], асацыюецца [[Сіметрычны шыфр|сіметрычны ключ шыфравання]] і [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатар]] наступнага вузла [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]]. Гэтыя звесткі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] паслядоўна [[Адкрыты ключ|адкрытымі ключамі]] ўсіх абраных [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], пачынаючы з апошняга, ствараючы структуры, званыя «цыбулямі» (onions). Для міжсерверных камунікацый выкарыстоўваецца [[TLS]]. Створаныя ланцугі кожныя 10 хвілін берабудоўваюцца такім чынам, што праз кожны [[вузел сеткі]] праходзіць абмежаваны аб’ём трафіку ад кожнага [[Кліент, інфарматыка|кліента]]. Для кожнага наноў створанага ланцуга [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] генеруецца новы [[Крыптасістэма з адкрытым ключом|сеансавы ключ]], а для супрацьдзеяння [[Хакерская атака|атакам]] [[Аналізатар трафіка|аналізу трафіка]] блок даных мае сталы памер 512 [[байт]]<ref>{{Cite web |url=https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt |title=Tor Protocol Specification |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=5 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141005093349/https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt |url-status=dead }}</ref>. «Цыбуліна» можа змяшчаць звесткі, патрэбныя для ўсталёўкі зваротнага [[Канал сувязі|канала]] — двухбаковых [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]]. Функцыянуючы на ўзроўні [[TCP]] і перасылаючы толькі легітымныя струмені, [[Tor]] прадастаўляе надзейны [[Транспартны ўзровень|транспарт]] для [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладных праграм]] пасродкам [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[SOCKS]]<ref>{{Cite web |url=https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt |title=Tor’s extensions to the SOCKS protocol |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424193104/https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt |url-status=dead }}</ref>. Калі ж карыстальнік утрымлівае ўласны [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] сеціва [[Tor]], то адрозніць стваральны ім [[сеціўны трафік|трафік]] ад трафіку, які праходзіць праз яго [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] ад іншых [[Кліент, інфарматыка|кліентаў]] немагчыма. [[Кампраментацыя (крыптаграфія)|Кампраментацыя]] ж аднаго ці некалькіх [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервераў]] ланцуга да страты [[ананім]]насці ці [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] не вядзе. === Virtual Private Network === {{main|VPN}} '''VPN''' — віртуальныя прыватныя сеткі, арганізаваныя ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], які створаны праз [[Інтэрнэт]]. VPN-злучэнне складаецца з [[Канал сувязі|канала]] тыпу [[пункт-пункт]], якое мае на ўвазе сувязь паміж двума камп’ютарамі, так званымі [[Peer]]'амі. Кожны [[Peer|пір]] адказвае за [[шыфраванне]] інфармацыі перад уваходам у [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэль]] і іх расшыфроўку на выхадзе. Хоць [[VPN]] заўсёды ўсталёўваецца паміж двума пунктамі, кожны [[Peer|пір]] можа ўсталёўваць дадатковыя [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] з іншымі вызламі, прычым для ўсіх іх [[peer|пір]] на баку [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервера]] можа быць адным і тым жа. Гэта магчыма дзякуючы таму, што вузел можа [[Шыфраванне|шыфраваць]] і расшыфроўваць інфармацыю ад імя ўсёй сеткі. У гэтым выпадку вузел [[VPN]] завецца VPN-шлюзам, з якім карыстальнік усталёўвае [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне]] і атрымлівае доступ у сеціва за ім, званае даменам [[Шыфраванне|шыфравання]]. Кожны раз, калі [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне сетак]] абслугоўваюць два VPN-шлюзы, выкарыстоўваецца [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляванне]]. Гэта значыць, што [[Шыфраванне|шыфруецца]] ўвесь [[IP-пакет]], пасля чаго да яго дадаецца новый загаловак, які змяшчае [[IP-адрас]]ы двух VPN-шлюзаў, якія пабачыць [[сніфер]] пры перахопе [[сеткавы трафік|трафіку]]. Такім чынам, немагчыма вызначыць камп’ютар-крыніцу ў першым дамене [[Шыфраванне|шыфравання]] і камп’ютар-атрымальнік у другім.<ref>[http://onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/FreeBSD_Basics.html VPNs and IPSec Demystified] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219092740/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/freebsd_basics.html |date=19 лютага 2014 }}</ref> == Вузкаспецыялізаваныя ананімныя сеткі == === Java Anonymous Proxy === {{main|:en:Java Anon Proxy}} '''JAP'''<ref>[https://anon.inf.tu-dresden.de/ JAP — ANONYMITY & PRIVACY]</ref> — йн жа '''AN.ON''' і '''JonDonym''' — прызначаны для [[ананім]]ізацыі толькі [[HTTP]], гэта значыць вэб-трафіку. Хоць само [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] падтрымлівае і [[SOCKS]], распрацоўшчыкі аргументуюць падтрымку сваімі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] толькі [[HTTP]] высокімі разакамі злоўжыванняў. Перасылка [[сеціўны трафік|трафіку]] адбываецца ў [[HTTPS|зашыфраваным выглядзе]] праз фіксаваны каскад мікс-сервераў: карыстальнік не мае магчымасці збудаваць адвольны ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Перавага гэтага падыхода ў тым, што так прасцей дасягнуць той «крытычнай масы» карыстальнікаў, якая гарантуе высокую ступень [[ананім]]насці, а таксама большай хуткасці серфінгу, якая ў JAP значна вышэй, чым у цалкам [[Размеркаваная сістэма|размеркаваных сетак]]. Акрамя такго, пакаолькі крыстальнік не служыць у дадзеным выпадку канчавым звяном ланцугу, то ён абаронены ад замаху з боку асоб, якія жадаюць завалодаць звесткамі. [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|Кампраметацыя]] [[ананім]]насці [[Кліент, інфарматыка|кліента]] JAP немагчыма без [[Аналізатар трафіку|перахопу]] усяго ўваходнага і выходнага [[сеткавы трафік|трафіку]] ўсіх вузлоў каскаду і іх судзеяння з мэтай расшыфроўкі [[IP-пакет|пакетаў]]. З траўня 2005 года JAP умее выкарыстоўваць [[вузел сеткі|вузлы сеткі]] [[Tor]] у якасці каскаду для [[ананім]]ізацыі HTTP-трафіка. Гэта адбываецца аўтаматычна ў тым выпадку, калі ў наладках [[браўзер]]а абраны [[SOCKS]], а не HTTP-проксі. JAP гарантуе [[шыфраванне]] [[сеціўны трафік|трафіка]] ад [[Кліент, інфарматыка|кліента]] да каскада JAP-сервераў, але не выконвае даданне [[IP-пакет|пакетаў]] да сталага памеру, чаго загадзя недастаткова для супрацьстаяння [[Хакерская атака|атакам]], заснаваным на [[Аналізатар трафіка|аналізе трафіку]]. Поўная [[Таямніца сувязі|канфідэнцыйнасць перадаваных звестак]] дасягаецца толькі ў выпадку дадатковага [[Шыфраванне|шыфравання]] на верхніх узроўнях з дапамогай такіх [[Пратаколы перадачы даных|пратаколаў]], як [[SSL]]. З другой паловы 2006 года ў рамках JAP вырашана прадастаўляць платны прэміум-сэрвіс, бо праект страціў крыніцу фінансавання. Праграма распрацавана ў Германіі, каскад JAP-сервераў змешчаны таксама там. Вядомы выпадак [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|кампраметацыі]] сеткі нямецкай [[спецслужба]]й [[Bundeskriminalamt|Бундэскрыміналамт (BKA)]]. Яе патрабаваннем у рэалізацыю JAP распрацоўшчыкамі быў убудаваны [[бэкдор]], а карыстальнікам настойліва параілі правесці абнаўленне [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]]. Неўзабаве суд прызнаў дзеянні [[BKA]] нелігітымнымі і [[Бэкдор|патаемны ход]] з кода JAP быў ухілены. === Mixminion === {{main|Mixminion}} '''Mixminion'''<ref>[https://www.mixminion.net/ Mixminion: A Type III Anonymous Remailer]</ref> — распрацаваная ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт в Берклі|універсітэце Берклі]] сістэма [[ананім]]най [[email|электроннага ліставаня]]. Гэтая сетка з часоў свайго стварэння спазнала змену некалькіх пакаленняў. Так, рэалізацыя першага пакалення (type 0) складалася з аднаго паштовага [[проксі-сервер]]а, які выдаляў з загалоўкаў інфармацыю, якая б дазваляла ідэнтыфікаваць адпраўніка. У цяперашні час выкарыстоўваюцца сеткі другога пакалення (type 2) — Mixmaster<ref>[http://mixmaster.sourceforge.net Mixmaster]</ref> — і адбываецца актыўнае развіцце трэцяга (type 3) — [[Mixminion]]. У сетцы type 3 кожнае паведамленне разбіваецца на некалькі фрагментаў сталай даўжыні і для кожнага з іх абіраецца свой ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Тэрмін жыцця [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] абмежаваны, з адпраўніком асацыяваны [[Шыфраванне|зашыфраваны]] [[псеўданім]], па якім ён можа атрымаць адказ. == Спыненыя праекты ананімны сетак == === Emerging Network To Reduce Orwellian Potency Yield === {{main|Энтрапія, сетка}} '''ENTROPY'''<ref>[https://web.archive.org/web/20080704041351/http://entropy.stop1984.com/en/home.html Entropy Homepage (WWW)] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 4 ліпеня 2008)</ref> — [[ананім]]ная [[файлаабменная сетка]], устойлівая да [[Інтэрнэт-цэнзура|інтэрнэт-цынзуры]]. Уяўляе сабой [[Размеркаваная сістэма|размеркаванае]] [[Content repository|сховішча звестак]], падобнае сваёй структурай на [[Freenet]]. Распрацоўка была спынена 9 ліпеня 2004 года з-за сумневаў у эфектыўнасці ўжываных [[алгарытм]]аў. === Invisible IRC Project === {{main|Invisible IRC Project/Proxy}} '''IIP'''<ref>{{Cite web |url=http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |title=Invisible IRC Project |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=18 мая 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518155407/http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |url-status=dead }}</ref> — праект [[ананім]]ізацыі [[IRC]], шырока ўжываны ў якасці дадатку для [[онлайн]]авых стасункаў у [[Freenet]]. Зачынены ў [[2004]] годзе пасля сапсавання [[Апаратнае забеспячэнне|апаратнага забеспячэння]] сеткі. === Peek-A-Booty === '''Peekabooty'''<ref>[https://web.archive.org/web/20060425233138/http://www.peek-a-booty.org/ Peekabooty] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 25 красавіка 2006)</ref> — распрацаваны двума энтузіястамі з [[:en:Cult of the Dead Cow|Cult of the Dead Cow]]{{ref-en}} і прэзентаваная ў 2002 г. на канферэнцыі [[:en:CodeCon|CodeCon]]{{ref-en}} [[ананім]]ная [[пірынгавая сетка]]. Праект разлічваў на падтрымку «глабальна думаючых і лакальна дзеючых» добраахвотнікаў, якім патрэбна было сцягнуць і ўсталяваць кліентскую праграму, дзеючую ў фонавым рэжыме як [[срынсэйвер]]. Для ўжывання сеткі карыстальнікам у краінах з [[інтэрнэт-цэнзура]]й патрабавалася толькі ўказаць уваход у Peekabooty як [[проксі]] для свайго [[браўзер]]а. Запыты на забароненыя сайты праходзілі праз машыны добраахвтнікаў, прычым машыны кожны раз абіраліся выпадковым чынам. [[Ананім]]насць забяспечвалася дзякуючы запыту даных без указання [[Сеткавы адрас|сеткавага адраса]] крыніцы запыту, які камп’ютары перадаюць ланцугом, захоўваючы толькі адрас папярэдняй машыны. Для абароны ад праслухоўвання Peekabooty [[Шыфраванне|шыфраваў]] звесткі, маскіруючы іх пад аперацыю [[Электронная камерцыя|электроннай камерцыі]] з выкарыстаннем [[Сеткавы пратакол|пратаколу]] [[HTTPS]]. Праект так і не выйшаў са стадыі [[Бэта-тэставанне|бэта-тэставання]]. === BitBlinder === {{main|:en:Bitblinder}} '''BitBlinder'''<ref>[https://bitblinder.com/ bitblinder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100105085910/http://bitblinder.com/ |date=5 студзеня 2010 }}</ref> — тэхналогія, якая дапамагала сцягваць файлы з [[Файлаабменныя сеткі|файлаабменных сетак]] цалкам [[ананім]]на і без дадатковых выдаткаў. З яе дапамогай усе запыты і звесткі перадаваліся ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе праз ланцуг пасярэднікаў, якія нічога не ведалі аб крыніцы і змесце запыта, забяспечваючы поўную абарону [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[IP-адрас]]оў кліентаў. Фактычна, модуль BitBlinder выступаў у якасці асабістага [[торэнт-трекер]]а для [[ананім]]ных звестак, у якім кожны з жадаючых дамагчыся прыватнасці павінен быў [[ананім]]ізаваць пэўны аб’ём звестак для іншых удзельнікаў сеткі. Для абароны [[IP-адрас]]у кожны запыт карыстальніка BitBlinder перадаваўся праз некалькі прамежкавых вузлоў, перш чым дасягаў патрэбнага адраса. Кожны прамежкавы вузел пры гэтым атрымліваў толькі адрас наступнага вузла ў ланцугу, але не адрас крыніцы запыта, прычым адсачыць плыні звестак было вельмі складана для любога ўдзельніка сеткі. Тэхналогія BitBlinder падыходзіла не толькі для [[торэнт]]-сетак, але і для звычайнага прагляду [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. Напрыклад, з яе дапамогай можна было ўтойваць гісторыю прагледжаных старонак ад [[Негалоснае назіранне|вонкавых назіральнікаў]], а таксама выходзіць на патрэбныя сайты праз [[Кантэнт-фільтр|фільтры карпаратыўных сетак]]. Тэхналогія BitBlinder з’яўлялася [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавай]] (праграма напісана на [[Python (мова праграмавання)|Python]]). Для ўключэння ў сетку [[ананім]]ізацыі патрабавалася рэгістрацыя.<ref>[https://forum.antichat.ru/thread132309.html Технология BitBlinder]</ref> Праект спыніў сваё існаванне ў 2012 годзе. === Veiled === '''Veiled'''<ref>[http://darkreading.com/security/encryption/showArticle.jhtml;jsessionid=J2BTCVHUSWTKGQSNDLPCKH0CJUNN2JVN?articleID=217801293 Researchers Build Anonymous, Browser-Based 'Darknet']{{Недаступная спасылка}}</ref> — тэхналогія для абароненаха абмена звесткамі з ужываннем толькі [[браўзер]]а з падтрымкай стандарту [[HTML 5]]. Яе асноўная мэта — [[ананім]]ны прагляд [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] і бяспечныя зносіны ў [[онлайн]]е аніякай [[Інтэрнэт-цэнзура|цэнзуры]] ці [[Негалоснае назіранне|маніторынгу]]. Сістэма не патрабуе ўсталёўкі — [[Кліент, інфарматыка|кліент]] наўпрост адчыняе спецыяльны [[PHP]]-файл на [[вэб-сервер]]ы, загружае пэўны набор сцэнароў на [[JavaScript]], а потым тэхналогія ўтойвае ўсі дзеянні карыстальніка ад [[Аналізатар трафіку|сродкаў кантролю]]. Тэхналогія Veiled выкарыстоўвае стандартныя [[вэб-сервер]]ы, на якіх змяшчаюцца фрагменты файлаў, што падтрымліваюць працу сістэмы. Іншымі словамі, замест наўпроставага ўзаемадзеяння паміж удзельнікамі сеткі ўжываецца ланцуг паўтаральнікаў запыта — [[браўзер]] аднаго карыстальніка перадае свой запыт на сайт з падтрымкай Veiled, гэты сайт перадае запыт далей па ланцугу, пакуль не дасягне патрэбнай старонкі, а гэтая старонка трапіць карыстальніку назад праз ланцуг сцягнуўшых яе [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] Veiled.<ref>[http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php Researchers to Debut "Veiled, " the Darknet Powered by a Web Browser] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090717054646/http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php |date=17 ліпеня 2009 }}</ref> Праект так і не меў практычнага ўвасаблення. == Атакі на ананімныя сеткі == {{таксама|Аддаленыя сеціўныя атакі}} У агульным выпадку бяспека ананімнай сеткі прама прапарцыйна колькасці вузлоў-удзельнікаў сеткі. Паляпшэнне [[Раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне|раўнамернасці статыстычнага размеркавання]] вузлоў таксама з’яўляецца дзейнай мерай супраць шматлікіх тыпаў [[Хакерская атака|атак]]. Улічваючы аматарскі характар ананімных сетак, галоўным каталізатарам іх развіцця з’яўляецца ступень даверу і супрацоўніцтва карыстальнікаў. Давер да сістэм такога класу магчымы толькі пры ўмове публічнасці крынічнага коду, асноватворных пратаколаў і праектнай дакументацыі. Аднак даследванні паказваюць, што нават у [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] руху [[Open Source]] могуць працяглы час заставацца незаўважнымі пакінутыя прафесіяналамі [[Бэкдор|патаемныя хады]],<ref>[http://www.securitylab.ru/news/383664.php Обнаружена опасная уязвимость в ядре Linux]</ref> у сувязі з чым надзвычай важная роля даследванняў экспертаў-аналітыкаў і [[Крыпталогія|крыптолагаў]]. === Таймінг-атака === {{main|Атака па часе}} Падрабязнае апісанне гэтай [[Хакерская атака|атакі]] было апублікавана даследчыкамі з [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэту]]. Яе сутнасць у тым, што ў сетках з малым часам чакання магчыма карэляцыя часу праходжяння [[IP-пакет|пакетаў]] з мэтай вызначэння рэальнай крыніцы звестак. Дзеля ажыццяўлення дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] патрэбна кантраляваць пэўныя часткі сеткі — западозраныя выхады ананімных сетак і вузлы, падазроныя ў [[ананім]]най перадачы даных, альбо толькі ўваходы і выхады ананімных сетак. Шанцы атакуючыга на поспех пры ўжыванні дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] могуць быць павялічаны, калі ў яго ёсць доступ да [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], да якога далучаецца [[ананім]]ны карыстальнік. Атакуючы можа, напрыклад, прымусіць [[вэб-сервер]] дасылаць [[браўзер]]у звесткі з пэўнымі затрымкамі (напрыклад, выставіўшы розныя інтэрвалы затрымак для адказу [[вэб-сервер]]а на запыты індэкснай старонкі, выяваў і табліц стыляў). Гэта дазволіць выявіць у [[Шыфраванне|зашыфраваным]] [[сеціўны трафік|трафіку]] ананімнай сеткі «шаблоны» затрымак і, такім чынам, з пэўнай верагоднасцю адказаць на пытанне аб прыналежнасці выходзячага [[сеціўны трафік|трафіка]] ананімнай сеткі да «падазронага» карыстальніка. Метады абароны ад таймінг-атакі уключаюць унясенне зменных затрымак у характар інфармацыйнага абмену, перамешванне і аб’яднанне паведамленняў, перасылку іх блокамі фіксаванага памеру. === Атака на адбіткі === Атакуючы можа стварыць вялікую базу звестак папулярных [[вэб-сайт]]аў, якая будзе змяшчаць у сябе пэўныя параметры індэксных старонак (напрыклад, памер галоўнай старонкі ў байтах). Гэта дазволіць «адгадаць» сайт, які наведвае карыстальнік, шляхам аналізу колькасці перададзенага на ўваходны вузел ананімнай сеткі [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[сеціўны трафік|трафіка]]. === Асацыяцыя ананімнага і псеўданімнага трафіка === Атакуючы можа асацыяваць [[ананім]]ны [[сеціўны трафік|трафік]] з «падазраваным» вузлом у пэўных выпадках. Напрыклад, [[Tor]] накіроўвае ўсе злучэнні, створаныя ў пэўным часовым прамежку, у адзін ланцуг вузлоў. Такім чынам, можна асацыяваць псеўданімныя злучэнні з [[ананім]]нымі, калі яны былі створаны амаль адначасова. Напрыклад, пры адначасовай адсалцы файла [[Пратаколы перадачы даных|пратаколам]] [[FTP]] з [[ананім]]ным злучэннем і [[ICQ]] з псеўданімным злучэннем будзе ўжыты той жа ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] сеткі [[Tor]] і адзіны выходны вузел. У гэтым выпадку атакуючы можа здагадацца, што абодва злучэнні былі здзейснены з аднаго камп’ютара і паспрабаваць атрымаць дадатковую інфармацю аб карыстальніку, які перадае файл, напрыклад праз нумар [[ICQ]]. === Атака на TCP timestamp === [[Хакерская атака|Атака]] складаецца ў тым, што значэнне [[TCP]] [[timestamp]] змяняецца на фіксаваную велічыню за адзінку часу і ў большасці выпадкаў адрозніваецца ў двух розных камп’ютараў. Атакуючы можа [[Аналізатар трафіка|праслухоўваць трафік]] VPN-сэрвісу і запісваць перададзеныя значэнні TCP timestamp. Паколькі [[VPN]] ажыццяўляе перадачу [[IP-пакет]]аў, то сістэма, якая стварыла VPN-злучэнне, будзе перадаваць TCP timestamp у [[Інкапсуляцыя, касп'ютарныя сеткі|інкапсуляваных]] [[IP-пакет|пакетах]]. Аналагічная [[Хакерская атака|атака]] магчыма і на прыхаваныя [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] сеціва [[Tor]]. У гэтым выпадку ў ананімнай сецы перадаюцца толькі [[TCP]] даныя, аднак «доследны» вузел можа перадаваць TCP timestamp, напрыклад, у злучэннях праз [[Лакальная сетка|лакальнай сетцы]]. [[Хакерская атака|Атака]] палягае ў тым, што можна выклікаць пэўныя адхіленні ў значэннях лічыльнікаў TCP timestamp (напрыклад, шляхам [[DoS-атака|DoS-атакі]]). Ужывальнасць дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] на прыхаваныя [[Веб-сэрвіс|сэрвісы]] [[Tor]] да гэтага часу пад пытаннем. === Іншыя атакі === Існуе мноства іншых [[Хакерская атака|атак]], якія скіраваны на пэўныя праграмы, якія ўжываюць ананімнае сеціва. Напрыклад: * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у карыстальніка праз выкананне ў яго [[браўзер]]ы [[Java-аплет]]аў і [[Adobe Flash|Flash]], альбо выкананне патрэбнага кода праз эксплуатацыю пэўных [[Уразлівасць (камп’ютарная бяспека)|уразлівасцяў]] [[браўзер]]а; * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у праз запыт прамога злучэння ў [[Пратаколы перадачы даных|пратаколах]] [[OSCAR, пратакол|Oscar]], [[MRIM]], [[MSN]] і інш. == Гл. таксама == * [[Ананімайзер]] * [[Вэб-проксі]] * [[Абарона персанальных звестак]] * [[Інтэрнэт-цэнзура]] * [[Інфармацыйная бяспека]] * [[Крыптаанархізм]] * [[Адкрыты проксі]] * [[Проксі-сервер]] * [[Рэмейлер]] * [[Свабода слова]] * [[Таямніца сувязі]] * [[Спіс праграм камп’ютарнага сачэння і радыёэлектроннай выведкі па краінам]] {{зноскі|2}} == Навуковыя працы == * {{кніга|аўтар=Andrei Serjantov |загаловак=On the anonymity of anonymity systems |адказны= |спасылка=https://www.cl.cam.ac.uk/techreports/UCAM-CL-TR-604.pdf |месца=[[United Kingdom]] |выдавецтва=[[Department of Computer Science and Technology, University of Cambridge|Computer Laboratory, University of Cambridge]] |год=2004 |том= |старонак=162 |старонкі= |isbn=}} * {{кніга |аўтар=Ryan Michael Craven |загаловак=Traffic Analysis of Anonymity Systems |адказны=Richard R. Brooks, Timothy Burg, Christopher Griffin |спасылка=http://etd.lib.clemson.edu/documents/1285776987/Craven_clemson_0050M_10692.pdf |месца=[[USA]] |выдавецтва=[[:en:Clemson University Graduate School|Graduate School of Clemson University]] |год=2010 |том= |старонак=85 |старонкі= |isbn= }}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://www.anonymous-p2p.org/ Anonymous P2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050406053546/http://www.anonymous-p2p.org/ |date=6 красавіка 2005 }} * [http://www.ifap.ru/pr/2013/130416a.htm Настольная кніга кібердысідэнта: выданне для грамадзян і патрыётаў] * [https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj Сеціўная ананімнасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160323071157/https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj |date=23 сакавіка 2016 }} * [https://www.howtobypassinternetcensorship.org/ru.html Как Обойти Интернет Цензуру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120106185116/http://howtobypassinternetcensorship.org/ru.html |date=6 студзеня 2012 }} * [http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ Как посещать заблокированные сайты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100605025743/http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ |date=5 чэрвеня 2010 }} * [http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf Какова цена анонимности в Сети] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011139/http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xmarks.com/topic/darknet Darknet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130122043342/http://www.xmarks.com/topic/darknet |date=22 студзеня 2013 }} * [https://plus.google.com/communities/104253064892524682250 Deep Web] * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html Анонимный серфинг. Часть 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011021/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html Анонимный серфинг. Часть 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425005824/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp За гранью невидимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116224503/http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp |date=16 лістапада 2012 }} * [http://forum.dobroe.ru/index.php?showtopic=19603 Сетевой камуфляж] * [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&chrome=true&srcid=0B4rs5c-vL7KfMTYyMDBhODAtZDg3YS00ZmUxLTg5ZDMtMmMyYWZhNTFkMGRi&hl=ru Скрытое использование сети Интернет]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.securitylab.ru/contest/349471.php Пробив анонимности] {{Спосабы выхаду ў Інтэрнэт}} {{Механізмы бяспекі ў Інтэрнэце}} {{Ананімныя сеткі}} [[Катэгорыя:Ананімныя сеткі| ]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі]] [[Катэгорыя:Сувязь]] rk0rb0cv92u9j5zboba1mf75am76dyl 100 193297 5175000 5174222 2026-08-03T15:51:12Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5175000 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі|2026-08-03T14:33:51Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Паратырэоідны гармон|2026-07-31T07:52:50Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Парашчытападобныя залозы|2026-07-31T07:22:31Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Падстраўнікавы сок|2026-07-30T13:40:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Генры Джон Эльвез|2026-07-30T13:12:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падснежнік беласнежны|2026-07-30T12:59:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падснежнік (Амарылісавыя)|2026-07-30T12:48:31Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падкорнік бярозавы|2026-07-29T11:30:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падкорнік хваёвы|2026-07-29T11:20:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падкорнікі|2026-07-29T11:02:39Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Archon|2026-07-29T08:26:54Z|Emilia Noah}} {{Новы артыкул|Паддубічы|2026-07-28T11:34:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Падвід|2026-07-28T09:53:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пагонічы|2026-07-27T12:00:02Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арэхавыя|2026-07-26T15:35:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вялікі Лес (балота)|2026-07-24T13:01:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Грычын|2026-07-24T12:52:59Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганянскае балота|2026-07-24T12:48:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганафоры|2026-07-24T12:38:47Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> bg8mqvsn484hasabc0tenfkg4t4v9ge 0 195133 5175043 4371752 2026-08-03T18:04:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175043 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Алімпійскі камітэт Швецыі |альтэрнатыўная = Sveriges Olympiska Kommitté |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = [[МАК]] |тып_цэнтра = Штаб-кватэра |цэнтр = {{SWE}}, [[Стакгольм]] |тып = [[Нацыянальны алімпійскі камітэт]] |мовы = |пасада_кіраўніка1 = Старшыня |імя_кіраўніка1 = {{не перакладзена 3|Стэфан Ліндэберг||sv|Stefan Lindeberg}} |пасада_кіраўніка2 = Генеральны сакратар |імя_кіраўніка2 = {{не перакладзена 3|ЛиндбергГуніла Ліндберг||sv|Gunilla Lindberg}} |заснавальнік 1 = |падзея_заснавання1 = Утвораны |дата_заснавання1 = [[1913]] |падзея_заснавання2 = Зарэгістраваны |дата_заснавання2 = [[1913]] |сайт = www.sok.se |заўвага1 = |заўвага2 = }} '''Алімпійскі камітэт Швецыі''' ({{lang-sv|Sveriges Olympiska Kommitté}}) — арганізацыя, якая прадстаўляе [[Швецыя|Швецыю]] ў міжнародным алімпійскім руху. Заснавана і зарэгістравана ў МАК у [[1913]] годзе.<ref>[http://www.olympic.ru/ru/noc_europe.asp Нацыянальныя Алімпійскія Камітэты.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090413025108/http://www.olympic.ru/ru/noc_europe.asp |date=13 красавіка 2009 }}{{ref-ru}}</ref> Штаб-кватэра размешчана ў [[Стакгольм]]е. З'яўляецца членам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|МАК]], [[Еўрапейскія алімпійскія камітэты|ЕАК]] і іншых міжнародных спартыўных арганізацый.<ref name="olympic.org">[http://www.olympic.org/content/National-Olympic-Committees/Sweden/ Sweden.]{{ref-en}}</ref> Ажыццяўляе дзейнасць па развіцці спорту ў Швецыі.<ref>[http://www.sok.se/inenglish.4.18ea16851076df63622800010832.html The Swedish Olympic Committee.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100203045315/http://www.sok.se/inenglish.4.18ea16851076df63622800010832.html |date=3 лютага 2010 }}{{ref-en}}</ref> == Алімпійскія гульні ў Швецыі == Швецыя атрымала права правядзення [[Летнія Алімпійскія гульні 1912|летняй Алімпіяды ў 1912 годзе ў Стакгольме]].<ref>[http://www.sok.se/inenglish/olympichistory.4.3f924c4e116612f8d0e80004690.html The history of Swedish Olympic Committee.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101201224941/http://www.sok.se/inenglish/olympichistory.4.3f924c4e116612f8d0e80004690.html |date=1 снежня 2010 }}{{ref-en}}</ref> == Гл. таксама == * [[Швецыя на Алімпійскіх гульнях]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.sok.se/ Афіцыйны вэбсайт Алімпійскага камітэта Швецыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200817174657/https://sok.se/ |date=17 жніўня 2020 }}.{{ref-sv}}{{ref-en}} {{Еўропа паводле тэм|Алімпійскі камітэт}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя алімпійскія камітэты|Швецыя]] [[Катэгорыя:Швецыя на Алімпійскіх гульнях]] deusuaorlzxdjdl1q26wpa1mmgs3qcb 0 196685 5175249 5156244 2026-08-04T09:11:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175249 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аслан (Халід) Аліевіч Масхадаў |арыгінал імя = {{lang-ce|Масхадан Іаьлин кІант Аслан (Халид)}} |выява = Aslan Maskhadov.jpg |апісанне выявы = |пасада = {{нп5|Кіраўнікі Чачні пасля 1991 года|Прэзідэнт Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|ru|Руководство Чечни после 1991 года}} |парадак = 2 |сцяг = Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|30px |перыядпачатак = [[12 лютага]] [[1997]] |перыядканец = [[27 студзеня]] [[2002]]<ref>«Законныя паўнамоцтвы Масхадава як абранага прэзідэнта Чачэнскай Рэспублікі канчаюцца 27 студзеня 2002 года. Але ў нас ваеннае становішча, і паўнамоцтвы можна працягнуць… Парламент працягне яго паўнамоцтвы» ([[Зелімхан Абдулмуслімавіч Яндарбіеў|Зелімхан Яндарбіеў]]) [http://www.vremya.ru/2001/230/4/17592.html].</ref>{{efn|Тэрмін паўнамоцтваў Аслана Масхадава як прэзідэнта Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя (ЧРІ) фармальна кончыўся 26 студзеня 2002 года. Ён быў выбраны 26 студзеня 1997 года і па дзеючай тады канстытуцыі ЧРІ павінен была займаць гэту пасаду пяць гадоў<ref>[https://web.archive.org/web/20020429170943/http://www.smi.ru/text/02/01/26/15862.html Масхадаў больш не прэзідэнт Чачні. Нават фармальна]</ref>.}}, 2003 год{{efn|У 2003 годзе прайшоў рэферэндум па канстытуцыі Чачні і выбары прэзідэнта Чачні, на якіх перамог Ахмат Кадыраў. Можна сцвярджаць, што «Масхадаў стаў нелегітымны пасля рэферэндуму»<ref>[http://www.ng.ru/regions/2003-04-14/9_kadyrov.html]</ref>. Незадоўга да прэзідэнцкіх выбараў [[Ахмат Кадыраў]] заяўляў, што пасля іх «ніхто ў свеце не зможа зваць Масхадава прэзідэнтам нават неіснуючай Ічкерыі»<ref>[http://www.gazeta.ru/2003/07/28/kadyrovcyugr.shtml «Газета.Ru», 28.07.03]</ref>.}}, са смерцю [[8 сакавіка]] [[2005]] года |папярэднік = [[Зелімхан Абдулмуслімавіч Яндарбіеў|Зелімхан Яндарбіеў]] (''в. а.'') |пераемнік = {{нп5|Абдул-Халім Абусаламавіч Садулаеў|Абдул-Халім Садулаеў|be-x-old|Абдул-Халім Садулаеў}} ''(у ЧРІ, з 08.03.2005)'',<br />[[Якуб Дэніеў]] (''пераход улады да часовай адміністрацыі ЧР з 29.11.1999''<ref>[http://old.cry.ru/text.shtml?199911/19991129145437.inc Масхадаў пакінуў Грозны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131217022945/http://old.cry.ru/text.shtml?199911%2F19991129145437.inc |date=17 снежня 2013 }}</ref>) |дзеці = '''сын:''' Анзор<br /> '''дачка:''' Фаціма |адукацыя = Тбіліскае вышэйшае артылерыйскае вучылішча<br /> Ленінградская ваенна-артылерыйская акадэмія імя М. І. Калініна |пахаваны = месца пахавання невядома<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_4473000/4473653.stm Масхадава пахавалі ў безназоўнай магіле]</ref> |веравызнанне = [[іслам]] [[суніты|суніцкага толку]] |гады службы = ([[1969]]—[[1992]]) |прыналежнасць = {{Сцяг|СССР}}, затым {{Сцяг ЧРІ}} |род войскаў = |званне = {{СССР, Палкоўнік}} (1986) <br />[[генерал арміі]] ЧРІ <br />Генералісімус ЧРІ (пасмяротна) |бітвы = [[Падзеі ў Вільні (1991)]] Баявыя дзеянні супраць узброеных атрадаў антыдудаеўскай апазіцыі <br /> [[Першая чачэнская вайна]]: * {{нп5|Штурм Грознага сіламі Часовага савета||ru|Штурм Грозного силами Временного совета}} * {{нп5|Штурм Грознага (1994—1995)||ru|Штурм Грозного (1994—1995)}} * {{нп5|Напад баевікоў на Грозны (сакавік 1996)|Рэйд на Грозны (1996)|ru|Нападение боевиков на Грозный (1996)}} * {{нп5|Баі за Грозны (1996)|Аперацыя «Джыхад»|ru|Летні наступ у Ічкерыі (1996)}} {{нп5|Міжваенны крызіс у Ічкерыі||ru|Межвоенный кризис в Ичкерии}}{{efn|На баку ўмераных нацыяналістаў}} <br /> [[Другая чачэнская вайна]]: * {{нп5|Бітва за Шатой (2000)||ru|Сражение за Шатой (2000)}} |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 2 ступені}}{{!}}{{!}}{{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 3 ступені}}{{!!}}{{Медаль 60 гадоў Узброеных Сіл СССР}}{{!!}}{{Медаль 70 гадоў Узброеных Сіл СССР}}{{!!}}{{Медаль За бездакорную службу 3 ступені}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн «Гонар Нацыі»}} {{!}}{{!}} {{Ордэн «Гонар Нацыі»}} {{!}}} }} '''Асла́н (Халід) Аліевіч Масха́даў''' ({{lang-ce|Масхадан Іаьлин кІант Аслан, Халид}}; {{ВД-Прэамбула}}) — ваенны і дзяржаўны дзеяч [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|непрызнанай]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя (ЧРІ)]]. У пачатку 1990-х браў удзел у стварэнні {{нп5|Узброеныя фармаванні Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|ўзброеных сіл ЧРІ|ru|Вооружённые формирования Чеченской Республики Ичкерия}} і кіраваў баявымі дзеяннямі баевікоў супраць федэральных сіл; са студзеня [[1997]] па сакавік [[2005]] — [[Кіраўнікі Чачні пасля 1991 года|прэзідэнт ЧРІ]]. Забіты 8 сакавіка 2005 года падчас спецаперацыі [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]]<ref name="boevikdead">[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=552963 Убит Аслан Масхадов] // «[[Коммерсантъ]]», № 40 (3124) от 09.03.2005</ref><ref>[http://www.rian.ru/spravka/20050309/39499470.html Уничтоженные чеченские боевики. Справка] // [[РИА «Новости»]], 9 марта 2005</ref>. У 1969 годзе паступіў на вучобу ў [[Тбіліскае вышэйшае артылерыйскае вучылішча]]. Далей служыў у савецкім войску, як у самім [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], так і за яго межамі (у [[Венгрыя|Венгрыі]]). Быў начальнікам штабу і ракетных войскаў Віленскага [[гарнізон]]а, якім загадваў беларускі [[генерал]] [[Валерый Дзмітрыевіч Фралоў|Валерый Фралоў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Аляксандр Тамковіч]].|загаловак=Генерал Валерый Фралоў|спасылка=http://www.novychas.info/asoba/hienieral_valieryj_fralou|выданне=[[Новы Час|Новы час]]|тып=[[газета]]|год=9 мая 2013|нумар=[http://www.novychas.info/uploads/userfiles/files/2013/nch_2013_18.pdf 18 (339)]|старонкі=4|issn=2218-2244}}</ref>. Браў удзел у паходзе на віленскае тэлебачанне ў [[1991]] годзе. Выйшаў у адстаўку ў [[1992]] годзе. Меў чын — [[палкоўнік]]а арміі СССР. У выраку Вярхоўнага суда [[Паўночная Асеція|Паўночнай Асеціі]] па справе {{нп5|Нурпаша Абуркашавіч Кулаеў|Нурпашы Кулаева|ru|Кулаев, Нурпаша Абуркашевич}}, адзінага ўдзельніка {{нп5|Тэрарыстычны акт у Беслане|захопу школы № 1 у Беслане|ru|Террористический акт в Беслане}}, які выжыў, утрымваецца сцвярджэнне пра дачыненне Масхадава да дадзенага акта [[тэрарызм]]у<ref name="prigovorkulaev">{{пачатак цытаты}}Суд также посчитал, что нападение на школу в Беслане и захват заложников планировались «по указанию Масхадова и Басаева для оказания давления на федеральные органы власти с целью вывода войск из Чеченской республики». {{канец цытаты|крыніца=[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_4985000/4985084.stm Приговор Кулаеву продолжат читать в четверг] // [[BBC]], 17 мая 2006}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Шакай (сяло, Карагандзінская вобласць)|Шакай]] [[Асакараўскі раён|Асакараўскага раёна]] [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Казахскай ССР]], куды яго сям’я была [[Дэпартацыя чачэнцаў і інгушоў|дэпартавана]] ў [[1944]] годзе. Выхадзец з {{нп5|Тайп|тайпа|ru|Тайп}} {{нп5|Алерой (тайп)|Алерой|ru|Аллерой (тайп)}}. У [[1957]] годзе (паводле іншых дадзеных — у [[1959]] годзе) пасля рэабілітацыі чачэнскага і інгушскага народаў разам з сям’ёй вярнуўся ў Чачню, у сяло {{нп5|Зебір-Юрт||ru|Зебир-Юрт}} {{нп5|Надцерачны раён|Надцерачнага раёна|ru|Надтеречный район}} [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушскай АССР]]. У [[1966]] годзе ўступіў ва [[Камсамол|УЛКСМ]]. У [[1968]] годзе скончыў 10 класаў сярэдняй школы ў сяле [[Надцерачнае]]. === Навучанне і вайсковая служба === У [[1969]] годзе паступіў у [[Тбілісі|Тбіліскае]] вышэйшае [[Артылерыя|артылерыйскае]] каманднае вучылішча, якое скончыў у [[1972]] годзе. Потым у 1972—[[1978]] гадах служыў у [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акрузе]]<ref>''Муса Мурадов, Алла Барахова, Николай Гулько.'' [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=554038 Из-под Чечни достали] // Коммерсант-Власть, 14.03.2005. — № 10 (613)</ref> ў в/ч 20119<ref>''Феськов В. И., Калашников К. А., Голиков В. И.'' Советская армия в годы «холодной войны» (1946—1991). — Томск: Изд-во Том. ун-та, 2004. — ISBN 5-7511-1819-7</ref>, дыслакаванай у сяле {{нп5|Платона-Аляксандраўскае|Платонаўка|ru|Платоно-Александровское}} {{нп5|Ханкайскі раён|Ханкайскага раёна|ru|Ханкайский район}} на беразе возера [[Ханка (возера)|Ханка]]<ref>''Константин Сизиков.'' [http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:VwrY5OK1-NoJ:daily.novostivl.ru/archive/?f%3Dlf%26t%3D050617c07+%22%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%B8%22+site:novostivl.ru&cd=1&hl=ru&ct=clnk Ханкайский взлёт Аслана Масхадова] // Ежедневные новости (Владивосток), 17.06.2005.</ref>. Займаў пасады камандзіра агнявога ўзвода, камандзіра батарэі, начальніка штаба артылерыйскага дывізіёна і намесніка камандзіра дывізіёна. Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|Камуністычнай партыі Савецкага Саюза]] з [[1972]] года<ref>[http://goldnike-777.blogspot.de/2013/03/blog-post_10.html Моя политика: Россия: ПОМНИТЬ и НЕНАВИДЕТЬ ВЕЧНО — ЛИБЕРАЛЬНЫЕ (жидовские) МОРДЫ ВРАГОВ РОССИЯН ! (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150630130415/http://goldnike-777.blogspot.de/2013/03/blog-post_10.html |date=30 чэрвеня 2015 }}</ref>. У 1978 годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградскую]] {{нп5|Міхайлаўская ваенная артылерыйская акадэмія|Ваенна-артылерыйскую акадэмію імя М. І. Калініна|ru|Михайловская военная артиллерийская академия}}, якую ў [[1981]] годзе скончыў з адзнакай. Паводле дакументаў, у акадэміі ён лічыўся {{comment|Асланам|Ослан замест Аслана}}, а аднакурснікі клікалі яго Алегам<ref name="kp.ru">''Алёна Бобрович.'' [http://www.kp.ru/daily/23475.4/37637/ Главарь боевиков подавлял восстание в Литве] // Комсомольская правда (Санкт-Петербург), 10.03.2005.</ref>. Яны адзначалі, што ён тады не прытрымліваўся мусульманскай веры і быў неабыякавы да спіртнога<ref name="kp.ru"/>. Потым у [[1981]] годзе быў скіраваны ў [[Паўднёвая група войскаў|Паўднёвую групу войскаў]] (г. Кечкемет, [[Венгрыя]]), дзе паслядоўна займаў пасады камандзіра дывізіёна, начальніка штаба палка, а потым — камандзіра 198-га самаходнага артылерыйскага палка [[19-я асобная механізаваная брыгада|19-й гвардзейскай танкавай дывізіі]], у якой займаў пасаду начальніка штаба 407-ы гвардзейскага самаходнага артылерыйскага ордэнаў Багдана Хмяльніцкага і Аляксандра Неўскага палка, г. {{нп5|Тата (горад)|Тата|hu|Tata}}. Паводле сведчанняў калег, яго полк неаднаразова ўзнагароджваўся пераходным сцягам Вайсковага Савета акругі<ref name="autogenerated1">[http://podrobnosti.ua/power/security/2005/03/09/186115.html Масхадов: Голубь мира или ворон раздора?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131224102721/http://podrobnosti.ua/power/security/2005/03/09/186115.html |date=24 снежня 2013 }} // Подробности. UA</ref>. ==== Служба ў Літве ==== З [[1986]] года — камандзір 379-га самаходнага артпалка 107-й мотастралковай дывізіі {{нп5|Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі|ru|Прибалтийский военный округ}} (г. [[Вільня]], [[Літоўская ССР]]). Яго полк быў лепшым у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе, у ім адсутнічала {{нп5|дзядоўства||ru|Дедовщина}}, жонак афіцэраў запрашалі на заняткі і быў створаны жансавет. У [[1989]] годзе часць пад камандаваннем Масхадава стала першай у дывізіі, а ў [[1990]] годзе прызнана лепшай у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе па баявой і палітычнай падрыхтоўцы. У 1990 годзе прызначаны начальнікам артылерыі дывізіі, абраны сакратаром партыйнага камітэта і старшынём афіцэрскага сходу. З [[1991]] года камандаваў штабам ракетных войскаў і артылерыі Віленскага гарнізона, якім загадваў беларускі [[генерал]] [[Валерый Дзмітрыевіч Фралоў|Валерый Фралоў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Аляксандр Тамковіч]].|загаловак=Генерал Валерый Фралоў|спасылка=http://www.novychas.info/asoba/hienieral_valieryj_fralou|выданне=[[Новы Час (газета)|Новы час]]|тып=[[газета]]|год=9 мая 2013|нумар=[http://www.novychas.info/uploads/userfiles/files/2013/nch_2013_18.pdf 18 (339)]|старонкі=4|issn=2218-2244}}</ref>. Яго салдаты прыкрывалі захоп [[АМАП (Расія)|АМАПам]] віленскага тэлецэнтра, але непасрэдна ў штурме не бралі ўдзел. Сам Масхадаў за два дні да падзей быў высланы з Вільні сваім камандаваннем<ref>[http://inosmi.ru/baltic/20110202/166186397.html Режиссёр трагедии 13 января 1991 года в Вильнюсе: Я планировал жертвы] // «Обзор», Литва</ref>. Быў узнагароджаны ордэнамі «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» II, III ступеня<ref>[http://www.svoboda.org/programs/pr/2005/pr.030905.asp Смерть Аслана Масхадова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080214070807/http://www.svoboda.org/programs/pr/2005/pr.030905.asp |date=14 лютага 2008 }} // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]], 9 сакавіка 2005</ref>. На момант звальнення з [[Савецкая Армія|Узброеных сіл СССР]] меў званне [[палкоўнік]]а. ==== У штабе Дудаева ==== У снежні [[1992]] года, пасля абвастрэння сітуацыі на мяжы паміж Чачнёй і [[Інгушэція]]й, Масхадаў падаў у адстаўку з [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных сіл Расіі]] і прыбыў у [[Грозны]], дзе загадам [[Джахар Мусаевіч Дудаеў|Джахара Дудаева]] быў прызначаны начальнікам Грамадзянскай абароны Чачні, а неўзабаве — першым намеснікам начальніка Галоўнага штаба [[Узброеныя фармаванні Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|Узброеных сіл ЧРІ]]. У [[1993]]—[[1994]] гадах кіраваў баявымі дзеяннямі супраць антыдудаеўскай апазіцыі ва {{нп5|Урус-Мартанаўскі раён|Урус-Мартанаўскім|ru|Урус-Мартановский район}}, [[Надцерачны раён|Надцерачным]] і {{нп5|Гудэрмескі раён|Гудэрмескім раёнах|ru|Гудермесский район}}. У сакавіку 1994 года ўказам Дудаева быў прызначаны начальнікам Галоўнага штаба Узброеных сіл ЧРІ. === Першая чачэнская вайна === {{main|Першая чачэнская вайна}} У Першую чачэнскую вайну Масхадаў планаваў і кіраваў правядзеннем большасцей буйных баявых і дыверсійных аперацый чачэнскіх узброеных фармаванняў. Са снежня 1994 года па студзень [[1995]] года ўзначальваў абарону Прэзідэнцкага палаца ў Грозным. Паводле плана Масхадава чачэнцы прапусцілі расійскія танкі ў цэнтр горада, пасля чаго нанеслі ўдары так, каб падбітыя баявыя машыны блакавалі астатнім шляхі адыходу, а потым з верхніх паверхаў дамоў расстралялі танкі, якія не маглі манеўраваць на вузкіх вуліцах. Паводле некаторых дадзеных, пакінуў горад пасля таго, як ён быў пераўтвораны ў руіны. У лютым 1995 года Дудаеў прысвоіў Масхадаву званне дывізійнага генерала<ref>[https://web.archive.org/web/20070422051528/http://www.profile.ru/items/?item=8475 Профиль — еженедельный деловой журнал]</ref>. Штаб узброеных сіл Ічкерыі быў размешчаны ім у горах на мяжы {{нп5|Вядзенскі раён|Вядзенскага|ru|Веденский район}} і {{нп5|Нажай-Юртаўскі раён|Нажай-Юртаўскага раёнаў|ru|Ножай-Юртовский район}}. У маі 1995 года падчас абвешчанага расійскімі войскамі мараторыя на баявыя дзеянні Масхадаў здзяйсніў перагрупоўку, рэарганізаваў свае сілы па франтах і кірунках. У жніўні—кастрычніку 1995 года ўзначальваў чачэнскіх баевікоў на перамовах з федэральнымі ўладамі. У адпаведнасці з дасягнутымі дамоўленасцямі, Масхадаў быў прызначаны сустаршынём адмысловай назіральнай камісіі. Пад кіраўніцтвам Масхадава быў распрацаваны і ажыццёўлены напад баевікоў на Грозны, [[Аргун]] і [[Гудэрмес]] [[6 жніўня]] [[1996]] года ([[Баі за Грозны (1996)|аперацыя «Джыхад»]]). Паводле яго заявы, аперацыя была распачата для таго, «каб паказаць усяму свету і перш за ўсё Расіі баявы патэнцыял Узброеных сіл ЧРІ». У сакавіку 1995 года {{нп5|пракуратура Расійскай Федэрацыі||ru|Прокуратура Российской Федерации}} ўзбудзіла супраць Масхадава крымінальную справу па фактах яго дачынення да стварэння незаконных узброеных фармаванняў па 170-ым (злоўжыванне ўладай ці службовым становішчам), 64-ым і 77-ым (здрада Радзіме і бандытызм з мерай кары аж да смяротнага пакарання) артыкулам Крымінальнага кодэкса РСФСР і абвясціла яго ў вышук<ref>[http://lib.rin.ru/doc/i/155859p2.html Масхадов Аслан (Халид) Алиевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080618021122/http://lib.rin.ru/doc/i/155859p2.html |date=18 чэрвеня 2008 }}</ref>. Нягледзячы на гэта, у 1995 і 1996 гг. ён неаднаразова прадстаўляў баевікоў на перамовах з расійскімі ўладамі, а [[31 жніўня]] 1996 года ён падпісаў з [[Аляксандр Іванавіч Лебедзь|Аляксандрам Лебедзем]] {{нп5|Хасавюртаўскія пагадненні||be-x-old|Замірэньне Расеі і Ічкерыі (1996)}}, згодна якім разгляд пытання пра статус Чачні адкладаўся да [[31 снежня]] [[2001]] года. === Міжваенны перыяд === [[17 кастрычніка]] 1996 года ўзначаліў урад ЧРІ: рашэннем выканаўцы абавязкаў прэзідэнта Ічкерыі [[Зелімхан Абдулмуслімавіч Яндарбіеў|Зелімхана Яндарбіева]] Масхадаў стаў адначасна прэм’ер-міністрам кааліцыйнага ўрада Чачні і міністрам абароны, захаваўшы пры гэтым пасаду начальніка Галоўнага штаба. [[23 лістапада]] 1996 года падпісаў са старшынём урада РФ [[Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін|Віктарам Чарнамырдзіным]] пагадненне пра прынцыпы стасункаў паміж федэральным цэнтрам і ЧРІ<ref>Тимур Музаев. Аслан Масхадов: политическая биография. — Реконструкция Чечни, 18.11.2004</ref>. ==== Выбары ==== [[27 лістапада]] 1996 года абвясціў пра сваё рашэнне балатавацца на пост прэзідэнта ЧРІ (балатаваўся на пару з віцэ-прэзідэнтам {{нп5|Ваха Хамідавіч Арсанаў|Вахам Арсанавым|ru|Арсанов, Ваха Хамидович}}). Па ініцыятыве Масхадава, усе кандыдаты павінны былі публічна паклясціся, што не дапусцяць якіх-небудзь правакацый і абразлівых прыёмаў у дачыненні сваіх сапернікаў. Галоўнымі сапернікамі Масхадава на выбарах былі палявы камандзір Шаміль Басаеў, в. а. прэзідэнта ЧРІ [[Зелімхан Абдулмуслімавіч Яндарбіеў|Зелімхан Яндарбіеў]] і міністр прапаганды {{нп5|Маўладзі Саідарбіевіч Удугаў|Маўладзі Удугаў|ru|Удугов, Мовлади Саидарбиевич}}. [[27 студзеня]] [[1997]] года быў абраны прэзідэнтам ЧРІ, набраўшы 59,3 % галасоў выбарцаў. Другое, трэцяе і чацвёртае месцы занялі Басаеў (23,5 % галасоў), Яндарбіеў (10,1 %) і Удугаў адпаведна. З лютага адначасна заняў пост старшыні ўрада ЧРІ. [[12 мая]] 1997 года ў [[Масква|Маскве]] Масхадаў і прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыс Ельцын]] падпісалі {{нп5|Дагавор аб міры і прынцыпах узаемаадносін паміж РФ і ЧРІ|«Дагавор аб міры і прынцыпах узаемаадносін паміж Расійскай Федэрацыяй і Чачэнскай Рэспублікай Ічкерыя»|ru|Договор о мире и принципах взаимоотношений между РФ и ЧРИ}}. ==== Прэзідэнцкі тэрмін ==== Праз паўгода пасля выбараў Масхадаў прызначыў Басаева «прэм’ер-міністрам» ЧРІ. Як піша гісторык-каўказазнавец {{нп5|Джабраіл Жакалаевіч Гакаеў|Джабраіл Гакаеў|ru|Гакаев, Джабраил Жоколаевич}}, Масхадаў, узначаліўшы [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|ЧРІ]], апынуўся, аднак, не ў стане кансалідаваць чачэнскае грамадства, падтрымаўшы ўзброеную меншасць і адпрэчыўшы супрацу з цэнтрысцкімі палітычнымі сіламі і лаяльнай да Расіі мадэрнізаванай часткай насельніцтва<ref name="cul" />. Як адзначае Гакаеў, за час кіравання Масхадава ў Чачні хутка дэградавалі эканоміка і сацыяльная сфера<ref name="cul">[http://chechnya.unesco.ru/books/culofchechnyarus.pdf Культура Чечни: история и современные проблемы / Отв. ред. Х. В. Туркаев; Ин-т этнологии и антропологии. — М.: Наука, 2002. — 382 с. —] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050211024352/http://chechnya.unesco.ru/books/culofchechnyarus.pdf |date=11 лютага 2005 }} ISBN 5-02-008832-3</ref>: {{пачатак цытаты}} Над Чачнёй рэальна навісла экалагічная і эпідэміялагічная катастрофа. Гарады і разбураныя сёлы практычна не аднаўляліся, людзі жылі ў пабітых кварталах, дзе ўжо даўно няма ні каналізацыі, ні вады, а часта — і электрычнасці. Медычнае абслугоўванне, у існасці, адсутнічала. Людзі паміралі ад масавых хвароб і голаду, асабліва высокая смяротнасць сярод дзяцей, практычна ўсё насельніцтва мае патрэбу ў псіхатэрапіі. Вучылішча, вну практычна не працавалі, апроч некалькіх прыватных каледжаў. Узмацніўся працэс арабізацыі адукацыі. У Чачні выяўна пазначыліся прыкметы распаду гаспадарчых, культурных сувязей усярэдзіне соцыуму. З Чачні працягваўся зыход насельніцтва. Паводле дадзеных апошняга перапісу (1989), тут жылі 1270 тыс. чалавек, з іх больш за 30 % рускіх і рускамоўных. Перад пачаткам другой чачэнскай кампаніі насельніцтва Ічкерыі не перавышала 400 тыс. (рускіх у Чачні засталося каля 50 тыс.), тут засталіся толькі тыя, каму няма куды дзецца. {{канец цытаты}} Рэальнага будаўніцтва дзяржавы і аднаўлення эканомікі Чачні Масхадаў ажыццявіць не змог. Існаванне Чачні ў эканамічным плане было забяспечана толькі практычна адкрытымі межамі з астатняй Расіяй, а таксама энерганосьбітамі і электраэнергіяй з Расіі. У Чачні адбываліся выкраданні людзей, захопы закладнікаў (у тым ліку афіцыйных расійскіх прадстаўнікоў, якія працавалі ў Чачні), крадзяжы [[нафта|нафты]] з нафтаводаў і нафтавых свідравін, шырока была пашырана вытворчасць і [[кантрабанда]] [[наркотык]]аў, выпуск і шыранне фальшывых грашовых купюр, тэракты і напады на суседнія расійскія рэгіёны. На тэрыторыі Чачні былі створаны лагеры для навучання баевікоў — маладых людзей з мусульманскіх рэгіёнаў Расіі. Сюды скіроўваліся з-за мяжы інструктары па мінна-падрыўной справе і ісламскія прапаведнікі. Значную ролю ў жыцці Чачні сталі цацкаць шматлікія [[арабы|арабскія]] найміты. Галоўнай іх мэтай стала дэстабілізацыя становішча ў суседніх з Чачнёй расійскіх рэгіёнах і шыранне ідэй сепаратызму на паўночнакаўказскія рэспублікі (перадусім [[Дагестан]], [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесію]], [[Кабардзіна-Балкарыя|Кабардзіна-Балкарыю]]). Масхадаў у сваёй інфармацыйнай палітыцы выкарыстоўваў выказы [[Антысемітызм|антысеміцкага]] толку. Чачэнскі гісторык Лема Вахаеў прыводзіць адзін з прыкладаў выступлення Масхадава: «Сёння я змушаны прызнаць, што ў нас ёсць вахабіцкая ідэалогія, якая робіць з нашай моладзі робатаў, атручвае яе свядомасць. Гэта ідэалогія прыўносіцца штучна. Яе ўкараняюць і шыраць нашы ворагі і [[яўрэі]]…». На думку Вахаева, дадзены выказ адлюстроўваў мысленне сепаратыстаў, якія знаходзяцца ва ўладзе: «Антысемітызм сёння прыўносіцца ў чачэнскае грамадства кіравальнай элітай, значная частка якой знаходзіцца пад уплывам ісламскіх радыкалаў-фундаменталістаў. Менавіта таму на кантраляваным рухам вахабітаў тэлеканале „Каўказ“ лейтматыў „{{comment|Нам роўных няма. Мы ўсе змяцём. Трымайся, Расія — мы ідзём!|Нам равных нет. Мы все сметём. Держись, Россия — мы идём!}}“ непарыўна злучаны з заклікам „Будзе наш Іерусалім!“»<ref name="vakhaev">Вахаев Л. [http://www.sakharov-center.ru/chr/chrus15_1.htm Политические фантазии в современной Чеченской республике] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120507075127/http://www.sakharov-center.ru/chr/chrus15_1.htm |date=7 мая 2012 }} // Чечня и Россия: общества и государства. Сборник материалов к конференции, 1999</ref>. ==== Вонкавая палітыка ==== У лістападзе 1997 года ездзіў у ЗША, дзе сустрэўся з некалькімі амерыканскімі кангрэсменамі і каардынатарам Дзярждэпартамента па краінах СНД Стывенам Сестановічам. У сакавіку 1998 года ездзіў у Лондан, дзе сустрэўся з лордам Алістарам Мак-Альпінам і былым прэм’ер-міністрам [[Маргарэт Тэтчэр]]<ref>The Finnish Yearbook of International Law 1998</ref>. У жніўні 1998 года Масхадаў здзейсніў другое падарожжа ў ЗША, дзе выступіў на Міжнароднай канферэнцыі ісламскага адзінства ў [[Вашынгтон]]е. Чачэнская дэлегацыя прапанавала ўкласці ў Чачню 30 млрд долараў<ref>МАСХАДОВ В ПОИСКАХ ИНВЕСТОРОВ // Московские новости. 1998-08-11.</ref>. ==== Абвастрэнне сітуацыі ==== Да сярэдзіны [[1998]] года ў Чачні налічвалася каля 300 атрадаў баевікоў, што не ўваходзілі ў структуру «узброеных сіл ЧРІ»<ref name="ultimatum">[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?docsid=207566 Истек срок ультиматума // Коммерсантъ, 24 октября 1998]</ref>. Самыя буйныя з іх — так званая «{{нп5|Армія генерала Дудаева||ru|Армия генерала Дудаева}}» пад камандаваннем {{нп5|Салман Бетыравіч Радуеў|Салмана Радуева|ru|Радуев, Салман Бетырович}}, атрады {{нп5|Шаміль Салманавіч Басаеў|Шаміля Басаева|ru|Басаев, Шамиль Салманович}} і [[Хатаб]]а.<ref name="ultimatum" /> Групоўка Радуева налічвала да 3000 ваяроў і 16 адзінак бранятэхнікі, у групоўцы Басаева людзей і бранятэхнікі было не менш, атрады Хатаба налічвалі каля 500 чалавек<ref name="ultimatum" />. Супрацьставіць ім Масхадаў мог толькі 7000 баевікоў і 60 адзінак бранятэхнікі<ref name="ultimatum" />. У сярэдзіне 1998 года паміж Масхадавым і яго атачэннем, з аднаго боку, і радыкальнымі апазіцыйнымі групамі, з іншай, паўстаў {{нп5|Міжваенны крызіс у Ічкерыі|палітычны канфлікт|ru|Межвоенный кризис в Ичкерии}}. У верасні 1998 года Радуеў, Басаеў і {{нп5|Хункар-Паша Германавіч Ісрапілаў|Ісрапілаў|be-x-old|Хункарпаша Ісрапілаў}} звінавацілі Масхадава ў змове з Масквой, запатрабаваўшы яго адстаўкі. У адказ Масхадаў адправіў у адстаўку ўрад Шаміля Басаева. У выніку канфлікту з палявымі камандзірамі Масхадаў страціў кантроль над большай часткай тэрыторыі за межамі Грознага. Амаль ува ўсіх раёнах Чачні атрады баевікоў захавалі свае структуры — штабы, «джамааты», вайсковыя базы, турмы. Гэтыя бандыты не лічылі чачэнскую вайну скончанай і ў любы момант былі гатовы пачаць баявыя дзеянні і здзяйсняць тэракты. Найболей буйныя рабагандляры і бандыты сталі службоўцамі ЧРІ: {{нп5|Баўдзі Бакуеў|Б. Бакуеў|ru|Бакуев, Бауди}} — «намеснікам міністра ўнутраных спраў», [[Ваха Хамідавіч Арсанаў|Ваха Арсанаў]] — «віцэ-прэзідэнтам» і т. п. [[9 студзеня]] [[1999]] года Масхадаў выступіў за стварэнне ісламскай дзяржавы ў Чачні. [[Урус-Мартанаўскі раён]] стаў базай апазіцыі, што жыла па сваіх законах. Там [[Іарданія|іарданец]] Хатаб адкрыў дыверсійную базу. [[3 лютага]] [[1999]] года Масхадаў падпісаў указ пра ўвядзенне ў Чачні [[Шарыят|шарыяцкага]] кіравання «у поўным аб’ёме». Парламент быў пазбаўлены заканадаўчых праў, а вышэйшым заканадаўчым органам стала {{нп5|Шура (іслам)|Шура||Shura}} — ісламскі савет, быў створаны арганізацыйны камітэт на чале з Ахмедам Закаевым па стварэнні «шарыяцкай канстытуцыі». У адказ на гэта Басаеў абвясціў пра стварэнне «апазіцыйнай Шуры», якую сам і ўзначаліў. Пасля гэтага ён звінаваціў Масхадава ў «рэпрэсіях супраць удзельнікаў вайны і прыхільнікаў незалежнасці Чачні», і ў тым, што «замест аб’яднання нацыі прэзідэнт падзяліў народ па рэлігійным прынцыпе». Летам 1999 года супрацьстаянне паміж прыхільнікамі Масхадава і радыкальнай апазіцыяй рэзка абвастрылася. [[4 чэрвеня]] чачэнскае тэлебачанне перадало зварот Масхадава да апазіцыі: «Устаньце побач са мной. Падтрымайце мяне, як вы гэта зрабілі падчас вайны і на прэзідэнцкіх выбарах. Дапамажыце мне пазбыць Чачню ад ганебнай з’явы, які што прыняла масавы характар, злучанай з выкраданнем людзей», і абвясціў, што «рэспубліка знаходзіцца на мяжы міжусобнай і межтэйпавай вайны»<ref>{{Cite web |url=http://www.savelev.ru/book/?ch=18&mode=reply |title=Андрей Савельев: Чёрная книга чеченской войны |access-date=9 ліпеня 2018 |archive-date=27 верасня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927065941/http://www.savelev.ru/book/?ch=18&mode=reply |url-status=dead }}</ref>. [[11 чэрвеня]] прайшла сустрэча Масхадава і прэм’ер-міністра Расіі [[Сяргей Вадзімавіч Сцяпашын|Сяргея Сцяпашына]], прысвечаная змаганню з арганізаванай злачыннасцю ў Чачні. На наступны дзень у чачэнскай сталіцы 200 баевікоў апазіцыі спрабавалі ўзяць штурмам будынак Службы нацыянальнай бяспекі Чачні дзеля вызвалення сваіх людзей. У трохгадзіннай страляніне шэсць супрацоўнікаў спецслужбы атрымалі параненні, сярод нападнікаў было больш за дзесяць забітых. У ліпені 1999 года па скупнасці баевікоў колькасцю 150—200 чалавек у раёне [[Кізляр]]а федэральнымі сіламі быў нанесены папераджальны ўдар з дапамогай верталётаў, артылерыі і мінамётаў. Тады ж Масхадаў распачаў спробу кансалідацыі з апазіцыяй. [[12 ліпеня]] ў Грозным прайшло папярэдняе пасяджэнне СНБ з удзелам Масхадава, Басаева, Удугава, {{нп5|Руслан Германавіч Гелаеў|Гелаева|be-x-old|Руслан Гелаеў}} і іншых палявых камандзіраў. Было вырашана, што СНБ будзе вышэйшым органам дзяржаўнай улады Чачні і будзе ўзначальвацца самім Масхадавым. ==== Пачатак другой чачэнскай вайны ==== 7 жніўня 1999 года з тэрыторыі Чачні было здзейснена масавае [[Уварванне баевікоў у Дагестан|ўварванне баевікоў у Дагестан]] пад агульным камандаваннем Шаміля Басаева і арабскага найміта Хатаба. Ядро групоўкі баевікоў складалі замежныя найміты і ваяры «[[Ісламская міжнародная міратворчая брыгада|Ісламскай міжнароднай міратворчай брыгады]]»<ref name="krivosheev">[http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter7_3.html Кандидат военных наук Г. Ф. Кривошеев «Антитеррористическая операция на Северном Кавказе (август 1999—2000 г.)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090414193131/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter7_3.html |date=14 красавіка 2009 }}</ref>, злучанай з «[[Аль-Каіда]]й»<ref>[http://www.globalsecurity.org/security/profiles/islamic_international_peacekeeping_brigade.htm Islamic International Peacekeeping Brigade // GlobalSecurity.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080313133052/http://www.globalsecurity.org/security/profiles/islamic_international_peacekeeping_brigade.htm |date=13 сакавіка 2008 }}</ref>. Расійскія ўлады прапанавалі ічкерыйскаму кіраўніцтву правесці супольную з федэральнымі сіламі аперацыю супраць ісламістаў у Дагестане. Было таксама прапанавана «вырашыць пытанне пра ліквідацыю баз, месцаў складавання і адпачынку незаконных узброеных фармаванняў, ад якіх чачэнскае кіраўніцтва ўсяляк адхрышчваецца»<ref>[http://old.cry.ru/text.shtml?199908/19990812142417.inc Федеральные власти предложили А. Масхадову провести совместную с российскими войсками операцию в Дагестане // РБК, 12 августа 1999] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120908084442/http://old.cry.ru/text.shtml?199908%2F19990812142417.inc |date=8 верасня 2012 }}</ref><ref>[http://www.rg.ru/Prilog/vvd/0813/1.htm Дагестан: кто и когда]</ref>. Масхадаў на словах засудзіў напады на Дагестан і іх арганізатараў і натхніцеляў, аднак рэальных мёр для супраціву ім не распачаў. Больш за месяц ішлі баі федэральных сіл з баевікамі, якія скончыліся тым, што баевікі былі змушаны адступіць з тэрыторыі Дагестана назад у Чачню. У гэтыя ж дні — [[4 верасня|4]]—[[16 верасня]] — у некалькіх гарадах Расіі (Маскве, [[Валгадонск]]у і [[Буйнакск]]у) была ажыццёўлена серыя тэрарыстычных актаў — {{нп5|Выбухі жылых дамоў у Расіі|выбухі жылых дамоў|ru|Взрывы жилых домов в России}}. Разумеючы, што апошнія падзеі прывялі Чачню на мяжу новай вайны, Масхадаў усімі сіламі спрабаваў, з аднаго боку, дыстанцыявацца ад найболей радыкальных паўстанцкіх лідараў — вывеў [[Маўладзі Саідарбіевіч Удугаў|Маўладзі Удугава]] са складу Савета бяспекі ЧРІ, засудзіў удзел чачэнскіх палявых камандзіраў у дагестанскім канфлікце, звінаваціўшы іх у здрадзе ўласнага народа, заявіў, што «Чачня стала разменнай картай у руках 44сусветных дзяржаў, якія імкнуцца стаць гаспадарамі Каўказа і выдушыць адсюль Расію»<ref>[http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/1999/0999/20.html IGPI.RU: Политический мниторинг: Чеченская Республика Ичкерия в августе-сентябре 1999 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170103022137/http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/1999/0999/20.html |date=3 студзеня 2017 }}</ref>, — а з іншага боку, то вінаваціў расійскае кіраўніцтва ў правакацыях і нагнятанні напружанасці, то заяўляў пра намер прапанаваць Расіі зрабіць Чачню «найважнейшым стратэгічным партнёрам на Паўночным Каўказе» і просіць лідараў [[Інгушэція|Інгушэціі]] і [[Паўночная Асеція|Паўночнай Асеціі]] {{нп5|Руслан Султанавіч Аушаў|Руслана Аушава|ru|Аушев, Руслан Султанович}} і {{нп5|Аляксандр Сяргеевіч Дзасохаў|Аляксандра Дзасохава|ru|Дзасохов, Александр Сергеевич}} пра дапамогу ў прадухіленні новай вайны і ў арганізацыі асабістай сустрэчы з расійскім прэм’ерам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]]. Улічваючы, аднак, няздольнасць Масхадава кантраляваць сітуацыю ў Чачні<ref>[http://www.polit.ru/news/1999/09/07/536215.html После заседания Совбеза Владимир Путин признал вину высшего руководства России за ситуацию в Дагестане, а также пообещал, что российские специалисты смогут найти управу на находящиеся в Чечне басаевские формирования] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080617221059/http://www.polit.ru/news/1999/09/07/536215.html |date=17 чэрвеня 2008 }} // [[Полит.Ру]], 7 сентября 1999</ref>, расійскім кіраўніцтвам быў прыняты рашэнне пра правядзенне ваеннай аперацыі па знішчэнні баевікоў на тэрыторыі Чачні. Прапановы Масхадава пра сустрэчу з прэзідэнтам Расіі былі адхілены. «Ніякіх сустрэч дзеля таго, каб даць баевікам залізаць раны, не будзе», заявіў прэм’ер-міністр Расіі Уладзімір Пуцін<ref>{{Cite web |url=http://www.sitnikov.ru/books/Russia/app3-2.htm |title=Мониторинг событийно-информационной ситуации Второй чеченской войны |access-date=9 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311162101/http://www.sitnikov.ru/books/Russia/app3-2.htm |archivedate=11 сакавіка 2007 |url-status=dead }}</ref>. [[30 верасня]] расійскія войскі перасеклі адміністрацыйныя межы Чачні. === Другая чачэнская вайна === {{main|Другая чачэнская вайна}} Пасля ўводу расійскіх войскаў у [[Чачня|Чачню]] Масхадаў узначаліў узброены супраціў і заняў пост кіраўніка Дзяржаўнага камітэта абароны ЧРІ. [[10 сакавіка]] [[2000]] года ён быў ізноў абвешчаны ўладамі РФ у федэральны, а ў [[2002]] годзе — у міжнародны вышук. Да 2002 года Масхадаў з невялікім атрадам знаходзіўся пераважна ў горнай частцы Чачні. У 2002 годзе на агульным сходзе ўсіх палявых камандзіраў («Вялікім Маджлісе») тэрарысты дамовіліся пра адно камандаванне, і падраздзяленні раней апазіцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі «{{нп5|Вышэйшы ваенны маджлісуль шура аб’яднаных сіл маджахедаў Каўказа|Маджлісуль Шура|ru|Высший военный маджлисуль шура объединённых сил моджахедов Кавказа}}» [[Шаміль Салманавіч Басаеў|Шаміля Басаева]] і [[Хатаб]]а перайшлі пад камандаванне Масхадава (быў сфармаваны новы калегіяльны орган «Дзяржаўны Камітэт Абароны — Маджлісуль Шура», да якому, згодна прынятым папраўкам да канстытуцыі ЧРІ, на час вайны пераходзіла ўся паўната ўлады). У апошнія гады Масхадаў страціў апору сярод насельніцтва і баевікоў<ref>[http://www.newstime.ru/2005/39/4/120130.html Человек в бункере] // Время новостей, 10 марта 2005</ref>, фармальна застаючыся абраным кіраўніком Чачні, з якім, на думку замежнай грамадскасці, расійскае кіраўніцтва магло б весці перамовы пра палітычнае ўрэгуляванне ў рэспубліцы. Многія яго патужнікі, не вытрымаўшы нягод партызанскай вайны, здаліся ўладам і спынілі адкрыты супраціў. У той жа час перыядычна з’яўляліся паведамленні пра нязгоды ў дачыненні метадаў узброенага змагання паміж Масхадавым і лідарамі радыкальнага крыла (Шаміль Басаеў, {{нп5|Доку Хаматавіч Умараў|Доку Умараў|be-x-old|Доку Ўмараў}}). Масхадаў нібы не падтрымваў акцый па захопах закладнікаў і выбухах жылых дамоў, што прывялі да масавай гібелі мірных расійскіх грамадзянаў. У сярэдзіне кастрычніка 2002 года Масхадаў даў інтэрв’ю французскаму агенцтву {{нп5|Франс-Прэс|Agence France-Presse||Agence France-Presse}}, у якім заявіў пра актывізацыю сваіх сувязей з найболей экстрэмісцкімі лідарамі чачэнскіх тэрарыстаў. Адказваючы на пытанні агенцтва, Масхадаў вытлумачыў радыкалізацыю сваёй пазіцыі адмовай Захаду падтрымаць яго. «Заходнія лідары змушаны заляцацца з Расіяй для дазволу сваіх глабальных праблем, такіх як Балканы, Афганістан, Грузія, а зараз і Ірак», заявіў ён. «Зараз, калі вайна працягваецца, мне няма чаго губляць ад таго, што я злучаюся з такімі людзьмі, як Басаеў, Удугаў ці Яндарбіеў — галоўнымі радыкальнымі лідарамі», падкрэсліў Масхадаў. Пры гэтым ён заявіў аб нейкай «вылучнай аперацыі», якая рыхтуецца сепаратыстамі, аднак якія-небудзь дэталі ён раскрыць адмовіўся<ref><nowiki>web.archive.org/web/20021126193257/http://top.rbc.ru/index.shtml?/news/incidents/2002/10/30/30163726_bod.shtml</nowiki></ref>. 23 кастрычніка чачэнскімі тэрарыстамі былі {{нп5|Тэрарыстычны акт на Дуброўцы|захоплены закладнікі ў тэатральным цэнтры на Дуброўцы|ru|Теракт на Дубровке}} ў Маскве. 25 кастрычніка ў тэлефонным інтэрв’ю азербайджанскай газеце «Люстэрка» адзін з тэрарыстаў, якія ўтрымвалі закладнікаў, заявіў, што Масхадаў браў удзел у падрыхтоўцы гэтага тэракту<ref><nowiki>web.archive.org/web/20030731214400/http://www.mn.ru/issue.php?2002-42-9</nowiki></ref><ref>trud.ru/issue/article.php?id=200210311970503</ref>. У лістападзе 2002 года Масхадаў засудзіў тэракт на Дуброўцы і абвясціў пра ўзрушанасць крымінальнай справы на Басаева, прыстрашыўшы зрушыць Басаева з пасады, аднак не распачаў якіх-небудзь значных дзеянняў. Басаеў сам падаў у адстаўку, як толькі ўзяў на сябе адказнасць за «Норд-Ост»<ref>{{Cite web |url=http://grani.ru/Projects/NordOst/m.14010.html |title=Грани.ру: Масхадов собирается расследовать трагедию «Норд-Оста» |access-date=9 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930201002/http://grani.ru/Projects/NordOst/m.14010.html |archivedate=30 верасня 2007 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.newsru.com/russia/11nov2002/premia.html Масхадов премировал полевых командиров за теракт в Москве] // [[NEWSu.com]]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/09nov2002/mb.html Новости NEWSru.com: Масхадов возбудил уголовное дело против Басаева за захват «Норд-Оста»]</ref>, працягваў заставацца ў Чачні і неўзабаве зноў быў прызначаны Масхадавым на шэраг пасад у ЧРІ. Расійскае кіраўніцтва пасля тэракту заявіла пра адмову ад якіх-небудзь перамоў з Масхадавым, звінаваціўшы яго ў дачыненні да арганізацыі гэтай акцыі<ref name="Newsru">[http://www.newsru.com/russia/03feb2003/fsb_mashadov.html ФСБ показала видеоматериалы, доказывающие причастность Масхадова к теракту на Дубровке // Newsru.Com, 3 февраля 2003]</ref>. Урад ЗША заявіў, што пасля тэракту на Дуброўцы Масхадаў цалкам страціў легітымнасць і не можа прэтэндаваць на ўдзел у мірным працэсе<ref>lenta.ru/vojna/2002/10/31/maskhadov/</ref>. У час [[Тэрарыстычны акт у Беслане|тэрарыстычнага акта ў Беслане]], адказнасць за які ўзяў на сябе Басаеў<ref>[https://web.archive.org/web/20071221020932/http://www.izvestia.ru/news/news88661 Басаев взял на себя ответственность за теракты в России и подробно рассказал о Беслане // «Известия», 17 сентября 2004]</ref>, Масхадава (праз {{нп5|Ахмед Халідавіч Закаеў|Ахмеда Закаева|be-x-old|Ахмед Закаеў}}) прасіў пра дапамогу прэзідэнт [[Паўночная Асеція|Паўночнай Асеціі]] Аляксандр Дзасохаў. Увечар [[2 верасня]] [[2004]] года Закаеў ад імя Масхадава паведаміў агенцтву «[[Франс-Прэс]]», што Масхадаў гатовы выляцець у [[Беслан]] і зрабіць захады па вызваленню закладнікаў, калі Масхадаву будуць пададзены гарантыі асабістай недатыкальнасці. Раніцай [[3 верасня]] на сайце «Чечен.орг» з’явілася асабістая заява Масхадава з асуджэннем тэракту<ref>{{cite web|url=http://www.grani.ru/War/Chechnya/m.76218.html|publisher=Грани. Ру|title=Руководство Ичкерии готово выступить в роли посредника без предварительных условий|date=2004-09-03|accessdate=2013-07-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6I8XuQofd?url=http://grani.ru/Events/Terror/m.76218.html|archivedate=15 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref> (на наступны дзень сайт «Чечен.орг» заявіў, што матэрыял ад імя Масхадава з’яўляецца сумнеўным і быў вывешаны невядомым узломшчыкам<ref>{{cite web |url=http://www.chechen.org/ |title=Архивная копия сайта Chechen.org за 4 сентября 2004 года |date=2004-09-04 |accessdate=2013-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040905084435/http://www.chechen.org/ |archivedate=5 верасня 2004 |url-status= }}</ref>). Паводле словаў Закаева, 3 верасня ў 12:00 па маскоўскім часе было дасягнута пагадненне з Дзасохавым пра прылёт у той жа дзень Масхадава ў выпадку падавання гарантый недатыкальнасці Масхадаву. Дзасохаў, у сваю чаргу, сцвярджаў, што Закаеў тым часам толькі толькі паведаміў пра перадачу паведамлення Масхадаву і гатовасці паінфармаваць Дзасохава, калі паступяць новыя звесткі. У 13:05 у тэрарыстаў выбухнулі бомбы, закладнікі пачалі выбягаць са школы<ref>inosmi.ru/text/translation/216295.html</ref>, и через некоторое время начался штурм здания.<ref>[http://www.demos-center.ru/news/5102.html?mode=print Дзасохов: в дни бесланской трагедии я связывался с Закаевым и Масхадовым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927213007/http://www.demos-center.ru/news/5102.html?mode=print |date=27 верасня 2007 }}</ref><ref>[http://www.polit-nn.ru/?pt=news&view=single&id=37285 Юлия Латынина: в Беслане были исключены реальные переговорщики]</ref><ref>[http://pravdabeslana.ru/dokl1.htm Сайт Правда Беслана]</ref>. [[17 верасня]] 2004 года намеснік генеральнага пракурора РФ {{нп5|Уладзімір Ільіч Калеснікаў|Уладзімір Калеснікаў|ru|Колесников, Владимир Ильич}} заявіў, што Генпракуратура мае довады дачынення Масхадава да тэракту ў Беслане. Праз 5 месяцаў пасля тэракту Масхадаў аднавіў Басаева на пасадзе Вайсковага Аміра ГКО-Маджлісуль Шура ЧРІ<ref>[http://www.kavkazcenter.com/russ/content/2005/03/15/31408.shtml Заявление ГКО-Маджлисуль Шура ЧРИ // Кавказ-центр, 15 марта 2005]</ref>. У 2006 годзе Масхадаў быў прызнаны Вярхоўным судом Паўночнай Асеціі адным з заказцаў тэракту ў Беслане<ref name="prigovorkulaev" />. [[8 верасня]] 2004 года ФСБ абвясціла, што выплаціць 300 мільёнаў рублёў за інфармацыю, якая дазволіць нейтралізаваць лідараў бандфармаванняў Шаміля Басаева і Масхадава<ref>[https://web.archive.org/web/20070630043318/http://www.fsb.ru/smi/remark/2004/040908-1.html ФСБ России выплатит вознаграждение до 300 млн рублей за информацию, которая поможет нейтрализовать лидеров бандформирований]</ref>. [[25 лістапада]] 2004 года расійскія ўлады заявілі, што зловам Масхадава і Басаева занялася адмысловая разведвальная служба, якая функцыянуе ў складзе контртэрарыстычнай групоўкі войскаў на Севернам Каўказе; гэта служба яднае высілкі ФСБ, МУС і ваеннай выведкі — ГРУ<ref>[http://www.agentura.ru/timeline/2004/group/ Создана единая разведслужба ФСБ, МВД и ГРУ для охоты за Басаевым и Масхадовым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090224104444/http://www.agentura.ru/timeline/2004/group/ |date=24 лютага 2009 }}</ref>. [[14 студзеня]] [[2005]] года Масхадаў падпісаў загад «Пра прыпыненне ў аднабаковым парадку наступальных баявых дзеянняў на ўсёй тэрыторыі ЧРІ і за яе межамі на люты месяц», які быў упершыню абнародаваны ў СМІ [[3 лютага]]. У выкананне загаду Масхадава, Басаеў таксама аддаў загад падначаленым яму падраздзяленням спыніць наступальныя баявыя дзеянні тэрмінам да [[22 лютага]]. === Смерць === {{main|Ліквідацыя Аслана Масхадава}} [[8 сакавіка]] [[2005]] года Масхадаў быў забіты падчас спецаперацыі супрацоўнікамі {{нп5|Цэнтр адмысловага прызначэння ФСБ|Цэнтрa адмысловага прызначэння ФСБ|ru|Центр специального назначения ФСБ}} у сяле [[Талстой-Юрт]] ([[Грозны|Грозненскі]] сельскі раён), дзе ён хаваўся ў падземным бункеры пад хатай аднаго з далёкіх сваякоў<ref>[http://www.rian.ru/spravka/20060710/51143197.html РИА «Новости» — Антитеррористические операции РФ. Справка]</ref>. Падчас штурму Масхадаў супраціўляўся і спецпрызаўцы прывялі ў дзеянне выбуховую прыладу, ад ударнай хвалі якой дом апынуўся паўразбураны. Затрыманыя падчас спецаперацыі асабісты памагаты Масхадава Вахід Мурдашаў, пляменнік Масхадава Вісхан Хаджымуратаў, а таксама Скандарбек Юсупаў і Ільяс Ірысханаў былі асуджаны на розныя тэрміны пазбаўлення свабоды за ўдзел у незаконных узброеных фармаваннях і незаконнае нашэнне зброі<ref>[http://lenta.ru/articles/2005/12/02/bunker/ Кавказ: Масхадов и Басаев прятались в одном бункере] // [[Lenta.ru]]</ref><ref name="Сын Масхадова">[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/926840.html Сын Масхадова опровергает официальную версию гибели лидера сепаратистов Чечни] // Кавказ Мемо. Ру</ref>. Паводле сцвярджэння Рамзана Кадырава, былы прэзідэнт Чачні «загінуў у выніку неасцярожнага абыходжання са зброяй целаахоўніка, які знаходзіўся поруч з ім»<ref>[http://www.gazeta.ru/2005/03/08/last150540.shtml «Кадыров: Масхадова застрелил его телохранитель»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140102200409/http://www.gazeta.ru/2005/03/08/last150540.shtml |date=2 студзеня 2014 }}</ref>. На працэсе ў Вярхоўным судзе Чачні высветліліся дэталі гібелі прэзідэнта Ічкерыі: смяротны стрэл быў здзейснены з [[Пісталет Макарава|пісталета Макарава]], якім быў узброены пляменнік і целаахоўнік Масхадава Вісхан Хаджымуратаў. Ён так вытлумачыў: «Дзядзька заўсёды мне казаў, каб я застрэліў яго, калі ён будзе паранены і яго паспрабуюць узяць у палон. Ён казаў, што калі трапіць у палон, то з яго будуць здзекавацца, як з [[Саддам Хусейн|Саддама Хусейна]]»<ref>[http://www.agentura.ru/timeline/2005/maskhadov/?id=1130484780 «Следствие: Масхадова застрелил охранник.»]</ref>. Як сцвярджае сын Масхадава, расійскія спецслужбы вылічылі месцазнаходжанне прэзідэнта ЧРІ з дапамогай адмысловай апаратуры, здольнай вызначыць каардынаты мабільнага тэлефона па [[IMEI]]-коду<ref name="Сын Масхадова" />. Талстой-Юрт ({{lang-ce|Дойкур-Эвл}}) — радавое сяло [[Руслан Імранавіч Хасбулатаў|Руслана Хасбулатава]], якое заўсёды лічылася цэнтрам антыдудаеўскай, а потым — антымасхадаўскай апазіцыі. У Талстой-Юрт пасля пачатку [[Другая чачэнская вайна|другой вайны]] перабраліся многія землякі і сваякі Масхадава з [[Нажай-Юрт]]аўскага раёна. [[15 сакавіка]] [[2005]] года Цэнтр грамадскіх сувязей ФСБ абвясціў, што ўзнагарода ў памеры 10 мільёнаў [[долар ЗША|долараў]] «за Масхадава» была выплачана «у поўным аб’ёме», не ўдакладніўшы пры гэтым, хто і завошта яе атрымаў. Цела Масхадава<ref>[http://www.kp.ru/f/12/image/59/89/38959.jpg Тело Аслана Масхадова — фото]</ref> было дастаўлена ў Маскву, месца пахавання яго, як тэрарыста, у адпаведнасці з прынятым у 2002 годзе законам не разгалошваецца. Пасля смерці Масхадава «прэзідэнтам ЧРІ» стаў віцэ-прэзідэнт [[Абдул-Халім Абусаламавіч Садулаеў|Абдул-Халім Садулаеў]]. == Узнагароды, публікацыі == Узнагароджаны ордэнамі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] «[[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»|За службу Радзіме ва УС СССР]]» другой і трэцяй ступеняў, двума вышэйшымі ордэнамі [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|ЧРІ]] {{нп5|Узнагароды Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя|«Гонар Нацыі»|ru|Награды Чеченской Республики Ичкерия}}. [[15 верасня]] [[2005]] года новы «прэзідэнт ЧРІ» Абдул-Халім Садулаеў пасмяротна прысвоіў Масхадаву воінскае званне Генералісімуса ЧРІ, узнагародзіў яго вышэйшым ордэнам Ічкерыі «Къоман сий» («Гонар нацыі») і пераназваў Старапрамыслаўскі раён горада Джахара (Грознага) ў Масхадаўскі раён. У лютым [[1997]] года апублікаваў аўтабіяграфічную кнігу ''«Гонар даражэй жыцця»''<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=554038 Ъ — Из-под Чечни достали — Коммерсантъ-Власть]</ref>. == Сям’я == Бацьку клікалі Алі. Малодшы брат Масхадава Асламбек быў забіты ў 2002 годзе ў выніку спецаперацыі расійскіх спецслужбаў. У Аслана было тры браты — Леча, Асламбек і Лема, — і дзве сястры — Буча і Жаўзан. У [[1972]] годзе, прыехаўшы на пабыўку ў сяло Зебір-Юрт, Масхадаў жаніўся з тэлефаністкай Кусамой Язедаўнай Семіевай з тэйпа Гардалой, якая жыла ў сяле Знаменскае Надцерачнага раёна. У [[1979]] годзе ў іх нарадзіўся сын Анзор, у [[1981]] годзе — дачка Фаціма. Праз нейкі час Аслан і Кусама развяліся. Паводле некаторых звестак, пад канец [[2002]] года Масхадаў жаніўся з маладой дзяўчынай з Ісхой-Юрта і застаўся жыць у гэтым паселішчы. Пасля смерці Масхадава яго сям’я жыве ў Фінляндыі<ref>[http://www.newsru.com/russia/09may2006/amily.html Семья Масхадова попросила политического убежища в Финляндии] // newsru.com</ref>. Сын Анзор вучыўся ў [[Малайзія|Малайзіі]]<ref>Погадаев. Анзор Масхадов: Отец никогда не покинет Чечню. — «Вечерняя Москва», 05.09.2000</ref>. Пад канец [[2004]] года многія далёкія сваякі Масхадава былі выкрадзены. У Чачні хадзілі чуткі, што выкрадзеныя сваякі нейкі <ref name="kavkaz-uzel.ru">[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/811180.html Кавказ Мемо. Ру — Родственники Масхадова не знают, кто причастен к их похищению]</ref> час утрымваліся на адной з баз Службы бяспекі прэзідэнта Чачні<ref name="kavkaz-uzel.ru"/>, якая ўзначальвалася [[Рамзан Ахматавіч Кадыраў|Рамзанам Кадыравым]], у яго радавым паселішчы {{нп5|Цэнтарой (Курчалоеўскі раён)|Цэнтарой|ru|Центарой (Курчалоевский район)}} ({{lang-ce|Хоси-Юрт}}) на паўднёвым усходзе Чачні. У [[2016]] годзе ўдава Масхадава Кусама вярнулася ў Чачню<ref>[http://www.grozny-inform.ru/news/society/67754/ Вдова Аслана Масхадова вернулась на Родину]</ref>. == Ацэнкі == [[Генерал-палкоўнік]], [[Герой Расійскай Федэрацыі|Герой Расіі]] {{нп5|Генадзь Мікалаевіч Трошаў||ru|Трошев, Геннадий Николаевич}}, які асабіста падчас вайны ў Чачні не раз сустракаўся з Масхадавым, так пісаў пра яго ў сваіх успамінах: {{пачатак цытаты}} Расійскія лібералы доўга спрабавалі знайсці сярод адыёзных чачэнскіх сепаратыстаў хоць адзін чалавечы твар, пакуль не спыніліся на Аслане Масхадаве. Яны лічылі яго той палітычнай фігурай, з якой цалкам можна мець справу без асаблівай шкоды для сваёй рэпутацыі. З часам, расчараваўшыся, шмат хто з іх прызнае, што зрабілі не той выбар: звонку імпазантны, разважлівы ічкерыйскі лідар апынуўся простым суўдзельнікам крывавых злачынстваў. Да таго ж з гадамі ён стаў здаваць і саслаб гэтак, што напамінаў нечым кіплінгскага воўка Акелу, які спудлаваў на паляванні і чакаў штурхяля ад маладога і нахабнага канкурэнта-важака. {{канец цытаты|крыніца = [[Генадзь Мікалаевіч Трошаў]]. «{{нп5|Мая вайна. Чачэнскі дзённік акопнага генерала||ru|Моя война. Чеченский дневник окопного генерала}}», успаміны, кніга}} «Аслан Масхадаў, выходзячы з сітуацыі ў свеце, выходзячы з палітычных меркаванняў, спрабуючы даць адпачынак і перапынак людзям для аднаўлення сіл, гуляючы ў ''іх'' палітыку, уступаў у канфрантацыю з тымі, хто цвёрда настойваў на тым, каб перайсці на пазіцыю ісламу… Я вельмі шмат меў зносіны з ім… Магу сведчыць, што ён быў сапраўдным братам мусульманінам і любіў іслам», — адзначаў у сваім лісце да 4-х угодкаў абвяшчэння Імарата Каўказ [[Доку Хаматавіч Умараў|Доку Умараў]]<ref>{{cite web|url=http://kavkazcenter.com/russ/content/2011/08/30/84755.shtml|title=Шамиль спросил меня: «Когда ты станешь Амиром, ты объявишь Имарат?» — Kavkazcenter.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/6G0D6Qizh?url=http://kavkazcenter.com/russ/content/2011/08/30/84755.shtml|archivedate=19 красавіка 2013|accessdate=9 ліпеня 2018|url-status=live}}</ref>. Па словах [[Рамзан Ахматавіч Кадыраў|Рамзана Кадырава]], {{пачатак цытаты}} Масхадаў — небарака, стары. Яго нават крыху жаласна. А Масхадаў, па-мойму, панічна баіцца Басаева, нічога не разумее, ушчэнт заблытаўся. {{канец цытаты|крыніца = [http://www.newsru.com/russia/06may2004/mashadov.html NEWSru.com//Новости России//Четверг, 6 мая 2004 г.]}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Артыкул|аўтар=Аслан Масхадаў.|загаловак=Зварот (да Вялікай Васьмёркі)|спасылка=http://pda.nashaniva.by/artykul/96503.html|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|тып=газета|год=28 чэрвеня 2002|нумар=[http://pdf.kamunikat.org/19786-1.pdf 24 (286)]|старонкі=11|issn=1819-1614}}{{Недаступная спасылка}} * [http://www.rian.ru/spravka/20050309/39499470.html Биография Масхадова] * Георгий Дерлугьян [http://www.archipelag.ru/geopolitics/piryadok/after/soldier/ Последний чеченский солдат советской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101214025805/http://archipelag.ru/geopolitics/piryadok/after/soldier/ |date=14 снежня 2010 }} * [http://news.ntv.ru/61483/ Масхадова случайно взорвали в бункере] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929091422/http://news.ntv.ru/61483/ |date=29 верасня 2007 }} * [http://www.rian.ru/analytics/20050309/39499366.html Чечня после Масхадова] * [http://www.belgium.mid.ru/press/014.html На смерть террориста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070507063417/http://www.belgium.mid.ru/press/014.html |date=7 мая 2007 }} * [https://archive.today/20130416205359/www.fsb.ru/fsb/comment/ufsb/single.htm!id=10315575@fsbComment.html Уничтожен Аслан Масхадов (FSB.Ru)] * [http://www.savelev.ru/book/?ch=18&mode=reply Андрей Савельвев «Черная книга Чеченской войны (2000)»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170927065941/http://www.savelev.ru/book/?ch=18&mode=reply |date=27 верасня 2017 }} * [http://observer.sd.org.ua/news.php?id=6572 Некралог з сайта «Народний оглядач»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070919111102/http://observer.sd.org.ua/news.php?id=6572 |date=19 верасня 2007 }} {{Кіраўнікі Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Масхадаў Аслан Аліевіч}} [[Катэгорыя:Генералісімусы]] [[Катэгорыя:Чачэнскія тэрарысты]] [[Катэгорыя:Чачэнскія палявыя камандзіры]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны]] bpm3mg0ro2fcwb9wjkc9m60b6f7rb5f 0 200359 5175363 5156413 2026-08-04T11:46:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175363 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кавалюк}} {{пісьменнік}} '''Аўгіння Трафімаўна Кавалюк''', па нараджэнні '''Сідаровіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[паэтэса]], перакладчыца. == Біяграфія == Нарадзілася 13 сакавіка 1934 года ў в. [[Стральцы (Мастоўскі раён)|в. Стральцы]] (цяпер — [[Мастоўскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]) ў [[Сялянства|сялянскай]] сям’і. Выхоўвалася без бацькі, які быў асуджаны як «вораг народа» і адбыў у [[ГУЛАГ]]у 15 гадоў. У 1954 годзе скончыла беларускую школу № 9 у [[Гродна]], а ў 1959 годзе — гісторыка-філалагічны факультэт [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага педагагічнага інстытута]], дзе наведвала літаратурны гурток. З 1952 года публікавалася ў раённай газеце. Першы верш быў змешчаны ў школьнай насценгазеце. Літаратурным настаўнікам быў [[Міхась Васілёк]], духоўную падтрымку мела яна і ад [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]]. Па сямейных абставінах пераехала ў [[Рыга|Рыгу]] і ў 1959—1978 гадах працавала настаўніцай у адной з рыжскіх сярэдніх школ. Да 1982 года выкладала ў Міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі спецыялістаў народнай гаспадаркі. Удзельнічала ў культурна-асветнай рабоце сярод латвійскіх беларусаў. З 1987 года жыла ў [[Ленінград]]зе, актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці беларусаў. Аўтар зборнікаў вершаў «Белае дзіва» (1964, для дзяцей), «Маўклівыя скарбы» (1966), «Кропля бурштыну» (1974), «Імгненняў след» (1987). Перастварала з [[Латышская мова|латышскай мовы]]. Творы Аўгінні Кавалюк перакладзены на [[латышская мова|латышскую]], [[руская мова|рускую]], [[украінская мова|украінскую]] мовы. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1993 года. Памерла 2 лістапада 2007 года ў [[Санкт-Пецярбург]]у. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://kamunikat.org/?pubid=18778 «Крывіцкія руны», Панізьнік Сяргей, Мінск: «Беларускі кнігазбор» 2003, ISBN 985-6730-29-5] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230805062125/https://kamunikat.org/?pubid=18778 |date=5 жніўня 2023 }} * [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=4788&lang=BE Адклікаюцца рэхам гады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306023432/http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=4788&lang=BE |date=6 сакавіка 2016 }}. — Мінск: ЗБС «Бацькаўшчына», 2005. * [[Мікола Нікалаеў]]. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=12775 У Санкт‑Пецярбургу памерла паэтэса Аўгіння Кавалюк] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[4 лістапада]] [[2007]] == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130322}} {{DEFAULTSORT:Кавалюк Аўгіння Трафімаўна}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] fk3aqzrh3uzkh2abzaljot6rajk9yrn 0 201226 5174993 4256823 2026-08-03T15:20:15Z Aliaksei Lastouski 75892 5174993 wikitext text/x-wiki '''Галіцкі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Кузьма Мікітавіч Галіцкі]] — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Міхаіл Мікалаевіч Галіцкі]] — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Беларусі. * [[Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі]] - лекар-ветэрынар, першы дырэктар і заснавальнік Харкаўскага ветэрынарнага вучылішча. * [[Эдуард Аляксеевіч Галіцкі]] (нар. 1939) — беларускі біяхімік. Доктар біялагічных навук (1998), кандыдат медыцынскіх навук (1970), прафесар (2001). {{неадназначнасць}} hjausbm7jgtke43ifdql2i9rtui3qrg 0 202102 5175355 4936120 2026-08-04T11:34:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175355 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кавалеўскі}} {{Пісьменнік | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Фота = Аўген_Кавалеўскі.jpg | Грамадзянства = | Род дзейнасці = [[драматург]], тэатральны дзеяч, публіцыст, [[празаік]] | Гады актыўнасці = | Подпіс гербу = | Герб = | Род = | Рэлігія = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Значныя творы = | Прэміі = | Палічка = | Сайт = }} '''Аўген Кавалеўскі''' ({{ДН|7|1|1921}}, {{МН|Масква|}} — {{ДС|13|8|1963}}, [[Руаян]]) — беларускі тэатральны дзеяч, [[драматург]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[7 студзеня]] [[1921]] г. у [[Масква|Маскве]], адкуль бацькі праз некалькі тыдняў вярнуліся ў [[Мінск]]. Выхоўваўся ў дзіцячым садку, дзе выхавацелькай была [[Уладзіслава Луцэвіч]]<ref name="nikif">{{Спасылка|url=http://www.bielarus.org/open.php?n=518&a=14|загаловак=З гісторыі беларускай эміграцыі. Запозненае, але вельмі патрэбнае знаёмства (трэба абавязкова выдаць зборнік прозы Аўгена Кавалеўскага)|аўтар=Ванкарэм Нікіфаровіч|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060513235228/http://bielarus.org/open.php?n=518&a=14|archivedate=13 мая 2006}}</ref>, жонка [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. У [[1930]]-х яго бацька быў рэпрэсаваны. Скончыў сярэднюю школу № 45 г. Мінску. Яшчэ ў школьныя гады браў удзел у дзіцячых пастаноўках [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр юнага гледача|Тэатра юнага гледача]]. Пазней па рэкамендацыі [[Еўсцігней Міровіч|Еўсцігнея Міровіча]] накіраваўся ў школу пры [[Беларускі дзяржаўны драматычны тэатр|Беларускім дзяржаўным драматычным тэатры]], аднак навучанню перашкодзіла вайна. У 1941—1944 гадах працаваў у Мінскім гарадскім тэатры і на радыё, быў вядомы як канферансье. У [[1944]] годзе з’ехаў з Беларусі ў [[Германія|Германію]]. Жыў у лагерах ДП у [[Рэгенсбург]]у, [[Міхельсдорф]]е, [[Остэрхофен]]е. Заснаваў з прафесійных акцёраў на эміграцыі ансамбль песні і танца «Жыве Беларусь!», пазней ператвораны ў Тэатр эстрады, які ездзіў з гастролямі па розных лагерах для перамешчаных асоб. Напісаная ім камедыя «Нечаканыя заручыны» карысталася вялікім поспехам у гледачоў. Пісаў п’есы і скетчы для пастановак, сам быў адным з выканаўцаў. У [[1947]] у Міхельсдорфе выдаў «Кароткі курс навучання акцёра». Пісаў таксама апавяданні, фельетоны і п’есы, якія публікаваліся як на старонках эміграцыйных часопісаў «[[Сакавік, часопіс|Сакавік]]», «[[Моладзь, часопіс|Моладзь]]», «[[Напагатове, часопіс|Напагатове]]» і інш., гэтак і выходзілі асобнымі выданнямі «Вясновы жук» (Амберг—Рэгенсбург, 1946), «Лекар мімаволі» (Рэгенсбург, 1946), «Ліхадзейка» (Міхельсдорф, 1946), «Шапка няўгледка» (Міхельсдорф, 1947), «Блакітная Вілія» (Остэргофен, 1948), «Госці з Тунісу» (Міхельсдорф, 1948), «Случчакі» (Парыж, 1949). У [[1949]] годзе перабраўся ў [[Францыя|Францыю]], дзе спачатку працаваў як звычайны работнік у індустрыяльным горадзе Thienville (Moselle). Праз год пераехаў у [[Парыж]] і знайшоў працу ў кравецкім атэлье, дзе, маючы добры мастацкі густ і багатую фантазію, хутка выявіў сябе як таленавіты выканаўца эскізаў парыжскай моды і меў там прызнанне і аўтарытэт. Быў сябрам Аб’яднання беларускіх работнікаў у Францыі. На пачатку [[1950]]-х гг. быў сакратаром і кіраўніком аддзелу культуры Галоўнай управы [[Беларуская незалежніцкая арганізацыя моладзі ў Францыі|Беларускай незалежніцкай арганізацыі моладзі ў Францыі]]. [[27 лістапада]] [[1955]] года ў зале Salle Iena ў Парыжы адбылася прэм’ера спектакля па драме Аўгена Кавалеўскага «Асуджаныя». Ён сам паставіў гэты спектакль і выконваў у ім адну з галоўных роляў. Пастаноўка выклікала вялікі рэзананс у французскай сталіцы<ref name="nikif" />. Памёр [[13 жніўня]] [[1963]] г. у часе адпачынку ад ускладненняў пасля аперацыі на страўніку ў шпіталі прыморскага горада [[Руаян]] на захадзе Францыі. Для сям’і гэта стала нечаканасцю, не было магчымасці перавезці цела ў Парыж, таму пахавалі яго на могілках Mathes каля [[Руаян]]а. У Францыі засталіся яго маці, брат, жонка і дзве дачкі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Кавалеўскі Аўген|аўтар=Лявон Юрэвіч.|выданне=Літаратурны рух на эміграцыі|месца=Мінск|выдавецтва=БГА|год=2002|спасылка=http://slounik.org/120385.html}} == Спасылкі == * Наталля Гардзіенка. [http://arche.by/by/page/blog/11575 Эміграцыйная гісторыя ў асобах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120816045241/http://arche.by/by/page/blog/11575 |date=16 жніўня 2012 }} * [https://kamunikat.org/download.php?item=6191-9.pdf&pubref=6191 Ліхадзейка (п’еса)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408225334/http://kamunikat.org/download.php?item=6191-9.pdf&pubref=6191 |date=8 красавіка 2009 }} * [http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=381 ЛЮДЗІ У ПОЛЫМІ (урывак аповесці)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100811015524/http://www.zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=381 |date=11 жніўня 2010 }} // Бібліятэка згуртавання «Бацькаўшчына» {{DEFAULTSORT:Кавалеўскі Аўген}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Германію з Беларусі]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю з Беларусі]] 9ay44nrrl5yj3p94w5acxbf8i3j0caf 0 204430 5175066 5155785 2026-08-03T21:36:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175066 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сідарэвіч}} {{Навуковец |Імя = Анатоль Сідарэвіч |Арыгінал імя = Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч |Фота = |Шырыня = |Подпіс = Анатоль Сідарэвіч выступае на мітынгу, прысвечаным 80-м угодкам БНР (25.3.1998, Мінск). Фота [[Уладзімір Сапагоў|У. Сапагова]]. |Навуковая сфера = [[Гісторыя]] |Месца працы = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч''' (нар. {{ДН|1|3|1948}}, [[Задуб’е (Ганцавіцкі раён)|в. Задуб’е]] [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкага раёна]]) — беларускі [[гісторык]], публіцыст і палітычны дзеяч. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref>https://lit-bel.org/friends/s/Sdarevch-Anatoly-Mhaylavch-612/?sphrase_id=452 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814102116/https://lit-bel.org/friends/s/Sdarevch-Anatoly-Mhaylavch-612/?sphrase_id=452 |date=14 жніўня 2020 }}</ref>. == Біяграфія == Рос без бацькі, маці хварэла, таму выхоўвала спачатку баба, а з чатырох да дзевяці гадоў — цётка. Потым трапіў у дзіцячы дом. У школе быў вучнем Рыгора Родчанкі, вядомага ў 1950—1980 гадах беларускага краязнаўцы са [[Слуцк]]у. У 1964—1965 гадах рабочы Слуцкай макароннай фабрыкі. Са снежня 1966 года літаратурны супрацоўнік газеты «Савецкае Палессе» ([[Ганцавічы]]). У 1967 годзе ў працоўным стале Сідарэвіча быў знойдзены яго дзённік з крытыкай ленінізму і Леніна, за што яго звольнілі з работы. Далей працаваў загадчыкам клуба ў вёсцы. У гэты час падтрымліваў сувязі са студэнтамі [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] [[Алесь Сцяпанавіч Разанаў|Алесем Разанавым]], [[Віктар Уладзіміравіч Ярац|Віктарам Ярацам]], Львом Барташам, якія ў 1968 годзе арганізавалі на філфаку збор подпісаў за выкладанне большай колькасці прадметаў на беларускай мове. Улетку 1968 годзе Сідарэвіча выгналі з работы ў клубе. У жніўні 1968 годзе адкрыта выказваўся супраць акупацыі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] войскамі [[СССР]]. Яго прывезлі ў Баранавіцкае аддзяленне [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі|КДБ]] для «прафілактычнай гутаркі». Калі ў верасні 1968 года захварэў на запаленне лёгкіх, яго падманным шляхам перавезлі з Ганцавіцкай раённай бальніцы ў псіхіятрычнае аддзяленне 2-й Мінскай клінічнай бальніцы. Там абвясцілі дыягназ «[[шызафрэнія]]» і праводзілі «лячэнне» аміназінам і інсулінам. Сідарэвіча выпусцілі з псіхіятрычнага аддзялення 13 студзеня 1969 года, але са статусам псіхічна хворага, што ўплывала на асабістае жыццё і работу<ref>А потым быў жнівень 1968 года… Анатоль Сідарэвіч — пра карную псыхіятрыю ў БССР: [Інтэрв’ю]. Публікацыю падрыхтавалі Ларыса Андросік і Алег Дзярновіч // Наша ніва. 1997. 27 студзеня. С. 6-7.</ref>. Уладкоўваўся на работу пры дапамозе сяброў і добразычліўцаў, у тым ліку [[Янка Брыль|Янкі Брыля]] і [[Міхась Тычына|Міхася Тычыны]]. У 1969—1970 гадах працаваў у капыльскай раёнцы «Слава працы», у 1970—1972 — у смалявіцкай раёнцы «Ленінскі заклік». У 1972—1977 працаваў у вясковых школах [[Маларыцкі раён|Маларыцкага]] і [[Капыльскі раён|Капыльскага]] раёнаў. Адначасова вучыўся завочна на філасофскім аддзяленні гістарычнага факультэта БДУ, якое скончыў у 1977 годзе. Потым паступіў у завочную аспірантуру філасофскага аддзялення, разам з гэтым у 1977—1978 гадах працаваў асістэнтам на кафедры філасофіі [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]] ([[Горкі]]). Аспірантуры не скончыў, бо навязалі тэму пра «развіты сацыялізм». Зноў настаўнічаў. З 1981 года працаваў у газеце «[[Літаратура і мастацтва]]», у 1987—1992 гадах у часопісе «Крыніца» («Родник»), у 1992—1998 гадах — у [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускім гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа]], у 1998—2002 — у часопісе «Крыніца», адначасова выкладаў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]], [[Мінскі радыётэхнічны каледж|Мінскім радыётэхнічным каледжы]], [[Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава|Міжнародным дзяржаўным экалагічным універсітэце імя А. Дз. Сахарава]]. == Дзейнасць == 19 кастрычніка 1988 года ўдзельнічаў ва ўстаноўчай канферэнцыі «[[Мартыралог Беларусі|Мартыралогу Беларусі]]», на якой быў створаны арганізацыйны камітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту]]. У чэрвені 1989 года выступіў з рэфератам пра суверэнітэт на ўстаноўчым з’ездзе БНФ у [[Вільнюс|Вільні]]. Адзін з ініцыятараў адраджэння сацыял-дэмакратычнага руху на Беларусі, заснавальнікаў і аўтараў праграмных дакументаў [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада|Беларускай сацыял-дэмакратычнай грамады]] і [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народнай грамады)]]{{sfn|Памяць. Мінск|2001|с=558}}. У сакавіку 2018 быў пераабраны на пасаду старшыні цэнтральнай рэвізійнай камісіі партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|БСДП (Грамада)]]<ref>https://www.nv-online.info/2018/03/12/abrana-novae-kiraunitstva-partyi-bsdp-gramada.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200922115747/https://www.nv-online.info/2018/03/12/abrana-novae-kiraunitstva-partyi-bsdp-gramada.html |date=22 верасня 2020 }}</ref>. == Творчасць == Выступае ў друку як [[публіцыст]] і [[літаратурны крытык]]. Даследуе гісторыю беларускага руху ў 1900—1939 гады, гісторыю беларускай сацыял-дэмакратыі, жыццё і дзейнасць [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]. Падрыхтаваў да друку кнігі твораў А. Луцкевіча «Да гісторыі беларускага руху» (2003; 2-е папраўленае і дапоўненае выданне — 2010), «Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва» (2006), «Барацьба за вызваленне» (2009). Таксама падрыхтаваў да друку зборнік «Пра Івана Луцкевіча: успаміны, сведчанні» (2007). Аўтар навуковых прац і артыкулаў. Апублікаваў шэраг дакументаў беларускага руху, лісты і творы [[Аляксандр Бурбіс|Аляксандра Бурбіса]], [[Уладзімір Жылка|Уладзіміра Жылкі]] і [[Наталля Арсеннева|Наталлі Арсенневай]], успаміны Ф. Стацкевіча. Уклаў і адрэдагаваў зборнік «Дэкларацыі Сацыялістычнага Інтэрнацыяналу» (2006), напісаў да яго прадмову. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Творы == * Антон Луцкевич: Главы из книги // Нёман. 1990. № 7. * З жыцьця Антона Луцкевіча // Літаратура і мастацтва. 1991. 18, 25 студзеня, 1 лютага. * Старонкі з гісторыі БНР // Адраджэньне: Гіст. альманах. Вып. 1 / Склад. і навук. рэд. А. П. Грыцкевіч. — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 259 с.: іл. С. 223—229. * Самавызначэнне беларускай сацыял-дэмакратыі; Антон Луцкевіч / Анатоль Сідарэвіч; Фонд сац. ініцыятыў і даслед. імя братоў Луцкевічаў. — Мн., 1999. — 30, [1] с., уключ. вокладку — (Серыя «Гісторыя і тэорыя сацыяльнай дэмакратыі»). * «Культурнікі» ды «палітыкі» ў сучаснай гісторыі Беларусі // Шуфляда. 1999. № 1. С. 65—70. * Нашаніўцы ў 1920 годзе // Наша Ніва. 2002. 8 лютага. * Тры выдавецкія праекты Антона Луцкевіча // Наша Ніва. 2002. 8 лютага. * Вучаніца і настаўнікі // Наша Ніва. 2002. 12 крас. * Паэт і дыктатура: Да 120-годдзя з дня народзінаў Янкі Купалы // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=80&pubid=3590 Дзеяслоў. 2002. № 1]{{Недаступная спасылка}}. С. 174—177. * Народзіны Беларусі // Народная Воля. 2003. 9, 10 студзеня, 29, 30 ліпеня. * Антон Луцкевіч і Максім Гарэцкі: Даклад на ХІ Гарэцкіх чытаньнях 18 лютага 2003 г. — Мн.: Грамадскае аб’яднаньне «Фонд імя братоў Луцкевічаў», 2003. * Правобраз Акту 25 Сакавіка // Arche. 2003. № 2. * Антон Луцкевіч і Янка Купала // Тэрмапілы. 2003. № 7. * Луцкевічы і Луцэвіч. — Мн.: Грамадскае аб’яднаньне «Фонд імя братоў Луцкевічаў», 2003. * Стагодзьдзе паэзіі // Краса і сіла: Анталёгія бел. паэзіі ХХ ст. / Склад. М. Скобла; навук. рэд. А. Пашкевіч. — Мн.: Лімарыюс, 2003. — 880 с [32] с.: іл. С. 5-28. * Абраньнік сонечнага Феба. У кнігу ўспамінаў «Асноўны тэкст і зноскі» // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=80&pubid=5409 Дзеяслоў. 2003. № 4]{{Недаступная спасылка}}. С. 174—197. * Вучаніца і настаўнік: супраца // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=70&pubid=6097 Дзеяслоў. 2003. № 7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716171835/http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=70&pubid=6097 |date=16 ліпеня 2019 }}. * Хроніка пераломнага часу: Антон Луцкевіч як ідэолаг і правадыр нацыянал-фашызму і нацыянал-дэмакратыі // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=70&pubid=6103 Дзеяслоў. 2004. № 8(1)]{{Недаступная спасылка}}. С. 167—193. * Зьбіральнік і публікатар: да 120-х угодкаў Антона Луцкевіча // Куфэрак Віленшчыны. 2004. № 1(9). * Трыюмвіры, або Помнік камісарам // Наша Ніва. 2005. 1, 8 красавіка. * Маленькая містыфікацыя // Наша Ніва. 2006. 3 лют. * Антон Луцкевіч: ад краёўства да незалежніцтва (1916—1918) // Arche. 2006. № 1-2. * Да гісторыі Беларускай Сацыялістычнай Грамады: агляд крыніцаў // Arche. 2006. № 4, 5, 9. * Апошнія дні Антона Луцкевіча // Arche. 2006. № 10. * «З імкненьнем, з мэтаю адзінай…» // Крушына Р. Кантата самотных: вершы і паэмы / Рыгор Крушына. — Мн.: Кнігазбор, 2007. — 308 с. С. 3—8. * Унія, браты Луцкевічы і мітрапаліт Шаптыцкі: Рэфэрат, прачытаны на пасяджэньні клюбу каталіцкае інтэлігенцыі імя сь. Кірылы Тураўскага 16 лютага 2006 году // Царква. 2007. № 1, 2. * Антон Луцкевіч і Беларуская Сялянска-Работніцкая Грамада // Arche. 2007. № 9. * Яны любілі Беларусь // Расстраляная літаратура: творы беларускіх пісьменьнікаў, загубленых карнымі органамі бальшавіцкай улады / уклад. Л. Савік [і інш.] — Мн.: Кнігазбор, 2008. — 696 [8] с.: іл. С. 5—16. * Урады БНР і кабінэт Рамана Скірмунта // Arche. 2008. № 4. * Да гісторыі Беларускай Сацыялістычнай Грамады: «новыя» дакумэнты // Arche. 2009. № 1. * Прадказаньні Антона Луцкевіча // Arche. 2009. № 3. * Арыштаваная праца Антона Луцкевіча // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=40&pubid=12955 Дзеяслоў. 2009. № 4(41)]{{Недаступная спасылка}}. С. 233—236. * Хто аўтар артыкулу пра Якуба Коласа? Замест рэцэнзіі // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=40&pubid=12957 Дзеяслоў. 2009. № 5(42)]{{Недаступная спасылка}}. С. 308—312. * «Быў я сціплым паэтам…» // Лагвіновіч І. Элегія палескага матыля: вершы / Іван Лагвіновіч. — Мн.: Кнігазбор, 2011. — 88 с. С. 3—6. * Генерал Лукаш Калядка і яго час // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=32185 Асоба і час. ― 2011. ― Вып. 4] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170705031319/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=32185 |date=5 ліпеня 2017 }}. ― С. 179―186. * Да палітычных біяграфій Аляксандра Чарвякова і Мікалая Галадзеда / Анатоль Сідарэвіч // Асоба і час. ― 2015. ― Вып. 6. ― С. 166―182. * Зорны час і галгофа Аркадзя Смоліча // Наша ніва. 2016. 7 верасня. * Адналюб // Народны ізраільска-беларускі сайт Belisrael.info. 2017. 21 сакавіка. http://belisrael.info/?p=10071. * «Уводзіны з філасофію». Укладанне (З [[Павел Баркоўскі|П. Баркоўскім]], [[Лявон Баршчэўскі|Л. Баршчэўскім]]), [[2019]]. == Пераклады == * Анталогія грузінскай паэзіі: У 2 т.: пер. з груз. Т. І. / Рэд. А. Разанаў; Прадм. С. Ціашлвілі. — Мн.: Маст. літ., 1989. — 286 с, [3] л. іл. С. 35—39, 43, 44, 53—55, 58—63. {{зноскі}} == Літаратура == * Анатоль Сідарэвіч. Ідэі сацыяльнай дзяржавы, сацыяльнай справядлівасці — адвечныя: [Інтэрв’ю] // Уліцёнак А. Іншадумцы = Мыслящие иначе / Аляксандр Уліцёнак. Прадм. В. У. Быкава. — Мн.: Беларусь. 1991. — 211 с.: іл. С. 31—54. * ''Дзярновіч, Алег.'' [http://slounik.org/153707.html Сідарэвіч Анатоль] // Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956—1991. Даведнік. — Мн.: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. С. 79—81. * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1. * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. / Беларус. Энцыкл. Рэдкал.: Г. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — __ с. С. 297. * ''Дзярновіч, Алег.'' Сідарэвіч Анатоль Міхайлавіч // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 Нонканфармізм у Беларусі: 1953—1985. Даведнік. Том 1. Мінск, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180627023344/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 |date=27 чэрвеня 2018 }}. С. 168—171. * Хто ёсьць хто ў Беларусі / Уклад. Л. А. Андросік [і інш.] — Вільня, 2007. — 256 с. С. 187. * Бібліяграфічны паказальнік археаграфічных публікацый у Рэспубліцы Беларусь (1991—2006 гг.) / складальнік В. С. Пазднякоў. — Мн.: БелНДІДАС, 2010. — 367 с. Імянны паказальнік. * На шляху станаўлення беларускай нацыі: гістарыяграфічныя здабыткі і праблемы / В. В. Яноўская [і інш.]; навук. рэдактар В. В. Яноўская; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мн.: Бел. навука, 2011. — 311 с. Паказальнік імён. * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1}} {{Старшыні БСДП}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сідарэвіч Анатоль Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты СССР]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада)]] hpki3oeqtf53mmfil83tiuij23vn23u 0 205214 5175254 4740762 2026-08-04T09:21:18Z M.L.Bot 261 5175254 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Станісла́ў Серафі́н Ягады́нскі''' ({{lang-pl|Stanisław Serafin Jagodyński}}; 1590 ці 1594/1595 — каля {{ДС|||1644}}) — [[паэт]], [[перакладчык]], [[педагог]], знаўца [[Геральдыка|геральдыкі]]. Пісаў на польскай і лацінскай мовах. == Біяграфія == Сын збяднелага шляхціца са [[Жмудзь|Жмудзі]] гербу «[[Корвін (герб)|Корвін]]». Наконт месца нараджэння існуюць тры версіі: [[Жамойць]], [[Гродзеншчына]] або мястэчка [[Шарашова]] [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]]. У 1613—1618 быў вучнем [[Віленская акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. Дзякуючы падтрымцы шляхціцаў Халецкіх у 1619 паступіў на [[Юрыспрудэнцыя|факультэт права]] ў [[Кракаўскі ўніверсітэт]], які скончыў у 1620 годзе. У 1622 працягнуў навучанне ва [[Падуанскі ўніверсітэт|ўніверсітэтах Падуі]] і [[Балонскі ўніверсітэт|Балонні]]. У 1624—1625 суправаджаў каралевіча [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазу]] ў яго падарожжы па Германіі, Бельгіі і Італіі. 3 лютага 1625 прысутнічаў з ім на пастаноўцы оперы ''«[[Выратаванне Руджэра]]…»'' ва [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]. Пасля гэтых падзей паступіў на службу да [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] і [[Нясвіжская ардынацыя|нясвіжскага ардыната]] [[Ян Ежы Радзівіл|Яна Ежы Радзівіла]] і жыў пры яго двары ў [[Нясвіж]]ы. Пасля смерці Радзівіла пэўны час (1627—1629) працаваў на двары кракаўскага [[біскуп]]а [[Марцін Шышкоўскі|Марціна Шышкоўскага]]. Пад канец жыцця служыў у каралеўскім маёнтку [[Шарашова]], дзе, верагодна, і скончыў жыццё. == Творчасць == Першымі творамі, напісанымі падчас вучобы ў [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]], сталі [[панегірык]]і, прысвечаныя прадстаўнікам уплывовай беларускай знаці. Пазней пісаў панегірыкі таксама сваім апекунам-патронам Халецкім. Захаваліся некаторыя такія працы на [[Польская мова|польскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай мовах]] з немалой прысутнасцю беларускіх словаў і выразаў, што і дало даследчыкам падставу меркаваць пра яго беларускае паходжанне. Падчас пражывання ў Італіі авалодаў італьянскай мовай, дзякуючы чаму ў 1628 годзе пераклаў на польскую мову [[лібрэта]] оперы [[Франчэска Качыні|Франчэска Сарачынелі]] «[[Выратаванне Руджэра]]». Акрамя гэтага, перакладаў таксама «Трыумф кахання» [[Франчэска Петрарка|Петраркі]] і [[Гіём Дзю Бартас|Дзю Бартаса]]<ref>{{Спасылка| url = http://www.zgapa.pl/zgapedia/Stanis%C5%82aw_Jagody%C5%84ski.html| загаловак = Stanisław Jagodyński| назва праекту = Zgapedia| дата = 30 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 3 жніўня 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20090604210813/http://www.zgapa.pl/zgapedia/Stanis%C5%82aw_Jagody%C5%84ski.html| archive-date = 4 чэрвеня 2009| url-status = dead}}</ref>. Аднак найперш Станіслаў Ягадынскі вызначыўся як польскі паэт-[[сатырык]] XVII стагоддзя. Вялікай папулярнасцю карысталіся яго зборнікі сатырычных эпіграм («Маскі масленічныя і паўсюдныя…» (1619), «Грош пад заслонай і аздобай крылаў караля птушак арла князёў Радзівілаў…» (1620), «Дваранкі» (1621), «Каталіцкія песні» (1638) і інш.) Сярод [[магнацтва]] найбольш быў вядомы як знаўца законаў [[Геральдыка|геральдыкі]], афармляў [[герб]]ы для шматлікіх ліцвінскіх і польскіх родаў. Склаў гербоўнік дваранства: «Сумарыуш кляйнотаў або гербаў дзяржавы і рыцарства Кароны Польскай і Вялікага Княства Літоўскага з розных аўтараў, а менавіта з Бельскага, з Папроцкага і запісаў С. С. Ягадынскага сабраны» (1621). Ягадынскаму таксама прыпісваюць аўтарства першага польскага падручніка па [[Каліграфія|каліграфіі]] «Каліграфія, або Канцылярыя» (1640, 1695). == Бібліяграфія == * ''Epitimia J.W. Pana Jarosza Wołłowicza''… od najuniżeńszego sługi a błahego poety… za szczodry wieczór ofiarowana. Wilno, 1613. * ''Syzygia praenobilium… coniugium… Christophori Chalecki et Mariae… Stuoebichin …decanatata''. Wilno, 1613. * ''Nymfice (na wesele) Aleksandra Chaleczkiego z Magdaleną Woynianką''. Wilno, 1617. * ''Grosz''. B.m., 1618. * ''Dworzanki''. Kraków, 1621. * ''Maszkary mięsopustne i powszechne, przy tym kłoda popielcowa… białymgłowom ku obronie i ozdobie, męskim rozumom ku… zabawie wybrana i wydana''. Kraków, ok. 1622. * ''Pieśni katolickie nowo reformowane z polskich na łacińskie a z łacińskich na polskie przełożone, niektóre też nowo złożone''. Kraków, 1638. * ''Kalligraphia abo cancellaria… Ma w sobie discurs, epigrammata, reguły dobrego pisania''. Kraków, 1695. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|аўтар=Наталля Пракаповіч.|загаловак=Станіслаў Ягадынскі. Наш забыты зямляк|спасылка=http://istfak-brsu.narod.ru/Eho_beresteyhiny1.pdf|выданне=Рэха Берасцейшчыны|год=жнівень 2008|нумар=1|старонкі=9}} * {{Кніга|загаловак = Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski, przewodnik biograficzny i bibliograficzny|месца = Warszawa|год = 2001|том = tom drugi I-Me|старонкі = 15-16|isbn = 83-02-08101-9}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік-мова|pl|Stanisław Jagodyński}} * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=33356 Kalligraphia abo cancellaria]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Ягадынскі, Станіслаў Серафін}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Пружанскім раёне]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] jkpwdkh577ca7rz3vtktzdz22lvvuby 5175277 5175254 2026-08-04T09:53:36Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі, афармленне 5175277 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Станісла́ў Серафі́н Ягады́нскі''' ({{lang-pl|Stanisław Serafin Jagodyński}}; 1590 ці 1594/1595 — каля {{ДС|||1644}}) — [[паэт]], [[перакладчык]], [[педагог]], знаўца [[Геральдыка|геральдыкі]]. Пісаў на польскай і лацінскай мовах. == Біяграфія == Сын збяднелага шляхціца са [[Жмудзь|Жмудзі]] гербу «[[Корвін (герб)|Корвін]]». Наконт месца нараджэння існуюць тры версіі: [[Жамойць]], [[Гродзеншчына]] або мястэчка [[Шарашова]] [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]]. У 1613—1618 быў вучнем [[Віленская акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. Дзякуючы падтрымцы шляхціцаў Халецкіх у 1619 паступіў на [[Юрыспрудэнцыя|факультэт права]] ў [[Кракаўскі ўніверсітэт]], які скончыў у 1620 годзе. У 1622 працягнуў навучанне ва [[Падуанскі ўніверсітэт|ўніверсітэтах Падуі]] і [[Балонскі ўніверсітэт|Балонні]]. У 1624—1625 суправаджаў каралевіча [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазу]] ў яго падарожжы па Германіі, Бельгіі і Італіі. 3 лютага 1625 прысутнічаў з ім на пастаноўцы оперы ''«[[Выратаванне Руджэра]]…»'' ва [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]. Пасля гэтых падзей паступіў на службу да [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] і [[Нясвіжская ардынацыя|нясвіжскага ардыната]] [[Ян Ежы Радзівіл|Яна Ежы Радзівіла]] і жыў пры яго двары ў [[Нясвіж]]ы. Пасля смерці Радзівіла пэўны час (1627—1629) працаваў на двары кракаўскага [[біскуп]]а [[Марцін Шышкоўскі|Марціна Шышкоўскага]]. Пад канец жыцця служыў у каралеўскім маёнтку [[Шарашова]], дзе, верагодна, і скончыў жыццё. == Творчасць == Першымі творамі, напісанымі падчас вучобы ў [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]], сталі [[панегірык]]і, прысвечаныя прадстаўнікам уплывовай беларускай знаці. Пазней пісаў панегірыкі таксама сваім апекунам-патронам Халецкім. Захаваліся некаторыя такія працы на [[Польская мова|польскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай мовах]] з немалой прысутнасцю беларускіх словаў і выразаў, што і дало даследчыкам падставу меркаваць пра яго беларускае паходжанне. Падчас пражывання ў Італіі авалодаў італьянскай мовай, дзякуючы чаму ў 1628 годзе пераклаў на польскую мову [[лібрэта]] оперы [[Франчэска Качыні|Франчэска Сарачынелі]] «[[Выратаванне Руджэра]]». Акрамя гэтага, перакладаў таксама «Трыумф кахання» [[Франчэска Петрарка|Петраркі]] і [[Гіём Дзю Бартас|Дзю Бартаса]]<ref>{{Спасылка| url = http://www.zgapa.pl/zgapedia/Stanis%C5%82aw_Jagody%C5%84ski.html| загаловак = Stanisław Jagodyński| назва праекту = Zgapedia| дата = 30 кастрычніка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 3 жніўня 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20090604210813/http://www.zgapa.pl/zgapedia/Stanis%C5%82aw_Jagody%C5%84ski.html| archive-date = 4 чэрвеня 2009| url-status = dead}}</ref>. Аднак найперш Станіслаў Ягадынскі вызначыўся як польскі паэт-[[сатырык]] XVII стагоддзя. Вялікай папулярнасцю карысталіся яго зборнікі сатырычных эпіграм («Маскі масленічныя і паўсюдныя…» (1619), «Грош пад заслонай і аздобай крылаў караля птушак арла князёў Радзівілаў…» (1620), «Дваранкі» (1621), «Каталіцкія песні» (1638) і інш.) Сярод [[магнацтва]] найбольш быў вядомы як знаўца законаў [[Геральдыка|геральдыкі]], афармляў [[герб]]ы для шматлікіх ліцвінскіх і польскіх родаў. Склаў гербоўнік дваранства: «Сумарыуш кляйнотаў або гербаў дзяржавы і рыцарства Кароны Польскай і Вялікага Княства Літоўскага з розных аўтараў, а менавіта з Бельскага, з Папроцкага і запісаў С. С. Ягадынскага сабраны» (1621). Ягадынскаму таксама прыпісваюць аўтарства першага польскага падручніка па [[Каліграфія|каліграфіі]] «Каліграфія, або Канцылярыя» (1640, 1695). == Бібліяграфія == * ''Epitimia J.W. Pana Jarosza Wołłowicza''… od najuniżeńszego sługi a błahego poety… za szczodry wieczór ofiarowana. Wilno, 1613. * ''Syzygia praenobilium… coniugium… Christophori Chalecki et Mariae… Stuoebichin …decanatata''. Wilno, 1613. * ''Nymfice (na wesele) Aleksandra Chaleczkiego z Magdaleną Woynianką''. Wilno, 1617. * ''Grosz''. B.m., 1618. * ''Dworzanki''. Kraków, 1621. * ''Maszkary mięsopustne i powszechne, przy tym kłoda popielcowa… białymgłowom ku obronie i ozdobie, męskim rozumom ku… zabawie wybrana i wydana''. Kraków, ok. 1622. * ''Pieśni katolickie nowo reformowane z polskich na łacińskie a z łacińskich na polskie przełożone, niektóre też nowo złożone''. Kraków, 1638. * ''Kalligraphia abo cancellaria… Ma w sobie discurs, epigrammata, reguły dobrego pisania''. Kraków, 1695. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|аўтар=Наталля Пракаповіч.|загаловак=Станіслаў Ягадынскі. Наш забыты зямляк|спасылка=http://istfak-brsu.narod.ru/Eho_beresteyhiny1.pdf|выданне=Рэха Берасцейшчыны|год=жнівень 2008|нумар=1|старонкі=9}} * {{Кніга|загаловак = Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski, przewodnik biograficzny i bibliograficzny|месца = Warszawa|год = 2001|том = tom drugi I-Me|старонкі = 15-16|isbn = 83-02-08101-9}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік-мова|pl|Stanisław Jagodyński}} * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=33356 Kalligraphia abo cancellaria]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ягадынскі Станіслаў Серафін}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Пружанскім раёне]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] bis20m6fkfmwnssje1uysmxv015v6gd 0 206671 5175316 4495884 2026-08-04T10:44:29Z Autumndancer 168015 5175316 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ангеліна}} {{Асоба}} '''Праскоўя Мікітаўна Ангеліна''' ({{ДН|12|1|1913}}, вёска Старабешава, {{МН|Данецкая вобласць|ў Данецкай вобласці}} — {{ДС|21|1|1959}}) — савецкая трактарыстка, арганізатар (1933) і брыгадзір першай у [[СССР]] жаночай трактарнай брыгады. Скончыла Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева (1940). Двойчы [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1947, 1958). Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] у 1937—1958 гадах. [[Сталінская прэмія]] 3 ступені (1946). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1}} == Спасылкі == * {{warheroes|id=9249|star=Labor}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ангеліна Праскоўя Мікітаўна}} [[Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы]] [[Катэгорыя:Механізатары]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання]] 5r7450b7s3vnvu5zl4qga789xhuxo8y 0 208192 5175137 5147216 2026-08-04T05:21:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175137 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Аралія | image file = Aralia spinosa, Georgia, USA.jpg | image title = | image descr = {{bt-bellat|Аралія калючкаватая|Aralia spinosa}}. <br />Агульны выгляд расліны. | regnum = Расліны | parent = Aralioideae | rang = Род | latin = Aralia | author = [[L.]] | syn = * {{bt|Acanthophora|[[Merr.]]}} * {{bt|Coemansia|[[Marchal]]}} * {{bt|Coudenbergia|[[Marchal]]}} * {{bt|Cwangayana|[[Rauschert]]}} * {{bt|Dimorphanthus|[[Miq.]]}} * {{bt|Neoacanthophora|[[Bennet]]}} * {{bt|Parapentapanax|[[Hutch.]]}} * {{bt|Pentapanax|[[Seem.]]}} | typus = {{bt-latbel|Aralia racemosa|aut=[[L.]]|}} | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Aralia | commons = Category:Aralia | iucn = | grin = 896 }} '''Аралія'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|17}}</ref> (''Arália'') — [[род]] [[кветкавыя расліны|кветкавых раслін]] [[сямейства]] {{bt-bellat|Араліевыя|Araliaceae}}. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|Aralia cordata SZ25.png|left|ш=225|{{bt-bellat||Aralia cordata}}. <br />{{Бат.іл.}}}} [[Лістападныя расліны|Лістападныя]], звычайна невысокія [[дрэва|дрэвы]], з галінастым ля вяршыні і звычайна шыпаватым [[Ствол дрэва|ствалом]], [[куст]]ы ці буйныя [[Шматгадовыя расліны|шматгадовыя]] травяністыя расліны. [[Парасткі]], лісце і суквецці голыя або опушаныя. Вышыня раслін розная: травы дасягаюць 50 см у вышыню, у той час як некаторыя дрэвы могуць вырастаць да 20 м. {{зноскі}} == Літаратура == * {{ФлораСССР|частка=Род 937. Аралия — Aralia|том=16|стар=24—34}} * {{ДзікСССР|частка=Род 10. Аралия — Aralia|том=5|стар=183—184}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Аралия}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARALI Аралия на сайте USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081104202925/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARALI |date=4 лістапада 2008 }}{{ref-en}} {{V|01|04|2010}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Aralia.html Одна из классификаций рода Аралия, названия видов на разных языках]{{ref-en}} {{V|01|04|2010}} * [http://flower.onego.ru/kustar/aralia.html Аралия] в [http://flower.onego.ru Энциклопедии декоративных садовых растений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=21 лістапада 2012 }} {{V|01|04|2010}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Араліевыя]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] 9euobtuf4y06rzkjr4e7ds8b1mdfm4a 0 215169 5175307 4915012 2026-08-04T10:31:39Z Autumndancer 168015 5175307 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дарыда}} {{Футбаліст |імя = Уладзімір Дарыда |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Чэхія}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг|Грэцыя}} [[ФК Арыс Салонікі|Арыс]] |нумар = |маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера |1995—2010| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2010—2013| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]]|61 (12) |2010—2011| {{арэнда}} {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Банік Сокалаў|Банік (Сокалаў)]]|13 (5) |2013—2015| {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Фрайбург|Фрайбург]]|53 (9) |2015—2022| {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Герта Берлін|Герта]]|170 (13) |2018—2019| {{фарм-клуб}} {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Герта II Берлін|Герта II]]|2 (0) |2023—| {{Сцяг|Грэцыя||20px}} [[ФК Арыс Салонікі|Арыс]]| }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2011| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Зборная Чэхіі па футболе U-20|Чэхія (да 20)]]|1 (1) |2011—2012| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Зборная Чэхіі па футболе U-21|Чэхія (да 21)]]|5 (2) |2012—2021| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[Зборная Чэхіі па футболе|Чэхія]]|76 (8) }} |абнаўленне даных пра клуб = 1 студзеня 2023 |абнаўленне даных пра зборную = 1 студзеня 2023 }} '''Уладзімір Дарыда''' ({{lang-cz|Vladimír Darida}}; нар. {{ДН|8|8|1990}}) — [[Чэхія|чэшскі]] футбаліст, паўабаронца грэчаскага клуба [[ФК Арыс Салонікі|«Арыс»]] з [[Салонікі|Салонікаў]] і былы ігрок [[зборная Чэхіі па футболе|нацыянальнай зборнай Чэхіі]]. == Клубная кар’ера == Уладзімір з’яўляецца выхаванцам клуба [[ФК Вікторыя Пльзень|«Вікторыя»]] ([[Пльзень]]), пасля сезоннай арэнды ў [[ФК Банік Сокалаў|«Баніку»]] з [[Сокалаў|Сокалава]] вярнуўся ў родны клуб. 16 лютага 2012 года забіў свой першы гол у [[Ліга Еўропы УЕФА|Лізе Еўропы]] нямецкаму клубу [[ФК Шальке 04|«Шальке-04»]], матч скончыўся з лікам 1:1. Улетку 2013 года дапоўніў шэрагі нямецкага клуба [[ФК Фрайбург|«Фрайбург»]], які пасля паспяховага сезона страціў некалькі сваіх лідараў. У ліпені 2015 года перайшоў у берлінскую [[ФК Герта Берлін|«Герту»]]<ref>[http://www.livesport.ru/football/2015/07/18/darida/ Дарида стал игроком «Герты»]. livesport.ru</ref>. У снежні 2022 года далучыўся да грэчаскага [[ФК Арыс Салонікі|«Арыса»]]. == Міжнародная кар’ера == 28 мая 2012 года было абвешчана, што Дарыда будзе ўключаны ў склад нацыянальнай [[Зборная Чэхіі па футболе|зборнай Чэхіі]] на [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|чэмпіянат Еўропы 2012]], як замена абаронцу [[Даніэл Пудыл|Даніэлу Пудылу]], які атрымаў траўму<ref>[http://espnfc.com/en/news/1080317/league/UEFA.EURO/season/2012/darida-brought-into-czech-squad.html Darida brought into Czech squad]. espnfc.com</ref>. == Дасягненні == {{Сцяг|Чэхія}} '''Вікторыя''': * [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе|Чэмпіён Чэхіі]]: 2011, 2013 * Уладальнік [[Кубак Чэхіі па футболе|Кубка Чэхіі]]: 2010 * Уладальнік [[Суперкубак Чэхіі па футболе|Суперкубка Чэхіі]]: 2011 == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = color: white; background-color: #D7141A; border: 1px #11457E solid |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Чэхіі |Склад зборнай Чэхіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012 |Склад зборнай Чэхіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016 |Склад зборнай Чэхіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2020 }} {{DEFAULTSORT:Дарыда Уладзімір}} [[Катэгорыя:Футбалісты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Чэхіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Пльзень]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Банік Сокалаў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фрайбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Герта Берлін]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Салонікі]] 0iocwfk06hulbfhbydmd7ujdg0i3si9 0 215602 5175259 5156280 2026-08-04T09:27:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175259 wikitext text/x-wiki [[Файл:DNA Overview.png|thumb|right|140px|[[Нуклеінавыя кіслоты]] могуць з’яўляцца не адзінымі [[Біямалекулы|біямалекуламі]], здольнымі несці жыццёвую інфармацыю<ref name="AstroDNA">{{cite web|url=http://www.astrobio.net/news/article2168.html|title=Launching the Alien Debates (part 1 of 7)|access-date=2008-10-20|date=December 8.2006|work=Astrobiology Magazine|publisher=NASA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207084724/http://www.astrobio.net/news/article2168.html|archive-date=7 лютага 2009}}</ref>.]] '''Астрабіяло́гія''' ('''экзабіяло́гія''') — навука, прадметам якой з’яўляецца вывучэнне паходжання, [[Эвалюцыя|эвалюцыі]] і распаўсюджання [[Жыццё|жыцця]] ў [[Сусвет|Сусвеце]]. Астрабіялогія абапіраецца на навуковыя дасягненні ў галіне [[Фізіка|фізікі]], [[Астраномія|астраноміі]], [[Біялогія|біялогіі]], [[Экалогія|экалогіі]], [[Планеталогія|планеталогіі]], [[Геаграфія|геаграфіі]] і [[Геалогія|геалогіі]] для вывучэння магчымасці існавання жыцця на іншых [[планета]]х<ref>[http://www.itwire.com.au/content/view/11647/1066/ iTWire — Sciencist will look for alien life, but Where and How?]</ref><ref>{{cite book |title=The life and death of planeth Earth |last=Ward |first=P. D |last2=Brownlee|first2=D. |year=2004 |publisher=Owl Books |location=New Yorc |isbn=0805075127 }}</ref>. У вырашэнні асобных задач астрабіялогія цесна сутыкаецца з [[Касмічная біялогія|касмічнай біялогіяй]] і касмічнай медыцынай, якія ўзніклі ў сувязі з актыўным пранікненнем чалавека ў касмічную прастору. Астрабіялогія ажыццяўляе пошук прыдатнага для жыцця асяроддзя як у [[Сонечная сістэма|сонечнай сістэме]], так і за яе межамі, пошук доказаў [[Абіягенэз|перадбіятычнай хіміі]], лабараторныя і практычныя даследаванні паходжання і ранняга развіцця жыцця на [[планета Зямля|Зямлі]], а таксама даследавання магчымасцей жыцця, у прыватнасці, прыстасавання да складаных умоў на Зямлі і ў космасе<ref name="about">{{cite web|url=http://astrobiology.nasa/gov/about-astrobiology/|title=About Astrobiology|access-date=2008-10-20|date=January 21, 2008|work=NASA Astrobiology Institute|publisher=NASA|archive-url=http://webcitation.org/65SpJMnNl|archive-date=2012-02-15}}</ref>. == Агляд == [[Файл:Plagiomnium affine laminazellen.jpeg|thumb|right|220px|Невядома, ці будзе жыццё ў Сусвеце, у выпадку яго выяўлення, мець клеткі, падобныя да клетак зямных раслін (бачныя [[хларапласт]]ы ў клетках расліны).<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/spectrum_plants.html|title=NASA Predicts Non-Green Plants on Other Planets|last=4 November 2007|publisher=Goddard Space Flight Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119215353/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/spectrum_plants.html|archive-date=19 лістапада 2014|access-date=6 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>]] [[Файл:ALH84001 structures.jpg|thumb|rught|220px|Марсіянскі метэарыт [[ALH84001]] мае мікраскапічныя ўтварэнні, якія могуць быць створаны мікраарганізмамі.]] Тэрмін ''астрабіялогія'' ўтвораны са старажытнагрэчаскіх слоў ''астрон'' ({{lang-grc|αστρον}}) — «зорка», ''біос'' ({{lang-grc|βίος}}) — «жыццё» і ''логія'' ({{lang-grc|-λογια}}) — «вучэнне». Ёсць розныя сінонімы тэрміна «астрабіялогія», але ўсе яны ўключаюць дзве асноўныя навукі: астраномію і біялогію. Тэрмін-сінонім «экзабіялогія» паходзіць ад грэчаскага ''эксо'' ({{lang-grc|Έξω}}) — «па-за, звонку», ''біос'' ({{lang-grc|βίος}}) — «жыццё» і ''логія'' ({{lang-grc|-λογία}}) — «вучэнне». Іншы тэрмін, які выкарыстоўваўся ў мінулым — ксенабіялогія, гэта значыць «біялогія іншаземцаў». Гэта слова было прыдумана ў 1954 годзе пісьменнікам-фантастам [[Роберт Энсан Хайнлайн|Робертам Хайнлайнам]] у яго рамане «Зорны Звер»<ref>{{cite journal |author=Heinlein R and Harold W |url=http://www.jstor.org/stable/1708323 |title=xenobiology |journal=Science |date=21 July 1961 |page=223 and 225 |access-date=2011-01-16}}</ref>/ Пытанне «ці існуе жыццё недзе яшчэ ў Сусвеце» паддаецца праверцы, і такім чынам, пошукі адказу на яго з’яўляюцца эфектыўным напрамкам навуковых даследванняў. Сёння астрабіялогія стала фармалізаванай галіной даследаванняў, хаця некалі знаходзілася ўбаку ад асноўных навуковых пошукаў. Цікавасць [[NASA]] да астрабіялогіі пачалася з распрацоўкі касмічнай праграмы. У 1959 годзе НАСА прафінансавала свой першы праект па экзабіялогіі, а ў 1960 годзе стварыла Праграму вывучэння экзабіялогіі<ref name="about" /><ref>{{cite book |title=The Living Universe:NASA and the Development of Astrobiology |url=https://archive.org/details/livinguniversena0000stev |author=Steven J. Dick and James E. Strick |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick,NY |year=2004}}</ref>. У 1971 годзе НАСА прафінансавала праект [[SETI]] па пошуку радыёсігналаў [[Пазаземныя цывілізацыі|пазаземных цывілізацый]]. [[Праграма «Вікінг»]], распачатая ў 1976 годзе, уключала тры біялагічныя эксперыменты, распрацаваныя для пошука магчымых прыкмет існавання жыцця на [[Планета Марс|Марсе]]. Навуковы апарат [[Mars Pathfinder]], прызямліўшыся ў 1997 годзе, змяшчаў навуковы груз, прызначаны для вывучэння мікробных акамянеласцей, заключаных у камянях<ref>{{cite conference | conference = Twenty-sixth Lunar and Planetary Science Conference|url=http://exobiology.nasa.gov/ssx/Selected_Research/exopaleo_for_pathfinder.html | title=Exoplanetology at the Pathfinder Landing Site | last1=Farmer |first1=Jack D.|last2= Des Marais|first2=David J.|last3=Greeley|first3=Ronald | publisher=NASA Ames Research Center | date=5 September 1996 | access-date=6 снежня 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20041120182642/http://exobiology.nasa.gov/ssx/Selected_Research/exopaleo_for_pathfinder.html | archive-date=20 лістапада 2004 | url-status=dead }}</ref>. У 21-ым стагоддзі астрабіялогія робіцца цэнтрам растучай колькасці даследчыцкіх місій НАСА і [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|Еўрапейскага касмічнага агенцтва]] ў Сонечнай сістэме. Першы еўрапейскі семінар па астрабіялогіі адбыўся ў мае 2001 года ў Італіі<ref>{{cite web|url=http://www.esa.int/esaCP*Pr_27_2001_p_EN.html|title=First Ruropean Workshop onExo/Astrobiology|year=2001|work=ESA press Release|publisher=Europesa Space Agency|archive-url=https://www.webcitation.org/65SpKgHz1?url=http://www.esa.int/esaCP/Pr_27_2001_p_EN.html|archive-date=15 лютага 2012|access-date=6 снежня 2014|url-status=live}}</ref>, вынікам якога стала [[Аўрора, праграма|Праграма Аўрора]]<ref>{{cite journal |title=ESA Embaracts Astrobiology |journal=Science |date=2001-06-01 |volume=292 |number=5522 |page=1626-1627 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/292/5522/1626?maxtosho= |doi=10.1126/science.292.5522.1626 | issn = 0036-8075}}</ref>. Цяпер НАСА курыруе {{Не перакладзена|Інстытут Астрабіялогіі НАСА||en|NASA Astrobiology Institute}}. Усё большая колькасць універсітэтаў ва ўсім свеце ўводзіць праграмы навучання па астрабіялогіі. У Злучаных Штатах гэта [[Арызонскі ўніверсітэт]]<ref name="astrobiology.asu.edu">{{Cite web |url=http://astrobiology.asu.edu/Astrobiology/Home/home.html |title=Astrobiology at Arizona State University |access-date=6 снежня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141026/http://astrobiology.asu.edu/Astrobiology/Home/Home.html |archive-date=19 ліпеня 2011 |url-status=dead }}</ref>, універсітэт Пенсільваніі, універсітэт штата Мантана і [[Вашынгтонскі ўніверсітэт]]; у Велікабрытаніі — універсітэт Кардыфа (створаны Цэнтр Астрабіялогіі)<ref name="case.glam.ac.uk">[http://case.glam.ac.uk/CASE/Segrees/AstroBio,html CASE Undergraduate Degress]{{Недаступная спасылка}}</ref>, у Аўстраліі [[Універсітэт Новага Паўднёвага Уэльса]]<ref name="aca.unsw.edu.au">{{Cite web |url=http://aca.unsw.edu.au/ |title=The Australian Centre of New South Wales |access-date=3 снежня 2014 |archive-date=22 чэрвеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622010002/http://aca.unsw.edu.au/ |url-status=dead }}</ref>. Дасягненні ў вобласці астрабіялогіі, назіральнай астраноміі і адкрыццё вялікай разнастайнасці [[Экстрэмафілы|экстрэмафілаў]], якія могуць існаваць у самых суровых умовах на Зямлі, прывялі да дапушчэння, што жыццё можа квітнець на многіх планетах і спадарожніках у Сусвеце. Асаблівая ўвага цяперашніх астрабіялагічных даследванняў надаецца пошуку жыцця на [[Планета Марс|Марсе]] з-за яго блізасці да Зямлі і геалагічнай гісторыі. Існуе ўсё больш сведчанняў, што раней на паверхні Марса мелася значная колькасць вады, якая разглядаецца ў якасці найважнейшага папярэдніка развіцця жыцця на аснове вуглярода<ref name="autogenerated1">[http://www.pbs.org/wgbh/nova/mars/essentoal.html NOVA |Mars | Life’s Little Essential | PBS]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Місіямі, якія былі распрацаваны для пошука жыцця, былі [[Праграма «Вікінг»]] і пасадачны модуль [[Бігль 2]], накіраваныя да Марса. Асноўны вывад, які можна зрабіць па выніках працы «Вікінгаў»: альбо колькасць мікраарганізмаў у месцах пасадак апаратаў вельмі малая, альбо іх няма ўвогуле. Пасадачны модуль Бігль 2 верагодна прызямліўся ўдала, але на сувязь не выйшаў. Асноўнай прычынай выхаду са строю прызнана паломка абсталявання сувязі. Значную ролю ў астрабіялогіі павінна была адыграць місія {{Не перакладзена|Jupiter Icy Moons Orbiter||en|Jupiter Icy Moons Orbiter}}, прызначаная для даследавання лядовых спадарожнікаў [[Планета Юпітэр|Юпітэра]], але яна была адменена. У 2008 годзе пасадачны модуль [[Фенікс (касмічны апарат)|Фенікс]] даследаваў марсіянскі грунт на наяўнасць слядоў [[Жыццё на Марсе|мікробнага жыцця]], а таксама прысутнасці вады. Галоўным навуковым вынікам місіі стала знаходка лёду пад тонкім пластом грунту, а таксама яго хімічны аналіз. У лістападзе 2011 года НАСА запусціла марсаход [[Curisity]], які працягнуў пошукі слядоў жыцця на [[Планета Марс|Марсе]]. Еўрапейскае касмічнае агенцтва распрацоўвае марсаход [[ЭкзаМарс|Exomars]], які плануецца да запуску ў 2018 годзе. [[Міжнародны астранамічны саюз]] (МАС) рэгулярна праводзіць буйныя міжнародныя канферэнцыі пры дапамозе [[Камісія 51|Камісіі 51]] «Біяастраномія: пошук пазаземнага жыцця», якая была створана МАС для каардынацыі працы ў галіне пошука жыцця і [[розум]]а ў Сусвеце і цяпер функцыянуе на базе Інстытута астраноміі пры Універсітэце Гаваяў. == Метадалогія == === Звужэнне задачы === {{main|Планеты, прыдатныя для ўзнікнення жыцця}} Для пошука жыцця на іншых планетах неабходна паменшыць памер задачы, для чаго выкарыстоўваюцца розныя дапушчэнні. Першае заключаецца ў тым, што пераважная большасць форм жыцця ў нашай [[Галактыка|Галактыцы]] заснавана на вугляроднай хіміі, як і ўсе формы жыцця на Зямлі<ref>{{cite web |url=http://library.thinkquest.org/C003763/indeex.pxp?page=interview07 |title=polycyclic Aromatic Hydrocarbons: An interview With Dr. Farid Salama |access-date=2009-10-20 |year=2000 |work=Astrobiology magazine }}{{Недаступная спасылка}}</ref>, хаця не адмаўляецца магчымасць існавання [[Альтэрнатыўная біяхімія|невугляродных форм жыцця]]. Меркаванне заснавана на тым, што [[вуглярод]] з’яўляецца чацвёртым па [[Распаўсюджанасць хімічных элементаў|распаўсюджанасці]] элементам у Сусвеце, а таксама дазвляе фарміраваць вакол сабе вялікую разнастайнасць малекул. Здольнасць атамаў вуглярода лёгка звязвацца адзін з адным дазваляе ствараць даволі доўгія і [[Арганічныя рэчывы|складаныя малекулы]]. Наступнае дапушчэнне — наяўнасць вады ў вадкім стане. Вада з’яўляецца распаўсюджанным рэчывам, якое неабходна для фарміравання складаных вугляродных злучэнняў, якія, ў сваю чаргу, могуць прывесці да з’яўлення жыцця. Асобныя даследчыкі прапануюць таксама разглядаць асяроддзе [[аміяк]]у ці водна-аміячных сумесей, бо яна забяспечвае большы дыяпазон тэмператур для жыцця і, такім чынам, пашырае колькасць патэнцыяльных светаў. Гэтае асяроддзе лічаць прыдатным як для вугляроднага, так і для [[Альтэрнатыўная біяхімія|невугляроднага жыцця]]. Трэцяе дапушчэнне: пошук зорак, падобных да [[Сонца]]. Вельмі вялікія зоркі маюць адносна малы час жыцця, што, ў сваю чаргу, значыць, што ў жыцця не будзе дастаткова часу для развіцця на планетах, якія абарачаюцца вакол такіх зорак. Вельмі маленькія зоркі выдзяляюць так мала цяпла, што планеты могуць мець ваду ў вадкім стане, знаходзячыся толькі на вельмі блізкіх арбітах. Але пры гэтым, планеты будуць захоплены прыліўнымі сіламі зоркі<ref>{{cite web|url=http://www.redorbit.com/news/display/?id=223364&source=r|title=M Dwarfs: The Search for Life in On|date=29 August 2005|publisher=Red Orbit & Astrobiology Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522053939/http://www.redorbit.com/news/display/?id=223364&source=r|archive-date=22 мая 2011|access-date=7 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. Без тоўстага слоя атмасферы адзін бок планеты будзе пастаянна нагрэты, а другі замарожаны. Але ў 2005 годзе пытанне прыдатнасці да жыцця планет вакол [[Чырвоны карлік|чырвоных карлікаў]] было зноў пастаўлена ў парадак дня навуковай супольнасці, бо доўгі час існавання чырвоных карлікаў (да 10 трыльёнаў гадоў) можа дапускаць наяўнасць жыцця на планетах са шчыльнай атмасферай. Гэта мае вялікае значэнне, таму што чырвоныя карлікі вельмі распаўсюджаныя ў Сусвеце. (Гл. [[Прыдатнасць да жыцця сістэмы чырвонага карліка]]). Па падліках вучоных каля 10 % зорак ў нашай галактыцы падобныя па сваіх характарыстыках да Сонца, а ў радыусе 100 [[Светлавы год|светлавых гадоў]] ад нас знаходзіцца каля тысячы такіх зорак. Гэтыя зоркі хучэй за ўсё будуць асноўнай мэтай падчас пошука жыцця ў іх сістэмах. Паколькі Зямля з’яўляецца адзінай планетай, на якой дакладна вядома наяўнасць жыцця, то не ўяўляецца магчымым даведацца, карэктныя гэтыя дапушчэнні ці не. === Складаныя часткі астрабіялогіі === {{main|Астраномія}} [[Файл:OGLE-2005-BLG-390Lb_planet.jpg|thumb|200px|Экзапланета [[OGLE-2005-BLG-390Lb]] на адлегласці 20 000 светлавых гадоў ва ўяўленні мастака.]] [[Файл:Kepler Space Telescope spacecraft model 1.png|thumb|righr|200px|[[Кеплер (тэлескоп)|Місія Кеплер]] прызначана для пошука [[экзапланета|экзапланет]].]] Большасць звязаных з астраноміяй астрабіялагічных даследаванняў адносіцца да пошука планет за межамі Сонечнай сістэмы ([[Экзапланета|экзапланет]]). Асноўнае дапушчэнне заключаецца ў тым, што калі жыццё ўзнікла на Зямлі, то яно можа ўзнікнуць і на іншых планетах з аналагічнымі характарыстыкамі. У сувязі з гэтым, у стадыі распрацоўкі знаходзіцца вялікая колькасць праектаў, прызначаных для пошука экзапланет, падобных да Зямлі. У першую чаргу гэта праграмы НАСА [[Terrestial Planet Finder]] (TPF) i [[Atlast]], а таксама праграма [[Дарвін, касічны праект|Darwin]] Еўрапейскага касмічнага агенцтва. Існуюць таксама менш амбіцыйныя праекты, у якіх мяркуецца выкарыстоўваць наземныя тэлескопы. Акрамя таго, НАСА ўжо запусціла [[Кеплер (тэлескоп)|місію Кеплер]] у сакавіку 2009 года, а Французскае касмічнае агенцтва — спадарожнік [[COROT]] у 2006 годзе. Мэтай запланаваных місій з’яўляецца не толькі выяўленне планет памерам з Зямлю, але і непасрэднае назіранне святла ад планеты для наступнага [[Спектраскапія|спектраскапічнага вывучэння]]. Даследуючы спектры планет, можна вызначыць асноўны састаў атмасферы экзапланеты і/ці яе паверхні. Даследчая група НАСА — Лабараторыя віртуальных планет выкарыстоўвае камп’ютарнае мадэляванне для стварэння разнастайных віртуальных планет, каб зразумець, як яны будуць выглядаць пры назіранні Дарвінам ці TPF<ref>{{cite web|url=http://vpl.astro.washington.edu/main/about_vpl.html|title=The Virtual Planet laboratory|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218094539/http://vpl.astro.washington.edu/main/about_vpl.html|archive-date=18 лютага 2012|access-date=7 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. Калі гэтыя місіі пачнуць збор дадзеных, атрыманыя спектры планет можна будзе параўнаць са спектрамі планет у частцы характарыстык, якія могуць указваць на наяўнасць жыцця. Вымярэнне фотаметрыі экзапланеты таксама можа даць дадатковую інфармацыю аб асаблівасцях паверхні і атмасферы планеты. Ацаніць колькасць планет з [[Пазаземнае жыццё|разумным жыццём]] можна пры дапамозе [[ураўненне Дрэйка|ураўнення Дрэйка]]. Ураўненне вызначае [[імавернасць]] наяўнасці разумнага жыцця як здабытак такіх параметраў, як колькасць планет, якія могуць быць населенымі, і колькасць планет, на якіх можа ўзнікнуць жыццё<ref>{{cite web|url=http://www.setileague.org/general/drake.htm|title=Wath is the Drace Equation?|last=Ford|first=Stewe|date=August 1995|publisher=SETI League|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522015515/http://www.setileague.org/general/drake.htm|archive-date=22 мая 2012|access-date=7 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>: <math>N = R^{*} ~ \times ~ f_{p} ~\times ~ n_{e} ~ \times ~ f_{l} ~ \times ~ f_{i} ~ \times ~ f_{c} ~ \times ~ L,</math> : дзе N — колькасць разумных цывілізацый, гатовых да ўступлення ў кантакт; : R* — колькасць зорак, якія ўтвараюцца штогод (зорак, падобных да Сонца); : f_p — доля зорак, каля якіх ёсць планеты; : n_e — сярэдняя колькасць планет і спадарожнікаў з прыдатнымі ўмовамі для зараджэння цывілізацыі; : f_l — імавернасць зараджэння жыцця на планеце з прыдатнымі ўмовамі; : f_i — імавернасць узнікнення разумных форм жыцця на планеце, на якой ёсць жыццё; : f_c — адносіна колькасці планет, разумныя жыхары якой здольны да кантакту і шукаюць яго, да колькасці планет, на якіх ёсць разумнае жыццё; : L — час жыцця такой цывілізацыі (гэта значыць час, на працягу якога цывілізацыя існуе, здольна ўступіць у кантакт і хоча ўступіць у кантакт). Але на дадзены момант гэта ураўненне абгрунтавана толькі тэарэтычна і малаверагодна, што ураўненне будзе ўдакладнена разумнымі граніцамі хібнасці ў бліжэйшы час. Першы множнік R вызначаецца з астранамічных назіранняў і з’яўляецца найменш абмяркоўваемай велічынёй. Па другім і трэцім множніках (зоркі з планетамі і планеты з прыдатнымі ўмовамі) на сёння ідзе збор дадзеных. Астатнія параметры заснаваны выключна на дапушчэннях. Праблема формулы ў тым, што яна не можа выкарыстоўвацца для стварэння гіпотэз, бо ўтрымлівае параметры, якія нельга праверыць. Другая звязаная тэма — [[парадокс Фермі]], згодна з якім дапускаецца, што калі жыццё распаўсюджана ў Сусвеце, то павінны існаваць відавочныя прыкметы гэтага. На гэтым Парадоксе заснаваны такія праекты як [[SETI]], якія спрабуюць выявіць радыёсігналы ад разумных пазазямных цывілізацый. Іншай актыўнай вобласцю даследаванняў ў астрабіялогіі з’яўляецца вывучэнне [[Планетная сістэма|планетнай сістэмы]]. Было выказана дапушчэнне, што асаблівасці нашай Сонечнай сістэмы (напрыклад, прысутнасць Юпітэра ў якасці ахоўнага шчыта)<ref>{{cite web|url=http://www.europlanet-eu.org/demo/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=999|title=jupiter^Friend or foe?|last=Horner|first=Jonathan|last2=Jones|first2=Barrie|date=August 24, 2007|publisher=Europlanet|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622164436/http://www.europlanet-eu.org/demo/index.php?option=com_content|archive-date=22 чэрвеня 2022|access-date=7 снежня 2014|url-status=dead}}</ref> маглі значна павялічыць імавернасць развіцця разумнага жыцця на нашай планеце<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=3910|title=The Role Of Astrobiology in Solar System Exploation|last=Jakowsky|first=Bruce|last2=Des Marais|first2=David|display-authors=etal|date=September 14, 2001|work=NASA|publisher=SpaceRef.com|archive-url=https://www.webcitation.org/65SpNiuEo?url=http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=3910|archive-date=15 лютага 2012|access-date=7 снежня 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&id=1222|title=coming Soon: "Good" Jupiterus|last=Bortman|first=Henry|date=September 29, 2004|work=Astrobiology Magazine|archive-url=https://www.webcitation.org/65SpOlUJP?url=http://astrobio.net/exclusive/1222/coming-soon-good-jupiters|archive-date=15 лютага 2012|access-date=7 снежня 2014|url-status=live}}</ref>. Але канчатковыя высновы яшчэ не зроблены. === Біялогія === {{main|Біялогія|Экстрэмафілы}} [[Файл:Blacksmoker in Atlantic Ocean.jpg|thumb|right|200px|[[Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў|Чорныя курыльшчыкі]] падтрымліваюць жыццё асобных мікраарганізмаў на Зямле. Падобныя ўтварэнні могуць быць і на іншых планетах.]] Біялогія і біяхімія ў адрозненне ад фізікі не дапускаюць імавернасцей і дапушчэнняў, гэта значыць, што альбо біялагічныя з’явы рэальныя, альбо не. Біёлагі не могуць сказаць, што працэс ці з’ява, з’яўляючыся матэматычна імавернымі, павінны існаваць на самой справе. Для біёлагаў аснова меркаванняў відавочная, і яны дакладна вызначаюць, што з’яўляецца гіпатэтычным, а што не. Да 1970-ых гадоў вучоныя меркавалі, што жыццё цалкам залежыць ад энергіі Сонца. Расліны на Зямлі выкарыстоўваюць энергію сонечнага святла ў працэсе [[фотасінтэз]]а, у выніку якога ўтвараюцца арганічныя рэчывы з вуглякіслага газа і вады і вызваляецца [[кісларод]]. Далей жывёлы з’ядаюць расліны, тым самым ажыццяўляецца перадача энергіі па [[Харцовы ланцуг|харчовым ланцугу]]. Раней лічылася, што жыццё ў глыбінях акіяна, куды не даходзіць сонечнае святло, існуе дзякуючы харчовым рэчывам, якія ўтвараюцца ад выкарыстання арганічных рэштак, якія падаюць з паверхні акіяна, альбо ад мёртвых жывёл, гэта значыць, таксама залежыць ад Сонца. Меркавалася, што здольнасць жыцця да існавання залежыць ад яго доступа да сонечнага святла. Але ў 1977 годзе, падчас даследчыцкага пагружэння на глыбокаводным апараце [[Алвін]] каля [[Галапагоскія астравы|Галапагоскіх астравоў]] вучоныя знайшлі калоніі гігантскіх трубчатых чарвей, [[Малюскі|малюскаў]], [[Ракападобныя|ракападобных]], [[мідыі|мідый]] і іншых марскіх жыхароў, згрупаваных вакол падводных вулканічных утварэнняў, якія былі названыя [[Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў|чорныя курыльшчыкі]]. Гэтыя істоты квітнелі, нягледзячы на адсутнасць доступу да сонечнага святла. Пазней было высветлена, што яны складаюць цалкам незалежны харчовы ланцуг. Замест раслін аснову гэтага харчоывага ланцуга складае нейкая форма бактэрый, якая здабывае энергію з працэса акіслення рэактыўных хімічных рэчываў, такіх як [[вадарод]] ці [[серавадарод]], якія паступаюць з унутраных частак Зямлі. Гэты [[хемасінтэз]] выклікаў рэвалюцыю ў вывучэнні біялогіі, даказваючы, што жыццё не абавязкова залежыць ад сонца — яно толькі патрабуе вады і энергіі. [[Экстрэмафілы]] (агранізмы, здольныя выжыць у экстрэмальных умовах) з’яўляюцца ключавым элементам у даследаваннях астрабіёлагаў. У якасці прыкладаў такіх арганізмаў можна прывесці [[Біёта|біёту]], якая здольна выжыць пад тоўшчай вады каля некалькіх кіламетраў паблізу ад гідратэрмальных крыніц, і [[Мікраарганізмы|мікробаў]], якія жывуць у вельмі кіслых асяроддзях<ref>{{cite web|url=http://www.livescience.com/anomalworld/050207_extremophiles.html|title=Wild Creatures|last=Carey|first=Bjorn|date=February 2005|work=Live Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20060319111832/http://www.livescience.com/animalworld/050207_extremophiles.hrml|archive-date=19 сакавіка 2006|access-date=13 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. Цяпер вядома, што [[экстрэмафілы]] жывуць у льдзе, кіпячай вадзе [[Кіслоты|кіслаце]], вадзе з [[Ядзерны рэактар|ядзернага рэактара]], солях крысталаў, таксічных адходах, і іншых месцах, якія раней лічыліся непрыдатнымі для жыцця<ref name="Cavicchioli">{{cite journal|title=Extremophiles and the search for extraterrestial life.|journal=Astrobiology|date=Fall 2002|first=R.|last=Cavicchioli|volume=2|issue=3|pages=:281-92.|pmid=12530238 |doi=10.1089/153110702762027862 }}</ref>. Яны адкрылі новыя напрамкі даследаванняў у астрабіялогіі за кошт значнага павелічэння месц пражывання за межамі Зямлі. Характарыстыка гэтых араганізмаў, іх асяроддзя пражывання і эвалюцыйнага шляха лічыцца важнейшым кампанентам у разуменні таго, як можа развівацца жыццё ў іншых месцах у Сусвеце. 2 снежня 2010 года вучоныя абвясцілі, што бактэрыі экстрэмафілы ([[GFAG-1]]) ва ўмовах недахопу [[фосфар]]у могуць замяняць яго ў малекуле [[ДНК]] на мыш’як<ref name="arsenic extremophile">{{cite news | last = Palmer | first = Jason | title = Arsenic-living bacteria may help in hunt for alien life | date = December 2, 2010 | url = http://www.bbc.co.uc/news/science-environment-11886943 | work = BBC News | access-date = 2010-12-02 }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Гэтае адкрыццё надае значнасць старой ідэі, згодна з якой жыццё на іншых планетах можа мець зусім іншы хімічны склад, і таму яно можа дапамагчы ў пошуках пазаземнага жыцця<ref name="arsenic extremophile" /><ref>{{cite news | last = Bortman | first = Henry | title = Arsenic-Eating Bacteria Opens New Possibilites for Alien Life | date = December 2, 2010 | url = http://www.space.com/scienceastronomy/arsenic-bacteria-alien-life-101202.html |work = Space.com | access-date = 2010-12-02}}</ref>. Пазней высветлілася, што гэта не так<ref>[http://elementry.ru/lib/431607 Две дамы, ДНК и мышьяк [[Элементы.ру]] (артыкул ''Алены Клешчанка'' з часопіса «[[Хімія і жыццё]]», № 3, 2012 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310201157/http://elementry.ru/lib/431607 |date=10 сакавіка 2016 }}</ref>. Іншай галіной даследаванняў, якая распрацоўваецца цяпер, з’яўляецца вывучэнне [[Узнікненне жыцця|ўзнікнення жыцця]], якое адрозніваецца ад эвалюцыйнага шляха. [[Аляксандр Іванавіч Апарын|Аляксандр Апарын]] і [[Джон Бёрдан Сандэрсан Холдэйн|Джон Холдэйн]] меркавалі, што ўмовы на ранняй Зямлі былі спрыяльнымі для фарміравання арганічных злучэнняў з неарганічных элементаў і, такім чынам, для фарміравання многіх хімічных рэчываў, характэрных для форм жыцця, якія мы зараз назіраем. У вывучэнні гэтага працэса, вядомага як перадбіятычная хімія, вучоныя дасягнулі пэўнага прагрэса, але дагэтуль незразумела, ці магло жыццё ўтварыцца такім чынам на Зямлі. Альтэрнатыўная [[Панспермія|тэорыя пансперміі]] зводзіцца да таго, што ўпершыню элементы жыцця, магчыма, сфарміраваліся на іншай планеце з яшчэ больш спрыяльнымі ўмовамі (ці нават у міжзорнай прасторы, на [[астэроід]]ах і г. д.), а потым былі нейкім чынам перанесены на Зямлю. Спадарожнік [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]] [[Еўропа (спадарожнік)|Еўропа]] цяпер разглядаецца ў якасці найбольш імавернага месца для існавання пазаземнага жыцця ў Сонечнай сістэме<ref name="Cavicchioli" /><ref>{{cite web|title=Jupiter's Moon Europa suspected Of fostering Life|url=http://www.unisci.com/stories/20021/0211026.htm|work=Daily University Science News|year=2002|format=PDF|archive-url=https://www.webcitation.org/65SpPYEPc?url=http://www.unisci.com/stories/20021/0211026.htm|archive-date=15 лютага 2012|access-date=13 снежня 2014|url-status=live}}</ref><ref name="galileo">{{cite journal|title=extremophiles and the search for estraterrestrial life.|journal=Astrobiology|date=Fall 2002|first=R.|last=Cavicchioli|volume=2|issue=3|pages=:281-92.|pmid=12630238|doi=10.1089/153110702762027862}}</ref><ref>{{cite news | first=Leonard | last=David |title=Europa Mission: Lost in NASA Buget |date=2006-02-07 | publisher = space.com |url = http://www.space.com/news/060207_europa_budget.html | access-date = 2009-08-08 }}</ref><ref>{{cite news | title = Clues to possible life on Europa may lie buried in antarctic ice | date = March 5, 1998 | publisher = NASA | url = http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm | work = Marshal Space Flight Center | access-date = 13 снежня 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090731015842/http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm | archive-date = 31 ліпеня 2009 | url-status = dead }}</ref> === Астрагеалогія === {{Асноўны артыкул|{{Не перакладзена|Геалогія планет зямнога тыпу ў Сонечнай сістэме||en|Geology of solar terrestrial planets}} }} Астрагеалогія — навуковая дысцыпліна, тэмай вывучэння якой з’яўляецца вывучэнне геалогіі планет і іх спадарожнікаў, [[астэроід]]аў, [[Камета|камет]], [[метэарыт]]аў і іншых [[Астранамічны аб’ект|астранамічных аб’ектаў]]. Інфармацыя, сабраная гэтай дысцыплінай, дазваляе ацаніць прыдатнасць планеты ці яе спадарожніка для развіцця і падтрымання жыцця. [[Геахімія]] — дадатковая галіна астрагеалогіі, уключае ў сябе вывучэнне хімічнага саставу Зямлі і іншых планет, хімічных працэсаў і рэакцый, якія рэгулююць састаў парод і глебы, цыклы матэрыі і энергіі і іх узаемадзеянне з [[гідрасфера]]й і [[атмасфера]]й. Спецыялізацыі ўключаюць [[Астрахімія|астрахімію]], [[Біяхімія|біяхімію]] і арганічную геахімію. [[Акамянеласці]] з’яўляюцца найстарэйшымі вядомымі доказамі наяўнасці жыцця на Зямлі<ref>{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/gip/fossils/sicession.html|title=fossil Sucession| access-date=2008-10-20|date=14 August 1997|publisher=U.S. Geological Survey|archive-url=http://www.webcitation.org/56SpQ1lFI|archive-date=2012-02-15}}</ref>. Аналізуючы іх, [[Палеанталогія|палеантолагі]] могуць лепей зразумець віды арганізмаў, якія ўзніклі на Зямлі ў далёкім мінулым. Асобныя рэгіёны Зямлі, такія як {{Не перакладзена|Пілбара||en|Pilbara}} ў Заходняй Аўстраліі і [[Сухія даліны]] ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], разглядаюцца ў якасці аналагаў асобных рэгіёнаў Марса, і такім чынам, могуць даць разуменне таго, як шукаць жыццё на Марсе, якое магчыма існавала там у мінулым. == Жыццё ў Сонечнай сістэме == {{main|Жыццё на Марсе|Жыццё на Венеры|Жыццё на Тытане}} [[Файл:PIA01130 Interior of Europa.jpg|thumb|200px|right|[[Еўропа (спадарожнік)|Еўропа]] можа мець бактэрыі і мікраарганізмы ў акіяне пад замёрзлай паверхняй.]] У разважаннях аб наяўнасці жыцця за межамі Зямлі нярэдка ўдзяляецца мала ўвагі абмежаванням, накладзенымі прынцыпамі [[Біяхімія|біяхіміі]]<ref name="Pace">{{cite journal|title=The universal nature of biochemitistry|journal=Proceding of the National academy of sciences of the USA|date=2001-01-30|first=Norman R.|last=Pace|volume=98|issue=3|pages=805-808|url=http://www.pnas.org/content/98/3/805.full|access-date=2010-03-20|pmid=11158550|doi=10.1073/pnas.98.3.805|pmc=33372|archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121822/http://www.pnas.org/content/98/3/805.full |archive-date=17 верасня 2011 }}</ref>. Імавернасць таго, што жыццё ў Сусвеце заснавана на [[вуглярод]]зе, павялічваецца за кошт таго, што вуглярод з’яўляецца адным з найбольш распаўсюджаных элементаў. Толькі два элементы, вуглярод і [[крэмній]], могуць складаць аснову для дастаткова вялікіх малекул, здольных несці біялагічную інфармацыю. Як структурная аснова для жыцця, адной з важных асаблівасцей вуглярода з’яўляецца тое, што ў адрозненне ад крэмнія, ён можа лёгка ўдзельнічаць у фарміраванні [[Хімічная сувязь|хімічных сувязей]] з вялікай колькасцю іншых атамаў з вялікай колькасцю іншых атамаў, тым самым прадстаўляючы хімічную многабаковасць, неабходную для правядзення рэакцый [[метабалізм]]а і ўзнаўлення. Разнастайныя арганічныя функцыянальныя групы, якія складаюцца з вадароду, кіслароду, [[азот]]у, [[фосфар]]у, [[Сера|серы]], а таксама мноства [[Металы|металаў]], такіх як [[жалеза]], [[магній]] і [[цынк]], забяспечваюць вялікую разнастайнасць хімічных рэакцый. Крэмній, наадварот, узаемадзейнічае толькі з асобнымі атамамі і вялікія млекулы на базе крэмнія аднастайныя ў параўнанні з камбінаторным Сусветам макрамалекул на аснове вугляроду<ref name="Pace"/>. На самай справе вельмі верагодна, што асноўныя будаўнічыя блокі жыцця дзе-нідзе будуць падобныя на нашы, калі не ў дэталях, то ў цэлым<ref name="Pace" />. Хаця зямное жыццё і жыццё, якое магло ўзнікнуць незалежна ад Зямлі, як мяркуецца, выкарыстоўвае многія падобныя, калі не ідэнтычныя, будаўнічыя блокі, у іншапланетнага жыцця, магчыма, будуць некаторыя асаблівыя біяхімічныя якасці. Калі жыццё мае супараўнальнае ўздзеянне на асяроддзе ў іншым месцы Сонечнай сістэмы, то адноснае ўтрыманне хімічных рэчываў, якімі б яны не былі, могуць выдаць яе прысутнасць<ref>{{cite news | last = Marchall | first = Michael | title = Tellitale chemistry could betray ET | date = 21 January 2011 | url = http://www.newscientist.com/article/mg20927962.700-telltale-chemistry-could-betray-et.html |work = New scientists |access-date = 2011-01-22}}</ref>. [[Файл:Centauri Montes Region of Mars, 1999 and 2005.jpg|thumb|300px|left|Фатаграфіі, зробленыя даследчыцкай станцыяй [[Mars Global Surveyor]] 30 жніўня 1999 года (злева) і 10 верасня 2005 года. Апошняя фатаграфія мае размыў, які пакідаецца вадой.]] Думка аб тым, дзе ў Сонечнай сістэме магло б узнікнуць жыццё, была гістарычна абмежавана меркаваннем, што жыццё ў выніку залежыць ад святла і цяпла Сонца і таму абмежавана паверхняй планеты<ref name="Pace" />. Трыма найбольш верагоднымі кандытатамі на наяўнасць жыцця ў Сонечнай сістэме з’яўляюцца Марс, спадарожнік Юпітэра — Еўропа і спадарожнік Сатурна — [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]]<ref name="Europa">{{cite web|url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html|title=Possibility of Life on Europa|last=Tritt|first=Charles S.|year=2002|publisher=MilwaukeeSchool of Engneering|archive-url=https://www.webcitation.org/65Su0p29F?url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html|archive-date=15 лютага 2012|access-date=13 снежня 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Euroupdate">{{cite web|url=http://www.planetary.org/explore_europa/update_12142005.html|title=Projects: europa Mission Campaiign|access-date=2008-10-20|last=Friedman|first=Louis|date=December 14, 2005|publisher=The Planetary society|archive-url=http://www.webcitation.org/65Su1H0RW|archive-date=2012-02-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.space.com/news/europa_story_991109.html|title=Move Over Mars -- Europa Needs Equal Billing|last=David|first=Leonard|date=10 November 1999|publisher=Space.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723145209/http://www.space.com/news/europa_story_991109.html|archive-date=23 ліпеня 2008|access-date=13 снежня 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.space.com/businesstechnology/070228_tw_mars_massspec.html|title=New Instrument Designed to Sift for Life on Mars|last=Than|first=Ker|date=2008 February 2007|publisher=space.com|archive-url=https://www.webcitation.org/65Su1iv0n?url=http://www.space.com/3491-instrument-designed-sift-life-mars.html|archive-date=15 лютага 2012|access-date=13 снежня 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Titan1">{{cite news | first=Ker | last=Than | title=Scientists Reconsider Habitability of Saturn's Moon | date=13 September 2005 | url =http://www.space.com/scienceastronomy/050913_titan_life.html%20SPACE.com | work =science.com | access-date = 2008-10-20 }}</ref>. Гэтае меркаванне заснавана на тым, што (у выпадку Марса і Еўропы) астранамічныя целы могуць мець вадкую ваду, малекулы якой неабходны для жыцця ў якасці растваральніка ў клетках<ref name="autogenerated1" />. Вада на Марсе знаходзіцца ў палярных шапках, і новаўтвораныя яры, нядаўна назіраныя на Марсе, дазваляюць меркаваць, што вадкая вада можа існаваць, прынамсі часова, на паверхні планеты<ref>{{cite news | title = NASA Images in Brief Spurts on Mars | year = 2006 | publisher = NASA | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html | access-date = 2008-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807005557/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html |archive-date=7 жніўня 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Water ice in crater at Martian north pole | date=28 July 2005 | publisher=European Space Agency | url=http://www.esa.int/SPECIALS/aMars_Express/SEMGKA808BE_0html | access-date=2008-10-20 |url-status=dead }}</ref>, і магчыма, у падземных умовах у [[Геатэрмальныя крыніцы|геатэрмальных крыніцах]]. Пры марсіянскіх нізкіх тэмпературах і нізкім ціску вадкая вада, верагодна будзе вельмі салёнай<ref>{{cite journal|title=Martian Water: Are There Extant Halobacteria on Mars?|journal=Astrobiology|date=June 1, 2001|first=Geofrey A.|last=Landis|volume=1|issue=2|pages=161-164|doi=10.1089/153110701753198927|url=http://ww.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/153110701753198927?prevSearch=allfield%3A%28Halobacteria+on-Mars%29|access-date=2008-10-20|pmid=12467119|url-status=dead}}</ref>. Што тычыцца Еўропы, то вадкая вада, верагодна, існуе пад паверхневым лядовым слоем<ref name="Europa" /><ref name="Euroupdate" /><ref name="galileo2" >{{cite news | first=Maia | last=Weinstock | title=Galileo Unocovers Compelling Evidence of Ocean On Jupiters Moon Europa | date=24 August 2000 | url=http://www.space/com/scienceastronomy/solarsistem/europa_ocean_000824.html | work=Space.com | access-date=2008-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20001018074845/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/europa_ocean_000824.html | archive-date=18 кастрычніка 2000 | url-status=dead }}</ref>. Гэтая вада можа быць нагрэта да вадкага стану вулканічнай актыўнасцю на дне акіяна, але асноўнай крыніцай цяпла, верагодна, застаецца нагрэў прыліўнымі сіламі<ref>{{cite news | first=Karl | last=Kruszelnicki |title=Life on Europa, Part 1 |date=5 November 2001 |publisher=ABC Science | url=http://www.abc.net.au/science/articles/2001/11/02/94459.htm?site=science/greatmomentscience | access-date = 2008-10-20 }}</ref>. Іншым астранамічным аб’ектам, які патэнцыяльна можа падтрымліваць пазаземнае жыццё з’яўляецца самы вялікі спадарожнік Сатурна — [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]]<ref name="Titan1" />. Лічыцца, што Тытан мае ўмовы, падобныя да ранняй Зямлі<ref>{{cite news | title=Titan: Life in Solar System? |url =http://www.bbc.co.uk/science/space/life/looking/titan.shtml |work =BBC - Science & Nature |access-date = 2008-10-20 }}</ref>. На яго паверхні вучоныя выявілі першыя вадкія азёры за межамі Зямлі, але хучэй за ўсё яны складаюцца з [[этан]]а і/ці [[метан]]а<ref>{{cite news | first=robert Roy | last=Britt | title=Lakes Found on Saturn's Moon Titan | date=28 July 2006 | url=http://www.space.com/scienceastronomy/060728_titan_lace.html | work=Space.com | access-date=2008-10-20 |url-status=dead}}</ref>. Пасля вывучэння дадзеных з зонда [[Касіні (касмічны апарат)|«Касіні»]] у сакавіку 2008 года было абвешчана, што Тытан таксама можа мець падземны акіян, які складаецца з вадкай вады і аміяку<ref>{{cite news | first=Richard A. |last=Lovett | title=Saturn Moon Titan May Have Underground Ocean | date=March 20, 2008 |url =http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080320-titan-ocean.html |work =National Geographic News | access-date = 2008-10-20 }}</ref>. Акрамя таго, спадарожнік Сатурна [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]] можа мець акіян пад лядовай шапкай<ref>{{cite news | title = Saturn moon 'may have an ocean' | date = 2006-03-10 | work = [[BBC News]] | url = http://news.bbc.co.uc/2/hi/science/nature/4790126.stm | access-date = 2008-08-05 |url-status=dead }}</ref>. == Гіпотэза ўнікальнай Зямлі == {{main|Гіпотэза ўнікальнай Зямлі}} Дадзеная гіпотэза на падставе астрабіялагічных вывадаў сцвярджае, што шматклетачныя формы жыцця з’яўляюцца больш рэдкімі, чым першапачаткова меркавалі вучоныя. Яна дае магчымы адказ на [[парадокс Фермі]]: «калі пазаземныя цывілізацыі з’яўляюцца даволі распаўсюджанымі, то чаму мы не назіраем ніякіх слядоў разумнага пазаземнага жыцця?» Гэта тэорыя з’яўляецца процілеглай кропкай гледжання [[Прынцып звычайнасці|прынцыпа звычайнасці]], прапанаванага астраномамі [[Фрэнк Дональд Дрэйк|Фрэнкам Дрэйкам]], [[Карл Саган|Карлам Саганам]] і іншымі. [[Прынцып звычайнасці]] дапускае, што жыццё на Зямлі не з’яўляецца выключнай з’явай і з вялікай доляй імавернасці можа быць знойдзена на незлічоным мностве іншых планет. Згодна з [[Антропны прынцып|антропным прынцыпам]] фундаментальныя законы Сусвету наладжаны такім чынам, каб была магчымасць існавання жыцця. Антропны прынцып падтрымлівае гіпотэзу ўнікальнай Зямлі, сцвярджаючы, што элементы, якія неабходны для падтрымання жыцця на Зямлі так «дакладна наладжаны», што шанс паўтарэння ў іншым месцы вельмі малы. [[Сцівен Джэй Гулд]] параўнаў сцвярджэнне, што «Сусвет добра прыстасаваны для нашага тыпу жыцця» з выказаваннямі, што «сасіскі былі створаны такімі доўгімі і вузкімі, каб іх было добра класці на сучасныя булачкі для хот-дога» ці «караблі былі вынайдзены ў якасці дома для малюскаў»<ref>{{cite conference | last=Gould | first=Stephen Jay | year=1998 | title=clear Thinking in the Sciences | book-title=Lectures at Harvard University}}</ref><ref>{{cite book| last=gould| first=Stefen Jay | year=2002| title=Why People Belive Weird Things:Pseudoscience, superstition, and Other confusions of Our Time}}</ref>. == Даследаванні == Хаця апісанне пазаземнага жыцця з’яўляецца нявырашаным пытаннем, а гіпотэзы і прагнозы наконт яе існавання і паходжання значна вар’іруюцца, тым не менш, развіццё тэорый для падтрымкі пошука жыцця ў бягучы момант можна лічыць найбольш канкрэтным практычным прымяненнем астрабіялогіі. Біёлагі Джэк Коэн і матэматык Ян Сцюарт, сярод іншага разглядаюць [[Ксенабіялогія|ксенабіялогію]] асобна ад астрабіялогіі. Коэн і Сцюарт лічаць, што астрабіялогія — гэта пошук жыцця падобнага да таго, якое існуе на Зямле за межамі Сонечнай сістэмы, у той час, як [[ксенабіялогія]] займаецца даследаваннямі ў тых выпадках, калі мы мяркуем, што жыццё не заснавана на базе вуглярода ці кіслароднага дыхання, але пакуль яна мае вызначаючыя характарыстыкі жыцця. (Гл. [[Вугляродны шавінізм]]). === Вынікі даследаванняў === [[Файл:951 Gaspra.jpg|thumb|right|220px|Астэроіды маглі перанесці «зародкі жыцця» на Зямлю.]] На гэты момант доказаў наяўнасці пазаземнага жыцця знойдзена не было. Але 6 жніўня 1996 года вучоныя НАСА пасля даследавання метэарыта [[ALH84001]] абвясцілі, што метэарыт можа ўтрымліваць доказы жыцця на Марсе. Пры сканіраванні структур метэарыта [[Растравы электронны мікраскоп|растравым электронным мікраскопам]] былі выяўлены скамянеласці, якія нагадалі навукоўцам «сляды» зямных арганізмаў — так званых магнітатактычных бактэрый. Даследчыкі сцвярджалі, што менавіта такія спецыфічныя скамянеласці пакідаюць бактэрыі на Зямле, таму знаходка ідэнтычных скамянеласцей у мэтэарыце гаворыць на карысць існавання бактэрый на яго роднай планеце. Разам з тым, структуры, знойдзеныя на [[ALH 84001]], складаюць 20-100 нанаметраў у дыяметры, што блізка да тэарэтычных [[Нанабактэрыі|нанабактэрый]] і значна менш за любую вядомую навуцы форму клетачнага жыцця. Застаецца незразумелым, ці сведчыць гэта аб тым, што на Марсе было ці ёсць жыццё, ці верагодныя мікраарганізмы апынуліся на метэарыце ўжо на Зямлі, пасля яго падзення<ref name="disbelief">{{cite web|title=after 10 years, few belivwe life on Mars|url=http://www.space.com/scienceastronomy/ap_060806_mars_rock.html|last=Crenson|first=Matt|publisher=[[Associated Press]]|website=space.com|date=2006-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20060809161936/http://www.space.com/scienceastronomy/ap_060806_mars_rock.html|archive-date=9 жніўня 2006|access-date=14 снежня 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="life">McKay, David S., et al. (1996) [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/273/5277/924 «Searc for Past Life on Mars: Possible Relic biogenic Activity in Martian Meteorite ALH84001»]. [[Science, часопіс|Science]]. Vol. 273. no. 5277, pp. 924—930. URL accesed March 18, 2006.</ref><ref>{{cite journal|title= Search for past life on Mars: Possible relic biogenic activity in Martian meteorite ALH84001|url= https://archive.org/details/sim_science_1996-08-16_273_5277/page/n87|author=McKay D. S., Gibson E. K., ThomasKeprta K. L., Vali H., Romanek C. S., Clemmett S. J., Chillier X. D. F., Maechling C. R., Zare R. N.|journal=Science|volume= 273|pages=924-930|year=1996|doi=10.1126/science.273.5277.924|pmid= 868069|issue= 5277}}</ref><ref name="jsc2009">[http://www.nasa.gov/centers/jonson/pdf/403089main_7441-1.pdf USa.gov: The U.S. Goverment’s Official Web Portal]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Аб магчымай наяўнасці жывых істот на паверхні [[Планета Венера|Венеры]] абвясціў у студзені 2012 года галоўны навуковы супрацоўнік [[Інстытут касмічных даследаванняў РАН|Інстытута касмічных даследаванняў РАН]] Леанід Ксанфомаліті. Пры вывучэнні фатаграфій, перасланых савецкімі апаратамі ў 1970-я і 1980-я гады, ён знайшоў нейкія аб’екты, якія з’яўляюцца і знікаюць на серыі паслядоўных здымкаў. Напрыклад, аб’ект «скарпіён» з’яўляецца праз 90 хвілін пасля ўключэння камеры і праз 26 хвілін знікае, пакінуўшы пасля сябе равок у глебе. Ксанфомаліті лічыць, што падчас пасадкі модуль стварыў моцны шум і «прабывальнікі» пакінулі месца пасадкі, а праз нейкі час, калі ўсё сцішылася, яны вярнуліся<ref name="iki">{{cite web|date=20 студзеня 2012|url=http://ria.ru/science/20120120/544264872.html|title=Советские зонды, возможно, засняли живых существ на Венере|publisher=РИА Новости|archive-url=https://www.webcitation.org/65Su2jqdp?url=http://ria.ru/science/20120120/544264872.html|archive-date=15 лютага 2012|access-date=14 снежня 2014|url-status=live}}</ref>. === Метан === У 2004 годзе наземнымі тэлескопамі і зондам [[Марс-экспрэс|Mars Express]] быў выяўлены спектральны маркер [[метан]]а ў [[Атмасфера Марса|Атмасферы Марса]]. З-за [[Сонечная радыяцыя|сонечнай радыяцыі]] і [[Касмічныя прамяні|касмічнага выпраменьвання]] згодна з прагнозамі навукоўцаў метан павінен быў знікнуць з атмасферы Марса на працягу некалькіх гадоў. Такім чынам, газ павінен быў актыўна папаўняцца, каб падтрымаць цяперашнюю канцэнтрацыю<ref name="results">{{cite journal | title = Some problem related to the origin of methane on Mars | author = Vladimir A. Krasnopersky | journal = Icarus | volume = 180 | issue = 2 | pages = 359-367 | date = February 2005 | url = http://www.sciencdirect.com/science?_ob=ArticleURL&_Udi=B6WGF-4HTCW36-2&_User=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=searh&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=a614a9e35a422b94cc2611ccdc4bf180 | doi = 10.1016/j.icarus.2005.10.015 | access-date = 14 снежня 2014 | archive-date = 18 снежня 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20241218135918/http://www.sciencdirect.com/science?_ob=ArticleURL&_Udi=B6WGF-4HTCW36-2&_User=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=searh&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=a614a9e35a422b94cc2611ccdc4bf180 | url-status = dead }}</ref><ref name="fourier-spec">[http://www.pfs-results.it/Planetary FourierSpectrometr website]{{Недаступная спасылка}} (ESA, Mars Express)</ref>. Адным з вопытаў марсахода [[Curiosity|Mars Science laboratory]], запушчанага 25 снежня 2011 года, з’яўляецца выкананне больш дакладных вымярэнняў суадносін ізатопаў кісларода і вуглярода ў вуглякіслым газе і метане ў атмасферы Марса з мэтай вызначэння геахімічнага альбо біялагічнага паходжання метана<ref name="SAM">{{cite web|url=http://ael.gsfc.nasa.gov/marsSAM.shtml|title=Sample Analysis at Mars (SAM) Instrument Suite|date=October 2008|publisher=NASA|archive-url=https://www.webcitation.org/65Su9rBK9?url=http://science.gsfc.nasa.gov/sed/index.cfm?fuseAction=home.main|archive-date=15 лютага 2012|access-date=14 снежня 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=2765&mode=thread&order=0&thold=0|title=Making Sense of Mars Methane|access-date=2008-10-08|last=Tenenbaum|first=David|date=June 09,2008|work=Astroiology Magazine|archive-url=https://www.webcitation.org/65SuAiZkd?url=http://astrobio.net/exclusive/2765/making-sense-of-mars-methane|archive-date=15 лютага 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal | title=Multilaser Herriot cell for planetary tunable laser spectrometrs | author=Tartsitano, C.G. and Webster, C.R. | journal=Applied Optics, | volume=46 | pages=6923-6935 |year=2007 | doi=10.1364/A).46.006923 |issue=28}}</ref>. === Планетныя сістэмы === Магчыма, што ў асобных планет у Сонечнай сістэме, такіх як газавы гігант [[Юпітэр (планета)|Юпітэр]] могуць быць спадарожнікі з цвёрдай паверхняй ці вадкім акіянам, якія з’яўляюцца больш прыдатнымі для жыцця. Большасць планет, выяўленых да 2014 года за межамі Сонечнай сістэмы, з’яўляюцца гарачымі газавымі гігантамі і непрыдатныя для жыцця. Такім чынам, дакладна невядома, ці з’яўляецца Сонечная сістэма, з такой планетай як Зямля, унікальнай ці не. Палепшаныя метады выяўлення і павялічаны час назірання безумоўна дазволяць знайсці болей планетных сістэм і, магчыма асобныя з іх будуць падобныя да Зямлі. Напрыклад, [[Кеплер (тэлескоп)|місія Кеплер]], прызначаная для выяўлення планет памерам з Зямлю вакол іншых зорак шляхам вымярэння самых дробных змен у крывой бляску зоркі, калі планета праходзіць між зоркай і тэлескопам. Прагрэс у галіне інфрачырвонай і субміліметровай астраноміі дазволіў адкыць кампанеты іншых зорных сістэм. Інфрачырвоныя даследаванні выявілі паясы пылу і астэроідаў вакол далёкіх зорак, якія ляжаць у аснове фарміравання планет. === Прыгоднасць планеты да жыцця === {{main|Прыгоднасць планеты для жыцця}} Намаганні, накіраваныя для адказу на пытанне: «Наколькі распаўсюджаныя патэнцыяльна населеныя планеты» мелі пэўны поспех. 2 лютага 2011 года вучоныя, якія даследавалі дадзеныя з тэлескопа Кеплер, абвясцілі, што ёсць 54 кандыдаты ў планеты, якія знаходзяцца ў населенай зоне сваіх зорак. Прычым 5 з іх маюць памер супастаўны з Зямлёй<ref name="Kepler nevs">{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepler_data_release.html |title=NASA Finds Earth-size Planet Canditates in the Habitable Zone |access-date=14 снежня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110212045426/http://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepler_data_release.html |archive-date=12 лютага 2011 |url-status=dead }}</ref>. Таксама вядзецца даследаванне адносна абмежаванняў навакольнага асяроддзя для жыцця і працы экстрэмальных экасістэм, дазваляючы даследчыкам прадказаць, якая планетная сістэма магла бы быць найбольш прыгоднай для жыцця. Такія місіі, як спускаемы апарат [[Фенікс, касімчны апарат|Фенікс]], [[Curiosity|Mars Science Laboratory]] і [[ЭкзаМарс|ExoMars]] да Марса, [[Касіні (касмічны апарат)|«Касіні»]] да спадарожніка Сатурна Тытан і місія «Ice Cliper» да спадарожнік Юпітэра Еўропы, даюць надзею на далейшае пашырэнне ведаў аб магчымасці жыцця на іншых планетах у Сонечнай сістэме. == Навукова-папулярныя фільмы == * «Сусвет. Астрабіялогія» ({{lang-en|The Universe. Astrobiology}}) — навукова-папулярны фільм, зняты [[History Channel]] у 2008 годзе. == Гл. таксама == * [[METI]] * [[SETI]] * [[Жыццё]] * [[Пазаземнае жыццё]] * [[Альтэрнатыўная біяхімія]] * [[Прыгоднасць планеты для жыцця]] * [[Гіпотэза ўнікальнай Зямлі]] * [[Прыдатнасць для жыцця сістэмы чырвонага карліка]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|частка=Астробиология|загаловак=Большой энциклопедический словарь|месца=М.|выдавецтва=Большая Российская энциклопедия|год=1999}} == Спасылкі == * [http://www.astrohemistry.ru Астрохимия и астробиология в России и мире]{{Недаступная спасылка}} * [http://astrobio.eu Astrobio.eu] * [http://astrobiology.nasa.gov Astrobiology.nasa.gov] * [http://streamiss.spaceflight.esa.int/?pg=production&PID-alcn Astrobiology Lecture Course Network (a. y. 2005—2006)]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.astrobiology.com/ The Astrobiology Web]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.astrobio.net/ Astrobiology Magazine] * [http://space.newsciencist.com/channel/astronomy/astrobiology?DCMP=Matt_Spacer&nsref=astrobiology-instant-expert Astrobiology Instant Expert on New Sciencist]{{Недаступная спасылка}} * [http://aca.unsw.edu.au/ Australian Centre for Astrobiology] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130622010002/http://aca.unsw.edu.au/ |date=22 чэрвеня 2013 }} * [http://biocab.org/Exobiology.html Condition for Life Eweryhwere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060718180056/http://www.biocab.org/Exobiology.html |date=18 ліпеня 2006 }} * [http://standart3d.com Standart3D Stereoscopic Space Simulator including 30 exoplanet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311074115/http://www.standart3d.com/ |date=11 сакавіка 2016 }} * [http://www.astrobiologia.pl/eana/European Astrobiology Network Association (EANA)]{{Недаступная спасылка}} * [http://ifa.hawaii.edu/~meech/iau/ International Astronomical Union Commission 51: Bioastronomy, official website] * [http://nai.nasa.gov/ NASA astrobiology Institute] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060815002519/http://nai.nasa.gov/ |date=15 жніўня 2006 }} * [http://pilbara.mq.edu.au/ NASA-Macquarie University Pilbara Education Project] * [http://planetquest.jpl.nasa.gov/ NASA’s PlanetQuest] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110225110149/http://planetquest.jpl.nasa.gov/ |date=25 лютага 2011 }} * [http://www.exoplanetology.com Official Exoplanetology Website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110904052622/http://www.exoplanetology.com/ |date=4 верасня 2011 }} * [http://omegataupodcast.net/2009/09/18-astrobiology-at-the-nasa-astrobiology-institute/ Podcast Interwiew with NAI’s Director Dr. Carl Pilcher] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130617142204/http://omegataupodcast.net/2009/09/18-astrobiology-at-the-nasa-astrobiology-institute/ |date=17 чэрвеня 2013 }} * [http://pocey.arc.nasa.gov/~astrochm/LifeImplications.html Possible Connections Between InterstellarChemistry and the Origin of Life on the Earth]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.nemoramjet.com/snduterus.html Snaiad, a world-building project with creatures designed with evolutionary biology in mind.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130613135659/http://www.nemoramjet.com/snduterus.html |date=13 чэрвеня 2013 }} * [http://www.solstation.com/habitable.htm Stars and Habitable Planets] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081001194624/http://www.solstation.com/habitable.htm |date=1 кастрычніка 2008 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Пазаземнае жыццё}} {{Раздзелы біялогіі}} [[Катэгорыя:Астрабіялогія| ]] [[Катэгорыя:Пазаземныя цывілізацыі]] [[Катэгорыя:Раздзелы астраноміі]] [[Катэгорыя:Раздзелы біялогіі]] sryvs0so9pphgwzalovegjyac0b5ahh 0 226580 5175163 5147233 2026-08-04T06:25:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175163 wikitext text/x-wiki {{Культура Арменіі}} '''Армянская архітэктура''' — архітэктурная культура [[Армяне|армянскага народа]], створаная на тэрыторыі ўсёй [[Гісторыя Арменіі|гістарычнай Арменіі]] == VI да н.э. — III н.э. == [[Выява:Garni Temple, Armenia, Armenia.jpg|thumb|left|200px|[[Храм Гарні|Гарні]], I стагоддзе н.э. Надпіс цара Трдата абвяшчае: «''Геліяс! Трдат Вялікі, [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] (Μεγαλη Αρμενια) цар, калі валадар пабудаваў агарак царыцы (і) гэту непрыступную крэпасць у год адзінаццаты свайго валадарання…''»<ref>{{кніга |аўтар= [[Каміла Васільеўна Трэвер|К. В. Тревер]]. |загаловак = Очерки по истории культуры древней Армении (II в. до н.э. — IV в. н.э.) |месца= М. Л. |год = 1953 |старонкі= 187}}</ref>]] У VI стагоддзі да н.э. галоўным чынам завяршаецца [[Этнагенез армян|працэс складання армянскага народа]]<ref>{{З|ВСЭ|спасылка=http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Армяне/|загаловак=Армяне|выданне=3}}</ref>. З VI ст. да н.э. архітэктура і горадабудаўніцтва на [[Армянскае нагор’е|Армянскім нагор'і]] ўступаюць у новы этап развіцця, праяўляючы новыя якасныя асаблівасці. [[Ксенафонт]] у працы «[[Анабасіс Кіра|Анабасіс]]» прыводзіць першую згадку пра народнае жыллё [[Армяне|армян]] — ''глхатун''<ref>[http://www.vehi.net/istoriya/grecia/ksenofont/anabazis/index.html Ксенафонт, Анабасіс]</ref>. У III—I стст. да н.э. узнікаюць і развіваюцца [[горад|гарад]]ы ранняй армянскай дзяржаўнасці — [[Армавір (старажытны)|Армавір]], [[Ервандашат]], [[Арташат]], [[Вагаршапат]], [[Тыгранакерт, Сільван|Тыгранакерт]], [[Зарышат]] і іншыя. У вялікіх гарадах значнае развіццё атрымліваюць [[металургія]], ганчарная вытворчасць, мастацкая апрацоўка каменя і дрэва, будаўнічая справа<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00004/37600.htm?text=Армянская%20ССР Вялікая савецкая энцыклапедыя]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Гэтыя гарады, гэтак жа як і буйныя крэпасці (Гарні, Артагерс, Ані-Камах, Даруйк), язычніцкія святыні (Багаван, Багрэванд, [[Аштышат]] і іншыя), становяцца асноўнымі звёнамі развіцця старажытнаармянскай архітэктуры і горадабудаўніцтва. Паводле пісьмовых крыніц і часткова матэрыялаў раскопак Гарні, Армавіра і Арташата, традыцыйныя горадабудаўніцтва і архітэктура Арменіі пачынаючы з IV ст. да н.э. развіваліся пад уплывам грэка-эліністычнай, а з I ст. да н.э. — рымскай культуры, фарміруючы «армянскі элінізм»<ref>{{артыкул | аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=6|нумар= | старонкі=338| isbn= }} {{ref-hy}}</ref>. Горадабудаўнічыя фактары, уключаючы асаблівасці абароны гарадоў, былі шмат у чым падобныя на эліністычныя. Для будаўніцтва гарадоў выбіраліся мясцовасці каля рэк ([[Аракс]], [[Арацані]]), якія, акрамя забеспячэння жыццядзейнасці гарадоў, складалі частку іх абарончай сістэмы. Шэдэўрам антычнай архітэктуры Арменіі з'яўляецца [[Храм Гарні|Гарні]], пабудаваны армянскім царом [[Трдат I|Трдатам I]] (54—88 гг.) у 76 г., пра што сведчыць выяўлены там жа яго надпіс на грэчаскай мове. Паводле сведчання [[Плутарх]]а ў [[Арташат|Арташа]]це<ref>[[Плутарх]]. [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/crassus-f.htm Параўнальныя жыццяпісы, Крас, § 33]</ref> і [[Тыгранакерт, Сільван|Тыгранакерце]]<ref>Плутарх. [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/lucullus-f.htm Параўнальныя жыццяпісы, Лукул, § 29]</ref> існавалі [[тэатр]]ы, якія меркавана былі пабудаваны паводле тыпу антычных [[амфітэатр]]аў. У выніку раскопак [[Гарні, храм|Гарнійскай]] крэпасці былі выяўлены рэшткі царскага палаца і лазні з [[Мазаіка|мазаічнымі]] падлогамі. У Арташаце былі знойдзены лазні, сістэмы водазабеспячэння, архітэктурныя і скульптурныя фрагменты будынкаў. <center><gallery mode=packed heights= "180px" widths= "180px" > File:GarniAltar.JPG|Алтар Гарні File:Garni banys 1.jpg|Лазні Гарні File:Armenia Garni detail.jpg|Фрагмент </gallery></center> == IV—VII стагоддзі == {{Гл. таксама|Спіс храмаў Арменіі}} [[Выява:Katoghike galleryfull.jpeg|thumb|right|280px|[[Талінскі сабор]], VII ст.]] [[Выява:Swallows over Aruchavank.jpg|thumb|left|280px|[[Аручаванк]], VII ст.]] З самага пачатку ўтварэння [[Феадалізм|феадальных]] адносін архітэктура і горадабудаўніцтва Арменіі ўступілі ў новы этап. Антычныя армянскія гарады перажывалі эканамічны заняпад, сваё значэнне захоўвалі толькі [[Арташат]] і [[Тыгранакерт, Сільван|Тыгранакерт]]. На гістарычную змену прыходзілі [[Двін]] і [[Эрзурум|Карын]] (Эрзурум). Будаўніцтва горада [[Аршакаван]] царом [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] [[Аршак II|Аршакам II]] не было скончана цалкам. Хрысціянства прынесла новую архітэктуру рэлігійных збудаванняў, якая першапачаткова грунтавалася на ранейшых традыцыях, антычнай архітэктуры. Цэрквы [[IV]]—[[V стагоддзе|V стагоддз]]яў галоўным чынам з'яўляюцца [[базіліка]]мі ([[Касах]], IV—V стст., [[Аштарак]], V ст., [[Ахц]], IV ст., [[Егвард]], V ст.). Некаторыя базілікі армянскай архітэктуры адносяцца да так званага «заходняга тыпу» базілікальных цэркваў. З іх найбольш вядомыя цэрквы [[Тэкор]]а (V ст.), [[Ерэруйк]]а (IV—V стст.), [[Двін]]а (470 г.), [[Цыцэрнаванк]]а (IV—V стст.). Трохнефная [[Ерэруйкская базіліка]] стаіць на на 6-ступеньчатым [[стылабат|стылабац]]е, пабудавана меркавана на месцы больш ранняга дахрысціянскага храма. Захаваліся таксама базілікі [[Карнут]]а (V ст.), [[Егвард]]а (V ст.), [[Гарні]] (IV ст.), [[Завуні]] (V ст.), [[Цахкаванк]]а (VI ст.), Двіна (553—557 гг.), [[Талін (Арменія)|Талін]]а (V ст.), [[Танаат]]а (491 г.), [[Джарджарыс]]а (IV—V стст.), [[Лернакерт]]а (IV—V стст.), і г.д.. З [[V стагоддзе|V стагоддз]]я базілікі пачынаюць змяняцца купальнымі цэрквамі з рознымі архітэктурнымі рашэннямі. З іх купальныя залы ([[Птхні]], VI—VII стст., [[Царква Аручаванк|Аручаванк]], [[661]]—[[666]] гг.), купальныя базілікі (рэстаўраваны [[Тэкор]], 478—490 гг., [[Адзун]], VI ст., [[Мрэнскі сабор|Мрэн]], [[613]]—[[640]] гг., [[Гаянэ]], 630 г., [[Багаван]], 631—639 гг.) а таксама трохапсідныя купальныя базілікі (рэстаўраваны Св. Грыгор Двіна, [[608]]—[[615]] гг., вялікі храм Таліна, VII ст.) узыходзяць да [[неф|трохнефных]] базілік. Больш разнастайныя крыжападобныя цэнтральнакупальныя храмы VI—VII стагоддзяў, калі армянская архітэктура імкнулася да цэласнасці ўнутранай прасторы<ref name="Шлеев">{{кніга |аўтар= В. В. Шлеев. |загаловак= Всеобщая история искусств |спасылка= http://bibliotekar.ru/Iskuss1/9.htm |адказны = Под общей редакцией Б. В. Веймарна и Ю. Д. Колпинского |месца= М. |выдавецтва = Искусство |год= 1960 |том = 2, кн. 1 |старонкі= }}</ref>. Гэта архітэктурная ідэя развіта ў цэрквы 588—597 гг. [[Аван]]е і дасягнула класічнай дасканаласці ў [[царква Святой Рыпсімэ|царкве Св. Рыпсімэ]] (618 г.) і ў шэрагу іншых падобных цэркваў ([[Гарнаавіт]], VI—VII стст., [[Таргманчац]], VII ст., [[Арамус]], VII ст., [[Сісаван]], VII ст., [[Арцваберд]], VII ст.). У іх з максімальнай выразнасцю і лаканічнасцю вырашаны задачы ўзаемасувязі архітэктурнага плана, формаў і перспектывы, адзінства архітэктурнай ідэі. [[Мастара]] (V—VI стст.), [[Артык (Арменія)|Артык]] (VII ст.), [[Царква Святой Багародзіцы, Васкепар|Васкепар]] (VI—VII стст.) Св. Тадэос Багарана (624—631), уяўляюць сабой тып чатырохапсідных крыжападобных цэнтральнакупальных цэркваў. Імкненне да стварэння новых тыпаў крыжападобных цэнтральнакупальных цэркваў прыводзіць да з'яўлення ў VII стагоддзя шэдэўра армянскай архітэктуры эпохі — [[Звартноц]]а (641—652 гг.). Звартноц адрозніваецца таксама дэкаратыўным прынцыпам архітэктурнай пабудовы. Сярод першачарговых помнікаў армянскай архітэктуры VII стагоддзя вылучаецца таксама [[Аручаванк]], дзе некаторыя час знаходзіўся армянскі прастол. У царкве захаваліся сляды старажытных фрэсак. Аручаванк асабліва цікавы сваёй купальнай залай (16,95 м.—34,6 м.). Да канца VI-пачатку VII стагоддзя адносіцца адзін з найбольш дасканалых помнікаў<ref>{{артыкул | аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=7 |нумар= | старонкі=276| isbn= }} {{ref-hy}}</ref> армянскай раннесярэдневяковай архітэктуры — царква [[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Мастара|Мастара]]. Мастара ўяўляе сабой варыянт крыжова-купальнага храма: цэнтрычны будынак, які мае падкрэслена пластычную выразнасць, з шырокім купалам (дыяметр 11,2 метра) на тромпах і з 4 апсідамі, які выступаюць звонку. <center><gallery mode=packed heights= "180px" widths= "180px" > File:Yererouk Basilica.jpg|[[Ерэруйкская базіліка]], V стагоддзе<ref name="Шлеев"/> File:Echmiadzin-hripsime.jpg|[[Царква Святой Рыпсімэ|Царква Св. Рыпсімэ]], 618 год<ref name="Шлеев"/> File:Zvartnots4.jpg|Руіны [[Звартноц]]а, 641—661 гг. File:Դամբարան Արշակունյաց թագավորների 47.JPG|Руіны [[маўзалей Аршакідаў|маўзалея армянскіх Аршакідаў]] у [[Ахцк]]у, IV стагоддзе </gallery></center> У другой палове [[VII]] стагоддзя фарміруецца шматалтарны тып цэркваў ([[царква Заравара, Егвард|царква Заравара]] ў [[Егвард]]зе, 661—685 гг., цэрквы [[Ірынд]]а, VII ст., [[Арагац]]а, VI ст.). Адначасова ў V—VI стст. распрацоўваецца стыль маленькіх цэркваў з крыжападобным планам. Удасканальваючыся ў VI—VII стс., гэты стыль праявіўся ў цэлым шэрагу храмаў і цэркваў, з якіх найбольш вядомыя аштаракскі [[Кармравор]] (VI ст.), [[царква Святога Стэпаноса, Кош|Св. Стэпаноса]] ў [[Кош|Каш]]ы (VII ст.), [[малы храм Таліна]] (VII ст.), [[царква Святога Саркіса, Бджні|Св. Саркіса]] ў [[Бджні]] (VII ст.) а таксама цэрквы ў [[Агарак]]у (VII ст.), [[Алман]]а (637 г.), [[Арзні]] (VI ст.), [[царква Святога Ншана, Дзагаванк|Св. Ншана]] ў [[Дзагаванк]]у (VII ст.), [[Манканоц|Манканоц Св. Сіён]] у [[Ашакан]]е (VII ст.), [[Лмбатаванк|Св. Стэпаноса Лмбатаванка]] (VI ст.) і г.д.. Апошні — крыжападобная купальная базіліка з васьмігранным барабанам і [[Тромп, архітэктура|тромпавым]] пераходам. У царкве захаваліся таксама найкаштоўныя фрагменты раннесярэдневяковага армянскага фрэскавага жывапісу. [[Выява:Aruchavank-cat-in-vgn01.jpg|thumb|250px|left|Інтэр'ер [[Царква Аручаванк|Аручаванка]], [[660-я|660]]-гг]] Архітэктура свецкіх будынкаў развівалася самастойна. Два палацы [[Двін]]а (V і VII стагоддзя), палац [[Звартноц]]а (VII ст.) і два палацы [[Аруч]]а (VII ст.) адрозніваюцца адзінствам кампазіцыйнага рашэння плана — цэнтральнае месца ў іх займаюць [[калона|калон]]ныя [[зала|залы]]. Розныя тыпы свецкіх будынкаў прадстаўлены выяўленымі ў Двіне жылымі дамамі, грамадскімі і іншымі будынкамі. Манументальныя помнікі VI—VII стст. — [[хачкар]]ы — прыходзяць на змену драўляным крыжам, якія былі распаўсюджаны ў Арменіі ў раннехрысціянскі перыяд. Каменныя «крылападобныя» хачкары характэрны для ранняга перыяду развіцця малой архітэктуры хачкарнага мастацтва. У [[Эчміядзінскі сабор|Эчміядзінскім сабор]]ы, у [[царква Святога Грыгора, Двін|царкве Св. Грыгора]] ў [[Двін]]е, у [[Звартноц]]ы выяўлены помнікі [[Мазаіка|мазаі]]чнага мастацтва. Цалкам захавалася мазаіка VI стагоддзя ў армянскай {{нп3|Сабор Святога Якава, Іерусалім|царкве Св. Якава|ru|Собор Святого Иакова (Иерусалим)}} ў [[Іерусалім]]е (з армянскімі надпісамі). Раннесярэдневяковыя [[Фрэска|фрэскі]] выяўлены ў [[Маўзалей Аршакідаў|маўзалеі Ахца]], у базіліках [[Касах]]а, {{нп3|Ерэруйкская базіліка|Ерэруйка|ru|Ереруйкская базилика}}, [[Цыранавор]] і г.д. Архітэктурная традыцыя будаўніцтва маўзалеяў узыходзіць да [[Урарту|ўрарцкай]] і эліністычнай эпох. Сярод найстаражытных маўзалеяў гэтай эпохі вядомыя [[маўзалей Аршакідаў]] у [[Ахцк]]у (IV ст.) і [[маўзалей Грыгорыс|Грыгорыса]] (489 г.) у [[Арцах]]у. Пахавальні ў маўзалеі Аршакідаў — падземныя, пахавальня Грыгорыса — пад галоўным алтаром царквы. Падобную будову маюць маўзалеі Св. Рыпсімэ і Св. Гаянэ (VII ст.). [[Завунійскі маўзалей]] (V ст.) размешчаны каля сцен невялікай капліцы Св. Вардана. Прыёмы мастацкай выразнасці архітэктуры IV—VII стагоддзяў адпавядаюць архітэктурным і мастацка-эстэтычным уяўленням, якія панавалі ў тую эпоху. У аснове вобразнага рашэння ляжалі ўзаемазлучаныя рашэнні архітэктурнага плана і перспектывы, ясная дасканаласць формаў і фасадаў, прапарцыйная гармонія, архітэктоніка. Узвядзенне сцен з рознакаляровых камянёў, што, акрамя канструкцыйнага, мела таксама мастацкае значэнне, з'яўлялася адной з характэрных рыс архітэктуры гэтай эпохі. Імкненнем да знешняй і ўнутранай лаканічнасці абумоўлена абмежаванае выкарыстанне дэкаратыўных элементаў. Яны былі закліканы галоўным чынам падкрэсліваць формы вокнаў і ўваходаў, пластычна ўзбагачаць некаторыя часткі сцен і чляніць плоскасці фасадаў. === Галерэя. IV—VII стагоддзя === <center> <gallery> File:Tekor.jpg|Царква Тэкор, канец V стагоддзя Выява:Odzun-church-south.jpg|[[Адзунскі манастыр|Адзун]], VI стагоддзе File:Bagrevand.jpg|Царква Багрэванда, 613—619 гг. File:Tzitzernavank-Monastery.jpg|[[Цыцэрнаванк]], гістарычна [[Сюнік]], IV ст. File:Mren Cathedral.jpg|[[Мрэнскі сабор]], 631—639 гг. Выява:Zvartnots img 6965.jpg|Руіны храма [[Звартноц]], 641—652 гг. </gallery> </center> <center> <gallery> Выява:Odzun-funerary-monument.jpg|[[Адзун]], магільны манумент, V—VII стст.<ref name="Шлеев"/> File:Mastara-v-vgn04.jpg|[[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Мастара|Мастара]], VII ст. Выява:Sisian church.jpg|Царква Сісаван, [[Сюнік]], VII стагоддзе File:Karmravor Surb Astvatsatsin.JPG|[[Царква Кармравор|Кармравор]], VII ст. File:Vospekar church2.jpg|[[Царква Святой Багародзіцы, Васкепар|Царква Святой Багародзіцы]], [[Васкепар]], [[VII стагоддзе|VII ст.]] File:Gharghavank.JPG|Гаргаванк, 661—685 гг. </gallery> </center> <center> <gallery> File:Tsiranavor Church of Ashtarak.jpg|Царква Цыранавор у Аштараку, V—VI стст. File:Saint Gayane church.jpg|Царква Св. Гаянэ, 630 г. </gallery> </center> == VIII—XIV стагоддзі == [[Выява:AkdamarIslandChurch.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Царква Святога Крыжа, Ахтамар]], 915—921 гг. ]] У пачатку [[VIII]] стагоддзя ў сувязі з арабскімі нашэсцямі будаўніцтва ў Арменіі часова перажывае параўнальны заняпад. Будаўніцтва працягвалася ў асобных княжацкіх уладаннях (падземны [[маўзалей Артавазда Камсаракана]]), развівалася свецкая архітэктура. [[Каталікосы Арменіі]], нягледзячы на цяжкія палітычныя ўмовы, усяляк спрыялі будаўніцтву новых царкоўных будынкаў ([[Давід I Араманецы]] будуе царкву і палац). У [[Двін]]е быў узведзены палац у цэнтральнай гарадской крэпасці. У эпоху [[ранняе Сярэднявечча|ранняга Сярэднявечча]] фарміруецца мастацтва [[хачкар]]аў — помнікаў малой архітэктуры. У [[885]] годзе, пасля аднаўлення [[Анійскае царства|армянскай дзяржаўнасці]], архітэктура Арменіі перажывае новае адраджэнне. У галоўных гарадах будуюцца новыя значныя архітэктурныя будынкі, якія развіваюць архітэктурныя метады [[IV]]—[[VII]] стагоддзяў. На аснове гістарычнага-стылістычнага адзінства развіваюцца архітэктурныя школы [[Шыракская вобласць|Ані-Шырака]], [[Ташыр-Дзарагецкае царства|Ташыр-Дзарагета]], [[Сюнік]]а, [[Васпуракан]]а. Акрамя ўласна гарадоў, архітэктура развівалася таксама ў асобных княжацкіх уладаннях, крэпасцях і асабліва царкоўных комплексах, якія, перажываючы хуткае развіццё, становяцца культурнымі цэнтрамі свайго часу. У нядаўна вызваленай ад арабаў краіне спачатку будаваліся параўнальна невялікія будынкі, самыя раннія з якіх вядомыя ў горным [[Сюнік]]у, на ўзбярэжжы [[Севан]]а. [[Выява:Haghpat-Belltower2.jpg|thumb|left|200px|[[Званіца]] [[Манастыры Ахпат і Санаін|Ахпата]], 1245 г.]] Першыя пабудаваныя ў [[IX]] стагоддзі цэрквы капіравалі кампазіцыі трохапсідных і чатырохапсідных крыжападобных у плане цэнтральнакупальных храмаў VII стагоддзя (пабудаваныя ў [[874]] годзе дзве цэрквы на востраве [[Севан]]<ref>[http://www.findarmenia.com/rus/sights/sevanavank/ Скарбы армянскіх гор — Севанаванк]</ref> — [[Манастыр Севанаванк|Севанаванк]] і [[Манастыр Айраванк|Айраванк]]). Аднак у астатніх збудаваннях таго ж тыпу назіраецца прыбудова вуглавых прыдзелаў (манастыр [[Шагакаванк, манастыр|Шагакаванк]], [[877]]—[[888]] гг.), а таксама тэндэнцыя ўключэння гэтых прыдзелаў у агульную кампазіцыю збудаванняў (манастыры [[Катаванк, манастыр|Катаванк]], [[Макеняц, манастыр|Макеняц]]). Купальная кампазіцыя VII стагоддзя з чатырма асобна стаячымі [[пілон]]амі была выкарыстана пры ўзвядзенні [[храма Пагоса-Петраса]] ў [[Татэў, манастыр|Татэве]] (895—906 гг.), прычым вуглавыя сцены двух дадатковых прыдзелаў замянілі пілоны, якія нясуць [[купал]]. Вынікам падобнага творчага падыходу да кампазіцыйнай задачы і стала ўзвядзенне галоўнай царквы манастыра [[Каракоп]] у [[Ваёц-дзор]]ы (911 г.), у якой няма пілонаў, якія нясуць купал, і купал абапіраецца на вуглавыя сцены чатырох [[прыдзел]]аў<ref>[http://analitika.at.ua/news/2008-05-01-174 М. Акапян. Армянская архітэктура скрозь стагоддзі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090226225625/http://analitika.at.ua/news/2008-05-01-174 |date=26 лютага 2009 }}</ref>. У [[903]] г. будуецца царква [[Катаванк]], да першай чвэрці X стагоддзя адносіцца царква [[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Бюракан|Бюракана]], у [[936]] годзе будуецца купальны храм [[Гндэванк]] у [[гавар]]ы [[Ваёц-Дзор]], у канцы [[X стагоддзе|X стагоддз]]я — царква [[Макеняц]]. У X стагоддзі фарміравалася [[Васпураканскае царства]], цэнтрам якога становіцца востраў [[Ахтамар]] на [[Ван (возера)|возеры Ван]]. [[Таўма Арцруні]] апісвае будаўніцтва цэнтральнай крэпасці, палаца і іншых збудаванні Ахтамара<ref name="Шлеев"/>. Цяпер захавалася толькі [[Царква Святога Крыжа, Ахтамар|царква Св. Крыжа]] архітэктара Мануэла, якая была пабудавана ў [[915]]—[[921]] гг. Сваім планам царква нагадвае [[Царква Святога Эчміядзін Дзарадыра|храм Св. Эчміядзіна Дзарадыра]], пабудаваны ў [[VI]] стагоддзі. Царква асабліва вядомая найбагацейшай разьбой па камені, разнастайнымі па сюжэтах рэльефамі, а таксама [[фрэска]]мі. Шырока распаўсюдзіліся армянскія тэхналогіі будаўніцтва і аздаблення; матэрыялы, якія выкарыстоўваюцца ў армянскім архітэктурным будаўніцтве, набылі папулярнасць па-за межамі Арменіі. Яны былі настолькі спецыфічныя, што іх называлі армянскімі. Так, арабскі гісторык і падарожнік [[Аль-Масудзі]] [[X стагоддзе|X стагоддз]]я ў сваёй працы «Залатыя капальні і россыпы самацветаў», апісваючы адзін з дамоў, які ён наведаў у [[Багдад]]зе, казаў: «''Увайшоў я да яго аднойчы зімовым вельмі халодным днём, у Багдадзе, і знайшоў яго ў прасторнай зале, абмазанай чырвонай армянскай глінай, і яна зіхацела падобна маланцы''»<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus5/Masudi_2/frametext18.htm Аль-Масудзі «Залатыя капальні і россыпы самацветаў» стар 303]</ref> Больш плённым становіцца архітэктурная школа Ані-Шырака, якая развівалася на ўладаннях [[Баграціды|Баграцідаў]] (цэнтральнае ўладанне гавара [[гавар Шырак|Шырак]]). Сталіцай Анійскіх Баграцідаў першапачаткова з'яўлялася [[Багаран]], пазней — [[Шыракаван]], дзе ў канцы [[IX]] стагоддзя па прыкладзе [[Аруцкі храм|Аруцкага храм]]а (VII ст.) цар [[Смбат I]] узвёў новы храм<ref>[http://www.virtualani.org/shirakawan/index.htm Armenian Architecture — VirtualANI — The church at Shirakawan]</ref>. Пазней у [[Карс]]е ў 940-гг. цар Абас будуе цэнтральнакупальны храм<ref>[http://www.virtualani.org/karscathedral/index.htm Armenian Architecture — VirtualANI — The Cathedral of Kars]</ref>. Адзін з класічных узораў Ані-Шыракскай школы дойлідства — царква [[Манастыр Мармашэн|Мармашэн]], будаўніцтва якой была пачата ў [[988]]-м і завяршылася ў пачатку наступнага стагоддзя. У [[X]]—[[XI]] стст. з распаўсюджаннем [[Парус (архітэктура)|ветразевай канструкцыі]] гранёная форма [[Барабан (архітэктура)|барабан]]а купала саступае месца круглай; пры гэтым купалы часта ўвенчваюцца пакрыццём парасонавай формы. У гэты ж перыяд пад уплывам народнага жылля — глхатуна — атрымлівае развіццё арыгінальная цэнтрычная форма пакрыцця манастырскіх будынкаў-[[гавіт]]аў — своеасаблівых царкоўных [[прытвор]]аў, якія выконвалі розныя функцыі: [[пахавальня]]ў, месцаў для вернікаў, зал для сходаў і заняткаў. {|class="graytable" |+ Крэпасці | align="center" width="23%"|[[Выява:Amberd Fortress.JPG|center|250px]] | align="center" width="23%"|[[File:Walls of Ani.jpg|center|250px]] |- |align="center"|[[Амберд|Крэпасць Амберд]], 1026 г. |align="center"|Гарадскія крапасныя сцены Ані, X—XI стагоддзя |} У сярэдзіне X стагоддзя развіваецца [[Ташыр-Дзарагецкая школа дойлідства]]: у [[957]]—[[966]] гг. будуецца манастыр [[Санаін]], у [[976]]—[[991]] гг. царыца [[Хасравануйш]] і яго малодшы сын [[Гурген]] засноўваюць манастыр [[Манастыры Ахпат і Санаін|Ахпат]] — адзін з найбуйнейшых архітэктурных і духоўных цэнтраў Арменіі. Амаль усе архітэктурныя тыпы [[VII]] стагоддзі былі рэалізаваны ў храмах [[X]] стагоддзі<ref name="pravenc.ru"/>, але асабліва часта армянскія архітэктары звярталіся да структуры купальных зал<ref name="pravenc.ru"/>. У архітэктуры X стагоддзя пачынае фарміравацца кампазіцыя прытвораў — [[гавіт]]аў<ref name="pravenc.ru"/>. Армянскія архітэктары X стагоддзі мелі міжнароднае прызнанне<ref>{{артыкул| аўтар=[[Кірыл Львовіч Туманаў|Cyril Toumanoff]].| загаловак= Armenia and Georgia| выданне = The Cambridge Medieval History| месца = Cambridge| год = 1966| том = IV: The Byzantine Empire, part I chapter XIV| старонкі = 593—637}}:<blockquote>Armenian architects enjoyed an international reputation; thus Odo the Armenian took part in the construction of the Palatine chapel at Aix and [[Трдат Архітэктар|Tiridates]] of Ani restored the [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|church of Holy Wisdom]] at Constantinople after the earthquake of 989. </blockquote></ref>. Да сярэдзіны [[XI]] стагоддзя армянская архітэктура бурна развіваецца ў [[Ані]]. Сярод помнікаў іншых абласцей краіны, асоба вылучаюцца [[манастыр Кечарыс]] ([[1033]]), [[царква Святой Багародзіцы, Бджні|царква Св. Багародзіцы]] ў [[Бджні]] ([[1031]]), [[Царква Ваграмашэн|Ваграмашэн]] ([[1026]]), [[Манастыр Бхено Нараванк|Бхено Нараванк]] ([[1062]]), [[Варатнаванк]] ([[1007]]) і некаторыя інш. У пачатку [[XI]] стагоддзі будаваліся манастыр [[Варагаванк]]<ref>[http://www.virtualani.org/varagavank/index.htm Armenian Architecture — VirtualANI — The Monastery of Varagavank]</ref> і [[Манастыр Хцконк|Хцконк]] ([[1029]] г.) у Заходняй Арменіі. Развіццё каменных будынкаў грамадзянскага прызначэння цесна звязана з развіццём манастырскіх комплексаў, выдатных узораў архітэктурных ансамбляў. Значнае месца ў іх адводзілася жылым і гаспадарчым пабудовам, а таксама такім свецкім будынкам, як трапезныя, школы, кнігасховішчы, гасцініцы, гавіты (манастыры ў [[Санаін]]е, [[X]]—[[XIII]] стст., у [[Ахпат|Ахпа]]це ([[X]]—[[XIII]] стст.). [[Выява:Noravank-astvatsatin-facade-details-IMG 2037.JPG|thumb|right|200px|[[Нараванк]], Сурб Аствацацын — дэталі фасада, [[1339]] г.]] [[Выява:Geghard gavit-IMG 2564.JPG|thumb|right|200px|Інтэр'ер Гегарда, пачатак XIII стагоддзя]] Асабліва моцны ўплыў на армянскую архітэктуру аказваюць свецкія будынкі ў [[XII]]—[[XIV]] стст. Вылучаюцца арыгінальныя чатырохслупныя залы і бясслупныя памяшканні з перакрыццем на арках, якія перасякаюцца, асабліва характэрныя для шырока гавітаў, якія будаваліся ў манастырах. Чатырохслупныя гавіты часцей за ўсё былі квадратнымі ў плане з аркамі, перакінутымі паміж [[калона]]мі і сценамі. У цэнтры на чатырох калонах робіцца купал або [[Шацёр (архітэктура)|шацёр]] з круглым праёмам у вяршыні (гавіт у Санаіне 1181 г.). У [[1188]] годзе на месцы старой царквы Гетык [[Мхітар Гош]] засноўвае новы будынак — крыжовакупальную царкву Нор Гетык або [[Гашаванк]]. Будаўніцтва галоўнай [[Аствацацын|царквы Св. Аствацацын (Багародзіцы)]] ажыццяўляецца ў [[1191]]—[[1196]] гг. архітэктарам [[Хюсн]]. Разам з будаўніцтвам добраўпарадкаваных магістраляў шырокае распаўсюджанне атрымала будаўніцтва мастоў, пра што можа сведчыць будаўніцтва аднааркавага моста ў [[Санаін]]е праз р. [[Дэбед]] у [[1192]] г. Бясслупныя залы з перакрыццем на перакрыжваных арках — выдатнае вынаходства армянскіх дойлідаў, у якім арыгінальная канструктыўная сістэма дазволіла пабудаваць інтэр'ер новага тыпу. Яркая пластыка і асноўныя чляненні тут утвараюцца выключна канструктыўнымі элементамі, якія ствараюць ясную і лагічную тэктанічную структуру цэнтрычнага [[Нервюра|нервюрнага]] скляпення; што з'яўляўся асноўнай канструкцыяй і галоўным упрыгажэннем прасторнай залы. Светлавы [[Барабан (архітэктура)|барабан]] з завяршэннем у выглядзе купала ці шатра, які ўзводзілі над перакрыжванымі аркамі, узбагачаў кампазіцыю, надаючы ёй складнасць і вертыкальную накіраванасць. Характэрным прыкладам можа служыць Вялікі гавіт манастыра Ахпат (1209 г.). У яго кампазіцыі завяршальны «купал» сам уяўляе сабой сістэму перакрыжваных арак, якія нясуць светлавы ліхтар. Нароўні з манастырамі ў гэты перыяд у Арменіі інтэнсіўна забудоўваліся і добраўпарадкоўваліся гарады. Атрымалі развіццё грамадска-камунальныя будынкі: [[Караван-адрына|караван-адрыны]], лазні, вытворчыя і інжынерныя збудаванні: вадзяныя млыны, арашальныя каналы, дарогі і інш. Новы ўздым армянскай архітэктуры пачынаецца з апошняй чвэрці XII стагоддзя<ref name="pravenc.ru"/> пры кіраванні [[Закараны|Закаранаў]]. Помнікі канца XII — першай пачацвярай XIII стагоддзі паказваюць бесперапыннасць развіцця архітэктурных традыцыі, нягледзячы на больш чым векавую сельджукскае валадарства. Новыя стылявыя асаблівасці, распрацаваныя ў X—XI стст. цалкам захоўваюцца, дэкаратыўныя спосабы становяцца больш вытанчанымі<ref name="Шлеев"/>. Царкоўныя комплексы з XIII стагоддзі пачынаюць пашырацца. Сярод найбольш буйных і вядомых архітэктурных помнікаў пачатку XIII стагоддзя [[Арычаванк]] ([[1201]]), [[Макараванк]] ([[1205]]), [[Манастыр Тэгер|Тэгер]] (1213—1232), [[Дадыванк]], ([[1214]]), [[Гегард]] ([[1215]]), [[Сагмасаванк]] (1215—1235), [[Манастыр Аванаванк|Аванаванк]] ([[1216]]), [[Гандзасар]] (1216—1238) і г.д. Элементамі пабудовы царкоўных ансамбляў, акрамя ўласна [[гавіт]]аў, з'яўляліся таксама гавіты-маўзалеі, бібліятэкі, званіцы, трапезныя, вадаёмы і іншыя мемарыяльныя будынкі<ref name="Шлеев"/>. Да сярэдзіны XIII стагоддзі адносяцца [[Гтчаванк]] (1241—1246), [[Харакерт]] ([[1251]]), да канца XIII стагоддзя [[Танадэ]] (1273—1279) і [[Агарцын, манастыр|Агарцын]] (1281). Асаблівае развіццё ў XIII стагоддзі атрымала менавіта архітэктура манастыроў. Існавалі вельмі разнастайныя прынцыпы планіроўкі манастырскіх комплексаў<ref name="pravenc.ru">{{Праваслаўная энцыклапедыя|76104|Армения|3|286—322}}</ref>. Пры захаванні тыпалогіі храмаў, былі зменены іх прапорцыі, у прыватнасці значна павялічыліся барабан, шчыты на фасадах і шацёр<ref name="pravenc.ru"/>. Гавіты будуюцца з вельмі разнастайнымі прасторавымі рашэннямі<ref name="pravenc.ru"/>. Прачэрчаная схема збору цэнтральнай ячэйкі, якая захавалася на паўднёвай сцяне гавіта манастыра Аствацнкал лічыцца ранняй сярод вядомых сярэдневяковых архітэктурных рабочых чарцяжоў<ref name="pravenc.ru"/>. У [[XIII]] стагоддзі сярод архітэктурных школ асоба вылучаюцца [[Ларыйская архітэктурная школа|Ларыйская]], [[Арцахская архітэктурная школа|Арцахская]] і [[Сюнікская архітэктурная школа|Сюнікская]], у канцы таго ж стагоддзя ўзнікае [[Ваёц-Дзорская архітэктурная школа|Ваёц-Дзорская]]<ref name="pravenc.ru"/>. [[Ваёц-Дзор]] становіцца адным з цэнтраў армянскай культуры ў канцы XIII — першай палове [[XIV]] стагоддзя. Тут дзейнічаў таксама [[Гладзорскі ўніверсітэт]] і дзе развіўся асобны кірунак [[Гладзорская школа мініяцюры|армянскай мініяцюрнай школы]]. У Ваёц-Дзоры будуюцца такія помнікі архітэктуры як [[Нараванк]] ([[1339]] г.), царква [[Царква Святой Багародзіцы, Арэні|Арэні]] ([[1321]] г.), [[Зарац]] (не пазней [[1303]] г.) і інш.. Уздым Ваёц-Дзорскай школы архітэктуры звязаны з дзейнасцю княжацкага [[род Арбелянаў|дому Арбелян]]. Выдатнымі архітэктарамі, майстрамі па камені і мастакамі гэтага часу з'яўляюцца [[Мамік]], [[Пагос]], [[Сіранес]] (гавіт царквы [[Аратэс]] ([[1262]]), [[пахавальня Арбелянаў]] ([[1275]])) і іншыя. У [[XII]]—XIV стст. развіваюцца будынкі княжацкіх маўзалеяў-цэркваў (царква [[Егварда]], 1301, [[Нараванк]], 1339, [[Капутан]], 1349). У той жа час іншаземнае валадарства прывяла эканоміку краіны ў катастрафічнае становішча, узмацнялася эміграцыя насельніцтва, амаль прыпынілася манументальнае будаўніцтва. У XII—XIV стст. квітнела архітэктура ў [[Кілікійскае царства|Кілікійскім царстве]], дзе традыцыі класічнай армянскай архітэктуры спалучаліся з асаблівасцямі [[візантыйская архітэктура|візантыйскага]], [[італьянская архітэктура|італьянскага]], [[французская архітэктура|французскага]] мастацтва і архітэктуры. Развіццё архітэктуры большай часткай было абумоўлена развіццём армянскіх гарадоў, якія сталі цэнтрамі развіцця свецкай гарадской архітэктуры. Для армянскай архітэктуры новай з'явай становіцца будаўніцтва [[порт|партовых гарадоў]]. Прынцыпы будаўніцтва горных гарадоў і сёлаў было галоўным чынам такім жа, як і ва ўласна Арменіі. === Уплыў на культуру іншых народаў === Армянская архітэктура аказала ўплыў на культуру іншых народаў. Так форма і стыль «сельджукскай» манументальнай архітэктуры па сутнасці былі абавязаны свайму з'яўленню армянскаму дойлідству і яго творцам. Акрамя таго, шэраг формаў «сельджукскай» архітэктуры з'яўляліся прамым капіраванне формаў армянскіх помнікаў<ref name="Jakob">{{cite web|url=http://hpj.asj-oa.am/3852/1/1983-4%28126%29.pdf|title=Сельджукские отклики на темы армянский средневековой архитектуры.|publisher=Историко-филологический журнал|work=№ 4 . стр-цы. 126-130. ISSN 0135-0536|date=1983|author=[[Якобсон, Анатолий Леопольдович|А. Л. Якобсон]]|accessdate=2012-11-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DWqde46V?url=http://hpj.asj-oa.am/3852/1/1983-4(126).pdf|archivedate=8 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Шэраг мусульманскіх маўзалеяў у дакладнасці капіруюць формы армянскай архітэктуры. Іх кампазіцыя ўяўляе сабой, як бы зрэзаную і пастаўленую на зямлю, верхнюю частку армянскага храма — яго барабан з конусам<ref name="Jakob" />. Сярод армянскіх дойлідаў, якія ўзводзілі мусульманскія пабудовы ў XIII стагоддзі, вылучаецца дойлід [[Галуст]], які быўшы армянінам, жыў і дзеяў у [[Конья|Коньі]]<ref name="Jakob" />. У [[1251]] годзе ім быў пабудаваны адзін з лепшых сельджукскіх помнікаў архітэктуры<ref>{{cite web|url=http://hpj.asj-oa.am/1276/1/1968-4%2851%29.pdf|title=Средневековое зодчество Армении и его значение в истории мировой архитектуры|publisher=Историко-филологический журнал|work=№ 4 . стр-цы. 51-60|date=1968|author=О. Х. Халпахчьян|accessdate=2012-11-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DWqeFeNX?url=http://hpj.asj-oa.am/1276/1/1968-4(51).pdf|archivedate=8 студзеня 2013|url-status=live}}</ref> — «[[Медрэсэ Інджэ Мінарэт]]», на якім ён пакінуў свой надпіс<ref>{{cite web|url=http://hpj.asj-oa.am/4936/1/1988-1%28163%29.pdf|title=О византийской аристократической семье Гаврас.|publisher=Историко-филологический журнал|work=№ 1 . стр-цы. 163-178. ISSN 0135-0536|date=1988|author=[[Рач'я Бартыкян|Р. М. Бартикян]]|accessdate=2012-11-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DWqfGLSt?url=http://hpj.asj-oa.am/4936/1/1988-1(163).pdf|archivedate=8 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>. У гэту ж эпоху тварыў дойлід [[Калаян, дойлід|Калаян]]. У VII стагоддзі ў Грузіі тварыў архітэктар [[Тадос]], будаўнік [[Атэнскі Сіён|Атэнскага Сіёна]]. Як адзначаюць аўтары «Глабальнай гісторыі архітэктуры» важкі ўплыў візантыйская архітэктура зведала з боку Арменіі<ref>{{кніга |аўтар=Francis D. K. Ching, Mark M. Jarzombek, Vikramaditya Prakash. |частка= |спасылка частка= |загаловак=A Global History of Architecture |арыгінал= |спасылка= |вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= |выдавецтва=John Wiley & Sons |год= 2011|volume= |pages= |columns= |allpages= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }}{{oq|en|An important influence on Byzantine architecture came from the direction of Armenia. During the period of the Arab caliphate (654-861 CE), all church building in Armenia had stopped, but when its independence was regained, Armenia saw a reawakening of its architectural culture until 1045, when it was invaded from the north by the Turks.}}</ref>. Уплыў армянскай архітэктуры на візантыйскую і еўрапейскую падрабязна разгледжана ў працы вядомага польска-аўстрыйскага мастацтвазнаўца [[Юзаф Стржыгоўскі|Юзафа Стржыгоўскага]] «Архітэктура армян і Еўропа»<ref>{{кніга|аўтар=[[Юзаф Стржыгоўскі|Стржиговский Й.]]|загаловак=Архитектура армян и Европа|спасылка= http://arts.sci.am/pubview.php?id=3&id2=21&langid=1#/pubview.php?id=3&id2=21&langid=2|выданне= |адказны=Пер. Павла Амбургера |месца=Ер.|выдавецтва=|год=2011|том=1, кн. I}} </ref>. Таксама на пераважна на Арменію арыентавалася манументальнае раннесярэдневяковае дойлідства Каўказскай Албаніі <ref>{{артыкул |аўтар = [[Анатоль Леапольдавіч Якабсон|А. Л. Якобсон]]. |загаловак = Архитектурные связи Кавказской Албании и Армении |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/2725/1/1977-1(69).pdf |выданне = Ист.-филол. журн |год = 1977 |нумар = 1 |старонкі = 82 |archive-date = 16 студзеня 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170116021939/http://hpj.asj-oa.am/2725/1/1977-1(69).pdf }}</ref>. <center> <gallery> File:Sevanavank Sourp Astvatsatsin.jpg|[[Манастыр Севанаванк|Севанаванк]], [[874]] г. File:Vahanavanq.jpg|[[Ваганаванк]], 911 г. Выява:Byurakan Saint Hovhannes.JPG|[[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Бюракан|Царква Святога Іаана Хрысціцеля]], [[Бюракан]], X ст. File:Holy Savior Armenian Church (Shirakavan, Yerazgaors) - Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի.jpg|Сабор [[Шыракаван]]а, канец IX ст. File:TatevMonastery.jpg|[[Татэў, манастыр|Татэў]], Царква Пагос-Петрас, 895—906 гг. File:ՎԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ «ԳՆԴԵՎԱՆՔ.jpg|Гндэванк, 931—936 гг. </gallery> </center> <center> <gallery> File:Sanahin Monastery.jpg|[[Санаін]], 957—966 гг. File:Haghpat Monastery, Armenia.jpg|[[Манастыры Ахпат і Санаін|Ахпат]], 976—991 гг. File:Marmashen.JPG|[[Манастыр Мармашэн|Мармашэн]], [[988]]—[[1029]] гг. File:Amberd church.jpg|[[Царква Ваграмашэн|Ваграмашэн]], 1026 г. Выява:Kloster Ketscharis.JPG|[[Манастыр Кечарыс|Кечарыс]], 1033 г. File:Bgheno-Noravank.jpg|[[Манастыр Бхено Нараванк|Бхено Нараванк]], 1062 г. </gallery> </center> <center> <gallery> Выява:Goshavank View.JPG|[[Гашаванк]], 1191—1196 гг. File:Gochavank gavit1.jpg|Інтэр'ер Гашаванка Выява:Garni Mashtots Hayrapet Church.JPG|[[Царква Маштоц Айрапет|Маштоц Айрапет]], XII ст. Выява:Kobayr-raffi kojian-DCP 4499.JPG|[[Манастыр Кабайр|Кабайр]], 1171 г. File:Harichavank-Harich - Copy.JPG|[[Арычаванк]], 1201 г. File:Geghard Monastery (5211712780).jpg|[[Манастыр Гегард|Гегард]], 1215 г. </gallery> </center> <center> <gallery> File:Gandzasar Monastery1.jpg|[[Гандзасар]], [[1216]]—[[1238]] гг. Выява:Hovhannavank - Armenia (2926793197).jpg|[[Манастыр Аванаванк|Аванаванк]], 1216 г. File:Yeghvard Church Right 1.JPG|Царква Святой Багародзіцы (Егвард), 1301 File:Qareh kelissa.jpg|Артаз, [[Васпуракан]], [[Манастыр Святога Фадзея]], 1319—1329 гг. (цяпер на тэрыторыі Ірана) File:Areni ch.jpg|[[Царква Святой Багародзіцы, Арэні|Царква Святой Багародзіцы]] (Арэні), 1321 г. File:Noravank 13thC.JPG|[[Нараванк]], 1339 г. </gallery> </center> == Архітэктура Ані == {{Гл. таксама|Анійскае царства|горад Ані}} [[Файл:Ani Inside Cathedral.JPG|thumb|right|280px|Інтэр’ер галоўнага сабора [[Ані]], 989—1001 гг.]] У IX—XI стагоддзях на тэрыторыі Арменіі ўзнікае незалежная дзяржава [[Баграціды|Баграцідаў]] са сталіцай у [[Ані]]. Архітэктура гэтага часу працягвае развіваць прынцыпы дойлідства VII ст. У культавых будынках працягваюць распрацоўвацца цэнтрычныя і базілікальныя структуры. У цэнтрычных будынках становіцца ўсё больш вызначанай тэндэнцыя аб’яднання інтэр’ера вакол цэнтральнай восі, панаванне падкупальнай прасторы ў традыцыйных схемах крыжова-купальнага храма і купальнай залы. Прапорцыі храма выцягваюцца. Вялікае значэнне набывае дэкаратыўнае ўбранне, разьба па камені ([[царква Рыгора, Ані|царква Рыгора]] ў Ані, канец [[X ст.]]; царква [[Аракелоц]] у [[Карс]]е, сярэдзіна X стагоддзя). Пра развіццё купальнай базілікі дае ўяўленне [[Анійскі сабор|кафедральны сабор Ані]], пабудаваны выдатным армянскім дойлідам [[Трдат (архітэктар)|Трдатам]]. Яго будаўніцтва было пачата пры [[Смбат II|Смбаце II]] у [[989]] годзе і завяршылася ў перыяд кіравання [[Гагік I|Гагіка I]] у [[1001]] г. У структуры храма вылучана крыжападобнасць, што гаворыць пра ўплыў на кампазіцыю крыжова-купальнай сістэмы. Сярэдні і папярочны нефы значнай вышыні (20 м) дамінуюць у інтэр’еры і на фасадах. Імкненне да пластычнага багацця выявілася на фасадах — у вытанчанай дэкаратыўнай аркатуры, а ў інтэр’еры — у складаным профілі пучкападобных калон, якія падкрэсліваюць вертыкальную накіраванасць дзяленняў, якой адказвае і спічастая форма асноўных арак. Названыя дэталі (спічастасць, вертыкальная расчлянёнасць асноў, аркатура і інш.) у некаторай ступені апярэджваюць прыёмы раманскіх і раннегатычных будынкаў, якія развіліся трохі пазней у краінах Еўропы. Першапачаткова, у V—IX стагоддзях [[Ані]] ўяўляў сабой адну з найважнейшых крэпасцей цэнтральнай Арменіі, у X—XI стагоддзя [[Ані]] — сталіца Арменіі, у IX—XIV стагоддзя — найбуйнейшы культурна-эканамічны цэнтр. У гады росквіту насельніцтва Ані дасягнула 100 тыс.<ref name="Шлеев"/><ref>{{артыкул | аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=1|нумар= | старонкі=407—412| isbn= }} {{ref-hy}}</ref>. У гістарычным развіцці Ані вылучаюць тры этапы: 1) перыяд [[Камсаракан]]аў (IV—VII стст.), 2) [[Баграціды|Баграцідаў]] (X—XI стст.), 3) Закаранаў (1-я палова XIII ст.). Да эпохі [[Камсаракан]]аў адносяцца старажытныя сцены горада і храм для знаці (VII ст.), на сценах якога выразаны выявы чатырох евангелістаў, а таксама біблейская сцэна прынясення ў ахвяру Ісака Аўраамам. Сярод ранніх пабудоў вядомыя гарадскія сцены («Ашаташэн») 963—964 гадоў, пабудаваныя Ашотам II. У сувязі з хуткім развіццём горада цар Смбат будуе новыя сцены, так званыя «Смбаташэн», вышыня якіх у некаторых месцах дасягала 8-10 м. У розныя часы сцяны былі рэканструяваны Закаранамі і інш. Сцены Ані мелі да 40 варот, у кожных з якіх была ласная назва. {|class="graytable" |+ Архітэктура сярэдневяковай сталіцы [[Анійскае царства|Арменіі]] [[Ані]] | align="center" width="25%"|[[Выява:AniMap.gif|center|200px]] | align="center" width="25%"|[[File:Ani-Cathedral, Ruine.jpeg|center|270px]] | align="center" width="25%"|[[File:20110419 Church of Redeemer Ani Turkey view1.jpg|center|140px]] | align="center" width="25%"|[[File:Marr archeological dig of Ani.jpg|center|200px]] |- |align="center"|Карта архітэктурных помнікаў Ані |align="center"|[[Анійскі сабор]], 989—1001 гг. |align="center"| |align="center"|фатаграфія 1905 года |} <!-- == XV—XVIII стагоддзі == [[Файл:Etchmiadzin drum.jpg|thumb|left|150px|Купол [[Эчмиадзинский монастырь|Эчмиадзинского собора]], начало XVII века]] Со второй половины XIV века для армянской архитектуры начинается трудная эпоха. Из-за политического и экономического упадка строительство в стране развивается медленно. В XV—XVI веках в Армении не строятся крупные монументальные здания. Армянское искусство обработки камня в этот период развивается в малой архитектуре — хачкарах. В XV—XVI веках армянские архитекторы играли значительную роль в развитии османской архитектуры. С середины XVIII века в [[Константинополь|Константинополе]] свою деятельность начинает династия армянских архитекторов Балян — авторы дворца [[Долмабахче]]. Собственно армянская архитектура на протяжении XV—XVI веков развивается в [[Армянская диаспора|местах компактного проживания армян]] на территории России, Грузии, Украины, Крыма, Польши. Начиная со второй половины XVII века в Армении отмечается сравнительный мир, после трёхвекового перерыва создаются условия для развития национальной архитектуры. Строительство развивается в основном по трём направлениям: 1) восстановление старых церквей и храмов, 2) строительство новых, 3) развитие уже существующих за счёт новых сооружений. Значительные строительные работы ведутся в [[Вагаршапат]]е, восстанавливаются главный собор и храм св. Гаянэ. Новые церковные сооружения строились по принципам армянской архитектуры IV—VII веков — купольные базилики, купольные залы и особенно трёхнефные базилики. Трёхнефные базилики XVII века, в отличие от своих раннесредневековых аналогов, более простые, без особой декоративной роскоши, часто из малообработанного камня. Типичные примеры архитектуры эпохи: церкви Гарни, Татева (1646), Гндеваза (1686), Егегиса (1708), [[Нахичеван]]а (св. Богоматери в Бисте (1637), св. Шмавона в Фараке (1680), св. Григоря Просветителя в Шороте (1708)) и другие. В XVII веке купольных церквей строилось сравнительно немного. Строение купольного зала имели большая церковь [[Хор Вирап]]а (1666) и Шогакат (1694) Эчмиадзина. Купольные базиликальные церкви строились в основном в Сюнике и Нахичеване. В этот период основным строительным материалом являлся [[базальт]], использование которого требовало больших затрат. По этой причине начинают использоваться более простые материалы, в основном [[кирпич]]. === Галерея === <center> <gallery> File:Ktuts monastery 1986.jpg|Церковь Св. Ованеса на острове Ктуц, XV в. File:Խոր Վիրապ55.JPG|[[Хор Вирап]], 1661 г. File:Մուղնու Ս. Գևորգ վանական համալիր 09.jpg|Церковь Мугни, 1661—1669 File:St-Stepanous-03.jpg|[[Монастырь Святого Степаноса]] </gallery> </center> == XIX век. Начало XX века == В XIX веке градостроительство и архитектура городов западной Армении ([[Ван (город, Турция)|Ван]], [[Битлис]], [[Эрзурум|Карин]], Харберд, [[Эрзинджан|Ерзнка]] и т. д.) переживали незначительные изменения. Присоединение [[Восточная Армения|Восточной Армении]] к России в начале того же века создало условия для экономического подъёма и сравнительного развития архитектуры и градостроительства. Города частично ([[Ереван]]) или полностью ([[Гюмри|Александраполь]], [[Карс]], [[Горис]]) обустраивались по каноническим планам главных планировок. Реконструкция и сооружение городов развивалось особенно в конце XIX, начале XX веков, когда перечисленные города становились центрами капиталистического развития Армении. История армянской архитектуры XX века начинается с инженера-архитектора В.Мирзояна. Им были спроектированы здания Ереванской мужской гимназии на ул. Астафьяна (ныне Концертный зал им. Арно Бабаджаняна на ул. Абовяна), Казначейство и казённая палата (ныне банк на ул. Налбандяна), Учительская семинария. == XX век == История архитектуры [[Армянская Советская Социалистическая Республика|Советской Армении]] начинается с [[Таманян, Александр Оганесович|Александра Таманяна]]. В начале XX столетия Таманян создал основную версию [[Генплан]]а Еревана. Он является автором зданий «Оперы и балета им. Спендиарова», «Дома правительства». Параллельно с Таманяном творили мастера [[Буниатян, Николай Гаврилович|Н. Буниатян]] (гостиница «Ереван») и другие. Эпоха 1930-х годов отражается в зданиях [[Кочар, Геворг|Г. Кочара]] (административное здание КГБ, Универмаг), [[Алабян, Каро Семёнович|К. Алабяна]], [[Мазманян, Микаэл Давидович|М. Мазманяна]]. Послевоенное архитектурное проектирование возглавили [[Исраелян, Рафаел Саркисович|Р. Исраэлян]] (Винные подвалы треста «Арарат», Монумент Победы в парке «Ахтанак»), [[Таманян, Геворг|Г. Таманян]] (кинотеатр «Наири», [[Ереванская государственная консерватория имени Комитаса|Консерватория им. Комитаса]], Музыкальная школа им. Саят-Новы, Школа им. А. П. Чехова), [[Григорян, Марк Владимирович (архитектор)|М. Григорян]] (Резиденция президента, [[Парламент Армении|Национальное собрание]], [[Матенадаран]], [[Национальный исторический музей Армении|Картинная галерея]], Конституционный суд), [[Тигранян, Эдмонд|Э.Тигранян]] ([[Ереванский государственный университет|ЕГУ]], здание железнодорожного вокзала), [[Сафарян, Самвел|С. Сафарян]] (Дом правительства н.2, [[Национальная академия наук Республики Армения|НАН]] РА, ИМЛ (ныне посольство Китая в Армении), Драм. театр в Ленинакане, [[Ереванский медицинский институт|Медицинский институт]], Школа им. А. С. Пушкина), [[Григор Агабабян|Г. Агабабян]] (Крытый рынок), К. Акопян (стадион «Динамо», [[Раздан (стадион)|стадион «Раздан»]]), [[Кнтехцян, Спартак|С. Кнтехцян]] (летний зал кинотеатра «Москва»), С. Гурзадян ([[Бюраканская астрофизическая обсерватория]]), [[Тарханян, Артур Артаваздович|А. Тарханян]] ([[Цицернакаберд|Памятник жертвам]] геноцида армян в 1915 году, [[Звартноц (аэропорт)|аэропорт Звартноц]], Спортивно-концертный комплекс). В 1970-х годах архитекторами Л. Христафоряном и Р. Асратяном были созданы здания аэропортов «[[Ширак (аэропорт)|Ширак]]» и «[[Эребуни (аэропорт)|Эребуни]]». Аэропорт в Гюмри является одним из зданий Армении, которые выдержали землетрясение 1988 года. Архитектура Советской Армении в двадцатом веке развивалась на основе лучших традиций армянского архитектурного стиля. <center> <gallery> Файл:Н.Буниатян Гост.Ереван.jpg|[[Буниатян, Николай Гаврилович|Н. Буниатян]]. Гостиница «Ереван» (1926—1928) Файл:Yerevan Opera House.jpg|А. Таманян. Театр оперы и балета (1926—1939) Файл:Hrazdan Stadium 2013, Yerevan.jpg|К. Акопян, Г. Мусаелян. стадион [[Раздан, стадион|«Раздан»]] (1970—1971) Файл:2014 Erywań, Budynek Zgromadzenia Narodowego Republiki Armenii.jpg|М. Григорян. Здание Национального собрания (Парламента) (1949) Файл:Мать-Армения.jpg|Р. Исраэлян. Монумент Победы (1950) </gallery> </center> <center> <gallery> Файл:Yerevan Brandy Company.jpg|[[Маркарян, Оганес|О. Маркарян]]. Ереванский коньячный завод (1952) Файл:2014 Erywań, Budynek Ministerstwa Spraw Zagranicznych Armenii (01).jpg|С. Сафарян. Дом правительства N2 (1953) Файл:2014 Erywań, Armeńska Akademia Nauk (02).jpg|[[Сафарян, Самвел Аракелович|С. Сафарян]]. НАН РА (1954) Файл:2014 Erywań, Matenadaran (18).jpg|М. Григорян. [[Матенадаран]] (1959) Файл::Erebuni Museum.jpg|Б. Арзуманян, [[Музей «Эребуни»]] </gallery> </center> <center> <gallery> Файл:2014 Erywań, Erebuni, Muzeum Erebuni, Budynek muzeum (02).jpg|[[Музей «Эребуни»]]. Ш. Азатян, Б. Арзуманян Файл:Yerevan109-3.jpg|[[Спортивно-концертный комплекс имени Карена Демирчяна]]. А. Тарханян, С. Хачикян, Г. Погосян и Г. Мушегян Файл:Paronyani-tatron (2).jpg|[[Театр музыкальной комедии им. Акопа Пароняна]] Файл:Yerevan new cascade.jpg|Ереванский каскад. Дж. Торосян, А. Мхитарян, С. Гурзадян </gallery> </center> --> == Гл. таксама == * [[Культура Арменіі]] * [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арменіі]] * [[Знішчэнне хачкараў у Нахічэванскай аўтаномнай рэспубліцы]] * [[Гісторыя Арменіі]] * [[Зарац-Карэр]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Юзаф Стржыгоўскі|Стржиговский Й.]]|загаловак=Архитектура армян и Европа|спасылка= http://arts.sci.am/pubview.php?id=3&id2=21&langid=1#/pubview.php?id=3&id2=21&langid=2|выданне= |адказны=Пер. Павла Амбургера |месца=Ер.|выдавецтва=|год=2011|том=1, кн. I}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://armenianstudies2.csufresno.edu/research/churches/index.shtml Churches of Historic Armenia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100418195122/http://armenianstudies2.csufresno.edu/research/churches/index.shtml |date=18 красавіка 2010 }} {{ref-en}} * [http://www.armenianarchitecture.am/v2/index.php?Language=2 Research on Armenian Architecture (RAA)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923173718/http://www.armenianarchitecture.am/v2/index.php?Language=2 |date=23 верасня 2015 }} * [http://www.armenianarchitecture.am/public/site.php?QueryString=site&Language=2 Research on Armenian Architecture (RAA)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304212544/http://www.armenianarchitecture.am/public/site.php?QueryString=site&Language=2 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://www.raa.am/ Агентство по исследованию армянской архитектуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200505022937/http://www.raa.am/ |date=5 мая 2020 }} * [http://armenianstudies.csufresno.edu/iaa_architecture/index.htm Armenianstudies Armenian Architecture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090611071858/http://armenianstudies.csufresno.edu/iaa_architecture/index.htm |date=11 чэрвеня 2009 }} {{ref-en}} * [http://www.hyeetch.nareg.com.au/culture/arch_p1.html Armenian Architecture by Dr. Dickran Kouymjian] {{ref-en}} * [http://www.virtualani.org/ Virtual Ani] {{ref-en}} * [http://www.acam-france.org/armenie/architecture-ancienne/ Petit résumé de l’architecture arménienne] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303202157/http://www.acam-france.org/armenie/architecture-ancienne/ |date=3 сакавіка 2016 }} {{ref-fr}} * [http://www.cdca.asso.fr/cdca/cdca-encyclopedie_art.htm Les arts arméniens sur le site du CDCA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090428140714/http://www.cdca.asso.fr/cdca/cdca-encyclopedie_art.htm |date=28 красавіка 2009 }} {{ref-fr}} * [http://anc.org.au/in_turkey.htm Стан армянскіх помнікаў у Турцыі] {{Армянскія цэрквы і манастыры}} {{Азія паводле тэм|Архітэктура}} {{Арменія ў тэмах}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Арменіі|*]] [[Катэгорыя:Мастацтва Арменіі|Архітэктура]] [[Катэгорыя:Культура Арменіі|Архітэктура]] [[Катэгорыя:Архітэктура этнічных груп]] 6e35sruknj8qqk9u2546j1upcrlqr50 0 230288 5175073 4859006 2026-08-03T22:44:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175073 wikitext text/x-wiki [[Файл:789-6. Андарак - святочная шарсцяная спадніца. Слуцкі павет, в. Падліпцы. Канец XIX стагоддзя.jpg|250px|міні|Андарак з в. [[Падліпцы]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]]. Канец XIX стагоддзя]] '''Андарак''', мясцовыя назвы '''даматкан''', '''сукня''', '''саян''' — беларускае жаночае паясное адзенне — доўгая шырокая [[спадніца]] з ваўнянай або паўваўнянай саматканкі ў рознакаляровую клетку або падоўжныя ці папярочныя палосы. Паводле Слоўніка іншамоўных слоў паходзіць ад нямецкага слова ''Unterrock''<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}</ref> ― паласатая спадніца нямецкіх сялянак. == Малюнак і дэкор == [[Файл:Беларусы Минскай губерни. 1877 год.jpg|250px|thumb|Сям’я беларусаў Мінскай губерні. 1877 год. Жанчына ў андараку.]] Шылі з 3-5 полак, вытканых у 2-3 ніты. Малюнак утвараўся на вохрыста-ружовым, вішнёвым, сінім, зялёным, серабрыста-белым, чорным фоне тканіны. Часта дадатковымі элементамі дэкору служылі запрасаваныя складкі, вышыўка, нашыўкі карункавых тасёмак, стужак. У канцы XIX — пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] найбольш распаўсюджанымі былі клятчастыя андаракі (чырвона-чорныя клеткі размяшчаліся па ўсім полі — [[Ваўкавыска-Камянецкі строй]]). Паступова да чорнага і чырвонага колераў пачалі дабаўляць зялёны, ружовы, жоўты і інш. У паўднёва-заходніх і цэнтральных раёнах Беларусі пераважалі андаракі ў папярочныя палосы ([[Ляхавіцкі строй]], [[Пухавіцкі строй]]), ва ўсходніх — у падоўжныя (шырокія чырвоныя перамяжаліся з больш вузкімі белымі паскамі). З пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] былі пашыраны аднатонныя чырвоныя, сінія і іншыя андаракі. Святочныя андаракі абавязкова гафрыравалі (складзены ў складкі андарак клалі на ўслон, накрывалі чыстым ручніком і прыкладвалі гарачым хлебам). Вядомы на ўсёй Беларусі, за выключэннем паўночна-заходніх раёнаў; ва ўсходніх і паўднёва-ўсходніх раёнах андаракі былі з прышыўным ліфам. Выйшаў з ужытку ў 1920-я г., у Заходнім Палессі — у 1930-я г. == Андарак у фальклоры == Андарак упамінаецца ў беларускіх прыказках. Напрыклад, на Лагойшчыне гаварылі: ''«Надзеў бабскі андарак»'' (пайшоў у [[Прымацтва|прымы]]), ''«Нашу дачку пазнаюць і ў андарачку»'' (добра чалавека заўважаць і ў простым уборы)<ref>{{артыкул|аўтар= |загаловак= Андарак|спасылка= http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20346|выданне= Прыказкі Лагойшчыны|месца= Нью-Ёрк, Мюнхен|выдавецтва= Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва. БІНІМ, Фонд П. Крэчэўскага|год= 1966|старонкі= |archive-date= 5 сакавіка 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305011819/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20346}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Андарак // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн, БелЭн., 1989. — 575 с. — С. 30. * ''Раманюк М. Ф.'' [http://www.perunica.ru/tradicii/3845-romanyuk-mf-belorusskaya-narodnaya-odezhda-1981-g.html Беларускае народнае адзенне]. — Мн., Беларусь, 1981. С. 317 * ''Дамаскіна Ф. Д.'' Асаблівасці народнага касцюма Паазер’я (па матэрыялах традыцыйнага жаночага адзення XIX-пачатку XX стагоддзя) // «Лепельскія чытанні»: (навукова-практычная канферэнцыя, прысвечаная 565-годдзю г. Лепеля) / склад. А. У. Стэльмах. — Віцебск, 2004. — С. 31-35. == Спасылкі == {{Commonscat|Andarak}} * [http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/andarak-panyova-i-gorlyachka-chto-eto-takoe-i-gde-v-minske-mozhno Телеканал СТВ: Андарак, панёва и горлячка: что это такое и где в Минске можно все это увидеть?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150329014648/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/andarak-panyova-i-gorlyachka-chto-eto-takoe-i-gde-v-minske-mozhno |date=29 сакавіка 2015 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларускі касцюм]] [[Катэгорыя:Спадніцы]] slbsjcf47hmcaj2pwt1m33jg3kp1sgl 0 233458 5175296 5135484 2026-08-04T10:09:05Z Bahusia 150630 дапаўненне 5175296 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зоськава |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Межаўскі }} '''Зо́ськава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zośkava}}, {{lang-ru|Зоськово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Межаўскі сельсавет|Межаўскага сельсавета]]. У 1789 годзе — 5 двароў, каля 40 жыхароў, уласнасць князёў [[Сапегі|Сапегаў]]. У пачатку 20 стагоддзя ў Машкоўскай воласці [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]], 6 двароў, 29 жыхароў. Вёсцы належала 60 дзесяцін зямлі. У 1940 годзе ў Зоськава сселена вёска Прысмышчына, у 1959 годзе — вёска Паўшчына<ref>Памяць. Орша. Аршанскi раён : у 2 кнiгах : гісторыка-дакумэнтальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Кн. 2. Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 2000. С. 500.</ref>. Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Запольскі сельсавет (Аршанскі раён)|Запольскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Межаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Межаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Зоськава| ]] 9cy7qo9jvol4pwjyrgbhrgw204kss5y 0 243286 5175359 5101433 2026-08-04T11:41:04Z JerzyKundrat 174 5175359 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лабковічы |вобласць = Магілёўская |раён = Крычаўскі |сельсавет2 = Бельскі }} '''Лабко́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Labkovičy}}, {{lang-ru|Лобковичи}}) — [[вёска]] ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бельскі сельсавет (Крычаўскі раён)|Бельскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана за 18 км у напрамку на поўнач ад горада [[Крычаў]], за 122 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9к}} — С. 82.</ref>. [[Лабковіцкае радовішча фасфарытаў]] знаходзіцца на захад ад вёскі. Пластавы паклад звязаны з кварцава-глаўканітавымі пяскамі сенаманскага яруса (верхні [[мелавы перыяд|мел]]). == Гісторыя == Згадваецца ў 1674 годзе як вёска ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 2.</ref>. У 1924—2023 гадах цэнтр [[Лабковіцкі сельсавет|Лабковіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923m0126073 Решение Кричевского районного Совета депутатов от 19 июля 2023 г. № 85-6 О переносе административного центра Лобковичского сельского Совета депутатов Кричевского района]</ref>. 24 верасня 2024 года Лабковіцкі сельсавет перайменаваны ў Бельскі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D924m0133978 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 12 сентября 2024 г. № 7-12 О переименовании Лобковичского сельсовета Кричевского района Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == * [[1998]] год — 776 жыхароў у 293 дварах<ref name="bel9" />. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Кузьма Венедыктавіч Кісялёў]] (1903—1977) — беларускі палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 82. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бельскі сельсавет (Крычаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бельскі сельсавет (Крычаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёна]] 2us3gle9z4504yfeq66uvh5fe2a2y7e 5175367 5175359 2026-08-04T11:49:19Z Autumndancer 168015 5175367 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лабковічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лабковічы |вобласць = Магілёўская |раён = Крычаўскі |сельсавет2 = Бельскі }} '''Лабко́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Labkovičy}}, {{lang-ru|Лобковичи}}) — [[вёска]] ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бельскі сельсавет (Крычаўскі раён)|Бельскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана за 18 км у напрамку на поўнач ад горада [[Крычаў]], за 122 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9к}} — С. 82.</ref>. [[Лабковіцкае радовішча фасфарытаў]] знаходзіцца на захад ад вёскі. Пластавы паклад звязаны з кварцава-глаўканітавымі пяскамі сенаманскага яруса (верхні [[мелавы перыяд|мел]]). == Гісторыя == Згадваецца ў 1674 годзе як вёска ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 2.</ref>. У 1924—2023 гадах цэнтр [[Лабковіцкі сельсавет|Лабковіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923m0126073 Решение Кричевского районного Совета депутатов от 19 июля 2023 г. № 85-6 О переносе административного центра Лобковичского сельского Совета депутатов Кричевского района]</ref>. 24 верасня 2024 года Лабковіцкі сельсавет перайменаваны ў Бельскі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D924m0133978 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 12 сентября 2024 г. № 7-12 О переименовании Лобковичского сельсовета Кричевского района Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == * [[1998]] год — 776 жыхароў у 293 дварах<ref name="bel9" />. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Кузьма Венедыктавіч Кісялёў]] (1903—1977) — беларускі палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 82. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бельскі сельсавет (Крычаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бельскі сельсавет (Крычаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёна]] 9w9ciesdyqmfqea69hypvyo9xgszq7v 0 247812 5175082 5160428 2026-08-03T23:52:05Z IshaBarnes 124956 дапаўненне, афармленне 5175082 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Балотня}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Балотня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243042326 }} '''Бало́тня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Balotnia}}, {{lang-ru|Болотня}}) — [[аграгарадок]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 45 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Рагачоў]], за 106 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel2">{{Крыніцы/БелЭн|2к}}</ref>, за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Новыя Журавічы]] і аўтамабільнай дарогі {{Таблічка-by|Р|43}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. Каля паўднёвай ускраіны аграгарадка працякае рака [[Гутлянка]]<ref name="atl" /> (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). == Гісторыя == У 1693 годзе згадваецца як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1736, воп. 1, спр. 2, с. 414</ref>. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Беліцкі павет|Беліцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1777 годзе маёмасць Марыяны Пузыны. У 1847 годзе вёскі Балотня і Новая Балотня ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Станам на 1857 год у прыходзе Балатнянскай Пакроўскай царквы, акрамя Балотні, былі вёскі [[Старая Алешня]], [[Новая Алешня]], [[Махавая]], [[Кучын (Кармянскі раён)|Кучын]], [[Каменка (Кармянскі раён)|Каменка]], [[Стараселле (Рагачоўскі раён)|Стараселле]].<ref>1857. Списки населенных мест Могилевской губ. по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении. — РГИА. Ф. 1290. Оп.4. Д. 80</ref> Святаром царквы быў Сімяон Альшэўскі ({{lang-ru|Симеон Ольшевский}}), ён заставаўся на гэтай пасадзе да сваёй смерці ў 1902 годзе.<ref>Могилевские епархиальные ведомости. Могилев-на-Днепре, 1902 №11</ref> У 1860 годзе памешчык меў тут 1261 дзесяцін зямлі, млын і 2 карчмы. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1877 годзе заснавана народнае вучылішча, у якім у 1889 годзе навучаліся 19 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы знаходзіліся вятрак, карчма, побач аднайменны фальварак.<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> У красавіку 1920 года на былых памешчыцкіх землях створана калектыўная гаспадарка. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя У. І. Леніна, працавалі лесапільня, кузня, нафтавы млын. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў 1943 годзе нямецкія акупанты забілі 12 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўдневай ускраіне вёскі). У баях за Балотню ў 1943 годзе загінулі 193 воіны (пахаваны ў брацкай магіле каля клуба). 46 вяскоўцаў загінулі на фронце. Пасля вайны — цэнтр калгаса імя У. І. Леніна, былі размешчаны сярэдняя школа, бібліятэка, Дом культуры, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, магазін, аддзяленне сувязі, цагельня.<ref name="hvb" /> У 1986—1987 гадах пабудаваны мураваныя дамы на 50 сямей, у якіх размясціліся перасяленцы з [[Чарнобыльская катастрофа|забруджаных радыяцыяй месц]].<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * 1777 год — 298 жыхароў. * 1838 год — 32 двары.<ref name="hvb" /> * 1858 год — 97 двароў.<ref name="hvb" /> * 1886 год — 578 жыхароў.<ref name="hvb" /> * 1897 год — 822 жыхары, 124 двары.<ref name="hvb" /> * 1909 год — 1021 жыхар, 159 двароў.<ref name="hvb" /> * 1959 год — 555 жыхароў.<ref name="hvb" /> * 1995 год — 617 жыхароў, 199 двароў<ref name="bel2" />. * 2004 год — 607 жыхароў, 202 гаспадаркі.<ref name="hvb" /> == Памятныя мясціны == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, загінуўшых у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]<ref name="bel2" /> ([[1943]]) — {{ГККРБ 4|313Д000601}} * Магіла ахвяр фашызму<ref name="bel2" />. * [[Свята-Пакроўская царква (Балотня)|Свята-Пакроўская царква]] (2002) == Вядомыя асобы == * [[Наталля Рыгораўна Кухарэнка]] (1909—1992) — работнік сельскай гаспадаркі (даярка), Герой Сацыялістычнай Працы (1954). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2}} — С. 260. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-98. Выданне 1979 г.{{ref-ru}} * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Балотня| ]] iti8kw05tmq0zv648det381b2au6cwf 0 247820 5175075 5159574 2026-08-03T23:01:54Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5175075 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Крыстаполле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042303 }} '''Крыстапо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Крыстапо́ле'''</ref> ({{lang-be-trans|Krystapollie}}, {{lang-ru|Кристополье}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 40 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 101 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па дарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц пасёлак вядомы з 19 стагоддзя як сяленне ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Узгадваецца прынамсі з 1851 года як паштовая станцыя 3-га класа на [[Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы]]. Будынак станцыі тыповы, ў неагатычным стылі са стральчатымі вокнамі, створаны па праекце 1843 года. Памешчык Радзевіч у 1865 годзе меў тут 230 дзесяцін зямлі. Побач была каталіцкая капліца. З 1907 года паштовае аддзяленне пачало прымаць тэлеграмы. У 1930 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 10 пасялкоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1858]] год — 71 жыхар, 15 двароў. * [[1959]] год — 184 жыхары. * [[2004]] год — 33 жыхары, 10 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Славутасці == * [[Крыстапольскія векавыя дрэвы]] — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння (на ўсходняй ускраіне пасёлка). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 232sx3j03h7wzu0pf3dgte2fcub8ywh 0 247824 5175079 5160700 2026-08-03T23:43:13Z IshaBarnes 124956 дапаўненне, афармленне 5175079 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Алешня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042321 }} '''Но́вая Але́шня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Aliešnia}}, {{lang-ru|Новая Олешня}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 49 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 110 км ад Гомеля. Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з 18 стагоддзя. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1777 годзе узгадваецца як маёмасць Марыяны Пузыны.<ref>Ведомость о дворянах Могилевской губернии, по разделению на 12-ть уездов, 1777 год, c. 104</ref> Па інвентары 1788 года вёска мела 37 двароў, знаходзілася ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1858 годзе вёска мела 40 двароў і належала памешчыку Хмызоўскаму. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1897 годзе ў вёсцы дзейнічаў вятрак. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецкія акупанты спалілі 16 двароў і забілі 5 жыхароў, 39 вяскоўцаў не вярнуліся з фронту. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * 1777 год — 261 жыхар. * 1897 год — 396 жыхароў, 57 двароў. * 1909 год — 518 жыхароў, 63 двары. * 1959 год — 200 жыхароў. * 2004 год — 53 жыхары, 31 гаспадарка.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Герасімавіч Цікавенка]] (нар. 1952) — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] e7s699xhtkbq1cchsdop3uf10fjlsut 5175080 5175079 2026-08-03T23:43:43Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5175080 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Алешня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042321 }} '''Но́вая Але́шня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Aliešnia}}, {{lang-ru|Новая Олешня}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 49 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 110 км ад Гомеля. Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з 18 стагоддзя. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1777 годзе узгадваецца як маёмасць Марыяны Пузыны.<ref>Ведомость о дворянах Могилевской губернии, по разделению на 12-ть уездов, 1777 год, c. 104</ref> Па інвентары 1788 года вёска мела 37 двароў, знаходзілася ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1858 годзе вёска мела 40 двароў і належала памешчыку Хмызоўскаму. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1897 годзе ў вёсцы дзейнічаў вятрак. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецкія акупанты спалілі 16 двароў і забілі 5 жыхароў, 39 вяскоўцаў не вярнуліся з фронту. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * 1777 год — 140 жыхароў. * 1897 год — 396 жыхароў, 57 двароў. * 1909 год — 518 жыхароў, 63 двары. * 1959 год — 200 жыхароў. * 2004 год — 53 жыхары, 31 гаспадарка.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Герасімавіч Цікавенка]] (нар. 1952) — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 7lccw8x1edbrvumexx6cawoq5mha1mr 0 247827 5175078 5160702 2026-08-03T23:31:26Z IshaBarnes 124956 дапаўненне, афармленне 5175078 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Стараселле}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Стараселле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042324 }} '''Старасе́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Starasiellie}}, {{lang-ru|Староселье}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 42 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 3 км на поўдзень ад вёскі [[Новыя Журавічы]] паблізу ад аўтамабільнай дарогі {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]). Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з 17 стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ]]. З 1700 года працавала сукнавальня. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1777 годзе маёмасць Марыяны Пузыны. У 1867 годзе памешчык меў у вёсцы 391 дзесяціну зямлі, вадзяны млын і сукнавальню. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 2-й палове 19 стагоддзя адкрыта народнае вучылішча (у 1889 — 20 вучняў). У 1897 годзе паводле перапісу мела 74 двары, 476 жыхароў, царкву, 3 ветракі, знаходзілася ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа, якая размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, побач аднайменны фальварак. Аддзяленне паштовай сувязі ў 1911 годзе ператворана ў паштова-тэлеграфнае. У выніку пажару 10.4.1925 года згарэлі 52 пабудовы. У 1930 годзе арганізаваны калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў лістападзе 1943 года нямецкія акупанты спалілі 41 двор і загубілі 4 жыхары. 46 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1979 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлка [[Карчаваха]]. У складзе калгаса імя У.І.Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]). Мела бібліятэку і фельчарска-акушэрскі пункт.<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * 1777 год — 126 жыхароў * 1897 год — 476 жыхароў, 74 двары. * 1959 год — 558 жыхароў. * 1940 год — 710 жыхароў, 118 двароў. * 2004 год — 157 жыхароў, 80 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Славутасць == * Курганны [[могільнік]] перыяду ранняга сярэднявечча (X–XIII стагоддзі), на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000650}}. == Гл. таксама == * [[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рагачоўскага раёна]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 1my3fgk116ot2iku0dzbp0wnlajlpfh 0 247828 5175081 5160699 2026-08-03T23:45:39Z IshaBarnes 124956 дапаўненне, афармленне 5175081 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Старая Алешня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Стара́я Але́шня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Aliešnia}}, {{lang-ru|Старая Олешня}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 49 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 110 км ад Гомеля. Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Згадваецца ў 1674 годзе як маёнтак Алешня ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што знаходзілася ў заставе ў Быхаўскага кляштара рэгулярных канонікаў латэранскіх.<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 2, с. 409.</ref> У 1777 годзе маёмасць Марыяны Пузыны. Па рэвізіі 1858 года ўладанне баранесы Фітгенгоф. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1897 годзе ў вёсцы знаходзіліся З ветракі і карчма. У 1900 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа, якая размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце. У 1930 г. арганізаваны калгас «Новае жыццё», працавалі 2 ветракі. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 70 вяскоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]). Размешчаны 9-гадовая школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, аддзяленне сувязі.<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * 1777 год — 261 жыхар. * 1858 год — 737 жыхароў, 111 двароў. * 1897 год — 1115 жыхароў, 171 двор. * 1909 год — 1504 жыхары, 213 двароў. * 1959 год — 707 жыхароў. * 2004 год — 257 жыхароў, 104 гаспадаркі.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Андрэевіч Гусараў]] (1906—1943) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] <ref name="b5">{{Крыніцы/БелЭн|5|||542}}</ref>. * [[Мікола Гроднеў|Мікола Пятровіч Гроднеў]] (1929—2011) — беларускі пісьменнік.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] f4t4q42iuehsmofqebo83kelvfa0l5v 0 261210 5175194 5059536 2026-08-04T08:21:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175194 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} «'''Аршанскі кодэкс'''» ― помнік [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] позняга [[сярэднявечча]], рукапісны зборнік канца XVII стагоддзя. Створаны да 1693 года ў [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Аршанскім езуіцкім калегіуме]]. П’есы зборніка ставіліся ў калегіумах [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]], [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацка]], [[Навагрудскі езуіцкі калегіум|Навагрудка]] і [[Віцебскі езуіцкі калегіум|Віцебска]]<ref>''Мальдзіс А.'' Аршанскі кодэкс // ЭВКЛ, т. 1, с.252</ref>. Знаходзіцца ў [[Асалінеум|Нацыянальнай бібліятэцы імя Асалінскіх]] ([[Уроцлаў]], [[Польшча]]). Акрамя «Аршанскага кодэкса» вядомы таксама створаны ў [[Ковенскі езуіцкі калегіум|Ковенскім калегіуме]] «Ковенскі зборнік» (1731), згублены ў 1944 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. == Перадгісторыя зборніка == З’яўленне школьных тэатраў у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] адносіцца да XVI стагоддзя. У адрозненне ад праваслаўных і [[Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім|пратэстантаў]], езуіты імкнуліся спрыяць развіццю не толькі рэлігійнай, але і свецкай культуры, аддаючы перавагу відовішчным мерапрыемствам. Спачатку гэта былі самадзейныя аматарскія сцэнкі, якія разыгрывалі вучні духоўных школ, затым прадстаўлення ўскладніліся, у сярэдзіне XVII стагоддзя ўжо паказваліся драмы і камедыі<ref>{{кніга|аўтар=Резанов В. И.|загаловак=Школьные драмы польско-литовских иезуитских коллегий|месца=Нежин|выдавецтва=типо-лит. «Печатник, б. насл. В. К. Меленевского»|год=1916|старонак=312}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Okoń J.|загаловак= Dramat i teatr szkolny. Sceny jezuickie XVII wieku. Studia Staropolskie. t. XXVI|месца= Wrocław|выдавецтва= Zakład Narodowy im. Ossolińskich|год=1970}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Poplatek J.|загаловак= Studia z dziejów jezuickiego teatru szkolnego w Polsce|месца= Wrocław|выдавецтва= Zakład Narodowy im. Ossolińskich|год=1957}}</ref>. У Беларусі [[Інтэрмедыя|інтэрмедыі]] (intermedius) вядомыя з канца XVI стагоддзя, ― гэта ўстаўкі ў школьныя драмы на [[Лацінская мова|лацінскай]], радзей на [[Польская мова|польскай]] і [[Стараславянская мова|стараславянскай]] мовах<ref>{{артыкул|загаловак= Інтэрмедыя|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т. 2|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1985|старонкі=590|старонак=702}}</ref>. У пачатку XXI стагоддзя выяўленыя 36 беларускіх інтэрмедый XVI―XVIII стст. З іх 8 цалкам не публікаваліся, 6 захоўваюцца ў [[Бібліятэка Асалінскіх|бібліятэцы Асалінскіх]] і 2 ў [[Львоў|Львове]]<ref>{{кніга|аўтар= Яцухна В. І.|загаловак= Беларуская малафарматная драматургія XVI — першай паловы ХХ стст.|месца=Гомель|выдавецтва= ГДУ імя Ф. Скарыны|год=2004|старонак=182|isbn=985-439-114-0}}</ref>. Першай вядомай у гісторыі беларускай літаратуры інтэрмедыі, дзе персанаж кажа на ламанай беларуска-польскай мове, лічыцца інтэрмедыя да п’есы віленскага езуіта, выкладчыка калегіума, [[Каспар Пянткоўскі|Каспара Пянткоўскага]] (1554―1612) «Цімон Гардзілюд» (1584)<ref>{{артыкул|аўтар=Сяргей Кавалёў.|загаловак= Польскія пачынальнікі беларускай драматургіі: Каспар Пянткоўскі і Гжэгаш Кнапій|выданне= Феномен пагранічча: польская, украінская і беларуская літаратура ― уплывы і ўзаемаўзбагачэнне: зборнік дакладаў, прачытаных на Міжнароднай навуковай канферэнцыі ў Любліне|месца=Мн.|год=2008|старонкі=59-74}}</ref>. Герой п’есы ― камічны персанаж, віленскі кравец. У першай палове XVII стагоддзя ў літоўскіх [[Мястэчка Кражэй|Крожах]] паказвалася інтэрмедыя «Чорт Асмалейка», дзе селянін гаворыць па-беларуску, перамяжоўваючы гаворку ламанай польскай. У Гродне (1651) паказвалася камедыя езуіта [[Яўстафій Пылінскі|Яўстафія Пылінскага]] «Пра Якуба і Іосіфа» (дакладней, пераказаная ім біблейская гісторыя)<ref>{{cite web|url=http://islamdag.ru/lichnosti/2171|title= История двух пророков. Отец и сын Якуб (Иаков) и Юсуф (Иосиф)|publisher= Islamdag.ru}}</ref>. Камедыя давалася з інтэрмедыямі-дыялогамі «Гутарка Івана і царкоўнага слугі» і «Схізматык і уніят-католік». == Змест зборніка == Зборнік складзен з 4 польскіх [[Барока|барачных]] драм і 7 інтэрмедыйных тэкстаў да іх. Драмы: «Духоўнае прычасце святых Барыса і Глеба», «Слаўная дапамога для Раміравай перамогі, учынёная анёльскімі палкамі», «Містычнае прычасце ў жалю нявінных Кароля і Фрыдэрыка», «Містычнае вяселле прычасця Генсерыка і Трызімунда»<ref>{{кніга|загаловак=Гісторыя беларускай літаратуры ХІ – ХІХ стагоддзяў: у 2 тт. Т. 1.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2006|старонкі=765-771}}</ref>. Самая насычаная ў зборніку п’еса («Komunija duchowna świętych Borysa i Gleba») распавядае пра забойства князем [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполкам]] сваіх братоў [[Барыс і Глеб|Барыса і Глеба]]. Спрабуючы растлумачыць з’яўленне персанажаў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] ў езуіцкім тэатры; [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|А. Мальдзіс]] туманна кажа, што «гэта нешта іншае як заляцанні іезуітаў з мясцовымі праваслаўнымі жыхарамі»<ref name="kamunikat.org">{{кніга|аўтар=Мальдзіс А. I.|загаловак=На скрыжаванні славянскіх традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду (другая палова XVII—XVIII ст.)|спасылка=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=21568|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1980|старонак=352|archive-date=21 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221174947/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=21568}}</ref>. Дзеянне п’есы суправаджаецца сцэнкамі-інтэрмедыямі: трое [[Палачане|палачан]] ― рамеснік, гарбар і селянін («[[Русіны (гістарычны этнонім)|русін]]») вядуць паміж сабой размову на бытавыя тэмы, маюць зносіны з гледачамі. У п’есах «Слаўная дапамога для Раміравай перамогі» і «Містычнае прычасце ў жалю нявінных Караля І Фрыдэрыка» прысутнічае інтэрмедыя «Паляўнічы разам з іншымі рыхтуецца ды паляванне», дзе ўпершыню ў [[Беларуская драматургія|беларускай драматургіі]] з’яўляецца «[[маскаль]]». Яго дыялог з панскім паляўнічым носіць анекдатычны характар. Інтэрмедыю чацвёртай сцэны дэталёва апісвае А. Мальдзіс<ref name="kamunikat.org" />: «У ёй дзейнічаюць два д’яблы з польскімі прозвішчамі Кшычальскі і Казлоўскі. Ім хочацца сеяць па свеце сваркі, ды няма чым узараць поле. Д’яблы просяць мясніка-яўрэя, каб ён пазычыў ім вала, але аказалася, што ўсе валы ўжо з’едзены. Тады нячысцікі запрагаюць у плуг самога яўрэя. Апошні па-беларуску спавядаецца ў сваіх і чужых грахах. У заключэнні д’яблы паганяюць яўрэя, які цягне плуг, і засяваюць па свеце нязгоду. Такім чынам, інтэрмедыя не толькі смяшыла, але і павучальна асуджала д’яблаў, паноў і гандляроў-яўрэяў»<ref name="kamunikat.org" />. На думку беларускіх савецкіх мастацтвазнаўцаў, камедыйныя сцэнкі да польскіх драм паказвалі селяніна («русіна») пераважна чалавекам цёмным і абмежаваным<ref>{{артыкул|аўтар= Саннікаў А. К., Семяновіч А. А.|загаловак= Інтэрмедыя|выданне= Тэатральная Беларусь. Энцыклапедыя у 2 тт. т. 1|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2002}}</ref>. Польскі літаратуразнаўца [[Юльян Ляванскі]] ў прадмове да польскага выдання п’ес XVII стагоддзя пазначыў мову інтэрмедый як «украінска-беларуска-польскую мешаніну»<ref>{{кніга|загаловак= Dramaty staropolskie. Antologia. Т. 1, oprac. Julian Lewański|спасылка=http://chomikuj.pl/mairod/POLONISTYKA/HLP/staropolka/Dramaty+staropolskie.+Antologia*2c+oprac.+Julian+Lewa*c5*84ski*2c+PIW*2c+Warszawa+1959*2c+t.+1,1640272432.pdf|месца= Warszawa|выдавецтва= PIW|год=1959}}</ref>. Аднак А. Мальдзіс лічыць, што ў іх дамінуе [[беларуская мова]], да якой дамяшаны [[Русізм|русізмы]] і [[Украінізм|ўкраінізмы]]. У інтэрмедыі «Духоўнае прычасце святых Барыса і Глеба» камічнае дасягаецца прыёмам супастаўлення «высокага» і «нізкага». Так, напрыклад, абгульваюцца беларускія і запазычаныя словы: «акт» і «так», «сцэна» і «сцяна», «просцэніюм» і «просценька», «сінопсэс» і «свінапас»<ref>{{кніга|аўтар= Рагаўцоў В. І.|загаловак=Вербальныя сродкі камічнага ў беларускай драмагургіі: канец XVI―пачатак XX стагоддзя: манаграфія|месца=Магілёў|выдавецтва= МДУ імя А.А. Куляшова|год=2012|старонак=260|isbn=978-985-480-808-6}}</ref>. Паводле заўвагі некаторых даследчыкаў, ― як б не ставіўся [[ордэн езуітаў]] да [[Беларусы|беларускага насельніцтва]], ― уводзячы ў спектакль селяніна, «русіна», дзеда, ён прызнаваў беларусаў як самабытную нацыю<ref>{{cite web|url= http://www.istmira.com/istbel/mastackaya-kultura-arshanskaj-zyamli/page/70/|title= Мастацкая культура Аршанскай зямлі|publisher= Гісторыя Беларусі|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304131949/http://www.istmira.com/istbel/mastackaya-kultura-arshanskaj-zyamli/page/70/|archive-date= 4 сакавіка 2016|url-status= dead}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Мальдзіс А.'' Арганізаціыя пастановак і рэпертуар школьных театраў // Гісторыя беларускага театра у 3 тт. Т. 1. ― Мн., Навука і тэхніка, 1983 * ''Міско С. М.'' Школьны тэатр Беларусі ХVІ―ХVІІІ стст.: вучэбны дапаможнік. ― Мн., Тэсей, 2000. * Хрэстаматыя па гісторыі беларускага тэатра і драматургіі: у 3 т. ― Мн., Бел. ун-т культуры; укладанне, рэдакцыя тэкстаў, уступныя артыкулы і каментарыі В. Сабалеўскага. 1997. Т. 1: Ад вытокаў — да пачатку ХХ стагоддзя * Jésuites et Biélorusses: à la lisière de la civilisation ou au carrefour des cultures, par Constantin Simon. — Meudon: «Plamia» revue du Centre d’Études Russes St Georges, 1999. * Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995, oprac. [[Людвік Гжэбень|L. Grzebień]] przy współpracy zespołu jezuitów, Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego — Instytut Kultury Religijnej — Wydawnictwo WAM, Kraków 1996, [wyd. 2., Kraków 2004]. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Оршы]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Аршанскі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] bec1b0fhsc61vr9mqalkqvdbwggt5e3 0 263177 5175094 5168053 2026-08-04T01:38:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175094 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Шаптыцкі}} {{Іерарх}} '''Мітрапаліт Андрэй''' (свецкае імя граф '''Раман Марыя Аляксандр Шапты́цкі''', {{lang-pl|Roman Maria Aleksander Szeptycki}}, {{lang-uk|Роман Марія Олександр Шептицький}}; {{ДН|29|7|1865}}, сяло [[Прылбычы]], [[Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі]], [[Аўстра-Венгрыя]] — {{ДС|1|11|1944}}, {{МС|Львоў||}}) — прадстаяцель [[Украінская грэкакаталіцкая царква|Украінскай грэкакаталіцкай царквы]] ў [[1900]]—[[1944]] гадах, Мітрапаліт Галіцкі, ахоўнік [[Украінская грэкакаталіцкая царква#Кіева-Галіцкая|Кіеўскага мітрапалічага]] прастола. == Біяграфія == Прадстаўнік [[Шляхта каралеўства Галіцыі і герцагствы Букавіна|галіцкага]] [[Граф|графскага]] роду [[Шаптыцкія|Шаптыцкіх]]<ref name="Poczet">[http://books.google.com.ua/books?id=uMMaAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false «Poczet szlachty galicyjskiéj i bukowińskiéj» на Books.Google]</ref>. Брат [[Кліменцій, Шаптыцкі|Кліменція]], [[Шаптыцкі, Станіслаў|Станіслава Шаптыцкіх]]. Вучыўся дома і ў [[Кракаў|Кракав]]е. Паступіў на службу ў аўстра-венгерскую армію, але па прычыне слабога здароўя праз некалькі месяцаў пакінуў службу. Скончыў юрыдычны факультэт Урацлаўскага ўніверсітэта, у [[1888]] годзе атрымаў ступень доктара права. Падчас вучобы ездзіў у Італію (дзе быў прыняты [[Леў XIII|Львом XIII]]), а таксама ў [[Кіеў]] і [[Масква|Маскву]], дзе меў зносіны з прадстаўнікамі ўкраінскага нацыяналістычнага руху. У [[1888]] годзе прыняў манаства з імем Андрэй, уступіўшы ў ордэн [[Базыльянскі ордэн|базыльянаў]]. З [[22 жніўня]] [[1892]] года — святар у [[Пшэмысль|Перамышлі]], затым у [[Дабромыль|Дабромылі]]. Вучыўся ў езуіцкай семінарыі ў [[Кракаў|Кракав]]е, атрымаўшы ступень доктара тэалогіі ў [[1894]] годзе. З [[20 чэрвеня]] [[1896]] года — ігумен [[Царква і манастыр Святога Ануфрыя, Львоў|манастыра Святога Ануфрыя ў Львове]]. У [[1899]] годзе быў прызначаны імператарам [[Франц Іосіф I|Францам Іосіфам I]] біскупам [[Івана-Франкоўск|Станіславаўскім]]. З [[17 снежня]] [[1900]] года — [[Галіцкая мітраполія, грэкакаталіцкая|мітрапаліт Галіцкі]], архібіскуп Львоўскі і біскуп Кам'янэц-Падзільскі (інтранізацыя — [[17 студзеня]] [[1901]] года). Займаўся палітыкай, быў дэпутатам [[Галіцкі Сейм|Галіцкага Сейма]], аўстрыйскай Палаты Гаспадароў. Увосень [[1908]] года мітрапаліт Андрэй нелегальна, па фальшывых дакументах заехаў у Расійскую імперыю і наведаў падпольныя ўніяцкія абшчыны ў [[Пецярбург]]у і Маскве. У [[1910]] годзе ездзіў у [[ЗША]], дзе займаўся арганізацыяй эмігрантаў з Галіцыі. Наведаў 21-ы [[Еўхарыстычны кангрэс]], які праходзіў у [[Манрэаль|Манрэалі]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], калі пасля [[Галіцыйская бітва|Галіцыйскай бітвы]] Львоў быў заняты рускімі войскамі, Шаптыцкі застаўся ў Львове, са сваімі вернікамі. [[19 верасня]] [[1914]] года быў арыштаваны рускімі ваеннымі ўладамі за антырасійскія пропаведзі і высланы ўглыб Расійскай імперыі. Знаходзіўся ў спасылцы ў [[Кіеў|Кіев]]е, [[Ноўгарад]]зе, [[Курск]]у, а затым у ганаровым зняволенні ў [[Спаса-Яўфіміеў манастыр|Спаса-Яўфіміевым манастыры]] ў [[Суздаль|Суздалі]]. Неўзабаве пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] вызвалены [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] па прапанове міністра юстыцыі [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскага]]. [[29 мая|29]]—[[31 мая]] [[1917]] года склікаў Сабор [[Расійская грэкакаталіцкая царква|Расійскай грэкакаталіцкай царквы]] ([[РГКЦ]]), прызначыўшы сваім экзархам у Расіі [[іераманах]]а студыта [[Леанід Іванавіч Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]. У канцы [[1917]] года вярнуўся ў Львоў. Пасля заканчэння Першай сусветнай і [[распад Аўстра-Венгрыі|распаду Аўстра-Венгрыі]] падтрымліваў ідэю незалежнай [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]], за што арыштоўваўся польскімі ўладамі. Задаўга да пачатку Другой сусветнай вайны мітрапаліт Шаптыцкі карыстаўся вялікай павагай не толькі сярод украінскага насельніцтва, але і сярод яўрэяў<ref name="Bitter Legacy Page 63">Bitter Legacy: Confronting the Holocaust in the USSR. / By Zvi Y. Gitelman. — 1997. — P. 63.</ref>. Валодаў пісьмовым і гутарковым [[іўрыт]]ам<ref name="redlich"/>. У [[1935]] годзе яўрэйская газета «Хвыля» павіншавала мітрапаліта з 70-годдзем. Гуманістычнае і талерантнае стаўленне да яўрэяў неаднаразова служыла нагодай для крытыкі дзейнасці А. Шаптыцкага<ref name="Bitter Legacy Page 63"/>. Вядома таксама, што падчас «[[Справа Бейліса|Справы Бейліса]]» у кастрычніку [[1913]] года Шаптыцкі публічна аспрэчыў [[крывавы паклёп на яўрэяў]]. У [[Інтэрбелум|міжваенны час]] Шаптыцкі быў прыхільнікам партыі [[Украінскае нацыянальна-дэмакратычнае аб'яднанне]] (УНДА). У [[1932]] годзе ў «Слове да ўкраінскай моладзі» ён упершыню выступіў супраць новастворанай [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў|Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў]], перасцерагаючы моладзь супраць уступлення ў яе шэрагі. Яшчэ больш абвастрыліся адносіны паміж Шаптыцкім і АУН пасля таго, як апошняя перайшла да тактыкі палітычных забойстваў: «Злачынства заўсёды ёсць злачынства» і «святой справе нельга служыць скрываўленымі рукамі», — адгукнуўся мітрапаліт на забойства ў [[1934]] годзе аўнаўцамі дырэктара ўкраінскай акадэмічнай гімназіі Івана Бабія за «калабарацыянізм». Неўзабаве члены АУН здзейснілі няўдалую спробу зрушэння Шаптыцкага. Тым не менш мітрапаліт быў сябрам палкоўніка [[Андрэй Апанасавіч Мельнік|Андрэя Мельніка]] (пазней лідара [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў, мельнікоўцы|АУН(м)]]), якога прызначыў аканомам сваіх маёнткаў, а ў [[1939]] годзе выратаваў ад арышту з боку [[НКУС]]<ref name="himka"/>. === Дзейнасць падчас нямецкай акупацыі === Дзейнасць Шаптыцкага ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] неадназначная. Магчыма, на яго пазіцыю ў стаўленні акупацыйных улад паўплывала палітыка Савецкай улады на тэрыторыі Заходняй Украіны ў [[1939]]—[[1941|41 гадах]]. Былі на тое і асабістыя прычыны: [[27 верасня]] 1939 года ў Прылбычах супрацоўнікамі НКУС былі расстраляныя брат {{nobr|А. Шаптыцкага}} Леў, яго жонка і ўсе члены сям'і<ref name="ReferenceA">http://spilka.webua.org/library/szeptycki.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927005110/http://spilka.webua.org/library/szeptycki.html |date=27 верасня 2007 }}</ref><ref name="sheptytsky.ugcc.org.ua">{{Cite web |url=http://www.theologia.ucu.edu.ua/pokrovyteli/mytropolyt-andrej-sheptyckyj/84-mytropolyt-andrej-sheptyckyj |title=Мітрапаліт Андрэй Шаптыцкі |access-date=3 жніўня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084542/http://www.theologia.ucu.edu.ua/pokrovyteli/mytropolyt-andrej-sheptyckyj/84-mytropolyt-andrej-sheptyckyj |url-status=dead }}</ref><ref>Cyrille Korolevski, Metropolite Andre Szeptyckyj 1865—1944, Rome 1964, з. 355</ref>. У чэрвені 1940 А. Шаптыцкі звярнуўся з лістом да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. В. Сталіну]], пратэстуючы супраць прапаганды бязбожнасці ў школах<ref>[http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=4 Слуга Божы мітрапаліт Андрэй] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926212253/http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=4 |date=26 верасня 2007 }}</ref>. У першы перыяд распачатай Вялікай Айчыннай вайны мітрапаліт стаў на шлях супрацоўніцтва з акупацыйнымі ўладамі. [[30 чэрвеня]] 1941 года [[Львоў]] быў заняты германскімі войскамі, у сувязі з чым на наступны дзень ён звярнуўся да паствы з вітальным пасланнем. У ліпені таго ж года А. Шаптыцкі сустрэўся з кіраўніком АУН (Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў) [[Сцяпан Андрэевіч Бандэра|С. Бандэрам]] і як кіраўнік царквы даў згоду на барацьбу бандэраўцаў з бальшавікамі. [[23 верасня]] 1941 года пасля ўзяцця [[Кіеў|Кіев]]а накіраваў [[Гітлер]]у віншавальны ліст, у якім вітаў фюрара як «непераможнага палкаводца непараўнальнай і слаўнай нямецкай арміі». [[12 студзеня]] [[1942]] года Шаптыцкі зноў прапанаваў [[Гітлер]]у цеснае супрацоўніцтва<ref>«Провідні кола на Україні готові до тіснішого співробітництва з Німеччиною з тим, щоб вести боротьбу з спільним ворогом спільними зусиллями німецького і українського народів і встановити справді повний порядок на Україні і ў всій Східній Європі». Цитируется по: ''Анатолій Кентій.'' [http://lib.oun-upa.org.ua/kentiy/r305.html Збройний чин українських націоналістів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081211014514/http://lib.oun-upa.org.ua/kentiy/r305.html |date=11 снежня 2008 }}. — Том 1: 1920—1942.</ref>. Разам з тым, варта адзначыць, што выказванні з заклікамі аб супрацоўніцтве з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі, якія прыпісваюцца А. Шаптыцкаму, супярэчлівыя. Так, у 1942 годзе «Пасланне мітрапаліта Шаптыцкага да хлебаробаў» змяшчала такі тэкст: «Камандаванне нямецкай арміі просіць мяне, каб я абвясціў, што трэба плаціць падаткі, кантынгенты» і г.д. У газеце гэтыя радкі былі апушчаны, і атрымалася, што зварот «аб здачы кантынгенту» зыходзіць непасрэдна ад А. Шаптыцкага. Царкоўныя ўлады вымушаны былі звярнуцца ў газету з просьбай аднавіць сапраўдны тэкст паведамлення<ref>[http://www.cerkva.od.ua/persons/shepticky-jews.htm Account Suspended] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070701003607/http://www.cerkva.od.ua/persons/shepticky-jews.htm |date=1 ліпеня 2007 }}</ref>. 14 студзеня 1942 года Шаптыцкі на чале групы нацыяналістычных кіраўнікоў падпісаў ліст да Гітлера: «Мы запэўніваем Вас, Ваша правасхадзіцельства, што кіруючыя колы ва Украіне імкнуцца да самага цеснага супрацоўніцтва з Германіяй, каб аб'яднанымі сіламі нямецкага і ўкраінскага народа… ператварыць у жыццё новы парадак ва Украіне і ва ўсёй Усходняй Еўропе»<ref name="Источник">{{Cite web |url=http://www.berkovich-zametki.com/Forum2/viewtopic.php?f=11&t=299 |title=Сетевой портал «Заметки по еврейской истории» Просмотр темы — Митрополит А. Шептицкий |access-date=3 жніўня 2015 |archive-date=11 кастрычніка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011083639/http://www.berkovich-zametki.com/Forum2/viewtopic.php?f=11&t=299 |url-status=dead }}</ref>. Мітрапаліт Андрэй дапамагаў гітлераўцам вывозіць украінскую моладзь на прымусовыя працы ў Германію, апублікаваўшы ў сувязі з гэтым зварот: «''Знаходжанне на чужыне ў чымсьці прынясе вам карысць і выгаду. Навучыцеся чужой мове, пазнаеце свет і людзей, наберацеся жыццёвага вопыту, атрымаеце шмат ведаў, якія могуць спатрэбіцца вам у жыцці''»<ref>ЦГИАЛ. Ф. Библ. инв. № 7954. Цит по : Митрополит Андрей Шептицький: Життя i Діяльність: Церква i суспільне питання: Документи i матеріали, 1899—1944. Т. 2. Кн. 1. Львів, 1998. С. 384—389</ref>. Хоць [[Нацыянал-сацыялізм|нацысты]] ў той час не адрознівалі яўрэяў ад бальшавікоў, Шаптыцкі выступаў супраць [[халакост|знішчэння яўрэяў]] і міжнацыянальнай розніцы. Ён сам удзельнічаў у выратаванні больш за сотню яўрэйскіх дзяцей і некалькіх сем'яў яўрэйскіх рабінаў, распарадзіўшыся хаваць іх у сваёй рэзідэнцыі, манастырах і цэрквах епархіі, у тым ліку рабіна Львова [[Давід Каханэ]]<ref>[http://www.judaica.kiev.ua/Rezenz/Shcekina.htm Митрополит Шептицький: історія і об'єктивність] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070213040632/http://www.judaica.kiev.ua/Rezenz/Shcekina.htm |date=13 лютага 2007 }}</ref>, якога хавалі ў [[Сабор Святога Юра|Саборы Святога Юра]]. Актыўную дапамогу таксама аказвалі сяляне навакольных сёлаў, якія прадстаўлялі прадукты харчавання, а таксама манахі і манашкі, якія забяспечвалі сховішча рабінам і іх сем'ям<ref name="dt.ua">''[[Міраслаў Марыновіч|Мирослав Маринович.]]'' [http://gazeta.zn.ua/SOCIETY/andrey_sheptitskiy_i_dilemma_gumanisticheskogo_vybora.html Андрей Шептицкий и дилемма гуманистического выбора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150710112723/http://gazeta.zn.ua/SOCIETY/andrey_sheptitskiy_i_dilemma_gumanisticheskogo_vybora.html |date=10 ліпеня 2015 }}//[[Зеркало недели]], 18.11.2005</ref><ref>[http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm Біографія митрополита Андрея Шептицького] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070512153002/http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm |date=12 мая 2007 }}.</ref>. У канцы лета 1942 года Шаптыцкі арганізаваў кампанію выратавання яўрэяў. Гэта, па большай частцы, былі людзі, уцекачы з гета або з Яніўскага лагера. 14 жніўня [[1944]] года 2000 яўрэйскіх дзяцей былі тайна вывезены ў розныя манастыры. Іх хавалі ў крыптах, у манастырскіх школах, дзіцячых прытулках Львова і наваколляў, ім былі выдадзены фальшывыя пасведчанні аб хрышчэнні. Шаптыцкі арганізаваў падпольныя групы людзей, якія дапамагалі хаваць яўрэяў. У гэтым удзельнічалі манахі-[[студыты, УГКЦ|студыты]] пад кіраўніцтвам ігумена Уніўскага манастыра [[Кліменцій Казімір Шаптыцкі|Кліменція]], брата мітрапаліта. Былі распрацаваны спецыяльныя маршруты, якімі тайна перапраўлялі яўрэяў у [[Венгрыя|Венгрыю]], дзе было больш бяспечна. У выратаванні яўрэяў А. Шаптыцкаму таксама аказвала значную дапамогу сястра манастыра Св. Іосіфа Алена Вітар<ref name="dt.ua"/>. Разам з Кліменціем Шаптыцкім яны дапамаглі схаваць 53 чалавекі на абутковай фабрыцы і ў манастыры манахаў-студытаў<ref name="ReferenceA" />. У [[1946]] годзе, у перыяд ліквідацыі бальшавікамі [[УГКЦ]], сястра Алена Вітар была арыштавана за ўдзел у АУН і асуджана агулам да 30 гадоў пазбаўлення волі<ref name="ReferenceA" />. Брат Кліменцій быў арыштаваны ў [[1947]] годзе, асуджаны да 8 гадоў пазбаўлення волі, памёр ва [[Уладзімірская турма|Уладзімірскай турме]]. У студзені 1942 года Шаптыцкі разам з іншымі грамадска-палітычнымі дзеячамі Украіны накіраваў А. Гітлеру ліст-пратэст супраць нямецкай палітыкі ва Усходзе<ref name="sheptytsky.ugcc.org.ua"/>. А. Шаптыцкі быў адзіным прадстаўніком царквы ў Еўропе, хто звярнуўся з лістом да Папы Рымскага і асабіста да [[Гімлер]]а, пратэстуючы супраць [[Халакост|генацыду яўрэяў]]<ref name="ReferenceB">[http://www.dt.ua/3000/3150/51811/ Андрей Шептицький і дилема гуманістичного вибору. Мирослав МАРИНОВИЧ | Історія | Людина]</ref>. У лістападзе 1942 года мітрапаліт, зыходзячы з прынцыпаў хрысціянскіх запаведзяў, напісаў пастырскае пасланне «Не забі!»<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/><ref>[http://www.ji.lviv.ua/n28texts/ne-ubyj.htm Не убий!]</ref>, якое было адрасавана ў першую чаргу палякам і ўкраінцам і заклікала спыніць [[Валынская разня|варожасць паміж імі]]. Сцвярджаецца, што Гімлер загадаў арыштаваць А. Шаптыцкага. Аднак [[Ганс Франк|Гансу Франку]] і [[Ота Ляш]]у, якія кіравалі Галічынай у той час, удалося ўтрымаць рэйхсфюрара СС ад гэтага кроку — мітрапаліт карыстаўся глыбокай пашанай сярод народа, і яго арышт мог моцна дэстабілізаваць становішча<ref>{{Cite web |url=http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm |title=Я.Сусленский |access-date=3 жніўня 2015 |archive-date=12 мая 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512153002/http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm |url-status=dead }}</ref>. [[Гестапа]]ўцы правялі ператрусы ў саборы Св. Юра, падчас якіх распячатвалі нават мошчы. У [[1943]] годзе ўніяцкае духавенства, якім кіраваў Шаптыцкі, дапамагала акупантам у стварэнні 14-й грэнадзёрскай [[Дывізія СС «Галічына»|дывізіі СС «Галічына»]], у складзе якой ваявалі, галоўным чынам, уніяты з Заходняй Украіны, у тым ліку семінарысты<ref name="Petrushko"/>. Падраздзяленне было забяспечана грэка-каталіцкімі капеланамі<ref name="Petrushko">Петрушко В. И. [http://pstgu.ru/download/1282733031.petrushko.pdf Об эволюции политических взглядов униатского митрополита Андрея Шептицкого в годы Второй мировой войны]. XIX ежегодная богословская конференция</ref><ref name="zn.ua">[https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3690/32061/ Митрополит Шептицкий: История и Объективность. Екатерина Щеткина | Церковь | Человек]</ref>, прычым уніяцкае духавенства агітавала галічан за ўступ у дывізію<ref>Гайке В.-Д. Українська дивизія «Галичина». Iсторія формування i бойових дій у 1943—1945 гг. Торонто; Париж; Мюнхен, 1970. Цит по : Масловський В. З ким i проти кого воювали українські націоналісти в роки Другої світової війни. М., 1999. С. 159—160</ref>. Яшчэ ў пачатку 1944 г. Шаптыцкі прадпісаў сваім клірыкам перадаваць нямецкім уладам царкоўныя званы з мэтай іх наступнага пераплаўлення для патрэб фронту<ref>«До Гр. кат. Парохіального Уряду Церкви Преображення Госп. у Львові». Арыгінал — у прыватным зборы ў Львове</ref>. У сваёй палеміцы з ініцыятарам стварэння дывізіі бургамістрам [[Львоў|Львов]]а [[Уладзімір Міхайлавіч Кубіёвіч|У. Кубіёвічам]], заклікаў яго абдумаць палітычную мэтазгоднасць і маральную адказнасць такіх крокаў<ref name="zn.ua" />. З АУН Андрэя Шаптыцкага, як і раней, звязвалі складаныя адносіны. Ён беспаспяхова спрабаваў процідзейнічаць расколу ў арганізацыі, каб больш умераная мельнікоўская фракцыя стрымлівала радыкалізм бандэраўскай (якую Шаптыцкі звычайна называў у пасланнях «дзецьмі» і «моладдзю», а неафіцыйна, паводле некаторых звестак, — «несур'ёзнымі людзьмі» і «смаркачамі»), рэзка асуджаў іх узаемнае супрацьстаянне і практыкі палітычнага гвалту АЎН(б), у т.л. забойствы палякаў, яўрэяў, прадстаўнікоў рымска-каталіцкага і праваслаўнага духавенства. Прадстаўнікі польскага падполля паведамлялі пра канфлікт паміж Шаптыцкім і АЎН(б) з-за стаўлення да палякаў. Тым не менш Шаптыцкі лічыў сябе і далей звязаным з украінскім нацыянальным рухам і ў перапісцы з рымска-каталіцкім архібіскупам львоўскім Баляславам Твардоўскім увосень 1943 года імкнуўся ачысціць украінцаў увогуле і ўкраінскіх нацыяналістаў у прыватнасці ад абвінавачванняў у масавых забойствах польскага насельніцтва. Ён таксама дакараў бандэраўцаў за адсутнасць ва [[Украінская паўстанцкая армія|УПА]] інстытута [[капелан]]ства.<ref name="himka">''[[Джон-Пол Хімка|Іван-Павло Химка.]]'' [http://commons.com.ua/andrej-sheptitskij-ta-banderivskij-ruh/ Християнство та радикальний націоналізм: Митрополит Андрей Шептицький та бандерівський рух]//Спільне: журнал соціальної критики. — 2014. — № 8: Релігія: між експлуатацією і емансипацією. — С. 165—178.</ref> === Адносіны з савецкай уладай пасля вызвалення Заходняй Украіны === У 1944 годзе, адразу пасля ўваходжання ў Львоў Савецкай арміі, Шаптыцкі адправіў Сталіну віншавальнае пасланне. У пасланні кіраўнік галіцкіх грэка-католікаў называў савецкага лідара «Вярхоўным правадыром» і «Кіраўніком СССР, галоўнакамандуючым і вялікім маршалам непераможнай Чырвонай Арміі». З нагоды ўступлення савецкіх войскаў на тэрыторыю Заходняй Украіны Шаптыцкі пісаў: «Гэтыя светлыя падзеі і памяркоўнасць, з якой Вы адносіцеся да нашай Царквы, выклікалі і ў нашай Царкве надзею, што яна, як і ўвесь народ, знойдзе ў СССР пад Вашым кіраваннем поўную свабоду працы і развіцця ў дабрабыце і шчасці»<ref name="Petrushko"/>. 7 верасня 1944 г. Шаптыцкі выступіў на святочнай (упершыню пасля вызвалення Львова) сесіі сабору з прамовай, у якой выказаўся пра [[камунізм]] як дактрыну з шырокімі сусветнымі тэндэнцыямі, асудзіў бандэраўскі рух і заклікаў духавенства да дзейнага супрацоўніцтва з савецкай уладай. Шаптыцкі паспеў падрыхтаваць і заклік да АУН-УПА з заклікам скласці зброю і выйсці з лесу. У Маскву была выслана дэлегацыя, якая наведала [[маскоўская патрыярхія|маскоўскую патрыярхію]], [[Вярхоўны Савет СССР]] і [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]<ref name="edrus.org">[http://www.edrus.org/content/view/248/70/ В.И. Петрушко (Ежегодная Богословская Конференция Православного Свято-Тихоновского Богословского Института (материалы),1999,с.374-380)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141118111527/http://edrus.org/content/view/248/70/ |date=18 лістапада 2014 }}</ref><ref>http://berkovich-zametki.com/Nomer20/Kardash1.htm</ref>. У гутарцы з упаўнаважаным Савета па справах рэлігійных культаў пры СНК УССР [[Сяргей Тарасавіч Даніленка-Карын|С. Даніленкам-Карыным]] Шаптыцкі гаварыў: «Я шчыра рады, што Савецкая ўлада вызваліла нас ад гэтых немцаў, і пра гэту радасць і пра абавязкі, якія вынікаюць з яе, казаў і кажу вернікам і духавенству. Не далей, як сёння ў мяне адбыўся сабор мясцовага духавенства і некаторых прыезджых. Такія саборы ў мяне бываюць кожны чацвер. Дык вось я павучаў іх, як трэба быць удзячным і пакорлівым Савецкай уладзе, пасланай нам Богам, і духавенства са шчырасцю ўспрымала і ўспрымае мае павучанні»<ref name="Petrushko"/><ref name="З гісторыі УГКЦ">[http://www.ruskline.ru/monitoring_smi/2008/04/05/iz_istorii_ukrainskoj_greko-katolicheskoj_cerkvi_v_hh_v/ З гісторыі Украінскай грэка-каталіцкай царквы ў XX ст]</ref> А. Шаптыцкі сканаў [[1 лістапада]] [[1944]] года ў Львове. Пахаваны ў [[крыпта|крыпце]] [[Сабор Святога Юра|Сабора Святога Юра]] — свайго Львоўскага мітрапалічага кафедральнага сабора. У наш час адбываецца працэс яго [[беатыфікацыя|беатыфікацыі]] — прылічэння да ліку блажэнных Каталіцкай царквы. Пасля смерці А. Шаптыцкага і правядзення ліквідацыі УГКЦ, у 1946 годзе МДБ правяло «камбінацыю» ў дачыненні да святара УГКЦ І. Катыва, падчас якой была атрымана інфармацыя пра магчымыя схованкі і архівы А. Шаптыцкага. 29 сакавіка 1946 года групай МДБ СССР у выніку арышту і актыўнага допыту манаха А. Кульбенкі былі выяўлены схованкі ў будынку мітрапалічых палат і прылеглых пабудовах, выяўлены і канфіскаваны значныя каштоўнасці. == Ацэнка заслуг == У [[Ізраіль|Ізраілі]] па хадайніцтве Давіда Каханэ разглядалася пытанне аб прысваенні А. Шаптыцкаму звання «[[праведнікі свету|Праведнік народаў свету]]». Аднак калі ў [[1981]] годзе дайшло да галасавання, то з 13 членаў камісіі, якая разглядала пытанне, двое ўстрымаліся, пяцёра выказаліся за прысуджэнне звання і шэсць — супраць (Д. Каханэ, які таксама быў членам камісіі, устрымаўся). У выніку званне прысвоена не было. Прычынай гэтага стала супрацоўніцтва А. Шаптыцкага з нямецкімі акупантамі, у тым ліку ўдзел у стварэнні дывізіі СС «Галічына»<ref>[http://berkovich-zametki.com/Nomer20/Kardash1.htm Справа № 421].</ref>. Варта адзначыць, што ў розны час Праведнікамі былі прызнаны некаторыя члены [[вермахт]]а і іншых службаў і органаў Трэцяга рэйха, якія мелі рознае дачыненне да выратавання яўрэяў. Пытанне аб прысваенні Шаптыцкаму звання Праведніка разглядаўся ў [[Яд ва-Шэм]] некалькі разоў, і апошні раз прапанова была адхілена ў [[2007]] годзе. Гэта рашэнне выклікала неадназначную рэакцыю<ref name="redlich">[http://www.jcrelations.net/ru/?item=2883 Шимон Редлих. Моральные принципы в повседневной действительности: митрополит Андрей Шептицкий и евреи в период Холокоста и Второй мировой войны // Иудейско-христианские отношения. Христианско-иудейский диалог: проблемы и мнения, 01.11.2007]</ref>. Напрыклад, два польскія аўтары выказалі абурэнне гэтым фактам у газеце «[[The Jerusalem Post]]»<ref>[http://samlib.ru/a/am_i/070505_suslensky_nespr.shtml Абуральнае блюзнерства]</ref>. Пасля адмовы камісіі Яд ва-Шэм прызнаць Шаптыцкага Праведнікам народаў свету, яўрэйская абшчына Украіны ў маі [[2008]] года прызнала яго Праведнікам<ref>[http://www.obozrevatel.com/news/2008/5/21/238479.htm Мітрапаліт Шаптыцкі названы Праведнікам свету]</ref>. Брат Андрэя Шаптыцкага, [[Кліменцій Казімір Шаптыцкі]] быў прызнаны Праведнікам свету. == Дабрачыннасць і мецэнацтва == Мітрапаліт падтрымліваў дзейнасць украінскіх культурна-асветніцкіх таварыстваў [[Усеўкраінскае таварыства «Асвета» імя Тараса Шаўчэнкі|«Просвита»]], «[[Родная школа]]», «[[Сельскі гаспадар]]». З'яўляецца заснавальнікам [[Нацыянальны музей у Львове імя Андрэя Шаптыцкага|Нацыянальнага музея ў Львове]], будынак для якога набыў у [[1905]] годзе на ўласныя сродкі. Дзякуючы апецы Шаптыцкага ў музеі сабрана адна з найбуйнейшых у Еўропе калекцый [[іканапіс]]у<ref>[http://www.day.kiev.ua/154167/ Ще одне повернення Праведника /ДЕНЬ/]</ref>. Для першай Епархіяльнай бібліятэкі ў Станіславове мітрапаліт перадаў 4 тысячы кніг з асабістай бібліятэкі. Пры садзейнічанні мітрапаліта быў адкрыты Акадэмічны Дом, «Народна Лічниця» (Народная Бальніца, [[1903]]—[[1938]], якая пазней стала сучасным шпіталем), некалькі гімназій. У 1932 годзе сваім хадайніцтвам да [[Чэхія|чэшскага]] ўрада Андрэй Шаптыцкі выратаваў ад закрыцця ўкраінскую гаспадарчую акадэмію, заснаваную ў 1922 годзе ў [[Подзебрады|Подзебрадах]]<ref>[http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=3 Слуга Божий митрополот Андрей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926212352/http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=3 |date=26 верасня 2007 }}</ref><ref name="ugcc.org.ua">[http://www.ugcc.org.ua/ukr/library/jubilee/publication/11/ Новини УГКЦ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926212551/http://www.ugcc.org.ua/ukr/library/jubilee/publication/11/ |date=26 верасня 2007 }}</ref>. Шаптыцкі таксама з'яўляўся заснавальнікам Зямельнага банка ў Львове ([[1910]])<ref>[http://www.kontrakty.com.ua/show/ukr/article/8193/4720068193.html КОНТРАКТИ — 2006 — 47] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071020163553/http://kontrakty.com.ua/show/ukr/article/8193/4720068193.html |date=20 кастрычніка 2007 }}</ref>, а также кредитного союза «Руська ощадниця» в Перемышле<ref name="ugcc.org.ua"/>. На сродкі мітрапаліта набыта будынак, дзе размясцілася мастацкая школа У. Навакіўскага і майстэрня [[Мадэст Данілавіч Сасенка|М. Сасенкі]] і [[Восіп Пятровіч Курылас|В. Курыласа]]. Шаптыцкі падаваў стыпендыі маладым украінскім мастакам для атрымання мастацкай адукацыі ў лепшых навучальных установах Еўропы. Ім заснавана [[Львоўская багаслоўская акадэмія]] (у [[1928]] годзе — адзіная ўкраінская вышэйшая навучальная ўстанова на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]])<ref name="derksen-gym.de">[http://www.derksen-gym.de/fbm/urkraine/zeuge1.html Frieden braucht Mut] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071009122206/http://www.derksen-gym.de/fbm/urkraine/zeuge1.html |date=9 кастрычніка 2007 }}</ref>. У суме на дзіцячыя дамы выдаткавана звыш 1 мільёна долараў, уключаючы штогадовыя падарункі на [[Песах]] яўрэйскім дзецям з бедных сем'яў<ref name="Bitter Legacy Page 63" /><ref name="derksen-gym.de" /><ref>[http://www.ji.lviv.ua/n29texts/kahane.htm Рабин Давид Кахане]</ref>. Захадамі Камісіі аховы прыроды пры [[Навуковае таварыства імя Т. Шаўчэнкі|Навуковым таварыстве імя Т. Шаўчэнкі]] мітрапаліт даў указанне стварыць у Львоўскай мітраполіі запаведнік кедравых лясоў у п. [[Підлютэ]], і запаведнік стэпавай расліннасці ля падножжа [[Чортава Гора|Чортавай Гары]] на [[Рагатын]]шчыне. Гэта былі адны з першых прыродных [[запаведнік]]аў ва Украіне. А. Шаптыцкі асабіста спрыяў адкрыццю [[курорт]]аў (напрыклад, у [[Чэрчэ, Івана-Франкоўская вобласць|Чэрчэ]])<ref name="derksen-gym.de"/>. == Сачыненні == * Пра Расійскі Каталіцкі Экзархат ([[1927]]) * Пра абрадныя справы ([[1931]]) * Пэўнасць традыцыі ([[1931]]) * Праца для злучэння Цэркваў ([[1940]]) * Пра абрады ([[1941]]) * Як будаваць Родны Дом ([[1941]]) * Митрополит Андрей Шептицький і греко-католики в Росіі. Кн. 1: Документи і матеріяли, 1899—1917 / Сост.: Юрій Аввакумов, Оксана Гайова. Львов, 2004—924 c. ISBN 966-7034-49-6 Кн. 2 не издавалась (в числе прочего должна была включать переписку Шептицкого с римской курией) == Гл. таксама == * [[Нацыянальны музей у Львове імя Андрэя Шаптыцкага]] {{зноскі}} == Літаратура == * [[Уладзімір Паўлавіч Бяляеў|Беляев В. П.]] Я обвиняю! 2-е изд., доп. М., 1984. * [[Уладзімір Яўгенавіч Калупаеў|Колупаев В. Е.]] Шептицкий Андрей // Католическая энциклопедия. Т. 5. М.: Издательство францисканцев, 2013. с. 320—323. ISBN 978-5-89208-114-6 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * ''Сайко Окс.'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=41 Митрополит Андрей Шептицкий]. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Щеткина Ек.'' [https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3690/32061/ Митрополит Шептицкий: история и объективность]. / Зеркало недели. — № 34 (358). — 1—7 сентября 2001. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Кардаш А.'' [http://berkovich-zametki.com/Nomer20/Kardash1.htm Дело № 241]. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Мельман Й., Кармель А.'' [http://www.jewukr.org/observer/eo2003/page_show_ru.php?id=1315 Украинский Шиндлер или…?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305150312/http://jewukr.org/observer/eo2003/page_show_ru.php?id=1315 |date=5 сакавіка 2016 }} / Еврейский обозреватель. — № 22/113. — Ноябрь 2005. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Федорив, о. Юрий'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=76&Itemid=41 Митрополит Андрей Шептицкий (1901—1944)]. Отрывок из книги «Історія Церкви в Україні». {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Парфентьев Пав.'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=41 Слуга Божий Митрополит Андрей Шептицкий и русский Экзархат католиков славяно-византийской традиции]. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Творилова Юл.'' [http://www.migdal.ru/book-chapter.php?chapid=3702 Евреи и неевреи — специфика контактов]{{Недаступная спасылка}}. / «Мигдаль». {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Сусленский Як.'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=41 Признайте Шептицкого!] {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Петрушко Влад.'' [http://www.edrus.org/content/view/251/70/ Деятельность униатского митрополита Шептицкого по распространению католицизма восточного обряда в России в период между революцией 1905 года и Первой мировой войной] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110824084207/http://www.edrus.org/content/view/251/70/ |date=24 жніўня 2011 }}. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Петрушко Влад.'' [http://www.edrus.org/content/view/248/70/ К предполагаемой беатификации униатского митрополита Андрея Шептицкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141118111527/http://edrus.org/content/view/248/70/ |date=18 лістапада 2014 }}. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * [http://tkuma.dp.ua/images/stories/jurnal/z4.pdf Матеріали міжнародної наукової конференції центру «Ткума». «Митрополит Андрей Шептицький: дилема гуманістичного вибору в умовах тоталітарних режимів»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141021032356/http://tkuma.dp.ua/images/stories/jurnal/z4.pdf |date=21 кастрычніка 2014 }} // Проблеми історії Голокосту — 2007. — № 4. — С. 76-159 {{ref-uk}} * Колупаев В. Е. [http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=tv_reviews&id=113 (рец. на:) Митрополит Андрей Шептицький і греко-католики в Росії. Кн. 1: Документи i матеріяли, 1899—1917. — Львів: УКУ, 2004.- 924 с.] * Колупаев В. Е. [http://www.portal-credo.ru/site/?act=lib&id=995 Колупаев Р. Митрополит Андрей Шептицкий и Всероссийский Патриарх Тихон — оппоненты? Или диалог возможен? &#91;история Церкви&#93; // Выступление на симпозиуме в Институте Церковной истории УКУ, Львов, 2.11.04 г.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2086j/Мой_успамін_пра_Мітрапаліта_Шаптыцкага_з_Петраграду_1917_г..html Гадлеўскі Вінцэнт. Мой успамін пра Мітрапаліта Шаптыцкага з Петраграду 1917 г.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/stankievic_a/12/Мой_успамін_аб_Мітрапаліту_Андрэю_Шаптыцкім.html Станкевіч Адам. Мой успамін аб Мітрапаліту Андрэю Шаптыцкім] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189b/Мітрапаліт_Шаптыцкі_i_беларускі_рух.html Луцкевіч Антон. Мітрапаліт Шаптыцкі i беларускі рух] // на [[pawet.net]] {{Праведнікі народаў свету}} {{Продкі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каталіцкія мітрапаліты]] [[Катэгорыя:Біскупы Украінскай грэкакаталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Постаці ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Постаці ўкраінскага ўсходняга каталіцызму]] [[Катэгорыя:Базыльяне]] [[Катэгорыя:Постаці Львова]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львоўскай вобласці]] d5s63awsmehgiu57xzo6mzrqa97qduv 0 275270 5175054 5059143 2026-08-03T18:55:01Z Için warum 153459 5175054 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Касілы |вобласць = Гродзенская |раён = Мастоўскі |сельсавет = Лунненскі }} '''Касілы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Касі́лы'''</ref> ({{lang-be-trans|Kasily}}, {{lang-ru|Косилы}}) — [[вёска]] ў [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лунненскі сельсавет|Лунненскага сельсавета]]. == Назва == Згодна з [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевічам]], назва вёскі Касілы патранімічная, ад асновы [[касавокасць|''косы'']]<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 178.</ref>. == Іншае == Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішча Касіла можа паходзіць ад ''касіць''<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 191.</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Kasiliūnas'' (з патранімічным утваральнікам -''ūn''-)<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 939.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лунненскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лунненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна]] 2904lriqytidjy0gzqki4pmsm4npdol 5175214 5175054 2026-08-04T08:35:01Z M.L.Bot 261 5175214 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Касілы |вобласць = Гродзенская |раён = Мастоўскі |сельсавет = Лунненскі }} '''Касілы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Касі́лы'''</ref> ({{lang-be-trans|Kasily}}, {{lang-ru|Косилы}}) — [[вёска]] ў [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лунненскі сельсавет|Лунненскага сельсавета]]. == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва вёскі Касілы патранімічная, ад асновы ''[[касавокасць|косы]]''<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск, 1974. — С. 178.</ref>. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|Мікалая Бірылы]], прозвішча Касіла можа паходзіць ад ''касіць''<ref>''Бірыла М. В.'' Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. — Мінск, 1969. — С. 191.</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Kasiliūnas'' (з патранімічным утваральнікам -''ūn''-)<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 939.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лунненскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лунненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна]] dxyaqin6ietfu41dhs3sbx9prj26gbh 0 277623 5174951 2314918 2026-08-03T13:28:01Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] 5174951 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] ix17m2jnjrf0yxknsiy3rh3s2cnno4x 0 278430 5175052 5052754 2026-08-03T18:47:24Z Için warum 153459 5175052 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Даўгулі |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Дорскі }} '''Даўгулі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Daŭhuli}}, {{lang-ru|Довгули}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дорскі сельсавет|Дорскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 37 км на ўсход ад [[Валожын]]а, 18 км ад чыг. ст. [[Аляхновічы (станцыя)|Аляхновічы]] на лініі Мінск—Маладзечна, 44 км ад Мінска. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Яршэвічы]] і далей па шашы Мінск—Валожын. Планіровачна складаюцца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, традыцыйнымі драўлянымі сялянскімі сядзібамі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI ст. у складзе ВКЛ. У 1541 г. — зямля, уласнасць гаспадарскага двараніна Г. Есьмана. Ніва (сенажаць) — уласнасць М. і С. Каспаровічаў, якую ў іх купіў Г.Есьман. З 1793 года ў Расійскай імперыі. У 1800 г. вёска, уладанне Д. Прасецкага і М. Хялкоўскага. У 1897 годзе вёска, 7 двароў, 45 жыхароў і аднайменная сядзіба, З двары, 22 жыхары, у Германішскай воласці [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Віленскай губерні. З 1921 года вёска ў складзе гміны Гарадок [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], пазней у складзе (1927) [[Маладзечанскі павет|Маладзечанскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.</ref>. З лістапада 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкім раёне]] Вілейскай вобласці. З 25 чэрвеня 1941 да 5 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі З вяскоўцы. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці, у [[Яршэвіцкі сельсавет|Яршэвіцкім сельсавеце]]. З 20 студзеня 1960 года ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Землі былі ў складзе калгаса «Чырвоны Сцяг» (цэнтр — в. [[Доры]]). Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пяршайскі сельсавет|Пяршайскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130923080620/http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=23 верасня 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 23 жыхары, 6 двароў. * 1908 год — 59 жыхароў, 8 двароў. * 1921 год — 77 жыхароў, 12 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 80.</ref>. * 1931 год — 86 жыхароў, 13 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 27</ref>. * 1959 год — 67 жыхароў. * 1994 год — 14 жыхароў, 8 двароў. * 2008 год — 2 жыхары, 2 гаспадаркі. == Іншае == Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішча Даўгуль (Доўгуль) азначае «высокі чалавек»<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 127.</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Daugulis''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 470.</ref>''.'' == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{SgKP|XV_cz.1|434|Dowgule, wieś, powiat wilejski, gmina Hermaniszki}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дорскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] fkg5d7lb3m06yf3uqfh3dii28fi10o3 5175210 5175052 2026-08-04T08:32:10Z M.L.Bot 261 афармленне 5175210 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Даўгулі |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Дорскі }} '''Даўгулі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Daŭhuli}}, {{lang-ru|Довгули}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дорскі сельсавет|Дорскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 37 км на ўсход ад [[Валожын]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Аляхновічы (станцыя)|Аляхновічы]] на лініі Мінск—Маладзечна, за 44 км ад Мінска. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. [[Яршэвічы]] і далей па шашы Мінск—Валожын. Планіровачна складаюцца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, традыцыйнымі драўлянымі сялянскімі сядзібамі. == Назва == Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|Мікалая Бірылы]], прозвішча Даўгуль (Доўгуль) значыць «высокі чалавек»<ref>''Бірыла М. В.'' Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. — Мінск, 1969. — С. 127.</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Daugulis''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 470.</ref>. == Гісторыя == Вядома з 1541 года як «ніва» купленая гаспадарскім дваранінам Г. Есьманам у М. і С. Каспаровічаў. З 1793 года ў Расійскай імперыі. У 1800 годзе — вёска, уладанне Д. Прасецкага і М. Хялкоўскага. У 1897 годзе — вёска, 7 двароў, 45 жыхароў і аднайменная сядзіба, З двары, 22 жыхары, у Германішскай воласці [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Віленскай губерні. З 1921 года вёска ў складзе гміны Гарадок [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], пазней у складзе (1927) [[Маладзечанскі павет|Маладзечанскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.</ref>. З лістапада 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкім раёне]] Вілейскай вобласці. З 25 чэрвеня 1941 да 5 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі З вяскоўцы. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці, у [[Яршэвіцкі сельсавет|Яршэвіцкім сельсавеце]]. З 20 студзеня 1960 года ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Землі былі ў складзе калгаса «Чырвоны Сцяг» (цэнтр — в. [[Доры]]). Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пяршайскі сельсавет|Пяршайскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130923080620/http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=23 верасня 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 23 жыхары, 6 двароў. * 1908 год — 59 жыхароў, 8 двароў. * 1921 год — 77 жыхароў, 12 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 80.</ref>. * 1931 год — 86 жыхароў, 13 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 27</ref>. * 1959 год — 67 жыхароў. * 1994 год — 14 жыхароў, 8 двароў. * 2008 год — 2 жыхары, 2 гаспадаркі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{SgKP|XV_cz.1|434|Dowgule, wieś, powiat wilejski, gmina Hermaniszki}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дорскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] hipzm2m7w5mpjdjkc92zlsx8iqjw3f3 0 292266 5174962 4942980 2026-08-03T13:58:15Z ~2026-40856-89 171449 /* Старажытнасць */ 5174962 wikitext text/x-wiki Гісторыя [[Індыя|Індыі]] налічвае некалькі тысячагоддзяў. == Старажытнасць == [[Файл:Indus Valley Civilization, Mature Phase (2600-1900 BCE).png|thumb|right|Перыяд сталай харапскай цывілізацыі]] У Індыі сфарміравалася адна з найбольш старажытных цывілізацый свету. Паводле археалагічных даследаванняў у 3-м тыс. да н.э. ў даліне ракі [[Інд]] існавала [[Харапская цывілізацыя|развітая культура]], створаная, верагодна, дравідыйскімі народамі. Каля 15 ст. да н.э. ў Індыю прыйшлі плямёны [[арыйцы|арыйцаў]], якія займаліся жывёлагадоўляй і земляробствам, былі знаёмы з рамёствамі. Яны паступова занялі тэрыторыі ў далінах рэк [[Інд]] і [[Ганг]], часткова знішчылі, часткова ўвабралі ў сябе пэўныя элементы мясцовых культур і навязалі мясцовым народам уласную культуру і рэлігію (гл. [[брахманізм]]). Правадыры мясцовых плямён пачалі ствараць невялікія самастойныя дзяржавы (бхаратаў і інш.), што стала прычынай войнаў (напрыклад, [[бітва 10 цароў]] у канцы 2-га тыс. да н.э., якая закончылася перамогай цара бхаратаў). [[Файл:Ancient india.png|thumb|злева|Індыя каля 600 да н.э.]] З 6 ст. да н.э. сярод шматлікіх індаарыйскіх дзяржаў найбольшае значэнне набылі [[Магадха]] і [[Кашала]]. Імкненне арыйцаў адасобіцца ад мясцовага насельніцтва прывяло да ўзнікнення [[варна|варн]] (саслоўяў), унутры якіх вылучыліся замкнёныя групы — [[касты]]. Сацыяльная няроўнасць, падзел на варны паспрыялі ўзнікненню каля 6 ст. да н.э. новых рэлігійна-этычных напрамкаў — [[будызм]]у і [[джайнізм]]у. У 327 да н.э. ў даліну [[Інд]]а ўварваліся войскі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]], але ў 325 да н.э. вымушаны былі адступіць. Сустрэча старажытнагрэчаскай цывілізацыі з цывілізацыяй паміж Гангам і [[Гімалаі|Гімалаямі]] спрыяла збліжэнню Індыі з [[Элінізм|эліністычным светам]], заходнія раёны Паўночнай Індыі трапілі пад грэчаскі і часткова персідскі ўплыў. Індыйская цывілізацыя таксама аказала некаторы ўплыў на развіццё культуры эліністычных краін, у прыватнасці, у вобласці [[медыцына|медыцыны]] і [[філасофія|філасофіі]]. Канчаткова грэкі былі выгнаны з індыйскіх тэрыторый пасля паўстання [[317 да н.э.]] [[Файл:Standard Mauryan Empire.png|міні|[[Імперыя Маур'яў]]]] [[Файл:Greco-BactrianKingdomMap.jpg|thumb|злева|[[Грэка-бактрыйскае царства]]]] Пры [[Імперыя Маур’яў|дынастыі Маур’яў]] [[Магадха]] валодала амаль усёй тэрыторыяй [[Індыя|Індыі]] і часткай сучаснага [[Афганістан]]а. Росквіт дзяржавы прыпадае на часы [[Ашока|Ашокі]], які ў 3 ст. да н.э. значна ўзмацніў пазіцыі будызму і ўстанавіў шырокія гандлёвыя сувязі з іншымі краінамі. Унутраныя супярэчнасці і ўварванне ў Індыю бактрыйскіх грэкаў (гл. [[Грэка-Бактрыйскае царства]]) прывялі да распаду дзяржавы Маур’яў. [[Файл:KushanEmpireMap.jpg|thumb|[[Кушанскае царства]] з залежнымі тэрыторыямі]] [[Файл:Empire Gupta ru.svg|міні|злева|[[Дзяржава Гуптаў]]]] З 1—2 ст. н.э. большасць паўночнай Індыі пад уладай [[Кушанская дзяржава|Кушанскай дзяржавы]]. Ёй паспяхова супрацьстаяла ваенізаваная рэспубліка [[Яўдхея]]. Пасля распаду Кушанскай дзяржавы ў пачатку 4 ст. ўлада ў паўночнай Індыі перайшла да дынастыі Гуптаў (гл. [[дзяржава Гуптаў]]), якая падпарадкавала сабе і паўднёвыя землі. Гэты час лічыцца залатым векам у гісторыі Індыі, бо высокага ўзроўню дасягнулі навука, літаратура, мастацтва. У канцы 5 ст. дзяржава Гуптаў распалася пад націскам [[гуны|гунаў]]. == Сярэднія вякі == Кароткачасовае аб’яднанне паўночнай Індыі адбылося ў 1-й палавіне 7 ст. пры ўладару [[Харшы]]. З гэтага часу пануючай рэлігіяй стаў [[індуізм]]. [[Файл:Sultanat_von_Delhi_Tughluq-Dynastie.png|thumb|Дэлійскі султанат у 1321—1330 гг.]] У перыяд панавання ўладароў з раджпуцкіх родаў (гл. [[Раджпуты]]) пачаліся шматлікія набегі [[мусульмане|мусульман]] (з 712), якія ў канцы 10 ст. стварылі ў [[Газні]] дзяржаву пад уладай дынастыі [[Газневіды|Газневідаў]]. Уладар дзяржавы [[Махмуд]] (11 ст.) ажыццявіў шэраг грабежніцкіх паходаў у Індыю і захапіў [[Пенджаб]]. Улада мусульман у Індыі ўмацавалася ў выніку заваяванняў у канцы 12 ст. [[Мухамед Гуры|Мухамеда Гуры]] (гл. [[Гурыды]]). На захопленых тэрыторыях у 1206 годзе ўзнікла дзяржава са сталіцай у [[Дэлі]] (гл. [[Дэлійскі султанат]]). З яе ўтварэннем у Індыі ўзмацніўся і пашырыўся [[іслам]]. У [[1398]] г. султанат захапілі войскі [[Цімур]]а, яго нашчадкі ([[дынастыя Саідаў]]) правілі да 1451 года, пазней уладарыла мусульманская [[дынастыя Лодзі]]. На Поўдні існавалі незалежныя індыйскія дзяржавы, найбольш моцнымі з якіх былі [[Бахманідскі султанат]] і [[Віджаянагар]]. == Прыбыццё першых еўрапейцаў. Імперыя Маголаў == Адкрыццё ў 1498 г. партугальскім мараплаўцам [[Васка да Гама]]й марскога шляху ў Індыю прывяло да з’яўлення тут еўрапейцаў. На заходнім узбярэжжы Індыі пачалі ўзнікаць факторыі, у 1510 г. партугальцы захапілі [[востраў Гоа]]. У 1526 г. у паўночную Індыю ўварваўся ўладар [[Кабул]]а [[Бабур]], нашчадак [[Цімур]]а і заснавальнік дзяржавы [[Вялікія Маголы|Вялікіх Маголаў]]. Пры яго пераемніках дзяржава Вялікіх Маголаў ператварылася ў адну з наймацнейшых і найвялікшых у гісторыі Індыі. Вяршыні сваёй магутнасці яна дасягнула пры [[Акбар]]ы (1556—1605), які аб’яднаў амаль усю Індыю (акрамя паўднёвай часткі). Партугальцаў, што кантралявалі амаль увесь гандаль з Індыяй, з сярэдзіны 16 ст. пачалі выцясняць англічане (у 1600 г. заснавана [[брытанская Ост-Індская кампанія]], якая мела шырокія палітычныя паўнамоцтвы) і французы (у 1664 г. заснавана [[французская Ост-Індская кампанія]]). Па працягу 17 ст. англійскія і французскія [[форт]]ы і [[факторыя|факторыі]] ператварыліся ў вялікія гарады. Еўрапейская каланізацыя, узмацненне сепаратызму ў асобных правінцыях, сутычкі паміж феадаламі прывялі да аслаблення краіны. Эканамічны заняпад, галеча насельніцтва (пераважна сельскага), унутраная барацьба, справакаваная рэлігійнай нецярпімасцю правіцеля [[Аўрангзеб]]а (1658—1707), выклікалі супраціўленне сялян, а таксама феадалаў і свяшчэннікаў (паўстанне ў [[Пенджаб]]е, арганізаванае сектай [[сікхі|сікхаў]]). Са смерцю Аўрангзеба настаў палітычны і эканамічны заняпад Індыі. == Пашырэнне каланіялізму == Унутранае разлажэнне дзяржавы Вялікіх Маголаў суправаджалася пашырэннем еўрапейскай каланізацыі. Абвастрэнне ў 1-й палавіне 18 ст. саперніцтва паміж еўрапейскімі дзяржавамі (асабліва [[Англія]]й і [[Францыя]]й) прывяло да [[сямігадовая вайна 1756—1763|сямігадовай вайны 1756—63]], якая закончылася перамогай англічан. Правадніком англійскай палітыкі ў Індыі стала Ост-Індская кампанія. У 1757 г. захоплены [[Бенгалія]] і [[Біхар (штат)|Біхар]], у ходзе [[англа-майсурскія войны|англа-майсурскіх войнаў]] (1767—99) да ўладанняў кампаніі далучана значная частка паўднёвай Індыі, княствы [[Майсур, княства|Майсур]], [[Хайдарабад, княства|Хайдарабад]] і іншыя ператвораны ў англійскіх васалаў. Сітуацыю ў краіне пагоршыў голад 1769 года, у выніку якога вымерла каля 1/3 насельніцтва. У 1772 г. губернатарам [[Бенгалія|Бенгаліі]] стаў [[Уорэн Гастынгс|У. Гастынгс]] (з 1773 г. генерал-губернатар). Ён рэарганізаваў падатковую сістэму, прызначыў кіраўнікамі буйных акруг англічан, увёў грамадзянскія і крымінальныя суды. Цэнтрам англійскіх каланіяльных улад у Індыі стала [[Калькута]]. Парламенцкі акт 1784 года падпарадкаваў Індыю непасрэдна брытанскаму ўраду. У выніку [[англа-маратхскія войны|англа-маратхскіх войнаў]] (1775—1818) ліквідавана дзяржава пешв, частка княстваў трапіла ў васальную залежнасць. Да сярэдзіны 19 ст. англічане шляхам анексій падпарадкавалі 2/3 тэрыторыі Індыі. Яны правялі судовую рэформу (на некаторыя пасады былі прызначаны індусы), рэарганізавалі на еўрапейскі ўзор пошту, тэлеграф, прапалі першую чыгунку, стварылі дэпартамент асветы, які павінен быў арганізоўваць школы для індусаў, англійскую мову абвясцілі афіцыйнай. Адначасова англічане заахвочвалі сепаратысцкія тэндэнцыі ў індыйскім грамадстве, мясцовы і племянны нацыяналізм, правакавалі спрэчкі паміж [[індуісты|індуістамі]] і [[мусульмане|мусульманамі]]. Паступова Індыя ператварылася ў сыравінную базу і рынак збыту для англійскіх тавараў. Інтэнсіўная эксплуатацыя зямель, вялікія падаткі і знішчэнне традыцыйных сувязей паміж рамяством і сельскай гаспадаркай разаралі індыйскае сялянства. Гэта стала адной з прычын [[Індыйскае народнае паўстанне 1857—1859|Індыйскага народнага паўстання 1857—59]]. Пасля задушэння паўстання англійскія ўладанні ў Індыі былі падпарадкаваны непасрэдна брытанскай кароне. 1 студзеня 1877 г. ў [[Дэлі]] каралева [[Вікторыя]] была ўрачыста абвешчана імператрыцай Індыі; ад яе імені правіў віцэ-кароль. == Рух за вызваленне == Прыток англійскага капіталу на рубяжы 19—20 ст. паскорыў прамысловае развіццё Індыі, паспрыяў росту нацыянальнай буржуазіі. У 1885 г. была створана партыя ліберальна-памешчыцкіх колаў і інтэлігенцыі — [[Індыйскі нацыянальны кангрэс]] (ІНК). Скора ў ёй аформілася радыкальная плынь на чале з [[Б. Тылак]]ам, якая пасля падзелу [[Бенгалія|Бенгаліі]] па рэлігійных прыкметах (1905) узначаліла нацыянальна-вызваленчы рух. Брытанскія ўлады вымушаны былі правесці шэраг рэформ і адмяніць закон аб падзеле Бенгаліі (1911). З мэтай расколу вызваленчага руху яны ініцыіравалі стварэнне [[Мусульманская ліга|Мусульманскай лігі]] (1906). У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] [[Вялікабрытанія]] актыўна эксплуатавала матэрыяльныя і чалавечыя рэсурсы Індыі. Збядненне насельніцтва, голад і эпідэміі выклікалі ў 1918—22 уздым вызваленчага руху, які ўзначаліла індыйская буржуазія. ІНК узяў на ўзбраенне ідэі і метады [[М.К.Гандзі]] (масавыя ненасільныя дзеянні, непадпарадкаванне англійскім уладам). Прыняцце законаў, накіраваных супраць удзельнікаў вызваленчага руху і на замацаванне каланіяльнага становішча Індыі, выклікалі масавы пратэст і прывялі да кровапраліцця (расстрэл мітынгу ў [[Амрытсар]]ы ў красавіку 1919). Па закліку Гандзі ІНК пачаў у 1920 г. кампанію грамадскага непадпарадкавання, якая была падмацавана забастоўкамі рабочых і паўстаннямі сялян. Уплыў ІНК узрос, ён ператварыўся ў масавую партыю, а гандзізм стаў яго афіцыйнай ідэалогіяй. У 1927 г. у ІНК склалася левае крыло на чале з [[Джавахарлал Нэру|Дж. Нэру]] і [[Субхас Чандра Бос|С. Ч. Босам]], пад націскам якога Кангрэс высунуў у 1929 г. лозунг поўнай незалежнасці для Індыі. Радыкальныя настроі ў вызваленчым руху знайшлі ўвасабленне ў стварэнні [[Камуністычная партыя Індыі|Камуністычнай партыі Індыі]] (КПІ, з 1925), рада рабоча-сялянскіх партый (1926—27), успышцы тэрарызму ў канцы 1920-х г. Сусветны эканамічны крызіс 1929—33 г. рэзка абвастрыў супярэчнасці паміж індыйскім грамадствам і брытанскім каланіялізмам. ІНК правёў некалькі кампаній грамадзянскага непадпарадкавання, у княствах Кашмір і Адвар адбыліся сялянскія паўстанні. Брытанскія ўлады рэпрэсіямі і ўступкамі спрабавалі стабілізаваць сітуацыю (гл. [[канферэнцыі «Круглага стала»]]). У 1935 г. быў прыняты новы закон (канстытуцыя) аб кіраванні Індыяй, які пашырыў прадстаўніцтва маёмных слаёў у выбарных органах, але захаваў каланіяльную ўладу. У 2-й палавіне 1930-х г. краіну ахапілі забастоўкі рабочых і сялянскія выступленні супраць феадальнай дэспатыі князёў. У верасні 1939 г. Індыя была ўцягнута ў [[Другая сусветная вайна|2-ю сусветную вайну]]. Індыйская буржуазія выкарыстала антываенны рух для націску на ўлады Вялікабрытаніі і запатрабавала надання Індыі незалежнасці. [[Мусульманская ліга]] выступіла за стварэнне асобнай мусульманскай дзяржавы [[Пакістан]]. У сакавіку 1942 г. брытанскі ўрад прапанаваў падзяліць пасля вайны Індыю на 2 дамініёны, але без стварэння нацыянальнага ўрада. У адказ ІНК пачаў новую кампанію грамадзянскага непадпарадкавання, але каланіяльныя ўлады арыштавалі яго лідараў (жнівень 1942). У краіне ўспыхнуў антыбрытанскі рух пад лозунгам «Прэч з Індыі!». Вясной 1944 г. лідары ІНК былі вызвалены, у 1945 г. падпісана пагадненне з Мусульманскай лігай аб прынцыпах фарміравання часовага нацыянальнага ўрада. Брытанскі ўрад быў вымушаны пайсці на ўступкі. У жніўні 1946 г. быў сфарміраваны часовы ўрад на чале з [[Джавахарлал Нэру|Нэру]], а 15 жніўня 1947 г. Індыя была падзелена на 2 дамініёны — Індыйскі саюз і [[Пакістан]] (гл. [[план Маўнтбетэна]]). Падзел Індыі на рэлігійнай аснове выклікаў узброеныя сутыкненні мусульман і індусаў (у час аднаго з іх забіты [[Махатма Гандзі|Гандзі]]), стварыў праблему бежанцаў, прывёў да тэрытарыяльных спрэчак. У 1947—49 гг. адбыўся ваенны канфлікт з [[Пакістан]]ам з-за [[Кашмір]]а. == Індыйская рэспубліка == 26 студзеня 1950 г. паводле новай канстытуцыі Індыя стала рэспублікай, абвешчаны дэмакратычныя свабоды, адменены розныя віды дыскрымінацыі і прымусовай працы. На першых усеагульных выбарах у пачатку 1950-х г. перамог ІНК. У эканоміцы быў узяты курс на стварэнне магутнага дзяржаўнага сектара, заахвочванне нацыянальнага і абмежаванне замежнага прыватнага капіталу, планаванне. З дапамогай замежных дзяржаў пабудаваны буйныя металургічныя прадпрыемствы, створаны новыя галіны прамысловасці, закладзены асновы энергетыкі. У сельскай гаспадарцы ішло паступовае абмежаванне памешчыцкага землеўладання, пачалі стварацца кааператывы. У 1950-я г. штаты былі рэарганізаваны на нацыянальнай ці лінгвістычнай аснове, а княствы ліквідаваны; асновай знешняй палітыкі быў абвешчаны пазітыўны нейтралітэт на базе пяці прынцыпаў мірнага суіснавання. Індыя стала адным з арганізатараў і лідараў [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]], актыўна падтрымлівала антыкаланіяльную барацьбу іншых народаў. У 1950—60-я г. яна дабілася вяртання шэрага сваіх тэрыторый ад [[Францыя|Францыі]] і [[Партугалія|Партугаліі]]. На рубяжы 1950—60-х г. актывізаваліся правыя буржуазныя і рэлігійна-абшчынныя партыі, адбыліся сутыкненні мусульман і індусаў у Пенджабе, Асаме, Мадх’я-Прадэшы. Абвастрэнне інда-кітайскага канфлікту прывяло да ўвядзення ў кастрычніку 1962 г. надзвычайнага становішча, рэпрэсій супраць [[Камуністычная партыя Індыі|КПІ]] (раскалолася ў 1964). Пасля смерці [[Джавахарлал Нэру|Нэру]] (1964) у краіне абвастрылася палітычная барацьба. Унутры ІНК аформіліся 2 групоўкі, якія павялі барацьбу за ўладу ў партыі і краіне. Перамаглі левацэнтрысты на чале з [[Індзіра Гандзі|І.Гандзі]], якая ў 1966 г. ўзначаліла ўрад. Пачалася рэалізацыя «праграмы 10 пунктаў» (умацаванне дзяржаўнага сектара, сацыяльна-эканамічныя меры ў інтарэсах шырокіх слаёў насельніцтва), прыняты шэраг важных законаў (аб дзяржаўным кантролі, ліквідацыі прывілеяў былых князёў і інш.). Вайна з [[Пакістан]]ам (1971) і сусветны эканамічны крызіс 1973—75 прывялі да зніжэння тэмпаў росту прамысловасці і сельска-гаспадарчай вытворчасці, абвастрэння сацыяльных супярэчнасцей. Масавыя стачкі і забастоўкі 1972—74 гг. суправаджаліся ўзмацненнем рэлігійна-абшчынных і сепаратысцкіх выступленняў у штатах [[Андхра-Прадэш]], [[Гуджарат]], [[Біхар (штат)|Біхар]], тэрарызмам. У ліпені 1975 г. было ўведзена надзвычайнае становішча, арыштаваны лідары апазіцыі. Адначасова ўрад абвясціў праграму шырокіх сацыяльна-эканамічных мерапрыемстваў. Абмежаванне грамадзянскіх свабод, празмернае ўзмацненне выканаўчай улады, рэпрэсіі супраць левых партый і інш. выклікалі чарговы раскол ІНК і паражэнне яго на выбарах 1977 г. ад блока [[Джаната парты]]. Але супярэчлівая эканамічная палітыка, рост сацыяльнай напружанасці, раскол блока прывялі да адстаўкі ўрада і ўпэўненай перамогі ІНК на датэрміновых выбарах. Галоўнымі задачамі новага ўрада Гандзі былі: пашырэнне эканамічнай і сацыяльнай інфраструктуры, ліквідацыя галечы і забеспячэнне занятасці, у палітычным жыцці — умацаванне ўплыву ІНК, барацьба супраць сепаратызму і экстрэмізму. Сепаратысцкія выступленні ў [[Асам]]е і [[Пенджаб]]е былі падаўлены з дапамогай арміі (у т.л. штурм «[[Залаты храм, Амрытсар|Залатога храма]]» ў [[Амрытсар]]ы). У адказ сікхскія сепаратысты 31 кастрычніка 1984 г. забілі [[Індзіра Гандзі|І.Гандзі]]. Яе сын [[Раджыў Гандзі]] ўзначаліў урад і ІНК. Яго ўрад прыняў жорсткія захады супраць тэрарызму, узяў курс на мадэрнізацыю дзяржсектара эканомікі, прыцягненне замежнага капіталу і найноўшых тэхналогій, распрацаваў маштабныя сацыяльныя праграмы. Аднак пагаршэнне эканамічных паказчыкаў у 1987—88 гг., палітычны крызіс у кіраўніцтве ІНК прывялі да зніжэння яго папулярнасці. У 1988 г. пяць апазіцыйных партый стварылі Нацыянальны фронт, які склаў моцную канкурэнцыю ІНК на выбарах 1989 года. Кааліцыйны ўрад, сфарміраваны на чале з лідарам Нацыянальнага фронту [[Вішванат Пратап Сінгх|В. П. Сінгхам]], у лістападзе 1990 г. пайшоў у адстаўку. У сакавіку 1991 г. у адстаўку падаў наступны кааліцыйны ўрад [[Чандра Шэкхар Сінгх|Ч.Шэкхара]]. У час перадвыбарнай кампаніі, прызначанай на май 1991, тэрарысты забілі [[Раджыў Гандзі|Р.Гандзі]]. Новым старшынёй ІНК выбраны [[Нарасімха Памулапарці Венката Рао|Н. П. В. Рао]], які перамог на выбарах і узначаліў ўрад. Прэзідэнтам у 1992 г. быў абраны [[Шанкар Даял Шарма]]. Павольнае і супярэчлівае ажыццяўленне новай эканамічнай палітыкі, незадаволенасць часткі мясцовай буржуазіі засіллем замежнага капіталу, крывавыя сутычкі на рэлігійнай глебе, рэзкае абвастрэнне адносін Індыі з суседнімі мусульманскімі краінамі прывялі да адстаўкі ўрада і прыходу да ўлады ў 1996 г. урада левацэнтрысцкай кааліцыі пад кіраўніцтвам [[Індэр Кумар Гуджрал|І. К. Гуджрала]]. ІНК напачатку падтрымаў гэты ўрад, што дазволіла яму заставацца на чале ўлады да канца 1997 года. Спыненне падтрымкі ІНК прывяло да адстаўкі ўрада Гуджрала і правядзення ў лютым 1998 г. парламенцкіх выбараў. [[Індыя]] — член [[ААН]] (з 1945), [[Брытанская садружнасць|Садружнасці]] на чале з [[Вялікабрытанія]]й. Дыпламатычныя адносіны Індыі з [[Беларусь|Беларуссю]] былі ўстаноўлены ў красавіку 1992 года. {{rq|sources|wikify|translate}} == Літаратура == * Індыя. Гісторыя // {{Крыніцы/БелЭн|7к}} С. 246—248. {{Індыя ў тэмах}} {{Азія паводле тэм|Гісторыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Індыі| ]] [[Катэгорыя:Індыя]] 2k9xysouhe2ii5anj3z3sgw5no16639 0 293808 5174967 5166795 2026-08-03T14:12:43Z 5174967 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Аляксандр Канюк | жанчына = | выява = | памер = | подпіс = | тытул = [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь]] | сцяг = Flag_of_Belarus.svg | сцяг2 = Bel proc.gif | перыядпачатак = [[20 верасня]] [[2011]] | перыядканец = [[9 верасня]] [[2020]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Міхаіл Мясніковіч]]<br/>[[Андрэй Кабякоў]] | папярэднік = [[Рыгор Васілевіч]] | пераемнік = [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]] | тытул_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | прэм'ер-міністр_2 = | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = | партыя = | сужэнец = | дзеці = | адукацыя = | рэлігія = | бацька = | маці = | аўтограф = | узнагароды = |званне={{РБ, Дзяржаўны саветнік юстыцыі 1 класа}}Дзяржаўны саветнік юстыцыі 1 класа|парадак=8}} '''Алякса́ндр Уладзі́міравіч Каню́к''' ({{ДН|11|7|1960}}, {{МН|Гродна||}}, [[Беларусь|БССР]]) — беларускі дзяржаўны службовец, [[Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь]] (2011—2020), дзяржаўны саветнік юстыцыі 1-га класа<ref>http://prokuratura.gov.by/main.aspx?guid=10002 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160908095324/http://www.prokuratura.gov.by/main.aspx?guid=10002 |date=8 верасня 2016 }}] // Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь{{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 ліпеня 1960 года ў Гродне. Скончыў сярэднюю школу № 7 г. Гродна<ref>[https://veteranygrodno.grsu.by/2018/05/07/%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D1%83%D1%81%D1%82-%D0%BD%D0%B5/ О военной профессии – из первых уст]</ref>. У 1982 годзе скончыў юрыдычны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Правазнаўства». З 1982 па 1984 год — камандзір мотастралковага [[узвод|ўзвода]] 3-га гвардзейскага танкавага [[полк|палка]] 3-й гвардзейскай танкавай [[дывізія|дывізіі]] 7-й танкавай [[армія|арміі]] [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругі]]<ref>[http://blr.belta.by/personi/view/kanjuk-aljaksandr-1141/ Біяграфія на сайце belta.by]</ref>. З 1984 года працаваў на розных пасадах у ваенных трыбуналах. У 1993—1997 гадах быў суддзёй [[Беларускі ваенны суд|Беларускага ваеннага суда]]. З 1997 года — старшыня Мінскага міжгарнізоннага ваеннага суда. З 2006 па 2009 год працаваў суддзёй і старшынёй Беларускага ваеннага суда. З красавіка 2009 года быў суддзёй і намеснікам старшыні [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда]]. 20 верасня 2011 года Аляксандр Канюк быў прызначаны Генеральным пракурорам Рэспублікі Беларусь<ref>{{cite web|url=http://naviny.by/rubrics/politic/2011/09/20/ic_news_112_376601|title=Александр Конюк назначен генеральным прокурором вместо Григория Василевича|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427115956/http://naviny.by/rubrics/politic/2011/09/20/ic_news_112_376601|archive-date=2017-04-27|work=[[Naviny.by]]|url-status=dead|language=ru}}</ref>. 9 верасня 2020 года [[Аляксандр Лукашэнка]] вызваліў Аляксандра Канюка ад пасады Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000340&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 9 сентября 2020 года № 340 «Об А. В. Конюке»]</ref>. 19 лістапада 2020 года прызначаны амбасадарам Беларусі ў Арменіі<ref>{{cite web|url=https://reform.news/181112-konjuk-i-ravkov-otpravleny-poslami-armeniju-i-azerbajdzhan|title=Конюк и Равков отправлены послами в Армению и Азербайджан|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 31 жніўня 2020 года Аляксандр Канюк быў уключаны ў спіс асоб, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што ''«сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»''<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30812996.html|title=Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-08-31}}</ref>. 2 кастрычніка 2020 года было аб’яўлена, што Канюк трапіў у [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыйны спіс]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{cite web|title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|url=http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng|date=2021-02-26|access-date=2021-07-24|issue=32021R0339|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title= 40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс |url= https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-13|lang=be-tarask}}</ref>. Акрамя ЕС, яго ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Staff|first=Reuters|date=2020-09-29|title=UK sanctions Belarus leader Lukashenko|language=en|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|access-date=2021-07-24|archive-url=https://archive.today/20210724145005/https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|archive-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|access-date=2021-06-29|language=en}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856 |title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials |date=2020-10-13|publisher=[[Swissinfo]]|access-date=2021-09-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher=Staatssekretariat für Wirtschaft|access-date=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}</ref>. 20 лістапада да кастрычніцкага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя і Украіна<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/ |publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}</ref>. == Узнагароды == * ордэн «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» І ступені, * ордэн «[[За службу Радзіме ва Узброеных сілах СССР]]» трэцяй ступені ([[1986]]), * 9 медалёў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Генеральныя пракуроры Беларусі}} {{Паслы Беларусі ў Арменіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канюк Аляксандр Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Генеральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Суддзі Беларусі]] [[Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Арменіі]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За бездакорную службу» 1 ступені]] nhq06pd5ockxnjfq2jj46ctpmawflic 0 295215 5175042 5107187 2026-08-03T17:55:58Z Için warum 153459 5175042 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Роўбіцк |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Царква Георгія Пераможцы (Роўбіцк) 003.Jpeg |подпіс = Свята-Георгіеўская капліца |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 04|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пружанскі |сельсавет = Сухопальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Roŭbick |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242982599 }} '''Ро́ўбіцк'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Roŭbick}}, {{lang-ru|Ровбицк}}) — [[аграгарадок]] у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Сухопальскі сельсавет|Сухопальскага сельсавета]]. Да [[2006]] года з’яўляўся цэнтрам [[Роўбіцкі сельсавет|Роўбіцкага сельсавета]]<ref>{{Cite web |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 7 сентября 2006 г. № 261 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |accessdate=8 верасня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802061512/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |archivedate=2 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Роўбіцк утворана ад састарэлага асабовага імені Роўба<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 323.</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца за 38 км у напрамку на паўночны захад ад горада [[Пружаны]], за 123 км ад [[Брэст]]а, за 50 км ад чыгуначнай станцыі [[Аранчыцы (станцыя)|Аранчыцы]]{{sfn|БелЭн|2001}}. == Насельніцтва == * [[1921]] год — 757 жыхароў<ref>''Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.'', t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 9.</ref> * [[2001]] год — 692 жыхары, 343 двары{{sfn|БелЭн|2001}}. == Помнікі гісторыі і культуры == * Свята-Георгіеўская царква (XIX ст., цагляная) — {{ГККРБ 4|113Г000636}}. У 2020 годзе высветлілася, што царква была ўзведзена ў 1993 годзе. З мэтай выпраўлення памылкі датавання адпраўлены запыты ў Брэсцкі архіў і [[Брэсцкая і Кобрынская епархія|Брэсцкую епархію]]<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=251690 Вясковую капліцу, пабудаваную ў пачатку 1990-х, зрабілі помнікам архітэктуры XIX стагоддзя]</ref>. * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў — {{ГККРБ 4|113Д000635}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Паўлавіч Клімец]] (1938 — 2007) — беларускі краязнаўца. * [[Георгій Георгіевіч Разанка]] (? — 2021) — беларускі дзяржаўны дзеяч. = Іншае = Фіксавалася лідскае прозвішча Роўба, шчучынскае Раўба<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-FSD7-W?cat=741862&i=173</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-67VK-G?i=1022&cat=741956</ref>. Ёсць літоўскія ''Rauba, Raubas'', латышскія ''Rauba, Raubs''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=cc73a075a3f82445b58c461ff9fc8f72</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/777179</ref>. Ёсць нямецкія [[:de:Raub (Begriffsklärung)|Raub]], [[:de:Artur Raube|Raube]]. У Перапісе войска ВКЛ 1528 года сярод [[Ваўкавыск|ваўкавыскага]] баярства - «''Ровбъ Остеиковичъ''»<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. C. 98.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Роўбіцк||413}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Roŭbick}} {{Сухопальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна]] g6kvrds6fwnu07s1o8mq19xu4ebdsv4 5175200 5175042 2026-08-04T08:24:30Z M.L.Bot 261 якое яно "іншае", калі роўна тое самае; афармленне 5175200 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Роўбіцк |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Царква Георгія Пераможцы (Роўбіцк) 003.Jpeg |подпіс = Свята-Георгіеўская капліца |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 04|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пружанскі |сельсавет = Сухопальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Roŭbick |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242982599 }} '''Ро́ўбіцк'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Roŭbick}}, {{lang-ru|Ровбицк}}) — [[аграгарадок]] у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Сухопальскі сельсавет|Сухопальскага сельсавета]]. Да [[2006]] года з’яўляўся цэнтрам [[Роўбіцкі сельсавет|Роўбіцкага сельсавета]]<ref>{{Cite web |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 7 сентября 2006 г. № 261 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |accessdate=8 верасня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802061512/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |archivedate=2 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Роўбіцк утворана ад састарэлага асабовага імені Роўба<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 323.</ref>. Фіксавалася лідскае прозвішча Роўба, шчучынскае Раўба<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-FSD7-W?cat=741862&i=173</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-67VK-G?i=1022&cat=741956</ref>. Ёсць літоўскія ''Rauba, Raubas'', латышскія ''Rauba, Raubs''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=cc73a075a3f82445b58c461ff9fc8f72</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/777179</ref>. Ёсць нямецкія [[:de:Raub (Begriffsklärung)|Raub]], [[:de:Artur Raube|Raube]]. У Попісе войска ВКЛ 1528 года сярод [[ваўкавыск]]ага баярства згаданы «''Ровбъ Остеиковичъ''»<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. C. 98.</ref>. == Геаграфія == За 38 км на паўночны захад ад [[Пружаны|Пружан]], за 123 км ад [[Брэст]]а, за 50 км ад чыгуначнай станцыі [[Аранчыцы (станцыя)|Аранчыцы]]{{sfn|БелЭн|2001}}. == Насельніцтва == * 1921 год — 757 жыхароў<ref>''Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.'', t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 9.</ref> * 2001 год — 692 жыхары, 343 двары{{sfn|БелЭн|2001}}. == Помнікі гісторыі і культуры == * Свята-Георгіеўская царква (XIX ст., цагляная) — {{ГККРБ 4|113Г000636}}. У 2020 годзе высветлілася, што царква была ўзведзена ў 1993 годзе. З мэтай выпраўлення памылкі датавання адпраўлены запыты ў Брэсцкі архіў і [[Брэсцкая і Кобрынская епархія|Брэсцкую епархію]]<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=251690 Вясковую капліцу, пабудаваную ў пачатку 1990-х, зрабілі помнікам архітэктуры XIX стагоддзя]</ref>. * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў — {{ГККРБ 4|113Д000635}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Паўлавіч Клімец]] (1938—2007) — беларускі краязнаўца. * [[Георгій Георгіевіч Разанка]] (? — 2021) — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Роўбіцк||413}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Roŭbick}} {{Сухопальскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна]] 699r7cyfhyiwdwuh8h7lpmgur9x1h9b 0 301945 5174918 5096199 2026-08-03T12:43:05Z M.L.Bot 261 5174918 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якушка}} {{Архітэктар |працаваў у гарадах =[[Мінск|Менск]] і іншыя гарады Беларусі |стыль =[[постканструктывізм]] }} '''Гера́сім Васі́левіч Яку́шка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі архітэктар. Галоўны архітэктар [[Мінск|Менска]] ў 1936—1941 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў [[Магілёўскае рэальнае вучылішча]] (1918). Бацька прадаў каня, каб сын паехаў паступаць у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт|Петраградскі інстытут грамадзянскіх інжынераў]], дзе Герасім вучыўся ў 1918—1924 гадах. Па сканчэнні інстытута Герасім Якушка накіраваны працаваць у Менск, сталіцу [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Пачынаў 20-гадовую кар’еру інжынерам Менбуда<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=site:knihi.com%20%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%83%D0%B4&sclient=gws-wiz-serp|title=Менбуд|website=www.google.com|access-date=2026-02-06}}</ref> (1924—1928), затым працаваў прарабам будаўнічага трэста (1928—1929), тэхнічным кіраўніком гандлёва-будаўнічага трэста (1929), галоўным інжынерам трэста (1930), тэхнічным дырэктарам трэста Менбуда (1931—1933). Член Саюза будаўнікоў (1928) і [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] (1935). [[Галоўныя архітэктары Мінска|Галоўны архітэктар Менска]] (1936—1941). У 1936 годзе сваімі рукамі пабудаваў дом на вуліцы [[Бібліятэчная вуліца (Мінск)|Бібліятэчнай]], паблізу цяперашняга [[Дом прэсы (Мінск)|Дома прэсы]], побач з сядзібамі мастакоў [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Бембеля]] і [[Мікалай Іванавіч Гусеў|Гусева]]<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/yakushko-kotoryy-postroil-dom.html Якушко, который построил дом]</ref>. У траўні 1937 года па выніку Усебеларускай канферэнцыі архітэктараў трапіў пад палітычнае цкаванне, якое было распаўсюджанае ў часе [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій у БССР]]. Якушку абвінавачвалі ў антысавецкіх контррэвалюцыйных і кулацкіх поглядах, у шкодніцтве. Архітэктар [[Іосіф Рыгоравіч Лангбард|Іосіф Лангбард]] заявіў, што Герасім Якушка не мае права насіць званне архітэктара. Да цкавання далучыліся [[Захар Кузьміч Магілеўчык|Захар Магілеўчык]], [[Мадэст Іванавіч Томах|Мадэст Томах]], [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|Аляксандр Воінаў]], [[Барыс Аляксандравіч Барысаў|Барыс Барысаў]], [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэй Бембель]] і іншыя{{sfn|Звязда|1937|с=2}}. Герасіма Якушку выключылі з Саюза архітэктараў СССР{{sfn|Звязда|1937|с=2}}. Невядома, ці быў Якушка арыштаваны, як і калі быў вернуты на пасаду галоўнага архітэктара горада. Памёр ад [[тыф]]у 6 студзеня 1942 года ў Мінску. Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]]. == Сям’я == Брат Герасіма Якушкі — Піліп, таксама вучыўся на архітэктара, быў будаўніком, яго дачка — пляменніца Герасіма — [[Вольга Піліпаўна Якушка|Вольга Якушка]] (1921—2012), вядомая навуковец-географ. Абедзве дачкі працягнулі дзейнасць бацькі, [[Нона Герасімаўна Якушка|Нона]] (нар. 1937) — архітэктар, Ала (нар. 1940, у шлюбе Тацьянок) — будаўнік<ref name="sb" /><ref name="ЗМЗ" />. == Творчасць == Найвышэйшымі творчымі дасягненнямі адзначана 2-я палова 1930-х гадоў. Паводле праектаў Герасіма Якушкі ў Менску, [[Магілёў|Магілёве]], [[Барысаў|Барысаве]] і іншых гарадах БССР было пабудавана каля двух дзясяткаў арыгінальных жылых дамоў і грамадскіх будынкаў. У 1941 годзе пачаў праект рэканструкцыі плошчы Памяці ахвяр 1905 года ў Мінску (цяпер [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальная плошча]]), планавалася пашырыць яе, пабудаваць па перыметры новыя дамы, паставіць помнік ахвярам [[Курлоўскі расстрэл|Курлоўскага расстрэлу]]. === Вядомыя будынкі === ==== У Мінску ==== [[Файл:Камфартабельны Пралетарый.jpg|міні|250px|Вуліца Савецкая і кінатэатр «Пралетарый» (крайні правы)]] [[Файл:Автоматическая телефонная станция.jpg|thumb|250px|Аўтаматычная тэлефонная станцыя, 1934.]] [[Файл:Вул. Мяснікова, 26.JPG|250px|thumb|Будынак колішняй бальніцы]] * [[Будынак сярэдняй школы № 4|Будынак сярэдняй школы № 4 горада Мінска]] ([[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|вул. Чырвонаармейская]], 11)<ref name="ЗМЗ">{{cite web|url = http://wiki.mogilev.by/index.php/%D0%97%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%B2%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B7%D0%BE%D0%B4%D1%87%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%AF%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%BE|title = Застывшая музыка зодчего Якушко|author = Мікалай Ножнікаў|date = 23 верасня 2011|publisher = vestnik-mogileva.info|language = ru|trans-title = Застылая музыка дойліда Якушкі|archive-url = https://archive.today/20160109233631/http://www.vestnik-mogileva.info/content/stati/zastyvshaja-muzyka-zodchego-yakushko|archive-date = 9 студзеня 2016|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = live}}</ref> * [[Будынак былой гасцініцы Беларускай ваеннай акругі]] ([[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр-т Незалежнасці]], 27)<ref name="ЗМЗ"/><ref>[http://www.sovarch.ru/catalog/object/732/ Административное здание (гостиница Белорусского военного округа)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160404121506/http://sovarch.ru/catalog/object/732/ |date=4 красавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> * [[Дом па праспекце Незалежнасці, 43|6-павярховы жылы дом]] (так званы ''Дом гарвыканкама'', пр-т Незалежнасці, 43)<ref name="ЗМЗ"/> * Будынак АТС (1930-я, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К. Маркса]]) — не захаваўся<ref name="ЗМЗ"/> * Крыты рынак (1933—1934) — не захаваўся<ref name="СовРын">''[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Жутяев Ю.]]'' [http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 Советский рынок № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160627182643/http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 |date=27 чэрвеня 2016 }} // [[Архитектура и строительство]] № 3, 2014.</ref> * [[Будынак паліклінікі (Мінск)|Былая цэнтральная рабочая паліклініка]], цяпер будынак Галоўнага ўпраўлення [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]] ([[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вул. Мяснікова]], 26)<ref name="ЗМЗ"/><ref>[http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/dom-oficerov-geofak-bgu-akademiya-nauk-kakie-eshche-simvoly Дом офицеров, геофак БГУ, Академия наук. Какие еще символы конструктивизма сохранились в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416204816/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/dom-oficerov-geofak-bgu-akademiya-nauk-kakie-eshche-simvoly |date=16 красавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> * [[Пралетарый (кінатэатр, Мінск)|Кінатэатр «Пралетарый»]] (1934, [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|вул. Савецкая]]) — не захаваўся<ref name="ЗМЗ"/> * Будынак школы ў [[Масюкоўшчына (вёска)|Масюкоўшчыне]] (1930-я), у стылі канструктывізму — не захаваўся, знесены ў 2009 годзе * Будынак Палітэхнікума ([[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр-т Незалежнасці]], 85)<ref name="ЗМЗ"/><ref>{{cite web|url = http://mgpk.bntu.by/Default.asp?page=history|title = Гісторыя мінскага Паліттэхнікума|publisher = mgpk.bntu.by|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305173724/http://mgpk.bntu.by/Default.asp?page=history|archive-date = 5 сакавіка 2016|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref> * Жылы дом АН БССР (разам са [[Станіслаў Сільвестравіч Гайдукевіч|Станіславам Гайдукевічам]])<ref name="ЗМЗ"/> ==== У іншых гарадах ==== * сярэдняя школа (1930, Барысаў)<ref name="СовРын"/> * 5-павярховы 96-кватэрны жылы дом (так званы ''Дом МУСаўцаў, Дом ля фантана'', 1940 год, вул. [[Ленінская вуліца (Магілёў)|Ленінская]], 68, Магілёў)<ref name="ЗМЗ"/> ==== Праекты ==== Праекты (1931—1940): будынак пастаяннай Усебеларускай выстаўкі (у сааўтарстве з [[Віктар Іванавіч Струеў|В. Струевым]]), гатэль на 300 месцаў, інтэрнат для студэнтаў БДУ і медінстытута (з [[Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў|Г. Лаўровым]]), фінансава-эканамічны тэхнікум, 2-камплектная школа на 80 вучняў для в. [[Масюкоўшчына (вёска)|Масюкоўшчына]], Мінскі цырк, рэканструкцыя клуба імя К. Маркса, лецішча Мінгарвыканкама і гаркама УКП(б)Б, Белаграпрамбанк па вул. Пушкінская, драмтэатр для Магілёва і іншыя. === Значэнне творчасці === На думку беларускага гісторыка архітэктуры Вячаслава Чарнатава, «''Якушка пабудаваў будынкі, якія таксама паўплывалі на фарміраванне аблічча сучаснага горада [Мінска], ён удзельнічаў у карэкціроўцы генеральнага плана горада ў 1939—1940 гадах. Праект забудовы [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] паміж плошчамі [[Плошча Перамогі (Мінск)|Перамогі]] і [[Плошча Якуба Коласа|Якуба Коласа]] быў часткова ажыццёўлены, фрагментамі захаваўся''»<ref name="ЗМЗ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|18-1|Якушка Герасім Васілевіч}} * ''[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Жутяев Ю.]]'' [http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 Советский рынок № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160627182643/http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 |date=27 чэрвеня 2016 }} // [[Архитектура и строительство]] № 3, 2014. * ''Карпечанка М.'' Архітэктар Герасім Якушка : застылай музыкі маэстра : [Беларускі архітэктар] // Зара над Друццю. — 2015. — 7 лютага. — С. 4. * {{cite web|url = https://ais.by/story/1792|title = Архитектура школьных зданий|author = Чернатов В.|publisher = [[Архитектура и строительство]]|pages = № 1—2. — С. 58—61|language = ru|archive-url = https://archive.today/20151203072202/https://ais.by/story/1792|archive-date = 3 снежня 2015|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = live}} * {{cite web|url = https://ais.by/article/garazh-avtodorozhnogo-tehnikuma|title = Гараж Автодорожного техникума|author = Юрий Жутяев|date = 19-11-2016|publisher = ais.by|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200204163009/https://ais.by/article/garazh-avtodorozhnogo-tehnikuma|archive-date = 4-2-2020|access-date = 4-2-2020}} * {{артыкул|аўтар= Н. Гарны|загаловак= Закрылася Усебеларуская канферэнцыя архітэктараў|арыгінал= |спасылка= https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1937-122.pdf|аўтар выдання= |выданне= Звязда|тып= газета|месца= Менск|выдавецтва= |год= 1937|выпуск= |том= |нумар= 122 (5796)|старонкі= 2|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Звязда|archive-url= |archive-date=}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|140864|Якушка Герасім Васільевіч}} * {{cite web|url = http://news.21.by/culture/2010/05/28/62731.html|title = Якушко, который построил дом|author = Аляксандр Старадуб|publisher = news.21.by|language = ru|trans-title = Якушка, які пабудаваў дом|archive-url = https://archive.today/20160109234115/http://news.21.by/culture/2010/05/28/62731.html|archive-date = 9 студзеня 2016|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = live}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якушка Герасім}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Члены Саюза архітэктараў СССР]] [[Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Мінска]] nfwpth0d0zff1fa8i5wt6urq88o1tyx 5174922 5174918 2026-08-03T12:46:32Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5174922 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якушка}} {{Архітэктар |працаваў у гарадах =[[Мінск|Менск]] і іншыя гарады Беларусі |стыль =[[постканструктывізм]] }} '''Гера́сім Васі́левіч Яку́шка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі архітэктар. Галоўны архітэктар [[Мінск|Менска]] ў 1936—1941 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў [[Магілёўскае рэальнае вучылішча]] (1918). Бацька прадаў каня, каб сын паехаў паступаць у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт|Петраградскі інстытут грамадзянскіх інжынераў]], дзе Герасім вучыўся ў 1918—1924 гадах. Па сканчэнні інстытута Герасім Якушка накіраваны працаваць у Менск, сталіцу [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Пачынаў 20-гадовую кар’еру інжынерам Менбуда<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=site:knihi.com%20%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%83%D0%B4&sclient=gws-wiz-serp|title=Менбуд|website=www.google.com|access-date=2026-02-06}}</ref> (1924—1928), затым працаваў прарабам будаўнічага трэста (1928—1929), тэхнічным кіраўніком гандлёва-будаўнічага трэста (1929), галоўным інжынерам трэста (1930), тэхнічным дырэктарам трэста Менбуда (1931—1933). Член Саюза будаўнікоў (1928) і [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] (1935). [[Галоўныя архітэктары Мінска|Галоўны архітэктар Менска]] (1936—1941). У 1936 годзе сваімі рукамі пабудаваў дом на вуліцы [[Бібліятэчная вуліца (Мінск)|Бібліятэчнай]], паблізу цяперашняга [[Дом прэсы (Мінск)|Дома прэсы]], побач з сядзібамі мастакоў [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Бембеля]] і [[Мікалай Іванавіч Гусеў|Гусева]]<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/yakushko-kotoryy-postroil-dom.html Якушко, который построил дом]</ref>. У траўні 1937 года па выніку Усебеларускай канферэнцыі архітэктараў трапіў пад палітычнае цкаванне, якое было распаўсюджанае ў часе [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій у БССР]]. Якушку абвінавачвалі ў антысавецкіх контррэвалюцыйных і кулацкіх поглядах, у шкодніцтве. Архітэктар [[Іосіф Рыгоравіч Лангбард|Іосіф Лангбард]] заявіў, што Герасім Якушка не мае права насіць званне архітэктара. Да цкавання далучыліся [[Захар Кузьміч Магілеўчык|Захар Магілеўчык]], [[Мадэст Іванавіч Томах|Мадэст Томах]], [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|Аляксандр Воінаў]], [[Барыс Аляксандравіч Барысаў|Барыс Барысаў]], [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэй Бембель]] і іншыя{{sfn|Звязда|1937|с=2}}. Герасіма Якушку выключылі з Саюза архітэктараў СССР{{sfn|Звязда|1937|с=2}}. Невядома, ці быў Якушка арыштаваны, як і калі быў вернуты на пасаду галоўнага архітэктара горада. Памёр ад [[тыф]]у 6 студзеня 1942 года ў Мінску. Пахаваны на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]]. == Сям’я == Брат Герасіма Якушкі — Піліп, таксама вучыўся на архітэктара, быў будаўніком, яго дачка — пляменніца Герасіма — [[Вольга Піліпаўна Якушка|Вольга Якушка]] (1921—2012), вядомая навуковец-географ. Абедзве дачкі працягнулі дзейнасць бацькі, [[Нона Герасімаўна Якушка|Нона]] (нар. 1937) — архітэктар, Ала (нар. 1940, у шлюбе Тацьянок) — будаўнік<ref name="sb" /><ref name="ЗМЗ" />. == Творчасць == Найвышэйшымі творчымі дасягненнямі адзначана 2-я палова 1930-х гадоў. Паводле праектаў Герасіма Якушкі ў Менску, [[Магілёў|Магілёве]], [[Барысаў|Барысаве]] і іншых гарадах БССР было пабудавана каля двух дзясяткаў арыгінальных жылых дамоў і грамадскіх будынкаў. У 1941 годзе пачаў праект рэканструкцыі плошчы Памяці ахвяр 1905 года ў Мінску (цяпер [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальная плошча]]), планавалася пашырыць яе, пабудаваць па перыметры новыя дамы, паставіць помнік ахвярам [[Курлоўскі расстрэл|Курлоўскага расстрэлу]]. === Вядомыя будынкі === ==== У Мінску ==== [[Файл:Камфартабельны Пралетарый.jpg|міні|250px|Вуліца Савецкая і кінатэатр «Пралетарый» (крайні правы)]] [[Файл:Автоматическая телефонная станция.jpg|thumb|250px|Аўтаматычная тэлефонная станцыя, 1934.]] [[Файл:Вул. Мяснікова, 26.JPG|250px|thumb|Будынак колішняй бальніцы]] * [[Будынак сярэдняй школы № 4|Будынак сярэдняй школы № 4 горада Мінска]] ([[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|вул. Чырвонаармейская]], 11)<ref name="ЗМЗ">{{cite web|url = http://wiki.mogilev.by/index.php/%D0%97%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%B2%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B7%D0%BE%D0%B4%D1%87%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%AF%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%BE|title = Застывшая музыка зодчего Якушко|author = Мікалай Ножнікаў|date = 23 верасня 2011|publisher = vestnik-mogileva.info|language = ru|trans-title = Застылая музыка дойліда Якушкі|archive-url = https://archive.today/20160109233631/http://www.vestnik-mogileva.info/content/stati/zastyvshaja-muzyka-zodchego-yakushko|archive-date = 9 студзеня 2016|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = live}}</ref> * [[Будынак былой гасцініцы Беларускай ваеннай акругі]] ([[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр-т Незалежнасці]], 27)<ref name="ЗМЗ"/><ref>[http://www.sovarch.ru/catalog/object/732/ Административное здание (гостиница Белорусского военного округа)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160404121506/http://sovarch.ru/catalog/object/732/ |date=4 красавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> * [[Дом па праспекце Незалежнасці, 43|6-павярховы жылы дом]] (так званы ''Дом гарвыканкама'', пр-т Незалежнасці, 43)<ref name="ЗМЗ"/> * Будынак АТС (1930-я, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К. Маркса]]) — не захаваўся<ref name="ЗМЗ"/> * Крыты рынак (1933—1934) — не захаваўся<ref name="СовРын">''[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Жутяев Ю.]]'' [http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 Советский рынок № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160627182643/http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 |date=27 чэрвеня 2016 }} // [[Архитектура и строительство]] № 3, 2014.</ref> * [[Будынак паліклінікі (Мінск)|Былая цэнтральная рабочая паліклініка]], цяпер будынак Галоўнага ўпраўлення [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]] ([[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вул. Мяснікова]], 26)<ref name="ЗМЗ"/><ref>[http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/dom-oficerov-geofak-bgu-akademiya-nauk-kakie-eshche-simvoly Дом офицеров, геофак БГУ, Академия наук. Какие еще символы конструктивизма сохранились в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416204816/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/dom-oficerov-geofak-bgu-akademiya-nauk-kakie-eshche-simvoly |date=16 красавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> * [[Пралетарый (кінатэатр, Мінск)|Кінатэатр «Пралетарый»]] (1934, [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|вул. Савецкая]]) — не захаваўся<ref name="ЗМЗ"/> * Будынак школы ў [[Масюкоўшчына (вёска)|Масюкоўшчыне]] (1930-я), у стылі канструктывізму — не захаваўся, знесены ў 2009 годзе * Будынак Палітэхнікума ([[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр-т Незалежнасці]], 85)<ref name="ЗМЗ"/><ref>{{cite web|url = http://mgpk.bntu.by/Default.asp?page=history|title = Гісторыя мінскага Паліттэхнікума|publisher = mgpk.bntu.by|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305173724/http://mgpk.bntu.by/Default.asp?page=history|archive-date = 5 сакавіка 2016|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref> * Жылы дом АН БССР (разам са [[Станіслаў Сільвестравіч Гайдукевіч|Станіславам Гайдукевічам]])<ref name="ЗМЗ"/> ==== У іншых гарадах ==== * сярэдняя школа (1930, Барысаў)<ref name="СовРын"/> * 5-павярховы 96-кватэрны жылы дом (так званы ''Дом МУСаўцаў, Дом ля фантана'', 1940 год, вул. [[Ленінская вуліца (Магілёў)|Ленінская]], 68, Магілёў)<ref name="ЗМЗ"/> ==== Праекты ==== Праекты (1931—1940): будынак пастаяннай Усебеларускай выстаўкі (у сааўтарстве з [[Віктар Іванавіч Струеў|В. Струевым]]), гатэль на 300 месцаў, інтэрнат для студэнтаў БДУ і медінстытута (з [[Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў|Г. Лаўровым]]), фінансава-эканамічны тэхнікум, 2-камплектная школа на 80 вучняў для в. [[Масюкоўшчына (вёска)|Масюкоўшчына]], Мінскі цырк, рэканструкцыя клуба імя К. Маркса, лецішча Мінгарвыканкама і гаркама УКП(б)Б, Белаграпрамбанк па вул. Пушкінская, драмтэатр для Магілёва і іншыя. === Значэнне творчасці === На думку беларускага гісторыка архітэктуры Вячаслава Чарнатава, «''Якушка пабудаваў будынкі, якія таксама паўплывалі на фарміраванне аблічча сучаснага горада [Мінска], ён удзельнічаў у карэкціроўцы генеральнага плана горада ў 1939—1940 гадах. Праект забудовы [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] паміж плошчамі [[Плошча Перамогі (Мінск)|Перамогі]] і [[Плошча Якуба Коласа|Якуба Коласа]] быў часткова ажыццёўлены, фрагментамі захаваўся''»<ref name="ЗМЗ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|18-1|Якушка Герасім Васілевіч}} * ''[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Жутяев Ю.]]'' [http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 Советский рынок № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160627182643/http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 |date=27 чэрвеня 2016 }} // [[Архитектура и строительство]] № 3, 2014. * ''Карпечанка М.'' Архітэктар Герасім Якушка : застылай музыкі маэстра : [Беларускі архітэктар] // Зара над Друццю. — 2015. — 7 лютага. — С. 4. * {{cite web|url = https://ais.by/story/1792|title = Архитектура школьных зданий|author = Чернатов В.|publisher = [[Архитектура и строительство]]|pages = № 1—2. — С. 58—61|language = ru|archive-url = https://archive.today/20151203072202/https://ais.by/story/1792|archive-date = 3 снежня 2015|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = live}} * {{cite web|url=https://ais.by/article/garazh-avtodorozhnogo-tehnikuma|title=Гараж Автодорожного техникума|author=Юрий Жутяев|author-link=Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|date=19-11-2016|publisher=ais.by|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204163009/https://ais.by/article/garazh-avtodorozhnogo-tehnikuma|archive-date=4-2-2020|access-date=4-2-2020}} * {{артыкул|аўтар= Н. Гарны|загаловак= Закрылася Усебеларуская канферэнцыя архітэктараў|арыгінал= |спасылка= https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1937-122.pdf|аўтар выдання= |выданне= Звязда|тып= газета|месца= Менск|выдавецтва= |год= 1937|выпуск= |том= |нумар= 122 (5796)|старонкі= 2|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Звязда|archive-url= |archive-date=}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|140864|Якушка Герасім Васільевіч}} * {{cite web|url = http://news.21.by/culture/2010/05/28/62731.html|title = Якушко, который построил дом|author = Аляксандр Старадуб|publisher = news.21.by|language = ru|trans-title = Якушка, які пабудаваў дом|archive-url = https://archive.today/20160109234115/http://news.21.by/culture/2010/05/28/62731.html|archive-date = 9 студзеня 2016|access-date = 10 студзеня 2016|url-status = live}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якушка Герасім}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Члены Саюза архітэктараў СССР]] [[Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Мінска]] 2tqj8s7cmhyjb0j85kp6g260e3v8rwi 0 301977 5174924 4669300 2026-08-03T12:47:34Z M.L.Bot 261 5174924 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = кінатэатр |Беларуская назва = Пралетарый |Арыгінальная назва = Пролетарый |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = знішчаны |region = |CoordScale = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|жнівень [[1934]]|адкрыты|[[24 чэрвеня]] [[1941]]|зруйнаваны||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1934 |Заканчэнне будаўніцтва = 1934 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{значэнні|Пралетарый (значэнні)}} {{значэнні|Радзіма (значэнні)}} '''«Пралета́рый»''' (арыг. '''«Пролета́рый»''') — колішні [[Кінатэатры Мінска|кінатэатр у Мінску]]. Размяшчаўся па вуліцы [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай]], 87 насупраць [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|Цэнтральнага сквера]] на месцы сучаснай [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкай плошчы]], паблізу скрыжавання вуліцы [[Вуліца Энгельса (Мінск)|Энгельса]] і праспекта Незалежнасці (тагачаснай Савецкай вуліцы). Будынак кінатэатра ў стылі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]] пабудаваны паводле праекта архітэктара [[Герасім Васілевіч Якушка|Герасіма Якушкі]]. == Гісторыя == З 1907 года на першым паверсе правай часткі чатырохпавярховага [[Дом Поляка (Захар'еўская, Мінск)|дома Поляка]] па вуліцы [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|Захар’еўскай]] працаваў вельмі папулярны [[Кінатэатр «Ілюзіён» (Мінск)|кінатэатр «Ілюзіён»]]. У чэрвені 1924 года ў памяшканні «Ілюзіёна» адкрыўся новы кінатэатр «Пралетарый» на 300 месцаў пра што паведамляла газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]». Імаверна, пазней кінатэатр быў перайменаваны, бо ў шэрагу публікацый адзначалася, што 15 ліпеня 1924 года ў тым самым памяшканні па вуліцы Савецкай, 87 прыняў першых гледачоў новы кінатэатр «'''Чырвоны факел'''». У кастрычніку 1928 года тут арганізавалі прагляд фільмаў для дзяцей, і кінатэатр атрымаў назву «'''Юны піянер'''». Пад гэтай назвай ён працаваў пэўны час, пакуль яму не вярнулі ранейшую назву — «Пралетарый»<ref name="arcp"/>. На пасяджэнні Сакратарыята Менскага гарадскога камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] 1 красавіка 1932 года было прынята рашэнне: ''«На працягу будаўнічага сэзону г.г. пераабсталяваць кіно „Пролетарый“, зрабіўшы яго на 600—700 мейсц, шляхам дабудовы глядзельнай залі»''. Праект рэканструкцыі быў зроблены [[Герасім Васілевіч Якушка|Герасімам Якушкам]] у вельмі кароткі тэрмін і прадугледжваў не павелічэнне ўмяшчальнасці старой глядзельнай залы, а ўзвядзенне новага будынка<ref name="arcp"/>. Новы кінатэатр «Пралетарый» адкрыты ў жніўні 1934 года. Па ўмяшчальнасці ён быў другім паводле велічыні пасля [[Чырвоная зорка (кінатэатр, Мінск)|кінатэатра «Чырвоная зорка»]]. У «Пралетарыі» дэманстраваліся як [[Кінематограф СССР|савецкія]], у тым ліку і [[Кінематограф Беларусі|беларускія]], так і замежныя фільмы. Напрыклад, 13 верасня 1938 года адбыўся паказ знакамітага фільма [[Чарлі Чаплін]]а «[[Агні вялікага горада]]»<ref name="arcp"/>. У 1938 годзе кінатэатр закрылі на рэканструкцыю паводле праекта архітэктара Герасіма Якушкі, у выніку ўмяшчальнасць залы павялічылася да 1000 месцаў. Пасля рэканструкцыі кінатэатр атрымаў новую назву — «'''Радзіма'''»<ref name="arcp"/>. 21 чэрвеня 1941 года ў кінатэатры «Радзіма» прайшло апошняе ў горадзе даваеннае грамадскае мерапрыемства, вячэрняя дэманстрацыя фільма «[[Франтавыя сяброўкі, фільм|Франтавыя сяброўкі]]», апаўночнае вясёлае выступленне «Тэа-джаза» і а 0:20, ужо 22 чэрвеня 1941, — дадатковы сеанс фільма. 24 чэрвеня 1941 года а 9:40 нямецкая авіяцыя пачала асабліва масіраваную эшаланаваную [[бамбардзіроўка Мінска|бамбардзіроўку Мінска]]. Кінатэатр і прылеглыя да яго будынкі цалкам выгарэлі і стаялі скрынямі-руінамі. Пасля вайны гэты квартал горада не аднавілі<ref name="arcp"/>. == Архітэктура == [[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja, Polak. Менск, Захараўская, Поляк (H. Jakuška, 1930-33).jpg|міні|Праект будынка]] [[Файл:Камфартабельны Пралетарый.jpg|міні|злева|Вуліца Савецкая і кінатэатр «Пралетарый» (крайні правы)]] Фасад будынка быў заглыблены адносна фронту фасадаў суседніх будынкаў і рэзка кантраставаў з імі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывісцкім]] характарам свайго [[Архітэктурная кампазіцыя|кампазіцыйнага рашэння]]. Паводле вобразнага рашэння і функцыянальнай структуры ён стэрэатыпна ўспрымаецца як фасад жылога дома з крамнымі вітрынамі на першым паверсе, што абумоўлена абмежаваннямі, у якіх ажыццяўлялася распрацоўка функцыянальна-планіровачнага рашэння — прыстасаванне вузкай прасторы, 15 м па шырыні, паміж будынкамі пад размяшчэнне аб’ёму [[глядзельная зала|глядзельнай залы]] значнай умяшчальнасці з забеспячэннем нарматыўных выхадаў з яго, а таксама [[фае]] з [[каса]]вым [[вестыбюль|вестыбюлем]] і шэрагам дапаможных памяшканняў. Пры гэтым вырашалася задача рацыянальнага выкарыстання параўнальна невялікай прасторы над аб’ёмам кінатэатра, якая была адведзена пад жылыя памяшканні. Пра прыналежнасць будынка інфармаваў толькі аб’ёмны [[надпіс]] на [[атык]]у — «КIНО» і ўнізе над сцяной-вітражом, зашклёнай вертыкальнымі палотнамі ў выглядзе «гармоніка»  — «ПРОЛЕТАРЫЙ»<ref name="arcp"/>. Уваход у новы кінатэатр прадугледжваўся праз ўваходную зону будынка, які прылягаў да яго злева — былога кінатэатра «Ілюзіён». Таксама на першым паверсе гэтага будынка размяшчаліся касавы вестыбюль, [[туалет]]ы з [[курыльня]]й і невялікая [[більярдная]]<ref name="arcp"/>. [[Фае]] і кіназала планіровачна размяшчаліся паслядоўна ў глыбіню дваровай тэрыторыі. У фае з вышынёй [[столь|столі]] 5,5 м быў запраектаваны балкон-[[антрэсоль]], арыентаваны ў бок вітража вонкавай сцяны. Уваход у фае і на балкон размяшчаўся з боку вестыбюльнай зоны, у глядзельную залу — праз два праёмы ў тарцовай сцяне фае пад балконам. Кіназала з найбольшай вышынёй столі каля 8 м, шырынёй прыкладна 15 м і даўжынёй звыш 33 м у месцы размяшчэння месцаў для гледачоў мела нахіленую [[падлога|падлогу]] і невялікі балкон над кінаапаратнай. Праектная ўмяшчальнасць залы складала 600 месцаў. Выхад гледачоў пасля сеансу забяспечваўся праз 7 дзвярных праёмаў і праз [[тамбур]] на тэрыторыю ўнутранага двара<ref name="arcp"/>. Уваход на жылыя паверхі спраектаванага будынка ажыццяўляўся праз калідор і лесвічныя маршы ў аб’ёме жылога дому, які прылягаў справа да будынка кінатэатра<ref name="arcp"/>. Унутрывуглавыя [[балкон]]ы на жылых паверхах будынка кінатэатра ўспрымаліся як завяршэнні гарызантальных [[Чляненне (архітэктура)|чляненняў]] фасадаў суседніх будынкаў, што забяспечыла іх кампазіцыйна-ансамблевую ўзаемасувязь. Памер і форма аконных праёмаў жылых паверхаў вырашаны ў канструктывісцкай манеры — амаль [[стужачнае шкленне]] з праёмамі на ўсю шырыню пакояў, з вузкімі міжаконнямі і трохстворкавымі рамамі. Паводле праекта ўсе паверхі мелі аднолькавае вырашэнне вокнаў, пазней форма і колькасць аконных праёмаў верхняга паверху былі зменены на шэраг вузкіх вертыкальных, што ў пэўнай ступені ажывіла агульную кампазіцыю фасада. Быў уведзены глухі [[франтон]] па вышыні да ўзроўню [[карніз]]аў суседніх будынкаў і [[казырок|казыркі]] над вуглавымі балконамі верхняга паверху, што ў яшчэ большай ступені забяспечыла кампазіцыйную сувязь з суседнімі фасадамі<ref name="arcp">''Жутяев Ю.'' [http://arcp.by/ru/article/kinoteatr-proletariy Кинотеатр «Пролетарий»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161031222929/http://arcp.by/ru/article/kinoteatr-proletariy |date=31 кастрычніка 2016 }} [об архитектурном проекте: Минск] // [[Архитектура и строительство]] № 2, 2015. — С. 60-62.</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * ''[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Жутяев Ю.]]'' [http://arcp.by/ru/article/kinoteatr-proletariy Кинотеатр «Пролетарий»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161031222929/http://arcp.by/ru/article/kinoteatr-proletariy |date=31 кастрычніка 2016 }} [об архитектурном проекте: Минск] // [[Архитектура и строительство]] № 2, 2015. — С. 60-62. {{Кінатэатры Мінска}} [[Катэгорыя:Кінатэатры Мінска]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:1934 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Герасіма Якушкі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1940-я гады]] lv3yuw7m5kbjzbnei120hom2x1gitdf 0 308029 5174950 2314919 2026-08-03T13:27:50Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] 5174950 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] ix17m2jnjrf0yxknsiy3rh3s2cnno4x 0 322640 5175150 4005778 2026-08-04T05:37:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175150 wikitext text/x-wiki {{Персона |імя = Арда Хансан |арыгінал імя = {{lang-et|Ardo Hillar Hansson}} |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{USA}} |падданства = |рэлігія = |бацька = |маці = |у шлюбе = Трыйну Томбак |дзеці = |узнагароды і прэміі = {{{!}} {{!}} {{Камандор ордэна За заслугі перад Літвой}} {{!}}} |сайт = }} {{цёзкі2|Хансан}} '''Арда Хансан''' ({{lang-et|Ardo Hillar Hansson}}; нар. [[1958]]) — эстонскі эканаміст і банкір<ref>[http://fnlife.ru/personalii/4290-ardo-khansson-ardo-hansson Ардо Ханссон (Ardo Hansson)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160411103859/http://fnlife.ru/personalii/4290-ardo-khansson-ardo-hansson |date=11 красавіка 2016 }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся [[15 ліпеня]] [[1958]] года ў Чыкага. У 1976—1980 гадах вучыўся ў канадскім універсітэце [[Універсітэт Брытанскай Калумбіі|Брытанскай Калумбіі]], атрымаўшы ступень [[бакалаўр]]а эканомікі. У 1982—1987 гадах навучаўся ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]] — [[магістр]], [[кандыдат эканамічных навук]]. У 1987—1990 гадах працаваў ва ўніверсітэце Брытанскай Калумбіі асістэнтам прафесара ў эканамічным дэпартаменце. У 1990—1996 гадах Хансан быў эканамічным дарадцам урада ў цэнтральных банках Польшчы, Славеніі, Манголіі і Украіны. Адначасна ў 1992—1994 гадах працаваў дарадцам па эканамічных пытаннях прэм'ер-міністра Эстонскай рэспублікі. Цягам аднаго, 1997 года, быў членам кіраўніцтва «[[Эстонская чыгунка|Эстонскіх чыгунак]]». У 1993—1998 гадах — чалец Назіральнага савета [[Банк Эстоніі|Банка Эстоніі]]. З 1998 па 2011 гады працаваў у [[Сусветны банк|Сусветным банку]] у краінах Балтыі, Польшчы, Югаславіі, Сербіі, Чарнагорыі і Кітаі. З 2012 года кіруе [[Банк Эстоніі|Банкам Эстоніі]]<ref>[http://ru.baltic-review.com/ardo-hansson-izbran-prezidentom-banka-e-stonii/ Ардо Ханссон избран президентом Банка Эстонии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160413044529/http://ru.baltic-review.com/ardo-hansson-izbran-prezidentom-banka-e-stonii/ |date=13 красавіка 2016 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.eestipank.ee/en/ardo-hansson Ardo Hansson] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240813160951/http://www.eestipank.ee/en/ardo-hansson |date=13 жніўня 2024 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хансан}} [[Катэгорыя:Эканамісты]] [[Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук]] [[Катэгорыя:Вучоныя Эстоніі]] b26do1inihwifw02cryes3bzigluq81 0 325699 5174947 2314920 2026-08-03T13:27:17Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] 5174947 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] ix17m2jnjrf0yxknsiy3rh3s2cnno4x 0 325708 5174949 2314802 2026-08-03T13:27:39Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] 5174949 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] ix17m2jnjrf0yxknsiy3rh3s2cnno4x 0 331544 5175008 5146750 2026-08-03T16:28:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175008 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | выява = Аляксей Аляксеевіч Наседкін.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[НКУС БССР|Народны камісар унутраных спраў БССР]] | парадак = | пад імем = | сцяг = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg | перыядпачатак = [[22 мая]] [[1938]] | перыядканец = [[17 снежня]] [[1938]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Барыс Давыдавіч Берман|Барыс Берман]] | пераемнік = [[Лаўрэнцій Фаміч Цанава|Лаўрэнцій Цанава]] | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} | род войскаў = [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] | званне = [[файл:RA A F6ComBrig 1940 col.png|60px|Маёр дзяржаўнай бяспекі]] | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|УКП(б)]] | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Медаль XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі}} {{!}}} {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ганаровы супрацоўнік дзяржбяспекі}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Аляксе́й Аляксе́евіч Насе́дкін''' ({{ДН|6|2|1897}}, в. Маўрына, Растоўскі павет, [[Яраслаўская губерня]] (па іншых звестках у Маскве) — {{ДС|26|1|1940}}) — Народны камісар унутраных спраў БССР (1938). == Біяграфія == Рускі. Адукацыя вышэйшая. Скончыў Інстытут чырвонай прафесуры. Пасля выключэння за няплату з Маскоўскага камерцыйнага вучылішча (1913 год) працаваў электраманцёрам у Маскоўскім электрычным таварыстве і на фабрыцы «Флетчэр», прымаў удзел у Кастрычніцкім паўстанні ў Маскве ў 1917 годзе ў складзе атрада барацьбы з юнкерамі. У 1918—1920 гадах служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]. Удзельнік ліквідацыі Мамантаўскага рэйду і задушэння сялянскіх паўстанняў на Тамбоўшчыне, затым — начальнік кулямётнай каманды атрада спецыяльнага прызначэння, камандзір кулямётнай школы. У 1923—1926 гадах працаваў у партыйных органах Масквы. У органах дзяржаўнай бяспекі з 1927 года. Супрацоўнік ЭКУ АДПУ пры СНК СССР, памочнік начальніка ЭКА і па сумяшчальніцтве начальнік пажарна-тэхнічнай інспекцыі ПП АДПУ пры СНК СССР па Маскоўскай вобласці. У 1934 годзе — начальнік ЭКА УДБ УНКУС СССР па Куйбышаўскай вобласці, з 1935 года — намеснік начальніка ЭКА УДБ УНКУС СССР па Маскоўскай вобласці і ў 1937 годзе — начальнік УНКУС СССР па [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. З 22 мая па 16 снежня 1938 года — народны камісар унутраных спраў БССР. Узнагароджаны [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. Арыштаваны 16 снежня 1938 года. Пастановай Ваеннай Калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 15 студзеня 1940 года прыгавораны па артыкулах 58-1 і 58-11 КК РСФСР да ВМП. Прыгавор прыведзены ў выкананне ў [[Масква|Маскве]] 26 студзеня 1940 года. Не рэабілітаваны<ref>[http://www.kgb.by/by/kratkaya-biografiya-by/ Кароткія біяграфіі кіраўнікоў на сайце КДБ Рэспублікі Беларусь]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb344.htm Наседкин А. А.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111031074738/http://memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb344.htm |date=31 кастрычніка 2011 }} // {{кніга|аўтар=Петров Н. В., Скоркин К. В.|загаловак=Кто руководил НКВД, 1934—1941 : справочник|адказны=Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского|спасылка=http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm|месца=М.|выдавецтва=Звенья|год=1999|старонак=502|тыраж=3000|isbn=5-7870-0032-3|archive-date=1 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm}} {{DEFAULTSORT:Наседкін}} {{Міністры ўнутраных спраў БССР}} {{Кіраўнікі органаў ДБ БССР}} [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання]] rno7nrp2l2ibcu5fe3g675txhprgq3c 0 333195 5175118 5159941 2026-08-04T04:08:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175118 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Анхела Эспіноса Руіс |Арыгінал імя = Ángela Espinosa Ruiz |Фота = Анхела Эспіноса.jpg |Шырыня = |Подпіс = Анхела Эспіноса Руіс у 2015 годзе |Імя пры нараджэнні = |Месца смерці = |Род дзейнасці = [[паэтэса]] |Гады актыўнасці = |Кірунак = |Жанр = |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Сайт = }} '''Анхела Эспіноса Руіс''' ({{lang-es|Ángela Espinosa Ruiz}}; нар. {{ДН|6|2|1993}}, [[Малага]], [[Іспанія]]) — беларуская [[паэтэса]] іспанскага паходжання<ref>{{cite web| author =[[Марына Міхайлаўна Весялуха|Весялуха М.]]| date =24 мая 2018| url =https://news.tut.by/culture/594086.html| title =Зал славы белорусской литературы. Кто решает, как туда попасть, а кому вход запрещен?| publisher =[[TUT.BY]]| accessdate =26 мая 2018| lang =ru| archiveurl =https://web.archive.org/web/20201203205858/https://news.tut.by/culture/594086.html| archivedate =3 снежня 2020| url-status =dead}}</ref>, даследчыца-славістка. == Біяграфія == Скончыла ў 2011 г. школу з гуманітарным профілем (з лацінскай і старагрэчаскай мовамі) і музычную школу. Скончыла Славянскую Філалогію ў [[Гранадскі ўніверсітэт|Гранадскім універсітэце]] ў 2015 годзе. У 2017 атрымала ступень магістра на кафедры Беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Скончыла аспірантуру на філалагічным факультэце Універсітэта Камплутэнсе ў Мадрыдзе. Лаўрэат журналісцкай прэміі «Беларусь у фокусе» (2011), фіналістка паэтычнага конкурсу «Экслібрыс» імя Рыгора Барадуліна 2015 года. У тым самым годзе апублікавала зборнік вершаў «Раяль ля мора» ў Мінску і электронны зборнік «Памяць пра будучыню». У сакавіку 2016 года паэтэса стала ганаровым членам [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref>https://lit-bel.org/friends/a/Ruz-Anhela-espnosa-8331/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190702195129/https://lit-bel.org/friends/a/Ruz-Anhela-espnosa-8331/ |date=2 ліпеня 2019 }}</ref>. Вершы друкаваліся ў часопісах «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», газеце «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». У 2017 годзе зрабіла пераклад на іспанскую мову вершаў [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]<ref>{{cite web| author =| date =14 чэрвеня 2017| url =https://sputnik.by/culture/20170614/1029294961/poehziyu-bogdanovicha-na-ispanskom-v-madride-prezentovali-makej-i-latushko.html | title =Поэзию Богдановича на испанском в Мадриде презентовали Макей и Латушко |publisher =Sputnik.by| accessdate =26 мая 2018| lang =ru}}</ref>. У гэтым жа годзе быў выдадзены [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзам беларускіх пісьменнікаў]] яе трэці зборнік вершаў, «Pomme de ciel». 4 верасня 2019 года ў Мадрыдзе на філалагічным факультэце [[Мадрыдскі ўніверсітэт Камплутэнсэ|Універсітэта Камплутэнсэ]] паспяховая абараніла доктарскую дысертацыю «Сімвалізм народнага паходжання ў прозе Яна Баршчэўскага і Густава Адольфа Бэкера»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=236739 nashaniva.by]</ref>. == Прэміі і ўзнагароды == * 2011 год — журналісцкая прэмія «Беларусь у фокусе»<ref>http://budzma.by/news/belarus-u-fokuse-svetu.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717023558/http://budzma.by/news/belarus-u-fokuse-svetu.html |date=17 ліпеня 2017 }}</ref>. *2015 год — дыплом фіналіста Прэміі [[Экслібрыс (прэмія)|«Экслібрыс»]] імя [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгора Барадуліна]]<ref>https://novychas.by/kultura/abvieshcanyja_pieramozcy_konku</ref>. *2016 год — дыплом фіналіста Прэміі «Дэбют» імя [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіма Багдановіча]]<ref>https://pen-centre.by/2016/03/24/abveshchanyya-vynk-prem-debyut.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191025230014/https://pen-centre.by/2016/03/24/abveshchanyya-vynk-prem-debyut.html |date=25 кастрычніка 2019 }}</ref>. *2017 год — дыплом лаўрэата Конкурса сучаснай паэзіі фонда Роберта Боша. *2019 год — дыплом лаўрэата Міжнароднага літаратурнага конкурса «Першацвет»<ref>https://www.sb.by/articles/na-xxvi-minskoy-mezhdunarodnoy-knizhnoy-vystavke-yarmarke-nagradili-laureatov-konkursa-pershatsvet.html</ref>. * 2019 год — [[Прэмія імя Міхася Стральцова]], «За пачуццёвае і метафарычнае багацце паэтычнай мовы і адважнае імкненне асэнсаваць таемнасць беларускага быцця». Арганізатыры прэміі: ГА «[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]» і ГА «[[Беларускі ПЭН-цэнтр]]»<ref>{{cite web| author =[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.]]| date =15 лютага 2019| url = https://novychas.by/kultura/paetka-z-ispanii-atrymala-premiju-imja-mihasja-str| title =Паэтка з Іспаніі атрымала Прэмію імя Міхася Стральцова |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 16 лютага 2019}}</ref>. == Бібліяграфія == * «Раяль ля мора» (выд. «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]», 2015 г.) — зборнік прозы і паэзіі. *«Памяць пра будучыню» (электронны самвыдат, 2015 г.) — зборнік паэзіі<ref>{{Cite web |url=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=34875 |title=Архіўная копія |access-date=8 сакавіка 2019 |archive-date=20 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220194157/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=34875 |url-status=dead }}</ref>. * «Ecos de mi tierra» ({{lang-be|«Згукі маёй Бацькаўшчыны»}}, выд. «Ediciones Irreverentes», Іспанія, 2017 г.) — зборнік абраных вершаў Максіма Багдановіча на беларускай і іспанскай мовах, у перакладзе Анхелы Эспіноса Руіс. У зборнік ўвайшло 30 вершаў розных гадоў, гістарычныя матэрыялы пра жыццё і творчасць паэта. * «Pomme de ciel» (выд. «[[Кнігазбор]]», 2017 г.) — зборнік паэзіі. * «Колер крылаў. Паэзія і проза» (выд. «[[Кнігазбор]]», 2019 г.) — у кнігу ўвайшлі паэтычныя творы (як новыя, так і выбраныя з ранейшых кніг), а таксама апавяданні, калумністыка. Асобным раздзелам прадстаўлены пераклады з бенгальскай, англійскай, іспанскай, польскай, рускай, чэшскай і японскай моў. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web| author =[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.]]| date =22 снежня 2018| url =https://novychas.by/hramadstva/belaruskamouny-jubilej-ispanskaja-krou-i-belaru | title =«Беларускамоўны» юбілей. Іспанская кроў і беларускае сэрца |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 2018-10-10| lang =}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Руіс Анхела Эспіноса}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на іспанскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] 0aeb8iqxi971kxijcv8ajpmeuvmy4hk 0 334359 5175116 4765715 2026-08-04T04:01:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175116 wikitext text/x-wiki '''Антысавецкая прапаганда'''  — распаўсюджанне інфармацыі накіраванае на фарміраванне альтэрнатыўнай грамадскай думкі ў [[СССР]]<ref name="Антисоветская агитация и пропаганда">[http://counterintelligence.academic.ru/71/%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 Антисоветская агитация и пропаганда]</ref>. == Антысавецкая прапаганда як злачынства супраць СССР == У СССР антысавецкая прапаганда лічыліся крымінальным злачынствам, называлася антысавецкай агітацыяй або антысавеччынай, што ў сваю чаргу было савецкім прапагандысцкім штампам, клішэ. Адпаведныя артыкулы былі ў Крымінальным Кодэксу СССР (БССР, РСФСР і ўсіх іншых савецкіх рэспублік), паводле іх, гэта спосаб вядзення ідэалагічнай барацьбы супраць савецкага грамадскага ладу праз распаўсюджанне праўдзівай, лжывай або скажонай інфармацыі і фарміраванне, такім чынам, антысавецкай, а ў асобных выпадках — антырасійскай грамадскай думкі для падрыву або аслаблення [[Савецкая ўлада|Савецкай улады]] у [[СССР]]<ref name="Антисоветская агитация и пропаганда"/>. (''гл., напрыклад: '' [[58-ы артыкул|Артыкул 58 Крымінальнага кодэкса РСФСР (1926)]]) Так, у першым савецкім [[Крымінальны кодэкс РРСФР, 1922|Крымінальным кодэксе 1922]] года ў раздзеле «контррэвалюцыйныя злачынствы» было некалькі артыкулаў, звязаных з распаўсюджваннем непажаданай інфармацыі: * Артыкул 69 — антысавецкая агітацыя і прапаганда; * Артыкул 70 — прапаганда і агітацыя для дапамогі міжнароднай буржуазіі; * Артыкул 72 — выраб, захоўванне і распаўсюджанне літаратуры контррэвалюцыйнага зместу; * Артыкул 73 — выдумкі і распаўсюджванне з контррэвалюцыйнай мэтай ілжывых чутак або неправераных звестак, якія могуць выклікаць паніку або недавер да ўлады і дыскрэдытацыю яе. Гэтыя артыкулы вызначалі розныя пакаранні, у тым ліку — зняволенне тэрмінам да 7 гадоў. Падобныя артыкулы былі таксама ў крымінальных кодэксах саюзных рэспублік СССР. Антысавецкай прапагандай у СССР таксама лічылася: * абнародаванне інфармацыі пра тэрор і зверствы бальшавікоў перыяду рэвалюцыі, грамадзянскай вайны, калектывізацыі, індустрыялізацыі і іншых мерапрыемстваў савецкай улады. * любая інфармацыя, якая супярэчыла афіцыйнай [[Савецкая прапаганда|савецкай прапагандзе]]. * крытыка недахопаў «будаўніцтва камунізму» ў СССР, пры гэтым пакаранне за такую крытыку ў СССР фактычна было інструментам правядзення рэпрэсій супраць грамадзян; == Антысавецкая прапаганда 1917—1930-х гадоў == === Антысавецкая прапаганда ў Расіі і СССР === Упершыню антысавецкую прапаганду як спосаб вядзення ідэалагічнай барацьбы ўжылі бальшавікі — на VI з’ездзе РСДРП, які праходзіў з 26 ліпеня па 3 жніўня, была прызнана неабходнасць зняцця лозунга «Уся ўлада Саветам». Перад гэтым, у сваіх «Красавіцкіх тэзісах» (1917) [[Ленін]] адзначаў неабходнасць перадачы ўсёй улады Саветам, хоць і прызнаваў, што партыя бальшавікоў у новаабраных Саветах апынулася ў меншасці. Пасля Кастрычніцкага ўзброенага перавароту, у выніку якога бальшавікі змаглі стварыць падкантрольныя сабе Саветы, антысавецкая і антыбальшавіцкая прапаганда ў большасці выпадкаў атаясняліся. У далейшым, антысавецкую прапаганду праводзілі палітычныя апаненты бальшавікоў. Асноўным інструментам вядзення антысавецкай прапаганды ў той час быў [[плакат]], выкананы ў жанры [[Карыкатура|карыкатуры]]. Адметнай прыкметай антысавецкай прапаганды, якую праводзілі прадстаўнікі Белага руху і [[Белая армія|Белай арміі]] было тое, што прапаганда вялася з пазіцый абароны міру і свабодаў, захавання дзяржаўнасці Расіі, абароны праваслаўнай царквы і рускага народа, дабрабыту насельніцтва і яго сацыяльнага і гаспадарчага ладу. === Польская антысавецкая прапаганда === [[Файл:Bij Bolszewika.jpg|міні]] Польская антысавецкая прапаганда ўзнікла як адказ на падзеі [[Польска-савецкая вайна 1920|польска-савецкай вайны]]. Адметнай прыкметай польскай антысавецкай прапаганды было тое, што ў значнай меры гэтая прапаганда таксама была антырасійскай, з акцэнтам на жорсткасці бальшавіцкіх расійскіх заваёўнікаў і іх цывілізацыйнай адсталасці. === Антысавецкая прапаганда ў іншых краінах === [[28 лістапада]] 1918 [[Уінстан Чэрчыль]], выступаючы ў сваёй выбарчай акрузе ў Дандзі, казаў: «Расія зведзена бальшавікамі да жывёльнага стану, да варварства. Бальшавікі падтрымліваюць сябе крывавымі забойствамі … Цывілізацыя цалкам знішчаная на гіганцкіх тэрыторыях, а бальшавікі паводзяць сябе як крыважэрныя бабуіны сярод руін гарадоў і трупаў сваіх ахвяр». == Антысавецкая прапаганда напярэдадні і ў перыяд Другой сусветнай вайны == === Антысавецкая прапаганда ў Англіі і Францыі === Усплёск антысавецкай прапаганды ў Англіі і Францыі адбыўся пасля правалу перамоў 1930-х гадоў аб стварэнні ў Еўропе сістэмы калектыўнай бяспекі з удзелам гэтых краін і СССР і наступнага збліжэння СССР і нацысцкай Германіі. Падобныя матэрыялы публікавалі у тым ліку левыя і камуністычныя выданні Англіі і Францыі, з-за чаго асобныя іх тыражы ў СССР былі канфіскаваныя і знішчаныя. Так, 29 лістапада 1939 англійская камуністычная газета «Дэйлі Уокер» пісала: ''«Варта звярнуць асаблівую ўвагу на адзін з выпадаў містара Віларда супраць савецкай знешняй палітыкі, якая стала такой жа амаральнай, такой жа забойнай, такой жа антысацыяльнай, як і знешняя палітыка гітлераўскай Германіі»<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/libr_min/02_b/ol/otov.htm |title=Антисоветская агитация и пропаганда в зарубежной печати накануне Великой Отечественной войны (рос.) |access-date=14 чэрвеня 2016 |archive-date=22 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122224008/http://krotov.info/libr_min/02_b/ol/otov.htm |url-status=dead }}</ref>'' У той жа час газета «Парыжскі Матэн» пісала: ''«Германскі народ і савецкая рэвалюцыя ідуць поплеч»'' Антысавецкая прапаганда ў Англіі і Францыі падтрымлівалася ў значнай ступені ўрадамі гэтых краін. === Польская антысавецкая прапаганда === Усплёск польскай антысавецкай прапаганды напярэдадні і ў перыяд Другой сусветнай вайны быў абумоўлены, перш за ўсё, нападам СССР разам з гітлераўскай Германіяй. Нягледзячы на акупацыю Польшчы гэтая прапаганда вялася асобнымі журналістамі і каталіцкай царквой. === Фінская антысавецкая прапаганда === Усплёск фінскай антысавецкай прапаганды быў выкліканы [[Савецка-фінская вайна|нападам]] СССР на Фінляндыю пачынаючы з лістапада 1939 года. Гэтая прапаганда была накіравана на асвятленне агрэсіўных планаў СССР і на заахвочванне здачы ў палон савецкіх салдат<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=sWT3io4IuxM Тайны Финской войны (рос.)]</ref>. === Нямецкая антысавецкая прапаганда === У [[Германія|Германіі]] антысавецкая прапаганда праводзілася сродкамі плаката, улётак, радыё і кіно з акцэнтам на «вызваленчай місіі» нямецкай арміі і злачынствах бальшавіцкай улады ў СССР. Так, кіно і фота дакументы пра [[Катынскі расстрэл]], знятыя нямецкімі акупацыйнымі ўладамі, у СССР разглядаліся як антысавецкая прапаганда. На тэрыторыі Германіі таксама знаходзіліся радыёстанцыі, якія вялі радыётрансляцыі на СССР. Ідэалагічнае і арганізацыйнае забеспячэнне прапаганды ў Германіі выконвала [[Міністэрства прапаганды (Трэці Рэйх)|міністэрства прапаганды]]. == Антысавецкая прапаганда ў перыяд Халоднай вайны == У перыяд [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] антысавецкая прапаганда была накіравана, у асноўным, на асвятленні недахопаў савецкага грамадства ў параўнанні з грамадствамі развітых дэмакратый. Асноўнымі сродкамі вядзення антысавецкай прапаганды былі радыё («Голас Амерыкі», «BBC», [[Радыё «Свабодная Еўропа»|«Свабодная Еўропа»]], «Радыё Ватыкана» і да т.п.) і кіно («Пілот рэактыўнага самалёта», «Чырвоная спякота» і іншыя). Пад крымінальныя артыкулы аб антысавецкай прапагандзе ў гэты час таксама падпадалі літаратурныя творы [[Уладзімір Мікалаевіч Вайновіч|Уладзіміра Вайновіча]], [[Віктар Сувораў|Віктара Суворава]] і інш. == Антысавецкая прапаганда ў сучаснай Расіі == Не варта забываць, што менавіта Расія аднагалосна лічыцца правапераемніцай СССР. Яе геапалітычныя інтарэсы і ўнутраная палітыка ў цэлым захоўваюць накіраванасць на тыя ж вектары, што і ў часы СССР. Паколькі люстрацыя ў Расіі па вялікім рахунку не праведзена, відавочна, што эліты асцерагаюцца ісці супраць меркавання большасці, якая да гэтага часу лічыць само слова «антысавецкі» чымсьці негатыўным. Такім чынам, грамадства тут яшчэ не гатова да люстрацыі. Вось чаму інфармацыйныя матэрыялы, якія дэманструюць погляд на антыгуманныя па сутнасці савецкія рэаліі як на нешта перакручанае і чужое агульнаеўрапейскаму шляху развіцця цывілізацыі, грамадствам Расіі разглядаюцца як антысавецкія. Паколькі ў сучаснай Расіі значная частка грамадства (і, у першую чаргу, творчая інтэлігенцыя) не сумняецца ў неабходнасці асуджэння савецкага ладу, у краіне не могуць часам не з’яўляцца творы, накіраваныя на выкрыванне заплямленага крывёю савецкага рэжыму, напрыклад, кінафільмы «Жыла-была адна баба», «4 дні ў маі», «Служу Савецкаму Саюзу» і іншыя. == Гл. таксама == * [[Прапаганда]] * [[58-ы артыкул]] {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прапаганда]] lyrzzy5gmwjvoud8jz4t9kw872m49pr 0 335310 5175108 4409894 2026-08-04T03:12:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175108 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} {{Цёзкі2|Янкоўскі}} {{Цёзкі|Антон Янкоўскі}} '''Анто́н Рафа́лавіч Янко́ўскі''' ({{ДН|26|11|1901}}, в. [[Адамчукі]] [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскага павета]] — {{ДС|8|12|1982}}) — беларускі [[народны спявак]], [[збіральнік фальклору|збіральнік беларускага фальклору]], [[краязнавец]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларускія настаўніцкія курсы (Вільня)|беларускія настаўніцкія курсы]] ў [[Вільня|Вільні]] (1921). Працаваў аграномам у Вільні. Удзельнічаў у рабоце [[БСРГ]]. Песенны рэпертуар А. Янкоўскі пераняў пераважна ад маці, у ім пераважалі творы каляндарных жанраў, [[вясельныя песні|вясельныя]], лірычныя, [[жартоўныя песні]]. Працуючы аграномам, запісваў [[беларускія народныя песні|народныя песні]], [[беларускія народныя паданні|паданні]], [[беларускія народныя легенды|легенды]], [[беларускія народныя прыказкі|прыказкі]]. Частку збораў апублікаваў у [[1930-я]] у заходнебеларускім часопісе [[Шлях моладзі (1929)|«Шлях моладзі»]]. Фальклорныя запісы А. Янкоўскага выкарыстаны пры выданні акадэмічнага збору «Беларуская народная творчасць» («Жніўныя песні», 1974; «Балады», 1977, 1978; «Восеньскія і талочныя песні», 1981; і інш.). {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць Надвіленскай зямлі // ''А. Ліс''. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=19578 Песня — у спадчыну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150627000816/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=19578 |date=27 чэрвеня 2015 }}. — Мн., 1989. * БЭ у 18 т. — Т.18, кн.1. {{DEFAULTSORT:Янкоўскі Антон Рафалавіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віленскім павеце (Расійская імперыя)]] pxnh0ohvs5remm8xx8wrd13q2gglzbe 0 346661 5175164 5006868 2026-08-04T06:25:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175164 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Армянская чыгунка |поўная назва = |выява = |гады = 1992 |краіна = {{Сцягафікацыя|Арменія}} |горад = [[Ерэван]] |статус = працуе |падначаленне = [[Паўднёва-Каўказская чыгунка|ЗАТ «Паўднёва-Каўказская чыгунка»]] |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = |сайт = http://www.ukzhd.am/ru.html }} '''Армя́нская чыгу́нка''' ({{lang-hy|Հայկական երկաթուղի}}) — сістэма чыгунак, якая ахоплівае 9 з 10 марзаў [[Арменія|Арменіі]], знаходзіцца пад кіраваннем [[Паўднёва-Каўказская чыгунка|ЗАТ «Паўднёва-Каўказская чыгунка»]] ({{lang-hy|Հարավկովկասյան Երկաթուղի}}) — адмыслова створаным у [[Арменія|Арменіі]] 100%-м даччыным таварыствам ААТ «РЖД». Пагранічныя пераходы з [[Турцыя]]й і [[Азербайджан]]ам закрытыя (з Турцыяй — заблакаваны, з Азербайджанам — разабраны). Чыгуначны рух ажыццяўляецца праз тэрыторыю [[Грузія|Грузіі]] і [[паром]]ам праз [[Чорнае мора]]. У марзе [[Марз Гегаркунік|Гегаркунік]] прыгарадны рух ажыццяўляецца толькі ў летні час, цягнікі далёкага руху курсіруюць толькі праз [[Арарацкая вобласць|Арарацкую]], [[Армавірская вобласць|Армавірскую]], [[Арагацотнская вобласць|Арагацотнскую]], [[Шыракская вобласць|Шыракскую]], [[Ларыйская вобласць|Ларыйскую]] і [[Тавушская вобласць|Тавушскую]] вобласці. Пасля рэалізацыі будавання чыгункі [[Арменія]]—[[Іран]] сталы пасажырскі чыгуначны рух з'явіцца ва ўсіх 10 марзах. == Гісторыя стварэння == Да [[1991]] года [[чыгуначны транспарт у Арменіі|чыгункай Арменіі]] кіравала [[Закаўказская чыгунка|Закаўказская]] і [[Азербайджанская чыгунка|Азербайджанская]] чыгункі. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] ЗКЧ падзялілася на [[Абхазская чыгунка|Абхазскую]], Армянскую і [[Грузінская чыгунка|Грузінскую]] чыгункі, пляцоўка ад азербайджана-грузінскай мяжы да станцыі [[Станцыя Беюк-Касік|«Беюк-Касік»]] была перададзена [[Азербайджанская чыгунка|Азербайджанскай чыгунцы]]. Да Армянскай чыгункі адышлі лініі, размешчаныя на тэрыторыі Арменіі, лінія, якую абслугоўвала [[Азербайджанская чыгунка]] да Армянскай чыгункі не пераходзіла, бо была закрыта і фактычна разабрана ў лістападзе 1989 года. == Сённяшняя сітуацыя == === Перадача ў канцэсію === [[13 лютага]] [[2008]] года ў г. [[Ерэван]]е быў падпісаны Канцэсійны дагавор пра перадачу дзяржаўнага ЗАТ «Армянская чыгунка» ў кіраванне ЗАТ «[[Паўднёва-Каўказская чыгунка]]», якое з'яўляецца 100%-й даччынай кампаніяй ААТ «[[Расійскія чыгункі]]». Місіяй ЗАТ «[[Паўднёва-Каўказская чыгунка]]» з'яўляецца развіццё агульнанацыянальнай транспартнай кампаніі, што дынамічна развівае эфектыўнасць і якасць паслуг праз вызначаныя стратэгічныя мэты. Сярод іх Кампанія вылучае: * — падвышэнне доўгатэрміновай эфектыўнасці і фінансавай устойлівасці; * — падвышэнне якасці паслуг; * — павелічэнне магутнасці транспартнай вытворчасці на тэрыторыі [[Арменія|РА]]; * — інтэграцыя ў еўрапейска-азіяцкую транспартна-лагістычную сістэму. Дзейнасць ЗАТ «ПКЧ» скіравана на поўнае задавальненне платаздольнага попыту на транспартныя паслугі; развіццё маршрутаў у сацыяльна значных кірунках; развіццё транзітных перавозак; паляпшэнне стану інфраструктуры і сістэмы тэхнічнага абслугоўвання; рамонт будынкаў, збудаванняў і рухомага састава; рэалізацыя плана аднаўлення і праграмы мадэрнізацыі; падвышэнне роўня бяспекі руху на чыгунцы і паскарэнне прац па знішчэнні магчымых аварый; укараненне новых сістэм кіравання; фармаванне гнуткай тарыфнай палітыкі і палітыкі павелічэння прыбытковай базы. У кампаніі працуе 4200 чалавек<ref name="eav.ru">[http://www.eav.ru/publ1.php?publid=2009-04a09 ЗАО «Южно-Кавказская железная дорога»: общенациональная транспортная компания Армении]</ref>. === Дзейнасць === ==== Пасажырскія цягнікі далёкага руху ==== Пасажырскія міжнародныя перавозкі ажыццяўляюць два цягнікі: [[Ерэван, станцыя|Ерэван]] — [[Тбілісі-Пасажырская|Тбілісі]] і летні цягнік [[Ерэван, станцыя|Ерэван]] — [[Махінджауры, станцыя|Батумі]]. * Хуткі цягнік «Арменія» № 372/371 [[Ерэван, станцыя|Ерэван]] — [[Тбілісі, станцыя|Тбілісі]] курсіруе цэлы год праз дзень, адпраўленнем з [[Ерэван]]а ў 19:40 па няцотных ліках і прыбыццём у [[Тбілісі]] у 9:40. З Тбілісі цягнік адпраўляецца ў 15:40 і прыбывае ў Ерэван у 7:20 па цотных чыслах. Цягнік складаецца з дзвюх [[спальны вагон|спальных вагонаў]], аднаго [[купэйны вагон|купэйнага вагона]], аднаго [[плацкартавы вагон|плацкартавага вагона]], аднаго [[агульны вагон|агульнага вагона]], аднаго [[вагон-рэстаран|вагона-рэстарана]] і аднаго [[паштовы вагон|паштовага вагона]]<ref>[http://www.rol.ru/news/misc/newssng/06/05/30_096.htm С июня будет задействовано железнодорожное сообщение Ереван-Тбилиси-Батуми]</ref><ref>[http://ebaskakov.narod.ru/armenia/day2.htm Отчет о поездке в Армению (май 2005)]</ref>. * Хуткі цягнік № 202/201 [[Ерэван, станцыя|Ерэван]] — [[Махінджауры, станцыя|Батумі]] курсіруе ў летні час (з [[чэрвень|чэрвеня]] па [[верасень]]), адпраўленнем і прыбыццём у Ерэван па няцотных. Адпраўленне з [[Ерэван]]а ў 22:30, а прыбыццё ў [[Батумі]] у 16:56. Цягнік складаецца з дзвюх [[спальны вагон|спальных вагонаў]], шасці — [[купэйны вагон|купэйных]] і 4 [[плацкартавы вагон|плацкартавых]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ukzhd.am/batumi.html |title=Скорый поезд Ереван—Батуми—Ереван |access-date=22 верасня 2016 |archive-date=8 верасня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908014602/http://ukzhd.am/batumi.html |url-status=dead }}</ref><ref name="panorama.am">{{Cite web |url=http://www.panorama.am/ru/economy/2009/06/04/batumi/ |title=С 10 июля начнет курсировать пассажирский поезд Ереван-Батуми |access-date=22 верасня 2016 |archive-date=4 ліпеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704124010/http://www.panorama.am/ru/economy/2009/06/04/batumi |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.turizm.ru/armenia/12097/other.html Регулярный поезд в направлении Ереван — Батуми будет курсировать с 10-го июля по 15 сентября]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.youtube.com/watch?v=2bKakQ6sq1s&eurl=http%3A%2F%2Fhayinfo.ru%2Fru%2Fvideo%2F58305.html&feature=player_embedded Выставка ЮКЖД в Ереване (видео)] * [http://press.rzd.ru/wps/portal/press?STRUCTURE_ID=654&selectedDate=16-01-2008&layer_id=3330&id=63664 ОАО «РЖД» победило в тендере на концессионное управление Армянской железной дорогой (АЖД), rzd.ru, 16.01.2008]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.interfax.ru/politics/news.asp?id=30736 Несколько километров железной дороги могут принципиально изменить регион -президент Армении, interfax.ru] * [http://www.ng.ru/cis/2007-01-19/1_izolation.html Путь из изоляции] * [http://infojd.ru/30/ot-am.html Железнодорожный транспорт в Армении]{{Недаступная спасылка}} на [http://infojd.ru/ «Сайте о железной дороге»]{{Недаступная спасылка}} Сергея Болашенко [[Катэгорыя:Транспарт у Арменіі]] 9ii7oo26ibato1363gfeuzhd0mdq9vr 0 350297 5175090 5158686 2026-08-04T01:11:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175090 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Корзун}} {{Ваенны дзеяч |імя = Андрэй Рыгоравіч Корзун |дата нараджэння = 12.12.1911 |месца нараджэння = вёска {{нп3|Дуброва, Нараўлянскі раён|Дуброва|ru|Дуброва (Наровлянский район)}}, {{МН|Нараўлянскі раён|у Нараўлянскім раёне}}, [[Гомельская вобласць]] |дата смерці = 05.11.1943 |месца смерці = {{МС|Ленінград}} |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1941]]—[[1943]] |званне = [[Чырвонаармеец]] |род войскаў = [[артылерыя]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} [[Файл:South Memorial Korzun.jpg|thumb|Магіла Андрэя Корзуна.|219x219пкс]] '''Андрэй Рыгоравіч Корзун''' (12 студзеня ([[25 снежня]]) [[1911]], вёска Дуброва [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] — [[5 лістапада]] [[1943]], [[Ленінград]]) — савецкі артылерыст, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1944]], пасмяротна). == Біяграфія == Андрэй Рыгоравіч Корзун нарадзіўся 12 снежня 1911 года ў вёсцы Дуброва у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] у сялянскай сям’і. Беларус. Прызваны ў армію ў 1941 годзе. У 1943 годзе служыў у 12-м гвардзейскім артылерыйскім палку 3-га контрбатарэйнага артылерыйскага корпуса [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага фронту]]. Гармата Корзуна неаднаразова застаўляла змоўкнуць нямецкія батарэі. [[5 лістапада]] [[1943]] года вораг абрынуў на савецкую батарэю шквал агню. Корзун, які дзяжурыў каля гарматы, быў цяжка паранены, але заўважыў, што асколкамі былі падпаленыя парахавыя зарады, каля якіх знаходзіліся і снарады. Дапаўзці да агню наводчык змог, але зняць з сябе шынель, каб патушыць полымя, сілы ужо не было. Тады ён лёг на полымя сам. Выбуху ўдалося пазбегнуць, але сам Корзун загінуў. 21 студзеня 1944 года яму пасмяротна было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза<ref>[https://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_012.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 21 февраля 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 29 февраля (№ 12 (272)). — С. 2</ref>. Імем А. Корзуна названая адна з вуліц Кіраўскага раёна [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]]. Пахаваны А. Г. Корзун на {{нп3|Паўднёвыя воінскія могілкі, Санкт-Пецярбург|Паўднёвых воінскіх могілках у Пецярбургу|ru|Южное воинское кладбище (Санкт-Петербург)}}<ref>[http://www.funeralassociation.ru/ru/cementry/yuzhnoevoinskoe/historyyuzhvoinskoe/ З гісторыі Паўднёвых воінскіх могілак.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Памяць аб А. Г. Корзуне == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|міні|143x143px|[[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]].|злева]] * Вуліца ў [[Нароўля|Нароўлі]]. * {{нп3|Вуліца Салдата Корзуна||ru|Улица Солдата Корзуна}} у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. * Памятная дошка на школе ў вёсцы Дуброва. * Памятная дошка ў Лясным парку Санкт-Пецярбурга. * Імем А. Г. Корзуна названая школа, у якой ён вучыўся. * Імя на [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет|access-date=26 чэрвеня 2026|archive-date=5 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251205064848/https://narovlya.gov.by/ru/alleya|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||419}} == Спасылкі == * {{Warheroes|id=12344}} * [http://blokada.otrok.ru/boigr.php?&n=load Біяграфічныя весткі]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Корзун Андрэй Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] 714r2fki237u3703apwotjkn4ea5rzr 0 358976 5175166 4005872 2026-08-04T06:29:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175166 wikitext text/x-wiki {{Гісторыя Арменіі|movement}} '''Фідаи''', '''федаі''', '''фідаіны''' ({{lang-hy|Ֆեդայի}}; {{lang-hy-western|Ֆէտայի}}, ад {{lang-ar|فدائيون}} — ''ахвярнікі''<ref>[http://www.theisraelproject.org/site/apps/nl/content2.asp?c=hsJPK0PIJpH&b=886017&ct=1181593 Middle East Glossary — The Israel Project: FEDAYEE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120427125233/http://www.theisraelproject.org/site/apps/nl/content2.asp?c=hsJPK0PIJpH&b=886017&ct=1181593 |date=27 красавіка 2012 }}</ref><ref name=Rea>{{cite book|title=''The Arab-Israeli Conflict''|author=Tony Rea and John Wright|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1993|page=43|isbn=019917170X}}</ref>) — [[армяне|армянскія]] паўстанцкія атрады, што супрацьстаялі ўрадавым войскам [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], звычайна ў населеных армянамі мясцовасцях Асманскай імперыі, дзеялі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ стст. З'яўляліся адмысловай праявай нацыянальна-вызвольнай барацьбы, па сваім характары і мэтах адпавядалі [[Гайдукі, партызаны|гайдукскай]] барацьбе [[Балканскі паўвостраў|балканскіх]] народаў. У другой палове 1880-х гг. гэты рух у [[Хнус]]е і [[Карын]]е ўзначальваў Акоп Саркаваг, у [[Тарон]]е і [[Сасун]]е — Mаргар Варжапет. У канцы 80-х і пачатку 90-х гг. ХЕХ у. у [[Ерзнка]] і [[Себастыя|Себастыі]] дзеялі групы Аванеса Мінасяна. Тароса Царукяна (Чэла) — у [[Вардо]], у [[Алепа]] — Мірыджана. Групы фідаі часта папаўняліся армянскай моладдзю, якая перабіралася ў [[Заходняя Арменія|Заходнюю Арменію]] з [[расійская імперыя|расійскай]] Усходняй Арменіі. У 1890-х гг. сфармаваліся групы Бітлісцы Мушега, Ахбюр Сераба, Андраніка, Спаганац Макара. Вядомы фідаі Грайр імкнуўся ператварыць разрозненыя дзеянні фідаі ў шырокі народны рух, ва ўсеагульнае паўстанне супраць турэцкай улады. Шэраг фідаі выступаў за стварэнне саюзу з працаўнікамі іншых нетурэцкіх народаў Асманскай імперыі. Армянскія нацыянальныя [[Палітычная партыя|партыі]] імкнуліся ўзяць іх пад свой кантроль. Пасля [[Младатурэцкая рэвалюцыя|младатурэцкага перавароту]] 1908 армянскім паўстанцам была падаравана амністыя. Напачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] 1914—18 многія з іх уступілі ў атрады добраахвотнікаў у шэрагах расійскай арміі, а ў час [[Генацыд армян|генацыду армян]] у Турцыі ўзялі ўдзел у самаабароне армян. У армянскай культуры фідаіны пададзены ў вобразе герояў. Вершы, прысвечаныя ім, стварылі Д. Варужан, [[Аванес Тадэвосавіч Туманян|А. Туманян]], [[Аветык Ісаакян|А. Ісаакян]] і іншыя паэты; у кнізе Х. Даштенца «Кліч аратых» створаны выявы шэрага вядомых фідаі, ім прысвечаны карціны многіх армянскіх мастакоў. У час [[Карабахская вайна|Карабахскай вайны]] [[1992]]—[[1994]] гг. удзельнікі армянскіх фармаванняў таксама зваліся фідаінамі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.fedayi.ru/ Fedayi.ru] * [http://www.genocide.ru/enc/fidayi.htm Genocide.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171123112830/http://www.genocide.ru/enc/fidayi.htm |date=23 лістапада 2017 }} {{Генацыд армян}} jtjv27f0h644ul1fgx8n3epkz9msoli 0 359318 5175169 4676582 2026-08-04T06:49:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5175169 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} '''Пётр Но́нхарт''' (Nonhardt, Nonhaart, Nonharteken; ? — 1633) — віленскі [[архітэктар]] і [[будаўнік]]. Паходзіў з [[Галандыя (гістарычная вобласць)|Галандыі]]. З 1611 года загадваў каралеўскімі збудаваннямі ў [[Вільня|Вільні]], начальнік каралеўскіх фартыфікацый y [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref name=":0">{{крыніцы/БЭ|11|Нонхарт Пётр}}</ref>. Ажаніўшыся з пратэстанткай Падбярэзскай, займеў пасады віленскага гараднічага і будаўнічага. Як высокакваліфікаваны прафесіянал, быў адпаведна ацанёны і атрымаў [[Гайцюнішкі]]. Верагодна, што адзіная дачка Пятра, Сузана, выйшла замуж за [[Юрый Храптовіч|Юрыя Храптовіча]] (1586—1650), ваяводу навагародскага, і перадала яму ў пасаг Гайцюнішкі<ref name=":0" />. Пабудаваў палац y Вільні (пасля 1610 года), [[дом-крэпасць Нонхартаў]] у [[Гайцюнішкі|Гайцюнішках]]<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|11|Нонхарт Пётр}} * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Нонхарт Пётр}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нонхарт Пётр}} [[Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Нонхарты|Пётр]] [[Катэгорыя:Архітэктары XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гараднічыя віленскія]] dwvf33n0t1affe5prvcu2fah3rly0y6 0 359611 5175309 4760677 2026-08-04T10:32:26Z Autumndancer 168015 5175309 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дарыда}} {{Малая планета | name = (48) Дарыда | image = | caption = | dis-ref = | discoverer = [[Герман Маер Саламон Гольдшміт|Г. Гольдшміт]] | discovery_site = [[Парыж]] | discovery_date = [[19 верасня]] [[1857]] | designations = 1948 FE | named_after = [[Дарыда, акіяніда|Дарыда]] | category = Галоўны пояс <!-- Орбитальные характеристики --> | orb-ref = | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,0752416 | semimajor = 3,1137924 | inclination = 6,55255 | asc_node = 183,73304 | arg_peri = 255,07634 | mean_anomaly = 320,31853 <!-- Физические характеристики --> | par-ref = <ref>[http://www.psi.edu/pds/resource/albedo.html Asteroid Data Sets]{{ref-en}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab | title=Asteroid Data Archive | publisher=Planetary Science Institute | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab | archivedate=23 чэрвеня 2006 | accessdate=2008-11-03 | url-status=dead }}</ref> | dimensions = 221,80 км ([[IRAS]])<br />278 × 142 км<ref name=RASNZ>{{cite web |title = Occultation of HIP 29126 by (48) Doris - 2001 November 28 |publisher = Royal Astronomical Society of New Zealand |url = http://occsec.wellington.net.nz/planet/2001/plnres01.htm#Doris |accessdate = 2008-11-30 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68CZvqe2h?url=http://occsec.wellington.net.nz/planet/2001/plnres01.htm#Doris |archivedate = 5 чэрвеня 2012 |url-status = dead }}</ref> | mass = 1,7{{e|19}} [[кілаграм|кг]]<ref name=Michalak2001>{{cite journal | last=Michalak | first=G. | title=Determination of asteroid masses | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=374 | pages=703–711 | year=2001 | doi=10.1051/0004-6361:20010731 | url=http://www.aanda.org/index.php?option=article&access=standard&Itemid=129&url=/articles/aa/abs/2001/29/aa10228/aa10228.html | accessdate=2008-11-10 | bibcode=2001A&A...374..703M}}</ref><ref name=Dorismass>(Mass estimate of Doris 0,09 / Mass of Ceres 4,75) * [[Цэрэра (карлікавая планета)|Маса Цэрэры]] 9.43E+20 = 1.786E+19</ref> | density = 2,1 ... 3,1 [[Грам|г]]/[[Кубічны метр|см³]] | gravity = 0,0620 | escape_velocity = 0,1173 | rotation = 11,89 | spectral_class = C | scomment = (Ch) | abs_mag = 6,9 | albedo = 0,0624 | temperature = 158 }} '''(48) Дарыда''' ({{lang-la|Doris}}) — цёмны [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], які прыналежыць да цёмнага [[Спектравыя класы астэроідаў|спектраваму]] [[Астэроід класа C|класу C]]. Ён быў адкрыты [[19 верасня]] [[1857]] года нямецкім [[астраном]]ам [[Герман Маер Саламон Гольдшміт|Германам Гольдшмітам]] з дапамогай 4-х цалевага тэлескопа, размешчанага на шостым паверсе яго кватэры ў [[Лацінскі квартал|Лацінскім квартале]] [[Парыж]]а і названы ў гонар німфы [[Дарыда, акіяніда|Дарыды]], дачкі [[тытаны|тытана]] [[Акіян (тытан)|Акіяна]] і [[Тэфіда|Тэфіды]] згодна [[старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскай міфалогіі]]<ref>{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|19}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|48}} * {{IAU|48}} {{MinorPlanets Navigator|(47) Аглая|(49) Палес}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1857 годзе]] [[Катэгорыя:Назвы астэроідаў са старажытнагрэчаскай міфалогіі]] 30d165regb4ht1jj0ks2hjw58mdmbam 0 359643 5175317 5053521 2026-08-04T10:44:54Z Autumndancer 168015 5175317 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ангеліна}} {{Малая планета <!-- Основной блок --> | name = (64) Ангеліна | discoverer = [[Эрнст Вільгельм Леберэхт Тэмпель|Эрнст Тэмпель]] | discovery_site = [[Марсельская абсерваторыя|Марсель]] | discovery_date = [[4 сакавіка]] [[1861]] | designations = 1930 QY | named_after = | category = Галоўны пояс <!-- Орбитальные характеристики --> | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,1264439 | semimajor = 2,6808076 | inclination = 1,31000 | asc_node = 309,17128 | arg_peri = 179,29989 | mean_anomaly = 174,54881 <!-- Физические характеристики --> | par-ref = | dimensions = 48 x 53 км<ref name="IOTA2004">{{cite web |date = 2004 July 2–3 |title = IOTA Meeting, Apple Valley, Calif. |publisher = IOTA |author = David Dunham |url = http://iota.jhuapl.edu/iotam709.htm |accessdate = 2007-02-21 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080724100140/http://iota.jhuapl.edu/iotam709.htm |archivedate = 24 ліпеня 2008 |url-status = dead }}</ref><br>52 ± 10 км<ref name=Ďurech2011>{{cite journal | last=Ďurech | first=Josef | last2=Kaasalainen | first2=Mikko | last3=Herald | first3=David | last4=Dunham | first4=David | last5=Timerson | first5=Brad | last6=Hanuš | first6=Josef | last7=Frappa | first7=Eric | last8=Talbot | first8=John | last9=Hayamizu | first9=Tsutomu | last10=Warner | first10=Brian D. | last11=Pilcher | first11=Frederick | last12=Galád | first12=Adrián | title=Combining asteroid models derived by lightcurve inversion with asteroidal occultation silhouettes | journal=Icarus | volume=214 | issue=2 | pages=652–670 | year=2011 | url=http://astro.troja.mff.cuni.cz/projects/asteroids3D/download/durech_et_al_2011_occ_paper.pdf | doi=10.1016/j.icarus.2011.03.016 | arxiv=1104.4227 | bibcode=2011Icar..214..652D | accessdate=6 лютага 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303214312/http://astro.troja.mff.cuni.cz/projects/asteroids3D/download/durech_et_al_2011_occ_paper.pdf | archivedate=3 сакавіка 2016 | url-status=dead }}</ref><br>60 x 53 x 45 км<ref name=Shepard2011>{{cite journal | last=Shepard | first=Michael K. |author2=Harris, Alan W.|author3=Taylor, Patrick A.|author4=Clark, Beth Ellen|author5=Ockert-Bell, Maureen|author6=Nolan, Michael C.|author7=Howell, Ellen S.|author8=Magri, Christopher|author9=Giorgini, Jon D.|author10= Benner, Lance A. M. | title=Radar observations of Asteroids 64 Angelina and 69 Hesperia | journal=Icarus | volume=215 | issue=2 | pages=547–551 | year=2011 | url=http://echo.jpl.nasa.gov/asteroids/MBAs/shepard.etal.2011.angelina+hesperia.pdf | doi=10.1016/j.icarus.2011.07.027 | bibcode=2011Icar..215..547S}}</ref> | mass = 1,5{{e|17}} [[кілаграм|кг]]<ref name=estimate>Using a spherical radius of 26 km; [[аб'ём]] * density of 2 g/cm³ yields a mass (m=d*v) of 1.472E+17 kg</ref> | density = 2,000 | gravity = | escape_velocity = | rotation = 8,752 | spectral_class = E | scomment = (Xe) | abs_mag = 7,67 | albedo = 0,280<ref name=Morrison1976>{{cite journal | last=Morrison | first=D. |author2=Chapman, C. R. | title=Radiometric diameters for an additional 22 asteroids | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1976-03-15_204_3/page/934 | journal=Astrophysical Journal | volume=204 | pages=934–939 | year=1976 | doi=10.1086/154242 | bibcode=1976ApJ...204..934M}}</ref> | temperature = 170 }} '''(64) Ангеліна''' ({{lang-de|Angelina}}) — астэроід [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], прыналежны да яркага [[Спектравыя класы астэроідаў|спектравага]] [[Астэроід класа E|класа E]]. Ён быў адкрыты [[4 сакавіка]] [[1861]] года нямецкім [[астраном]]ам [[Эрнст Вільгельм Леберэхт Тэмпель|Эрнстам Тэмпелем]] у [[Марсельская абсерваторыя|Марсельскай абсерваторыі]] (гэта быў першы з пяці адкрытых ім астэроідаў) і названы ў гонар Ангеліны, абсерваторыі барона [[Франц Ксавер фон Цах|Франца Ксавера фон Цаха]], якая знаходзілася каля [[Марсель|Марселя]]. Падобны выбар падпаў пад рэзкую крытыку з боку нямецкіх і брытанскіх астраномаў, у прыватнасці, [[Джон Гершэль|Джона Гершэля]] і [[Джордж Бідэль Эйры|Джорджа Эйры]], бо для наймення астэроідаў традыцыйна выкарыстоўваліся імёны [[Міфалогія|міфалагічных]] персанажаў. Тым не менш, астэроіду ўсё ж была прысвоена назва, прапанаваная Цахам<ref>{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|21}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|64}} * {{IAU|64}} * [http://iota.jhuapl.edu/mp064703.gif 2004 Angelina occultation] (cross-sectional profile of 48x53 km) * {{ВТ-ЭСБЕ|Ангелина}} * [http://encyclopedia.astrologer.ru/cgi-bin/index?A/angelina.html НАЭ:Ангелина]{{ref-ru}} * [http://adsabs.harvard.edu/full/1991LPI....22.1515W Lionel Wilson and Klaus Keil — Explosive Eruptions on Asteroids: The Missing Basalts on the Aubrite Parent Body] Abstracts of the Lunar and Planetary Science Conference, volume 22, page 1515, (1991) {{MinorPlanets Navigator|(63) Аўсонія|(65) Кібела}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1861 годзе]] 6m5eab4ncc4rkv8ixbi41pn6med94eo 0 359644 5175313 5081134 2026-08-04T10:38:08Z Autumndancer 168015 5175313 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кібела (значэнні)}} {{Малая планета <!-- Основной блок --> | name = (65) Кібела | image = [[Файл:65Cyb-LB3-apmag.jpg|240px]] | caption = Астэроід Кібела на фоне зорак | discoverer = [[Эрнст Вільгельм Леберэхт Тэмпель|Эрнст Тэмпель]] | discovery_site = [[Марсельская абсерваторыя|Марсель]] | discovery_date = [[8 сакавіка]] [[1861]] | designations = 1949 YQ | named_after = [[Кібела]] | category = [[Пояс астэроідаў|Галоўны пояс]] <br /> {{nobr|([[Сямейства Кібелы]])}} <!-- Орбитальные характеристики --> | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,1098151 | semimajor = 3,4255502 | inclination = 3,56290 | asc_node = 155,65186 | arg_peri = 102,67635 | mean_anomaly = 217,12214 <!-- Физические характеристики --> | par-ref = <ref>[http://www.psi.edu/pds/resource/albedo.html Asteroid Data Sets]{{ref-en}}</ref> | dimensions = 237,26 км ([[IRAS]])<br />302 × 290 × 232 км<ref name=Muller2004>{{cite journal | last1=Müller | first1=T. G | last2=Blommaert |first2=J. A. D. L. | title=65 Cybele in the thermal infrared: Multiple observations and thermophysical analysis | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=418 | pages=347–356 | year=2004 | doi=10.1051/0004-6361:20040025 | bibcode=2004A&A...418..347M | arxiv = astro-ph/0401458}}</ref> | mass = 1,78{{e|19}} [[кілаграм|кг]] | density = 1,70 ±0,52<ref>{{Citation | first1 = B. | last1 = Carry | title = Density of asteroids | work = Planetary and Space Science | volume = 73 | page = 98-118 |date=December 2012 | doi = 10.1016/j.pss.2012.03.009 | bibcode = 2012P&SS...73...98C | arxiv = 1203.4336}}</ref><br />2,550 ± 0,220 | gravity = 0,0663 | escape_velocity = 0,1255 | rotation = 6,082 | spectral_class = P | scomment = (Xc) | mag = 10,67 — 13,64^m | abs_mag = 6,62 | albedo = 0,0706 | temperature = 150 }} '''(65) Кібела''' ({{lang-la|Cybele}}) — астэроід вонкавай часткі [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], які належыць да [[Спектравыя класы астэроідаў|спектравага]] [[Астэроід класа P|класа P]] і ўзначальвае аднайменную групу астэроідаў — [[сямейства Кібелы]]<ref name=tanton>{{Cite book | url = http://books.google.com/books?id=K-0xBsMsursC&pg=PA96&dq=Cybele+asteroid&hl=en&ei=IkjITJ-vI8KB8gbelP3mDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&q=Cybele%20asteroid&f=false | title = Asteroids, Meteorites, and Comets | author = Linda T. Elkins-Tanton | year = 2010 | pages = 96 | lang = en | accessdate = 30 красавіка 2012}}</ref>. Ён быў адкрыты [[8 сакавіка]] [[1861]] года нямецкім [[астраном]]ам [[Эрнст Вільгельм Леберэхт Тэмпель|Эрнстам Тэмпелем]] у [[Марсельская абсерваторыя|Марсельскай абсерваторыі]] і названы ў гонар [[Старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскай багіні]] [[Кібела|Кібелы]]<ref name="MinorNames">{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|21}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|65}} * {{IAU|65}} {{MinorPlanets Navigator|(64) Ангеліна|(66) Мая}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1861 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды Галоўнага пояса]] [[Катэгорыя:Назвы астэроідаў са старажытнагрэчаскай міфалогіі]] 2gj847rtowjyonuuxvlyyd1qozp2lpm 0 359694 5175339 3306441 2026-08-04T11:08:12Z Autumndancer 168015 5175339 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Касандра (значэнні)}} {{Малая планета <!-- Основной блок --> | name = (114) Касандра | discoverer = [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс|К. Г. Ф. Петэрс]] | discovery_site = [[Абсерваторыя Літчфілд|Клінтан]] | discovery_date = [[23 ліпеня]] [[1871]] | designations = | named_after = [[Касандра]] | category = Галоўнае кальцо <!-- Орбитальные характеристики --> | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,1371060 | semimajor = 2,6758675 | inclination = 4,93663 | asc_node = 164,33582 | arg_peri = 352,36854 | mean_anomaly = 128,91535 <!-- Физические характеристики --> | dimensions = 99,65 | mass = 1,0{{e|18}} [[кілаграм|кг]] | density = 2,000 | gravity = 0,0278 | escape_velocity = 0,0527 | rotation = 10,758 | spectral_class = T | abs_mag = 8,26 | albedo = 0,0884 | temperature = 170 }} '''(114) Касандра''' ({{lang-grc|Κασσάνδρα}}) — [[астэроід]] [[Галоўны пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], прыналежны да рэдкага [[Спектральныя класы астэроідаў|спектральнага]] [[Астэроід класа T|класа T]]. Ён быў адкрыты [[23 ліпеня]] [[1871]] года германа-амерыканскім астраномам [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс|К. Г. Ф. Петэрсам]] у [[Абсерваторыя Лічфілд|Клінтану]], [[ЗША]] і названы ў гонар [[Касандра|Касандры]], дочкі апошняга цара [[Троя|Троі]] — цара [[Прыям]]а, прарочыцы, якая прадказала захоп горада<ref>{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (101—200)|101—200]]) * [[Класіфікацыі малых планет]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|114}} * {{IAU|114}} {{MinorPlanets Navigator|(113) Амальтэя|(115) Ціра}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]] [[Катэгорыя:Назвы астэроідаў са старажытнагрэчаскай міфалогіі]] a2gimvjjyfkys5pd0dtggk3cvsxjoka 0 359771 5175303 4411166 2026-08-04T10:25:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175303 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Асінібойн <br /> ''Nakȟóta'' | image = [[Выява:Edward S. Curtis Collection People 002.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Фота 1928 г.<small> | poptime = 5200 | popplace = {{Сцягафікацыя|ЗША}}, {{Сцягафікацыя|Канада}} | langs = дакота | rels = [[анімізм]], [[шаманізм]], [[хрысціянства]] | related = іншыя [[сіў]] }} '''Асінібойн''' ({{lang-en|Assiniboine}}; саманазва: ''Nakȟóta'') — [[індзейцы|індзейскі народ]], карэнныя жыхары [[ЗША]] і [[Канада|Канады]]. Жывуць пераважна ў [[Мантана|Мантане]] і [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]]. Агульная колькасць (2017 г.) - 5 200 чал.<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/10462 Assiniboin]</ref> == Паходжанне == Асінбойн разам са [[Стоўні (індзейцы)|стоўні]] ўяўляюць сабою ўсходнюю галіну народаў [[сіў]] і карыстаюцца агульнай саманазвай ''[[накота]]''. У [[17 стагоддзе|XVII]] ст. іх супольныя продкі жылі ў лясной зоне на захад ад [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. Назва '''асінібойн''' (''assinispwas'n'', літаральна «каменныя катлы») трапіла ў еўрапейскія мовы з [[аджыбвэ, мова|мовы аджыбвэ]]. Пад ціскам [[алганкіны|алганкінаў]], што карысталіся [[агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброяй]], частка ўсходніх сіў была вымушана рухацца далей на захад уздоўж [[Саскачэван (рака)|ракі Саскачэван]], другая перасялілася на [[Місуры (рака)|раку Місуры]]<ref>[http://www.ftbelknap.org/assiniboinehistory.html Assiniboine History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161016175406/http://www.ftbelknap.org/assiniboinehistory.html |date=16 кастрычніка 2016 }}</ref>. Каля [[1790]] г. ад перасяленцаў на захад адлучыліся стоўні. == Гісторыя == [[Вусная гісторыя]] асінібойн шмат апавядае пра перасяленне на захад і поўдзень, пошукі зямель з вечнай зімой і вечным летам. У сярэдзіне [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. група асінібойн на [[Місуры (рака)|рацэ Місуры]] асвоіла [[конегадоўля|конегадоўлю]] і пачала качавы лад жыцця. Для асінібойн на [[Саскачэван (рака)|рацэ Саскачэван]] конегадоўля доўгі час заставалася другасным заняткам. Яны здабывалі і гандлявалі футрам, паспяхова супернічалі з [[кры]], [[чарнаногія|чарнаногімі]] і [[Гравантры|гравантрамі]]. У выніку кантактаў з еўрапейцамі ў [[1781]] г., [[1836]] г. і [[1845]] г. асінбойн перажылі тры моцныя [[эпідэмія|эпідэміі]], што прывялі да скарачэння іх колькасці і зменаў сацыяльнага ладу. Частка паўднёвых асінібойн удзельнічала ў [[Індзейскія войны|Індзейскіх войнах]] на баку [[дакота]] і [[шаены|шаенаў]], аднак пацярпела паражэнне. Да канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. у выніку скарачэння насельніцтва і вынішчэння [[амерыканскі бізон|бізонаў]] усе тэрытарыяльныя групы гэтага народа апынуліся ў залежнасці ад дапамогі з боку ўладаў [[ЗША]] і [[Канада|Канады]] і былі вымушаны падпісаць мірныя пагадненні. У нашы дні асінібойн прызнаюцца як «першасная нацыя» з боку Канады. Асобныя групы асінібойн вызначаюцца як аўтаномныя нацыі з правам самакіравання з боку ЗША. == Традыцыйная культура == Пасля перасялення на [[Вялікія раўніны]] асноўным заняткам асінібойн стала [[паляванне]] на бізонаў і футравых жывёл. Былі вядомы пешае загоннае паляванне з дапамогай [[Сабака свойскі|сабак]], коннае паляванне з пераследам параненай жывёлы, паляванне з дапамогай пастак. Асінібойн, што жылі каля буйных водных крыніц, таксама займаліся сезонным [[рыбалоўства]]м з [[бераг]]у або [[каноэ]]. Важнае значэнне меў [[гандаль]] з іншымі [[індзейцы|індзейскімі]] народамі і еўрапейскімі перасяленцамі. Сярод асінібойн назіраўся жорсткі падзел працы<ref>[http://www.encyclopedia.com/places/united-states-and-canada/canadian-physical-geography/assiniboine Assiniboine]</ref>. Маладыя юнакі лічыліся воінамі. Пасля жаніцьбы яны разглядаліся пераважна як здабытчыкі-паляўнічыя. Жанчыны маглі суправаджаць мужчын падчас палявання, каб дапамагчы ў апрацоўцы здабычы, аднак іх галоўнымі заняткамі былі клопат пра дзяцей, жытло, выраб [[вопратка|вопраткі]], гарбарства і інш. [[Выява:A skin lodige of the Assiniboin chief 0016v.jpg|thumb|Сезонны лагер пашыранай сям'і. Малюнак 1840-х гг.]] Асновай сацыяльнага ладу была вялікая пашыраная [[сям'я]], якая качавала ўздоўж пэўнай тэрыторыі і жыла ў сезонных лагерах з [[тыпі]]. На чале такой сям'і стаяў правадыр. Звычайна гэта быў сталы паважаны мужчына, які распараджаўся паляваннем і гандлем. Яго ўлада не была безумоўнай. Сем'і аб'ядноўваліся ў буйныя тэрытарыяльныя групы. Яны сустракаліся пераважна ўлетку для арганізацыі [[рэлігія|рэлігійных]] цырымоній. Толькі ў некаторых выпадках буйныя тэрытарыяльныя групы сцвярджалі агульнае паходжанне. Падчас войн і мірных пагадненняў яны вылучалі агульных ваенных правадыроў. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. на тэрыторыі [[ЗША]] і [[Канада|Канады]] налічвалася каля 35 буйных тэрытарыяльных груп. Традыцыйная вопратка шылася са скур дзікіх жывёл. Распаўсюджаная [[зброя]] — [[дзіда]], [[лук]] і [[страла|стрэлы]], [[булава]], [[нож]], [[сякера]] і г. д. [[Свята|Святы]] мелі сезонны сакральны характар, былі прысвечаны гадавому гаспадарчаму цыклу. Важную ролю адыгрывалі мужчынскія [[танец|танцы]]. Асаблівае месца займаў [[танец сонца]]. Асінібойн захавалі багатую вусную традыцыю [[гісторыя|гістарычных]] паданняў, [[міф]]аў, [[казка|казак]], [[легенда|легенд]]. == Мова == У нашы дні [[мова]] асінібойн звычайна вылучаецца як самастойная, аднак частка вучоных сцвярджае, што яна ўяўляе сабою некалькі [[дыялект]]аў мовы [[дакота]]. З [[19 стагоддзе|XIX]] ст. карыстаюцца [[алфавіт]]ам на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]]. == Рэлігія == Традыцыйная [[рэлігія]] заснавана на [[анімізм|анімістычных]] уяўленнях аб існаванні шматлікіх духаў і абезасобленых сіл, што кіруюць [[сусвет]]ам. Важную ролю ў [[міфалогія|міфалогіі]] адыгрываюць культурныя героі. Вылучаўся пласт [[шаманізм|шаманаў]], якія займаліся лекаваннем. Арганізацыя супольных рэлігійных рытуалаў належыць часовым рэлігійным правадырам, звычайна старым людзям. Многія сучасныя вернікі спавядаюць [[хрысціянства]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.warpaths2peacepipes.com/indian-tribes/assiniboine-tribe.htm Assiniboine Tribe: Facts, Clothes, Food and History] * [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/assiniboine/ Assiniboine - The Canadian Encyclopedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170210152401/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/assiniboine/ |date=10 лютага 2017 }} * [http://mtprof.msun.edu/Win2003/r4star.html Wamakashka Doba Inazhi, History of the Assiniboine People from the Oral Tradition] * [http://www.native-languages.org/assiniboine_culture.htm Assiniboine Indian Culture and History] [[Катэгорыя:Сіў]] [[Катэгорыя:Народы ЗША]] [[Катэгорыя:Народы Канады]] j1uy59nkyxdhlzucf08shicw2z582l8 0 389409 5175304 3306490 2026-08-04T10:26:26Z Autumndancer 168015 5175304 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пенелопа (значэнні)}} {{Малая планета <!-- Основной блок --> | name =(201) Пенелопа | discoverer =[[Іаган Паліза]] | discovery_site =[[Аўстра-венгерская марская абсерваторыя ў Пуле|Пула]] | discovery_date =[[7 жніўня]] [[1879]] | named_after =[[Пенелопа]] | designations =A869 GA | category = <!-- Орбитальные характеристики --> | epoch =14.03.2012 | eccentricity =0,18008 | semimajor =2,67793 | inclination =5,761 | asc_node =157,103 | arg_peri =181,498 | mean_anomaly =215,135 <!-- Физические характеристики --> | dimensions =68,39 | mass =3,35{{e|17}} [[кілаграм|кг]] | density =2,000 | gravity =0,0191 | escape_velocity =0,0362 | rotation =3,7474 | spectral_class =M | abs_mag =8,43 | albedo =0,1604 | temperature =167 }} '''(201) Пенелопа''' ({{lang-grc|Πηνελόπη}}) — даволі буйны [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], прыналежны да металічных астэроідаў [[Спектральныя класы астэроідаў|спектравага]] [[Астэроід класа M|класа M]]. Ён быў адкрыты [[7 жніўня]] [[1879]] года аўстрыйскім астраномам [[Іаган Паліза|Іаганам Палізам]] у абсерваторыі [[Пула|горада Пула]], [[Харватыя]] і названы ў гонар [[Пенелопа|Пенелопы]], гераіні паэмы [[Гамер]]а «[[Адысея]]»<ref>{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|33}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (201—300)|201—300]]) * [[Класіфікацыі малых планет]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|201}} * {{IAU|201}} * [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Discovery Circumstances]{{ref-en}} {{MinorPlanets Navigator|(200) Дынамена|(202) Хрысеіда}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1879 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]] [[Катэгорыя:Назвы астэроідаў са старажытнагрэчаскай міфалогіі]] clf5k1xld415cny41n27c2mdspqrjnb 0 463695 5175011 3432493 2026-08-03T16:54:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175011 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Аляксе́й Гурге́навіч Экімя́н''' ({{lang-hy|Ալեքսեյ Հեքիմյան}}, {{ДН|10|5|1927}}, {{МН|Баку|у Баку}} — {{ДС|24|4|1982}}, {{МС|Масква}}) — савецкі [[кампазітар]] армянскага паходжання, аўтар папулярных песень, Заслужаны дзеяч мастацтваў Армянскай ССР, [[генерал-маёр]] [[Міліцыя|міліцыі]], намеснік начальніка [[Маскоўская вобласць|Маскоўскага абласнога]] [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|УУС]]. == Біяграфія == Аляксей Экімян нарадзіўся ў Баку ў 1927 годзе. Рос у сям'і брата маці — вайскоўца. У 1933 годзе ў [[Ерэван]]е Экімян, апроч звычайнай школы стаў вучыцца ў музычнай, гуляў на скрыпцы, аднак працягнуць адукацыю яму не атрымалася. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] кінуў адукацыю ў абедзвюх школах і, каб прахарчавацца, працаваў на чыгунцы. З 1944 года браў удзел у аднаўленні [[Харкаў|Харкава]], дзе пасябраваў з былымі франтавікамі, якія параілі яму пайсці працаваць у міліцыю. Па іх патрабаванні скончыў у Харкаве вечаровую школу. У 1946 годзе вярнуўся ў Ерэван і пайшоў працаваць у міліцыю. У 1947 годзе яго скіравалі вучыцца ў сярэднюю школу міліцыі ва Уладзіміру. У 1954 годзе прайшоў конкурс і паступіў у [[Акадэмія кіравання МУС Расіі|Вышэйшую школу МУС СССР]] у Маскве. Падчас навукі стаў браць удзел у мастацкай самадзейнасці школы МУС, дзе пазнаёміўся з будучай жонкай Валянцінай Міхайлаўнай Карпавай, якая спявала ў хоры. У 1957 годзе для [[VI Сусветны фестываль моладзі і студэнтаў|моладзевага міжнароднага фестываля ў Маскве]] складае першы твор — «Фестывальны вальс», што атрымаў на фестывальным конкурсе мастацкай самадзейнасці МУС СССР 1-е месца і Ганаровую грамату. З 1957 года, пасля сканчэння навукі, — старэйшы лейтэнант, начальнік Чырвона-будаўніцкага аддзялення міліцыі Маскоўскай вобласці. Служыў у [[Бірулёва|Бірулёве]], [[Серпухаў|Серпухаве]]. У 1963 годзе падпалкоўнік, узначаліў крымінальны вышук Маскоўскай вобласці. Дзякуючы сваёй прынцыповасці і ўменню наводзіць парадак на пляцоўках хутка зрабіў кар'еру, даслужыўся да генеральскага звання. Калегі ў пагонах нават не ўяўлялі, што па вечарах ён піша музыку. У 1969 годзе напісаў першую песню «Выпадковасць» на вершы [[Яўген Аранавіч Далматоўскі|Я. Далматоўскага]], што прагучала па радыё толькі ў 1975 годзе, дзякуючы выкананню і запісу [[Ганна Вікторыя Герман|Ганны Герман]]. У 1970 годзе датэрмінова атрымвае званне «генерал-маёр міліцыі». У 1973 годзе па прапанове [[Арам Хачатуран|Арама Хачатурана]] і [[Оскар Фельцман|Оскара Фельцмана]] А. Экімяна прымаюць у [[Саюз кампазітараў СССР]]. Членскі квіток уручыў асабіста першы сакратар Саюза [[Ціхан Хрэннікаў]]. У сакавіку 1973 года даў першы вялікі творчы вечар у маскоўскім [[Дом кіно|доме кіно]]. Пад канец гэтага ж года падаў рапарт пра адстаўку па хваробе. Арганізуе невялікі творчы калектыў, у складзе якога выступае з канцэртамі па краіне. Знаёміцца з [[Роберт Раждзественскі|Робертам Раждзественскага]], з якім пачынае супрацоўнічаць. У 1980 годзе выйшла пласцінка «Пажаданне» з дванаццаццю песнямі Экімяна ў выкананні [[Вахтанг Кікабідзэ|Вахтанга Кікабідзэ]]. Пражыўшы два лёсы — генеральскі і кампазітарскі, А. Экімян заставаўся сціплым чалавекам. Так, многія знаёмыя Экімяна толькі пасля яго смерці пазналі пра яго велізарную славу ў Арменіі. Яшчэ ў пачатку 1970-х гадоў, стварыўшы некалькі армянскіх цыклаў — каля 80 песень на словы армянскіх паэтаў, — ён стаў у Арменіі нацыянальным героем. У ж гады Аляксей Гургенавіч атрымаў званне заслужанага дзеяча мастацтваў Арменіі. Экімян сканаў раптоўна 24 красавіка 1982 года ў шпіталі МУС, не дажыўшы да 55 гадоў. Прычынай смерці стала хвароба сэрца. >Па патрабаванні ўрада Арменіі пахаваны ў [[Ерэван]]е — у Пантэоне асабліва ўшанаваных у горадзе Тахмахскіх могілкаў<ref name="grave">См. [http://m-necropol.narod.ru/ekimyan-alexei.html фото надгробия] на сайте m-necropol.narod.ru</ref>. == Бібліяграфія<ref>{{Cite web |url=http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=%D0%AD%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8F%D0%BD%2C+%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9+%D0%93%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=1009&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&s=2&ss=-31&ce=4 |title=Российская государственная библиотека |access-date=6 красавіка 2017 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051003/http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=%D0%AD%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%20%D0%93%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=1009&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&s=2&ss=-31&ce=4 |url-status=dead }}</ref> == * ''А. Г. Экимян''. «Пою о Родине своей». Для голоса с сопровождением фортепиано / С предисловием — М., 1969. — 44 с. * ''А. Г. Экимян''. «Лирические песни». Сборник песен. Для пения (соло, дуэт, хор) с сопровождением баяна / Вступительная статья В. Мурадели. — М.: Воениздат, 1970. — 152 с., портреты. * ''А. Г. Экимян''. «Берегите друзей». Песни для голоса в сопровождении фортепиано (баяна) / Предисловие Л. Ошанина. — М.: «Советский композитор», 1972. — 78 с., включ. обл. портреты. * ''А. Г. Экимян''. «Добрый аист». Песни для голоса в сопровождении фортепиано / Предисловие нар. арт. СССР, лауреата Ленинской премии А. И. Хачатуряна. — Ереван: «Айастан», 1973. — 91 с., портреты. * ''А. Г. Экимян''. «Вся жизнь впереди!» Песни для голоса (хора) в сопровождении фортепиано (баяна) / Предисловие Р. Гамзатова. — М.: «Советский композитор», 1977. — 79 с., портреты. * ''А. Г. Экимян''. «Доброго возвращения, журавль». Песни для голоса в сопровождении фортепиано / Предисловие А. Хачатуряна. — Ереван. «Советакан грох», 1978. — 208 с., портреты. * ''А. Г. Экимян''. «Спасибо вам, мама». Для голоса с сопровождении фортепиано; h-es.2 / Слова Д. Е. Луценко. — Киев: «Мистецтво», 1979. — С., слож. в 1 л. * ''А. Г. Экимян''. «Солнечный дождь». Песни для голоса (ансамбля, хора) в сопровождении фортепиано (баяна, гитары). — М.: «Советский композитор», 1982. — 119 с., портреты. * ''А. Г. Экимян''. «Снегопад». Для ансамбля с сопровождении фортепиано / Слова А. Рустайкис; перевод с рус. Л. Ревы. — Киев: «Музыкальная Украина», 1982. — 1 л., слож. в 8 с. * ''А. Г. Экимян''. «Мой Карабах». Песни. Для пения (соло, ансамбля) в сопровождении фортепиано / Составитель М. К. Бегларян. — Ереван: «Анаит», 1990. — 87 с., портреты. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kkre-17.narod.ru/ekimyan.htm Алексей Экимян на сайте проекта «Красная книга российской эстрады» (биография, записи песен)] * [http://www.peoples.ru/art/music/composer/alexey_ekimyan/index.html Биография] * [http://www.khachkar.ru/encyclopedia/?id=190 Экимян Алексей // Журнал «Хачкар». Энциклопедия армянской жизни] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Армянскай ССР]] {{DEFAULTSORT:Экімян Аляксей Гургенавіч}} iymb5y9xrwcocxdulhfwv7jp2408r7z 0 464222 5175024 5146759 2026-08-03T17:18:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175024 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лявіцкі}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Аляксей Міхайлавіч Лявіцкі | арыгінальнае імя = | партрэт = Аляксей Міхайлавіч Лявіцкі.png | шырыня партрэта = 130пкс | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Другі сакратар]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|Цэнтральнага камітэта КПБ]] | парадак = | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак = [[11 жніўня]] [[1937]] | перыядканец = [[30 сакавіка]] [[1938]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Мікалай Міхайлавіч Дзеніскевіч|Мікалай Дзеніскевіч]] | пераемнік = [[Анатоль Андрэевіч Ананьеў|Анатоль Ананьеў]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | партыя = [[КПСС]] | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | званне = {{СССР, Падпалкоўнік}} | рэлігія = | узнагароды = {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{ордэн Айчыннай вайны II ступені}} {{ордэн «Знак Пашаны»}} | аўтограф = | Commons = }} '''Аляксе́й Міха́йлавіч Ляві́цкі''' ({{ДН|||1904}}, сяло Бараціна {{МН|Тульскай губерні||Тульская губерня}} — {{ДС|||1964}}, г. {{МС|Масква||горад Масква}}) — дзеяч [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|УКП(б)]], в. а. [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|2-га сакратара]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)]] [[Беларусь|Беларусі]]. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання. Уваходзіў у склад [[Тройка НКУС|асобай тройкі НКУС СССР]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1904 годзе ў вёсцы Бараціна Тульскай губерні ў сям’і чыноўніка. Член партыі бальшавікоў з 1920 года. У 1919—1921 гадах чырвонармеец Камуністычнага палка [[РСЧА]]. У 1921—1922 гадах — інструктар, загадчык аддзела Бялёўскага павкама РКП(б) Тульскай губерні, інфарматар Тульскага губкама РКП(б). У 1922—1924 гадах — інструктар, загадчык аддзела павкама, сакратар Епіфаньскага райбюро РКП(б). У 1925—1928 гадах — упаўнаважаны павпрафбюро, загадчык аддзела райкама УКП(б), старшыня райвыканкама у г. [[Сярэбраныя Пруды]] [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]]. Пасля старшыня райвыканкама у Дубне Тульскай вобласці. У 1928—1930 гадах — загадчык аддзела сялсельсаюза, інструктар акрвыканкама, намеснік начальніка Тульскага акружнога зямельнага аддзела. У 1930—1933 гадах сакратар райкама УКП(б) у г. Чэрнь Маскоўскай вобласці. У 1933—1937 гадах — сакратар райкама УКП(б) у г. [[Сасава]] [[Разанская вобласць|Разанскай вобласці]]. З [[11 жніўня]] 1937 года па [[30 сакавіка]] 1938 года — в. а. другога сакратара ЦК КП(б) Беларусі<ref>Пастанова пленума ЦК КП(б) Беларусі 28 — 30.3.1938 г.</ref>, з 31 студзеня 1938 года па 15 мая 1940 года — член ЦК і [[Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ|Бюро ЦК КП(б) Беларусі]]<ref>Пастанова пленума ЦК КП(б) Беларусі 30 — 31.1.1938</ref>. Гэты перыяд адзначаны уваходжаннем у склад [[Тройка НКУС|асобай тройкі]], створанай па загаду [[НКУС СССР]] ад 30 ліпеня 1937 года № 00447<ref>{{Cite web |url=http://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A1%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%8B_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA_%D0%B2_1937%E2%88%921938_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85 |title=Составы троек в 1937−1938 годах // Сайт Nkvd.memo.ru |access-date=14 красавіка 2017 |archive-date=4 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704050528/https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A1%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%8B_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA_%D0%B2_1937%E2%88%921938_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85 |url-status=dead }}</ref> і актыўным удзелам у сталінскіх рэпрэсіях<ref>{{Cite web |url=http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |title=Сталинский план по уничтожению народа: Подготовка и реализация приказа НКВД № 00447 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов» // Архив Александра Н. Яковлева |access-date=14 красавіка 2017 |archive-date=13 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813155434/http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1007240 |url-status=dead }}</ref>. У 1938—1941 гадах — студэнт [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Сельгасакадэміі імя Ціміразева]]. У 1941—1946 гадах — камісар Горкаўскага танкавага вучылішча, начальнік палітаддзела 15-й танкавай брыгады 5-й гвардзейскай танкавай арміі. У 1946—1950 гадах — старшыня Лухавіцкага райвыканкама Маскоўскай вобласці. У 1950—1953 гадах = начальнік Маскоўскага аблупраўлення сельскай гаспадаркі. У 1953—1956 гадах = начальнік Маскоўскага аблупраўлення сельскай гаспадаркі і нарыхтовак Міністэрства сельскай гаспадаркі. У 1957—1964 гадах = у апараце Эканамічнай камісіі Савета нацыянальнасцяў Вярхоўнага Савета СССР. == Узнагароды == * [[Ордэн «Знак Пашаны»]], 15.12.1943 г<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie19776522/ Левицкий Алексей Михайлович, майор // Сайт Pamyat-naroda.ru]</ref>. * [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэн Айчыннай вайны II ступені]], 16.01.1944 г<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31421441/ Левицкий Алексей Михайлович, майор // Сайт Pamyat-naroda.ru]</ref>. * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]], 19 ліпеня 1944 г<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie23960377/ Левицкий Алексей Михайлович, гвардии майор // Сайт Pamyat-naroda.ru]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://istmat.info/node/35284 Лявіцкі Аляксей Міхайлавіч // Сайт Istmat.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170811134859/http://istmat.info/node/35284 |date=11 жніўня 2017 }} * [http://www.knowbysight.info/LLL/14794.asp Лявіцкі Аляксей Міхайлавіч // Даведнік па гісторыі Камуністычнай партыі і Савецкага Саюза 1898—1991] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лявіцкі, Аляксей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласці]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання]] s8pdmoxzqmun0w2pi05x8k38iejv9ri 10 466291 5175257 2662500 2026-08-04T09:24:02Z CommonsDelinker 151 Replacing Order_of_military_merits_with_the_great_star_Rib.png with [[File:Order_of_military_merits_FRY_1.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Harmonization). 5175257 wikitext text/x-wiki [[Выява:Order of military merits FRY 1.png|border|60px|link=Ордэн Ваенных заслуг, Югаславія]]{{Катэгорыя толькі ў артыкулах|Кавалеры Вялікай зоркі ордэна Ваенных заслуг|{{PAGENAME}}}}<noinclude>{{Дакументацыя ўзнагароды}}[[Катэгорыя:Шаблоны:Узнагароды:Югаславія|Ваенных заслуг]]</noinclude> a8wfjptjlo1m8b70030mbb7248xb7rd 0 467424 5175328 5108470 2026-08-04T10:53:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175328 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Аура | Гады =[[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]-па сённяшні дзень | Краіна =Беларусь | Горад =Мінск | Мова =[[Руская]], [[беларуская]], [[англійская]], [[французская]] | Жанры =[[Поп-музыка]], [[поп-рок]] | Лэйбл =[[Vigma]] | Склад =Юлія Быкава<br>Яўген Алейнік }} '''«Аура»''' ({{lang-en|Aura}}, {{lang-be|Аўра}}) — [[Беларусь|беларускі]] гурт, які выконвае музыку ў стылі [[Поп-музыка|поп]], [[поп-рок]]. Гэта творчы і сямейны саюз двух вядомых [[аўтар]]аў і выканаўцаў — Юліі Быкавай і Яўгена Алейніка, у актыве якіх больш за 300 песень, напісаных для артыстаў [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Малдова|Малдовы]]. == Гісторыя == Стварыць уласны праект «Аўра» Юлія Быкава і Яўген Алейнік вырашылі ў [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе. «Аўра» з’явілася на свет з песняй «Whisper of Silence», у напісанні якой выкарысталі неіснуючую мову з элементамі [[Англійская мова|англійскай]], [[Італьянская мова|італьянскай]], [[Лацінская мова|латыні]]<ref>{{Cite web|url=https://ej.by/music/songs/whisper_of_silence.html|title=Whisper of Silence|last=Подберезский|author-link=Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|first=Дмитрий|publisher=ej.by|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304171535/https://ej.by/music/songs/whisper_of_silence.html|archive-date=4 сакавіка 2020|access-date=2020-03-04|url-status=live}}</ref>. У [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] годзе песня заняла 3-е месца на фестывалі «Eurovision Forum Contest»<ref>[http://naviny.by/rubrics/culture/2006/11/27/ic_news_117_262793 Белорусская группа Aura заняла 3-е место в интернет-Евровидении]{{Недаступная спасылка}} / [[Naviny.by]]</ref>. Праз год «Аўра» разам з амерыканскім рэперам Doobie (Дубі) запісала песню «Ноччу на Купалле». У [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] годзе група «Аўра» была адзначана радыёпрэміяй «Золотое ухо» у намінацыі «Творчы патэнцыял»<ref>[https://news.tut.by/kaleidoscope/132190.html Петр Елфимов стал обладателем «Золотого уха»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305101902/https://news.tut.by/kaleidoscope/132190.html |date=5 сакавіка 2021 }} / [[TUT.BY|Tut.by]]</ref>. [[19 снежня]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года «Аўра» перамагла ў тэлепраекце [[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]] «Музыкальный суд» з песняй «Затрымай мяне». [[15 чэрвеня]] [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года ў [[Палац прафсаюзаў, Мінск|Палацы прафсаюзаў]] адбыўся сольны канцэрт гурта, на якім быў прадстаўлены першы альбом калектыва<ref>{{cite journal |last= Замировская|first=Татьяна|author-link=Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|date=2011-06-27 |title= Затрымай мяне!|url= http://www.belgazeta.by/ru/2011_06_27/radosti_zhizni/22984/|language= ru|journal= [[БелГазета]]|year=2011 |issue=25 (799) |access-date= 2023-11-29|url-status= live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224095836/http://www.belgazeta.by/ru/2011_06_27/radosti_zhizni/22984 |archive-date= 2020-02-24}}</ref>. Дыск пад назвай «Aura» стаў зборкай лепшых песень, напісаных з [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] па [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] гады<ref name=":0">[http://www.experty.by/content/aura-auraby-audio Aura «Aura.by» (+аудио)] / [[Experty.by]]</ref>. Сёння гурт рыхтуецца да выхаду канцэртны [[DVD]]-дыск і яшчэ адзін сольны альбом. == Дыскаграфія == * «[[Aura, альбом|Aura]]» ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]], [[Вігма]])<ref name=":0" /> == Кліпы == * «Free», 2009 * «Я твоя земля», 2010 {{зноскі}} == Спасылкі == * {{YouTube user|auradotby}} * [http://www.ctv.by/proj/~news=49796 Группа AURA: Мы подарили песню Надежде Бабкиной]{{Недаступная спасылка}} * [http://starland.ru/yuliya-bykova-i-gruppa-aura-chtoby-stat-populyarnym-v-nastoyashhee-vremya-nado-byt-smeshnym-prikolnym-strannym/ Юлия Быкова: «Чтобы стать популярным, надо быть странным»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111218203006/http://starland.ru/yuliya-bykova-i-gruppa-aura-chtoby-stat-populyarnym-v-nastoyashhee-vremya-nado-byt-smeshnym-prikolnym-strannym/ |date=18 снежня 2011 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] iab7dntv407k4xvpjdhqwi9l9x8s9ay 0 469092 5174902 5174871 2026-08-03T12:28:19Z Ueschar 151377 Прыбраў састарэлыя звесткі пра лёгачных малюскаў, удакладніў будову і дыханне як для наземных, так і водных слімакоў. Дадаў раздзел "У Беларусі". 5174902 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Група таксонаў |regnum = Жывёлы |name = Слімакі |type = |image file = Helix pomatia 89a.jpg |image descr = {{bt-bellat|Вінаградны слімак|Helix pomatia}} |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list = |commons = Snails }} '''Слімакі́,''' часам '''смаўжы{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]] (''Gastropoda'').<ref name="БелЭн-бруханогія">{{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A0%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%AF%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AE%D0%A1%D0%9A%D0%86 |title=Бруханогія малюскі |work=Беларуская энцыклапедыя |year=1996 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> У сучасных тлумачальных слоўніках<ref name="ТСЛБМ-смоўж">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm2022/%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%B6 |title=Смоўж |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2022 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> і падручніках<ref name="Біялогія2018">Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018.</ref> тэрмін ''смоўж'' выступае як сінонім да ''слімак''. У беларускіх [[Беларускія дыялекты|гаворках]] слова можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}}''' — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія маюць добра развітую вонкавую [[Ракавіна малюскаў|ракавіну]].<ref name="ТСЛБМ-слімак">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm/slimak |title=Слімак |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2002 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> Бруханогіх, у якіх вонкавая ракавіна моцна рэдукаваная або адсутнічае, звычайна называюць [[Слізняк|слізнякамі]].<ref name="Біялогія2018"/> Падзел на слімакоў і слізнякоў не з'яўляецца [[Таксаномія|таксанамічным]]: рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных груп бруханогіх незалежна.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Будова слімакоў у асноўным адпавядае агульнай будове [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]]. Цела складаецца з галавы, мускулістай [[Нага малюскаў|нагі]] і ўнутраноснага мяшка, пакрытага [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]]. Мантыя выдзяляе рэчывы, з якіх утвараецца [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]].<ref name="Біялогія2018"/> На галаве знаходзяцца рот і [[Органы пачуццяў|органы пачуццяў]]. У наземнага [[Вінаградны слімак|вінаграднага слімака]] ёсць дзве пары шчупальцаў; [[Вока|вочы]] знаходзяцца на канцах верхняй пары. У прэснаводнага [[Балацянік звычайны|балацяніка]] маецца адна пара шчупальцаў, а вочы размяшчаюцца каля іх асновы.<ref name="Біялогія2018"/> [[Файл:Lymnaea stagnalis.jpg|міні|злева|[[Балацянік звычайны]] (''Lymnaea stagnalis'') — прэснаводны слімак|297x297пкс]] У роце бруханогіх знаходзіцца [[радула]] — пакрыты шматлікімі дробнымі зубцамі орган, які выкарыстоўваецца пры харчаванні.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Перамяшчаюцца слімакі пры дапамозе мускулістай нагі. Яе залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], па якой жывёла рухаецца па [[Субстрат (біялогія)|субстраце]].<ref name="Біялогія2018"/> Ракавіна ўтвараецца мантыяй і ў розных групах мае розную форму. У многіх слімакоў яна [[Спіраль|спіральна]] закручаная; у некаторых марскіх форм мае выгляд каўпачка.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> == Дыханне == [[Файл:Patella vulgata.jpg|міні|{{bt-bellat|Марскі сподачак|Patella vulgata}}]] Спосаб [[Дыханне|дыхання]] ў розных груп слімакоў адрозніваецца. Водныя могуць дыхаць [[Жабры|жабрамі]] або праз перайначаную [[Мантыйная поласць|мантыйную поласць]]; у наземных прадстаўнікоў функцыю органа дыхання выконвае мантыйная поласць.<ref name="Біялогія2018"/> == Харчаванне == Спосабы [[Харчаванне|харчавання]] бруханогіх разнастайныя. Сярод іх ёсць [[Раслінаедныя|расліннаедныя]], [[Драпежніцтва|драпежныя]] і [[Дэтрытафагі|дэтрытаедныя]] прадстаўнікі.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Наземныя слімакі кормяцца пераважна раслінамі; прэснаводныя балацянікі саскрабаюць радулай мяккія часткі раслін і налёт з розных падводных паверхняў.<ref name="Біялогія2018"/> == У Беларусі == У [[Фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]] прадстаўлены наземныя і прэснаводныя слімакі — [[балацянікі]], [[бітыніі]], [[жывародкі]], [[Вальвата звычайная|вальваты]], [[Катушкі|катушакі]], а сярод наземных форм — [[Вінаградны слімак|вінаградны]] і [[хмызняковы смоўж]].<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Пашыраны [[вінаградны слімак]], або '''вінаградны смоўж''' (''Helix pomatia'') — наземны малюск з амаль шарападобнай ракавінай, які жыве ў вільготных зацененых месцах.<ref name="Біялогія2018"/> У прэсных вадаёмах Беларусі сустракаюцца [[Балацянікі|балацянікі]]. Яны жывуць пераважна ў стаячых і павольнацякучых водах. Некаторыя віды балацянікаў з'яўляюцца [[Прамежкавы гаспадар|прамежкавымі гаспадарамі]] [[Смактуны|смактуноў]].<ref name="ЭПБ-балацянікі">{{cite encyclopedia |title=Балацянікі |encyclopedia=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |volume=1 |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983—1986. * Page L. R. Gastropod ontogenetic torsion: Developmental remnants of an ancient evolutionary change in body plan // ''Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution''. — 2003. — Vol. 297B, № 1. — P. 11—26. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Гербавыя фігуры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] 1l2wkgdr13v0ychqa32ga5vyrd4hyws 5174903 5174902 2026-08-03T12:28:48Z Ueschar 151377 5174903 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Група таксонаў |regnum = Жывёлы |name = Слімакі |type = |image file = Helix pomatia 89a.jpg |image descr = {{bt-bellat|Вінаградны слімак|Helix pomatia}} |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list = |commons = Snails }} '''Слімакі́,''' часам '''смаўжы{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]] (''Gastropoda'').<ref name="БелЭн-бруханогія">{{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A0%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%AF%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AE%D0%A1%D0%9A%D0%86 |title=Бруханогія малюскі |work=Беларуская энцыклапедыя |year=1996 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> У сучасных тлумачальных слоўніках<ref name="ТСЛБМ-смоўж">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm2022/%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%B6 |title=Смоўж |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2022 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> і падручніках<ref name="Біялогія2018">Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018.</ref> тэрмін ''смоўж'' выступае як сінонім да ''слімак''. У беларускіх [[Беларускія дыялекты|гаворках]] слова можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}}''' — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія маюць добра развітую вонкавую [[Ракавіна малюскаў|ракавіну]].<ref name="ТСЛБМ-слімак">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm/slimak |title=Слімак |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2002 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> Бруханогіх, у якіх вонкавая ракавіна моцна рэдукаваная або адсутнічае, звычайна называюць [[Слізняк|слізнякамі]].<ref name="Біялогія2018"/> Падзел на слімакоў і слізнякоў не з'яўляецца [[Таксаномія|таксанамічным]]: рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных груп бруханогіх незалежна.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Будова слімакоў у асноўным адпавядае агульнай будове [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]]. Цела складаецца з галавы, мускулістай [[Нага малюскаў|нагі]] і ўнутраноснага мяшка, пакрытага [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]]. Мантыя выдзяляе рэчывы, з якіх утвараецца [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]].<ref name="Біялогія2018"/> На галаве знаходзяцца рот і [[Органы пачуццяў|органы пачуццяў]]. У наземнага [[Вінаградны слімак|вінаграднага слімака]] ёсць дзве пары шчупальцаў; [[Вока|вочы]] знаходзяцца на канцах верхняй пары. У прэснаводнага [[Балацянік звычайны|балацяніка]] маецца адна пара шчупальцаў, а вочы размяшчаюцца каля іх асновы.<ref name="Біялогія2018"/> [[Файл:Lymnaea stagnalis.jpg|міні|злева|[[Балацянік звычайны]] (''Lymnaea stagnalis'') — прэснаводны слімак|297x297пкс]] У роце бруханогіх знаходзіцца [[радула]] — пакрыты шматлікімі дробнымі зубцамі орган, які выкарыстоўваецца пры харчаванні.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Перамяшчаюцца слімакі пры дапамозе мускулістай нагі. Яе залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], па якой жывёла рухаецца па [[Субстрат (біялогія)|субстраце]].<ref name="Біялогія2018"/> Ракавіна ўтвараецца мантыяй і ў розных групах мае розную форму. У многіх слімакоў яна [[Спіраль|спіральна]] закручаная; у некаторых марскіх форм мае выгляд каўпачка.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> == Дыханне == Спосаб [[Дыханне|дыхання]] ў розных груп слімакоў адрозніваецца. Водныя могуць дыхаць [[Жабры|жабрамі]] або праз перайначаную [[Мантыйная поласць|мантыйную поласць]]; у наземных прадстаўнікоў функцыю органа дыхання выконвае мантыйная поласць.<ref name="Біялогія2018"/> == Харчаванне == Спосабы [[Харчаванне|харчавання]] бруханогіх разнастайныя. Сярод іх ёсць [[Раслінаедныя|расліннаедныя]], [[Драпежніцтва|драпежныя]] і [[Дэтрытафагі|дэтрытаедныя]] прадстаўнікі.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Наземныя слімакі кормяцца пераважна раслінамі; прэснаводныя балацянікі саскрабаюць радулай мяккія часткі раслін і налёт з розных падводных паверхняў.<ref name="Біялогія2018"/> == У Беларусі == У [[Фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]] прадстаўлены наземныя і прэснаводныя слімакі — [[балацянікі]], [[бітыніі]], [[жывародкі]], [[Вальвата звычайная|вальваты]], [[Катушкі|катушакі]], а сярод наземных форм — [[Вінаградны слімак|вінаградны]] і [[хмызняковы смоўж]].<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Пашыраны [[вінаградны слімак]], або '''вінаградны смоўж''' (''Helix pomatia'') — наземны малюск з амаль шарападобнай ракавінай, які жыве ў вільготных зацененых месцах.<ref name="Біялогія2018"/> У прэсных вадаёмах Беларусі сустракаюцца [[Балацянікі|балацянікі]]. Яны жывуць пераважна ў стаячых і павольнацякучых водах. Некаторыя віды балацянікаў з'яўляюцца [[Прамежкавы гаспадар|прамежкавымі гаспадарамі]] [[Смактуны|смактуноў]].<ref name="ЭПБ-балацянікі">{{cite encyclopedia |title=Балацянікі |encyclopedia=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |volume=1 |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983—1986. * Page L. R. Gastropod ontogenetic torsion: Developmental remnants of an ancient evolutionary change in body plan // ''Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution''. — 2003. — Vol. 297B, № 1. — P. 11—26. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Гербавыя фігуры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] 83y79e8lm2vq2wet2hac7b9dr09n9iw 5174907 5174903 2026-08-03T12:31:03Z Ueschar 151377 дапаўненне 5174907 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Група таксонаў |regnum = Жывёлы |name = Слімакі |type = |image file = Helix pomatia 89a.jpg |image descr = {{bt-bellat|Вінаградны слімак|Helix pomatia}} |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list = |commons = Snails }} '''Слімакі́,''' часам '''смаўжы{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]] (''Gastropoda'').<ref name="БелЭн-бруханогія">{{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A0%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%AF%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AE%D0%A1%D0%9A%D0%86 |title=Бруханогія малюскі |work=Беларуская энцыклапедыя |year=1996 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> У сучасных тлумачальных слоўніках<ref name="ТСЛБМ-смоўж">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm2022/%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%B6 |title=Смоўж |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2022 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> і падручніках<ref name="Біялогія2018">Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018.</ref> тэрмін ''смоўж'' выступае як сінонім да ''слімак''. У беларускіх [[Беларускія дыялекты|гаворках]] слова можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}}''' — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія маюць добра развітую вонкавую [[Ракавіна малюскаў|ракавіну]].<ref name="ТСЛБМ-слімак">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm/slimak |title=Слімак |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2002 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> Бруханогіх, у якіх вонкавая ракавіна моцна рэдукаваная або адсутнічае, звычайна называюць [[Слізняк|слізнякамі]].<ref name="Біялогія2018"/> Падзел на слімакоў і слізнякоў не з'яўляецца [[Таксаномія|таксанамічным]]: рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных груп бруханогіх незалежна.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Будова слімакоў у асноўным адпавядае агульнай будове [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]]. Цела складаецца з галавы, мускулістай [[Нага малюскаў|нагі]] і ўнутраноснага мяшка, пакрытага [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]]. Мантыя выдзяляе рэчывы, з якіх утвараецца [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]].<ref name="Біялогія2018"/> На галаве знаходзяцца рот і [[Органы пачуццяў|органы пачуццяў]]. У наземнага [[Вінаградны слімак|вінаграднага слімака]] ёсць дзве пары шчупальцаў; [[Вока|вочы]] знаходзяцца на канцах верхняй пары. У прэснаводнага [[Балацянік звычайны|балацяніка]] маецца адна пара шчупальцаў, а вочы размяшчаюцца каля іх асновы.<ref name="Біялогія2018"/> [[Файл:Lymnaea stagnalis.jpg|міні|злева|[[Балацянік звычайны]] (''Lymnaea stagnalis'') — прэснаводны слімак|297x297пкс]] У роце бруханогіх знаходзіцца [[радула]] — пакрыты шматлікімі дробнымі зубцамі орган, які выкарыстоўваецца пры харчаванні.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Перамяшчаюцца слімакі пры дапамозе мускулістай нагі. Яе залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], па якой жывёла рухаецца па [[Субстрат (біялогія)|субстраце]].<ref name="Біялогія2018"/> Ракавіна ўтвараецца мантыяй і ў розных групах мае розную форму. У многіх слімакоў яна [[Спіраль|спіральна]] закручаная; у некаторых марскіх форм мае выгляд каўпачка.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> == Дыханне == Спосаб [[Дыханне|дыхання]] ў розных груп слімакоў адрозніваецца. Водныя могуць дыхаць [[Жабры|шчэлепамі]] або праз перайначаную [[Мантыйная поласць|мантыйную поласць]]; у наземных прадстаўнікоў функцыю органа дыхання выконвае мантыйная поласць.<ref name="Біялогія2018"/> == Харчаванне == Спосабы [[Харчаванне|харчавання]] бруханогіх разнастайныя. Сярод іх ёсць [[Раслінаедныя|расліннаедныя]], [[Драпежніцтва|драпежныя]] і [[Дэтрытафагі|дэтрытаедныя]] прадстаўнікі.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Наземныя слімакі кормяцца пераважна раслінамі; прэснаводныя балацянікі саскрабаюць радулай мяккія часткі раслін і налёт з розных падводных паверхняў.<ref name="Біялогія2018"/> == У Беларусі == У [[Фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]] прадстаўлены наземныя і прэснаводныя слімакі — [[балацянікі]], [[бітыніі]], [[жывародкі]], [[Вальвата звычайная|вальваты]], [[Катушкі|катушакі]], а сярод наземных форм — [[Вінаградны слімак|вінаградны]] і [[хмызняковы смоўж]].<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Пашыраны [[вінаградны слімак]], або '''вінаградны смоўж''' (''Helix pomatia'') — наземны малюск з амаль шарападобнай ракавінай, які жыве ў вільготных зацененых месцах.<ref name="Біялогія2018"/> У прэсных вадаёмах Беларусі сустракаюцца [[Балацянікі|балацянікі]]. Яны жывуць пераважна ў стаячых і павольнацякучых водах. Некаторыя віды балацянікаў з'яўляюцца [[Прамежкавы гаспадар|прамежкавымі гаспадарамі]] [[Смактуны|смактуноў]].<ref name="ЭПБ-балацянікі">{{cite encyclopedia |title=Балацянікі |encyclopedia=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |volume=1 |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983—1986. * Page L. R. Gastropod ontogenetic torsion: Developmental remnants of an ancient evolutionary change in body plan // ''Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution''. — 2003. — Vol. 297B, № 1. — P. 11—26. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Гербавыя фігуры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] dza4zxyxav215usllb2s2pqy70yqukb 5174910 5174907 2026-08-03T12:33:34Z Ueschar 151377 удакладненне 5174910 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Група таксонаў |regnum = Жывёлы |name = Слімакі |type = |image file = Helix pomatia 89a.jpg |image descr = {{bt-bellat|Вінаградны слімак|Helix pomatia}} |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list =Усе бруханогія малюскі з вонкавай ракавінай |commons = Snails }} '''Слімакі́,''' часам '''смаўжы{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]] (''Gastropoda'').<ref name="БелЭн-бруханогія">{{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A0%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%AF%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AE%D0%A1%D0%9A%D0%86 |title=Бруханогія малюскі |work=Беларуская энцыклапедыя |year=1996 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> У сучасных тлумачальных слоўніках<ref name="ТСЛБМ-смоўж">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm2022/%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%B6 |title=Смоўж |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2022 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> і падручніках<ref name="Біялогія2018">Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018.</ref> тэрмін ''смоўж'' выступае як сінонім да ''слімак''. У беларускіх [[Беларускія дыялекты|гаворках]] слова можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}}''' — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія маюць добра развітую вонкавую [[Ракавіна малюскаў|ракавіну]].<ref name="ТСЛБМ-слімак">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm/slimak |title=Слімак |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2002 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> Бруханогіх, у якіх вонкавая ракавіна моцна рэдукаваная або адсутнічае, звычайна называюць [[Слізняк|слізнякамі]].<ref name="Біялогія2018"/> Падзел на слімакоў і слізнякоў не з'яўляецца [[Таксаномія|таксанамічным]]: рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных груп бруханогіх незалежна.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Будова слімакоў у асноўным адпавядае агульнай будове [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]]. Цела складаецца з галавы, мускулістай [[Нага малюскаў|нагі]] і ўнутраноснага мяшка, пакрытага [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]]. Мантыя выдзяляе рэчывы, з якіх утвараецца [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]].<ref name="Біялогія2018"/> На галаве знаходзяцца рот і [[Органы пачуццяў|органы пачуццяў]]. У наземнага [[Вінаградны слімак|вінаграднага слімака]] ёсць дзве пары шчупальцаў; [[Вока|вочы]] знаходзяцца на канцах верхняй пары. У прэснаводнага [[Балацянік звычайны|балацяніка]] маецца адна пара шчупальцаў, а вочы размяшчаюцца каля іх асновы.<ref name="Біялогія2018"/> [[Файл:Lymnaea stagnalis.jpg|міні|злева|[[Балацянік звычайны]] (''Lymnaea stagnalis'') — прэснаводны слімак|297x297пкс]] У роце бруханогіх знаходзіцца [[радула]] — пакрыты шматлікімі дробнымі зубцамі орган, які выкарыстоўваецца пры харчаванні.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Перамяшчаюцца слімакі пры дапамозе мускулістай нагі. Яе залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], па якой жывёла рухаецца па [[Субстрат (біялогія)|субстраце]].<ref name="Біялогія2018"/> Ракавіна ўтвараецца мантыяй і ў розных групах мае розную форму. У многіх слімакоў яна [[Спіраль|спіральна]] закручаная; у некаторых марскіх форм мае выгляд каўпачка.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> == Дыханне == Спосаб [[Дыханне|дыхання]] ў розных груп слімакоў адрозніваецца. Водныя могуць дыхаць [[Жабры|шчэлепамі]] або праз перайначаную [[Мантыйная поласць|мантыйную поласць]]; у наземных прадстаўнікоў функцыю органа дыхання выконвае мантыйная поласць.<ref name="Біялогія2018"/> == Харчаванне == Спосабы [[Харчаванне|харчавання]] бруханогіх разнастайныя. Сярод іх ёсць [[Раслінаедныя|расліннаедныя]], [[Драпежніцтва|драпежныя]] і [[Дэтрытафагі|дэтрытаедныя]] прадстаўнікі.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Наземныя слімакі кормяцца пераважна раслінамі; прэснаводныя балацянікі саскрабаюць радулай мяккія часткі раслін і налёт з розных падводных паверхняў.<ref name="Біялогія2018"/> == У Беларусі == У [[Фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]] прадстаўлены наземныя і прэснаводныя слімакі — [[балацянікі]], [[бітыніі]], [[жывародкі]], [[Вальвата звычайная|вальваты]], [[Катушкі|катушакі]], а сярод наземных форм — [[Вінаградны слімак|вінаградны]] і [[хмызняковы смоўж]].<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Пашыраны [[вінаградны слімак]], або '''вінаградны смоўж''' (''Helix pomatia'') — наземны малюск з амаль шарападобнай ракавінай, які жыве ў вільготных зацененых месцах.<ref name="Біялогія2018"/> У прэсных вадаёмах Беларусі сустракаюцца [[Балацянікі|балацянікі]]. Яны жывуць пераважна ў стаячых і павольнацякучых водах. Некаторыя віды балацянікаў з'яўляюцца [[Прамежкавы гаспадар|прамежкавымі гаспадарамі]] [[Смактуны|смактуноў]].<ref name="ЭПБ-балацянікі">{{cite encyclopedia |title=Балацянікі |encyclopedia=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |volume=1 |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983—1986. * Page L. R. Gastropod ontogenetic torsion: Developmental remnants of an ancient evolutionary change in body plan // ''Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution''. — 2003. — Vol. 297B, № 1. — P. 11—26. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Гербавыя фігуры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] q6dptamd0mit2heq6qlgyo4b8ho2fuj 5174942 5174910 2026-08-03T13:19:49Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Слімак]] у [[Слімакі]]: Уніфікацыя назваў 5174910 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Група таксонаў |regnum = Жывёлы |name = Слімакі |type = |image file = Helix pomatia 89a.jpg |image descr = {{bt-bellat|Вінаградны слімак|Helix pomatia}} |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list =Усе бруханогія малюскі з вонкавай ракавінай |commons = Snails }} '''Слімакі́,''' часам '''смаўжы{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]] (''Gastropoda'').<ref name="БелЭн-бруханогія">{{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A0%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%AF%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AE%D0%A1%D0%9A%D0%86 |title=Бруханогія малюскі |work=Беларуская энцыклапедыя |year=1996 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> У сучасных тлумачальных слоўніках<ref name="ТСЛБМ-смоўж">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm2022/%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%B6 |title=Смоўж |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2022 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> і падручніках<ref name="Біялогія2018">Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018.</ref> тэрмін ''смоўж'' выступае як сінонім да ''слімак''. У беларускіх [[Беларускія дыялекты|гаворках]] слова можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}}''' — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія маюць добра развітую вонкавую [[Ракавіна малюскаў|ракавіну]].<ref name="ТСЛБМ-слімак">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm/slimak |title=Слімак |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2002 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> Бруханогіх, у якіх вонкавая ракавіна моцна рэдукаваная або адсутнічае, звычайна называюць [[Слізняк|слізнякамі]].<ref name="Біялогія2018"/> Падзел на слімакоў і слізнякоў не з'яўляецца [[Таксаномія|таксанамічным]]: рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных груп бруханогіх незалежна.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Будова слімакоў у асноўным адпавядае агульнай будове [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]]. Цела складаецца з галавы, мускулістай [[Нага малюскаў|нагі]] і ўнутраноснага мяшка, пакрытага [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]]. Мантыя выдзяляе рэчывы, з якіх утвараецца [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]].<ref name="Біялогія2018"/> На галаве знаходзяцца рот і [[Органы пачуццяў|органы пачуццяў]]. У наземнага [[Вінаградны слімак|вінаграднага слімака]] ёсць дзве пары шчупальцаў; [[Вока|вочы]] знаходзяцца на канцах верхняй пары. У прэснаводнага [[Балацянік звычайны|балацяніка]] маецца адна пара шчупальцаў, а вочы размяшчаюцца каля іх асновы.<ref name="Біялогія2018"/> [[Файл:Lymnaea stagnalis.jpg|міні|злева|[[Балацянік звычайны]] (''Lymnaea stagnalis'') — прэснаводны слімак|297x297пкс]] У роце бруханогіх знаходзіцца [[радула]] — пакрыты шматлікімі дробнымі зубцамі орган, які выкарыстоўваецца пры харчаванні.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Перамяшчаюцца слімакі пры дапамозе мускулістай нагі. Яе залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], па якой жывёла рухаецца па [[Субстрат (біялогія)|субстраце]].<ref name="Біялогія2018"/> Ракавіна ўтвараецца мантыяй і ў розных групах мае розную форму. У многіх слімакоў яна [[Спіраль|спіральна]] закручаная; у некаторых марскіх форм мае выгляд каўпачка.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> == Дыханне == Спосаб [[Дыханне|дыхання]] ў розных груп слімакоў адрозніваецца. Водныя могуць дыхаць [[Жабры|шчэлепамі]] або праз перайначаную [[Мантыйная поласць|мантыйную поласць]]; у наземных прадстаўнікоў функцыю органа дыхання выконвае мантыйная поласць.<ref name="Біялогія2018"/> == Харчаванне == Спосабы [[Харчаванне|харчавання]] бруханогіх разнастайныя. Сярод іх ёсць [[Раслінаедныя|расліннаедныя]], [[Драпежніцтва|драпежныя]] і [[Дэтрытафагі|дэтрытаедныя]] прадстаўнікі.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Наземныя слімакі кормяцца пераважна раслінамі; прэснаводныя балацянікі саскрабаюць радулай мяккія часткі раслін і налёт з розных падводных паверхняў.<ref name="Біялогія2018"/> == У Беларусі == У [[Фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]] прадстаўлены наземныя і прэснаводныя слімакі — [[балацянікі]], [[бітыніі]], [[жывародкі]], [[Вальвата звычайная|вальваты]], [[Катушкі|катушакі]], а сярод наземных форм — [[Вінаградны слімак|вінаградны]] і [[хмызняковы смоўж]].<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Пашыраны [[вінаградны слімак]], або '''вінаградны смоўж''' (''Helix pomatia'') — наземны малюск з амаль шарападобнай ракавінай, які жыве ў вільготных зацененых месцах.<ref name="Біялогія2018"/> У прэсных вадаёмах Беларусі сустракаюцца [[Балацянікі|балацянікі]]. Яны жывуць пераважна ў стаячых і павольнацякучых водах. Некаторыя віды балацянікаў з'яўляюцца [[Прамежкавы гаспадар|прамежкавымі гаспадарамі]] [[Смактуны|смактуноў]].<ref name="ЭПБ-балацянікі">{{cite encyclopedia |title=Балацянікі |encyclopedia=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |volume=1 |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983—1986. * Page L. R. Gastropod ontogenetic torsion: Developmental remnants of an ancient evolutionary change in body plan // ''Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution''. — 2003. — Vol. 297B, № 1. — P. 11—26. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Гербавыя фігуры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] q6dptamd0mit2heq6qlgyo4b8ho2fuj 5174944 5174942 2026-08-03T13:20:26Z Ueschar 151377 вычытка 5174944 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Група таксонаў |regnum = Жывёлы |name = Слімакі |type = |image file = Helix pomatia 89a.jpg |image descr = {{bt-bellat|Вінаградны слімак|Helix pomatia}} |status = |pater rank = клас |pater name = [[Бруханогія малюскі|Бруханогія]] (''Gastropoda'') |list =Усе бруханогія малюскі з вонкавай ракавінай |commons = Snails }} '''Слімакі́,''' часам '''смаўжы{{Заўвага|У [[Беларуская энцыклапедыя|«Беларускай энцыклапедыі»]] ''смаўжы'' пададзены як іншая назва ўсяго класа [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]] (''Gastropoda'').<ref name="БелЭн-бруханогія">{{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A0%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%AF%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AE%D0%A1%D0%9A%D0%86 |title=Бруханогія малюскі |work=Беларуская энцыклапедыя |year=1996 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> У сучасных тлумачальных слоўніках<ref name="ТСЛБМ-смоўж">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm2022/%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%9E%D0%B6 |title=Смоўж |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2022 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> і падручніках<ref name="Біялогія2018">Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018.</ref> тэрмін ''смоўж'' выступае як сінонім да ''слімак''. У беларускіх [[Беларускія дыялекты|гаворках]] слова можа абазначаць як бруханогага з добра развітай вонкавай ракавінай, так і малюска без яе або з рэдукаванай ракавінай.}}''' — агульная назва [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]], якія маюць добра развітую вонкавую [[Ракавіна малюскаў|ракавіну]].<ref name="ТСЛБМ-слімак">{{cite web |url=https://verbum.by/tsblm/slimak |title=Слімак |work=Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы |year=2002 |website=Verbum |accessdate=3 жніўня 2026 }}</ref> Бруханогіх, у якіх вонкавая ракавіна моцна рэдукаваная або адсутнічае, звычайна называюць [[Слізняк|слізнякамі]].<ref name="Біялогія2018"/> Падзел на слімакоў і слізнякоў не з'яўляецца [[Таксаномія|таксанамічным]]: рэдукцыя і страта ракавіны адбываліся ў розных груп бруханогіх незалежна.<ref name="Wagele2005">{{cite journal |author=Wägele H., Klussmann-Kolb A. |title=Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging |journal=Frontiers in Zoology |year=2005 |volume=2 |pages=3 |doi=10.1186/1742-9994-2-3 }}</ref> == Будова == Будова слімакоў у асноўным адпавядае агульнай будове [[Бруханогія малюскі|бруханогіх малюскаў]]. Цела складаецца з галавы, мускулістай [[Нага малюскаў|нагі]] і ўнутраноснага мяшка, пакрытага [[Мантыя (заалогія)|мантыяй]]. Мантыя выдзяляе рэчывы, з якіх утвараецца [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]].<ref name="Біялогія2018"/> На галаве знаходзяцца рот і [[Органы пачуццяў|органы пачуццяў]]. У наземнага [[Вінаградны слімак|вінаграднага слімака]] ёсць дзве пары шчупальцаў; [[Вока|вочы]] знаходзяцца на канцах верхняй пары. У прэснаводнага [[Балацянік звычайны|балацяніка]] маецца адна пара шчупальцаў, а вочы размяшчаюцца каля іх асновы.<ref name="Біялогія2018"/> [[Файл:Lymnaea stagnalis.jpg|міні|злева|[[Балацянік звычайны]] (''Lymnaea stagnalis'') — прэснаводны слімак|297x297пкс]] У роце бруханогіх знаходзіцца [[радула]] — пакрыты шматлікімі дробнымі зубцамі орган, які выкарыстоўваецца пры харчаванні.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Перамяшчаюцца слімакі пры дапамозе мускулістай нагі. Яе залозы выдзяляюць [[Слізь|слізь]], па якой жывёла рухаецца па [[Субстрат (біялогія)|субстраце]].<ref name="Біялогія2018"/> Ракавіна ўтвараецца мантыяй і ў розных групах мае розную форму. У многіх слімакоў яна [[Спіраль|спіральна]] закручаная; у некаторых марскіх прадстаўнікоў мае выгляд каўпачка.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> == Дыханне == Спосаб [[Дыханне|дыхання]] ў розных груп слімакоў адрозніваецца. Водныя могуць дыхаць [[Жабры|шчэлепамі]] або праз перайначаную [[Мантыйная поласць|мантыйную поласць]]; у наземных прадстаўнікоў функцыю органа дыхання выконвае мантыйная поласць.<ref name="Біялогія2018"/> == Харчаванне == Спосабы [[Харчаванне|харчавання]] бруханогіх разнастайныя. Сярод іх ёсць [[Раслінаедныя|расліннаедныя]], [[Драпежніцтва|драпежныя]] і [[Дэтрытафагі|дэтрытаедныя]] прадстаўнікі.<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Наземныя слімакі кормяцца пераважна раслінамі; прэснаводныя балацянікі саскрабаюць радулай мяккія часткі раслін і налёт з розных падводных паверхняў.<ref name="Біялогія2018"/> == У Беларусі == У [[Фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]] прадстаўлены наземныя і прэснаводныя слімакі — [[балацянікі]], [[бітыніі]], [[жывародкі]], [[Вальвата звычайная|вальваты]], [[Катушкі|катушакі]], а сярод наземных форм — [[Вінаградны слімак|вінаградны]] і [[хмызняковы смоўж]].<ref name="БелЭн-бруханогія"/> Пашыраны [[вінаградны слімак]], або '''вінаградны смоўж''' (''Helix pomatia'') — наземны малюск з амаль шарападобнай ракавінай, які жыве ў вільготных зацененых месцах.<ref name="Біялогія2018"/> У прэсных вадаёмах Беларусі сустракаюцца [[Балацянікі|балацянікі]]. Яны жывуць пераважна ў стаячых і павольнацякучых водах. Некаторыя віды балацянікаў з'яўляюцца [[Прамежкавы гаспадар|прамежкавымі гаспадарамі]] [[Смактуны|смактуноў]].<ref name="ЭПБ-балацянікі">{{cite encyclopedia |title=Балацянікі |encyclopedia=Энцыклапедыя прыроды Беларусі |volume=1 |location=Мінск |publisher=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя |year=1983 }}</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{зноскі}} == Літаратура == * Бядарык І. Г., Бядарык А. Я., Іваноў У. М. ''Біялогія: вучэбны дапаможнік для 8 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання''. — Мінск: Народная асвета, 2018. * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бруханогія малюскі}} * {{Крыніцы/Жывёльны свет|Слімак, смоўж|91, 92}} * ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т.'' — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983—1986. * Page L. R. Gastropod ontogenetic torsion: Developmental remnants of an ancient evolutionary change in body plan // ''Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution''. — 2003. — Vol. 297B, № 1. — P. 11—26. * Wägele H., Klussmann-Kolb A. Opisthobranchia (Mollusca, Gastropoda) — more than just slimy slugs. Shell reduction and its implications on defence and foraging // ''Frontiers in Zoology''. — 2005. — Vol. 2. — Art. 3. {{Гербавыя фігуры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бруханогія]] 3634nko9z6pm5mhvl2livkmw68gshqt 0 471615 5175106 5043685 2026-08-04T02:55:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175106 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} {{асоба}} '''Антон Андрэевіч Сурапін''' (нар. {{ДН|28|2|1992}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — фотажурналіст, стваральнік сайту bnp.by — «Belarus News Photo», сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]], пастаянны карэспандэнт Mediakritika.by, у сетцы інтэрнэт больш вядомы як Soul, вязень сумлення<ref>http://harodniaspring.org/be/news/2697{{Недаступная спасылка}} Сурапін вязень сумленьня, Башарымаў — не</ref><ref>[http://old.baj.by/be/node/13152 Amnesty International признала Суряпина узником совести]</ref>. == Біяграфія == Антон Сурапін нарадзіўся 28 лютага 1992 г. у г. [[Слуцк]]у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З восьмага класа хацеў быць праграмістам. У 11 класе абраў прафесію «Вэб-журналістыка». З 2009 г. — студэнт [[Інстытут журналістыкі БДУ|Інстытута журналістыкі БДУ]]. У студэнцкія гады супрацоўнічаў з шматлікімі інфармацыйнымі выданнямі і інтэрнэт-рэсурсамі. У 2010 г. стварыў сайт bnp.by — «Belarus News Photo», які вёў да 2014 г.<ref>http://www.bnp.by/</ref> А. Сурапін быў першым журналістам, які размясціў на сваім сайце фотаздымак «[[Плюшавы дэсант|плюшавага дэсанта]]» — цацачнага мядзведзя з прычэпленымі да яго антыдыктатарскімі лозунгамі. 4 ліпеня 2012 г., на наступны дзень пасля дзяржаўнага свята, [[Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь|Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь]], амаль 900 такіх цацак скінулі з самалёта двое грамадзян [[Швецыя|Швецыі]], супрацоўнікі піяр-агенцтва Studio Total, у знак пратэсту супраць парушэння свабоды слова ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]. На цацках былі прымацаваныя аркушыкі паперы з надпісамі на беларускай ці англійскай мовах: «We support the Belarusian struggle for free speech», «FREE SPEECH NOW», «Цацкі патрабуюць абароны правоў чалавека ў Беларусі» і «Нас немагчыма прымусіць маўчаць». Мэтай акцыі было, як кажа адна з удзельніц «плюшавага дэсанту» Л. Карлсан, «нагадаць свету, што ў Беларусі ёсць людзі, якіх пасадзілі ў турмы за тое, што яны гаварылі праўду». Мяжу з [[Рэспубліка Беларусь|Беларуссю]] шведы перасяклі нелегальна, пераляцелі яе з боку [[Літва|Літвы]] на аднаматорным самалёце. На скінутыя імі над [[Івянец|Івянцом]] і ўскраінай [[Мінск]]а цацкі з лозунгамі палявалі міліцыя і спецслужбы. [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] абвясціла, што ніякага самалёта з мядзведзікамі не было. Камандуючы войскамі супрацьпаветранай абароны генерал-маёр Дзмітры Пахмелкін заявіў, што «гэта была стопрацэнтная правакацыя супраць Беларусі пры падтрымцы замежных спецслужб. Нашыя сродкі ВПС і ВПА не пацвердзілі парушэння паветранай прасторы невядомым самалётам».<ref>[http://www.bbc.com/russian/international/2012/07/120718_belarus_sweden_flight.shtml Студент арестован в Белоруссии за фото мишек из Швеции]</ref> І тут у інтэрнэце на сайце Belarusian News Photos з’явіўся здымак мядзведзіка — доказ таго, што самалёт са [[Швецыя|Швецыі]] ўсё ж быў. Пачаліся арышты. 6 ліпеня 2012 г. супрацоўнікамі [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] быў затрыманы і змешчаны ў СІЗА КДБ прадпрымальнік-рыэлтар Сяргей Башарымаў, праз якога шведскія актывісты здымалі кватэру падчас свайго прыезду ў Мінск у маі 2012 г. Затым ён яшчэ раз прадаставіў кватэру двум памочнікам пілотаў, якія прыехалі ў Мінск напярэдадні акцыі і з’ехалі адразу пасля яе. Таксама 6 ліпеня на суткі КДБ была затрыманая дзяўчына С. Башарымава — Ірына.<ref>[https://euroradio.fm/report/dzyawchyna-basharymava-myane-sutki-pratrymali-w-amerykantsy-113260 Дзяўчына Башарымава: «Мяне суткі пратрымалі ў „амерыканцы“»]</ref> 13 ліпеня 2012 г. у мінскай кватэры, у якой пражываў, быў затрыманы А. Сурапін. Папярэдне ў яго быў праведзены ператрус. Малады студэнт-журналіст быў змешчаны ў СІЗА [[КДБ Беларусі|КДБ]]. 16 і 23 ліпеня 2012 г. адпаведна ім было прад’яўлена абвінавачванне па ч. 6 арт. 16 (дапамога ў здзяйсненні злачынства) і ч. 3 арт. 371 (незаконнае перасячэнне дзяржаўнай мяжы РБ) [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]. Інфармацыя аб прад’яўленні абвінавачвання з’явілася на афіцыйным сайце КДБ толькі 7 жніўня 2012 г. КДБ прапанавала шведскім актывістам «прыбыць у Мінск для ўдзелу ў следчых дзеяннях у якасці падазраваных, у тым ліку для правядзення вочных ставак. Па выніках будуць прынятыя канчатковыя адпаведныя працэсуальныя рашэнні ў дачыненні да беларускіх грамадзян, якія праходзяць па крымінальнай справе». 17 ліпеня 2012 г. шведскія ўдзельнікі «плюшавага дэсанта» звярнуліся да ўладаў [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] з заклікам вызваліць усіх арыштаваных па гэтай справе.<ref>http://www.radyjo.net/4/92/Artykul/106210{{Недаступная спасылка}} Швэдзкія пілёты: адпусьціце хлопцаў! Яны невінаватыя!</ref> У гэты ж дзень беларускія фатографы зладзілі акцыю падтрымкі А. Сурапіна, размясціўшы ў інтэрнэце свае фатаграфіі з тым самым мядзведзікам, які трымае шыльду з надпісам «Няма фотаздымкаў — няма праблем?». У канцы ліпеня 2012 г. некалькі дзён запар адвакат А. Сурапіна не мог дабіцца сустрэчы з падабаронным у СІЗА [[КДБ Беларусі|КДБ]]. 19 ліпеня 2012 г. з патрабаваннем неадкладна вызваліць А. Сурапіна выступілі праваабарончая арганізацыя «[[Рэпарцёры без межаў]]» і Міжнародны камітэт абароны журналістаў. 25 ліпеня 2012 г. прызнаны [[Міжнародная Амністыя|Міжнароднай Амністыяй]] вязнем сумлення.<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=77335 Антон Сурапін прызнаны вязнем сумлення]</ref> Праваабаронцы запатрабавалі неадкладнага вызвалення А. Сурапіна і С. Башарымава і зняцця з іх усіх абвінавачванняў. Паводле гэтай арганізацыі, арышт А. Сурапіна стаў самым абсурдным арыштам у свеце па выніках 2012 г.<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=102584&lang=ru Арест Суряпина за фото плюшевых мишек признан самым абсурдным в мире]</ref> 31 ліпеня 2012 г. [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]] звольніў з пасады старшыні Дзяржпагранкамітэта І. Рачкоўскага і камандуючага ВПС і войскамі ВПА Дз. Пахмелкіна за неналежнае выкананне службовых абавязкаў пры запэўніванні нацыянальнай бяспекі РБ. Вымовы і спагнанні атрымалі іншыя вышэйшыя службовыя асобы. 1 жніўня 2012 г. [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС Беларусі]] не працягнуў акрэдытацыю амбасадару Швецыі ў Беларусі [[Стэфан Эрыксан|Стэфану Эрыксану]]. Фактычнае высланне амбасадара стала своеасаблівай помстаю за шведскі «плюшавы дэсант». 7 жніўня 2012 г. абвінавачванне А. Сурапіну было прад’яўлена афіцыйна. 8 жніўня 2012 г., падчас акцыі салідарнасці з А. Сурапіным, былі затрыманыя журналісткі Юля Дарашкевіч і Ірына Козлік, якія рабілі здымкі з мядзведзікамі. 9 жніўня суддзя Дзмітры Паўлючэнка прызнаў іх вынаватымі ў несанкцыянаваным пікетаванні і аштрафаваў на 30 базавых велічыняў кожную. 14 жніўня 2012 г. [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]] выступіў з паручальніцтвам і пачаў збор паручальніцтваў за А. Сурапіна. 17 жніўня 2012 г. А. Сурапін і С. Башарымаў былі вызвалены пад падпіску аб нявыездзе. Абвінавачанне пры гэтым засталося ў сіле. Часопіс «Рускі рэпарцёр» абраў А. Сурапіна чалавекам года ў 2012 г.<ref>http://www.rusrep.ru/article/2012/12/18/lyudi/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170915140909/http://rusrep.ru/article/2012/12/18/lyudi/ |date=15 верасня 2017 }} Люди года — 2012</ref> 28 чэрвеня 2013 г. першы намеснік старшыні [[КДБ Беларусі|КДБ]] Ігар Сяргеенка паведаміў аб закрыцці крымінальнай справы аб «плюшавым дэсанце».<ref>https://amnesty.org.ru/node/2538/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170703210108/https://amnesty.org.ru/node/2538/ |date=3 ліпеня 2017 }} В Беларуси закрыто дело о плюшевом десанте</ref> З А. Сурапіна і С. Башарымава былі знятыя ўсе абвінавачванні. 24 ліпеня 2013 г. А. Сурапін прэзентаваў у [[Гродна|Гродне]] сайт freelance.baj.by, створаны для фрылансераў, якія працуюць у медыях.<ref>http://www.t-styl.info/by/115/society/10839/{{Недаступная спасылка}} Гарадзенскія журналісты пазнаёміліся з новай пляцоўкай для фрылансераў</ref> У лістападзе 2014 г. А. Сурапін быў прызваны ў войска. Служыў у [[Слонім]]е. Дэмабілізаваўся ў лістападзе 2015 г. Вёў публічныя «Дзённікі салдата», праект сайта TUT.By.<ref>https://news.tut.by/tag/1861-dnevniki-soldata.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161125080542/http://news.tut.by/tag/1861-dnevniki-soldata.html |date=25 лістапада 2016 }} Дневники солдата</ref><ref>https://news.tut.by/society/473690.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161121061839/http://news.tut.by/society/473690.html |date=21 лістапада 2016 }} Солдат-срочник Антон Суряпин, который вел дневники своей службы, демобилизовался</ref> У 2015 г. А. Сурапін падаў заяву ў суд на кампенсацыю за месяц зняволення ў СІЗА [[КДБ Беларусі|КДБ]]. Запатрабаваў кампенсацыю ў памеры 190 мільёнаў рублёў. 2 сакавіка 2016 г. суд Маскоўскага раёна г. Мінска пастанавіў выплаціць А. Сурапіну кампенсацыю ў памеры 8 мільёнаў беларускіх рублёў.<ref>{{Cite web |url=https://baj.by/be/content/anton-surapin-adsudziu-u-dzyarzhavy-8-milyonau-kampensacyi-za-mesyac-u-siza-kdb |title=Антон Сурапін адсудзіў у дзяржавы 8 мільёнаў кампенсацыі за месяц у СІЗА КДБ |access-date=6 ліпеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161015083750/https://baj.by/be/content/anton-surapin-adsudziu-u-dzyarzhavy-8-milyonau-kampensacyi-za-mesyac-u-siza-kdb |archivedate=15 кастрычніка 2016 |url-status=dead }}</ref> А. Сурапін — адзін з 200 дзеячаў культуры, што выступілі супраць затрымання і адміністрацыйнага арышту работнікаў культуры і мастачак Анастасіі Ранько, Алены Немік, Лідзіі Вярыга і іншых грамадзян, затрыманых на мірнай акцыі «[[Пратэсты ў Беларусі (2017)|Марш недармаедаў]]» 15 сакавіка 2017 года.<ref>https://www.intex-press.by/2017/03/22/200-deyatelej-kultury-vystupili-s-zayavleniem-v-svyazi-s-zaderzhaniyami-i-arestami/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210124092025/https://www.intex-press.by/2017/03/22/200-deyatelej-kultury-vystupili-s-zayavleniem-v-svyazi-s-zaderzhaniyami-i-arestami/ |date=24 студзеня 2021 }}</ref> == Узнагароды == Праўленне ГА «Беларуская асацыяцыя журналістаў» 29 снежня 2015 г. узнагародзіла пераможцу конкурсу «Свабодны палёт» журналіста А. Сурапіна за тэкст «Як я быў журналістам-фрылансерам і медыяасобай»<ref>{{Cite web |url=https://baj.by/be/analytics/yak-ya-byu-zhurnalistam-frylanseram-i-medyyaasobay |title=Архіўная копія |access-date=6 ліпеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128185304/http://baj.by/be/analytics/yak-ya-byu-zhurnalistam-frylanseram-i-medyyaasobay |archivedate=28 студзеня 2016 |url-status=dead }}</ref>, дзе малады чалавек апісвае прыгоды апошніх некалькіх год свайго жыцця і працы.<ref>http://westki.info/blogs/19771/peramozhcam-konkursu-svabodny-palyot-stau-anton-surapin{{Недаступная спасылка}} Пераможцам конкурсу «Свабодны палёт» стаў Антон Сурапін</ref> == Адлюстраванне арышту ў культуры == Міні-фільм у цыкле «Хроніка суднага часу» прысвечаны А. Сурапіну. Аўтар праекту Алег Дашкевіч.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=HBmgTyels7U Мара Антона Сурапіна</ref> == Працы == * http://mediakritika.by/article/2336/kompas-zhurnalista-u-sacyyalnyh-setkah {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180130234451/http://mediakritika.by/article/2336/kompas-zhurnalista-u-sacyyalnyh-setkah |date=30 студзеня 2018 }} * http://tuzinfm.by/videos/337/tanchyc.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170623001443/http://tuzinfm.by/videos/337/tanchyc.html |date=23 чэрвеня 2017 }} * https://news.tut.by/culture/322385.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200317203006/http://news.tut.by/culture/322385.html |date=17 сакавіка 2020 }} * http://kyky.org/search_tag?tag=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8F%D0%BF%D0%B8%D0%BD {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612171354/http://kyky.org/search_tag?tag=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8F%D0%BF%D0%B8%D0%BD |date=12 чэрвеня 2017 }} * http://www.ymcabelarus.org/2017/04/18/ibb-ponemon/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170627012627/http://www.ymcabelarus.org/2017/04/18/ibb-ponemon/ |date=27 чэрвеня 2017 }} * http://westki.info/blogs/19452/v-chyom-otlichie-mezhdu-regionalnoy-i-stolichnoy-zhurnalistikoy {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151229115335/http://westki.info/blogs/19452/v-chyom-otlichie-mezhdu-regionalnoy-i-stolichnoy-zhurnalistikoy |date=29 снежня 2015 }} * http://rfrm.io/spravy/chto-izmenit-v-belarusi-chtoby-po-urovnyu-svobody-slova-dognat-shvetsiyu * http://lechaim.ru/events/trostenets/ == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Palitviazni.info. — 2013. — С. 256—257. * Сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі. (Агляд-хроніка. 2012) — Мінск, 2013. — С. 127—128. == Спасылкі == * http://www.tiki-toki.com/timeline/entry/52456/-/#vars!date=2012-06-30_13:44:38! * https://palitviazni.info/viazen/anton-surapin-2 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161230202203/http://palitviazni.info/viazen/anton-surapin-2 |date=30 снежня 2016 }} * https://novychas.by/hramadstva/mara_antona_surapina * http://spring96.org/be/news/83108 * https://euroradio.fm/report/kab-adkryts-svoi-sait-anton-surapin-pradaw-batskavu-mashynu-112873 * http://www.radiopolsha.pl/6/88/Artykul/105902{{Недаступная спасылка}} * http://sur.by/ * https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/belarus * http://hmongzone.com/video/cWZMPeMXRz0{{Недаступная спасылка}} * http://www.bbc.com/russian/international/2012/07/120718_belarus_sweden_flight.shtml * https://www.youtube.com/watch?v=SBT2MYHi02s {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сурапін Антон Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] ktmkblhstmhcqoafyr81ybwm4jwth2k 0 471764 5175323 4412935 2026-08-04T10:50:06Z Bahusia 150630 дапаўненне 5175323 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Барсукі |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 24|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 216 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} {{значэнні|Спасылка=Барсукі}} '''Барсукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Barsuki}}, {{lang-ru|Барсуки}}) — былая [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1871 годзе было 24 двары. У пачатку 20 стагоддзя ў складзе Высоцкай воласці [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]], 44 двары, 306 жыхароў. За вёскай былі замацаваны 409 дзесяцін зямлі, у тым ліку 5 дзесяцін лесу. У 1923 годзе — 392 жыхары. У 1930 годзе створаны калгас «Новае жыццё»<ref>Памяць. Орша. Аршанскi раён : у 2 кнiгах : гісторыка-дакумэнтальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Кн. 2. Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 2000. С. 493.</ref>. Ліквідавана і ўвайшла ў склад гарадскога пасёлка [[Балбасава]] ў 2016 годзе<ref>[http://www.pravo.by/upload/docs/op/D917v0081594_1487192400.pdf Решение Оршанского районного Совета депутатов от 16 мая 2016 г. № 141 Об упразднении деревни Барсуки Оршанского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920015844/https://pravo.by/upload/docs/op/D917v0081594_1487192400.pdf |date=20 верасня 2020 }} {{Ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} rqonvnty9voul7if3est9i3m3a68ri6 0 472329 5175063 4959688 2026-08-03T21:05:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175063 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Мікалаевіч Еўтушэнкаў''' (нар. {{ДН|13|3|1953}}, Рыжыкава, [[Смаленская вобласць]]) — беларускі вучоны, доктар біялагічных навук (1997), [[прафесар]] (2006) і загадчык кафедры [[Малекулярная біялогія|малекулярнай біялогіі]] [[Біялагічны факультэт БДУ|біялагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[13 сакавіка]] [[1953]] года ў в. [[Рыжыкова (Смаленская вобласць)|Рыжыкова]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. У 1975 годзе скончыў [[Біялагічны факультэт БДУ|біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] са спецыялізацыяй па [[Мікрабіялогія|мікрабіялогіі]] і паступіў у [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]].  У 1978 годзе скончыў аспірантуру БДУ і пачаў навуковую дзейнасць у Праблемнай НДЛ эксперыментальнай біялогіі БДУ пад кіраўніцтвам прафесара Ю. К. Фамічова. Навуковую працу сумяшчаў з выкладчыцкай на кафедры мікрабіялогіі. Працаваў на пасадах малодшага навуковага, старэйшага навуковага, вядучага навуковага супрацоўніка, а таксама на выкладчыцкіх пасадах, прайшоўшы шлях ад асістэнта да [[Прафесар|прафесара]] і загадчыка кафедры малекулярнай біялогіі, у арганізацыі якой прымаў самы актыўны ўдзел (кафедра адкрыта ў 2002 годзе).  [[Кандыдат навук]] — з 1981 года (спецыяльнасць «Мікрабіялогія»), доктар біялагічных навук з 1997 года (спецыяльнасць «Мікрабіялогія і біятэхналогія»). У 2006 годзе прысвоена навуковае званне [[прафесар]]а. == Навуковая дзейнасць == А. М. Еўтушэнкаў з’яўляецца спецыялістам у галіне малекулярнай [[генетыка|генетыкі]] фітапатагенных [[Мікраарганізмы|мікраарганізмаў]] і генетычнай інжынерыі біялагічных аб’ектаў. Асноўным аб’ектам даследавання Еўтушэнкава А. М. з’яўляліся фітапатагенныя [[бактэрыі]] родаў {{нп5|Erwinia|Erwinia|ru|Эрвинии}}, Pectobacterium. Ён правёў генетычны аналіз механізмаў вірулентнасці [[Бактэрыі|бактэрый]] шляхам кланавання структурных [[ген]]аў пектатліяз і даказаў адрозненне ізаферментнага складу пектатліяз у розных [[від]]аў фітапатагенных пектабактэрый. Упершыню выяўлены механізм відаспецыфічнасці сістэм сакрэцыі пазаклеткавай ферментаў, г.зн. пры увядзенні ў [[Клетка|клеткі]] [[Бактэрыі|бактэрый]] P. carotovorum пектатліяз іншых фітапатагенных пектабактэрый [[ферменты]] не сакрэтаваць і наадварот. А. М. Еўтушэнкаў выявіў [[ген]]ы, [[Мутацыя|мутацыі]] у якіх узмацнялі сінтэз і сакрэцыю пектатліяз, што дазволіла сканструяваць прадуцэнты пекталітычных [[Ферменты|ферментаў]], дэпаніраваныя ва Усесаюзную калекцыю прамысловых [[Мікраарганізмы|мікраарганізмаў]] і атрымаць аўтарскія пасведчанні на штамы-прадуцэнты. Штамы прадуцэнты пектатліяз выкарыстоўваліся для атрымання камерцыйных прэпаратаў пектатліяз — мацераза А і мацеруза С. Вывучэнне механізмаў вірулентнасці Pectobacterium carotovorum дазволіла выявіць сістэму сакрэцыі III тыпу, ўцягнутасць ва ўзаемадзеянне [[Бактэрыі|бактэрый]] з [[расліны|расліннай]] [[Клетка|клеткі]]. У выніку вывучэння генаў сістэмы сакрэцыі III тыпу выяўлены гены, якія могуць выкарыстоўвацца для стварэння трансгенных [[расліны|раслін]], ўстойлівых да патагенаў. Адзін з генаў, hrpN, выкарыстаны для атрымання трансгенных раслін [[рапс]]у і [[Бульба|бульбы]]. Атрыманыя расліны характарызаваліся высокай рэзістэнтнасцю да [[Грыбы|грыбных]] патагенаў. Метадалогія генетычнай [[Інжынерыя|інжынерыі]] выкарыстаная А. М. Еўтушэнкавым для атрымання прадуцэнтаў іншых прамысловых ферментаў. У сумесных праектах з Інстытут мікрабіялогіі АН Беларусі атрыманы бактэрыяльныя прадуцэнты ферментаў глюкозаізамеразы і фітазы. Прадуцэнты α-амілазы сканструяваны на аснове [[Бактэрыі|бактэрый]] B.subtilis кланаваных і мадыфікаваных шляхам сайт-спецыфічнага мутагенеза структурнага гена амілазы, дэтэрмінуецца сінтэз термастабільнага фермента з унікальнымі ўласцівасцямі. Актыўнасць прадуцэнтаў павышана шляхам інсерцыі ў [[Храмасома|храмасому]] множных копій [[Ген|гена]] амілаза. Новым напрамкам даследаванняў кафедры пад кіраўніцтвам А. М. Еўтушэнкава з’яўляецца стварэнне трансгенных раслін з гаспадарча-каштоўнымі адзнакамі. На кафедры створаны унікальныя вектары для трансфармацыі раслін з [[ген]]амі фітапатагенных бактэрый [[Род (біялогія)|роду]] Pectobacterium: aroA (мадыфікаваны ген 5-енолпірувілшыкімат-3-фасфатсінтазы з бактэрый, вызначае ўстойлівасць да гліфасату), hrpN (ген бактэрый, ўстойлівасць да грыбных патагенаў). У сумесных даследаваннях з Інстытутам генетыкі НАН Беларусі гэтыя генетычныя канструкцыі выкарыстаны для атрымання трансгенных раслін [[рапс]]у, [[лён]]у і [[Бульба|бульбы]], якія характарызуюцца каштоўнымі прыкметамі. На аснове геномных даследаванняў распрацаваны малекулярныя метады дыягностыкі найважнейшых фітопатагенных бактэрый, што дазволіла выявіць у Беларусі найбольш небяспечны патаген пладовых дрэў Erwinia amylovora і сумесна з інстытутамі пладаводства і аховы раслін распрацаваць рэкамендацыі па дыягностыцы патагена, метадам барацьбы і паспяховай лакалізацыі [[Інфекцыя|інфекцыі]]. Вынікі навуковых даследаванняў адлюстраваны ў 235 публікацыях. Атрыманы 5 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы, 2 патэнты [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] і 1 [[патэнт]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. А. М. Еўтушэнкаў у 1993—1995 гадах атрымаў Міжнародны навуковы грант для даследаванняў у Інстытуце біяхіміі і біяфізікі Польскай акадэміі навук у лабараторыі бактэрыяльнай генетыкі (кіраўнік — T. Klopotowski), у 1994—1995 гадах — двухгадовы даследчы грант фонду Сораса. Еўтушэнкаў А. М. актыўна ўдзельнічае ў падрыхтоўцы навуковых работнікаў. Ён падрыхтаваў 9 кандыдатаў біялагічных навук, у тым ліку 6 па спецыяльнасці «Малекулярная генетыка».  З’яўляецца членам рэдкалегіі часопіса «Весці НАН Беларусі. Сер. біял. навук». А. М. Еўтушэнкаў — член экспертных саветаў па дзяржаўных праграмах «Генетычная інжынерыя», «Новыя біятэхналогіі», «Фундаментальныя асновы біятэхналогіі». == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]]. * Ганаровае званне «Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта». == Патэнты == # А. с. 1172266 СССР, МКИ4 С12 N 9/88, 1/20, 15/00, C12 R 1/18. Штамм Erwinia chrysanthemi ENA49-11 — продуцент внеклеточной пектатлиазы. Опубл. −1985; Бюл. № 8. # [http://patents.su/2-1171578-sposob-prigotovleniya-tresty-iz-lnyanojj-solomy.html .] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171001160653/http://patents.su/2-1171578-sposob-prigotovleniya-tresty-iz-lnyanojj-solomy.html |date=1 кастрычніка 2017 }} [http://patents.su/2-1171578-sposob-prigotovleniya-tresty-iz-lnyanojj-solomy.html А. с. 1171578 СССР, МКИ4 D 01 °C 1/04. Способ приготовления тресты из льняной соломы Опубл. 1985; Бюл. № 29.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171001160653/http://patents.su/2-1171578-sposob-prigotovleniya-tresty-iz-lnyanojj-solomy.html |date=1 кастрычніка 2017 }} # А. с. 1342025 СССР, МКИ4 C12 N 9/88, 1/20. Штамм бактерий Erwinia chrysanthemi ВКПМ В-2946 — продуцент внеклеточной; Опубл. −1987; Бюл. № 932. # А. с. 1307845 СССР, МКИ4 С12 N 1/20. Способ культивирования бактерий рода Erwinia / Опубл. −1987; Бюл. № 461. #  [http://ru-patent.info/20/30-34/2032740.html Пат. 2032740 Росийской Федерации, МКИ С 12 N 5/00, 5/00. Способ получения протопластов растений. Опубл. 10.04.95, Бюл. № 10.]{{Недаступная спасылка}} # Пат. 2032741 Росийской Федерации, МКИ С 12 N 5/04, 5/00. Способ получения изолированных клеток. Опубл. 10.04.95, Бюл. № 10. #  [http://bypatents.com/8-12214-plazmida-pet24bxyla-obespechivayushhaya-sintez-ksilozoizomerazy-v-kletkah-rekombinantnogo-shtamma-escherichia-coli-bim-v-427-d-i-rekombinantnyjj-shtamm-escherichia-coli-bim-v-427-d.html Пат.12214 РБ. Плазмида pET24bxylA, обеспечивающая синтез ксилозоизомеразы в клетках рекомбинантного штамма Escherichia coli БИМ В-427 Д, и рекомбинантный штамм штамма Escherichia coli БИМ В-427 Д- продуцент ксилозоизомеразы. Опубл. 2009 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180808011751/http://bypatents.com/8-12214-plazmida-pet24bxyla-obespechivayushhaya-sintez-ksilozoizomerazy-v-kletkah-rekombinantnogo-shtamma-escherichia-coli-bim-v-427-d-i-rekombinantnyjj-shtamm-escherichia-coli-bim-v-427-d.html |date=8 жніўня 2018 }} == Асноўныя працы == # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov1992a.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231216155107/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov1992a.pdf |date=16 снежня 2023 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov1992a.pdf V.E. Shevchik, A.N. Evtushenkov, H.V. Babitskaya and Y.K. Fomichev. Production of pectolytic enzymes from Erwinia grown on different carbon sources. World Journal of M~crobiology and Biolechnology, Vol 8, 1992, P.115-120] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231216155107/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov1992a.pdf |date=16 снежня 2023 }}. # Kachan, A.V., Evtushenkov, A.N. Thermostable mutant variants of Bacillus sp. 406 α-amylase generated by site-directed mutagenesis // Central European Journal of Biology — 2013. — Vol. 8, № 4. — P. 346—356. # Characterization of a new ViI-like Erwinia amylovora bacteriophage phiEa2809. FEMS Microbiol Lett. 2015 Apr;362(7). pii: fnv031. doi: 10.1093/femsle/fnv031. Epub 2015 Feb. (в соавт.). # [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0434.2008.01420.x/abstract][http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0434.2008.01420.x/abstract Lagonenko A.L., Komardina V.S., Nikolaichik Y.A., Evtushenkov A.N. First Report of Erwinia amylovora Fire Blight in Belarus // J. Phytopathol. — 2008. — Vol. 156. № 10. P. 638—640.] # Aghabozorgy, S. Type III secretion system gene mutation effects on virulence of Erwinia atroseptica / S. Aghabozorgy, A. Evtushenkov // The Journal of Damghan University of Basic Sciences Iran — Vol.2 — № 1 — 2009 — P.59-64. # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_galinovskiy2009a.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215094418/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_galinovskiy2009a.pdf |date=15 лютага 2020 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_galinovskiy2009a.pdf Галиновский Д. В., Евтушенков А. Н. Экспрессия генов биосинтеза β-каротина в различных штаммах грамотрицательных бактерий. // Доклады Национальной академии наук Беларуси, 2009, Том 53, № 4. С. 88-91.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215094418/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_galinovskiy2009a.pdf |date=15 лютага 2020 }} # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov2010a.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231216155148/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov2010a.pdf |date=16 снежня 2023 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov2010a.pdf Гузенко Е. В., Лемеш В. А., Сакович В. И., Орловская О. А., Николайчик Е. А., Присяжненко О. К., Евтушенков А. Н., Хотылева Л. В. Агробактериальная трансформация льна-долгунца генетической конструкцией с геном агоА, несущим устойчивость к гербициду глифосату. // Доклады НАН Беларуси. — 2010. — т.54, № 6. — с. 68-71.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231216155148/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_evtushenkov2010a.pdf |date=16 снежня 2023 }} # [http://www.actahort.org/books/896/896_50.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180602095052/https://www.actahort.org/books/896/896_50.htm |date=2 чэрвеня 2018 }}[http://www.actahort.org/books/896/896_50.htm Lagonenko, A.L., Kudzina, I.V., Evtushenkov, A.N., Krugleevskiy, M.A., Kastritskaya, M.S. and Kukharchyk, N.V. 2011. SUSCEPTIBILITY OF BELARUSIAN APPLE AND PEAR CULTIVARS TO FIRE BLIGHT. Acta Hort. (ISHS) 896:363-366.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180602095052/https://www.actahort.org/books/896/896_50.htm |date=2 чэрвеня 2018 }} # [http://www.actahort.org/books/896/896_18.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180602092912/https://www.actahort.org/books/896/896_18.htm |date=2 чэрвеня 2018 }}[http://www.actahort.org/books/896/896_18.htm Lagonenko, A.L., Kudzina, I.V. and Evtushenkov, A.N. 2011. GENETIC CHARACTERIZATION OF BELARUSIAN ERWINIA AMYLOVORA STRAINS. Acta Hort. (ISHS) 896:141-146.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180602092912/https://www.actahort.org/books/896/896_18.htm |date=2 чэрвеня 2018 }} # [http://www.actahort.org/books/896/896_9.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160927173222/http://www.actahort.org/books/896/896_9.htm |date=27 верасня 2016 }}[http://www.actahort.org/books/896/896_9.htm Lagonenko, A.L., Lagonenko, V.Y., Nikolaichik, Y.A. and Evtushenkov, A.N. 2011. DETECTION OF ERWINIA AMYLOVORA BY PCR WITH PRIMERS TO THE HRPN GENE. Acta Hort. (ISHS) 896:85-91.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160927173222/http://www.actahort.org/books/896/896_9.htm |date=27 верасня 2016 }} # Николайчик Е. А., Присяжненко О. К., Кулик Е. В., Валентович Л. Н., Чжан Янь (КНР), Селезнева Ю. В., Евтушенков А. Н. От бактериальных генов — к трансгенным растениям // Вестник БГУ. Сер. 2. — 2011. — № 3. — С.69-73. # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_nikolaichik2012a.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215094449/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_nikolaichik2012a.pdf |date=15 лютага 2020 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_nikolaichik2012a.pdf Николайчик Е. А., Кулик Е. В., Бадалян О. А., Валентович Л. Н., Кузьмич С. В., Евтушенков А. Н. Роль рецепторподобной трансмембранной киназы растений семейства пасленовых во взаимодействии с фитопатогеном ''Pectobacterium carotovorum''. // Доклады НАН Беларуси. — 2012. — т.56, № 1. — с. 106—112.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215094449/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_nikolaichik2012a.pdf |date=15 лютага 2020 }} # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012a.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215094428/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012a.pdf |date=15 лютага 2020 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012a.pdf А. В. Качан, А. Н. Евтушенков. Варианты α-амилазы штамма Bacillus sp. 406 с повышенной температурной стабильностью. // Доклады НАН Беларуси. — 2012. — т.56, № 2. — с. 72-77.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215094428/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012a.pdf |date=15 лютага 2020 }} # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_sadovskaya2012.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215082449/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_sadovskaya2012.pdf |date=15 лютага 2020 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_sadovskaya2012.pdf О. В. Садовская, А. Л. Лагоненко, А. Н. Евтушенков. Характеристика нового т-подобного бактериофага ''Erwinia amylovora''. // Доклады НАН Беларуси. — 2012. — т.56, № 3. — с. 83-87] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215082449/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_sadovskaya2012.pdf |date=15 лютага 2020 }}. # [http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012b.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200111003147/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012b.pdf |date=11 студзеня 2020 }}[http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012b.pdf А. В. Качан, А. Н. Евтушенков. Клонирование гена термостабильной α-амилазы Bacillus sp. 1-15 // Весці НАН Беларусі. Сер. біял. навук. — 2012. — № 4. — С. 47-51.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200111003147/http://www.bio.bsu.by/molbiol/files/pub_kachan2012b.pdf |date=11 студзеня 2020 }} == Спасылкі == * [http://jour.folkndl.bsu.by/index.php/personalii/fakultety-i-vuchebnyya-instytuty/75-bio/832-evtushenkov-anatatolij-nikolaevich-rod-13-03-1953 Біяграфія на сайце БДУ]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.bio.bsu.by/molbiol/evtushenkov.html Біяграфія на сайце біялагічнага факультэта БДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170422022600/http://bio.bsu.by/molbiol/evtushenkov.html |date=22 красавіка 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Еўтушэнкаў Анатоль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Генетыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі]] bjq3nqku0zz0yhdl5ih6cbdng8y6wia 0 489843 5174978 4845287 2026-08-03T14:34:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174978 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Арганізацыя |альтэрнатыўная=Шалтай-Балтай |дата_заснавання1=31 снежня 2013 (першая актыўнасць) }} '''Ананімны інтэрнацыянал''' або «'''Шалтай-Балтай'''» — хакерская групоўка, якая праславілася публікацыяй дакументаў для ўнутранага карыстання па ўнутранай палітыцы РФ, а таксама асабістай [[Электронная пошта|паштовай перапіскі]], якая належыць членам ўрада і шэрагу [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|дэпутатаў]]. Група спецыялізавалася на перахопе перапіскі і узломе акаўнтаў высокапастаўленых чыноўнікаў, буйных фірмаў і [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] і далейшай продажы праз інтэрнэт атрыманых даных. Вялі уласны [[блог]] «Шалтай-Балтай», куды выкладвалі вынікі сваёй працы. За 15 месяцаў існавання блога аўтары выпусцілі на розных пляцоўках 75 публікацый (дакументаў і фатаграфій), якія змяшчаюць кампраметуючую інфармацыю аб дзейнасці расійскіх чыноўнікаў і палітыкаў. У канцы кастрычніка 2016 года быў арыштаваны Уладзімір Анікееў, вядомы пад псеўданім «Льюіс», які лічыцца арганізатарам групы. Анікееву прад’яўлена абвінавачаньне ў неправамерным доступе да камп’ютарнай інфармацыі. Акрамя Анікеева, затрыманы яшчэ пяць чалавек, сярод іх адзін з кіраўнікоў [[Цэнтр інфармацыйнай бяспекі ФСБ|Цэнтра інфармацыйнай бяспекі ФСБ]] Сяргей Міхайлаў і яго намеснік Дзмітрый Дакучаеў, а таксама былы кіраўнік аддзела расследаванняў камп’ютэрных інцыдэнтаў «Лабараторыі Касперскага» Руслан Стаянаў. == Метады працы == Першапачаткова група досыць доўга выкладвала матэрыялы бясплатна, затым пачалі іх продаж сумесна з [[Інтэрнэт-магазін|інтэрнэт]]-[[біржа]]й Joker.buzz. Да восені 2016 года аб’ём продажаў склаў каля двух мільёнаў [[Долар ЗША|даляраў]], якія пайшлі на падтрымку інфраструктуры «Ананімнага інтэрнацыяналу».<ref>[https://www.colta.ru/articles/society/12709 «Анонимный интернационал»: «Есть угроза, что кто-то начнет работать по нам»] // Colta.ru, 11.10.2016</ref> == Дзейнасць == === 2013 год === Па словах удзельнікаў «Ананімнага інтэрнацыяналу», яшчэ да выхаду ў публічнае поле група займалася здабычай і продажам даных. Упершыню група праявіла сябе [[31 снежня]] [[2013|2013 года]], калі апублікавала тэкст навагодняга звароту прэзідэнта РФ [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], прычым не першапачатковага варыянту (загадзя запісанага ля сцен Крамля), а зачытанага ім з Далёкага Усходу, куды ён прыбыў дапамагчы пацярпеламу ад стыхійнага бедства мясцоваму насельніцтву. Аб самім звароце шырокай публіцы тады вядома не было, і ў выніку часткі рэгіёнаў РФ паказалі «традыцыйны» запіс, а іншым — прамую гаворку прэзідэнта з [[Хабараўск]]а, пазней прэс-сакратар Пуціна [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] растлумачыў гэта тэхнічнай недапрацоўкай. === 2014 год === У траўні 2014 года група выклала серыю лістоў розных чыноўнікаў, якія лабіруюць інтарэсы камбіната харчавання «Канкорд», саўладальнік якога [[Яўген Прыгожын]], па даных хакераў, актыўна займаецца палітыкай, а яго структуры — «сачэннем і арганізацыяй правакацый супраць апазіцыянераў і СМІ» пры дапамозе «Агенцтва інтэрнэт-даследаванняў». У перапісцы супрацоўнікаў агенцтва Дзяніса і Ігара Асадчых трымалі справаздачу па інфармацыйнаму праекту з навінавымі парталамі і сацыяльнымі сеткамі, у тэксце загадвалася акцэнтаваць увагу на ваеннай і палітычнай моцы Расеі ў сусветным прасторы «для з’яўлення панічнага страху перад Расеяй як перад самай магутнай сусветнай дзяржавай». У сярэдзіне ліпеня «Ананімным інтэрнацыяналам» былі выкладзеныя ў адкрыты доступ электронныя лісты са скрыні на gmail, які нібыта належыць віцэ-прэм’еру РФ [[Аркадзь Уладзіміравіч Дварковіч|Аркадзю Дварковічу]]. У дадатку да гэтых лістоў ёсць файлы з інфармацыяй пра рэструктурызацыю «[[Мечел]]а», «падаткавы манеўр» ў нафтавай галіне, прапанаваны Міністэрствам фінансаў, і іншыя даныя. У верасні 2014 года група выклала ў сетку два архівы з ўнутранымі дакументамі і перапіскай з 5 лютага 2014 года па 23 верасня 2014 года, якая нібыта належаць супрацоўніку ААТ «Маскоўскія інфармацыйныя тэхналогіі» (МІТ) Антону Бушуеву. Сама кампанія звязана з [[Мэр Москвы|мэрыяй Масквы]] і спецыялізуецца на інфармацыйна-аналітычным суправаджэнні працы сталічных уладаў. Паводле гэтых даных, МІТ рэгулярна размяшчае праплочаныя матэрыялы, без якіх-небудзь паметак аб іх рэкламным характары ў агульным у 23 выданнях, сярод якіх ёсць і агульнарасійскія: «[[Аргументы и факты]]», «[[Новые известия|Новые вести]]», «[[Известия (газета)|Известия]]», «Труд», «Собеседник», «[[Литературная газета]]», «[[Камсамольская Праўда|Комсомольская правда]]», «[[Росбалт]]», «[[Независимая газета]]», «[[Российская газета]]», «[[Мой район (газета)|Мой район]]», «Версия», а таксама шэраг электроных выданняў. Частку заказных матэрыялаў была прысвечана выбарам Мэра Масквы ў 2013 годзе і выбарам у Масгардуму, пры гэтым некаторыя з гэтых навін былі ў перапісцы супрацоўнікаў МІТ яшчэ да іх публікацыі ў названых СМІ. Па ацэнцы інтэрнэт-выдання «Insider», размяшчэнне праплачаных матэрыялаў пад выглядам журналісцкіх артыкулаў трактуецца КК РФ як «махлярства», з улікам выдзеленых сум — махлярства ў асабліва буйных памерах. У РБК было пачата ўнутранае расследаванне з нагоды таго, што іх супрацоўнік у працоўны час і з рабочай пошты мог займацца размяшчэннем рэкламна-інфармацыйных матэрыялаў на іншых пляцоўках. 14 жніўня 2014 года Twitter-акаўнт прэм’ер-міністра РФ Дзмітрыя Мядзведзева ў Twitter быў узламаны. Адказнасць за гэта ўзялі прадстаўнікі «Ананімнага інтэрнацыяналу», якія таксама далі адрас асабістага акаўнта Мядзведзева ў Twitter, які выкарыстоўваецца ім для чытання. Там прэм’ер падпісаны на галоўнага рэдактара тэлеканала [[RT|Russia Today]] Маргарыту Сіманьян, пісьменніка [[Минаев, Сергей Сергеевич|Сяргея Мінаева]], акаўнт прэс-цэнтра [[Міхаіл Барысавіч Хадаркоўскі|Міхаіла Хадаркоўскага]], апазіцыянера [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксея Навальнага]], былога кіраўніка [[Министерство финансов РФ|Мінфіна]] [[Аляксей Леанідавіч Кудрын|Аляксея Кудрына]], віцэ-прэм’ера Аркадзя Дварковіча, журналіста Алега Кашына, гумарыстаў Гарыка Харламава, Міхаіла Галусцяна і Паўла Волю, галоўнага рэдактара радыёстанцыі «[[Эхо Москвы]]» Аляксея Венядзіктава, бізнэсоўца [[Міхаіл Дзмітрыевіч Прохараў|Міхаіла Прохарава]], дэпутата Дзярждумы Аляксандра Хінштэйна, лідара ЛДПР [[Уладзімір Вольфавіч Жырыноўскі|Уладзіміра Жырыноўскага]]. У самога акаўнта, зарэгістраванага ў чэрвені 2010 года, усяго 187 чытачоў, у ліку адзіных пяці твітаў ёсць запіс «Рашэбнік зборніка задач па фізіцы аўтары гладкоў исачэнкава луцэвіч слесар» са спасылкай на рэсурс, які Twitter настойліва не рэкамендуе адкрываць. Аўтары блога Shaltay Boltay заявілі аб тым, што ўзламалі акаўнты шэрагу расійскіх чыноўнікаў, і ''Мядзведзеў — не самая важная постаць у нашай «скарбоначцы»''. У канцы кастрычніка была апублікавана перапіска, адной з бакоў якой нібыта з’яўляецца кіраўнік сакратарыята першага віцэ-прэм’ера Ігара Шувалава Юрый Газаран. У матэрыялах апісана сітуацыя ў расійскай банкаўскай сістэме, у тым ліку ў асобных крэдытных арганізацыях, з ацэнкай «катастрафічная». Прадстаўнік сакратарыята Шувалава адмовіўся ад каментароў, не пацвердзіўшы і не аспрэчыўшы сапраўднасць перапіскі. У канцы снежня «Шалтай-Балтай» апублікаваў лісты, якія, як сцвярджаецца, былі выяўлены ў электроннай пошце намесніка начальніка кіравання ўнутранай палітыкі адміністрацыі прэзідэнта Цімура Пракапенкі са снежня 2013-га па сакавік 2014-га. Большая частка складаецца са спасылак на паведамленні ў розных выданнях і блогах, справаздачы «аб сітуацыі ў інтэрнэце», маніторынг упамінаемасці ў СМІ Вячаслава Валодзіна. Таксама меркаваныя супрацоўнікі ўпраўлення ўнутранай палітыкі Адміністрацыі прэзідэнта Расеі адсочвалі дзеянні апазіцыянера [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксея Навальнага]] ў інтэрнэце, рыхтавалі занатоўкі аб рэдакцыйнай палітыцы незалежных выданняў, з абсалютнай сур’ёзнасцю вывучалі здзеклівыя твіты і дэматыватары звычайных карыстальнікаў сацыяльных сетак і абмяркоўвалі магчымасць блакавання непажаданых рэсурсаў. === 2015 год === У канцы студзеня група выставіла на продаж перапіску прэс-сакратара прэм’ер-міністра Дзмітрыя Мядзведзева Наталлі Цімаковай. На сайце «Міжнароднай біржы сакрэтнай інфармацыі» лот з амаль 500 паведамленняў, якія датуюцца 2004—2015 гадамі, прапаноўвалася купіць за 150 [[біткойн]]аў (гэтая сума эквівалентная прыкладна $35000). Аўкцыён павінен быў ісці на працягу 8 дзён — з 22 па 30 студзеня ўключна, у анатацыі былі выкладзеныя некалькі лістоў Цімаковай. 31 сакавіка 2015 года група выклала для вольнага спампоўкі СМС-перапіску за 2011—2014 гады намесніка кіраўніка Упраўлення Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па ўнутранай палітыцы Цімура Пракапенкі. У перапісцы прысутнічаюць спробы чыноўніка ўздзейнічаць на многія вядомыя СМІ («Газету.ру», «Коммерсантъ», «Слон», «Лунту.ру», «РБК», «КП», «Росбалт», «Фонтанка.ру», «Бизнес FM», «Metro») праз членаў іх рэдакцый, а таксама абмеркаванне з кіраўніцтвам Раскамнагляду мэтаў далейшых блакаванняў, што сведчыць аб поўнай афіляванасці ведамства з адміністрацыяй прэзідэнта. Сапраўднасць перапіскі пацвердзілі некалькі яе магчымых фігурантаў: генеральны дырэктар РБК Мікалай Молибог і кіраўнік холдынгу «News Media» Арам Габрэлянаў. 16 красавіка была апублікаваная перапіска, якая належала, па словах хакераў, кіраўніку [[Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый|Раскамнагляду]] Аляксандру Жарову. У ёй утрымліваюцца лісты ад бізнэсоўца Канстанціна Малафеева (лабіраваў ўключэнне тэлеканала «Спас» ў другі мультыплекс лічбавага эфірнага тэлевяшчання) і Міхаіла Ксянзова. Асаблівая ўвага нададзена перапісцы генеральнага дырэктара радыёстанцыі «Эхо Москвы» Міхаіла Дзёміна, у якой ён абмяркоўваў апытанні на сайце радыёстанцыі, ўзгадненне публікуюцца блогаў, асобнай рэкламы і тэкстаў, пазбаўленне ліцэнзіі пецярбургскага «Эха», памер бюджэту станцыі і невыкананне дамоўленасцяў аб зарплаце, а таксама ўзгадненне промаролікаў «Антыкрызіснага маршу» з удзелам [[Барыс Яфімавіч Нямцоў|Барыса Нямцова]] і [[Міхаіл Міхайлавіч Касьянаў|Міхаіла Касьянава]]. У снежні 2015 года ў сваім твітэры «Шалтай-балтай» апублікаваў скрыншоты дакументаў, якія па іх словах ўяўляюць сабой інструкцыю па «сліву» пратэсту дальнабойшчыкаў супраць сістэмы «Платон». Асноўнай заданнем у ім паказаны адкол максімальнай колькасці прыхільнікаў, што дазволіць «звесці астаніх да ўзроўню дробнай групы, якая не прадстаўляе пагрозы ні для грамадства і ўлады, ні цікавасці для СМІ». === 2016 год === У красавіку хакеры абвясцілі аб узломе і крадзяжы змесціва дзьвух паштовых скрынь і перапіскі ў WhatsApp тэлевядоўцы [[Дзмітрый Канстанцінавіч Кісялёў|Дзмітрыя Кісялёва]], якое было выстаўлена на аўкцыён да 15 траўня. Ахоплены перыяд з 2009 па 2016 год з агульным аб’ёмам інфармацыі ў 11 гігабайт, адзін з выкарыстоўваных акаўнтаў быў зарэгістраваны на жонку журналіста Марыю. Тэматыка ў асноўным прысвечана праектам «Россия Сегодня», таксама ў масіве ёсць даныя аб фінансах і актывах (сярод якіх — купля элітнай кватэры ў 204 квадратных метраў на Каляровым бульвары за 162 мільёна рублёў у лютым 2014 года), аспрэчванне ўведзеных ЕЗ персанальных санкцый, купля гатовай дыпломнай працы і прафесійных навукоўцаў артыкулаў для жонкі. Сярод суразмоўцаў журналіста апынуліся загадчыца сектара сацыяльнай філасофіі Інстытута філасофіі РАН Валянціна Фядотава (на платнай аснове пішучая тэксты вядучага), эканаміст Мікіта Крычаўскі, медыяменеджар Арам Габрэлянаў, пранкер Ваван, міністр культуры Уладзімір Мядзінскі. У канцы чэрвеня была апублікавана частка перапіскі Арама Габрэлянава, дзе ён абмяркоўвае палітыку выдання, наём супрацоўнікаў і розныя публікацыі. Поўны архіў з фатаздымкамі і відэа хакеры выставілі на аўкцыён, стартавая цана склала 10 [[Біткойн|биткойнаў]] (6825 [[Долар ЗША|долараў]]), выкуп без торга — 100 біткойнаў. Габрэлянаў заявіў аб частковай фальсіфікацыі перапіскі, пры гэтым абвясціўшы ўзнагароду ў 1000 биткойнаў (682 тысячы даляраў) за звесткі аб хакерах. Пакупнік масіва даных надалей дазволіў ажыццявіць яго частковую публікацыю. Паводле публікацыям групы, выданне Life і Вести публікуюць заказныя матэрыялы і займаліся фальсіфікацыяй даных. Акрамя гэтага, у рэдакцыйную палітыку «Известий» актыўна ўмешваецца першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Аляксей Громаў — наўпрост і праз кіраўнікоў (якія надалей публікаваліся як аўтарскія матэрыялы, у прыватнасці — намесніка галоўнага рэдактара Барыса Мяжуева). == Блакаванні == 23 ліпеня 2014 года блог «Шалтай Балтай» апынуўся ў рэестры забароненых сайтаў, які вядзе Раскамнагляд. Прычынай гэтага стаў развязак Смольніцкага раёнага суда Санкт-Пецярбурга аб задавальненні пазову грамадзяніна РФ Ігара Асадчага аб прызнанні інфармацыі на даным сайце забароненай да распаўсюджванню згодна з законам «Аб персанальных даных», па якому гэтая інфармацыя павінна быць выдаленая. Хостынг-правайдэр не адказаў на апавяшчэнне Раскамнагляду аб выдаленні, і служба накіравала аператарам сувязі прадпісанне аб блакаванні блога. Самі аўтары расцанілі блакаванне як «дармовы піяр ад Раскамнагляду», звязаўшы яе з публікацыяй даных аб палітычнай дзейнасці кампаніі «Конкорд». Па стане на канец сакавіка 2015 года ні ў адным з сілавых ведамстваў РФ дзейнасць «Ананімнага інтэрнацыяналу» не выклікала цікавасці. === Затрыманні === У канцы кастрычніка 2016 года быў арыштаваны журналіст Уладзімір Анікееў, вядомы пад псеўданімам «Льюіс», які лічыцца арганізатарам групоўкі. Аднак набыткам грамадскасці гэта стала толькі ў апошніх ліках студзеня, пасля таго як некалькі буйных расійскіх СМІ распаўсюдзілі інфармацыю пра інцыдэнт. У прыватнасці, па паведамленні агенцтва «Росбалт», расійскімі спецслужбамі была ўжытая старая схема, адпрацаваная ў СССР і Расеі яшчэ з часоў вядомай «Аперацыі „Трэст“». Аперацыю правялі ў піцерскім аэрапорце пасля таго, як Анікееў прыляцеў з Украіны. Знаходзячыся там, як мяркуе следства, Льюіс размясціў на сайце «Киберхунта» перапіску памочніка расійскага прэзідэнта Уладзіслава Суркова, якая празліла святло на некаторыя аспекты расійскай палітыкі ў дачыненні Украіны. Уцечка менавіта гэтай інфармацыі сур’ёзна ўсхвалявала спецслужбы — прычым не толькі [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]], але і ФСА. Анікеева даставілі ў Маскву, дзе Следчае ўпраўленне ФСБ прад’явіла яму абвінавачванне за неправамерны доступ да камп’ютарнай інфармацыі, здзейснены групай асоб па папярэдняй змове або арганізаванай групай (ч. 3 арт. 272 КК РФ). Фігурант па хадайніцтве следства быў узяты пад варту 9 лістапада 2016 года. Пастановай ад 28 снежня 2016 мера стрымання ў выглядзе ўтрымання пад вартай у дачыненні да Анікеева была падоўжана да 8 сакавіка 2017 года. У сваіх сведчаннях арыштаваны Анікееў згадваў супрацоўніка Цэнтра інфармбяспекі ФСБ Сяргея Міхайлава. Яму, па даных крыніцы «Росбалта», яшчэ ў пачатку года даручылі папрацаваць з групоўкай «Шалтай-Балтай». У выніку групоўка была вылічана, пасля чаго куратарам хакераў стаў Міхайлаў. З лета ён нібыта самастойна падаваў кантэнт для публікацыі — у асноўным, перапіска дзяржслужачых, не ўяўляе асаблівай «небяспекі». Аднак пасля таго, як у сетку выцякла перапіска Суркова, гэта перапоўніла чашу цярпення ФСБ, — заключае крыніца агенцтва. У снежні 2016 года былі затрыманы Міхайлаў і яго «правая рука» — супрацоўнік ЦІБ, Дзмітрый Дакучаеў, які да вярбоўкі ФСБ быў вядомым хакерам па мянушцы Forb. Суд прыняў рашэнне аб іх арэшце. Таксама быў затрыманы кіраўнік аддзела расследаванняў камп’ютарных інцыдэнтаў «Лабараторыі Касперскага» Руслан Стаянаў. Гэта інфармацыя ўскосна пацвярджае раней распаўсюджаную украінскім выданнем «Информнапалм» версію, што прычыну гучных арыштаў спецыялістаў па інтэрнэт бяспекі ў рамках аперацыі, ужо якая атрымала неафіцыйную назву «справа айцішнікаў», трэба шукаць ва ўзломе пошты Суркова. Гэтую ж гіпотэзу (у ліку некалькіх іншых версій) у гутарцы з карэспандэнтам «Рускага Манітора» агучвае і вядомы расійскі палітык Ілля Панамароў. Акрамя Анікеева, фігурантамі крымінальнай справы апынуліся яшчэ пяць чалавек, сярод іх адзін з кіраўнікоў Цэнтра інфармацыйнай бяспекі ФСБ Сяргей Міхайлаў і яго намеснік Дзмітрый Дакучаеў, а таксама былы кіраўнік аддзела расследаванняў камп’ютарных інцыдэнтаў «Лабараторыі Касперскага» Руслан Стаянаў (па звестках крыніцы «Интерфакса» — Дакучаяву і Стаянаву інкрымінуецца [[дзяржаўная здрада]], група «Шалтай-Балтай» і яе лідар Уладзімір Анікееў, па словах адваката Івана Паўлава, якія не маюць стасункі да гэтай справы). У ліпені 2017 года Анікееў быў прысуджаны да двух гадоў калоніі пасля угоды са следствам. Паводле яго адваката, пры допыце ў ФСБ той прызнаў частковую фальсіфікацыю перепісак Наталлі Цімаковай, Дзмітрыя Кісялёва, Цімура Пракапенкі, Андрэя Белавусава і Яўгена Кіслякова (у чым менавіта фальсіфікацыя складаецца — невядома). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://twitter.com/b0ltai @b0ltai] ў [[Twitter]]. * Max Seddon. [http://www.buzzfeed.com/maxseddon/down-the-rabbit-hole-with-russias-mysterious-leakers Down The Rabbit Hole With russia’s Mysterious Leakers] // «BuzzFeed», 29.06.2014 * Дмитрий Окрест. [http://spektr.delfi.lv/novosti/my-ne-slivaem-my-rasskazyvaem-pravdu.d?id=45161768 Мы не сливаем — мы рассказываем правду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141105174535/http://spektr.delfi.lv/novosti/my-ne-slivaem-my-rasskazyvaem-pravdu.d?id=45161768 |date=5 лістапада 2014 }} // «Спектр», 30.10.2014 * Даниил Туровский. [https://meduza.io/feature/2015/01/13/shaltay-boltay-pobochnyy-produkt-drugih-igr Шалтай-Болтай — побочный продукт других игр] // «[[Meduza]]», 13.01.2015 {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Інтэрнэт-культура]] [[Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] njjxacq1rygco6ue9hm7zjoioh28h3m 0 531494 5175229 4845843 2026-08-04T08:48:30Z Aliaksei Lastouski 75892 5175229 wikitext text/x-wiki [[File:Igumenski pavet - 1864 AD.jpg|thumb|Карта Ігуменскага павета Мінскай губерні (фрагмент карты Мінскай губерні), 1864 г.]] [[File:Coat_of_arms_of_the_January_Uprising.svg|thumb|Герб паўстанцаў: [[Польшча]], [[ВКЛ]] і [[Украіна]]]] '''[[Паўстанне Кастуся Каліноўскага|Паўстанне 1863 года]] ў Ігуменскім павеце''' — вайсковыя дзеянні нацыянальна-рэвалюцыйных паўстанцкіх аддзелаў супраць расійскага панавання у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. На той час ягоная тэрыторыя займала землі сучасных [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага]], [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]], [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага]], [[Уздзенскі раён|Уздзенскага]], часткі [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Асноўныя падзеі == Самым моцным і баяздольным атрадам [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] лічыўся Ігуменскі, які ўзначальваў [[Станіслаў Ляскоўскі]] (псеўданім Собэк). Ядро яго сфарміравалася яшчэ 17 красавіка 1863 годзе ў [[Багушэвічы (Бярэзінскі раён)|Багушэвiчах]] — маёнтку Свентаржэцкага. Адным з першых ў Багушэвічы прыбыў адстаўны штабс-ротмістр Гектар Карказовіч. У сельскім праўленні Свентаржэцкі сарваў са сцяны царскі партрэт, зачытаў ''«друкаваны маніфест, аб’явіў, каб не плаціць ніякіх падаткаў i не даваць рэкрута і што зямлю ён дорыць сялянам»''. Усе ж кнігі і паперы ў канцылярыі паўстанцы знішчылі. Адсюль паўстанцы адправіліся ў [[Ляды (Чэрвеньскі раён)|Ляды]], злучыўшыся з Ляскоўскім, які па дарозе ў атрад, ледзь не трапіў у бяду, бо быў арыштаваны выпадкова сустрэтымі царскімі афіцэрамі, і давялося яго вызваляць. У Лядах Ляскоўскі аб’явіў сябе камандзірам. 3 паўстанцамі застаўся і камісар Свентаржэцкі, таму Ігуменскі атрад часта называлі таксама «партыяй Свентаржэцкага». Шэрагі паўстанцаў хутка папаўняліся. У аколіцы [[Французская Грэбля]] на Пухавіччыне прымкнула група з Ігумена (каля 35 чалавек). Некалькі груп далучылася ў [[Суцін (Пухавіцкі раён)|Суціне]]: з [[Мінск]]а — пад кіраўніцтвам Ю. Сушчэвіча, у асноўным гімназісты, выйшлі 19 красавіка на зборны пункт у Лошыцы; са [[Слуцк]]а вёў людзей настаўнік Л. Дамброўскі.<ref name=":0" /> Са шляхты Суціна ў атрад паўстанцаў пайшлі: Казімір Захарэвіч, 25 гадоў, Франц Корзюк, 25 гадоў, Антон Гарэцкі, 32 гады, Гіляры Татур, 19 гадоў (у іншым месцы Захарый), Франц Акаловіч, 17 гадоў, Іван Матус (Матусевіч ?)74.<ref>НГАБ, ф.295, воп.1, спр.1522, арк.17</ref> Атрад складаў з 150 чалавек, быў падзелены на групы — шосткі, па 6 чалавек, і плутоны — 5 шостак. Штаб складалі: Ляскоўскі — галоўны ваенны начальнік, Свентаржэцкі — ваенны камандзір, Мельхіёр Ваньковіч — касір, Альгерд Гансецкі — загадчык правіянту і Баляслаў Акуліч. Зрабілі ўмацаванні, што дазволіла доўгі час стрымліваць націск царскіх войскаў.<ref>Восстание 1863 г. в Литве и Белоруссии. — М., 1965. — С. 428.</ref> ;Камандзір казацкай сотні 26 красавіка даносіў начальству <blockquote> «…З гэтага боку Суціна я знайшоў мост раскіданым, і з бярвёнаў і маставой насцілкі складзена нешта накшталт рэданта, а на самым беразе рэчкі насыпаны вал, каб абстрэльваць вугал рэ­данта і ўвесь даволі глыбокі брод; наогул цяжка даступная балотная мясцовасць размяшчэннем маставых прыкрыццяў да таго ўмацавалася, што ўзяць яе адной пяхотай без значнай страты было немагчыма». </blockquote> Менш паспяховай для паўстанцаў ста­ла сутычка пад Лядамі 29 красавіка, дзе карнікам удалося захапіць абоз iнсургентаў.<ref name=":0" /> У маі выступленні мяцежнікаў у Мінскай губерні дасягнулі найбольшага размаху. Царскія войскі паўсюдна праследавалі атрады паўстанцаў, якія накіроўваліся ў Ігуменскія лясы. Сярод іх быў штабс-капітан Мельхіёр Чыжык з сарака мяцежнікамі, якія засталіся з 200 чалавек пасля сутычкі з вайскоўцамі. Яму ўсё ж удалося выйсці з гэтай групай паплечнікаў у Ігуменскія лясы і праз некаторы час далучыцца да паўстанцаў на чале з Ляскоўскім.<ref name=":1" /> 9 мая 1863 года адбыўся жорсткі бой за некалькі вёрст ад вёскі [[Юравічы (Чэрвеньскі раён)|Юравічы]]. У рапарце камандзіра царскіх войскаў адзначана, што адшукаць паўстанцаў было надзвычай цяжка, бо Ляскоўскі ''«ўвёў у шайцы (так у дакументах называліся паўстанцы) парадак і дысцыпліну, строга караючы парушальнікаў, прывучыў паўстанцаў здымацца з пазіцыі за некалькі хвілін; займаючы ж для начлегаў заўсёды самыя непраходныя лясы, ён захоўвае найвялікшыя перасцярогі»''. ;Рапарт камандуючага царскімі войскамі ў Ігуменскім павеце падпалкоўніка Чурскага непасрэдна пра бой у Юравічах, які трэба лічыць адной з галоўных аперацый 1863 года на Мiншчыне <blockquote> «Камандуючы атрадам з 3 рот Вялікалуцкага палка і 50 казакоў маёр Грыгореў 10-га чысла гэтага мая данёс, што 9-га чысла а 3-яй гадзіне апоўдні ён дагнаў за 5 вёрст ад вёскі Юравічы шайку Свентаржэцкага, дзе мяцежнікі зрабілі завалы з тоўстых ссечаных дрэў, з-за якіх пры нападзе на iх біліся на смерць, кожны завал трэба было браць прыступам. Жорсткі бой працягваўся 2 гадзіны, пасля якога мя­цежнікі (іх, паводле меркавання маёра Грыгорева, было да 400 чалавек) кінуліся бегчы у розныя бакі. Атрад гнаўся за імі больш за 2 вярсты. Надыход вечара прымусіў спыніць праследаванне. У гэтым дзеле забіта мяцежнікаў у саміх завалах 19, узята ў палон раненых 5, аб колькасці забітых і параненых пры праследаванні яшчэ невядома; з нашага боку забіты Вялікалуцкага палка падпаручнік Іваноў, ніжніх чыноў 9, цяжка па­раненых 23, з іх памерла 3, лёгка паране­ных 9, з іх 5 паступіла ўжо ва фронт, кантужаных 2, цяжка паранены казак 1 (памёр), кантужаны 1. 10-га чысла прывезена а 8-ай гадзіне вечара ніжніх чыноў 23; з іх 1 памер. 11-га чысла з’явіліся да мяне трое па­раненых інсургентаў з партыі Свентаржэцкага, што разам з ім уцяклі, і потым, бо не маглі за ім ісці, адпушчаны Ляскоўскім, якія паказваюць, што ў партыі іх у часе бою было 120 чалавек. Пасля ж спынення бою іх сабралася 30 чалавек, начавалі вёрстах у трох ад месца бітвы і назаўтра накіраваліся на [[Раванічы]]…». </blockquote> Гэты дакумент сведчыць пра мужнасць і баявое майстэрства паўстан­цаў Ляскоўскага, пра даволі вялікія стра­ты царскіх войскаў, і дае падставу лічыць, што не шмат інсургентаў удзельнічала ў баі. Забітыя паўстанцы і салдаты былі пахаваны ў Юравічах.<ref name=":0">Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748, [1] с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9</ref> Пасля Юравіцкай бітвы Б. Свентаржэцкі перадаў камандаванне С. Ляскоўскаму і з’ехаў за мяжу.<ref>http://talka.info/?page_id=260 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170925013235/http://talka.info/?page_id=260 |date=25 верасня 2017 }}</ref> 23 мая 1863 года больш як 40 паўстанцаў уварваліся ў Багушэвічы і павесілі на перакладзіне варот уласнага дома мясцовага свяшчэнніка [[Даніл Сцяфанавіч Канапасевіч|Данілу Канапасевіча]]. Называецца некалькі прычын гэтага жорсткага ўчынку. Адна з іх — за тое, што ''«парваў адозву рэвалюцыйнага камітэта, у якой была абяцана сялянам зямля, калі яны далучацца да мяцяжу»''. Перад гэтым ён знайшоў на сваім стале запіску мяцежнікаў такога зместу: ''«Отец Конапасевич! Твои укоры слишком жестоки, и потому будь уверен, что ты останешься жить только тогда, когда ни одного из нас не останется в живых»''. Ёсць і такія звесткі: ''«Повешен повстанцами за агитацию крестьян помогать войскам в поимке повстанцев и жестокое обращение с пленными повстанцами»''. Працуючы над раманам [[Каласы пад сярпом тваім|«Каласы пад сярпом тваім»]], [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзімір Караткевіч]] адшукаў у [[Архіў|архівах]] наступнае: ''«…У 20 вёрстах ад Ігумена, ля вёскі Юравічы, … былі захоплены палонныя. Пачалася расправа. Адзін з параненых паўстанцаў прасіў піць, і тады поп Канапасевіч, грунтуючыся, відаць, на вучэнні аб хрысціянскай літасці, насыпаў яму ў рот пяску. Пазней гэтага папа паўстанцы павесілі на перакладзіне ўласных варот, чым далі афіцыйнай прэсе падставу крычаць аб злачынствах.»''<ref name=":1">http://www.cherven.by/?p=37542{{Недаступная спасылка}}</ref> ;Пра перамяшчэнні паўстанцаў сведчыць рапарт ігуменскага павятовага спраўніка ад 25 мая 1863 года <blockquote> «Сегодня, т.е. 25 мая, получен мною рапарт Якшицкага тысячскага следующего содержания: 24 числа мая месяца шайка мятежников в три часа по полудню в одной версте от д. Якшицы перешли большую дорогу и направились на казённую д. Каменичи, о чем донёс Вашему Превосходительству, послал лист присовокупив, что об этом мною сообщено и Вашему начальнику, подполковнику Бурскаму. Уездный исправник майор (Костров)» </blockquote> Поспехі атрада Ляскоўскага прыцягвалі ў яго шэрагі новых валанцёраў. У канцы мая свежую групу, сфарміраваную ў Мінску, прывёў Ваньковіч-Леліва. Па некаторых звестках, праз некалькі дзён той жа ўвішны Леліва з’явіўся ў атрад з новымі людзьмі з горада. Сітуацыя ў Мінскай губерні, у першую чаргу на Ігуменшчыне, хвалявала галоўнага душыцеля паўстання генерал-губернатара [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Мураўёва]], які з [[Вільнюс|Вільні]] кіраваў усімі аперацыямі. У другой палове мая ён прызначае ў Мінск часовым ваенным губернатарам з вялікімі паўнамоцтвамі генерала [[Васіль Іванавіч Забалоцкі|Забалоцкага]]. Аб звярынай лютасці апошняга пісаў у свой час А. І. Герцэн. Камандаваць войскамі ў Ігуменскім павеце замест падпалкоўніка Чурскага даручылі вопытнаму генералу Русінаву. У канцы мая атрад Ляскоўскага з 200 паўстанцаў знаходзіўся ў Ба­гушэўскай і суседніх пушчах, пераходзячы часам за [[Бярэзіна|Бярэзіну]] ў [[Барысаўскі павет]]. Улады сцягнулі сюды  12 стралковых рот, пад каманду гене­рала Русінава, амаль усе войскі, што былі ў Мінскай губерні. Кола замкнулася ў Багушэўскай пушчы. Як успамінае сучаснік, вырвацца з акружэння дапамог селянін, якога ўзялі ў якасці правадніка. Падзяліўшыся на некалькі дроб­ных груп, паўстанцы удала выйшлі з-пад удару царскіх салдат. ;Журнал баявых дзеянняў з 27 мая да 18 чэрвеня <blockquote> «9-га а 6-ай гадзіне раніцы пачаўся канцэнтрычны рух у пушчу, дзесяццю ротамі, з Раванічаў, Дубаўручча, Юравічаў, Мiкулічаў. На працягу 14 гадзін няспыннай і стамляльнай хады абшукана большая частка лесу. Шмат было слядоў, сустракаліся пакінутыя бівакі, трапляліся нават незатушаныя вогнішчы з яснымі прыкметамі нядаўняга знаходжання мяцежнікаў, але шайкі не адкрыта». </blockquote> Частка паўстанцаў на чале з Ляскоўскім пры выхадзе з акружэння наткнулася на атрад царскіх салдат пад камандай падпалкоўніка Жукава. [[13 чэрвеня]] адбыўся бой у гу­стым лесе каля фальварка [[Лочын]]. Страты паўстанцаў склалі: 4 забітыя, 1 паранены і 18 палонных. Пасля бою затрымана яшчэ 10 інсургентаў, у тым ліку Гектар Карказовіч.<ref name=":0" /> Паводле Прадпісання мінскага ваеннага губернатара Забалоцкага, каля 40  палонных «из шайки Свенторжецкого и Коркозевича» 22 чэрвеня 1863 года павінны быць прыведзены з Ігумена ў Мінск для расследавання і прыняцця адпаведных мер. Паводле гістарычных сведчанняў, уладам тады здавалася, што ўсё скончана.<ref name=":1" /> ;Журнал баявых дзеянняў па Мінскай гу­берні з 18 чэрвеня да 1 ліпеня адзначалася: <blockquote> «Няспынныя рухі атрадаў, зробленыя ў першай палове чэрвеня, мелі вышкам калі не канчатковае знішчэнне, то поўнае рассе­янне шаек Свентаржэцкага, Карказовіча (узятага пасля бою 13 чэрвеня ў палон) і Ляскоўскага… Некаторыя з мяцежнікаў праз адну адсутнасць ежы ўжо дабравольна аддаліся войскам і сялянам для прадстаўлення іх мясцоваму начальству. Так зрабіў адзін з прадвадзіцеляў Гектар Кар­казовіч… Ды і сам Баляслаў Свентаржэцкі, як відаць з апошніх вельмі верагодных паказанняў аднаго селяніна, што размаўляў з ім, даведзены да такога становішча, пры якім думка аб самагубстве не раз мусіла западаць яму ў галаву. Што ж да Ляскоў­скага, то ён нібы знік з выбранай ім для сваёй злачыннай дзейнасці арэны». </blockquote> Адносна Свентаржэцкага царскі дакумент не памыляўся: ён такі не вытрымаў цяжкасцей партызанскай вайны і адразу пасля апісаных падзей уцёк за мяжу. Але ва ўсім астатнім спадзяванні ўлад былі марныя. Заставаліся яшчэ Ляскоўскі, Трусаў, некалькі дзесяткаў загартаваных у баях і паходах байцоў. Прайшло ўсяго некалькі тыдняў, і [[23 ліпеня]], паблізу вёскі [[Валадута]], людзі Ляскоўскага захапілі ў палон царскага генерала Грунта — начальніка 3-яй рэзервовай дывізіі. Ён быў адпушчаны пад слова гонару, што не стане ваяваць з інсургентамі.<ref name=":0" /> 15 верасня 1863 г. ваенны начальнік Ігуменскага павета генерал-маёр Русінаў даносіць мінскаму ваеннаму губернатару пра аколіцы і вёскі Ігуменскага павета, што прымалі ўдзел у паўстанні. Першы населены пункт у гэтым спісе — аколіца Суцін. «''Чрез околицу Суцин неоднократно проходили мятежницкие шайки в апреле и мае месяцах, и при таковых переходах пользовались продовольствием от местных жителей. Из Сутина гораздо более, чем из других околиц, присоединилось шляхты к шайкам''». Ігуменскі ваенны начальнік прапануе выселіць 7 сем’яў з Суціна ў Сібір.<ref name=":2">(НГАБ, ф.295, воп.1, спр.1522) </ref> ;7 кастрычніка 1863 года Мураўёў незадаволена пісаў губернатару Забалоцкаму: <blockquote> ''«Бачачы з рапарту вашага правасхадзіцельства ад 3 кастрычніка за № 2192, што мяцежнікі яшчэ знаходзяць прыстанак у некаторых паветах Мінскай губерні, а асабліва ў Ігуменскім, прашу зрабіць строгую заўвагу генералу Русінаву і прадпісаць яму абавязкова знішчыць гэтыя шайкі, прычым, ці не знойдзеце патрэбным прызначыць іншага ваеннага начальніка Ігуменскага павета на месца генерала Русінава. Прашу ваша правасхадзіцельства прыняць рашучыя захады, каб спыніць мяцежнікам усе сродкі харчавання і ўжываць сельскую варту для канчатковага ачышчэння паветаў ад гэтых валацуг».''<ref name=":1" /> </blockquote> На пачатку лістапада 1863 года магілёўскі губернатар Беклямішаў атрымаў звесткі, што атрад Ляскоўскага хаваецца ў лясах за 30 вёрст ад межаў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. 12 лістапада ён заклапочана пісаў Мураўёву, што <blockquote> «існаванне гэтай шайкі… тым небяспечней, што пры пэўных акалічнасцях яна можа паслужыць ядром для больш значнай банды і выклікаць новыя беспарадкі на мяжы Магілёўскай губерні, чаму спрыяе і мясцовасць, пакрытая лясамі і балотамі» <ref>''Кісялёў, Г. В.'' На пераломе дзвюх эпох: Паўстанне 1863 г. на Міншчыне / Г. В. Кісялёў. — Мн., 1990.</ref> </blockquote> Па загаду Мураўёва супраць паўстанцаў зноў накіраваліся войскі з боку Мінска і [[Магілёў|Магілёва]]. У няспынных баях сілы паўстанцаў паступова слабелі. Як сведчаць паказанні штабс-капітана Мельхіёра Чыжыка, які пакінуў атрад Ляскоўскага і Трусава ў канцы кастрычніка 1863 года, у ім заставалася ўсяго 75 байцоў. Бачачы бязвыхаднасць далейшай барацьбы, Станіслаў Ляскоўскі ў снежні 1863 года распусціў Ігуменскі паўстанскі атрад. 5 мая 1864 г. ваенны начальнік Ігуменскага павета генерал-маёр Русінаў даносіць у рапарце мінскаму генерал-губернатару што патрабуе значна большага пакарання для Суціна: выселіць усе 42 шляхецкія сям’і (адна, 43-я сям’я, можа быць пакінута на месцы, бо перайшла ў праваслаўе) і 17 сем’яў суцінскіх яўрэяў. Бо яўрэі суцінскія «''сильно подозреваются в способствовании мятежникам, как в доставлении продовольствия, так и в передаче разных сведений, к чему по врождённому им корыстолюбию отказать не могут''».  «Все они находятся между собой в тесном родстве и дружбе. Жители оной околицы показали крайнее упорство в зловредных действиях против правительства, до этого времени я удерживался от выселения оной только вследствии обширности околицы Суцін. В ней 43 двора с 284 душами обоего пола. Теперь же я убеждён, что выселить всю сутинскую шляхту тем более необходимо, что следить за Суціном нет возможности, так как околица расположена на острове, окруженном глубокими болотами, прекращающими сообщение не только с окрестными местностями, но и между отдельными домами самой околицы».<ref name=":2" /> Асобныя паўстанцы трымаліся ў мінскіх лясах, напрыклад, Васіль Канапацкі, які распачынаў паўстанне разам з [[Антон Данілавіч Трусаў|Антонам Трусавым]] 19 красавіка 1863 года, здаўся ўладам толькі ў кастрычніку 1866 года.<ref name=":1" /> == Вынікі і наступствы == [[File:Bloń museum.JPG|thumb|[[Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх (Блонь)|Сядзібны дом Бонч-Асмалоўскіх у Блоні]]]] Пасля падаўлення паўстання з яго ўдзельнікамі жорстка расправіліся. Тых, хто здаўся ўладам, саслалі ў [[Сібір]]. Сярод іх — усіх жыхароў вёскі Валадута, а таксама сялян, дробную шляхту іншых вёсак і ваколіц Ігуменшчыны. Паводле афіцыйных дакументаў, часовы ваенны губернатар Мінскай губерні прадпісваў начальніку Ігуменскага павета неадкладна выслаць з Суціна ў Томскую губерню ''«22 двора менее благонадёжных… Имущество переселяемых продать, кроме домов и сельских снарядов, которые поступят тем, которые будут поселены на их местах… Об остальных же донести, если признано будет вредным оставить их на настоящем месте жительства»''. Баляслаў Свентаржэцкі, не вытрымаўшы цяжкасцей мяцежнай вайны, уцёк за мяжу. Жыў у Францыі. Пэўны час быў у кіруючых органах польскай эміграцыі. Скончыў ваенную акадэмію, прымаў удзел у франка-прускай вайне 1870—1871 гадоў. У 1888 годзе ў Вільні скончыў жыццё самагубствам. Па спецыяльнаму загаду Мураўёва маёнтак Свентаржэцкіх у Багушэвічах быў спалены, а месца, дзе ён знаходзіўся, зруйнавана. Паводле звестак, на якія спасылаецца [[краязнаўца]] [[Андрэй Цісецкі]], камандзір Ігуменскага атрада мяцежнікаў Станіслаў Ляскоўскі пасля таго, як у снежні 1863 года распусціў сваіх паплечнікаў, некаторы час жыў у зямлянцы непадалёку Ігумена. Сюды яму раз на тыдзень прыносілі ежу. Затым праз [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]] па падробленаму пашпарту выехаў за мяжу. Жыў у [[Францыя|Францыі]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Уцёкшыя за мяжу паўстанцы, у тым ліку Станіслаў Ляскоўскі, Антон Трусаў і іншыя, былі завочна прыгавораны да пакарання смерцю. [[Файл:Сядзіба Макавых (Мар’іна Горка) 1.jpg|міні|справа|[[Сядзіба Макавых (Мар’іна Горка)|Сядзібна-паркавы комплекс Макавых]] у г. Мар’іна Горка (Падблонь)]] Баніфацый Крупскі, уладальнік паселішча [[Мар’іна Горка]] і фальварка [[Падблонь |Падблонь]], расійскія ўлады канфіскавалі яго маёмасць, а самога выслалі ў Сібір. За верную службу «''царю и отечеству''» Мар’іну Горку перадалі царскаму чыноўніку [[Леў Савіч Макаў|Макаву]]. Антон Трусаў жыў у [[Парыж]]ы і [[Жэнева|Жэневе]], супрацоўнічаў у рускім часопісе «Народное дело», з’яўляўся адным з заснавальнікаў рускай секцыі першага Інтэрнацыяналу. Яго ведалі [[Карл Маркс|К.Маркс]] і [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А.Герцэн]]. Ад анархісцкай арганізацыі да рускай секцыі Інтэрнацыяналу — такая эвалюцыя палітычнага погляду Трусава за мяжой. Цяжка хворы, ён [[19 траўня]] 1884 года вярнуўся ў Мінск і жыў пад наглядам паліцыі. Мяркуюць, што памёр у 1886 годзе. Былога доктара з [[Чэрвень (горад)|Ігумена]], а ў 1863 годзе паўстанцкага грамадзянскага начальніка Ігуменскага павету Францішка Навіцкага саслалі на [[Катарга|катаргу]]. Мельхіёр Чыжык, займеўшы падроблены пашпарт, збіраўся выехаць за мяжу. Накіраваўшыся ў Пецярбург, ён завітаў у Ельню да сябра і там заявіў аб сабе мясцовай паліцыі. Ваенны суд прыгаварыў Чыжыка да пакарання смерцю, але палявы аўдытарыят замяніў гэты прысуд катаргай у рудніках на 20 гадоў. Адбываў ён пакаранне ў [[Забайкальская вобласць|Забайкальскай вобласці]] ў турме, дзе ўтрымліваліся ад 398 да 567 сасланых ўдзельнікаў паўстання. За Чыжыкам паследавала і яго нарачоная панна Гедройц, дзе на далёкай поўначы яны пабраліся шлюбам. Пісьменнік Уладзіслав Вейсенгоф з [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковіч]], бацька вядомага жывапісца [[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрыка Вейсенгофа]] быў сасланы ў Сібір. Маці Генрыха, з дзецьмі з’ехала ўслед за мужам у ссылку. [[28 верасня]] 1864 года ігуменскі павятовы суд асуджае ігуменскага мешчаніна Берку Нахімавіча Суціна за тое, што «двойчы прымаў мяцежнікаў у сваім доме і выдаваў ім харчаванне … да пазбаўлення ўсіх грамадзянскіх правоў і высылку на тры гады ў калужскую арыштанцкую роту». Уся маёмасць, якая існвала і якая магла з’явіцца ў асуджанага па спадчыне ад бацькоў, канфіскавалася. Ігнацію Сцяпанавічу(Стэфанавічу) Вернікоўскаму: пазбавіць дваранскага звання і саслаць у Сібір. Пасля продажы з публічных таргоў усёй яго рухомай і нерухомай маёмасці, атрыманы кошт шоў на папаўненне дзяржаўных выдаткаў па яго перасяленні ў Томскую губерню<ref>http://urok.shkola.of.by/lesi-pastanca-1863-goda-z-igumenshchini.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190810185822/http://urok.shkola.of.by/lesi-pastanca-1863-goda-z-igumenshchini.html |date=10 жніўня 2019 }}</ref>. За ўдзел ў паўстанні 1863 года уладальніка маёнтка [[Блонь]], царскія ўлады канфіскавалі і перадалі яго ва ўладанне чыноўніку Бонч-Асмалоўскаму, сапраўднаму стацкаму саветніку, члену Губернскай Прысутнасці па сялянскіх справах. Шляхце за ўдзел у паўстанні забаранялася збірацца разам па некалькі чалавек, нават на сямейныя святы. <ref>http://www.cherven.by/?p=37661{{Недаступная спасылка}}</ref> === Касцёл === [[File:Church of Elias Prophet in Dukora 01.JPG|thumb|Царква Святога Ільі, былы Дукорскі касцёл]] Былі звольнены са службы чыноўнікі-католікі. На іх месца прывезлі з Расіі служачых, якім аддалі канфіскаваныя маёнткі. Асобы рымска-каталіцкага святарства, сасланыя ў адміністрацыйным парадку, як правіла, накіроўваліся ў [[Заходняя Сібір|Заходнюю Сібір]]. У параўнанні са свецкімі іх каралі больш сурова. У прыватнасці, маглі прысуджаць да катаргі за малазначныя ўчынкі — чытанне маніфестаў, пракламацый і адозваў, захаванне патрыятычнай літаратуры. Па здушэнні нацыянальна-вызваленчага паўстання расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі [[Дукора|Дукорскі]] [[Царква Святога Ільі (Дукора)|касцёл]] у царкву Маскоўскага патрыярхату. === Справа айца Даніл Канапасевіч === У сярэдзіне чэрвеня 1863 г. былі пайманы ўдзелінікі  смяротнага пакарання айца Даніла Канапасевіча: шляхцічы Альбін Цяльшэўскі, Уладзіслаў Баратынскі, Баляслаў Акуліч, а таксама Якаў Саковіч і Аляксандр Падалецкі. Іх судзіў ваенна-палявы суд 119-га Каломенскага пяхотнага палка. Цяльшэўскі на судзе сцвярждаў, што вымушаны быў прыняць удзел у забойстве пад пагрозай смерці з боку Ляскоўскага, што прыехаў у вёску, калі Канапасевіч ужо быў пайманы, хаця сам прывёў «паляўнічых» да яго хаты, а таксама заявіў, што адной з галоўных прычын забойства было тое, што айцец Даніл быццам бы жорстка абыйшоўся з нейкім «раненым Рудзінскім». Пры гэтым ніякіях падрабязнасцей у чым менавіта гэта выражалася, ён не ўказаў. Іншыя арыштаваныя не падзцвердзілі словы Цяльшэўскага. Цяльшэўскага, Акуліча, Саковіч, Падалецкага суд прыгаварыў да растрэлу, Баратынскага — да 20 гадоў катаргі. Цяльшэўскаму, Саковічу і Падалецкаму растрэл быў заменены павешаннем. Яны былі павешаны публічна ў Багушэвічах на двары былого маёнска Свянтаржэцкага.<ref> НИАБ Ф. 296. Оп. 1. Д. 56. Л. 6-6 об.</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748, [1] с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * ''Кісялёў, Г. В.'' На пераломе дзвюх эпох: Паўстанне 1863 г. на Міншчыне / Г. В. Кісялёў. — Мн., 1990. == Спасылкі == * [http://www.cherven.by/?p=37542 Ігуменшчына мяцежная]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Бярэзінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Чэрвеньскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Уздзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смалявіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Ігуменскі павет]] gneum98e5g5o07m3p2heb67wk580nb9 0 537028 5175050 4620361 2026-08-03T18:33:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175050 wikitext text/x-wiki {{Парода кошак|name=Амерыканскі керл|image=American curl 2.jpg|image_caption=Амерыканскі кёрл|country=США|fifecategory=II - semi-longhair|fifenum=ACL|fifenum2=ACS|fifestd=http://www.fifeweb.org/wp/breeds/std/acl_std.html|fifestd2=http://www.fifeweb.org/wp/breeds/std/acs_std.html|wcfcategory=2 - Semi-Longhair|wcfnum=ACL (стандарт WCC)|wcfcategory2=3 - Shorthair|wcfnum2=ACR (стандарт WCC)|wcfstd=http://www.wcf-online.de/en/Standard/Semilonghair/american_curl_lh.htm|wcfstd2=http://www.wcf-online.de/en/Standard/Shorthair/american_curl_sh.htm|commons=American Curl}}'''Амерыканскі керл''' ({{Lang-en|American curl}}American curl) — парода паўдаўгапоўсных і кораткапоўсных котак. == Выгляд == [[Кот свойскі|Котка]] сярэдніх памераў, прапарцыйная, мае прыгожую шаўкавістую [[поўсць]] сярэдняй даўжыні з шчыльна прылеглымі да цела валасінкамі. [[Вока|Вочы]] могуць быць розных колераў, але павінны адпавядаць акрасу воўны, якая таксама можа мець розны [[колер]]. Характэрная рыса — загорнутыя таму [[Вуха|вушы]]. == Тэмперамент == Інтэлігентная, прыязная, гуллівая, непатрабавальная, добра прыстасоўваецца да новых умоў пражывання. == Разнавіднасці == На сапраўдны момант існуе дзве разнавіднасці гэтай пароды: полудлинношерстная і кароткашэрстная. Першая разнавіднасць больш папулярная, чым другая. [[FIFe]] і WCF прызнаюць гэтыя разнавіднасці асобнымі пародамі: * Пароды па класіфікацыі FIFe: : ACL — даўгапоўсны амерыканскі керл : ACX — кораткапоўсны амерыканскі керл * Пароды па класіфікацыі WCF (прызнаныя папярэдне): : ACL — паўдаўгапоўсны амерыканскі керл : ACS — кораткапоўсны амерыканскі керл == Стандарт пароды == Вушы павінны быць шырокімі ў падставы, з круглявымі кончыкамі, плыўным выгібам таму і вуглом развароту не менш за 90 градусаў і не больш за 180 градусаў. Вочы павінны быць альбо ў форме грэцкага арэха, альбо ў форме выцягнутага авала, ледзь коса пасаджанымі на адлегласці аднаго вочы адзін ад аднаго. Адпаведнасць паміж колерам вачэй і афарбоўкай поўсці неабавязкова, за выключэннем колорпойнта, да якога патрабуюцца сінія вочы. У полудлинношерстных поўсць павінна быць мяккай, шаўкавістай, полуприлегающей, з мінімальным остом і апушаным каўняром і хвастом, у короткошерстных — дакладна такая ж, але без опушений і больш кароткая. Афарбоўка можа быць любым у абедзвюх разнавіднасцяў. == Гісторыя == У 1981 годзе ў штаце [[Каліфорнія]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) была знойдзена котка з дзіўнымі вушамі: яны ў выніку мутацыі апынуліся закручанымі назад. Праз месяц яна зацяжарыла, і ў дваіх з яе якія нарадзіліся кацянят вушы былі дакладна такімі ж. Над імі пачалася селекцыйная праца, па завяршэнні якой некаторыя амерыканскія феліналагічныя арганізацыі прызналі новых котак як пароду, названую пасля амерыканскім кёрлам. У цяперашні час амерыканскі кёрл найбольш папулярны ў ЗША, у іншых краінах ён сустракаецца рэдка. == Постаць == [[Файл:ACL_Pointocurl_Fiorentina.jpg|міні|270x270пкс]] Амерыканскі керл — гэта котка сярэдніх памераў, прапарцыйная, мае шаўкавістую поўсць сярэдняй даўжыні з шчыльна прылеглымі да цела валасінкамі. Вочы могуць быць розных колераў, але павінны адпавядаць акрасу воўны. Характэрная рыса пароды — загорнутыя таму вушы. Як у многіх іншых парод, характэрны выгляд вушэй звязаны з генетычнай мутацыяй, якая адбываецца натуральным чынам. Ад нараджэння кацяняты амерыканскага керла маюць прамыя вушы. На 2-10 дзень пасля нараджэння вушы пачынаюць завіваць і канчаткова фармуюцца да 4 месяцаў. Кончыкі вушэй круглявыя і гнуткія, а кут завароту павінен быць мінімум 90 і максімум 180 градусаў. Неабходна сачыць за захаванасцю вушэй, з імі трэба звяртацца акуратна, каб не пашкодзіць храсткі, так як яны вельмі далікатныя. Кошкі гэтай пароды выдатна збалансаваны, маюць гнуткае цела з добра развітой мускулатурай. Моцная грудзі і шыя, моцныя ногі, круглявыя лапкі. Галава ў форме кліну, прамы нос, усе плыўныя пераходы. Коса пасаджаныя вочы, часцей сустракаюцца колер грэцкага арэха. Адценне — яркі і бліскучы. == Характар == Амерыканскі керл — прыязная, гуллівая, непатрабавальная і добра приспосабливаемая да новых умоў пражывання котка. Яна любіць гуляць і мае патрэбу ў прасторы і разнастайных цацках. Парода не падыходзіць сем'ям з маленькімі дзецьмі, так як дзеці любяць паціскаць жывёл, што можа прывесці да хваравітых траўмаў коткі. == Здароўе == У котак гэтай пароды не назіраецца спадчынных генетычных захворванняў, яны адрозніваюцца вялікай працягласцю жыцця. Ген, які адказвае за незвычайную форму вушэй, не ўплывае на здароўе жывёлы. == Дагляд == Поўсць мае невялікі падшэрстак, таму варта расчэсваць адзін раз у тыдзень. Дзякуючы сваёй тэкстуры, шэрсць не схільная да звальвання. Купаць жывёла трэба адзін раз у месяц, пасля мыцця кіпцюры стрыгуць. Вушы па меры забруджвання праціраюць вільготнай сурвэткай, змочанай у цёплай кіпячонай вадзе. == Гл. таксама == * [[пароды катоў|Пароды катоў]] == Літаратура == * ''Бессан К.'' Кошки: Полное руководство // Пер. с англ. — М.: Издательский дом «Ниола XXI-й век», 2004. — 256 с.: ил. — ISBN 5-322-00333-9 (рус.) == Спасылкі == * [http://www.cat.mau.ru./cur/ Аб пародзе] * [http://catvtomske.ru/breeds/american-curl.html Апісанне пароды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171012203954/http://catvtomske.ru/breeds/american-curl.html |date=12 кастрычніка 2017 }}{{Пароды котак (FIFe)}} [[Катэгорыя:Пароды катоў]] nmdpuq7mtdmsgta91c63yqdej2gnxfi 0 540010 5175046 4600010 2026-08-03T18:20:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175046 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Амбунду <br /> (''Ambundu'') | image = [[Выява:Justin makangara RDC (23).JPG|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Мужчына ў каралеўскім ваенным аблачэнні амбунду XVII ст.<small> | poptime = 6553 тыс. (2017 г.) | popplace = '''[[Цэнтральная Афрыка]]''':<br /> {{Сцягафікацыя|Ангола}} — 6528 тыс.<br /> {{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} — 25 тыс. <br /> | langs = кімбунду | rels = [[хрысціянства]], [[анімізм]] | related = [[конга (народ)|конга]], [[авімбунду]] }} '''Амбунду''', або '''паўночныя мбунду''' (саманазва: ''Ambundu'') — народ на захадзе [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыкі]]. Жывуць пераважна ў [[Ангола|Анголе]] і [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]]. Агульная колькасць (2017 г.) — 6 553 тысяч чалавек<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/13154 Kimbundu]</ref>. == Гісторыя == Продкі амбунду перасяляліся з поўначы на сучасную тэрыторыю пражывання пераважна паміж [[13 стагоддзе|XIII]] ст. і [[16 стагоддзе|XVI]] ст. У XVI ст. сфарміраваліся два дзяржаўныя ўтварэнні [[Ндонга]] і [[Матамба]], дзе амбунду склалі асноўнае насельніцтва. Яны актыўна змагаліся супраць [[Партугалія|партугальскай]] каланізацыі [[Афрыка|Афрыкі]], але ў той жа час былі ўцягнуты ў трансатлантычны [[гандаль]] [[рабства|рабамі]]. У другой палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. садзейнічалі набыццю незалежнасці [[Ангола|Анголы]]. == Асаблівасці культуры == Асноўнымі заняткамі амбунду здаўна з’яўляліся ручное [[земляробства]], [[рыбалоўства]] і [[гандаль]]. Традыцыйную ежу складаюць [[маніёк]], [[проса]], [[кукуруза]], [[боб|бабы]], [[рыба]] і г. д. У [[20 стагоддзе|XX]] ст. многія [[сям'я|сем’і]] былі ўцягнуты ў камерцыйную [[сельская гаспадарка|сельскую гаспадарку]], таму спецыялізуюцца на вырошчванні таварных культур. Апрацоўкай зямлі займаюцца пераважна жанчыны, таму зямля традыцыйна перадаецца па жаночай лініі. Юнакі падчас сталення перасяляюцца ў вёску дзядзькі, брата маці. Сваяцтва таксама перадаецца па жаночай лініі. У дзяржавах [[Ндонга]] і [[Матамба]] жанчыны адыгрывалі важную ролю ў кіраванні. У паўсядзённым жыцці існуе [[гендар]]ны падзел працы: жанчыны заняты хатняй гаспадаркай, дробным гандлем, мужчыны — гандлем [[зброя]]й, працуюць на [[прамысловасць|прамысловых]] прадпрыемствах і на [[транспарт|транспарце]]. Ужо ў [[16 стагоддзе|XVI]] — [[17 стагоддзе|XVII]] стст. грамадства амбунду складалася з розных сацыяльных пластоў: высакародных ''макота'', асабіста вольных ''ана мурында'', прыгонных ''іджыка'', [[рабства|рабоў]] ''абіка''. На месцах кіравалі правадыры ''соба''. У нашы дні такі падзел не адпавядае фактычнаму становішчу асобы ў грамадстве, але працягвае існаваць. Фармальны сацыяльны статус і тытул уплываюць на адносіны чалавека з іншымі людзьмі. Амбунду славяцца разьбярскім [[мастацтва]]м, у тым ліку вырабам [[рытуал]]ьных [[маска|масак]]. Маюць багаты вусны [[фальклор]], у тым ліку [[гісторыя|гістарычныя]] паданні, [[міф]]ы пра звышнатуральнага ўладара ''Калунга''<ref>[https://books.google.by/books?id=K4wrJ8-UtM0C&pg=PT24&lpg=PT24&dq=Ambundu&source=bl&ots=7XxCOpx2fD&sig=wAJxspemxn6be_XPFEVcdUxk7EU&hl=be&sa=X&ved=0ahUKEwiAn7OCxO3XAhVDJJoKHTPlAOA4ChDoAQhPMAg#v=onepage&q&f=false Alice Werner, Myths and Legends of the Bantu]</ref>. Папулярныя народныя [[музычныя інструменты]]: [[барабан]]ы, бразготкі, перкусія. == Мова == [[Мова]] кімбунду адносіцца да групы моў [[банту (мовы)|банту]]. З [[1919]] г. пераважала адукацыя на [[Партугальская мова|партугальскай мове]], таму большасць амбунду валодаюць ёй. Запазычанні з партугальскай мовы шырока прадстаўлены ў [[лексіка|лексіцы]] кімбунду, але партугальская мова [[Ангола|Анголы]] таксама мае запазычанні з кімбунду<ref>{{Cite web |url=https://www.justlanded.com/english/Angola/Angola-Guide/Language/Languages-in-Angola |title=Languages in Angola |access-date=3 снежня 2017 |archive-date=16 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216092134/https://www.justlanded.com/english/Angola/Angola-Guide/Language/Languages-in-Angola |url-status=dead }}</ref>. == Рэлігія == [[Каталіцызм]] распаўсюджваецца з [[16 стагоддзе|XVI]] ст. і ахоплівае большасць вернікаў. З канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. распаўсюджваецца [[пратэстантызм]]. Захоўваецца старажытная вера ў шматлікіх духаў і [[магія|чараўнікоў]], якія займаюцца лекарскай справай. == Выбітныя прадстаўнікі == * '''[[Нзінга Мбанды]]''' {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-angola.html Largest Ethnic Groups In Angola] * [https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com.by/2013/06/mbundu-ambundu-people-angolas.html MBUNDU (AMBUNDU) PEOPLE: ANGOLA`S MATRIARCHAL TRIBE THAT RULED THE KINGDOM OF NDONGO AND MATAMBA IN THE ANCIENT KINGDOM OF KONGO] * [https://africadefined.wordpress.com/2016/02/25/ambundu-angolan-ethnic-group/ Ambundu, Angolan Ethnic Group] [[Катэгорыя:Народы Афрыкі]] [[Катэгорыя:Народы банту]] [[Катэгорыя:Народы Анголы]] [[Катэгорыя:Народы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] 1m2zur4n42xzgjw3tctpt64v0maju1x 10 547685 5175013 5171411 2026-08-03T17:04:27Z JerzyKundrat 174 5175013 wikitext text/x-wiki '''[[10 жніўня]]''' : {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці ([[1809]]) * [[843]]: Падпісаны [[Вердэнскі дагавор]], які падзяліў [[Франкская дзяржава|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е. * [[1518]]: [[Францыск Скарына]] выдаў у [[Прага|Празе]] «Кнігу Царстваў». * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Фернан Магелан|Магелана]]. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|810]] </noinclude> lp2x90if2h5tydn1zwlqkbs8tcyqzbu 0 549616 5175048 3622676 2026-08-03T18:25:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175048 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Аменхатэ́п Мало́дшы''', ці '''Аменхатэ́п, сын Хапу''' (каля 1460, {{нп5|Атрыбіс||ru|Атрибис}}, [[Ніжні Егіпет]] — каля 1380 да н. э.) — [[Старажытны Егіпет|старажытнаегіпецкі]] [[архітэктар]], быў на ваеннай і дзяржаўнай службе. Дарадца [[Аменхатэп III|Аменхатэпа III]], настаўнік малалетняга [[Аменхатэп IV|Аменхатэпа IV]]. Пабудаваў храм бога Амона-Ра ў [[Луксорскі храм|Луксоры]] (разам з архітэктарамі братамі Горы і Суці), храмы ў {{нп5|Салебскі храм|Салебе|de|Tempel von Soleb}} і Седэінгу, грандыёзныя помнікі ў [[Карнакскі храм|Карнаку]] (храм бога Хансу, храм багіні Мут, алею сфінксаў паміж [[Луксорскі храм|Луксорам]] і [[Карнакскі храм|Карнакам]]), а таксама {{нп5|памінальны храм Аменхатэпа III||de|Tempel des Amenophis III.}} на заходнім беразе Ніла (захаваліся {{нп5|калосы Мемнана||ru|Колоссы Мемнона}}). Недалёка ад храма Тутмоса II узведзены храм у гонар Аменхатэпа Малодшага<ref>[http://www.egyptology.ru/sites/Medinet-Habu.htm Мединет-Абу] // [http://www.egyptology.ru Египтологический Изборник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050312194755/http://www.egyptology.ru/ |date=12 сакавіка 2005 }}.</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|1к|Аменхатэп Малодшы}} С. 312. * Жак К. Египет великих фараонов: История и легенда: Пер. с фр. М., 1992. С. 182—183. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктары Старажытнага Егіпта]] [[Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Егіпта]] [[Катэгорыя:Постаці Старажытнага Егіпта]] [[Катэгорыя:XVIII дынастыя Егіпта]] [[Катэгорыя:Абагаўлёныя людзі]] [[Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі]] t8vm8aonvyyo2jvdleknr4tvv307ur7 0 551950 5175372 4977402 2026-08-04T11:55:51Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Бірлестык (Кызылардзінская вобласць)]] у [[Жаназар-батыр]]: з 2018 года новая назва 4977402 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Бірлестык}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Бірлестык |казахская назва = Бірлестік |герб = |сцяг = |lat_deg = 44 |lat_min = 41 |lat_sec = 10.56 |lon_deg = 66 |lon_min = 5 |lon_sec = 2.65 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Кызылардзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Кызылардзінская вобласць{{!}}Кызылардзінская |від раёна = |раён = Чыілійскі раён |раён у табліцы = Чыілійскі раён{{!}}Чыілійскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Сулуцюбінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Сулуцюбінская сельская акруга{{!}}Сулуцюбінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 293 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 435257300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Бірлестык''' ({{lang-kz|Бірлестік}}) — сяло ў [[Чыілійскі раён|Чыілійскім раёне]] [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сулуцюбінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 78 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, сяла [[Шыелі (Кызылардзінская вобласць)|Шыелі]]. Код КАТА — 435257300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 667 чалавек (340 мужчын і 327 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 293 чалавекі (145 мужчын і 148 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Чыілійскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чыілійскага раёна]] qaez5lvphsciaognym9ke4iiy33gxcg 5175375 5175372 2026-08-04T11:56:30Z Autumndancer 168015 5175375 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Бірлестык}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Жаназар-батыр |казахская назва = Бірлестік |герб = |сцяг = |lat_deg = 44 |lat_min = 41 |lat_sec = 10.56 |lon_deg = 66 |lon_min = 5 |lon_sec = 2.65 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Кызылардзінская вобласць |рэгіён у табліцы = Кызылардзінская вобласць{{!}}Кызылардзінская |від раёна = |раён = Чыілійскі раён |раён у табліцы = Чыілійскі раён{{!}}Чыілійскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Сулуцюбінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Сулуцюбінская сельская акруга{{!}}Сулуцюбінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 293 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 435257300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Жаназар-батыр''', да 2018 года — '''Бірлестык''' ({{lang-kz|Бірлестік}}) — сяло ў [[Чыілійскі раён|Чыілійскім раёне]] [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сулуцюбінскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 78 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, сяла [[Шыелі (Кызылардзінская вобласць)|Шыелі]]. Код КАТА — 435257300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 667 чалавек (340 мужчын і 327 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 293 чалавекі (145 мужчын і 148 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Чыілійскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чыілійскага раёна]] 1fusmntadgcfyj808h9yenjbgjwrd0t 10 555144 5175034 5171418 2026-08-03T17:38:24Z JerzyKundrat 174 5175034 wikitext text/x-wiki '''[[12 жніўня]]''' : {{Сцяг|ААН}} Міжнародны дзень моладзі * [[1383]]: Войска [[Крыжовыя паходы|крыжаносцаў]], разам з [[Вітаўт]]ам, заняла [[Тракай|Трокі]] і аблажыла [[Вільнюс|Вільню]]. * [[1399]]: [[Бітва на Ворскле (1399)|Бітва на Ворскле]], армія [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разбітая войскамі [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. * [[1581]]: Выйшла асноўнае выданне [[Астрожская Біблія|Астрожскай Бібліі]]. * [[1654]]: Адбылася [[Бітва пад Шкловам (1654)|бітва пад Шкловам]], войска ВКЛ на чале з [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]] перамагло расійскія войскі на чале з [[Якаў Чаркаскі|Якавам Чаркаскім]]. * [[1794]]: Капітуляцыя Вільні перад расійскімі войскамі. * [[1883]]: Апошняя [[квага]] ў свеце памерла ў заапарку [[Амстэрдам]]а. * [[1851]]: [[Айзек Зінгер]] атрымаў патэнт на вынаходніцтва [[швейная машына|швейнай машыны]]. * [[1877]]: Амерыканскі астраном [[Асаф Хол]] адкрыў спадарожнік [[Марс]]а — [[Дэймас]]. * [[1964]]: [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] адхілена ад [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] з-за палітыкі [[расізм]]у ў краіне. * [[1985]]: Авіакатастрофа лайнера «[[Boeing 747]]» под [[Токіа]]. * [[2000]]: Затанула ў [[Баранцава мора|Баранцавым моры]] расійская падлодка «[[К-141 Курск]]». <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|812]] </noinclude> dk9k6xr6vrza1ivdvmc7b16ht20lzq6 10 555145 5175031 5171428 2026-08-03T17:33:07Z JerzyKundrat 174 5175031 wikitext text/x-wiki '''[[11 жніўня]]''' {{Сцяг Чада}} [[Чад]]: Дзень незалежнасці (1960) * [[480 да н.э.]]: [[Фермапільская бітва]] паміж персідскай арміяй [[Ксеркс I|Ксеркса]] і саюзным войскам грэчаскіх [[Поліс (антычнасць)|полісаў]] пад кіраўніцтвам [[спарта]]нскага цара [[Леанід I|Леаніда]]. * [[490]]: У бітве пры рацэ [[Ада (рака)|Ада]] армія [[Тэадорых Вялікі|Тэадорыха Вялікага]] разбіла войска [[Адаакр]]а. * [[843]]: Падпісаны [[Вердэнскі дагавор]] аб падзеле імперыі [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] паміж трыма сынамі [[Людовік Набожны|Людовіка I Набожнага]]. * [[1127]]: Першае ўпамінанне пра [[Гродна|Горадзен (Гродна)]] у пісьмовых крыніцах ([[Лаўрэнцьеўскі летапіс]]). * [[1471]]: Падпісаны Корастынскі мір паміж [[Наўгародская дзяржава|Ноўгарадам]] і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масквой]], паводле якога Ноўгарад прызнаваў уладу Масквы і выплочваў кантрыбуцыю. * [[1492]]: Пачатак [[пантыфікат]]у Папы Рымскага [[Аляксандр VI|Аляксандра VI]], адной з самых змрочных постацяў у гісторыі папства. * [[1794]]: Здзейснена другая атака расійскіх войскаў на [[Вільнюс|Вільню]], наступным днём горад капітуляваў. * [[1920]]: Савецкая Расія прызнавала незалежнасць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. * [[1971]]: Адбылася [[дэманстрацыя хіпі ў Гродне]]. * [[1979]]: Здарылася авіякатастрофа, [[сутыкненне двух ТУ-134 над Днепрадзяржынскам]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|811]] </noinclude> 55zas811q45ht5a9g2ycooue8buz1iz 0 555865 5175165 5147793 2026-08-04T06:27:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175165 wikitext text/x-wiki {{Гісторыя Арменіі|movement}} '''Армянскі нацыянальна-вызваленчы рух'''<ref name="Chahinian">{{cite book|last=Chahinian|first=Talar|title=The Paris Attempt: Rearticulation of (national) Belonging and the Inscription of Aftermath Experience in French Armenian Literature Between the Wars|year=2008|publisher=[[University of California, Los Angeles]]|location=Los Angeles|isbn=9780549722977|page=27}}</ref><ref>{{cite book|last=Mikaberidze|first=Alexander|title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1|year=2011|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, California|isbn=9781598843361|page=318}}</ref><ref>{{cite book|last=Rodogn|first=Davide|title=Against Massacre: Humanitarian Interventions in the Ottoman Empire, 1815-1914|year=2011|publisher=Princeton University Press|location=Oxford|isbn=9780691151335|page=323}}</ref> ({{lang-hy|Հայ ազգային-ազատագրական շարժում}} ''Hay azgayin-azatagrakan sharzhum''){{efn|Таксама вядомы як '''Армянскі вызваленчы рух''',<ref>{{cite book|last=Kaligian|first=Dikran Mesrob|title=Armenian Organization and Ideology under Ottoman Rule: 1908-1914|year=2011|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, NJ|isbn=9781412848343|page=149}}</ref><ref>{{cite book|last=Nichanian|first=Marc|title=Writers of Disaster: Armenian Literature in the Twentieth Century, Volume 1|url=https://archive.org/details/writersofdisaste0001nich|year=2002|publisher=[[Gomidas Institute]]|location=Princeton, NJ|isbn=9781903656099|page=[https://archive.org/details/writersofdisaste0001nich/page/172 172]}}</ref><ref>{{cite book|last=Panossian|first=Razmik|title=The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars|url=https://archive.org/details/armeniansfromkin00razm|year=2006|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=9780231511339|page=[https://archive.org/details/armeniansfromkin00razm/page/204 204]}}</ref><ref>{{cite book|last=Kirakosyan|first=Jon|title=The Armenian genocide: the Young Turks before the judgment of history|url=https://archive.org/details/armeniangenocide0000kira|year=1992|publisher=Sphinx Press|location=Madison, Conn.|isbn=9780943071145|page=[https://archive.org/details/armeniangenocide0000kira/page/n77 30]}}</ref> '''Армянскі рэвалюцыйны рух''',<ref>{{cite book|last=Chalabian|first=Antranig|title=General Andranik and the Armenian Revolutionary Movement (|year=1988|location=Southfield, MI|author-link=Antranig Chalabian}}</ref><ref name="Ishkanian">{{cite book|last=Ishkanian|first=Armine|title=Democracy Building and Civil Society in Post-Soviet Armenia |year=2008 |publisher=Routledge |location=New York|isbn=9780203929223|page=5}}</ref><ref name="Reynolds">{{cite book|last=Reynolds|first=Michael A.|title=Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires 1908-1918|url=https://archive.org/details/shatteringempire0000reyn|year=2011|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=9781139494120|page=[https://archive.org/details/shatteringempire0000reyn/page/71 71]}}</ref> '''(Армянскі) рух фідаеў''',<ref>{{cite book|last=Chalabian|first=Antrang|title=Dro (Drastamat Kanayan): Armenia's First Defense Minister of the Modern Era|year=2009|publisher=Indo-European Publishing|location=Los Angeles, CA|isbn=9781604440782|page=v|author-link=Antranig Chalabian}}</ref><ref>{{cite book|last=Libaridian|first=Gerard J.|title=Armenia at the crossroads: democracy and nationhood in the post-Soviet era : essays, interviews, and speeches by the leaders of the national democratic movement in Armenia|url=https://archive.org/details/armeniaatcrossro0000unse|year=1991|publisher=Blue crane books |location=Watertown, Massachusetts|isbn=9780962871511|page=[https://archive.org/details/armeniaatcrossro0000unse/page/n25 14]}}</ref><ref>{{cite book|last=Høiris|first=Ole|title=Contrasts and solutions in the Caucasus|year=1998|publisher=Aarhus University Press|location=Aarhus|isbn=9788772887081|page=230|author2=Yürükel, Sefa Martin}}</ref><ref>{{cite book|last=Ter Minassian|first=Anahide|title=Nationalism and socialism in the Armenian revolutionary movement (1887-1912)|year=1984|publisher=[[Zoryan Institute]]|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=9780916431044|pages=19, 42}}</ref> (ֆիդայական շարժում), '''Армянскі добраахвотны рух'''<ref>{{cite book|last=Balakian|first=Grigoris|title=Armenian Golgotha: a memoir of the Armenian genocide, 1915-1918 |url=https://archive.org/details/armeniangolgotha00unse|year=2010 |publisher=Vintage Books|location=New York|isbn=9781400096770|page=[https://archive.org/details/armeniangolgotha00unse/page/44 44]}}</ref><ref>{{cite book|last=Dadrian|first=Vahakn N.|title=Warrant for Genocide: Key Elements of Turko-Armenian Conflict|url=https://archive.org/details/warrantforgenoci0000dadr|year=2003|publisher=Transaction Publishers|isbn=9781412841191|page=[https://archive.org/details/warrantforgenoci0000dadr/page/115 115]}}</ref><ref>{{cite book|last=Midlarsky|first=Manus I.|title=The Killing Trap: Genocide in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/killingtrapgenoc0000midl|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139445399|page=[https://archive.org/details/killingtrapgenoc0000midl/page/161 161]}}</ref> і '''Армянская рэвалюцыя'''<ref>{{cite journal |last=Vratsian |first=Simon |title=The Armenian Revolution and the Armenian Revolutionary Federation|journal=[[Armenian Review]]|year=1950–1951|author-link=Simon Vratsian|location=Watertown, MA}}</ref><ref>Giuzalian, Garnik. ''Hayots Heghapokhuthiunits Aratj [Before the Armenian revolution]'', Hushapatum H.H. Dashnaktsuthian 1890-1950 [Historical collection of the A.R. Federation 1890-1950] (Boston: H.H. Buro [Bureau of the Armenian Revolutionary Federation], 1950</ref><ref>{{cite book|last=Suny|first=Ronald Grigor|title=Looking Toward Ararat: Armenia in Modern History|year=1993|publisher=Indiana university press|location=Bloomington|isbn=9780253207739|pages=[https://archive.org/details/lookingtowardara00rona/page/67 67–68]|author-link=Ronald Grigor Suny|quote=The Armenian revolution was born in a romantic haze, inspired by Russian populism, the Bulgarian revolution...|url=https://archive.org/details/lookingtowardara00rona/page/67}}</ref>}} — рух армянскага народа, скіраваны на стварэнне {{нп5|Аб’яднаная Арменія|ўласнай незалежнай дзяржавы||United Armenia}}. Складаўся з сацыяльных, культурных, палітычных і вайсковых рухаў, і дасягнуў свайго піка ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і ў наступныя гады. Армянскі нацыянальны рух з пачатку [[1860-я|1860-х гадоў]] развіваўся пад уплывам [[Эпоха Асветніцтва|эпохі Асветніцтва]] і {{нп5|Уздым нацыяналізму ў Асманскай імперыі|ўзросту нацыяналізму ў Асманскай імперыі|en|Rise of nationalism in the Ottoman Empire}}. Яго фармаванне праходзіла аналагічна вызвольным рухам [[Балканы|балканскіх]] народаў, перадусім, грэчаскаму, які ў пачатку [[1830-я|1830-х гадоў]] [[Грэчаская рэвалюцыя|дамогся незалежнасці]] ад туркаў<ref>{{cite book |last=Hovannisian|first=Richard G.|title=The Armenian Genocide: History, Politics, Ethics|url=https://archive.org/details/armeniangenocide0000unse_e8v0|year=1992|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780312048471|page=[https://archive.org/details/armeniangenocide0000unse_e8v0/page/129 129]|author-link=Richard G. Hovannisian}}</ref><ref>{{harvnb|Göl|2005|p=128}}: «The Greek independence of 1832 served as an example for the Ottoman Armenians, who were also allowed to use their language in the print media earlier on.»</ref>. Армянская эліта і групы баевікоў імкнуліся, галоўным чынам, абараніць армянскае хрысціянскае насельніцтва ў сельскай мясцовасці ўсходняй часткі [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ад нападаў мусульманаў, але канчатковай іх мэтай было дамагчыся рэформаў у {{нп5|Шэсць вілаетаў|шасці армняских вілаетах|en|Six vilayets}}, а пасля таго як гэта не ўдалося, стварыць уласную дзяржаву ў раёнах, населеных армянамі і кантраляваных у той час Асманскай і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыямі]]<ref name="Chahinian"/><ref name="Ishkanian"/>. З канца 1880-х гадоў рух пераходзіць да метадаў [[Партызанская вайна|партызанскай вайны]] з асманскім урадам і курдскімі ірэгулярнымі атрадамі «[[Хамідые (кавалерыя)|хамідые]]» ва ўсходніх абласцях імперыі. Паступова на чале руху аказаліся тры армянскія палітычныя партыі, «[[Арменакан]]», «[[Сацыял-дэмакратычная партыя Гнчак|Гнчак]]» і «[[Дашнакцуцюн]]». Армяне традыцыйна разглядалі Расію ў якасці свайго натуральнага саюзніка ў змаганні з туркамі, хоць тая не ўмешвалася ў асманскія справы на [[Каўказ]]е. Толькі ў пачатку 1914 годзе, страціўшы свае ўладанні ў Еўропе пасля [[Балканскія войны|балканскіх войн]], асманскі ўрад прыняў {{нп5|Армянскія рэформы|пакет армянскай рэформы|en|Armenian reform package}}, аднак іх ажыццяўленне перапыніла [[Першая сусветная вайна]]<ref>{{cite web |url=http://www.genocide.ru/enc/arm-reforms.htm |title=Армянские реформы 1912–1914 гг. |publisher=«Геноцид.ру» |access-date=2017-06-11 |archive-date=12 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612150103/http://www.genocide.ru/enc/arm-reforms.htm |url-status=dead }}</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{публікацыя|артыкул|аўтар=Ayla Göl|загаловак=Imagining the Turkish nation through ‘othering’ Armenians|выданне=Nations and Nationalism|год=2005|нумар=11 (1)|старонкі=121–139|спасылка= http://www.aber.ac.uk/en/media/departmental/interpol/csrv/nations%26nationalism.pdf |ref=Göl}} [[Катэгорыя:Гісторыя Арменіі]] [[Катэгорыя:Армянскі нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі]] gb6htj1ceilasklyeti07elpedq1gji 10 564314 5175039 5166097 2026-08-03T17:47:00Z JerzyKundrat 174 5175039 wikitext text/x-wiki '''[[3 жніўня]]''' : {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці ([[1960]]) * [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1569]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Лівонія|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]]. * [[1914]]: У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]]. * [[1940]]: [[Літоўская ССР]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]]. * [[1943]]: Пачаўся першы этап савецкай партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]». * [[1946]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША. * [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой. * [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|803]] </noinclude> 0k94gszwqg42in90bfv07fl2pmfjvqy 0 565848 5175041 5155742 2026-08-03T17:48:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175041 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кучынскі}} {{Вучоны}} '''Аляксе́й Сцяпа́навіч Кучы́нскі''' ({{ДН|24|2|1892|12}}, [[Выдранка (Краснапольскі раён)|в. Выдранка]], [[Магілёўская губерня]], цяпер {{МН|Краснапольскі раён|ў Краснапольскім раёне|}} — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]]) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч [[БССР]], в. аб. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], [[прафесар]]. == Біяграфія == Скончыў сельскае вучылішча і [[Мсціслаўскае гарадское вучылішча]]. Здаўшы экстэрнам экзамен на званне сельскага настаўніка, з кастрычніка 1909 г. па верасень 1913 года выкладаў у школах [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]]. Скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскі настаўніцкі інстытут]] (1916), у тым жа годзе быў прызваны ў армію, служыў радавым у 50-м пяхотным запасным палку, з 1917 года — на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]] [[яфрэйтар]]ам 7-га інжынернага палка. У маі 1917 года быў камандзіраваны ў Петраградскі савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў, удзельнічаў у рабоце I Усерасійскага з’езда сялянскіх дэпутатаў з правам дарадчага голасу. У чэрвені 1917 г. уступіў у [[РСДРП(б)]]. Пасля дэмабілізацыі ў снежні 1917 года прыехаў да бацькоў у вёску Соіна [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]]. Быў абраны старшынёй павятовага выканкама; адначасова са студзеня 1918 па май 1920 года ўзначальваў павятовы райкам, кіраваў аддзелам адукацыі, затым аддзелам юстыцыі, рэдагаваў газету «Думы бедняка». З мая 1920 года працаваў у [[Смаленск]]у: член камісіі па рабоце ў вёсцы, адначасова — старшыня губернскага праўлення работнікаў асветы. З лютага 1921 года ўзначальваў Мсціслаўскі павятовы камітэт РКП(б) і выканкам. З верасня 1922 года — намеснік загадчыка аддзела агітацыі і прапаганды Смаленскага губкама РКП(б), член камісіі па працы ў вёсцы. З лютага 1923 па красавік 1924 года — рэдактар газеты «Працоўны шлях», кандыдат у члены Смаленскага губкама РКП(б). З красавіка 1924 года — загадчык агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам [[Ярцава|Ярцаўскага]] гаркама РКП(б). З красавіка 1925 года — у Смаленску: намеснік рэдактара газеты «Працоўны шлях», з лістапада 1925 — старшыня губернскага праўлення саюза сельскагаспадарчых і лясных рабочых, адначасова рэдактар газеты «Смаленская вёска». Абіраўся ў прэзідыум губернскага савета прафсаюзаў, дэлегатам XV, XVI і XVII губернскіх партканферэнцый, членам Смаленскага губкама партыі, членам ЦК саюза сяльгаслесрабочых (студзень 1926). З лістапада 1927 года — загадчык пададдзелам друку Смаленскага губкама ВКП(б). З мая 1929 года жыў і працаваў у Менску: выконваў абавязкі рэдактара газеты «Рабочы», з лютага 1930 г. па красавік 1931 года — намеснік рэдактара газеты «[[Советская Белоруссия]]». Адначасова завочна вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры (1930—1933), у аспірантуры на кафедры палітычнай эканоміі факультэта права і гаспадаркі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У чэрвені — лістападзе 1933 года — намеснік упаўнаважанага па БССР наркамата цяжкай прамысловасці СССР, затым — старшыня палітаддзела Чаускай МТС, з 1935 г. — загадчык аддзела ЦК КП(б)Б. Адначасова выкладаў у менскім Камвузе. З 3 красавіка 1936 г. па 7 лютага 1937 года — в. а. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. 7 лютага 1937 года арыштаваны ў Менску па адрасе [[Вуліца Кірава (Мінск)|вул. Універсітэцкая]] (цяпер вул. Кірава), 23, кв. 44.; выключаны з партыі. 28 кастрычніка 1937 як «член антысавецкай шпіёнскай тэрарыстычнай арганізацыі, які прымаў удзел у падрыхтоўцы тэракту над адным з кіраўнікоў дзяржавы» выязной сесіяй [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР]] згодна арт. 69, 70, 76 Крымінальнага кодэкса Беларускай ССР асуджаны да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 года; пахаваны ў [[Мінск]]у. Рэабілітаваны 4 ліпеня 1957 г. [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] «за адсутнасцю складу злачынства». == Сям’я == * жонка — Алёна Фёдараўна Кучынская (Старасценка), выкладчык нямецкай мовы Беларускага політэхнічнага інстытута; асуджана да 8 гадоў лагераў, другім разам да ссылкі, якую адбывала ссылку ў [[Краснаярск]]у; * сын — Дзмітрый (нар. 9.11.1919), асуджаны да 5 гадоў лагераў, з 1940 года ў Краснаярску, вызвалены ў 1940, але далейшы лёс невядомы, мачыма, памёр у Краснаярску ў тым жа годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} — С. 322. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_20478.html Кучынская (Старасценка) Алена Фёдараўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241127105747/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_20478.html |date=27 лістапада 2024 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary/index_25728.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241127121858/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary/index_25728.html |date=27 лістапада 2024 }} // Ахвяры і карнікі / Леанід Маракоў. — Мн., 2007. — 440 с. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19584.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921065509/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19584.html |date=21 верасня 2020 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27920.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч (Стафанавіч)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921055918/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27920.html |date=21 верасня 2020 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2}} == Спасылкі == * ''[[Алег Антонавіч Яноўскі|Яноўскі А. А.]]'' [http://time.bsu.by/by/rectors/5950-kuchinskij-aleksej-stepanovich.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч.] Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. * [http://lists.memo.ru/d19/f296.htm Кучинский Алексей Степанович]{{Недаступная спасылка}}. ''Жертвы политического террора в СССР''. Общество «Мемориал». {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 1yoq74cb0ngnkxa2f915fopbucktbbf 0 568921 5175012 5150103 2026-08-03T16:57:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175012 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Данілаў}} {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксей Дзмітрыевіч Данілаў''' ({{ВДП}}) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], стралок 221-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага фронту]], [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] [[радавы]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). == Біяграфія == Нарадзіўся ў Ужзе (цяпер вёска Воцкая Кайгародскага раёна [[Рэспубліка Комі|Рэспублікі Комі]]) у сям’і селяніна. У 1929 годзе скончыў школу другой ступені ў Аб’ячаве і пераехаў у Мардовію, дзе паступіў у сельскагаспадарчы тэхнікум. Да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] працаваў аграномам [[Машынна-трактарная станцыя|МТС]]. У [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] з мая 1942 года. Ваяваў на [[Данскі фронт|Данскім]], [[Бранскі фронт|Бранскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім франтах]]. Падчас фарсіравання [[Дняпро|Дняпра]] 28 верасня 1943 года парторг роты Данілаў, рызыкуючы сваім жыццём, выратаваў ад гібелі двух параненых байцоў, якія танулі. Пры адбіцці контратак з 29 верасня па 3 кастрычніка ў раёне вёскі Вялле знішчыў каля 50 фашыстаў. 13 студзеня 1944 года загінуў у баі за вызваленне беларускага горада [[Калінкавічы]]. Пахаваны ў Калінкавічах. 15 студзеня 1944 года Аляксею Дзмітрыевічу Данілаву прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|Ордэнам Леніна]]. == Узнагароды і званні == * [[Герой Савецкага Саюза]] (15.01.1944) * [[Ордэн Леніна]] == Памяць == * У сяле Воцкая створаны музей Аляксея Данілава, яго імем у 1980 годзе названа асноўная агульнаадукацыйная школа. * Імем А. Д. Данілава названа вуліца ў [[Калінкавічы|Калінкавічах]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. * У [[Калінкавічы|Калінкавічах]] і [[Кайгарадок|Кайгарадку]] ўстаноўлены мемарыяльныя бюсты<ref>{{Cite web|url=http://www.gazeta-respublika.ru/article.php/18430|title=В опустевшем доме Героя|archiveurl=https://www.webcitation.org/69xtyCwB0?url=http://www.gazeta-respublika.ru/article.php/18430|archivedate=2012-08-16|publisher=Газета «Республика»|accessdate=2011-08-07}}</ref>. * У [[Калінкавічы|Калінкавічах]] напярэдадні Дня Вялікай Перамогі створаны мастацкі [[Манументальны жывапіс|мурал]] з выявай герояў Савецкага Саюза [[Пётр Мікалаевіч Суркоў|Пятра Суркова]], [[Аляксей Мікалаевіч Азерын|Аляксея Азярына]] і Аляксея Данілава (2026)<ref>{{Cite web|url=https://knews.by/news/80-letiyu-osvobozhdeniya-belarusi/v-kalinkovichakh-poyavilsya-mural-s-portretami-geroev-pobedy/|title=В Калинковичах появился мурал с портретами героев Победы|website=Калінкавіцкія навіны|url-status=dead}}</ref>. Размешчаны па вуліцы 50 гадоў Кастрычніка. Мастакі — Дзмітрый Шкуратаў і Арцемій Саралетаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Warheroes|id=4507}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Данілаў Аляксей Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Калінкавічах]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Комі]] 13ggfep9vuqj4aivaysa490g4654btw 0 569458 5175014 5155731 2026-08-03T17:07:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175014 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Аляксей Мікалаевіч Азерын |арыгінал імя = Алексей Николаевич Озерин |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1942]]—[[1944]] |званне = {{СССР, Сяржант}} |род войскаў = |камандаваў = |часць = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Медаль За адвагу}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксей Мікалаевіч Азерын''' ([[8 красавіка]] [[1924]], с. Дурасава, [[Качкураўскі раён|Качкуроўскі раён]], [[Рэспубліка Мардовія]] — [[13 студзеня]] [[1944]], [[Калінкавічы]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] вайсковец, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]], камандзір аддзялення 237-га гвардзейскага стралковага палка ([[76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія|76-я гвардзейская стралковая дывізія]], 61-я армія, Цэнтральны фронт), [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] [[сяржант]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 красавіка]] [[1924]] года ў вёсцы Дурасава цяпер Качкуроўскага раёна Рэспублікі Мардовія у сям’і рабочага. [[Рускія|Рускі]]. З [[1927]] года жыў у горадзе [[Вічуга|Вічуге]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] па вуліцы Калгаснай, дом 9/10. Пасля заканчэння сярэдняй школы № 13 працаваў слесарам на фабрыцы імя Н. Р. Шагава. У жніўні [[1942]] года быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную Армію]]. На фронце з верасня [[1943]] года. Вызначыўся ў баях пры [[Бітва за Дняпро|фарсіраванні Дняпра]]. [[Сяржант]] Азерын у ноч на [[28 верасня]] [[1943]] года з групай воінаў на падручных сродках пераадолеў раку [[Дняпро]] у раёне сяла Мысы (Рыпкінскі раён [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]), выбіў ворага з траншэі, што садзейнічала пераправе праз раку іншых падраздзяленняў палка. Загінуў [[13 студзеня]] [[1944]] года ў баі за горад [[Калінкавічы]] ў Беларусі. Пахаваны ў горадзе [[Калінкавічы]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. == Узнагароды і званні == * Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад [[15 студзеня]] [[1944]] года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] сяржанта Азерыну Аляксею Мікалаевічу пасмяротна прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]<ref>[http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_004.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.</ref>. * Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]], [[Медаль «За адвагу» (СССР)|медалём «За адвагу»]]. == Памяць == * У гарадах [[Вічуга]] і [[Калінкавічы]] імем Героя названыя вуліцы, у горадзе [[Вічуга]] яго імя носіць школа № 13, у Саранску прафесійнае вучылішча № 321. * У горадзе [[Калінкавічы]] ўстаноўлены абеліск і мемарыяльная дошка. * У [[Цэнтральны музей Узброеных сіл|Цэнтральным музеі Узброеных Сіл]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Паклоннай гары ў [[Масква|Маскве]] захоўваецца камсамольскі білет сяржанта і камандзіра аддзялення аўтаматчыкаў, комсорга роты А. М. Азерына. * Піянерская дружына школы № 6 г. Калінкавічы, Гомельскай вобласці названая ў гонар Аляксея Азерына. * У [[Калінкавічы|Калінкавічах]] напярэдадні Дня Вялікай Перамогі з'явіўся мастацкі [[Манументальны жывапіс|мурал]] з выявай герояў Савецкага Саюза [[Пётр Мікалаевіч Суркоў|Пятра Суркова]], Аляксея Азярына і [[Аляксей Дзмітрыевіч Данілаў|Аляксея Данілава]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://knews.by/news/80-letiyu-osvobozhdeniya-belarusi/v-kalinkovichakh-poyavilsya-mural-s-portretami-geroev-pobedy/|title=В Калинковичах появился мурал с портретами героев Победы|website=Калінкавіцкія навіны|url-status=dead}}</ref>. Размешчаны па вуліцы 50 гадоў Кастрычніка. Мастакі — Дзмітрый Шкуратаў і Арцемій Саралетаў. {{зноскі}} == Літаратура == * Горб М. Г. Страну заслоняет собой. — М.: Воениздат, 1976. — С. 172, 174, 175. * Борисов Н. Растут патриоты на земле Белорусской // Воен.-ист. журн. — 1971. — № 11. — С. 101 −105. * Акулов П. Подвиг Алексея Озерина// Трудовой край. — 1980. — 23 февр. * Иванов А. Мужественный сын Отчизны // Трудовой край. — 1980. — 11 нояб. == Спасылкі == * {{Warheroes|id=2880}}. * [http://www.13school.info/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=14 Сайт Школы № 13 г.]{{Недаступная спасылка}}. [http://www.13school.info/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=14 Вичуги]{{Недаступная спасылка}}. * [http://ivanovo1945.ru/bio/g036.html Алексей Николаевич Озерин — «Иваново помнит»]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Азерын, Аляксей Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За адвагу»]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Калінкавічах]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі]] 2d1d37llpw29rn8fqwivm475szo8fr7 0 576766 5175065 5152569 2026-08-03T21:15:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175065 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Анатоль Мікалаевіч Крэйдзіч''' (нар. [[27 чэрвеня]] [[1965]], [[Заверша (Драгічынскі раён)|в. Заверша]], [[Драгічынскі раён]]) — журналіст, празаік, паэт. == Біяграфія == Да 1978 года жыў у Завершы, вучыўся ў Завершскай васьмігадовай школе. Заканчваў вучобу ў [[Рудск]]у [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]. Затым навучаўся ў Ржэўскім сельгастэхнікуме Цвярской вобласці на агранамічным факультэце, які скончыў у 1984 годзе. З 1984 па 1986 гады служыў у войску ў гарадах Люберцы і Падольск Маскоўскай вобласці. Быў мастаком-афарміцелем. У 1986 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт на факультэт журналістыкі. У тым жа 1986 годзе ўладкаваўся на працу ў калгас «Светлы шлях» (в. Рудск) інструктарам па спорце і быў абраны сакратаром камітэта камсамола. У 1987 годзе прыняты на працу карэктарам іванаўскай райгазеты «Чырвоная звязда». Хутка быў пераведзены на пасаду карэспандэнта газеты. Затым — загадчык аддзела, рэдактар раённага радыё, зноў загадчык аддзела газеты. Адначасова публікаваў свае творы — паэзію і прозу ў рэспубліканскай маладзёжнай газеце «Чырвоная змена», літаратурных часопісах. У 1994 годзе ўбачыў свет у бібліятэчцы [[Маладосць (часопіс)|часопіса «Маладосць»]] празаічны зборнік «Права на ўсмешку». У першай палове 1990-х працу ў райгазеце сумяшчаў з працаю ў часопісе маладых літаратараў «Першацвет», у якім курыраваў Брэсцкую, Гомельскую і Гродзенскую вобласці, пасля быў пераведзены ў газету «Народная воля» на пасаду ўласнага карэспандэнта па Брэсцкай вобласці. У 1991 годзе заснаваў і некаторы час рэдагаваў газету «Іванаўскі гандлёвы веснік». У 1992 — атрымаў дыплом журналіста ў БДУ. З 1996 — уласны карэспандэнт рэспубліканскай маладзёжнай газеты «[[Чырвоная змена]]» па Брэсцкай вобласці і аглядальнік брэсцкай абласной газеты «[[Заря (газета)|Заря]]». У 2003 годзе некаторы час папрацаваў намеснікам галоўнага рэдактара абласной газеты «[[Народная трыбуна]]» і зноў вярнуўся на ранейшае месца ў «Зарю».<ref>Творчы партрэт пісьменніцкай суполкі: Біяграфічны даведнік Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі. — Брэст: «Альтэрнатыва», 2018.</ref> У студзені 2006 года абраны старшынёй Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 18 мая 2006 года — рэдактар газеты «[[Заря над Бугом]]» Брэсцкага раёна. З 1 лютага 2007 года — вызвалены старшыня Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі. Гэтую працу сумяшчае з працай літкансультанта, вядучага літстаронкі «Зараніца» і аднайменнага літаб’яднання абласной газеты «Заря». З 2008 па 2016 — галоўны рэдактар газеты «Чырвоная звязда» (цяпер «[[Янаўскі край (газета)|Янаўскі край]]») Іванаўскага раёна і па сумяшчальніцтве — старшыня абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 2016 — намеснік старшыні [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/be/news/20161130/1480522245-prayshou-pershy-plenum-novaga-sklikannya|title=Прайшоў першы пленум новага склікання СПБ|website=zviazda.by|date=2016-12-01|access-date=2023-12-12}}</ref> З 7 верасня 2017 года прызначаны рэдактарам ДУ «Рэдакцыя ганцавіцкай раённай газеты „Савецкае Палессе“». Заслужаны журналіст [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]]. == Творчасць == === Кнігі === * «Права на ўсмешку» (Мінск, «Бібліятэчка часопіса „Маладосць“», 1994). * «Палескі Напалеон» (Мінск, «Мастацкая літаратура», 2001). * «Параненыя мары» (Брэст, «Брэсцкая друкарня», 2002). * «Анатоль Клімец. Жыццё і лёс»: дакументальная кніга (Мінск, «Мастацкая літаратура», 20*05). * «Міхаіл Клімец. Кола лёсу» (Кіеў, «Барановский В. С.», 2007). * «Міхаіл Клімец. Кола лёсу» (Брэст, «Альтернатива», 2008). * «Роднае, шчымлівае» (Мінск, «Літаратура і мастацтва», серыя «ЛіМаўскі фальварак», 2012). * «Зборнік прозы»: у суаўтарстве (Мінск, «Беларусь», 2012). * «Хуліган»: проза (Мінск, «Чатыры чвэрці», 2017). Творы друкаваліся амаль у сотні літаратурных зборнікаў, у тым ліку выдадзеных у РФ, Польшчы, Украіне ў перакладах на рускую, польскую, украінскую мовы. === Публіцыстыка === Публікаваўся з публіцыстыкай у часопісах «Маладосць», «Першацвет», «Беларуская думка», «Нёман», «Братина», «Белая вежа», газетах «ЛіМ», «Заря», «Чырвоная змена», «Народная трыбуна», «Брестский курьер», «Чырвоная звязда» і шматлікіх іншых раённых, гарадскіх, аб’яднаных газетах. Аўтар прадмоў: * «В добрый путь, „Берёзовая роща“»: да зборніка вершаў «Берёзовая роща» П. Хоміч (Брэст, «Альтернатива», 2005). * «Красотой земною очарованный»: да зборніка вершаў розных гадоў «Вы…» Уладзімір Чэрнік (Брэст, «Альтернатива», 2007). * «Шчаслівая? Пакутніца? Паэтка!»: да кнігі «Вышыванка» Святланы Локтыш (Брэст, «Альтернатива», 2008). * «Паміж Зямлёю і Словам»: да кнігі «Новы дзень» [[Георгій Сцяпанавіч Тамашэвіч|Георгія Тамашэвіча]] (Брэст, «Брэсцкая друкарня», 2009). * «„Лица“ Александра Юдицкого»: да кнігі «Лица. Судьба семьи в судьбе страны» А. Юдзіцкага (Брэст, «Альтернатива», 2011). * «Слово об авторе. Кто есть кто?»: пасляслоўе да кнігі «Записки прокурора — седого полковника юстиции» Анатоля Дзенісейкі (Брэст, «Альтернатива», 2015). * «…Як чысты гром свабоды»: да зборніка вершаў «Дарога ў восень» Галіны Бабарыка (Брэст, «Альтернатива», 2016). * «Усё вакол — літаратура»: да кнігі «Яблычны спас» Анатоля Галушкі (Брэст, «Альтернатива», 2016), Таксама аўтар да літаратурных зборнікаў «Созвучье слов живых» (Брэст, «Альтернатива», 2006—2007), «Адкрыццё» (штогадовы зборнік лепшых работ удзельнікаў літаратурных конкурсаў для дзяцей і юнацтва, укладальнікам і рэдактарам якога з’яўляецца (Брэст, «Альтернатива», 2008—2016), ды некалькі дзясяткаў прадмоў да іншых кніг, у асноўным берасцейскіх аўтараў. == Прызнанне == * Лаўрэат прэміі часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» (1992). * Лаўрэат прэміі [[БСМ]] у галіне журналістыкі і літаратуры (1995). * Лаўрэат прэміі часопіса Адміністрацыі Прэзідэнта «[[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]]» (2005). * Узнагароджаны Ганаровай граматай рэдакцыйна-выдавецкай установы «[[Літаратура і мастацтва (выдавецтва)|Літаратура і мастацтва]]» «За вялікую працу па прапагандзе творчасці пісьменнікаў Брэстчыны і за плённую дзейнасць у беларускай літаратуры і мастацтве» (2008). * Лаўрэат прэміі Беларускага саюза журналістаў «[[Залатое пяро]]» (2009). * Узнагароджаны Ганаровай граматай Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў «За значны ўклад у развіццё і прапаганду творчасці пісьменнікаў Беларусі, ініцыятыву і высокія творчыя дасягненні ў журналістыцы» (2011). * Лаўрэат [[Прэмія імя У. Калесніка|прэміі імя У. Калесніка]] Брэсцкага аблвыканкама ў намінацыі «Проза» (2012). * Удастоены [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] за плённую творчую дзейнасць і значны ўклад у развіццё беларускай літаратуры (2012) і медаля [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] «[[За вялікі ўклад у літаратуру]]» (2013). * «[[Чалавек года Брэстчыны|Чалавек года-2014]]» Брэсцкай вобласці. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кніга «Памяць»: гісторыка-дакументальная хроніка Іванаўскага раёна (Мінск, «БЕЛТА», 2000). * «Літаратурная карта Берасцейшчыны»: навукова-папулярнае выданне (Брэст, «Брэсцкая друкарня», 2008). З’яўляецца ўкладальнікам і рэдактарам гэтага выдання. * «Возвращение к себе, или Реалии прозы Анатолия Крейдича»: В. Гришковец в своей книге «Белые мосты» (Пинск, «Пинская региональная типография», 2004) и в газете «Белорусская нива». * «„Залатое пяро“ рэдактару газеты»: Ірына Саломка, «Чырвоная звязда» (22.12.2009). * «Атлантыда Анатоля Крэйдзіча»: [[Валянціна Іванаўна Локун|В. Локун]] на кнігу «Роднае, шчымлівае», часопіс «Маладосць» (№ 2, 2013). * «Застацца сабой»: Алесь Марціновіч на кнігу «Хуліган», газеты «ЛіМ» (№ 23, 09.06.2017) і «Заря» (№ 98, 31.08.2017) ды інш. == Спасылкі == * https://media-polesye.by/news/anatol-kreydzich-z-vyoski-mozhna-paehac-u-stalicu-vyoska-z-cyabe-ne-vyedze-nikoli-44356 * {{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/be/news/20151003/1443820301-vos-vam-i-glybinka|title=Вось вам і глыбінка...|website=zviazda.by|date=2015-10-03|access-date=2023-12-12}} * http://knihi.com/Anatol_Krejdzic/Baravy_miod.html * http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Krejd302ec.html * http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=28338 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181015075605/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=28338 |date=15 кастрычніка 2018 }} * http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=21399 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181015090004/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=21399 |date=15 кастрычніка 2018 }} {{DEFAULTSORT:Крэйдзіч Анатоль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Драгічынскім раёне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] kq98zhe17qbqbjpmru8j46mz71p1fq3 0 577994 5174916 5043252 2026-08-03T12:40:44Z M.L.Bot 261 5174916 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Козьма-Дзям’янаўскі спуск |ранейшыя назвы = Козьма-Дзям’янаўская вуліца<br/>вуліца Францішка Скарыны<br/>вуліца Дзям’яна Беднага |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 54|lat_sec = 20.0 |lon_dir = E |lon_deg = 27|lon_min = 33|lon_sec = 18.0 |фота = Cathedral of Holy Spirit in Minsk 08.jpg |памер фота = |подпіс = |раён = [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральны]] |гістарычны раён = [[Цёмныя Крамы]] |метро = {{minskmetro|2}} [[Няміга (станцыя метро, Мінск)|Няміга]] |тралейбус = |аўтобус = |шырыня = |працягласць = |пакрыццё = плітка |рух = пешаходны |класіфікатар = |на карце openstreetmap = |на карце яндэкс = |на карце гугл = https://www.google.com/maps/place/Koz'mo-Dem'yanovskiy+Spusk,+Minsk/@53.9055583,27.5539508,18z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x46dbcfeb3bf69517:0xd784a5d62a7b1595!8m2!3d53.9055568!4d27.5550038?hl=en |Commons = |sort = }} '''Ко́зьма-Дзям’я́наўскі спуск''' — спуск на пешаходнай зоне ў [[Мінск]]у ад [[Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа|Свята-Духава сабора]] да [[Вуліца Максіма Багдановіча (Мінск)|вуліцы Максіма Багдановіча]], злучае [[Верхні Горад|Верхні]] і [[Нізкі Рынак]]. Названы ў гонар колішняй Козьма-Дзям’янаўскай вуліцы, якая фармавала вакол сябе гістарычную мясцовасць [[Цёмныя Крамы]]. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (1857-59).jpg|міні|злева|[[Верхні Горад|Высокі Рынак]] і Казьма-Дзям’янаўская вуліца на плане 1857 г.]] Назва вуліцы ад старадаўняга [[Казьма-Дзям’янаўскі манастыр (Мінск)|Казьмадзям’янаўскага праваслаўнага манастыра]], які да пачатку XVII ст. размяшчаўся на ўсходняй ускраіне Менска. Козьма-Дзям’янаўская вуліца, магчыма, адна з найстаражытнейшых у Менску. Яна пачыналася ад Нізкага Рынка і канчалася побач з [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Мінск)|касцёлам Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] каталіцкага ордэна бернардзінак (цяперашні праваслаўны кафедральны Сабор Святога Духа). Мураваны архітэктурны ансамбль Козьма-Дзям’янаўскай вуліцы цалкам сфармаваўся яшчэ ў [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]<ref name="mon">Казьмадзям’янаўская вуліца // {{Крыніцы/Мінск. Стары і новы|к}} С. 19</ref> Забудова складалася з двух- і трохпавярховых дамоў, на першых паверхах якіх месціліся невялікія крамы. Некаторыя будынкі мелі ўласныя назвы, гэтак у архіўных дакументах згадваецца ''«аддадзены ў 1829 годзе Эканоміяй Архірэйскага дома ў арэнднае ўтрыманне мяшчаніну Румеру дом, вядомы як Гіндзейская камяніца»''<ref name="vm">[[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|Юрий Жутяев]]. [http://www.vminsk.by/news/26/45657/ «Темные крамы» Козмодемьяновской улицы] // Вечерний Минск № 77 (11338), 9.04.2007 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305014336/http://www.vminsk.by/news/26/45657/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. У выхадныя і святы тут і на блізкіх вулачках разгортваўся людны гандаль. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у адным з двароў на Козьма-Дзям’янаўскай месцілася невялікая абутковая фабрыка, створаная на базе майстэрні. Ад 1926 года вуліцу планавалі пераназваць у гонар [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]]<ref>Вячеслав Бондаренко. [http://minsk-old-new.com/minsk-2910-ru.htm Между двумя мировыми войнами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120121213209/http://minsk-old-new.com/minsk-2910-ru.htm |date=21 студзеня 2012 }} на [[Мінск стары і новы]]</ref>, аднак у сувязі з пачаткам палітыкі [[русіфікацыя|русіфікацыі]] і [[Рэпрэсіі ў БССР|масавых сталінскіх рэпрэсій]] у 1933 годзе яе перайменавалі ў гонар расійскага пралетарскага паэта [[Дзям’ян Бедны|Дзям’яна Беднага]]. У тыя часы, акрамя крам, на вуліцы знаходзіўся шэраг устаноў: Менская і Беларуская канторы «Саюзутыль», склад вопраткі Гарпрамгандлю, садавінагародніная база Мінпрамгандлю. Да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] мясцовасць яшчэ захоўвала сваё гістарычнае аблічча, але ў выніку [[Бамбардзіроўка Мінска|бамбардзіроўкі]] была амаль цалкам зруйнавана. У наш час на гэтым месцы замест аднаўлення старадаўняй Козьма-Дзям’янаўскай вуліцы стварылі спрэчную паводле сваіх функцыянальна-планіровачных і архітэктурных якасцяў структуру з пляцовак і прыступак, якая прэтэндуе на асацыяцыі са старой забудовай.<ref name="vm"/> У 2018 годзе спуску ў пешаходнай зоне ад Свята-Духава кафедральнага сабора да вуліцы Максіма Багдановіча была нададзеная назва Козьма-Дзям’янаўскі спуск<ref>{{cite web|url = https://minsk.gov.by/ru/normdoc/4133/|title = Аб прысваенні найменняў састаўным часткам г.Мінска № 49/3/28|first = |last = |author = |authorlink = |date = 29 траўня 2018|publisher = Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181113102247/https://minsk.gov.by/ru/normdoc/4133/|archivedate = 13-11-2018|accessdate = 13-11-2018}}</ref>. == Галерэя == <center><gallery widths="250" heights="150" perrow="4"> Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1930).jpg|1930 г. Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг. Файл:Miensk, Nizki Rynak-Ciomnyja Kramy. Менск, Нізкі Рынак-Цёмныя Крамы (1944).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынка, 1944 г. Файл:Вид на Свислочь с Верхнего города - panoramio.jpg|Спуск у 2013 г. </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Мінск. Стары і новы}} {{Вуліцы Мінска:Цэнтральны}} [[Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)]] 3czk09d7ohis0m6eur166rwthoykimz 0 578704 5175132 5156157 2026-08-04T05:13:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175132 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ара-Хангайскі аймак |Арыгінальная назва = {{lang-mn|Архангай аймаг}} |Герб = Mn coa arkhangai aimag 2014.png |Сцяг = Mn flag arkhangai aimag 2014.svg |Краіна = {{Сцягафікацыя|Манголія}} |Статут = аймак |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = 19 самонаў |Сталіца = Цэцэрлэг |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[мангольская мова|мангольская]] |Мовы = |Насельніцтва = 84 078 |Год перапісу = 2010 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 1,52 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = [[халха-манголы]] |Канфесійны склад = [[будызм|будысты]] |Плошча = 55 314 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = 3 529 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = map_mn_arkhangai_aimag.png |Часавыпояс = UTC+8 |Абрэвіятура = |ISO = MN-073 |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт =http://arkhangai.gov.mn/ |Заўвагі = }} '''Ара-Хангайскі аймак''' (таксама '''Архангай'''; {{lang-mn|Архангай аймаг}}; Архангай у перыкладзе — ''Паўночны Хангай'') — аймак у [[Манголія|Манголіі]]. == Агульныя звесткі == Архангай быў заснаваны ў [[1931]] годзе. Яго плошча складае 55 314 км². Колькасць насельніцтва — 84 078 чалавек (на канец 2010 года, ацэнка). Шчыльнасць насельніцтва — 1,52 чал./км². У адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 19 самонаў. Адміністрацыйны цэнтр — горад Цэцэрлэг, пабудаваны на месцы будысцкага манастыра, заснаванага ў 1586 годзе. Асновай эканомікі аймака з’яўляецца жывёлагадоўля, у аймаке Архангай налічваецца больш за 2,1 млн галоў буйной рагатай жывёлы. == Геаграфія == Архангай размешчаны ў цэнтральнай частцы Манголіі. На поўначы ад яго знаходзіцца [[Хубсугульскі аймак]], на ўсходзе — [[Булганскі аймак|Булганскі]], на поўдні — [[Увэр-Хангайскі аймак|Увэр-Хангайскі]] і [[Баян-Хангорскі аймак|Баян-Хангорскі]], на захадзе — [[Дзабханскі аймак|Дзабханскі]]. Аймак ляжыць на паўночных схілах нагор’я Хангай. Тут бяруць пачатак рэкі Чулутын-Гол, Суман, Хануйн-Гол, Хунуй-Гол і Таміру-Гол (усе уваходзяць у басейн [[Селенга|Селенгі]]). На ўсходзе Архангая цячэ Архон, тут жа ляжыць возера Угій-Нур. На захадзе аймака — папулярны аб’ект турызму возера Тэрхійн-Цаган-Нур. Сярод горных вяршыняў найбуйнейшымі з’яўляюцца Ангархай-Уўл (3540 м), Дулан-Хайрхан-Уўл (3266 м), Суварга-Хайрхан-Уўл (3179 м), Унтаа-Уўл, Ямат-Уўл, Наёнхангай-Уўл, Хан-Ундэр-Уўл, вулкан Хорга-Уўл. У раёне вулкана Хорга-Уўл знаходзіцца нацыянальны парк Хорга-Тэрхійн-Цаган-Нур. Клімат у Ара-Хангайскім аймаке рэзка кантынентальны. У студзені тэмпература тут дасягае -30&nbsp;°C/-38&nbsp;°C, летам ад +25&nbsp;°C да +36&nbsp;°C. У геалагічным плане тэрыторыя аймака была добра вывучана, але разведачныя работы ідуць і сёння. Тут прысутнічаюць запасы вугалю, акрамя таго, рэчышча ракі Таміру-Гол багата жалезнай рудой, а ў рэчышчы ракі Суман сустракаюцца вулканічныя пароды з уключэннямі з каштоўных камянёў. У самоне Эрдэнэмандал археолагамі выяўлены буйныя паселішчы гунаў. == Эканоміка == Тут вырошчваюць хлебную траву, бульбу і іншыя віды гародніны. Мясцовыя фермеры штогод збіраюць больш за 20 000 тон збожжа. У аймаке знаходзіцца радовішча карбункула з групы гранатаў. Таксама тут ёсць запасы тапаза, крышталя, лушчака і месяцовага каменя. Тут да [[1990]] года працаваў завод па апрацоўцы каляровых камянёў. == Транспарт == У адміністрацыйным цэнтры аймака ёсць уласны аэрадром, які мае грунтавую паласу даўжынёй 1800 метраў, аднак рэгулярных авіязносін з іншымі гарадамі няма. == Славутасці == * Руіны горада Арду-Балык на паўночны захад ад манастыра Эрдэн-Зуў. * У 35 км ад манастыра Эрдэн-Зуў размешчана стэла цюркскага прынца Куль-Тэгіна, датавана 731 г. н. э. * Даліна вулканаў — возера Тэрхійн-Цаган-Нур утворана ракой Суман-Гол (Суман) і дамбай вулканічнага паходжання. * Наскальныя малюнкі на рацэ Чулут, якія датуюцца 3000 годам да нашай эры<ref>{{Cite web |url=http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/arkhangai-aimag.shtml |title=Архіўная копія |access-date=21 лістапада 2018 |archive-date=3 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103004736/http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/arkhangai-aimag.shtml |url-status=dead }}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == {| class="wikitable" |- |+ Самоны Ара-Хангайскага аймака |- ! {{highlight1}} | № ! {{highlight1}} | Самон ! {{highlight1}} | Мангольская назва ! {{highlight1}} | Насельніцтва<br />(2005)<ref name="Stat2009"/> ! {{highlight1}} | Насельніцтва<br />(2008) ! {{highlight1}} | Насельніцтва<br />(2009)<ref name="Stat2009">[http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x1523.xls Dec. 31 2009 estimation. Arkhangai Aimag Statistical Service] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722221815/http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x1523.xls |date=2011-07-22 }}</ref> ! {{highlight1}} | Насельніцтва<br />адміністрацыйнага<br />цэнтра |- | 1 || Батцэнгэл || Батцэнгэл ||3 818|| 3 855||3 846||1 096 |- | 2 || Булган || Булган||2 285||2 361||2 434||961 |- | 3 || Чулут || Чулуут||3 943||3 749||3 744||935 |- | 4 || Эрдэнэбулган^* || Эрдэнэбулган||17 790||18 022||17 770||17 770 |- | 5 || Эрдэнэмандал || Эрдэнэмандал||6 099||5 843||5 933||1 091 |- | 6 || Іхтамір || Ихтамир||5 714||5 154||5 247||1 050 |- | 7 || Жаргалант || Жаргалант||4 089||4 114||4 111||1 035 |- | 8 || Хайрхан || Хайрхан||3 756||3 558||3 656||739 |- | 9 || Хангай || Хангай||3 054||2 805||2 926||795 |- | 10 || Хашат || Хашаат||3 594||3 305||3 344||802 |- | 11 || Хатонт/Хотант || Хотонт||4 763||4 809||4 440||774 |- | 12 || Угійнур || Өгийнуур||3 015||3 041||3 086||622 |- | 13 || Улзійт|| Өлзийт||3 154||3 037||3 102||829 |- | 14 || Ундэр-Улан || Өндөр-Улаан||5 873||5 729||5 798||1 097 |- | 15 || Тарыат || Тариат||5 082||5 022||5 086||644 |- | 16 || Тувшрулэх || Түвшрүүлэх||3 489||3 410||3 438||1 869 |- | 17 || Цахір || Цахир||2 058||2 126||2 143||438 |- | 18 || Цэнхэр || Цэнхэр||5 480||5 387||5 414||997 |- | 19 || Цэцэрлэг^*||Цэцэрлэг||2 058||3 955||3 813||848 |- |} ^* — горад Цэцэрлэг (адміністрацыйны цэнтр Архангая) разам з сельскімі наваколлем утварае самон Эрдэнэбулган. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://arkhangai.gov.mn/ Афіцыйны сайт] * [http://www.1212.mn/tables.aspx?TBL_ID=DT_NSO_0300_034V1 Мангольскае Нацыянальнае бюро статыстыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181103032644/http://www.1212.mn/tables.aspx?TBL_ID=DT_NSO_0300_034V1 |date=3 лістапада 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аймакі Манголіі]] 1p8qeqz0atpt2it1k12ch1txlqymgi5 0 579747 5175232 5166062 2026-08-04T08:49:27Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Пытанні альтэрнатыўнай грамадзянскай службы */ 5175232 wikitext text/x-wiki '''[[Сведкі Іеговы]] ў Беларусі''' пачалі з’яўляцца ў 1923—1925 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ў гэты час належала [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Дзейнічалі падпольна ў [[БССР]] і былі зарэгістраваны ў 1990-я гады ў [[РБ]]. Дзейнасць і погляды Сведкаў Іеговы на працягу гісторыі выклікалі розную рэакцыю прадстаўнікоў дзяржавы, іншых рэлігій, СМІ і грамадзян ад станоўчай да негатыўнай, але з 1990-х гадоў іх права на вызнанне сваіх перакананняў у Беларусі прызнаецца. == Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Беларусі == === 1923—1939 гг. === * [[30 сакавіка]] [[1923]] г. на святкаванне [[Вячэра Гасподня (Сведкі Іеговы)|Вячэры Успаміну]] ў [[Дамачава]] сабралася 20 чалавек<ref>C.T. Russell. Memorial Report // Watchtower, June 15, 1923, p 218, 223</ref>, а ў наступным годзе — 27 чалавек<ref>C.T. Russell. Memorial Report for 1924 // Watchtower, July 15, 1924, p 218</ref>. * У 1925 годзе ў Брэсцкім павеце да Міжнародных даследчыкаў Бібліі<ref>Назва Сведкаў Іеговы да 1931 г.</ref> адносілі сябе 20 чалавек, а ў 1926 г. — 45 чалавек, аб’яднаных у 2 абшчыны<ref>ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4 цит. по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянц Мн.: Наука и техника, 1981, с.14-15</ref>. * 27 студзеня 1929 года ў г. [[Кобрын]] 600 чалавек прысутнічалі на пропаведзі Вацлава Нарадовіча<ref>Згодна са справаздачай мясцовага павятовага старасты. Гл.: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 14.</ref>. У гэты час мясцовыя ўлады падазравалі Даследчыкаў Бібліі ў распаўсюджанні камуністычных і атэістычных ідэй<ref>ГАБО ф. 1, оп. 10, д. 1313, л. 3031. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 15.</ref>. * 7 ліпеня 1929 года ў Дзяках прайшоў кангрэс Сведкаў Іеговы. У 1930 годзе дзейнасць Сведкаў Іеговы распаўсюдзілася на Баранавіцкі, Лідскі і Стаўпецкі паветы, у апошні ў 1935 г. вярнуўся з [[Францыя|Францыі]] былы эмігрант<ref>Krzysztof Biliński. Hiobowie XX wieku. Wrocław, Wydawnictwo A Propos, 2012, {{ISBN|978-83-63306-15-1}}, s. 220—240</ref>. * У 1934 г. некаторых Сведкаў Іеговы адправілі ў [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер]] па падазрэнні ў супрацоўніцтве з камуністамі. У кнізе Аляксандры Бочак «Мы ішлі вузкім шляхам», прысвечанай апісаннню жыцця сям’і Сведкаў Іеговы Яна і Ірэны Атрэмбскіх, пра гэты лагер напісана наступнае: «У 1934 г. у Бярозе Картузскай на ўзбярэжжы Ясёлды і Прыпяці быў створаны знакаміты канцлагер для палітвязняў на ўзор нацысцкіх лагераў. Умовы ў лагеры былі надзвычай цяжкія, бо работы вяліся ў забалочаным раёне Палесся. Больш за тое, наглядчыкі білі зняволеных і катавалі іх. Былі нават выпадкі калецтва і смерці зняволеных. Адміністрацыйныя ўлады без судовых пастаноў вырашылі размясціць туды людзей, якіх падазраюць у прыналежнасці да сект і вярбоўцы ў іх, а таксама тых, хто адмовіўся ад ваеннай службы з-за хрысціянскага сумлення. Туды былі кінуты і Сведкі Іеговы, якіх памылкова абвінавацілі ў камуністычнай дзейнасці. Улады меркавалі, што гэтым самым яны зламаюць непапулярных Даследчыкаў Бібліі. Нягледзячы на жудасныя ўмовы лагера, ніхто з Даследчыкаў не адрокся ад сваёй веры. Паўсюдна яны ахвотна расказвалі іншым пра сваю надзею на Божае Валадарства Ісуса Хрыста. Яны лічылі пакуты за Хрыста вялікім прывілеем. Нейкі паліцэйскі, які перавозіў у гэты лагер Сведкаў Іеговы, сказаў, што адзін Сведка распавядаў яму пра Божае Валадарства аж ад Сілезіі да Бярозы (каля 700 км). Паліцэйскі ледзь не паверыў сабе і амаль адмовіўся ад таго, каб прывесці зняволенага ў гэты санацыйны лагер. Аднак страх перад пакараннем за невыкананне загаду ўзяў верх. Сведку Іеговы трэба было перадаць уладам лагера. Цікава, што гэты Сведка Іеговы мог уцячы, бо меў магчымасць зрабіць гэта. Але ён гэтага не зрабіў, бо хацеў пераймаць прыклад Ісуса Хрыста, які сказаў сваім вучням: „калі яны пераследавалі Мяне, яны будуць пераследваць і вас“ (Яна 15:20). Паліцэйскі пачаў вывучаць Пісанне, у выніку чаго ён стаў Сведкам Іеговы разам з усёй сваёй сям’ёй, і пасля вайны ў гэтым горадзе ўзнік моцны сход<ref>Aleksandra Boczek. Kroczyliśmy wąską drogą. Wspomnienia Jana i Ireny Otrębskich, Wydawnictwo A Propos, s. 31, 32 , {{ISBN|978-83-63306-14-4}}</ref>». * У [[1935]] годзе да Сведкаў Іеговы належалі 132 чалавекі ў Кобрынскім, Брэсцкім і Драгічынскім павеце<ref>ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 14-15.</ref>. * У [[1938]] годзе дзейнасць Сведкаў Іеговы ў Польшчы (у тым ліку і на беларускіх землях) была забаронена<ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/1101993025#h=247:63-247:175 Свидетели Иеговы — Возвещатели царства Бога], с. 381</ref>. === 1939—1951 гг. === Калі ў 1939 годзе Заходняя Беларусь [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|увайшла ў склад БССР]], Сведкі Іеговы пачалі сваю прапаведніцкую дзейнасць і ва Усходняй Беларусі. У гэты перыяд захавалася мала звестак пра іх дзейнасць па прычыне таго, што ў [[СССР]] яна была забаронена. Дзейнасць Сведкаў Іеговы была забаронена і падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]], паколькі яна была [[Сведкі Іеговы ў Трэцім Рэйху|забаронена і ў самім Трэцім Рэйху]]. Захаваліся звесткі аб арышце Сведкі Іеговы Венядзікта Хілюты, які быў двойчы арыштаваны і асуджаны за «антысавецкую агітацыю», пачынаючы з 24 кастрычніка 1940 года<ref>«Хілюта Венядзікт Пятровіч (1893, в. Старынцы Гродзенскага пав., цяпер Падляшскае ваяв., Польшча — ?), селянін-аднаасобнік, член секты „Сведкі Іеговы“. З бел. сялянскай сям’і. Быў жанаты, меў траіх дзяцей. Арыштаваны 24 кастрычніка 1940 года ў сваёй хаце. Асуджаны 14 чэрвеня 1941 года асобай нарадай НКУС за „антысавецкую агітацыю“ да 8 гадоў ППК. Пасля вызвалення вярнуўся на радзіму. Зноў арыштаваны 16 снежня 1957 года і асуджаны (разам з некаторымі іншымі членамі секты) па тым жа артыкуле. Далейшы лёс невядомы. Па першай справе (№ П-11942 захоўваецца з фотаздымкам у архіве УКДБ Гродзенскай вобл.) рэабілітаваны 13.7.1989, па другой 24.6.1960. Кр.: 5810. С. 402.» цыт. па: [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20763 ХІЛЮТА Венядзікт Пятровіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191113144335/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20763 |date=13 лістапада 2019 }} на сайце [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Л. Маракова]] Кр.: 5810. С. 402.</ref>. Падчас нямецкай акупацыі 3 снежня 1941 года ў [[Бабруйск]]у быў растраляны Людвіг Брумер, салдат [[Вермахт]]а, які быў Сведкам Іеговы. Гэты мужчына хацеў пазбегнуць смяротнага пакарання за адмову ўдзельнічаць у вайсковай службе і спрабаваў служыць у медыцынскім аддзяленні нямецкай арміі, але праз некаторы час яго сумленне не дазволіла яму ўдзельнічаць у баявых дзеяннях і ён быў пакараны рашэннем ваенна-палявога суда. У родным горадзе Брумера, [[Гайдэльберг]]у, яму прысвечана мемарыяльная дошка, як ахвяры нацызму<ref>[https://www.rnz.de/politik/dossier-politik/dossier-deutsche-geschichte_artikel,-Dossier-Deutsche-Geschichte-Holocaust-Gedenken-Die-Zeugen-Jehovas-wurden-lange-uebersehen-_arid,251104.html Holocaust-Gedenken: Die Zeugen Jehovas wurden lange übersehen] // Rhein-Neckar Zeitung</ref>. У 1945 годзе на тэрыторыі Заходняй Беларусі Валянціна Гарноўская, якая прытрымлівалася поглядаў Сведкаў Іеговы, але да 1967 года не была адной з іх, таксама была арыштавана за распаўсюджанне сваіх поглядаў і правяла доўгі час у турмах і спецпасяленнях<ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302008006#h=651:0-664:0 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г.], с.191-192</ref>. На 1945 год падпольна дзейнічаў сход у [[Тэрэспаль|Тэрэспалі]]. У 1951 г. улады СССР вырашылі перасяліць сем’і Сведкаў Іеговы з заходніх абласцей Украіны, Беларусі, Малдовы і Прыбалтыкі ([[Аперацыя «Поўнач»]]). З [[БССР]] вырашылі дэпартаваць 394 чалавекі (153 сям’і)<ref>Записка МГБ СССР 19 февраля 1951 г. В. С. Абакумов Сталину И. В. АП РФ ф. 3, д. 180, л. 52-53 цит по: М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002, с. 45</ref>. === 1951—1991 гг. === Нягледзячы на дэпартацыі, Сведкі Іеговы працягвалі існаванне на тэрыторыі БССР пасля 1951 года. Некаторыя з іх сталі Сведкамі Іеговы ў турмах і лагерах, дзе адбывалі тэрмін па розных прычынах, пасля чаго вярталіся ў Беларусь. Савецкія крытыкі называюць шэраг імёнаў такіх Сведкаў, але без спасылак на дакументы<ref>Напр.: [[Гурген Амірханавіч Марціросаў|Г. А. Марціросаў]]. Хто такіе іегавісты. Мн. 1961, с. 1, 16, 17</ref>. У 1965 годзе дэпартаваным Сведкам дазволілі пакінуць Сібір, і некаторыя вярнуліся на радзіму. У лютым 1976 г. некаторым Сведкам у БССР прад’яўлялі абвінавачванне ў валоданні забароненай рэлігійнай літаратурай пра што было напісана ў савецкай і міжнароднай прэсе<ref>Са спасылкай на «Нью Ёрк Таймс» ад 1 сакавіка 1976 года часопіс «[[Awake!|Прачніцеся]]» паведамляў: «У мінулым месяцы, афіцыйная прэса ў Беларусі паведаміла пра турэмнае зняволенне некалькіх Сведкаў Іеговы, прызнаных вінаватымі ў капіяванні артыкулаў з заходняй публікацыі [[Вартавая вежа (часопіс)|Вартавой вежы]] і правядзенне сакрэтных сустрэч» [https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/101976371 Watching the World. No Compromise] // Awake! May 22, 1976, p. 29</ref>. У [[1979]] годзе ў БССР улады налічылі каля 70 Сведкаў Іеговы, з якіх прыкладна 20 пражывалі ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>Материалы уполномоченного по делам религиозных культов по Минской области за 1979 г. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 17.</ref>. А ў 1988 годзе ў Магілёве было каля 20 паслядоўнікаў гэтай дэнамінацыі<ref name="libr.msu.by">Дьяченко О. В. [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84-86</ref>. Да 1991 года Сведкаў Іеговы працягвалі пераследаваць за адмову служыць у арміі і прапаведніцкую дзейнасць. ==== Пераследванне Сведкаў Іеговы ў 1970-х гадах згодна з інфармацыяй СМІ БССР ==== У 1972—1976 гадах інфармацыя пра дзейнасць Сведкаў Іеговы і крымінальныя справы супраць іх у БССР неаднаразова рабілася прадметам увагі беларускай прэсы. У гэты час Сведкі Іеговы падпольна праводзілі свае сустрэчы невялікімі групамі ў розных населеных пунктах БССР, напрыклад, пасёлку [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] пад [[Мінск]]ам, у вёсцы [[Сноў]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], у [[Рэчыца|Рэчыцы]], ў пасёлку [[Шаркаўшчына]]<ref name="ReferenceB">Купчэня Т. Чые яны Сведкі? // Звязда, 18 лістапада 1974 г., с.4</ref><ref>Мартыненка М. Злоўлены павук //Звязда, 18 жніўня 1974, с.2</ref><ref name="ReferenceC">Вдовиченко П. Кому служат Свидетелеи Иеговы?// Гродненская правда 7 августа 1976, с.2-3</ref>. Некаторыя артыкулы мелі мэтай асуджэнне Сведкаў: апісанне крымінальнага мінулага некаторых актыўных паслядоўнікаў гэтай рэлігіі, неўдзячнасць савецкай уладзе, небяспеку эсхаталогіі гэтай дэнамінацыі<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/>. У іншых публікацыях было апісанне біяграфіі і сутнасці справы супраць пэўных Сведкаў Іеговы. Так некалькі газет апісваюць суд над сям’ёй Фелікса і Яніны Бяляцкіх з Рэчыцы ў 1972 годзе, якія атрымалі некалькі год калоніі за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы<ref>Саснок А.Ядавітае павуцінне // Дняпровец, 13 кастрычніка 1972, с.4</ref><ref>Зайцава З. Галоўны сведка // Гомельская праўда, 21 кастрычніка 1972, с.2</ref>. Яшчэ адзін артыкул апісвае суд над Пятром Пуко і яго жонка Верай, якія з 1969 года жылі ў Шаркаўчыне і распаўсюджвалі вучэнне і літаратуру Сведкаў Іеговы. У 1974 годзе П. Пуко быў асуджаны на 5 гадоў калоніі як арганізатар групы, яго аднавернік і паплечнік Зігмунд Атрахімовіч атрымаў 2 гады калоніі, жонкі асуджаных атрымалі папярэджанне суда, а дачка Пуко Раіса, якая падтрымлівала погляды бацькоў, праходзіла як сведка ў гэтай справе<ref>Мартыненка М. Злоўлены павук // Звязда, 18 жніўня 1974, с.2</ref>. === У Рэспубліцы Беларусь (з 1991 г.) === ==== Асноўныя падзеі гісторыі ==== * У [[1991]] г. Вярхоўны Савет РБ прымае пастанову «Аб парадку рэабілітацыі ахвяр палітычных рэпрэсій 20-80-х гг. у Рэспубліцы Беларусь». Паводле гэтай пастановы Сведкі Іеговы, якіх пераследавалі ў БССР за рэлігійныя перакананні, атрымалі пасведчанні аб рэабілітацыі. * У [[1994]] г. афіцыйна зарэгістраваны абшчыны ў гг. [[Мінск]], [[Гомель]] і [[Калінкавічы]]<ref name="yadi.sk">[https://yadi.sk/i/17BRaDx_IJM6WQ Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси»]. Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г., с.2</ref>. * [[14 красавіка]] [[1997]] г. зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь<ref name="yadi.sk"/>. * У 2001—2002 гг. пабудаваны першыя Залы Царства ў Беларусі. * У 2004 г. зарэгістравалі абшчыну ў Магілёве<ref>Устав религиозной общины Свидетелей Иеговы в г. Могилёве. Решение о регистрации № 15-16. Свидетельство № 175 // Текущий архив управления идеологической работы Могилевского облисполкома, с. 2</ref>. * З 2015 г. набажэнствы ў Мінску сталі рэгулярна праходзіць на беларускай мове; на гэты перыяд некаторыя сходы і групы акрамя рускай мовы праводзілі сустрэчы на англійскай, кітайскай і рускай жэставай мовах; пазней у Мінску з’явіліся сустрэчы на іспанскай мове. * У [[2017]] г. у прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы прымалі ўдзел 5913 чалавек<ref>[https://www.jw.org/ru/публикации/книги/отчет-за-2017-служебный-год/2017-страна-территория/ Отчет по странам и территориям за 2017 год] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref>. * З канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы Беларусі перавялі сваю дзейнасць у рэжым самаізаляцыі ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй каранавіруса]]. З гэтага часу рэлігійныя сустрэчы сталі праходзіць праз [[Skype]], [[Zoom]] і стрымінгавыя сайты, а прапаведніцкае служэнне перайшло ў фармат тэлефонных размоў, напісання пісьмаў і абмеркаванняў па відэасувязі. * З 1 красавіка 2022 года Сведкі Іеговы ў Беларусі аднавілі сустрэчы ў памяшканнях з захаваннем гібрыднага фармату для тых, хто працягнуў наведваць сустрэчы па відэасувязі<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%98%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2-%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/ Свидетели Иеговы вернулись в Залы Царства!] // JW.ORG</ref>. 15 красавіка таго ж года ў гібрыдным фармаце прайшло святкаванне Вячэры Успаміну<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B5%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%8E-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8-%D0%98%D0%B8%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B0-%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0/ Миллионы людей собрались на Вечерю воспоминания смерти Иисуса Христа] // JW.ORG</ref>. * У пачатку 2025 г. абшчына Сведкаў у г. [[Рагачоў]] атрымала дазвол на правдзенне рэлігіных сустрэч у Зале Царства на вул. В. Сцяпанава, 8а<ref>{{Cite web |url=https://rogachev.gov.by/ru/religiya-ru/ |title=Архіўная копія |access-date=15 кастрычніка 2025 |archive-date=27 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927145256/https://rogachev.gov.by/ru/religiya-ru/ |url-status=dead }}</ref>. * 5 ліпеня 2025 г. Рэлігійнае аб'яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь прайшло перарэгістрацыю<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%98%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8E-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/ Свидетели Иеговы успешно прошли перерегистрацию в Беларуси] // JW.ORG</ref>. Табліца: {| class="wikitable" |+ '''Колькасць Сведкаў Іеговы і іх прыхільнікаў у 1997—2023 гадах<ref>Паводле звестак, апублікаваных у штогодніках Сведкаў Іеговы за 1997—2016 гг. і ў справаздачах на сайце jw.org за 2017—2022 гг. Метады падлікаў тлумачацца [https://www.jw.org/ru/%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B/%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B/%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9-%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B/ тут]. Год лічыцца з 1 верасня па 31 жніўня.</ref>.''' |- ! Год !! Максімальная колькасць веснікаў !! Сярэдняя колькасць весніка !! Сярэдняя колькасць вывучэнняў Бібліі !! Колькасць прысутных на Вячэры Гасподняй !! Дынаміка |- | 1997 || 1962 || 1806 || 1825 || 5667 || 29 % |- | 1998 || 2448 || 2187 || 1577 || 5335 || 21 % |- | 1999 || 2550 || 2412 || 2042 || 6413 || 10 % |- | 2000 || 2852 || 2651 || 2302 || 6950 || 10 % |- | 2001 || 3004 || 2902 || 2492 || 7550 || 9 % |- | 2002 || 3381 || 3121 || 2486 || 7863 || 8 % |- | 2003 || 3613 || 3449 || 3167 || 8401 || 11 % |- | 2004 || 3756 || 3637 || 2332 || 6986 || 5 % |- | 2005 || 3872 || 3789 || 2945 || 8126 || 4 % |- | 2006 || 4115 || 3897 || 2921 || 8202 || 3 % |- | 2007 || 4283 || 4145 || 3212 || 8937 || 6 % |- | 2008 || 4435 || 4329 || 3478 || 8684 || 4 % |- | 2009 || 4669 || 4507 || 3598 || 8688 || 4 % |- | 2010 || 4779 || 4652 || 3777 || 8900 || 3 % |- | 2011 || 4892 || 4769 || 3997 || 9038 || 3 % |- | 2012 || 5145 || 4965 || 4105 || 8985 || 4 % |- | 2013 || 5481 || 5300 || 4627 || 9315 || 7 % |- | 2014 || 5767 || 5579 || 5008 || 10247 || 5 % |- | 2015 || 5918 || 5828 || 4989 || 10212 || 4 % |- | 2016 || 5903 || 5854 || 4859 || 10231 || - |- | 2017 || 5913|| - || - || 9767 || - |- | 2018 || 6146 || - || - || 10046 || 2 % |- | 2019 || 6211 || 6132 || - || 10140 || 3 % |- | 2020 || 6238 || 6173 || - || 9635 || 1 % |- | 2021 || 6208 || 6175 || 5096 || 12764 || - |- | 2022 || 6167 || 6100 || 4516 || 11785 || −1 % |- | 2023 || 6082 || 6061 || 3556 || 11235 || −1 % |} Унутраная статыстыка Сведкаў Іеговы паказвае, што найбольшы рост колькасці іх прыхільнікаў прыпадае на 1990-я гг. Пасля гэтага рост паступова зніжаецца і спыняецца ў пачатку 2020-х гг. Да прычын зніжэння колькасці Сведкаў у 2021—2022 гг. могуць адносіцца [[пандэмія COVID-19]] і рост эміграцыі з Беларусі пасля 2020 г. Аднак падчас пандэміі каля 400 чалавек ахрысціліся як Сведкі Іеговы згодна з данымі Скандынаўскага філіяла арганізацыі<ref>Паводле інфармацыі, агучанай прадстаўнікамі Скандынаўскага філіяла на спецыяльнай сустрэчы 7 мая 2023 г.</ref>. Таксама колькасць вывучэнняў Бібліі і наведвальнікаў Вячэры Гасподняй паказвае магчымасць далейшага росту колькасці Сведкаў Іеговы ў Беларусі. ==== Стаўленне да Сведкаў Іеговы ў грамадстве і дзяржаве ==== Да перакананняў і дзейнасці Сведкаў Іеговы стаўленне беларускай дзяржавы і грамадства пасля 1991 года было неадназначным. З аднаго боку, адбылася афіцыйная рэгістрацыя шэрагу юрыдычных структур Сведкаў Іеговы і прыналежнасць да гэтай канфесіі больш не разглядалася як парушэнне закону. З другога боку, час ад часу Сведкі Іеговы сутыкаюцца з дыскрымінацыяй з боку прадстаўнікоў дзяржавы. Таксама рэакцыя СМІ на Сведкаў Іеговы ў Беларусі носіць пераважна крытычны характар. У перыядычных выданнях Сведкаў Іеговы апублікавана некалькі станоўчых водгукаў беларусаў на дзейнасць Сведкаў Іеговы ці змест іх літаратуры<ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/101999132 Помощь в поисках ответов] // Пробудитесь!, 22.02.1999, с. 32</ref><ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302011017 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011 год], с 67-69</ref>. ===== Пытанні альтэрнатыўнай грамадзянскай службы ===== Да 2016 г. Сведкі Іеговы прызыўнога ўзросту сутыкаліся з адсутнасцю механізма рэалізацыі іх права на [[Альтэрнатыўная грамадзянская служба|АГС]], прадугледжанае [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыяй]]<ref>Артыкул 57 Канстытуцыі РБ</ref>. У 1990-х гг. за адмову праходзіць вайсковую службу вернікаў адпраўлялі на некалькі месяцаў зняволення ці спецпасялення, а ў 2000-х і 2010-х ім звычайна выпісывалі буйны штраф<ref>6.11.1999 Дзмітрый Смык быў аштрафаваны на 3,5 млн старых руб. (гл.: [https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302011018 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011] с.22-23 і [https://ags.by/пацыфіст-у-чыгуначныя-войскі/ Пацыфіст? У чыгуначныя войскі!]{{Недаступная спасылка}} // АГС)</ref><ref>У 2016 г. Віктар Каліна быў аштрафаваны на 21 млн старыў рублёў (гл.: [https://people.onliner.by/2016/06/20/kalina «Я не буду брать в руки оружие». История фрезеровщика Виктора Калины, который судится за право не идти в армию] // Onliner.by)</ref>. Былі выпадкі, калі суд апраўдваў вернікаў. Пасля ўвядзення альтэрнатыўнай грамадзянскай службы ў Беларусі колькасць канфліктаў з прызыўнікамі гэтага веравызнання значна скарацілася. За 2016-26 гг. з 345 чалавек, якія прайшлі альтэрнатыўную службу (пераважна ва ўстановах аховы здароўя, часткова ў цэнтрах сацабслугоўвання насельніцтва, ЖКГ, [[Лясная гаспадарка|лясгасах]]) 27% былі Сведкамі Іеговы згодна слоў начальніка ўпраўлення арганізацыі работы дзяржаўнай службы занятасці насельніцтва і альтэрнатыўнай службы [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства працы і сацыяльнай абароны]] Сяргея Кацко ў інтэрв'ю [[БелТА]]<ref>[https://blr.belta.by/society/view/na-alternatyunuju-sluzhbu-za-10-gadou-u-belarusi-nakiravany-345-chalavek-161030-2026/ На альтэрнатыўную службу за 10 гадоў у Беларусі накіраваны 345 чалавек] // [[БелТА]], 29.07.2026</ref>. У 2019 г. Сведка Іеговы Дзмітрый Мазоль быў закліканы на вайсковыя зборы і атрымаў адмову ад вызвалення на ўдзел у гэтых зборах ад ваенкамата г. [[Пінск]] (26.02.2019), ваенкамата [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (12.04.2019), Генеральнага штабу УС РБ (18.06.2019) і міністра абароны РБ (2.08.2019). 15 ліпеня 2019 Д. Мазозль падаў скаргу у суд Пінскага раёна<ref name="osce.org">[https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г., с.7</ref>, але быў аштрафаваны за адмову прайсці вайсковыя зборы<ref>[https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2831 Згодна звестак, апублікаваных Forum18.org]</ref>. ===== Асвятленне дзейнасці Сведкаў Іеговы ў СМІ ===== Час ад часу вакол Сведкаў Іеговы адбываецца палеміка ў СМІ. З канца 2000-х гг. са з’яўленнем вялікай колькасці недзяржаўных ан-лайн выданняў такія публікацыі сталі насіць характар палемікі з удзелам саміх Сведкаў Іеговы ці іх прадстаўнікоў<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=201455 «Іконы тапталі нагамі, а пасля падпалілі». Як і чаму беларусы ваююць са «Сведкамі Іеговы»] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]</ref><ref>Екатерина ГУГАЛОВА. [https://komkur.info/obshchestvo/lyubovnyj-treugolnik-on-ona-i-religiya Любовный треугольник: Он, Она и Религия] // komkur.info</ref>. У некаторых сітуацыях недзяржаўныя СМІ Сведкам Іеговы давалі магчымасць выступаць з аправяржэннямі абвінавачванняў у адмысловых артыкулах<ref>Так у 2014 г. Сведкі Іеговы былі абвінавачаны некаторымі журналістамі ў самагубстве падлетка з г. [[Рэчыца]]. У адказ на гэта была апублікавана [https://www.belnovosti.by/society/30813-svideteli-iegovy-potrjaseny-smertju-podrostka-v-rechice.html адмысловая заява] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210211/https://www.belnovosti.by/society/30813-svideteli-iegovy-potrjaseny-smertju-podrostka-v-rechice.html |date=3 красавіка 2023 }} прадстаўнікоў Сведкаў Іеговы, а партал [[TUT.BY]] браў [https://news.tut.by/society/416169.html інтэрв’ю ў бацькоў падлетка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200407071606/https://news.tut.by/society/416169.html |date=7 красавіка 2020 }}, якія з’яўляюцца Сведкамі Іеговы. У іншай сітуацыі, калі былы муж адной са Сведак Іеговы заявіў аб тым, што іх [https://news.tut.by/society/320868.html дачка адраклася ад бацькі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814181301/http://news.tut.by/society/320868.html |date=14 жніўня 2019 }}, маці дзяўчыны таксама далі магчымасць прадставіць [https://news.tut.by/society/328874.html сваю версію сітуацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017012704/http://news.tut.by/society/328874.html |date=17 кастрычніка 2015 }}.</ref><ref>У 2014 годзе ў адказ на [https://news.tut.by/society/394186.html абвінавачанні мітрапаліта Паўла ў адрас Сведкаў Іеговы ў шпіянажы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721223912/https://news.tut.by/society/394186.html |date=21 ліпеня 2020 }} кіраўнік «Цэнтра вывучэння сучаснай рэлігійнасці» Н. Кутузава напісала: «Што тычыцца выступлення Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Паўла, па-першае, абразлівыя фармулёўкі ў ім, могуць выступаць фактарам распальвання рэлігійнай варожасці ў Беларусі. Хваля негатыўных каментарыяў у дачыненні да Сведкаў Іеговы ў інтэрнэце была справакавана менавіта гэтым выступам. Толькі традыцыйная талерантнасць і законапаслухмянасць грамадзян Беларусі стала перашкодай для заклікаў да гвалтоўных дзеянняў у адносінах да Сведкаў, „у міліцыю“ Сведак нашы грамадзяне не здавалі. Па-другое, фактычна, кіраўнік БПЦ бяздоказна і публічна высунуў супраць Сведкаў Іеговы абвінавачванні ў антыдзяржаўнай і антыграмадскай дзейнасці, якія з’яўляюцца яго выдумкамі, што можа быць кваліфікавана як паклёп у адпаведнасці з часткай 2 артыкула 188 КК РБ» Гл.: [https://forb.by/index.php?q=node/429 Митрополит Павел против Свидетелей Иеговы: комментарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721191802/https://forb.by/index.php?q=node%2F429 |date=21 ліпеня 2020 }}</ref>. У канцы 2000-х гадоў у незалежных СМІ пачалі з’яўляцца нейтральныя рэпартажы пра дзейнасць і погляды прадстаўнікоў гэтай канфесіі<ref>[https://www.svaboda.org/a/repartazh-sa-shodu-svedkau-egovy/28851769.html Вечныя пакуты ў пекле гэта хлусня. Рэпартаж са сходу Сведкаў Еговы, якія вераць у сьмяротнасьць душы] // Радыё «Свабода»</ref><ref>Уладзь Грыдзін. [https://www.svaboda.org/a/30079750.html Сьведкаў Яговы ў Беларусі паболела на 125 чалавек. Фотарэпартаж з хрышчэньня] //[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]</ref><ref>Игорь Найденов. [https://expert.ru/russian_reporter/2019/20/dokazatelstvo-veryi/ Доказательство веры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191021133300/https://expert.ru/russian_reporter/2019/20/dokazatelstvo-veryi/ |date=21 кастрычніка 2019 }} // «Русский репортер» № 20 (485)</ref><ref>[https://belaruspartisan.by/life/143759/ Свидетели Иеговы в Беларуси — как им живется?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126173717/https://belaruspartisan.by/life/143759/ |date=26 студзеня 2020 }} // Беларускі партызан</ref><ref>[http://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2017/march/23382/ Вместо автомата швабра. Куда направляют призывников согласно Закону «Об альтернативной службе»?] // Pravo.by</ref><ref>[https://news.vitebsk.cc/2011/05/23/neskolko-sot-posledovateley-svideteley-iegovyi-izuchali-bibliyu-v-mazurino/ Несколько сот последователей Свидетелей Иеговы изучали Библию в Мазурино] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126173757/https://news.vitebsk.cc/2011/05/23/neskolko-sot-posledovateley-svideteley-iegovyi-izuchali-bibliyu-v-mazurino/ |date=26 студзеня 2020 }} // Народныя навіны Віцебска</ref><ref>Г. Корженевский. [https://vkurier.by/123376 Мнительность и предрассудки в Витебске: баптисты, иеговисты и кришнаиты] // Витебский курьер, 21.01.2018</ref>. Напрыклад, пасля 2012 г. такія рэпартажы з’явіліся пра штогадовыя рэгіянальныя кангрэсы на [[Трактар (стадыён, Мінск)|мінскім стадыёне «Трактар»]]<ref>[https://news.tut.by/society/361081.html Десять тысяч свидетелей Иеговы съехались в Минск на областной конгресс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924074524/http://news.tut.by/society/361081.html |date=24 верасня 2015 }} // TUT.BY</ref><ref>[https://mogilew.by/mnews/180475-v-minske-prohodit-kongress-svideteley-iegovy.html В Минске проходит конгресс Свидетелей Иеговы]{{Недаступная спасылка}} // Mogilew.by</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/30077088.html Сьвяточныя сукенкі, дзеці і дождж. Як у Менску тысячы людзей зьбіраюцца на кангрэс Сведак Яговы. ФОТА] // Радыё «Свабода»</ref>. У майскім выпуску 2021 года штомесячнай перадачы Сведкаў Іеговы JW Broadcasting у раздзеле «Відэапаштоўка» быў сюжэт пра Беларусь і мясцовых Сведкаў Іеговы з акцэнтам на Сведкаў з горада [[Кобрын]]а<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0/%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE/#ru/mediaitems/LatestVideos/pub-jwb-080_1_VIDEO JWBroadcasting за май 2021 г.], сюжэт з 53 хв. 50 секунды</ref>. Відавочна, што матэрыял рыхтаваўся да пандэміі COVID-19, бо з канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы ў Беларусі адмовіліся ад традыцыйных размоў ад дома да дома і на вуліцы, а таксама ад сумесных сустрэч афлайн на час пандэміі. У студзені 2022 г. выданне «Ганцавіцкі час» апублікавала нейтральны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы па тэлефоне<ref>[https://www.ganc-chas.by/by/page/readersmail/888911307/ Теперь на «удаленке»: свидетели Иеговы звонят на телефоны ганцевчан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204122334/https://www.ganc-chas.by/by/page/readersmail/888911307/ |date=4 лютага 2022 }} // Ганцавіцкі час, 24.01.2022</ref>, а ў лістападзе 2023 г. партал «Пінскі веснік» апублікаваў артыкул, у якім была агучана гіпотэза, што Сведкі Іеговы актывізавалі сваю прапаведніцкую дзейнасць, каб прасоўваць сваіх кандыдатаў на [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)|выбары 2024 г]]<ref>[https://p-v.by/news/eto-volnuet-pinchan/iskali-otvet-na-vopros-kuda-obrashhatsya-esli-vas-bespokoyat-predstaviteli-raznyh-kultov/ Елена ЖУК. Искали ответ на вопрос: куда обращаться, если вас беспокоят представители разных культов?] // Пінскі веснік, 27.11.2023</ref>. ===== Адносіны прадстаўнікоў дзяржаўных органаў ===== На тэрыторыі Беларусі зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў РБ і шэраг мясцовых абшчын. Але стаўленне прадстаўнікоў дзяржаўных структур да Сведкаў Іеговы і іх дзейнасці бывае неадназначным. Згодна Закону «Аб свабодзе веравызнанняў i рэлiгiйных арганiзацыях [http://rahojsha.narod.ru/zakanadaustva/zakon_ab_svabodzie_vieravyznanniau_i_relihijnych_arhanizacyjach_31_10_2002.htm]» рэдакцыі 31.10.2002., ускладніўся працэс рэгістрацыі рэлігійных абшчын, што дало магчымасць чыноўнікам некаторых беларускіх гарадоў адмовіць мясцовым абшчынам Сведкаў Іеговы ў рэгістрацыі. З гэтай прычыны час ад часу Сведкі Іеговы могуць сутыкацца з процідзеяннем іх дзейнасці ў такіх гарадах. Так ў 2009 г. міліцыяй было сарвана набажэнства Сведкаў Іеговы ў [[Гомель|Гомелі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/1798322.html Набажэнства коштам мільён рублёў] // Радыё «Свабода»</ref>, а ў 2014 г. у [[Барысаў|Барысаве]]<ref>[http://archive.barysau.by/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/2966/ У Барысаве разагналі сход «Сведкаў Іеговы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180928053546/http://archive.barysau.by/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/2966/ |date=28 верасня 2018 }} // barysau.by</ref><ref>[https://berastouski.blogspot.com/2019/11/blog-post.html Зрыў набажэнства ў Барысаве] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref>. Таксама ў 2016-18 гг. мелі месца выпадкі штрафавання Сведкаў Іеговы за іх прапаведніцкую дзейнасць у [[Рагачоў|Рагачове]], [[Гродна|Гродне]] і [[Лагойск]]у<ref>[https://krynica.info/ru/2017/12/09/v-grodno-za-nezakonnoe-piketirovanie-osudili-svidetelejj-iegovy/ В Гродно за «незаконное пикетирование» осудили Свидетелей Иеговы]{{Недаступная спасылка}}, [https://krynica.info/ru/2016/08/16/v-logojjske-za-propoved-i-rasprostranenie-literatury-zaderzhali-svidetelejj-iegovy/ В Логойске за проповедь и распространение литературы задержали Свидетелей Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170706154916/http://krynica.info/ru/2016/08/16/v-logojjske-za-propoved-i-rasprostranenie-literatury-zaderzhali-svidetelejj-iegovy/ |date=6 ліпеня 2017 }}, [https://krynica.info/ru/2018/12/15/v-rogacheve-svidetelejj-iegovy-oshtrafovali-za-razgovory-s-prokhozhimi/ В Рогачеве Свидетелей Иеговы оштрафовали за разговоры с прохожими] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190604022445/https://krynica.info/ru/2018/12/15/v-rogacheve-svidetelejj-iegovy-oshtrafovali-za-razgovory-s-prokhozhimi/ |date=4 чэрвеня 2019 }} // Крыніца.info</ref>. У 2016 г., 2018 і 2019 гг. у [[Магілёў|Магілёве]] мясцовай абшчыне выносілі папярэджанні з аналагічнай нагоды і ў сувязі з удзелам замежных грамадзян ў набажэнствах<ref name="osce.org"/><ref>[https://krynica.info/ru/2016/06/23/v-mogileve-vynesli-preduprezhdenie-svidetelyam-iegovy/ В Могилеве вынесли предупреждение Свидетелям Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170707183614/http://krynica.info/ru/2016/06/23/v-mogileve-vynesli-preduprezhdenie-svidetelyam-iegovy/ |date=7 ліпеня 2017 }} // Крыніца.info</ref>. У супрацьлегласць гэтаму ў [[Светлагорск]]у ў лютым 2013 г. раённы суд спыніў справу ў дачыненні да Дзмітрыя Лябедзькі, які быў абвінавачаны ў 2011 годзе ў правядзенні сходу Сведкаў Іеговы без дазволу. Але ў сакавіку 2013 г. суд таксама пастанавіў, што Лябедзька павінен выплаціць штраф у памеры 700 000 рублёў ($ 74) і адміністрацыйныя зборы ў 470000 рублёў ($ 49)<ref>[https://forb.by/node/435 Cправаздача Дзяржаўнага дэпартамента ЗША «Аб рэлігійнай свабодзе у свеце» (2013 г.): Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923105959/https://forb.by/node/435 |date=23 верасня 2020 }} // forb.by</ref>. 2 лютага 2012 года Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей Беларусі [[Леанід Паўлавіч Гуляка|Леанід Гуляка]] публічна заявіў, што ў будучым не выключае магчымасці зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын Сведкаў Іеговы за парушэнні заканадаўства; пад парушэннямі ён меў на ўвазе распаўсюджванне «літаратуры рэлігійнага зместу без адпаведнага ўзгаднення з мясцовымі органамі ўлады<ref>[https://blr.belta.by/society/view/guljaka-ne-vykljuchae-znjatstsja-z-registratsyi-nekatoryh-abshchyn-svedak-iegovy-43171-2016/ Гуляка не выключае зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын сведак Іеговы] // БелТА</ref>». У адказ прадстаўнік Рэлігійнага аб’яднання Сведкаў Іеговы Павел Ядлоўскі заявіў, што гэта непаразуменне, што беларускае заканадаўства не забараняе грамадзянам распаўсюджваць асабіста сваю літаратуру ў любым месцы, што літаратура Сведкаў праходзіць дзяржаўную экспертызу ў Беларусі і што ён мае намер сустрэцца з супрацоўнікамі апарата ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў для высвятлення сітуацыі<ref>[https://naviny.by/rubrics/society/2016/02/02/ic_news_116_470249 Леонид Гуляко: свидетели Иеговы в Беларуси нарушают закон, в общине считают это недоразумением] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190503234037/https://naviny.by/rubrics/society/2016/02/02/ic_news_116_470249 |date=3 мая 2019 }} // naviny.by</ref>. Юрыст Дзіна Шаўцова заявіла выданню Forb, што зняцце рэлігійных абшчын з рэгістрацыі не можа ўваходзіць у кампетэнцыю Упаўнаважанага па справах рэлігіі<ref>[http://forb.by/node/618 Может ли Уполномоченный «снять с регистрации» Свидетелей Иеговы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180909150933/http://forb.by/node/618 |date=9 верасня 2018 }} //Forb.by</ref>. У 2019 г. Сведкі Іеговы г. [[Вілейка]], Барысаў і [[Ліда]] мелі судовыя разбіральніцтвы з мясцовымі органамі кіравання ў сувязі з адмовамі ў рэгістрацыі мясцовых абшчын<ref>[https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г., с.5-6</ref>. ===== Затрыманне Сведкаў Іеговы з Расіі ===== 21 лютага 2020 года ў Беларусі затрымалі Сведку Іеговы з Расіі, Мікалая Махалічава, падчас праверкі дакументаў на дарозе<ref name="jw-russia.org">[https://jw-russia.org/news/2020/02/83.html Впервые в истории Беларусь арестовала Свидетеля Иеговы, который за свою веру преследуется в России] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России</ref>. 31 студзеня 2020 года ён быў аб’яўлены Расіяй у міжнародны вышук па «справе Сазонава» ва [[Урай|Ураі]]<ref>[https://jw-russia.org/cases/uray.html Дело Сазонова и др. в Урае // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России]</ref>. Пасля затрымання яго накіравалі ў [[Ізалятар часовага ўтрымання|ІЧУ]] г. [[Гарадок]], а 24 лютага, згодна з інфармацыяй на афіцыйным сайце расійскіх Сведкаў Іеговы, «намеснік пракурора Гарадоцкага раёна, малодшы саветнік юстыцыі А. Заікін пастанавіў заключыць Мікалая Махалічава пад варту з адбываннем у СІЗА-2 УУС Віцебскага аблвыканкама. У сваёй пастанове беларускі пракурор, спасылаючыся на расійскі суд, сцвярджае, што Махалічаў дзейнічаў „наўмысна, па матывах рэлігійнай нецярпімасці, з экстрэмісцкіх памкненняў, якія выяўляюцца ў прапагандзе перавагі паслядоўнікаў рэлігійнага вучэння Сведак Іеговы перад іншымі асобамі…“, а таксама займаўся „вызнаннем і распаўсюджваннем ідэалогіі і веры“. Відавочна, што пракурор скапіяваў тэкст абвінавачвання з расійскай крымінальнай справы ў сваю пастанову<ref name="jw-russia.org"/>». Махалічаў аспрэчыў рашэнне аб утрыманні яго ў следчым ізалятары, аднак 27 лютага Гарадоцкі раённы суд адхіліў просьбу вызваліць яго з ізалятара і пацвердзіў рашэнне пракуратуры<ref>Olga Glace. [http://www.forum18.org/archive.php?article_id=2551 BELARUS: Jehovah’s Witness fights extradition to Russia] // Forum18</ref>. Праваабаронца [[Эніра Браніцкая]] з Human Constanta патлумачыла [[Еўрарадыё]] i [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]: «У Беларусі рашэнне аб выдачы Махалічава павінна прымаць Генеральная пракуратура. Цяпер толькі прынята рашэнне аб меры затрымання ў выглядзе змяшчэння пад варту да таго часу, пакуль наша Генпракуратура не ўхваліць яго выдачу» па запыце з Расіі<ref>АЛЯКСЕЙ КАРПЕКА. [https://euroradio.fm/u-belarusi-zatrymali-svedku-iegovy-yamu-pagrazhae-vydacha-u-rasiyu У Беларусі затрымалі сведку Іеговы, яму пагражае выдача ў Расію] // Еўрарадыё, 25/02/2020</ref><ref name="svaboda.org">Аляксандра Дынько. [https://www.svaboda.org/a/30453495.html У Беларусі ўпершыню затрымалі сведку Яговы з Расеі] // Радыё Свабода, 25.02.2020</ref>. Мікалай Махалічаў падаў скаргу ў Камітэт ААН па правах чалавека, таксама былі звесткі, што ён падаў прашэнне аб палітычным прытулку ў Беларусі<ref name="svaboda.org"/>. У інтэрв’ю «Свабодзе» намесніца ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей Алена Радчанка заявіла, што ўсе канфесіі роўныя ў Беларусі, і параіла адрасаваць праваахоўным органам пытанні, звязаныя з затрыманнем Мікалая Махалічава<ref>Алесь Дашчынскі. [https://www.svaboda.org/a/30456282.html «У Беларусі быць сведкам Яговы не злачынства». У Расею вернікі стараюцца ня езьдзіць] // Радыё Свабода, 26.02.2020</ref>. Да генеральнага пракурора РБ [[Аляксандр Уладзіміравіч Канюк|Аляксандра Канюка]] звярнулася праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] з заклікам не выдаваць Мікалая Махалічава Расіі<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/2086/2020/en/?fbclid=IwAR15DO_asmJkWiUxUr3wpd5yJMF-_SX-9eE_zf3nll-pmhbEOSvrb-c355Y BELARUS: JEHOVAH’S WITNESS AT RISK OF EXTRADITION TO RUSSIA: NIKOLAI MAKHALICHEV] // [[Amnesty International]]</ref>. Беларуская праваабарончая арганізацыя Human Constanta падтрымала гэты заклік, спасылаючыся на артыкул 17 Закона Рэспублікі Беларусь ад 4 студзеня 2010 года № 105-З «Аб прававым становішчы замежных грамадзян і асоб без грамадзянства ў Рэспубліцы Беларусь», згодна з якім замежнікі не могуць быць выдвараны за межы Рэспублікі Беларусь у замежную дзяржаву, дзе іх жыццю або свабодзе пагражае небяспека з прычыны іх расы, веравызнання, грамадзянства, нацыянальнай прыналежнасці, прыналежнасці да пэўнай сацыяльнай групы або палітычных перакананняў<ref>Згодна: Е. Спасюк. [https://naviny.by/article/20200402/1585852033-ne-vydavayte-mahalicheva-rossii-pravozashchitniki-vstupilis-za?fbclid=IwAR2pza5sdH3LrdSUxLdm_4_x58hLRzyBEqlJKj-YaZWQEqftN0PUeP-JNWo «Не выдавайте Махаличева России». Правозащитники вступились за Свидетеля Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210216/https://naviny.by/article/20200402/1585852033-ne-vydavayte-mahalicheva-rossii-pravozashchitniki-vstupilis-za?fbclid=IwAR2pza5sdH3LrdSUxLdm_4_x58hLRzyBEqlJKj-YaZWQEqftN0PUeP-JNWo |date=3 красавіка 2023 }} // Naviny.by</ref>. Таксама праваабаронцы спасылаюцца на [[прэцэдэнт]], калі Беларусь у 2019 годзе адмовілася выдаць [[Таджыкістан]]у апазіцыянера Фархода Адзінаева і дазволіла апошняму з’ехаць у Літву<ref>Згодна: Е. Спасюк. [https://naviny.by/new/20191108/1573215269-v-grodno-iz-sizo-osvobodili-tadzhikskogo-oppozicionera-farhoda-odinaeva В Гродно из СИЗО освободили таджикского оппозиционера Фархода Одинаева — он уехал в Литву] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200407134115/https://naviny.by/new/20191108/1573215269-v-grodno-iz-sizo-osvobodili-tadzhikskogo-oppozicionera-farhoda-odinaeva |date=7 красавіка 2020 }} // Naviny.by</ref>. 5 красавіка 2020 года Генеральная пракуратура РБ адмовілася выдаць Мікалая Махалічава Расіі і вызваліла яго з-пад варты, згодна з паведамленнем на старонцы Human Constanta ў [[Facebook]]<ref>[https://www.facebook.com/HumanConstanta/photos/a.1758619881063616/2559490534309876/?type=3&theater паведамленне на старонцы Human Constanta у Facebook ад 6 красавіка 2020 г. 12:55]</ref>. Падчас свайго знаходжання ў СІЗА, Махалічаў актыўна займаўся прапаведніцкім служэннем<ref>У артыкуле пра яго вызваленне на сайце Сведкаў Іеговы сцвярджалася, што за сакавік Махалічаў правёў 198 гадзін у размовах з людзьмі на рэлігійныя тэмы і праводзіў 4 вывучэнні Бібліі. Гл.: [https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%B8%D0%B7-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB-%D0%B2-%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%B5-%D0%B5%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8F%D0%BC/ Брат Махаличев освобожден из тюрьмы в Беларуси. Генпрокурор отказал в выдаче его российским властям] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы</ref>. 29 верасня 2021 года ў [[Брэст|Брэсце]] быў затрыманы Алег Лашанкоў, які быў аб’яўлены ў Расіі ў міждзяржаўны вышук у сувязі з прыналежнасцю да Сведкаў Іеговы. 1 кастрычніка 2021 года намеснік пракурора горада пастанавіў заключыць яго пад варту да 8 лістапада ў СІЗА № 7 МУС па Брэсцкай вобласці<ref>[https://jw-russia.org/news/2021/10/111057.html В Беларуси арестован Свидетель Иеговы из России. На родине ему грозит уголовное преследование за веру] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России</ref>. 14 кастрычніка Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь адмовіла выдаць уладам Расіі А. Ланшакова, ён быў вызвалены з СІЗА і падаў хадайніцтва аб атрыманні статуса бежанца ў Беларусі па прыкмеце веравызнання<ref>[https://jw-russia.org/news/2021/10/191540.html Беларусь отказалась выдавать России Свидетеля Иеговы Олега Лоншакова, он освобожден из СИЗО]</ref>. === Выданні Сведкаў Іеговы на беларускай мове === На беларускай мове апублікавана наступнае: * [https://yadi.sk/i/E2lVhshEnUUqW Ці будуць калі-небудзь людзі любіць адзін аднаго] (трактат з серыі «Вестка пра Царства» № 35, 1997 год) * [https://disk.yandex.by/i/BhZrGRcT75N7GA Новае тысячагоддзе. Што прынясе вам будучыня?] (трактат з серыі «Вестка пра Царства» № 36, 2000 год) * [https://www.jw.org/finder?wtlocale=BEL&pub=ld&srcid=share Слухайце Бога] (брашура, 2011 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/слухайце-і-жывіце/ Слухайце Бога і жывіце вечна] (брашура, 2011 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-памерлыя-жыць-зноў/памерлыя-жыць-зноў/ Ці будуць памерлыя жыць зноў?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-канец-пакутам/канец-пакутам/ Ці прыйдзе канец пакутам?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-хто-валодае-светам/хто-валодае-светам/ Хто на самай справе валодае светам?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-якой-уяўляеце-будучыню/якой-уяўляеце-будучыню/ Якой вы ўяўляеце сабе будучыню?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-што-вы-думаеце-пра-біблію/што-вы-думаеце-пра-біблію/ Што вы думаеце пра Біблію?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-шчаслівае-сямейнае-жыццё/шчаслівае-сямейнае-жыццё/ Што з’яўляецца асновай сямейнага шчасця?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-jworg/важныя-пытанні/ Дзе знайсці адказы на самыя важныя пытанні?] (буклет, 2014 год) * [http://www.jw.org/be/свидетели-иеговы/бясплатнае-вывучэнне-бібліі/відэа-навошта-вывучаць-біблію/ Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2014 год)<ref>[http://www.jw.org/be/свидетели-иеговы/бясплатнае-вывучэнне-бібліі/відэа-навошта-вывучаць-біблію/ Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-царства-бога/царства-бога/ Што такое Царства Бога?] (буклет, 2014 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502015752_1_VIDEO/ Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] (відэаролік, 2018 год)<ref>[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502015752_1_VIDEO/ Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/добрая-вестка-ад-Бога/ Добрая вестка ад Бога] (брашура, 2018 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502017855_1_VIDEO Для чаго Бог стварыў зямлю?] (відэаролік, 2018 год)<ref>[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502017855_1_VIDEO Для чаго Бог стварыў зямлю?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_1_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2018 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_1_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_2_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2019 год)<ref>[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_2_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/docid-502016800_1_VIDEO Успамін пра смерць Ісуса Хрыста] (відэаролік, 2019 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/docid-502016800_1_VIDEO Успамін пра смерць Ісуса Хрыста] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTeachings/docid-502015752_1_VIDEO Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] (відэаролік, 2019 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTeachings/docid-502015752_1_VIDEO Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018853_1_VIDEO Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018853_1_VIDEO Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502014331_1_VIDEO Ці ёсць у Бога імя?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502014331_1_VIDEO Ці ёсць у Бога імя?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016852_1_VIDEO Хто аўтар Бібліі?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016852_1_VIDEO Хто аўтар Бібліі?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016853_1_VIDEO Чаму Ісус памёр?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016853_1_VIDEO Чаму Ісус памёр?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017858_1_VIDEO У якім стане знаходзяцца памерлыя?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017858_1_VIDEO У якім стане знаходзяцца памерлыя?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017850_1_VIDEO Што такое Царства Бога?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017850_1_VIDEO Што такое Царства Бога?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018850_1_VIDEO Чаму Бог дапускае пакуты?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018850_1_VIDEO Чаму Бог дапускае пакуты?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018856_1_VIDEO Ці ўсе малітвы слухае Бог?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018856_1_VIDEO Ці ўсе малітвы слухае Бог?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://disk.yandex.by/d/ENKIO1SJ-MgDfw Артыкулы з штотыднёвага вывучэння Вартавой вежы за 2020 год] * [https://disk.yandex.by/d/T81JdB0ukm3O4Q Артыкулы з штотыднёвага вывучэння Вартавой вежы за 2021 год] * [https://disk.yandex.by/i/pDkLmg-UhVyge Чаму сапраўды вучыць Біблія?], кніга * Пытанні да артыкулаў на штотыднёвае вывучэнне [[Вартавая вежа (часопіс)|Вартавой вежы]], пачынаючы з лютага 2020 года<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/ ВАРТАВАЯ ВЕЖА (ВЫПУСК ДЛЯ ВЫВУЧЭННЯ)] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref>. * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017181_1_VIDEO Моладзь пра чытанне Бібліі] (відэаролік, 2021 год) * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODIntExpTransformations/docid-502018114_1_VIDEO Рафіка Морыс. Я змагалася з несправядлівасцю. Інтэрв’ю] (відэаролік) (2021) * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%8F-%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8E-%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%96-%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%83%D1%80%D0%B0/ Радуйся жыццю сёння і вечна. Уступныя ўрокі з курса вывучэння Бібліі] (2021) * [https://www.jw.org/be/%D0%B1%D1%96%D0%B1%D0%BB%D1%96%D1%8F%D1%82%D1%8D%D0%BA%D0%B0/%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%8B/ 9 картак для служэння] (2026) У лістападзе 2020 года тэкставыя публікацыі былі загружаны ў анлайн бібліятэку Вартавой вежы ў раздзелы «Брашуры» і «Буклеты», пры гэтым знешняе афармленне самой бібліятэкі засталося на рускай мове<ref>[https://wol.jw.org/be/wol/lv/r635/lp-bel/0 Публікацыі. Анлайн бібліятэка Вартавой вежы]</ref>. Летам 2021 года пачаўся афіцыйны пераклад папулярных артыкулаў з часопісаў «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!» для шырокай аўдыторыі з рамяшчэннем на jw.org<ref>Першымі артыкуламі сталі [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp20130701/%D0%B7%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8C-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82/ «Зараз я ўжо не лічу, што павінен змяніць свет»], [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp201709/%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D1%96%D1%81%D0%BD%D1%83%D0%B5/ Я лічыў, што Бога не існуе] і [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp201801/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%9E%D1%81%D0%B5-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B/ Парады на ўсе часы]</ref>. == Сведкі Іеговы ў працах беларускіх рэлігіязнаўцаў == У БССР усё рэлігіязнаўства было падпарадкавана канонам камуністычнай ідэалогіі. Таму кожная праца савецкіх навукоўцаў, поўнасцю альбо часткова прысвечаная Сведкам Іеговы, не выходзіла за рамкі пазіцый «навуковага атэізму». Нягледзячы на тое, што ў розных рэспубліках СССР кнігі і брашуры пра Сведкаў не былі рэдкасцю, беларускія навукоўцы выдалі толькі дзве публікацыі<ref>Г. А. Марціросаў. Хто такія іегавісты. Мн., 1961; Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981.</ref>. У гэтых публікацыях былі спробы коратка апісаць гісторыю гэтага руху і асноўныя вучэнні, у тым ліку адрозненні ад іншых кірункаў хрысціянства, напрыклад антытрынітарнага багаслоўя. У 1990—2010-х гадах пачалі выходзіць публікацыі [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|А. В. Дзячэнкі]], які спецыяліваўся на вывучэнні новых рэлігійных рухаў. Некалькі яго навуковых артыкулаў былі поўнасцю прысвечаны Сведкам Іеговы<ref name="libr.msu.by"/><ref>Дьяченко О. В. Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП "Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — с. 50-58.</ref><ref>Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76-81</ref>. У 2018 г. Дзячэнка падрабязна пісаў пра гісторыю і сучаснасць Сведкаў Іеговы Беларусі і адзначыў, што асноўная крытыка вучэння і практык гэтай канфесіі з боку [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]] пазіцыянуецца як барацьба з небяспекай для грамадства, але па факце носіць характар багаслоўскай спрэчкі<ref name="ReferenceA">Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 80</ref>. Таксама аўтар зазначыў, што «аб’ектыўных доказаў проціпраўнай дзейнасці іегавістаў яўна недастаткова для прыняцця судовага рашэння, тым больш, што ў Беларусі на працягу амаль 10 гадоў праводзіцца працэдура дзяржаўнай рэлігіязнаўчай экспертызы выданняў, якія ўвозяцца ў краіну рэлігійным аб’яднаннем Сведкаў Іеговы. За ўвесь час толькі два найменні рэлігійнай літаратуры не былі дазволены да ўвозу і распаўсюджання ў іегавісцкіх абшчынах. У астатнім часопісы „Вартавая вежа“, „Прачніцеся“, буклеты і брашуры на розныя тэмы, кнігі рэлігійнага зместу распаўсюджваюцца сярод насельніцтва падчас так званай „піянерскай“ работы, бо не маюць прыкмет экстрэмізму. Такім чынам, абвінавачванні іегавістаў у экстрэмізме з’яўляюцца безгрунтоўнымі і адлюстроўваюць расійскі сцэнарый процідзеяння распаўсюджанню іегавізму ў грамадстве<ref name="ReferenceA"/>». У гэтым артыкуле, як і ў працы 2019 г., прысвечанай Сведкам Магілёўскай вобласці, Дзячэнка рабіў выснову, што невялікая колькасць паслядоўнікаў гэтага цячэння і яго нязначны ўплыў на беларускае грамадства робіць яго маргінальным<ref name="ReferenceA"/><ref>Дьяченко О. В. [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 86</ref>. У 2012 годзе ў адмысловай працы Томаша Бугая быў зроблены агляд гісторыі Сведкаў Іеговы ў Беларусі<ref>Бугай Т. [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.273-275 {{ISBN|978-9955-12-958-5}}</ref>. У гэтай працы, сярод іншага аўтар заначыў, што палітыка дзяржавы да Сведкаў Іеговы не з’яўляецца кансеквентнай (паслядоўнай): з аднаго боку, вернікі сутыкаюцца з пераследаваннем за адмову служыць у арміі і часам міліцыя зрывае іх набажэнствы, з другога, арганізацыя Сведкаў Іеговы афіцыйна зарэгістравана, а «ўлады Беларусі робяць пэўныя крокі ў павазе рэлігійных свабод, замацаваных Канстытуцыяй»<ref>Бугай Т. [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.275 {{ISBN|978-9955-12-958-5}}</ref>. == Сведкі Іеговы ў беларускай літаратуры, публіцыстыцы і мастацтве == У сусветнай літаратуры і кінематаграфіі ёсць творы, прысвечаныя дзейнасці Сведкаў Іеговы, як крытычныя, так і апалагетычныя ці нейтральныя, аўтары якіх могуць з’яўляюцца Сведкамі Іеговы ці не мець да іх дачынення<ref>Напрыклад, фільмы «Лиловые треугольники», «Стук в дверь»</ref>. Але у беларускай літаратуры і публіцыстыцы Сведкі Іеговы пераважна з’яўляюцца ў эпізодах, звычайна без яскрава выражанага вобразу. У вершы Дзяніса Шпіронка «Ноч на Каляды» сям’я Сведкаў Іеговы ратуе праваслаўнага падарожніка ад смерці на марозе, калі ён ішоў за крыжыкам у манастыр. І робіцца вынік: «Ці мае сэнс, якой царквой, // Якой канфесіяй ахрышчан? // Адна з нямногіх вартых ісцін — // Будзь чалавекам, будзь сабой!»<ref>Дзяніс Шпіронак [http://vershy.ru/content/noch-na-kalyady Ноч на Каляды] // Беларускія вершы</ref>. У апавяданні «Ліпавы шлюб» (2005) у адным з эпізодаў узгадваецца, што паштальён прынёс сярод іншага бюлетэнь Сведкаў Іеговы, але ніякай далейшай ролі гэты бюлетэнь не адыгрывае<ref>Ліпавы шлюб // Зборнік «[https://books.google.by/books?id=wHiGDwAAQBAJ&pg=PT448&lpg=PT448&dq=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E+%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&source=bl&ots=aY34OaCT7A&sig=ACfU3U3SWHYO38Ph-ewviQlIxEbc6Wwt_A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjhzODbqZLoAhXAycQBHT_WDLo4ChDoATAIegQIChAB#v=onepage&q=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E%20%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&f=false Пакахай мяне, калі ласка]»</ref>. У дзённіку Андруся Горвата «Радзіва „Прудок“» узгадваецца цётка Воля, якая «не глядзіць тэлевізар, належыць да „Сведкаў Іеговы“ і баіцца гадзюк»<ref>[https://books.google.by/books?id=lwp2DwAAQBAJ&pg=PT94&lpg=PT94&dq=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E+%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&source=bl&ots=7mwzoY51ce&sig=ACfU3U3Buy5daLzMSqfZdmrj1A9zmiSiDA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjhzODbqZLoAhXAycQBHT_WDLo4ChDoATAJegQICRAB#v=onepage&q=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E%20%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&f=false Радзіва «Прудок»]</ref>. У нататцы 2008 года [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]] «Бессмяротны дух» з серыі «Сапраўдны час» апісаны візіт Сведкі Іеговы да аўтара з буклетам<ref>[https://litresp.com/chitat/ru/%D0%A1/scyapan-uladzmr/sapradni-chas-zapsi-20052018-gg Сапраўдны час. Запісы 2005—2018 гг.]{{Недаступная спасылка}} // Litresp.com</ref>. У якасці жарта адзін з музычных альбомаў 2018 года быў названы «Сведкі Іеговы-Прэзідэнт<ref>[https://www.discogs.com/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D1%96-%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82/release/12945769 discogs.com]</ref>». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Бугай Т.'' [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) — С. 273—275. — ISBN 978-9955-12-958-5. * ''Бастун Д. Ю.'' Палітыка ўрада Другой Рэчы Паспалітай ў адносінах да пратэстанцкіх канфесій на тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1921—1939 гг. / Д. Ю. Бастун // Працы гістарычнага факультэта : навук. зб. Вып. 1 / рэдкал. : У. К. Коршук (адк. рэд.) [i інш.] — Мінск : БДУ, 2006 — С. 9—13. * ''Дьяченко О. В.'' Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП "Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — С. 50—58. * ''Дьяченко О. В.'' Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76—81. * ''Дьяченко О. В.'' [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84—86. * Иеговизм / ред. М. Я. Лянсу — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Наука и техника]], 1981. * ''Г. А. Марціросаў''. Хто такія іегавісты. — Мн., 1961. * ''М. И. Одинцов.'' Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002. * ''Писарчук Т. В.'' Общие черты протестантского движения на территории Полесского воеводства в 1918—1931 гг. /Т. В. Писарук// Чалавек. Этнас. Тэрыторыя. Праблемы развіцця заходняга рэгіёна Беларусі : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. — Брэст, 1988. — С. 143—147. * Справка о фактах, связанных с государственной регистрацией религиозных общин Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь. — Минск: Религиозное объединение Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь, 2011 — 15 л. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Све́дкі Іего́вы|650}} == Спасылкі == * [https://www.jw.org/be/ Афіцыйны сайт на беларускай мове] * [https://wol.jw.org/ru/wol/h/r2/lp-u Анлайн-бібліятэка публікацый Сведкаў Іеговы на рускай мове] * [https://wol.jw.org/be/wol/lv/r635/lp-bel/0 Анлайн-бібліятэка публікацый Сведкаў Іеговы на беларускай мове] * [https://yadi.sk/i/17BRaDx_IJM6WQ Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси»]. Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г. * [https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г. * [http://by.realityandmyths.com/svedki-iegovy/ Сведкі Іеговы. Рэальнасць і міфы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210211/http://by.realityandmyths.com/svedki-iegovy/ |date=3 красавіка 2023 }} * [https://www.1951deport.org Сайт, прысвечаны 70-годдзю аперацыі «Поўнач»] * [https://berastouski.blogspot.com/2023/03/100.html Сведкі Іеговы: 100 год на беларускай зямлі] [[Катэгорыя:Сведкі Іеговы|Беларусь]] [[Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Беларусі]] 44in4wi5030iu7z8izl18q5wuvsn86b 5175234 5175232 2026-08-04T08:49:55Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Пытанні альтэрнатыўнай грамадзянскай службы */ 5175234 wikitext text/x-wiki '''[[Сведкі Іеговы]] ў Беларусі''' пачалі з’яўляцца ў 1923—1925 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ў гэты час належала [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Дзейнічалі падпольна ў [[БССР]] і былі зарэгістраваны ў 1990-я гады ў [[РБ]]. Дзейнасць і погляды Сведкаў Іеговы на працягу гісторыі выклікалі розную рэакцыю прадстаўнікоў дзяржавы, іншых рэлігій, СМІ і грамадзян ад станоўчай да негатыўнай, але з 1990-х гадоў іх права на вызнанне сваіх перакананняў у Беларусі прызнаецца. == Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Беларусі == === 1923—1939 гг. === * [[30 сакавіка]] [[1923]] г. на святкаванне [[Вячэра Гасподня (Сведкі Іеговы)|Вячэры Успаміну]] ў [[Дамачава]] сабралася 20 чалавек<ref>C.T. Russell. Memorial Report // Watchtower, June 15, 1923, p 218, 223</ref>, а ў наступным годзе — 27 чалавек<ref>C.T. Russell. Memorial Report for 1924 // Watchtower, July 15, 1924, p 218</ref>. * У 1925 годзе ў Брэсцкім павеце да Міжнародных даследчыкаў Бібліі<ref>Назва Сведкаў Іеговы да 1931 г.</ref> адносілі сябе 20 чалавек, а ў 1926 г. — 45 чалавек, аб’яднаных у 2 абшчыны<ref>ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4 цит. по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянц Мн.: Наука и техника, 1981, с.14-15</ref>. * 27 студзеня 1929 года ў г. [[Кобрын]] 600 чалавек прысутнічалі на пропаведзі Вацлава Нарадовіча<ref>Згодна са справаздачай мясцовага павятовага старасты. Гл.: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 14.</ref>. У гэты час мясцовыя ўлады падазравалі Даследчыкаў Бібліі ў распаўсюджанні камуністычных і атэістычных ідэй<ref>ГАБО ф. 1, оп. 10, д. 1313, л. 3031. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 15.</ref>. * 7 ліпеня 1929 года ў Дзяках прайшоў кангрэс Сведкаў Іеговы. У 1930 годзе дзейнасць Сведкаў Іеговы распаўсюдзілася на Баранавіцкі, Лідскі і Стаўпецкі паветы, у апошні ў 1935 г. вярнуўся з [[Францыя|Францыі]] былы эмігрант<ref>Krzysztof Biliński. Hiobowie XX wieku. Wrocław, Wydawnictwo A Propos, 2012, {{ISBN|978-83-63306-15-1}}, s. 220—240</ref>. * У 1934 г. некаторых Сведкаў Іеговы адправілі ў [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер]] па падазрэнні ў супрацоўніцтве з камуністамі. У кнізе Аляксандры Бочак «Мы ішлі вузкім шляхам», прысвечанай апісаннню жыцця сям’і Сведкаў Іеговы Яна і Ірэны Атрэмбскіх, пра гэты лагер напісана наступнае: «У 1934 г. у Бярозе Картузскай на ўзбярэжжы Ясёлды і Прыпяці быў створаны знакаміты канцлагер для палітвязняў на ўзор нацысцкіх лагераў. Умовы ў лагеры былі надзвычай цяжкія, бо работы вяліся ў забалочаным раёне Палесся. Больш за тое, наглядчыкі білі зняволеных і катавалі іх. Былі нават выпадкі калецтва і смерці зняволеных. Адміністрацыйныя ўлады без судовых пастаноў вырашылі размясціць туды людзей, якіх падазраюць у прыналежнасці да сект і вярбоўцы ў іх, а таксама тых, хто адмовіўся ад ваеннай службы з-за хрысціянскага сумлення. Туды былі кінуты і Сведкі Іеговы, якіх памылкова абвінавацілі ў камуністычнай дзейнасці. Улады меркавалі, што гэтым самым яны зламаюць непапулярных Даследчыкаў Бібліі. Нягледзячы на жудасныя ўмовы лагера, ніхто з Даследчыкаў не адрокся ад сваёй веры. Паўсюдна яны ахвотна расказвалі іншым пра сваю надзею на Божае Валадарства Ісуса Хрыста. Яны лічылі пакуты за Хрыста вялікім прывілеем. Нейкі паліцэйскі, які перавозіў у гэты лагер Сведкаў Іеговы, сказаў, што адзін Сведка распавядаў яму пра Божае Валадарства аж ад Сілезіі да Бярозы (каля 700 км). Паліцэйскі ледзь не паверыў сабе і амаль адмовіўся ад таго, каб прывесці зняволенага ў гэты санацыйны лагер. Аднак страх перад пакараннем за невыкананне загаду ўзяў верх. Сведку Іеговы трэба было перадаць уладам лагера. Цікава, што гэты Сведка Іеговы мог уцячы, бо меў магчымасць зрабіць гэта. Але ён гэтага не зрабіў, бо хацеў пераймаць прыклад Ісуса Хрыста, які сказаў сваім вучням: „калі яны пераследавалі Мяне, яны будуць пераследваць і вас“ (Яна 15:20). Паліцэйскі пачаў вывучаць Пісанне, у выніку чаго ён стаў Сведкам Іеговы разам з усёй сваёй сям’ёй, і пасля вайны ў гэтым горадзе ўзнік моцны сход<ref>Aleksandra Boczek. Kroczyliśmy wąską drogą. Wspomnienia Jana i Ireny Otrębskich, Wydawnictwo A Propos, s. 31, 32 , {{ISBN|978-83-63306-14-4}}</ref>». * У [[1935]] годзе да Сведкаў Іеговы належалі 132 чалавекі ў Кобрынскім, Брэсцкім і Драгічынскім павеце<ref>ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 14-15.</ref>. * У [[1938]] годзе дзейнасць Сведкаў Іеговы ў Польшчы (у тым ліку і на беларускіх землях) была забаронена<ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/1101993025#h=247:63-247:175 Свидетели Иеговы — Возвещатели царства Бога], с. 381</ref>. === 1939—1951 гг. === Калі ў 1939 годзе Заходняя Беларусь [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|увайшла ў склад БССР]], Сведкі Іеговы пачалі сваю прапаведніцкую дзейнасць і ва Усходняй Беларусі. У гэты перыяд захавалася мала звестак пра іх дзейнасць па прычыне таго, што ў [[СССР]] яна была забаронена. Дзейнасць Сведкаў Іеговы была забаронена і падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]], паколькі яна была [[Сведкі Іеговы ў Трэцім Рэйху|забаронена і ў самім Трэцім Рэйху]]. Захаваліся звесткі аб арышце Сведкі Іеговы Венядзікта Хілюты, які быў двойчы арыштаваны і асуджаны за «антысавецкую агітацыю», пачынаючы з 24 кастрычніка 1940 года<ref>«Хілюта Венядзікт Пятровіч (1893, в. Старынцы Гродзенскага пав., цяпер Падляшскае ваяв., Польшча — ?), селянін-аднаасобнік, член секты „Сведкі Іеговы“. З бел. сялянскай сям’і. Быў жанаты, меў траіх дзяцей. Арыштаваны 24 кастрычніка 1940 года ў сваёй хаце. Асуджаны 14 чэрвеня 1941 года асобай нарадай НКУС за „антысавецкую агітацыю“ да 8 гадоў ППК. Пасля вызвалення вярнуўся на радзіму. Зноў арыштаваны 16 снежня 1957 года і асуджаны (разам з некаторымі іншымі членамі секты) па тым жа артыкуле. Далейшы лёс невядомы. Па першай справе (№ П-11942 захоўваецца з фотаздымкам у архіве УКДБ Гродзенскай вобл.) рэабілітаваны 13.7.1989, па другой 24.6.1960. Кр.: 5810. С. 402.» цыт. па: [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20763 ХІЛЮТА Венядзікт Пятровіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191113144335/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20763 |date=13 лістапада 2019 }} на сайце [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Л. Маракова]] Кр.: 5810. С. 402.</ref>. Падчас нямецкай акупацыі 3 снежня 1941 года ў [[Бабруйск]]у быў растраляны Людвіг Брумер, салдат [[Вермахт]]а, які быў Сведкам Іеговы. Гэты мужчына хацеў пазбегнуць смяротнага пакарання за адмову ўдзельнічаць у вайсковай службе і спрабаваў служыць у медыцынскім аддзяленні нямецкай арміі, але праз некаторы час яго сумленне не дазволіла яму ўдзельнічаць у баявых дзеяннях і ён быў пакараны рашэннем ваенна-палявога суда. У родным горадзе Брумера, [[Гайдэльберг]]у, яму прысвечана мемарыяльная дошка, як ахвяры нацызму<ref>[https://www.rnz.de/politik/dossier-politik/dossier-deutsche-geschichte_artikel,-Dossier-Deutsche-Geschichte-Holocaust-Gedenken-Die-Zeugen-Jehovas-wurden-lange-uebersehen-_arid,251104.html Holocaust-Gedenken: Die Zeugen Jehovas wurden lange übersehen] // Rhein-Neckar Zeitung</ref>. У 1945 годзе на тэрыторыі Заходняй Беларусі Валянціна Гарноўская, якая прытрымлівалася поглядаў Сведкаў Іеговы, але да 1967 года не была адной з іх, таксама была арыштавана за распаўсюджанне сваіх поглядаў і правяла доўгі час у турмах і спецпасяленнях<ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302008006#h=651:0-664:0 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г.], с.191-192</ref>. На 1945 год падпольна дзейнічаў сход у [[Тэрэспаль|Тэрэспалі]]. У 1951 г. улады СССР вырашылі перасяліць сем’і Сведкаў Іеговы з заходніх абласцей Украіны, Беларусі, Малдовы і Прыбалтыкі ([[Аперацыя «Поўнач»]]). З [[БССР]] вырашылі дэпартаваць 394 чалавекі (153 сям’і)<ref>Записка МГБ СССР 19 февраля 1951 г. В. С. Абакумов Сталину И. В. АП РФ ф. 3, д. 180, л. 52-53 цит по: М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002, с. 45</ref>. === 1951—1991 гг. === Нягледзячы на дэпартацыі, Сведкі Іеговы працягвалі існаванне на тэрыторыі БССР пасля 1951 года. Некаторыя з іх сталі Сведкамі Іеговы ў турмах і лагерах, дзе адбывалі тэрмін па розных прычынах, пасля чаго вярталіся ў Беларусь. Савецкія крытыкі называюць шэраг імёнаў такіх Сведкаў, але без спасылак на дакументы<ref>Напр.: [[Гурген Амірханавіч Марціросаў|Г. А. Марціросаў]]. Хто такіе іегавісты. Мн. 1961, с. 1, 16, 17</ref>. У 1965 годзе дэпартаваным Сведкам дазволілі пакінуць Сібір, і некаторыя вярнуліся на радзіму. У лютым 1976 г. некаторым Сведкам у БССР прад’яўлялі абвінавачванне ў валоданні забароненай рэлігійнай літаратурай пра што было напісана ў савецкай і міжнароднай прэсе<ref>Са спасылкай на «Нью Ёрк Таймс» ад 1 сакавіка 1976 года часопіс «[[Awake!|Прачніцеся]]» паведамляў: «У мінулым месяцы, афіцыйная прэса ў Беларусі паведаміла пра турэмнае зняволенне некалькіх Сведкаў Іеговы, прызнаных вінаватымі ў капіяванні артыкулаў з заходняй публікацыі [[Вартавая вежа (часопіс)|Вартавой вежы]] і правядзенне сакрэтных сустрэч» [https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/101976371 Watching the World. No Compromise] // Awake! May 22, 1976, p. 29</ref>. У [[1979]] годзе ў БССР улады налічылі каля 70 Сведкаў Іеговы, з якіх прыкладна 20 пражывалі ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>Материалы уполномоченного по делам религиозных культов по Минской области за 1979 г. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 17.</ref>. А ў 1988 годзе ў Магілёве было каля 20 паслядоўнікаў гэтай дэнамінацыі<ref name="libr.msu.by">Дьяченко О. В. [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84-86</ref>. Да 1991 года Сведкаў Іеговы працягвалі пераследаваць за адмову служыць у арміі і прапаведніцкую дзейнасць. ==== Пераследванне Сведкаў Іеговы ў 1970-х гадах згодна з інфармацыяй СМІ БССР ==== У 1972—1976 гадах інфармацыя пра дзейнасць Сведкаў Іеговы і крымінальныя справы супраць іх у БССР неаднаразова рабілася прадметам увагі беларускай прэсы. У гэты час Сведкі Іеговы падпольна праводзілі свае сустрэчы невялікімі групамі ў розных населеных пунктах БССР, напрыклад, пасёлку [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] пад [[Мінск]]ам, у вёсцы [[Сноў]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], у [[Рэчыца|Рэчыцы]], ў пасёлку [[Шаркаўшчына]]<ref name="ReferenceB">Купчэня Т. Чые яны Сведкі? // Звязда, 18 лістапада 1974 г., с.4</ref><ref>Мартыненка М. Злоўлены павук //Звязда, 18 жніўня 1974, с.2</ref><ref name="ReferenceC">Вдовиченко П. Кому служат Свидетелеи Иеговы?// Гродненская правда 7 августа 1976, с.2-3</ref>. Некаторыя артыкулы мелі мэтай асуджэнне Сведкаў: апісанне крымінальнага мінулага некаторых актыўных паслядоўнікаў гэтай рэлігіі, неўдзячнасць савецкай уладзе, небяспеку эсхаталогіі гэтай дэнамінацыі<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/>. У іншых публікацыях было апісанне біяграфіі і сутнасці справы супраць пэўных Сведкаў Іеговы. Так некалькі газет апісваюць суд над сям’ёй Фелікса і Яніны Бяляцкіх з Рэчыцы ў 1972 годзе, якія атрымалі некалькі год калоніі за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы<ref>Саснок А.Ядавітае павуцінне // Дняпровец, 13 кастрычніка 1972, с.4</ref><ref>Зайцава З. Галоўны сведка // Гомельская праўда, 21 кастрычніка 1972, с.2</ref>. Яшчэ адзін артыкул апісвае суд над Пятром Пуко і яго жонка Верай, якія з 1969 года жылі ў Шаркаўчыне і распаўсюджвалі вучэнне і літаратуру Сведкаў Іеговы. У 1974 годзе П. Пуко быў асуджаны на 5 гадоў калоніі як арганізатар групы, яго аднавернік і паплечнік Зігмунд Атрахімовіч атрымаў 2 гады калоніі, жонкі асуджаных атрымалі папярэджанне суда, а дачка Пуко Раіса, якая падтрымлівала погляды бацькоў, праходзіла як сведка ў гэтай справе<ref>Мартыненка М. Злоўлены павук // Звязда, 18 жніўня 1974, с.2</ref>. === У Рэспубліцы Беларусь (з 1991 г.) === ==== Асноўныя падзеі гісторыі ==== * У [[1991]] г. Вярхоўны Савет РБ прымае пастанову «Аб парадку рэабілітацыі ахвяр палітычных рэпрэсій 20-80-х гг. у Рэспубліцы Беларусь». Паводле гэтай пастановы Сведкі Іеговы, якіх пераследавалі ў БССР за рэлігійныя перакананні, атрымалі пасведчанні аб рэабілітацыі. * У [[1994]] г. афіцыйна зарэгістраваны абшчыны ў гг. [[Мінск]], [[Гомель]] і [[Калінкавічы]]<ref name="yadi.sk">[https://yadi.sk/i/17BRaDx_IJM6WQ Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси»]. Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г., с.2</ref>. * [[14 красавіка]] [[1997]] г. зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь<ref name="yadi.sk"/>. * У 2001—2002 гг. пабудаваны першыя Залы Царства ў Беларусі. * У 2004 г. зарэгістравалі абшчыну ў Магілёве<ref>Устав религиозной общины Свидетелей Иеговы в г. Могилёве. Решение о регистрации № 15-16. Свидетельство № 175 // Текущий архив управления идеологической работы Могилевского облисполкома, с. 2</ref>. * З 2015 г. набажэнствы ў Мінску сталі рэгулярна праходзіць на беларускай мове; на гэты перыяд некаторыя сходы і групы акрамя рускай мовы праводзілі сустрэчы на англійскай, кітайскай і рускай жэставай мовах; пазней у Мінску з’явіліся сустрэчы на іспанскай мове. * У [[2017]] г. у прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы прымалі ўдзел 5913 чалавек<ref>[https://www.jw.org/ru/публикации/книги/отчет-за-2017-служебный-год/2017-страна-территория/ Отчет по странам и территориям за 2017 год] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref>. * З канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы Беларусі перавялі сваю дзейнасць у рэжым самаізаляцыі ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй каранавіруса]]. З гэтага часу рэлігійныя сустрэчы сталі праходзіць праз [[Skype]], [[Zoom]] і стрымінгавыя сайты, а прапаведніцкае служэнне перайшло ў фармат тэлефонных размоў, напісання пісьмаў і абмеркаванняў па відэасувязі. * З 1 красавіка 2022 года Сведкі Іеговы ў Беларусі аднавілі сустрэчы ў памяшканнях з захаваннем гібрыднага фармату для тых, хто працягнуў наведваць сустрэчы па відэасувязі<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%98%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2-%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/ Свидетели Иеговы вернулись в Залы Царства!] // JW.ORG</ref>. 15 красавіка таго ж года ў гібрыдным фармаце прайшло святкаванне Вячэры Успаміну<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B5%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%8E-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8-%D0%98%D0%B8%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B0-%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0/ Миллионы людей собрались на Вечерю воспоминания смерти Иисуса Христа] // JW.ORG</ref>. * У пачатку 2025 г. абшчына Сведкаў у г. [[Рагачоў]] атрымала дазвол на правдзенне рэлігіных сустрэч у Зале Царства на вул. В. Сцяпанава, 8а<ref>{{Cite web |url=https://rogachev.gov.by/ru/religiya-ru/ |title=Архіўная копія |access-date=15 кастрычніка 2025 |archive-date=27 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927145256/https://rogachev.gov.by/ru/religiya-ru/ |url-status=dead }}</ref>. * 5 ліпеня 2025 г. Рэлігійнае аб'яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь прайшло перарэгістрацыю<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%98%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8E-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/ Свидетели Иеговы успешно прошли перерегистрацию в Беларуси] // JW.ORG</ref>. Табліца: {| class="wikitable" |+ '''Колькасць Сведкаў Іеговы і іх прыхільнікаў у 1997—2023 гадах<ref>Паводле звестак, апублікаваных у штогодніках Сведкаў Іеговы за 1997—2016 гг. і ў справаздачах на сайце jw.org за 2017—2022 гг. Метады падлікаў тлумачацца [https://www.jw.org/ru/%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B/%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B/%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9-%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B/ тут]. Год лічыцца з 1 верасня па 31 жніўня.</ref>.''' |- ! Год !! Максімальная колькасць веснікаў !! Сярэдняя колькасць весніка !! Сярэдняя колькасць вывучэнняў Бібліі !! Колькасць прысутных на Вячэры Гасподняй !! Дынаміка |- | 1997 || 1962 || 1806 || 1825 || 5667 || 29 % |- | 1998 || 2448 || 2187 || 1577 || 5335 || 21 % |- | 1999 || 2550 || 2412 || 2042 || 6413 || 10 % |- | 2000 || 2852 || 2651 || 2302 || 6950 || 10 % |- | 2001 || 3004 || 2902 || 2492 || 7550 || 9 % |- | 2002 || 3381 || 3121 || 2486 || 7863 || 8 % |- | 2003 || 3613 || 3449 || 3167 || 8401 || 11 % |- | 2004 || 3756 || 3637 || 2332 || 6986 || 5 % |- | 2005 || 3872 || 3789 || 2945 || 8126 || 4 % |- | 2006 || 4115 || 3897 || 2921 || 8202 || 3 % |- | 2007 || 4283 || 4145 || 3212 || 8937 || 6 % |- | 2008 || 4435 || 4329 || 3478 || 8684 || 4 % |- | 2009 || 4669 || 4507 || 3598 || 8688 || 4 % |- | 2010 || 4779 || 4652 || 3777 || 8900 || 3 % |- | 2011 || 4892 || 4769 || 3997 || 9038 || 3 % |- | 2012 || 5145 || 4965 || 4105 || 8985 || 4 % |- | 2013 || 5481 || 5300 || 4627 || 9315 || 7 % |- | 2014 || 5767 || 5579 || 5008 || 10247 || 5 % |- | 2015 || 5918 || 5828 || 4989 || 10212 || 4 % |- | 2016 || 5903 || 5854 || 4859 || 10231 || - |- | 2017 || 5913|| - || - || 9767 || - |- | 2018 || 6146 || - || - || 10046 || 2 % |- | 2019 || 6211 || 6132 || - || 10140 || 3 % |- | 2020 || 6238 || 6173 || - || 9635 || 1 % |- | 2021 || 6208 || 6175 || 5096 || 12764 || - |- | 2022 || 6167 || 6100 || 4516 || 11785 || −1 % |- | 2023 || 6082 || 6061 || 3556 || 11235 || −1 % |} Унутраная статыстыка Сведкаў Іеговы паказвае, што найбольшы рост колькасці іх прыхільнікаў прыпадае на 1990-я гг. Пасля гэтага рост паступова зніжаецца і спыняецца ў пачатку 2020-х гг. Да прычын зніжэння колькасці Сведкаў у 2021—2022 гг. могуць адносіцца [[пандэмія COVID-19]] і рост эміграцыі з Беларусі пасля 2020 г. Аднак падчас пандэміі каля 400 чалавек ахрысціліся як Сведкі Іеговы згодна з данымі Скандынаўскага філіяла арганізацыі<ref>Паводле інфармацыі, агучанай прадстаўнікамі Скандынаўскага філіяла на спецыяльнай сустрэчы 7 мая 2023 г.</ref>. Таксама колькасць вывучэнняў Бібліі і наведвальнікаў Вячэры Гасподняй паказвае магчымасць далейшага росту колькасці Сведкаў Іеговы ў Беларусі. ==== Стаўленне да Сведкаў Іеговы ў грамадстве і дзяржаве ==== Да перакананняў і дзейнасці Сведкаў Іеговы стаўленне беларускай дзяржавы і грамадства пасля 1991 года было неадназначным. З аднаго боку, адбылася афіцыйная рэгістрацыя шэрагу юрыдычных структур Сведкаў Іеговы і прыналежнасць да гэтай канфесіі больш не разглядалася як парушэнне закону. З другога боку, час ад часу Сведкі Іеговы сутыкаюцца з дыскрымінацыяй з боку прадстаўнікоў дзяржавы. Таксама рэакцыя СМІ на Сведкаў Іеговы ў Беларусі носіць пераважна крытычны характар. У перыядычных выданнях Сведкаў Іеговы апублікавана некалькі станоўчых водгукаў беларусаў на дзейнасць Сведкаў Іеговы ці змест іх літаратуры<ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/101999132 Помощь в поисках ответов] // Пробудитесь!, 22.02.1999, с. 32</ref><ref>[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302011017 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011 год], с 67-69</ref>. ===== Пытанні альтэрнатыўнай грамадзянскай службы ===== Да 2016 г. Сведкі Іеговы прызыўнога ўзросту сутыкаліся з адсутнасцю механізма рэалізацыі іх права на [[Альтэрнатыўная грамадзянская служба|АГС]], прадугледжанае [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыяй]]<ref>Артыкул 57 Канстытуцыі РБ</ref>. У 1990-х гг. за адмову праходзіць вайсковую службу вернікаў адпраўлялі на некалькі месяцаў зняволення ці спецпасялення, а ў 2000-х і 2010-х ім звычайна выпісывалі буйны штраф<ref>6.11.1999 Дзмітрый Смык быў аштрафаваны на 3,5 млн старых руб. (гл.: [https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302011018 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011] с.22-23 і [https://ags.by/пацыфіст-у-чыгуначныя-войскі/ Пацыфіст? У чыгуначныя войскі!]{{Недаступная спасылка}} // АГС)</ref><ref>У 2016 г. Віктар Каліна быў аштрафаваны на 21 млн старыў рублёў (гл.: [https://people.onliner.by/2016/06/20/kalina «Я не буду брать в руки оружие». История фрезеровщика Виктора Калины, который судится за право не идти в армию] // Onliner.by)</ref>. Былі выпадкі, калі суд апраўдваў вернікаў. Пасля ўвядзення альтэрнатыўнай грамадзянскай службы ў Беларусі колькасць канфліктаў з прызыўнікамі гэтага веравызнання значна скарацілася. За 2016-26 гг. з 345 чалавек, якія прайшлі альтэрнатыўную службу (пераважна ва ўстановах аховы здароўя, часткова ў цэнтрах сацабслугоўвання насельніцтва, ЖКГ, [[Лясная гаспадарка|лясгасах]]), 27% былі Сведкамі Іеговы згодна слоў начальніка ўпраўлення арганізацыі работы дзяржаўнай службы занятасці насельніцтва і альтэрнатыўнай службы [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства працы і сацыяльнай абароны]] Сяргея Кацко ў інтэрв'ю [[БелТА]]<ref>[https://blr.belta.by/society/view/na-alternatyunuju-sluzhbu-za-10-gadou-u-belarusi-nakiravany-345-chalavek-161030-2026/ На альтэрнатыўную службу за 10 гадоў у Беларусі накіраваны 345 чалавек] // [[БелТА]], 29.07.2026</ref>. У 2019 г. Сведка Іеговы Дзмітрый Мазоль быў закліканы на вайсковыя зборы і атрымаў адмову ад вызвалення на ўдзел у гэтых зборах ад ваенкамата г. [[Пінск]] (26.02.2019), ваенкамата [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (12.04.2019), Генеральнага штабу УС РБ (18.06.2019) і міністра абароны РБ (2.08.2019). 15 ліпеня 2019 Д. Мазозль падаў скаргу у суд Пінскага раёна<ref name="osce.org">[https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г., с.7</ref>, але быў аштрафаваны за адмову прайсці вайсковыя зборы<ref>[https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2831 Згодна звестак, апублікаваных Forum18.org]</ref>. ===== Асвятленне дзейнасці Сведкаў Іеговы ў СМІ ===== Час ад часу вакол Сведкаў Іеговы адбываецца палеміка ў СМІ. З канца 2000-х гг. са з’яўленнем вялікай колькасці недзяржаўных ан-лайн выданняў такія публікацыі сталі насіць характар палемікі з удзелам саміх Сведкаў Іеговы ці іх прадстаўнікоў<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=201455 «Іконы тапталі нагамі, а пасля падпалілі». Як і чаму беларусы ваююць са «Сведкамі Іеговы»] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]</ref><ref>Екатерина ГУГАЛОВА. [https://komkur.info/obshchestvo/lyubovnyj-treugolnik-on-ona-i-religiya Любовный треугольник: Он, Она и Религия] // komkur.info</ref>. У некаторых сітуацыях недзяржаўныя СМІ Сведкам Іеговы давалі магчымасць выступаць з аправяржэннямі абвінавачванняў у адмысловых артыкулах<ref>Так у 2014 г. Сведкі Іеговы былі абвінавачаны некаторымі журналістамі ў самагубстве падлетка з г. [[Рэчыца]]. У адказ на гэта была апублікавана [https://www.belnovosti.by/society/30813-svideteli-iegovy-potrjaseny-smertju-podrostka-v-rechice.html адмысловая заява] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210211/https://www.belnovosti.by/society/30813-svideteli-iegovy-potrjaseny-smertju-podrostka-v-rechice.html |date=3 красавіка 2023 }} прадстаўнікоў Сведкаў Іеговы, а партал [[TUT.BY]] браў [https://news.tut.by/society/416169.html інтэрв’ю ў бацькоў падлетка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200407071606/https://news.tut.by/society/416169.html |date=7 красавіка 2020 }}, якія з’яўляюцца Сведкамі Іеговы. У іншай сітуацыі, калі былы муж адной са Сведак Іеговы заявіў аб тым, што іх [https://news.tut.by/society/320868.html дачка адраклася ад бацькі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814181301/http://news.tut.by/society/320868.html |date=14 жніўня 2019 }}, маці дзяўчыны таксама далі магчымасць прадставіць [https://news.tut.by/society/328874.html сваю версію сітуацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017012704/http://news.tut.by/society/328874.html |date=17 кастрычніка 2015 }}.</ref><ref>У 2014 годзе ў адказ на [https://news.tut.by/society/394186.html абвінавачанні мітрапаліта Паўла ў адрас Сведкаў Іеговы ў шпіянажы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721223912/https://news.tut.by/society/394186.html |date=21 ліпеня 2020 }} кіраўнік «Цэнтра вывучэння сучаснай рэлігійнасці» Н. Кутузава напісала: «Што тычыцца выступлення Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Паўла, па-першае, абразлівыя фармулёўкі ў ім, могуць выступаць фактарам распальвання рэлігійнай варожасці ў Беларусі. Хваля негатыўных каментарыяў у дачыненні да Сведкаў Іеговы ў інтэрнэце была справакавана менавіта гэтым выступам. Толькі традыцыйная талерантнасць і законапаслухмянасць грамадзян Беларусі стала перашкодай для заклікаў да гвалтоўных дзеянняў у адносінах да Сведкаў, „у міліцыю“ Сведак нашы грамадзяне не здавалі. Па-другое, фактычна, кіраўнік БПЦ бяздоказна і публічна высунуў супраць Сведкаў Іеговы абвінавачванні ў антыдзяржаўнай і антыграмадскай дзейнасці, якія з’яўляюцца яго выдумкамі, што можа быць кваліфікавана як паклёп у адпаведнасці з часткай 2 артыкула 188 КК РБ» Гл.: [https://forb.by/index.php?q=node/429 Митрополит Павел против Свидетелей Иеговы: комментарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721191802/https://forb.by/index.php?q=node%2F429 |date=21 ліпеня 2020 }}</ref>. У канцы 2000-х гадоў у незалежных СМІ пачалі з’яўляцца нейтральныя рэпартажы пра дзейнасць і погляды прадстаўнікоў гэтай канфесіі<ref>[https://www.svaboda.org/a/repartazh-sa-shodu-svedkau-egovy/28851769.html Вечныя пакуты ў пекле гэта хлусня. Рэпартаж са сходу Сведкаў Еговы, якія вераць у сьмяротнасьць душы] // Радыё «Свабода»</ref><ref>Уладзь Грыдзін. [https://www.svaboda.org/a/30079750.html Сьведкаў Яговы ў Беларусі паболела на 125 чалавек. Фотарэпартаж з хрышчэньня] //[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]</ref><ref>Игорь Найденов. [https://expert.ru/russian_reporter/2019/20/dokazatelstvo-veryi/ Доказательство веры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191021133300/https://expert.ru/russian_reporter/2019/20/dokazatelstvo-veryi/ |date=21 кастрычніка 2019 }} // «Русский репортер» № 20 (485)</ref><ref>[https://belaruspartisan.by/life/143759/ Свидетели Иеговы в Беларуси — как им живется?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126173717/https://belaruspartisan.by/life/143759/ |date=26 студзеня 2020 }} // Беларускі партызан</ref><ref>[http://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2017/march/23382/ Вместо автомата швабра. Куда направляют призывников согласно Закону «Об альтернативной службе»?] // Pravo.by</ref><ref>[https://news.vitebsk.cc/2011/05/23/neskolko-sot-posledovateley-svideteley-iegovyi-izuchali-bibliyu-v-mazurino/ Несколько сот последователей Свидетелей Иеговы изучали Библию в Мазурино] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126173757/https://news.vitebsk.cc/2011/05/23/neskolko-sot-posledovateley-svideteley-iegovyi-izuchali-bibliyu-v-mazurino/ |date=26 студзеня 2020 }} // Народныя навіны Віцебска</ref><ref>Г. Корженевский. [https://vkurier.by/123376 Мнительность и предрассудки в Витебске: баптисты, иеговисты и кришнаиты] // Витебский курьер, 21.01.2018</ref>. Напрыклад, пасля 2012 г. такія рэпартажы з’явіліся пра штогадовыя рэгіянальныя кангрэсы на [[Трактар (стадыён, Мінск)|мінскім стадыёне «Трактар»]]<ref>[https://news.tut.by/society/361081.html Десять тысяч свидетелей Иеговы съехались в Минск на областной конгресс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924074524/http://news.tut.by/society/361081.html |date=24 верасня 2015 }} // TUT.BY</ref><ref>[https://mogilew.by/mnews/180475-v-minske-prohodit-kongress-svideteley-iegovy.html В Минске проходит конгресс Свидетелей Иеговы]{{Недаступная спасылка}} // Mogilew.by</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/30077088.html Сьвяточныя сукенкі, дзеці і дождж. Як у Менску тысячы людзей зьбіраюцца на кангрэс Сведак Яговы. ФОТА] // Радыё «Свабода»</ref>. У майскім выпуску 2021 года штомесячнай перадачы Сведкаў Іеговы JW Broadcasting у раздзеле «Відэапаштоўка» быў сюжэт пра Беларусь і мясцовых Сведкаў Іеговы з акцэнтам на Сведкаў з горада [[Кобрын]]а<ref>[https://www.jw.org/ru/%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0/%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE/#ru/mediaitems/LatestVideos/pub-jwb-080_1_VIDEO JWBroadcasting за май 2021 г.], сюжэт з 53 хв. 50 секунды</ref>. Відавочна, што матэрыял рыхтаваўся да пандэміі COVID-19, бо з канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы ў Беларусі адмовіліся ад традыцыйных размоў ад дома да дома і на вуліцы, а таксама ад сумесных сустрэч афлайн на час пандэміі. У студзені 2022 г. выданне «Ганцавіцкі час» апублікавала нейтральны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы па тэлефоне<ref>[https://www.ganc-chas.by/by/page/readersmail/888911307/ Теперь на «удаленке»: свидетели Иеговы звонят на телефоны ганцевчан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204122334/https://www.ganc-chas.by/by/page/readersmail/888911307/ |date=4 лютага 2022 }} // Ганцавіцкі час, 24.01.2022</ref>, а ў лістападзе 2023 г. партал «Пінскі веснік» апублікаваў артыкул, у якім была агучана гіпотэза, што Сведкі Іеговы актывізавалі сваю прапаведніцкую дзейнасць, каб прасоўваць сваіх кандыдатаў на [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)|выбары 2024 г]]<ref>[https://p-v.by/news/eto-volnuet-pinchan/iskali-otvet-na-vopros-kuda-obrashhatsya-esli-vas-bespokoyat-predstaviteli-raznyh-kultov/ Елена ЖУК. Искали ответ на вопрос: куда обращаться, если вас беспокоят представители разных культов?] // Пінскі веснік, 27.11.2023</ref>. ===== Адносіны прадстаўнікоў дзяржаўных органаў ===== На тэрыторыі Беларусі зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў РБ і шэраг мясцовых абшчын. Але стаўленне прадстаўнікоў дзяржаўных структур да Сведкаў Іеговы і іх дзейнасці бывае неадназначным. Згодна Закону «Аб свабодзе веравызнанняў i рэлiгiйных арганiзацыях [http://rahojsha.narod.ru/zakanadaustva/zakon_ab_svabodzie_vieravyznanniau_i_relihijnych_arhanizacyjach_31_10_2002.htm]» рэдакцыі 31.10.2002., ускладніўся працэс рэгістрацыі рэлігійных абшчын, што дало магчымасць чыноўнікам некаторых беларускіх гарадоў адмовіць мясцовым абшчынам Сведкаў Іеговы ў рэгістрацыі. З гэтай прычыны час ад часу Сведкі Іеговы могуць сутыкацца з процідзеяннем іх дзейнасці ў такіх гарадах. Так ў 2009 г. міліцыяй было сарвана набажэнства Сведкаў Іеговы ў [[Гомель|Гомелі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/1798322.html Набажэнства коштам мільён рублёў] // Радыё «Свабода»</ref>, а ў 2014 г. у [[Барысаў|Барысаве]]<ref>[http://archive.barysau.by/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/2966/ У Барысаве разагналі сход «Сведкаў Іеговы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180928053546/http://archive.barysau.by/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/2966/ |date=28 верасня 2018 }} // barysau.by</ref><ref>[https://berastouski.blogspot.com/2019/11/blog-post.html Зрыў набажэнства ў Барысаве] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref>. Таксама ў 2016-18 гг. мелі месца выпадкі штрафавання Сведкаў Іеговы за іх прапаведніцкую дзейнасць у [[Рагачоў|Рагачове]], [[Гродна|Гродне]] і [[Лагойск]]у<ref>[https://krynica.info/ru/2017/12/09/v-grodno-za-nezakonnoe-piketirovanie-osudili-svidetelejj-iegovy/ В Гродно за «незаконное пикетирование» осудили Свидетелей Иеговы]{{Недаступная спасылка}}, [https://krynica.info/ru/2016/08/16/v-logojjske-za-propoved-i-rasprostranenie-literatury-zaderzhali-svidetelejj-iegovy/ В Логойске за проповедь и распространение литературы задержали Свидетелей Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170706154916/http://krynica.info/ru/2016/08/16/v-logojjske-za-propoved-i-rasprostranenie-literatury-zaderzhali-svidetelejj-iegovy/ |date=6 ліпеня 2017 }}, [https://krynica.info/ru/2018/12/15/v-rogacheve-svidetelejj-iegovy-oshtrafovali-za-razgovory-s-prokhozhimi/ В Рогачеве Свидетелей Иеговы оштрафовали за разговоры с прохожими] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190604022445/https://krynica.info/ru/2018/12/15/v-rogacheve-svidetelejj-iegovy-oshtrafovali-za-razgovory-s-prokhozhimi/ |date=4 чэрвеня 2019 }} // Крыніца.info</ref>. У 2016 г., 2018 і 2019 гг. у [[Магілёў|Магілёве]] мясцовай абшчыне выносілі папярэджанні з аналагічнай нагоды і ў сувязі з удзелам замежных грамадзян ў набажэнствах<ref name="osce.org"/><ref>[https://krynica.info/ru/2016/06/23/v-mogileve-vynesli-preduprezhdenie-svidetelyam-iegovy/ В Могилеве вынесли предупреждение Свидетелям Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170707183614/http://krynica.info/ru/2016/06/23/v-mogileve-vynesli-preduprezhdenie-svidetelyam-iegovy/ |date=7 ліпеня 2017 }} // Крыніца.info</ref>. У супрацьлегласць гэтаму ў [[Светлагорск]]у ў лютым 2013 г. раённы суд спыніў справу ў дачыненні да Дзмітрыя Лябедзькі, які быў абвінавачаны ў 2011 годзе ў правядзенні сходу Сведкаў Іеговы без дазволу. Але ў сакавіку 2013 г. суд таксама пастанавіў, што Лябедзька павінен выплаціць штраф у памеры 700 000 рублёў ($ 74) і адміністрацыйныя зборы ў 470000 рублёў ($ 49)<ref>[https://forb.by/node/435 Cправаздача Дзяржаўнага дэпартамента ЗША «Аб рэлігійнай свабодзе у свеце» (2013 г.): Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923105959/https://forb.by/node/435 |date=23 верасня 2020 }} // forb.by</ref>. 2 лютага 2012 года Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей Беларусі [[Леанід Паўлавіч Гуляка|Леанід Гуляка]] публічна заявіў, што ў будучым не выключае магчымасці зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын Сведкаў Іеговы за парушэнні заканадаўства; пад парушэннямі ён меў на ўвазе распаўсюджванне «літаратуры рэлігійнага зместу без адпаведнага ўзгаднення з мясцовымі органамі ўлады<ref>[https://blr.belta.by/society/view/guljaka-ne-vykljuchae-znjatstsja-z-registratsyi-nekatoryh-abshchyn-svedak-iegovy-43171-2016/ Гуляка не выключае зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын сведак Іеговы] // БелТА</ref>». У адказ прадстаўнік Рэлігійнага аб’яднання Сведкаў Іеговы Павел Ядлоўскі заявіў, што гэта непаразуменне, што беларускае заканадаўства не забараняе грамадзянам распаўсюджваць асабіста сваю літаратуру ў любым месцы, што літаратура Сведкаў праходзіць дзяржаўную экспертызу ў Беларусі і што ён мае намер сустрэцца з супрацоўнікамі апарата ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў для высвятлення сітуацыі<ref>[https://naviny.by/rubrics/society/2016/02/02/ic_news_116_470249 Леонид Гуляко: свидетели Иеговы в Беларуси нарушают закон, в общине считают это недоразумением] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190503234037/https://naviny.by/rubrics/society/2016/02/02/ic_news_116_470249 |date=3 мая 2019 }} // naviny.by</ref>. Юрыст Дзіна Шаўцова заявіла выданню Forb, што зняцце рэлігійных абшчын з рэгістрацыі не можа ўваходзіць у кампетэнцыю Упаўнаважанага па справах рэлігіі<ref>[http://forb.by/node/618 Может ли Уполномоченный «снять с регистрации» Свидетелей Иеговы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180909150933/http://forb.by/node/618 |date=9 верасня 2018 }} //Forb.by</ref>. У 2019 г. Сведкі Іеговы г. [[Вілейка]], Барысаў і [[Ліда]] мелі судовыя разбіральніцтвы з мясцовымі органамі кіравання ў сувязі з адмовамі ў рэгістрацыі мясцовых абшчын<ref>[https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г., с.5-6</ref>. ===== Затрыманне Сведкаў Іеговы з Расіі ===== 21 лютага 2020 года ў Беларусі затрымалі Сведку Іеговы з Расіі, Мікалая Махалічава, падчас праверкі дакументаў на дарозе<ref name="jw-russia.org">[https://jw-russia.org/news/2020/02/83.html Впервые в истории Беларусь арестовала Свидетеля Иеговы, который за свою веру преследуется в России] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России</ref>. 31 студзеня 2020 года ён быў аб’яўлены Расіяй у міжнародны вышук па «справе Сазонава» ва [[Урай|Ураі]]<ref>[https://jw-russia.org/cases/uray.html Дело Сазонова и др. в Урае // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России]</ref>. Пасля затрымання яго накіравалі ў [[Ізалятар часовага ўтрымання|ІЧУ]] г. [[Гарадок]], а 24 лютага, згодна з інфармацыяй на афіцыйным сайце расійскіх Сведкаў Іеговы, «намеснік пракурора Гарадоцкага раёна, малодшы саветнік юстыцыі А. Заікін пастанавіў заключыць Мікалая Махалічава пад варту з адбываннем у СІЗА-2 УУС Віцебскага аблвыканкама. У сваёй пастанове беларускі пракурор, спасылаючыся на расійскі суд, сцвярджае, што Махалічаў дзейнічаў „наўмысна, па матывах рэлігійнай нецярпімасці, з экстрэмісцкіх памкненняў, якія выяўляюцца ў прапагандзе перавагі паслядоўнікаў рэлігійнага вучэння Сведак Іеговы перад іншымі асобамі…“, а таксама займаўся „вызнаннем і распаўсюджваннем ідэалогіі і веры“. Відавочна, што пракурор скапіяваў тэкст абвінавачвання з расійскай крымінальнай справы ў сваю пастанову<ref name="jw-russia.org"/>». Махалічаў аспрэчыў рашэнне аб утрыманні яго ў следчым ізалятары, аднак 27 лютага Гарадоцкі раённы суд адхіліў просьбу вызваліць яго з ізалятара і пацвердзіў рашэнне пракуратуры<ref>Olga Glace. [http://www.forum18.org/archive.php?article_id=2551 BELARUS: Jehovah’s Witness fights extradition to Russia] // Forum18</ref>. Праваабаронца [[Эніра Браніцкая]] з Human Constanta патлумачыла [[Еўрарадыё]] i [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]: «У Беларусі рашэнне аб выдачы Махалічава павінна прымаць Генеральная пракуратура. Цяпер толькі прынята рашэнне аб меры затрымання ў выглядзе змяшчэння пад варту да таго часу, пакуль наша Генпракуратура не ўхваліць яго выдачу» па запыце з Расіі<ref>АЛЯКСЕЙ КАРПЕКА. [https://euroradio.fm/u-belarusi-zatrymali-svedku-iegovy-yamu-pagrazhae-vydacha-u-rasiyu У Беларусі затрымалі сведку Іеговы, яму пагражае выдача ў Расію] // Еўрарадыё, 25/02/2020</ref><ref name="svaboda.org">Аляксандра Дынько. [https://www.svaboda.org/a/30453495.html У Беларусі ўпершыню затрымалі сведку Яговы з Расеі] // Радыё Свабода, 25.02.2020</ref>. Мікалай Махалічаў падаў скаргу ў Камітэт ААН па правах чалавека, таксама былі звесткі, што ён падаў прашэнне аб палітычным прытулку ў Беларусі<ref name="svaboda.org"/>. У інтэрв’ю «Свабодзе» намесніца ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей Алена Радчанка заявіла, што ўсе канфесіі роўныя ў Беларусі, і параіла адрасаваць праваахоўным органам пытанні, звязаныя з затрыманнем Мікалая Махалічава<ref>Алесь Дашчынскі. [https://www.svaboda.org/a/30456282.html «У Беларусі быць сведкам Яговы не злачынства». У Расею вернікі стараюцца ня езьдзіць] // Радыё Свабода, 26.02.2020</ref>. Да генеральнага пракурора РБ [[Аляксандр Уладзіміравіч Канюк|Аляксандра Канюка]] звярнулася праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] з заклікам не выдаваць Мікалая Махалічава Расіі<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/2086/2020/en/?fbclid=IwAR15DO_asmJkWiUxUr3wpd5yJMF-_SX-9eE_zf3nll-pmhbEOSvrb-c355Y BELARUS: JEHOVAH’S WITNESS AT RISK OF EXTRADITION TO RUSSIA: NIKOLAI MAKHALICHEV] // [[Amnesty International]]</ref>. Беларуская праваабарончая арганізацыя Human Constanta падтрымала гэты заклік, спасылаючыся на артыкул 17 Закона Рэспублікі Беларусь ад 4 студзеня 2010 года № 105-З «Аб прававым становішчы замежных грамадзян і асоб без грамадзянства ў Рэспубліцы Беларусь», згодна з якім замежнікі не могуць быць выдвараны за межы Рэспублікі Беларусь у замежную дзяржаву, дзе іх жыццю або свабодзе пагражае небяспека з прычыны іх расы, веравызнання, грамадзянства, нацыянальнай прыналежнасці, прыналежнасці да пэўнай сацыяльнай групы або палітычных перакананняў<ref>Згодна: Е. Спасюк. [https://naviny.by/article/20200402/1585852033-ne-vydavayte-mahalicheva-rossii-pravozashchitniki-vstupilis-za?fbclid=IwAR2pza5sdH3LrdSUxLdm_4_x58hLRzyBEqlJKj-YaZWQEqftN0PUeP-JNWo «Не выдавайте Махаличева России». Правозащитники вступились за Свидетеля Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210216/https://naviny.by/article/20200402/1585852033-ne-vydavayte-mahalicheva-rossii-pravozashchitniki-vstupilis-za?fbclid=IwAR2pza5sdH3LrdSUxLdm_4_x58hLRzyBEqlJKj-YaZWQEqftN0PUeP-JNWo |date=3 красавіка 2023 }} // Naviny.by</ref>. Таксама праваабаронцы спасылаюцца на [[прэцэдэнт]], калі Беларусь у 2019 годзе адмовілася выдаць [[Таджыкістан]]у апазіцыянера Фархода Адзінаева і дазволіла апошняму з’ехаць у Літву<ref>Згодна: Е. Спасюк. [https://naviny.by/new/20191108/1573215269-v-grodno-iz-sizo-osvobodili-tadzhikskogo-oppozicionera-farhoda-odinaeva В Гродно из СИЗО освободили таджикского оппозиционера Фархода Одинаева — он уехал в Литву] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200407134115/https://naviny.by/new/20191108/1573215269-v-grodno-iz-sizo-osvobodili-tadzhikskogo-oppozicionera-farhoda-odinaeva |date=7 красавіка 2020 }} // Naviny.by</ref>. 5 красавіка 2020 года Генеральная пракуратура РБ адмовілася выдаць Мікалая Махалічава Расіі і вызваліла яго з-пад варты, згодна з паведамленнем на старонцы Human Constanta ў [[Facebook]]<ref>[https://www.facebook.com/HumanConstanta/photos/a.1758619881063616/2559490534309876/?type=3&theater паведамленне на старонцы Human Constanta у Facebook ад 6 красавіка 2020 г. 12:55]</ref>. Падчас свайго знаходжання ў СІЗА, Махалічаў актыўна займаўся прапаведніцкім служэннем<ref>У артыкуле пра яго вызваленне на сайце Сведкаў Іеговы сцвярджалася, што за сакавік Махалічаў правёў 198 гадзін у размовах з людзьмі на рэлігійныя тэмы і праводзіў 4 вывучэнні Бібліі. Гл.: [https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%B8%D0%B7-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB-%D0%B2-%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%B5-%D0%B5%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8F%D0%BC/ Брат Махаличев освобожден из тюрьмы в Беларуси. Генпрокурор отказал в выдаче его российским властям] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы</ref>. 29 верасня 2021 года ў [[Брэст|Брэсце]] быў затрыманы Алег Лашанкоў, які быў аб’яўлены ў Расіі ў міждзяржаўны вышук у сувязі з прыналежнасцю да Сведкаў Іеговы. 1 кастрычніка 2021 года намеснік пракурора горада пастанавіў заключыць яго пад варту да 8 лістапада ў СІЗА № 7 МУС па Брэсцкай вобласці<ref>[https://jw-russia.org/news/2021/10/111057.html В Беларуси арестован Свидетель Иеговы из России. На родине ему грозит уголовное преследование за веру] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России</ref>. 14 кастрычніка Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь адмовіла выдаць уладам Расіі А. Ланшакова, ён быў вызвалены з СІЗА і падаў хадайніцтва аб атрыманні статуса бежанца ў Беларусі па прыкмеце веравызнання<ref>[https://jw-russia.org/news/2021/10/191540.html Беларусь отказалась выдавать России Свидетеля Иеговы Олега Лоншакова, он освобожден из СИЗО]</ref>. === Выданні Сведкаў Іеговы на беларускай мове === На беларускай мове апублікавана наступнае: * [https://yadi.sk/i/E2lVhshEnUUqW Ці будуць калі-небудзь людзі любіць адзін аднаго] (трактат з серыі «Вестка пра Царства» № 35, 1997 год) * [https://disk.yandex.by/i/BhZrGRcT75N7GA Новае тысячагоддзе. Што прынясе вам будучыня?] (трактат з серыі «Вестка пра Царства» № 36, 2000 год) * [https://www.jw.org/finder?wtlocale=BEL&pub=ld&srcid=share Слухайце Бога] (брашура, 2011 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/слухайце-і-жывіце/ Слухайце Бога і жывіце вечна] (брашура, 2011 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-памерлыя-жыць-зноў/памерлыя-жыць-зноў/ Ці будуць памерлыя жыць зноў?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-канец-пакутам/канец-пакутам/ Ці прыйдзе канец пакутам?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-хто-валодае-светам/хто-валодае-светам/ Хто на самай справе валодае светам?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-якой-уяўляеце-будучыню/якой-уяўляеце-будучыню/ Якой вы ўяўляеце сабе будучыню?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-што-вы-думаеце-пра-біблію/што-вы-думаеце-пра-біблію/ Што вы думаеце пра Біблію?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-шчаслівае-сямейнае-жыццё/шчаслівае-сямейнае-жыццё/ Што з’яўляецца асновай сямейнага шчасця?] (буклет, 2013 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-jworg/важныя-пытанні/ Дзе знайсці адказы на самыя важныя пытанні?] (буклет, 2014 год) * [http://www.jw.org/be/свидетели-иеговы/бясплатнае-вывучэнне-бібліі/відэа-навошта-вывучаць-біблію/ Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2014 год)<ref>[http://www.jw.org/be/свидетели-иеговы/бясплатнае-вывучэнне-бібліі/відэа-навошта-вывучаць-біблію/ Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-царства-бога/царства-бога/ Што такое Царства Бога?] (буклет, 2014 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502015752_1_VIDEO/ Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] (відэаролік, 2018 год)<ref>[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502015752_1_VIDEO/ Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/добрая-вестка-ад-Бога/ Добрая вестка ад Бога] (брашура, 2018 год) * [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502017855_1_VIDEO Для чаго Бог стварыў зямлю?] (відэаролік, 2018 год)<ref>[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502017855_1_VIDEO Для чаго Бог стварыў зямлю?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_1_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2018 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_1_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_2_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2019 год)<ref>[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_2_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/docid-502016800_1_VIDEO Успамін пра смерць Ісуса Хрыста] (відэаролік, 2019 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/docid-502016800_1_VIDEO Успамін пра смерць Ісуса Хрыста] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTeachings/docid-502015752_1_VIDEO Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] (відэаролік, 2019 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTeachings/docid-502015752_1_VIDEO Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018853_1_VIDEO Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018853_1_VIDEO Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502014331_1_VIDEO Ці ёсць у Бога імя?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502014331_1_VIDEO Ці ёсць у Бога імя?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016852_1_VIDEO Хто аўтар Бібліі?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016852_1_VIDEO Хто аўтар Бібліі?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016853_1_VIDEO Чаму Ісус памёр?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016853_1_VIDEO Чаму Ісус памёр?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017858_1_VIDEO У якім стане знаходзяцца памерлыя?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017858_1_VIDEO У якім стане знаходзяцца памерлыя?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017850_1_VIDEO Што такое Царства Бога?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017850_1_VIDEO Што такое Царства Бога?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018850_1_VIDEO Чаму Бог дапускае пакуты?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018850_1_VIDEO Чаму Бог дапускае пакуты?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018856_1_VIDEO Ці ўсе малітвы слухае Бог?] (відэаролік, 2020 год)<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018856_1_VIDEO Ці ўсе малітвы слухае Бог?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref> * [https://disk.yandex.by/d/ENKIO1SJ-MgDfw Артыкулы з штотыднёвага вывучэння Вартавой вежы за 2020 год] * [https://disk.yandex.by/d/T81JdB0ukm3O4Q Артыкулы з штотыднёвага вывучэння Вартавой вежы за 2021 год] * [https://disk.yandex.by/i/pDkLmg-UhVyge Чаму сапраўды вучыць Біблія?], кніга * Пытанні да артыкулаў на штотыднёвае вывучэнне [[Вартавая вежа (часопіс)|Вартавой вежы]], пачынаючы з лютага 2020 года<ref>[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/ ВАРТАВАЯ ВЕЖА (ВЫПУСК ДЛЯ ВЫВУЧЭННЯ)] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы</ref>. * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017181_1_VIDEO Моладзь пра чытанне Бібліі] (відэаролік, 2021 год) * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODIntExpTransformations/docid-502018114_1_VIDEO Рафіка Морыс. Я змагалася з несправядлівасцю. Інтэрв’ю] (відэаролік) (2021) * [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%8F-%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8E-%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%96-%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%83%D1%80%D0%B0/ Радуйся жыццю сёння і вечна. Уступныя ўрокі з курса вывучэння Бібліі] (2021) * [https://www.jw.org/be/%D0%B1%D1%96%D0%B1%D0%BB%D1%96%D1%8F%D1%82%D1%8D%D0%BA%D0%B0/%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%8B/ 9 картак для служэння] (2026) У лістападзе 2020 года тэкставыя публікацыі былі загружаны ў анлайн бібліятэку Вартавой вежы ў раздзелы «Брашуры» і «Буклеты», пры гэтым знешняе афармленне самой бібліятэкі засталося на рускай мове<ref>[https://wol.jw.org/be/wol/lv/r635/lp-bel/0 Публікацыі. Анлайн бібліятэка Вартавой вежы]</ref>. Летам 2021 года пачаўся афіцыйны пераклад папулярных артыкулаў з часопісаў «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!» для шырокай аўдыторыі з рамяшчэннем на jw.org<ref>Першымі артыкуламі сталі [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp20130701/%D0%B7%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8C-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82/ «Зараз я ўжо не лічу, што павінен змяніць свет»], [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp201709/%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D1%96%D1%81%D0%BD%D1%83%D0%B5/ Я лічыў, што Бога не існуе] і [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp201801/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%9E%D1%81%D0%B5-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B/ Парады на ўсе часы]</ref>. == Сведкі Іеговы ў працах беларускіх рэлігіязнаўцаў == У БССР усё рэлігіязнаўства было падпарадкавана канонам камуністычнай ідэалогіі. Таму кожная праца савецкіх навукоўцаў, поўнасцю альбо часткова прысвечаная Сведкам Іеговы, не выходзіла за рамкі пазіцый «навуковага атэізму». Нягледзячы на тое, што ў розных рэспубліках СССР кнігі і брашуры пра Сведкаў не былі рэдкасцю, беларускія навукоўцы выдалі толькі дзве публікацыі<ref>Г. А. Марціросаў. Хто такія іегавісты. Мн., 1961; Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981.</ref>. У гэтых публікацыях былі спробы коратка апісаць гісторыю гэтага руху і асноўныя вучэнні, у тым ліку адрозненні ад іншых кірункаў хрысціянства, напрыклад антытрынітарнага багаслоўя. У 1990—2010-х гадах пачалі выходзіць публікацыі [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|А. В. Дзячэнкі]], які спецыяліваўся на вывучэнні новых рэлігійных рухаў. Некалькі яго навуковых артыкулаў былі поўнасцю прысвечаны Сведкам Іеговы<ref name="libr.msu.by"/><ref>Дьяченко О. В. Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП "Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — с. 50-58.</ref><ref>Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76-81</ref>. У 2018 г. Дзячэнка падрабязна пісаў пра гісторыю і сучаснасць Сведкаў Іеговы Беларусі і адзначыў, што асноўная крытыка вучэння і практык гэтай канфесіі з боку [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]] пазіцыянуецца як барацьба з небяспекай для грамадства, але па факце носіць характар багаслоўскай спрэчкі<ref name="ReferenceA">Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 80</ref>. Таксама аўтар зазначыў, што «аб’ектыўных доказаў проціпраўнай дзейнасці іегавістаў яўна недастаткова для прыняцця судовага рашэння, тым больш, што ў Беларусі на працягу амаль 10 гадоў праводзіцца працэдура дзяржаўнай рэлігіязнаўчай экспертызы выданняў, якія ўвозяцца ў краіну рэлігійным аб’яднаннем Сведкаў Іеговы. За ўвесь час толькі два найменні рэлігійнай літаратуры не былі дазволены да ўвозу і распаўсюджання ў іегавісцкіх абшчынах. У астатнім часопісы „Вартавая вежа“, „Прачніцеся“, буклеты і брашуры на розныя тэмы, кнігі рэлігійнага зместу распаўсюджваюцца сярод насельніцтва падчас так званай „піянерскай“ работы, бо не маюць прыкмет экстрэмізму. Такім чынам, абвінавачванні іегавістаў у экстрэмізме з’яўляюцца безгрунтоўнымі і адлюстроўваюць расійскі сцэнарый процідзеяння распаўсюджанню іегавізму ў грамадстве<ref name="ReferenceA"/>». У гэтым артыкуле, як і ў працы 2019 г., прысвечанай Сведкам Магілёўскай вобласці, Дзячэнка рабіў выснову, што невялікая колькасць паслядоўнікаў гэтага цячэння і яго нязначны ўплыў на беларускае грамадства робіць яго маргінальным<ref name="ReferenceA"/><ref>Дьяченко О. В. [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 86</ref>. У 2012 годзе ў адмысловай працы Томаша Бугая быў зроблены агляд гісторыі Сведкаў Іеговы ў Беларусі<ref>Бугай Т. [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.273-275 {{ISBN|978-9955-12-958-5}}</ref>. У гэтай працы, сярод іншага аўтар заначыў, што палітыка дзяржавы да Сведкаў Іеговы не з’яўляецца кансеквентнай (паслядоўнай): з аднаго боку, вернікі сутыкаюцца з пераследаваннем за адмову служыць у арміі і часам міліцыя зрывае іх набажэнствы, з другога, арганізацыя Сведкаў Іеговы афіцыйна зарэгістравана, а «ўлады Беларусі робяць пэўныя крокі ў павазе рэлігійных свабод, замацаваных Канстытуцыяй»<ref>Бугай Т. [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.275 {{ISBN|978-9955-12-958-5}}</ref>. == Сведкі Іеговы ў беларускай літаратуры, публіцыстыцы і мастацтве == У сусветнай літаратуры і кінематаграфіі ёсць творы, прысвечаныя дзейнасці Сведкаў Іеговы, як крытычныя, так і апалагетычныя ці нейтральныя, аўтары якіх могуць з’яўляюцца Сведкамі Іеговы ці не мець да іх дачынення<ref>Напрыклад, фільмы «Лиловые треугольники», «Стук в дверь»</ref>. Але у беларускай літаратуры і публіцыстыцы Сведкі Іеговы пераважна з’яўляюцца ў эпізодах, звычайна без яскрава выражанага вобразу. У вершы Дзяніса Шпіронка «Ноч на Каляды» сям’я Сведкаў Іеговы ратуе праваслаўнага падарожніка ад смерці на марозе, калі ён ішоў за крыжыкам у манастыр. І робіцца вынік: «Ці мае сэнс, якой царквой, // Якой канфесіяй ахрышчан? // Адна з нямногіх вартых ісцін — // Будзь чалавекам, будзь сабой!»<ref>Дзяніс Шпіронак [http://vershy.ru/content/noch-na-kalyady Ноч на Каляды] // Беларускія вершы</ref>. У апавяданні «Ліпавы шлюб» (2005) у адным з эпізодаў узгадваецца, што паштальён прынёс сярод іншага бюлетэнь Сведкаў Іеговы, але ніякай далейшай ролі гэты бюлетэнь не адыгрывае<ref>Ліпавы шлюб // Зборнік «[https://books.google.by/books?id=wHiGDwAAQBAJ&pg=PT448&lpg=PT448&dq=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E+%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&source=bl&ots=aY34OaCT7A&sig=ACfU3U3SWHYO38Ph-ewviQlIxEbc6Wwt_A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjhzODbqZLoAhXAycQBHT_WDLo4ChDoATAIegQIChAB#v=onepage&q=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E%20%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&f=false Пакахай мяне, калі ласка]»</ref>. У дзённіку Андруся Горвата «Радзіва „Прудок“» узгадваецца цётка Воля, якая «не глядзіць тэлевізар, належыць да „Сведкаў Іеговы“ і баіцца гадзюк»<ref>[https://books.google.by/books?id=lwp2DwAAQBAJ&pg=PT94&lpg=PT94&dq=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E+%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&source=bl&ots=7mwzoY51ce&sig=ACfU3U3Buy5daLzMSqfZdmrj1A9zmiSiDA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjhzODbqZLoAhXAycQBHT_WDLo4ChDoATAJegQICRAB#v=onepage&q=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E%20%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&f=false Радзіва «Прудок»]</ref>. У нататцы 2008 года [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]] «Бессмяротны дух» з серыі «Сапраўдны час» апісаны візіт Сведкі Іеговы да аўтара з буклетам<ref>[https://litresp.com/chitat/ru/%D0%A1/scyapan-uladzmr/sapradni-chas-zapsi-20052018-gg Сапраўдны час. Запісы 2005—2018 гг.]{{Недаступная спасылка}} // Litresp.com</ref>. У якасці жарта адзін з музычных альбомаў 2018 года быў названы «Сведкі Іеговы-Прэзідэнт<ref>[https://www.discogs.com/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D1%96-%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82/release/12945769 discogs.com]</ref>». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Бугай Т.'' [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) — С. 273—275. — ISBN 978-9955-12-958-5. * ''Бастун Д. Ю.'' Палітыка ўрада Другой Рэчы Паспалітай ў адносінах да пратэстанцкіх канфесій на тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1921—1939 гг. / Д. Ю. Бастун // Працы гістарычнага факультэта : навук. зб. Вып. 1 / рэдкал. : У. К. Коршук (адк. рэд.) [i інш.] — Мінск : БДУ, 2006 — С. 9—13. * ''Дьяченко О. В.'' Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП "Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — С. 50—58. * ''Дьяченко О. В.'' Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76—81. * ''Дьяченко О. В.'' [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84—86. * Иеговизм / ред. М. Я. Лянсу — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Наука и техника]], 1981. * ''Г. А. Марціросаў''. Хто такія іегавісты. — Мн., 1961. * ''М. И. Одинцов.'' Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002. * ''Писарчук Т. В.'' Общие черты протестантского движения на территории Полесского воеводства в 1918—1931 гг. /Т. В. Писарук// Чалавек. Этнас. Тэрыторыя. Праблемы развіцця заходняга рэгіёна Беларусі : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. — Брэст, 1988. — С. 143—147. * Справка о фактах, связанных с государственной регистрацией религиозных общин Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь. — Минск: Религиозное объединение Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь, 2011 — 15 л. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Све́дкі Іего́вы|650}} == Спасылкі == * [https://www.jw.org/be/ Афіцыйны сайт на беларускай мове] * [https://wol.jw.org/ru/wol/h/r2/lp-u Анлайн-бібліятэка публікацый Сведкаў Іеговы на рускай мове] * [https://wol.jw.org/be/wol/lv/r635/lp-bel/0 Анлайн-бібліятэка публікацый Сведкаў Іеговы на беларускай мове] * [https://yadi.sk/i/17BRaDx_IJM6WQ Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси»]. Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г. * [https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г. * [http://by.realityandmyths.com/svedki-iegovy/ Сведкі Іеговы. Рэальнасць і міфы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210211/http://by.realityandmyths.com/svedki-iegovy/ |date=3 красавіка 2023 }} * [https://www.1951deport.org Сайт, прысвечаны 70-годдзю аперацыі «Поўнач»] * [https://berastouski.blogspot.com/2023/03/100.html Сведкі Іеговы: 100 год на беларускай зямлі] [[Катэгорыя:Сведкі Іеговы|Беларусь]] [[Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Беларусі]] aozu68nufcfggvjyb0ih1ih0nywjh29 0 579917 5175091 4606455 2026-08-04T01:14:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175091 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сцепанюк}} {{пісьменнік}} '''Андрэ́й Сцепаню́к''' ({{lang-pl|Andrzej Stepaniuk}}; нар. {{ДН|||1963}}, [[Бельск Падляскі]], [[Польшча]]) — беларускі [[паэт]], [[педагог]] і польскі [[дзяржаўны дзеяч]]. == Біяграфія == [[Беларусы ў Польшчы|Беларус]]. Выпускнік Беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (выкладчык [[Беларуская мова|беларускай мовы]]). Працаваў выхавальнікам, настаўнікам і [[бурмістр]]ам [[Бельск Падляскі|Бельска Падляскага]] ([[1994]]—[[2002]]). З года [[2004]] года працуе дырэктарам [[Агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання імя Браніслава Тарашкевіча|II Агульнаадукацыйнага ліцэя з беларускай мовай навучання імя Браніслава Тарашкевіча ў Бельску-Падляшскім]]. У [[2006]]—[[2010]] гадах — старшыня Рады горада Бельск Падляскі. Жыве ў [[Бельск Падляскі|Бельску Падляскім]]. == Творчасць == Друкаваўся у студэнцкіх «Сустрэчах», тыднёвіку «[[Ніва (газета)|Ніва]]», альманахах «Белавежа», «Тэрмапілы», «Mae песні Табе дару» i «Bielskie spotkania z poezją». Намінаваны на прэмію «[[Залаты апостраф]]» за публікацыю вершаў у мінскім часопісе «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» у [[2015]] годзе. == Узнагароды == * Сярэбраны «[[Крыж Заслугі]]». == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://kamunikat.org/Stepaniuk_Andrzej.html Андрэй Сцепанюк]{{Недаступная спасылка}}. [[Kamunikat.org]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сцепанюк Андрэй}} [[Катэгорыя:Бурмістры Бельска Падляскага]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Педагогі Польшчы]] bznrdd1xx1l5qm557kw7yram6lvlr3m 0 580888 5175123 5156126 2026-08-04T04:41:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175123 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Дамаская сталь» |частка = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] |выява = Operation Damascus Steel.svg |загаловак = Ход апепацыі «Дамаская сталь» |дата =[[18 лютага]] — [[14 красавіка]] [[2018]] |месца = Усходняя Гута, Дамаск, Сірыя |змены = |вынік = перамога Сірыйскай арабскай арміі (САА) |праціўнік1 = {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Баасісцкая Сірыя|Сірыя]]<br>[[File:Emblem of Liwa Al-Quds.svg|22px]] [[Ліва аль-Кудс]]<ref name="quds">{{cite web |url=https://www.almasdarnews.com/article/2000-palestinian-fighters-deploy-damascus-east-ghouta-offensive-photos/ |title=Over 2,000 Palestinian fighters deploy to Damascus for East Ghouta offensive (photos) |author=Leith Aboufadel |work=al-Masdar News |date=1 March 2018 |access-date=16 March 2018 |accessdate=13 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190513123623/https://www.almasdarnews.com/article/2000-palestinian-fighters-deploy-damascus-east-ghouta-offensive-photos/ |archivedate=13 мая 2019 |url-status=dead }}</ref><br>[[File:Emblem of the Palestine Liberation Army.svg|22px]] [[Армія вызвалення Палесціны]]<ref name="PLA">{{cite web |url=https://www.almasdarnews.com/article/virtual-map-of-east-ghouta-battle-september-2015-present/ |title=Virtual map of East Ghouta battle: September 2015–Present |author=Leith Aboufadel |work=al-Masdar News |date=9 March 2018 |access-date=16 March 2018 |accessdate=13 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190513111932/https://www.almasdarnews.com/article/virtual-map-of-east-ghouta-battle-september-2015-present/ |archivedate=13 мая 2019 |url-status=dead }}</ref><br /> {{Flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} [[Народны фронт вызвалення Палесціны — Галоўнае камандаванне|НФВП-ГК]]<ref>{{cite web|url=http://www.actionpal.org.uk/en/post/6706/action-group-for-palestinians-of-syria/member-of-the-general-command-dies-in-the-eastern-ghouta-clashes |title=Member of the 'General Command' dies in the eastern Ghouta clashes |work=Action Group for Palestinians of Syria |date=2 March 2018 |access-date=18 March 2018}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of the Arab National Guard.svg}} [[Арабская нацыяналістычная гвардыя]]<ref name="PLA" /><br /> {{flagicon image|Flag of the Syrian Social Nationalist Party.svg}} [[Сірыйская сацыяльная нацыяналістычная партыя|ССНП]]<ref>{{cite web |url=https://southfront.org/photos-members-of-pro-government-syrian-social-nationalist-party-participate-in-eastern-ghotua-offensive/ |title=Photos: Members Of Pro-Government Syrian Social Nationalist Party Participate In Eastern Ghotua Offensive |work=SouthFront |date=4 March 2018 |access-date=18 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190513111925/https://southfront.org/photos-members-of-pro-government-syrian-social-nationalist-party-participate-in-eastern-ghotua-offensive/ |archivedate=13 мая 2019 |url-status=dead }}</ref><br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Расія}}<br>{{Сцягафікацыя|Іран}} |праціўнік2 = {{Сцяг|Джыхад}} Ісламарадыкалы: * [[Файлак ар-Рахман]] * [[Джэйш аль-Іслам]] * [[Ахрар аш-Шам]] * [[Хаят Тахрыр аш-Шам]] |страты1 = {{Сцяг|Сірыя|1980}}: 520—541 забітых<ref name="thecost">{{cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=88228|title=After the death of about 1650 citizens in the shelling of the Russian and the regime forces on it…the Eastern Ghouta witnesses the largest organized displacement in Syria during which more than 144 thousand persons have been displaced}}</ref><ref name="international2018">{{Cite web |url=https://international-review.org/2018-east-ghouta-offensive-assad-secures-damascus/ |title=2018 East Ghouta Offensive: the Cost of Securing Damascus |access-date=13 жніўня 2019 |archive-date=13 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513111924/https://international-review.org/2018-east-ghouta-offensive-assad-secures-damascus/ |url-status=dead }}</ref><br>{{Сцяг|Расія}}: 2—3 забітых<ref>[http://bloknot-volzhsky.ru/news/22-letniy-aleksandr-solopov-iz-sredney-akhtuby-pog-944808 22-летний Александр Солопов из Средней Ахтубы погиб в Сирии при исполнении воинского долга]<br>[http://technics-goods.info/?p=35340 CIT announced the death in Syria of 22-year-old artillery of the Orenburg region] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180706191440/http://technics-goods.info/?p=35340 |date=6 ліпеня 2018 }}<br>{{cite web|url=https://twitter.com/CITeam_en/status/973997514000084994|title=Vladimir Ponomarev from Sol-Iletsk, artilleryman from the same unit as Aleksandr Solopov, was also killed or fatally wounded in early March, possibly in Eastern Ghouta. He was buried with honors on March 14. @mod_russia hasn't reported any of these casualties.pic.twitter.com/biDzZ1mUhq|first=C. I. T.|last=(en)}}</ref> |страты2 = 405 забітых<ref name="thecost"/> |агульныя страты = 1835 мірных грамадзян загінулі<ref>{{cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=89278|title=To the callers of "sovereignty and care for the motherland"}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/eastern-ghouta-latest-syria-army-advance-rebel-district-civilians-deaths-a8237411.html|title=No relief for Eastern Ghouta as Syrian army advances into rebel district one 'bite' at a time|publisher=Independent}}<br />[http://www.syriahr.com/en/?p=86068 Shells target the outskirts of Damascus and the death of a child raises to about 125 the number of people killed in the capital and its districts since the start of the escalation]<br />[http://www.syriahr.com/2018/03/22/استهداف-متتالي-بالقذائف-يطال-عدة-مناط/ استهداف متتالي بالقذائف يطال عدة مناطق في العاصمة دمشق ومحيطها يقتل ويجرح 21 شخصاً على الأقل]<br>[http://www.syriahr.com/en/?p=87707 A previous fall of shells on the capital Damascus leaves more human losses]</ref> }} '''Аперацыя «Дамаская сталь»''' — наступленне сіл Сірыйскай арабскай арміі ў раёне Усходняй Гуты. == Перадгісторыя == === Усходняя Гута — аплот ісламістаў === З пачаткам [[грамадзянская вайна ў Сірыі|хваляванняў у Сірыі]] ў сакавіку [[2011]] года многія жыхары Усходняй Гуты далучыліся да ўдзельнікаў пратэстаў супраць прэзідэнта [[Башар Асад|Башара Асада]]. Да лістапада [[2012]] года паўстанцы ўсталявалі кантроль над анклавам<ref>[https://www.gazeta.ru/army/2016/11/29/10385771.shtml Битва за Алеппо завершится у Цитадели // ноябрь 2016]</ref>, у лютым [[2013]] года захапілі частку акруговай дарогі на ўскраінах [[Дамаск]]а і прарваліся ў сталічны раён Джабар<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/02/11/world/middleeast/syrian-war-closes-in-on-the-heart-of-damascus.html?pagewanted=1&pagewanted=print | title=Damascus on Edge as War Seeps into Syrian Capital | work=New York Times | date=10 February 2013}}</ref>. Перайшоўшы ў контрнаступленне пры падтрымцы [[Іран]]а і шыіцкага руху [[Хезбала]], Сірыйская арабская армія ў маі 2013 года пачала аблогу Усходняй Гуты. Ісламісты ператварылі Усходнюю Гуту ў сапраўдны умацраён з шырокай сеткай абарончых збудаванняў. Баевікі стварылі разгалінаваную сістэму тунэляў, выкарыстоўвалі аператыўныя перагрупоўкі сіл і паспяхова адбівалі спробы ўрадавай арміі заняць раён. Апроч іншага, сірыйскія ўлады доўгі час не мелі свабодных сіл для арганізацыі аперацыі ў гэтым раёне. Лінія судотыку бакоў пралягала па ўсходняй ускраіне Дамаска — пад кантролем апазіцыі разам з многімі населенымі пунктамі прадмесцяў таксама знаходзіліся часткі сталічных раёнаў Джабар і Айн Тарма. Баевікі на працягу некалькіх гадоў ажыццяўлялі абстрэлы жылых раёнаў сталіцы, што прыводзіла да шматлікіх ахвяр сярод мірных жыхароў. Акрамя гэтага, баевікі неаднаразова рабілі спробы прарыву і захопу новых тэрыторый. Найбольш буйной антыўрадавай групоўкай Усходняй Гуты да сярэдзіны [[2017]] г. была «Джэйш аль-Іслам», якая базавалася ў горадзе Дума (на пачатак [[2018]] г. яе колькасць ацэньвалася ў 10—15 тысяч<ref>[http://www.dw.com/en/which-rebel-groups-are-fighting-in-syrias-eastern-ghouta/a-42663501 Which rebel groups are fighting in Syria’s eastern Ghouta?], Deutsche Welle, 20.02.2018</ref>). Цэнтральную і заходнюю часткі Усходняй Гуты, уключаючы сталічныя раёны Джабар і Айн Тарма, кантралявалі ў асноўным баевікі з «Файлак ар-Рахман», афіляванай са [[Свабодная армія Сірыі|Свабоднай сірыйскай арміяй]]. Самымі нешматлікімі групоўкамі былі «Ахрар аш-Шам» (базавалася ў Хараста) і «Хаят Тахрыр аш-Шам» (ХТШ). Другая кантралявала невялікія населеныя пункты, такія як Арбіл, аль-Ашары і Бейт-Нейм, налічваючы на люты 2018 году каля паўтысячы баевікоў<ref name="BBCMonitoring">[https://monitoring.bbc.co.uk/product/c1douzrw Explainer: Who’s fighting whom in Syria’s Ghouta?], BBC Monitoring, 22 February 2018</ref><ref>Wisam Franjieh [https://www.newsdeeply.com/syria/articles/2017/08/01/in-besieged-eastern-ghouta-rebel-infighting-increases-civilian-suffering In Besieged Eastern Ghouta, Rebel Infighting Increases Civilian Suffering] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190530122457/https://www.newsdeeply.com/syria/articles/2017/08/01/in-besieged-eastern-ghouta-rebel-infighting-increases-civilian-suffering |date=30 мая 2019 }}, Syria Deeply, Aug. 1, 2017</ref>. Ва Усходняй Гуце адбыўся адзін з самых смяротных эпізодаў сірыйскай вайны: [[21 жніўня]] [[2013]] году невядомыя выпусцілі па жылых кварталах некалькі ракет з боегалоўкамі, начыненых зарынам. Паводле розных звестак, загінулі ад 300 да 1500 чалавек. === Стварэнне зон дээскалацыі === У пачатку 2017 года ў рамках перамоўнага працэсу ў [[Астана|Астане]] ([[Казахстан]]), ініцыяванага [[Расія]]й, [[Турцыя]]й і Іранам, былі выпрацаваны дамоўленасці аб стварэнні на тэрыторыі Сірыі чатырох так званых «зон дээскалацыі», адной з якіх па пагадненні Расіі, Ірана і Турцыі ад [[4 мая]] 2017 года стала Усходняя Гута<ref>[http://www.mid.ru/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2746041 Меморандум о создании зон деэскалации в Сирийской Арабской Республике]</ref><ref>{{Cite news|title=На "Астане-6" утвердили четыре зоны деэскалации в Сирии|url=https://ria.ru/syria/20170915/1504875172.html|work=РИА Новости|date=20170915T1831+0300Z|accessdate=2018-03-25|language=ru}}</ref>. У наступныя месяцы, аднак, напружанасць вакол гэтага рэгіёна не спадала. Да канца 2017 года сітуацыя вакол Усходняй Гуты прыняла пагрозлівы характар, перамір’е тут дзейнічала толькі фармальна, і сірыйскія ўлады былі зацікаўлены ў ліквідацыі крыніцы пагрозы, размешчанага ў непасрэднай блізкасці да сталіцы. Пры гэтым у мяцежным анклаве, цалкам блакіраваным урадавай арміяй, акрамя баевікоў заставалася і мірнае насельніцтва, якое складала ад 250 да 400 тысяч<ref>{{Cite news|title=В ООН призвали все стороны конфликта в Сирии на месяц прекратить огонь в гуманитарных целях|url=https://news.un.org/ru/story/2018/02/1322781|work=Новости ООН|date=2018-02-06|accessdate=2018-03-12|language=ru|archive-date=13 сакавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313092458/https://news.un.org/ru/story/2018/02/1322781|url-status=dead}}</ref>. === Студзень 2018 === У студзені 2018 года сітуацыя ва Усходняй Гуце абвастрылася. У ноч на [[1 студзеня]] ўзброеныя атрады радыкальнай апазіцыі, парушыўшы дамоўленасці аб спыненні агню, перайшлі ў наступленне і блакавалі стратэгічны аб’ект — транспартную базу (склад бранятэхнікі) Хараста, адрэзаўшы яе ад падкантрольных сірыйскай арміі тэрыторый на захадзе<ref>[https://riafan.ru/1013850-siriya-poteryala-eshe-odnogo-generala-v-chem-slozhnost-i-znachenie-deblokirovaniya-bazy-v-kharaste Сирия потеряла ещё одного генерала: в чём сложность и значение деблокирования базы в Харасте // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180713142230/https://riafan.ru/1013850-siriya-poteryala-eshe-odnogo-generala-v-chem-slozhnost-i-znachenie-deblokirovaniya-bazy-v-kharaste |date=13 ліпеня 2018 }}</ref>. Праз тыдзень урадавыя сілы змаглі аднавіць кантроль над базай і дэблакіраваць яе, аднак баі за суседнія кварталы працягнуліся. У ходзе жорсткіх баёў з ужываннем танкаў і артылерыі абодва бакі панеслі вялікія страты<ref>[https://ria.ru/syria/20180108/1512234423.html Сирийская армия прорвала окружение военной базы под Дамаском // ФАН (Федеральное агентство новостей)]</ref><ref>[https://riafan.ru/1013985-siriya-segodnya-saa-prorvala-okruzhenie-voennoi-bazy-pod-damaskom-siriicy-poluchili-gumpomosh САА удалось прорвать окружение военной базы под Дамаском // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180109064032/https://riafan.ru/1013985-siriya-segodnya-saa-prorvala-okruzhenie-voennoi-bazy-pod-damaskom-siriicy-poluchili-gumpomosh |date=9 студзеня 2018 }}</ref>. У далейшым у гэтым раёне штодня адбываліся перастрэлкі і пазіцыйныя баі паміж атрадамі апазіцыі і вайсковымі падраздзяленнямі. Групоўкі радыкальнай апазіцыі ажыццяўлялі рэгулярныя мінамётныя абстрэлы жылых кварталаў сталіцы, што прыводзіла да ахвярам сярод мірнага насельніцтва горада. [[9 студзеня]] з правінцыі Дэйр-эз-Зор у раён Усходняя Гута прыбыла падраздзяленне элітнай 104-й паветрана-дэсантнай брыгады Рэспубліканскай гвардыі пад камандаваннем генерала Гасана Тарафа<ref>[https://riafan.ru/1013873-siriya-segodnya-saa-perebrosila-sily-iz-deir-ez-zora-v-damask-boeviki-teryayut-pozicii-v-idlibe Сирия сегодня: САА перебросила силы из Дейр-эз-Зора в Дамаск, боевики теряют позиции в Идлибе // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180109064102/https://riafan.ru/1013873-siriya-segodnya-saa-perebrosila-sily-iz-deir-ez-zora-v-damask-boeviki-teryayut-pozicii-v-idlibe |date=9 студзеня 2018 }}</ref><ref>[https://riafan.ru/1014253-siriya-novosti-9-yanvarya-12-30-nusra-poteryala-11-dereven-v-khame-kurdy-vozobnovili-mobilizaciyu-v-rakke Сирия новости 9 января 12.30: «Нусра» потеряла 11 деревень в Хаме, курды возобновили мобилизацию в Ракке // ФАН (Федеральное агентство новостей) ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180109235513/https://riafan.ru/1014253-siriya-novosti-9-yanvarya-12-30-nusra-poteryala-11-dereven-v-khame-kurdy-vozobnovili-mobilizaciyu-v-rakke |date=9 студзеня 2018 }}</ref>. На працягу некалькіх тыдняў урадавыя сілы і саюзныя атрады апалчэнняў займаліся ўмацаваннем пазіцый і падрыхтоўкай да поўнамаштабнага наступлення супраць апазіцыйных фарміраванняў<ref>[https://riafan.ru/1019778-siriya-novosti-27-yanvarya-07-00-kurdy-styagivayut-sily-v-afrin-vvs-turcii-udarili-po-ypg-v-gorode-manbidzh Сирия новости 27 января 07.00] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180127201354/https://riafan.ru/1019778-siriya-novosti-27-yanvarya-07-00-kurdy-styagivayut-sily-v-afrin-vvs-turcii-udarili-po-ypg-v-gorode-manbidzh |date=27 студзеня 2018 }}</ref>. == Баявыя дзеянні == У пачатку лютага, пасля таго як перамовы пры пасярэдніцтве расійскага [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў|Цэнтра па прымірэнні варагуючых бакоў]] з апазіцыйнымі групоўкамі ў анклаве пацярпелі няўдачу, урадавыя сілы прыступілі да нанясення авіяцыйных і артылерыйскіх удараў. У выніку да [[8 лютага]], па даных SOHR (Syrian Observatory for Human Rights), ва Усходняй Гуце загінулі да 200 мірных жыхароў<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/feb/08/syria-east-ghouta-third-day-bombing|title=East Ghouta 'drowning in blood' after third day of bombing|work=The Guardian|date=8 February 2018}}</ref>. Перыяд з 10 па 15 лютага характарызаваўся пэўным зацішшам. Тым часам, як паведамлялі афіцыйныя СМІ, адбывалася нарошчванне ўрадавых сіл на межах анклава ў рамках падрыхтоўкі да вырашальнай ваеннай акцыі<ref name="гута05-04">[https://english.enabbaladi.net/archives/2018/04/eastern-ghouta-how-did-one-of-the-greatest-fortresses-of-the-revolution-collapse/?so=related Eastern Ghouta… How did one of the greatest fortresses of the revolution collapse? // Enab Baladi, 05.04.2018]</ref>. [[16 лютага]] сюды прыбыў камандуючы брыгадай армейскага спецназа «Сілы Тыгра» УС Сірыі брыгадны генерал Сухель аль-Хасан. Меркавана да аперацыі, акрамя спецназа «Тыгр», былі прыцягнуты 1-я, 4-я і 9-я танкавыя дывізіі, а таксама падраздзяленні 14-й дывізіі спецыяльнага прызначэння, 104-й, 105-й і 106-й брыгад Рэспубліканскай гвардыі УС Сірыі<ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/2382296.html |title=Сергей Шакарянц, Африн займет не регулярная армия Сирии, а проправительственные силы // ИА Regnum, 25.02.2018 |access-date=17 снежня 2018 |archive-date=26 лютага 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226091819/https://regnum.ru/news/2382296.html |url-status=dead }}</ref>. [[18 лютага]] вайсковая артылерыя аднавіла ўдары па пазіцыях ісламісцкіх груповак у розных раёнах Усходняй Гуты. Авіяцыйныя і артылерыйскія ўдары не спыняліся на працягу наступных васьмі дзён<ref name=ground>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/02/syrian-forces-offensive-eastern-ghouta-180225071935104.html|title=Syrian forces begin new offensive in Eastern Ghouta|publisher=Al Jazeera|date=25 February 2018}}</ref><ref>{{Cite news|title=Восточная Гута: почему и как войска Асада обрушились на анклав оппозиции|first=Павел|last=Аксенов|url=http://www.bbc.com/russian/features-43143329|work=Русская служба Би-Би-Си|date=2018-02-21|accessdate=2018-03-12|language=en-GB}}</ref>. Прадстаўнік Дзярждэпартамента ЗША Хізэр Науэрт [[21 лютага]] заявіла, што за два дні ва Усходняй Гуце загінулі больш за 100 мірных жыхароў. Такія ж лічбы прыводзіў прадстаўнік генеральнага сакратара [[ААН]] Стэфан Дзюжарык. Сірыйскі цэнтр маніторынгу правоў чалавека, які базуецца ў [[Лондан]]е, [[20 лютага]] паведаміў, што за 48 гадзін ва Усходняй Гуце загінулі як мінімум 250 чалавек, сярод якіх 58 дзяцей і 42 жанчыны<ref name="kommersant.ru">[https://www.kommersant.ru/doc/3557639 США обвинили Россию в обстреле Восточной Гуты. Москва отрицает вину за гибель мирных жителей в Сирии // Коммерсантъ, 22.02.2018]</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/21/02/2018/5a8dd1b99a794714a8c43dc1 Центр примирения заявил о срыве урегулирования в Восточной Гуте // РБК, 21.02.2018]</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/21/02/2018/5a8d39769a7947f3585bb1f0 Огонь под Дамаском: почему обострилась ситуация в Восточной Гуте // РБК, 21.02.2018]</ref>. Адміністрацыя [[ЗША]] абвінаваціла Расію і Сірыю у ахвярах сярод мірных жыхароў. Масква адмовілася прызнаваць дачыненне да гібелі мірных жыхароў і назвала абвінавачванні амерыканцаў «беспадстаўнымі»<ref name="kommersant.ru"/>. [[20 лютага]] баевікі «Джэбхат ан-Нусра» абстралялі будынак расійскага Цэнтра па прымірэнні варагуючых бакоў у Сірыі. [[21 лютага]] кіраўнік Цэнтра генерал-маёр Юрый Еўтушэнка заявіў, што ва Усходняй Гуце склалася крытычная гуманітарная і сацыяльна-эканамічная сітуацыя, перамоўны працэс па мірным урэгуляванні канфлікту ў раёне сарваны: «Заклікі расійскага цэнтра па прымірэнні да групоўкаў незаконных узброеных фарміраванняў ва Усходняй Гуце спыніць супраціў, скласці зброю і ўрэгуляваць свой статус выніку не мелі». Па словах Еўтушэнка, апазіцыйныя групоўкі ва Усходняй Гуце «перашкаджаюць выхаду насельніцтва з падкантрольных тэрыторый праз пункт пропуску ў раёне населенага пункта Мухайм Аль-Вафідын»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3557445 Минобороны России заявило о срыве переговоров по Восточной Гуте в Сирии // Коммерсантъ, 23.02.2018]</ref>. [[24 лютага]] [[Савет Бяспекі ААН]], пасля двухдзённых дэбатаў, прыняў рэзалюцыю 2401 аб перамір’і ва Усходняй Гуце. Савет Бяспекі запатрабаваў спыніць баявыя дзеянні ў гэтым раёне як мінімум на 30 дзён для аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву і эвакуацыі мірных жыхароў, якія маюць патрэбу ў медыцынскай дапамогі. Пры гэтым адзначалася, што перамір’е не распаўсюджваецца на тэрарыстычныя групоўкі «[[Ісламская дзяржава]]», «[[Аль-Каіда]]» і «Джэбхат ан-Нусра». Рэзалюцыю падтрымалі ўсе члены СБ ААН, уключаючы Расію<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3558369 Недостижимое перемирие. Обозреватель «Ъ» Максим Юсин — о резолюции Совбеза ООН по Сирии // Коммерсантъ, 25.02.2018]</ref>. [[11 сакавіка]] большая частка анклава была занята ўрадавымі сіламі, а тыя, што засталіся за баевікамі, падзялілі на 3 часткі. Пасля [[20 сакавіка]] паўстанцы ў горадзе Хараста пагадзіліся скласці зброю і адправіцца ў Ідліб. Вывад баевікоў пачаўся [[22 сакавіка]]<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5055761/amp|title=СМИ: первая группа боевиков вышла по коридору из Харасты в Восточной Гуте|publisher=tass.ru|accessdate=2018-04-08}}</ref>. [[31 сакавіка]] сірыйская армія ўзяла пад кантроль амаль усю тэрыторыю Усходняй Гуты, акрамя горада Дума. Групоўка «Джэйш-аль-Іслам» адмовілася пакідаць горад, але затым пачала перамовы аб выхадзе з анклава<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=3002114|title=Боевики "Джейш аль-Ислам" согласились покинуть Восточную Гуту|publisher=vesti.ru|accessdate=2018-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=3002126|title=Из сирийской Думы вывезли тысячу боевиков|accessdate=2018-04-08}}</ref>, якія пазней былі сарваны<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20180407/1518133962.html|title=Боевики в Думе возобновили боевые действия против сирийских войск‍ - РИА Новости, 07.04.2018|publisher=ria.ru|lang=ru|accessdate=2018-04-08}}</ref>. [[6 красавіка]] ўрадавыя войскі Сірыі прыступілі да штурму горада Дума, які скончыў [[8 красавіка]] пагадненнем аб вывазе пакінутай партыі баевікоў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/syria/20180408/1518160377.html|title=Боевики "Джейш аль-Ислам" в Думе запросили переговоры с правительством|publisher=ria.ru|lang=ru|accessdate=2018-04-08}}</ref>. Аднак днём [[7 красавіка]] антыўрадавая арганізацыя «[[Белыя каскі]]» зняла на відэа мамент, дзе нібы мела месца хімічная атака на мірных жыхароў горада. Заяўленая колькасць ахвяр (70 загінуўшых і больш за 500 пацярпелых) задакументавана не была, што аднак не перашкодзіла Савету бяспекі ААН [[9 красавіка]] абвінаваціць у інцыдэнце Башара Асада і яго расійскіх саюзнікаў. [[12 красавіка]] 2018 года супраціў ісламістаў у Думе быў цалкам задушаны. {{Зноскі}} {{Вайна ў Сірыі}} [[Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Люты 2018 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2018 года]] [[Катэгорыя:Красавік 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:2018 год у Сірыі]] saxmah324c1246px88t12ihixhqodif 0 583028 5175122 5112170 2026-08-04T04:38:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175122 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Аліўкавая галіна» |частка = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] |выява = Operation Olive Branch.svg |загаловак = Баявыя дзеянні ў раёне Афрын |дата = [[20 студзеня]] — [[24 сакавіка]] [[2018]] |месца = {{Сцяг|Сірыя|1980}} раёны Афрын, Аазаз, Эль-Баб, сірыйска-турэцкая мяжа |змены = |вынік = Перамога Турцыі, горад Афрын і прылеглыя раёны акупаваны турэцкімі войскамі<ref>[https://www.gazeta.ru/army/news/11299327.shtml Президент Эрдоган объявил о взятии Африна турецкими военными] Газета.ру, 18 марта 2018 года</ref>. |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Турцыя}}<br>[[Выява:Flag of Syria (1930–1958, 1961–1963).svg|22px]] [[Сірыйская нацыянальная армія|СНА]]<br>{{Сцяг|Джыхад}} [[Ахрар аш-Шам]] |праціўнік2 = [[File:People's Protection Units Flag.svg|22px]] [[Атрады народнай самаабароны|YPG]]<br>{{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Сілы Нацыянальнай абароны]] <small>(з 20 лютага 2018)</small><br>[[File:Flag of Syrian Democratic Forces.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|SDF]]<br>[[Выява:Flag of Syria (1930–1958, 1961–1963).svg|22px]] [[Джэйш-ат-Тувар]]<br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name="USA">[https://riafan.ru/1023650-siriya-novosti-8-fevralya-07-00-v-afrin-pribyli-podgotovlennye-ssha-kurdskie-formirovaniya-kurdy-prodayut-boevikam-v-idlibe-nezakonno-dobytuyu-neft Сирия новости на 08 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180208182905/https://riafan.ru/1023650-siriya-novosti-8-fevralya-07-00-v-afrin-pribyli-podgotovlennye-ssha-kurdskie-formirovaniya-kurdy-prodayut-boevikam-v-idlibe-nezakonno-dobytuyu-neft |date=8 лютага 2018 }}</ref> |праціўнік3 = [[Файл:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22px|border]] [[Ісламская дзяржава]]<ref name="мэты">[https://www.rbc.ru/politics/23/01/2018/5a678ef19a79477b97b4c436 Эрдоган рассказал Путину о целях турецкой операции в Сирии // РБК, 23.01.2018]</ref> |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = 6 400 турэцкіх вайскоўцаў, каля 25 000 байцоў СНА<ref name="имидж">[http://www.ng.ru/armies/2018-01-25/1_7158_turkey.html Турецкая "Оливковая ветвь" ударила по имиджу России. Сирийская война принимает новый, неприятный для Москвы оборот // Независимая газета, 25.01.2018]</ref> |сілы2 = ад 8 000 да 10 000 байцоў YPG<ref name="имидж" /> |страты1 = '''SOHR''': 83 турэцкія вайскоўцы, звыш за 480 байцоў СНА<br>'''Генштаб УС Турцыі''': 53 турэцкія вайскоўцы<ref>[https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/21/37-terrorists-killed-during-anti-terror-operations-last-week-military-says 37 terrorists killed during anti-terror operations last week, military says - Daily Sabah]</ref>, 318 байцоў СНА<ref>[https://www.thenational.ae/world/mena/afrin-beginning-to-look-less-like-a-victory-for-turkey-as-ypg-mounts-guerrilla-campaign-1.718407 Afrin beginning to look less like a victory for Turkey as YPG mounts guerrilla campaign - The National]</ref> |страты2 = '''SOHR''': звыш 1590 байцоў YPG<br>'''Генштаб УС Турцыі''': звыш 3600 байцоў YPG }} '''Аперацыя «Аліўкавая галіна»''' ({{lang-tr|Zeytin Dalı Harekâtı}}) — ваенная аперацыя ўзброеных сіл Турцыі і пратурэцкіх узброеных фармаванняў сірыйскай апазіцыі ([[Сірыйская нацыянальная армія]] і інш.) на поўначы [[Сірыя|Сірыйскай Арабскай Рэспублікі]] супраць альянсу SDF і [[курды|курдскіх]] узброенных атрадаў. Афіцыйная аб’ява аб пачатку аперацыі была зроблена Генштабам УС Турцыі [[20 студзеня]] [[2018]] года. == Перадумовы == Наступленне адбылося на фоне росту напружанасці паміж турэцкімі і амерыканскімі ўладамі праз падтрымку апошнім дэмакратычных сіл Сірыі (SDF), якія ў асноўным складаліся з курдскіх байцоў [[Атрады народнай самаабароны|YPG]]. Іх Турцыя лічыць (па даных экспертаў — цалкам беспадстаўна) саюзнікамі Рабочай Партыі Курдыстана. У прыватнасці, краіна пярэчыла супраць абвешчаных [[ЗША]] планаў па падрыхтоўцы і абсталяванню трыццацітысячных пагранічных сіл SDF, якія, па сцвярджэнні Анкары, уяўлялі сабой прамую пагрозу для яе бяспекі. Турэцкі прэзідэнт [[Рэджэп Эрдаган|Р. Эрдаган]] сказаў: «Краіна, якую мы называем саюзнікам, настойвае на фармаванні тэрарыстычнай арміі на нашых межах. Каго гэтая "тэрарыстычная армія" ліча мішэнню, акрамя Турцыі? Наша місія складаецца ў тым, каб "задушыць" яе яшчэ да таго, як яна народзіцца»<ref>[https://www.theguardian.com/world/2018/jan/15/turkey-condemns-us-plan-for-syrian-border-security-force Erdoğan accuses US of planning to form 'terror army' in Syria]</ref>. За некалькі дзён да наступлення Турцыя і пратурэцкая [[Сірыйская нацыянальная армія]] (у асноўным — радыкальныя ісламісты пад сцягам [[Сірыйская свабодная армія|Свабоднай сірыйскай арміі]]) абмяняліся артылерыйскім агнём з баевікамі YPG уздоўж турэцка-сірыйскай мяжы ля Афрына. У адказ YPG абстралялі горад Азазія, якая знаходзіцца пад кантролем пратурэцкай СНА<ref>[https://rfsmediaoffice.com/en/2018/01/20/ypg-shelling-renders-azaz-psychiatric-hospital-inoperable/ YPG Shelling Renders Azaz Psychiatric Hospital Inoperable] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210227111845/https://rfsmediaoffice.com/en/2018/01/20/ypg-shelling-renders-azaz-psychiatric-hospital-inoperable/ |date=27 лютага 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nso-sy.com/Details/862/10-women-at-least-were-wounded-by-%22YPG%22-shelling-at-the-psychiatric-hospital-in-Azaz-north-Aleppo/en |title=10 women at least were wounded by "YPG" shelling at the psychiatric hospital in Azaz north Aleppo |access-date=5 студзеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122071759/https://www.nso-sy.com/Details/862/10-women-at-least-were-wounded-by-%22YPG%22-shelling-at-the-psychiatric-hospital-in-Azaz-north-Aleppo/en |archivedate=22 студзеня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Турэцкія крыніцы паведамілі што, што расійскія ваенныя назіральнікі ў раёне Афрына пачалі адыходзіць [[19 студзеня]] ў чаканні ваеннай аперацыі Анкары супраць YPG<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/russian-troops-in-afrin-begun-to-be-withdrawn-state-run-media-125999 Russian troops in Afrin begin withdrawing: Turkish state-run agency]</ref><ref>[https://www.almasdarnews.com/article/breaking-russian-troops-withdraw-afrin-ahead-turkish-invasion/ Breaking: Russian troops withdraw from Afrin ahead of Turkish invasion] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180919143747/https://www.almasdarnews.com/article/breaking-russian-troops-withdraw-afrin-ahead-turkish-invasion/ |date=19 верасня 2018 }}</ref>. [[21 студзеня]] Эрдаган прыгразіў, што кожны, хто будзе пратэставаць супраць аперацыі, аплаціць «высокую цану»<ref>[http://www.sozcu.com.tr/2018/gundem/cumhurbaskani-erdogandan-flas-hdp-aciklamasi-2183648/ Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan flaş HDP açıklaması]</ref>. Ён дадаў: «Ведайце, што дзе б вы не выходзілі на вуліцы, нашы сілы бяспекі дыхаюць вам у патыліцу»<ref>[https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-oppositio/turkeys-erdogan-warns-pro-kurdish-not-to-protest-afrin-operation-idUSKBN1FA0K7 Turkey's Erdogan warns pro-Kurdish not to protest Afrin operation]</ref>. На працягу сутак [[23 студзеня]] на поўначы правінцыі Алепа фіксаваліся баі. Па паведамленнях розных крыніц, у раёне населенага пункта Бюльбюль турэцкай арміі ўдалося прасунуцца ўглыб падкантрольных курдаў тэрыторый на 1 кіламетр. Атрады народнай самаабароны (YPG) супрацьстаялі бранятэхніцы УС Турцыі, праводзячы мініраванне мясцовасці і выкарыстоўваючы супрацьтанкавыя ракетныя комплексы. Па даных крыніц, атрады Сірыйскай нацыянальнай арміі захапілі населеныя пункты Аль-Хамам і Адманалі, а таксама ўзялі пад кантроль пяць вышынь на паўночны захад ад Афрына<ref>[https://riafan.ru/1018664-siriya-novosti-23-yanvarya-19-30-devyat-zhitelei-damaska-pogiblo-pod-ognem-boevikov-ssa-zakhvatila-u-sdf-neskolko-naselennykh-punktov-aleppo Сирия новости на 23 января 19.30 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180125015308/https://riafan.ru/1018664-siriya-novosti-23-yanvarya-19-30-devyat-zhitelei-damaska-pogiblo-pod-ognem-boevikov-ssa-zakhvatila-u-sdf-neskolko-naselennykh-punktov-aleppo |date=25 студзеня 2018 }}</ref>. == Аперацыя == === Студзень === ==== 20—25 ==== [[20 студзеня]] генштаб УС Турцыі абвясціў аб пачатку ваеннай аперацыі «Аліўкавая галіна» ў сірыйскім раёне Афрын «у мэтах забеспячэння стабільнасці і бяспекі на паўночным захадзе Сірыі». Баявыя дзеянні пачаліся ў 17:00. У гэты дзень над прымежнай з Сірыяй турэцкай правінцыяй [[Хатай (правінцыя)|Хатай]] з’явіліся самалёты ВПС Турцыі, якія перасеклі мяжу і нанеслі ўдары па пазіцыях курдскіх атрадаў народнай самаабароны. Авіяцыя атакавала апорныя пункты YPG і склады са зброяй у ваколіцах прыгранічных населеных пунктаў і аэрадрома «Менах»<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2978337&tid=95994|title=Турецкие самолеты нанесли удары по 108 целям в Африне|accessdate=2018-01-20}}</ref>. Па заяве генштаба УС Турцыі, за першы дзень у авіаналётах былі задзейнічаны 72 самалёты, якія ўразілі 108 з 113 намечаных мэтаў<ref name="DW">''Керстен Книпп'', ''Ирина Филатова''. [http://p.dw.com/p/2rKot Зачем Турции «Оливковая ветвь»? // ''Deutsche Welle'', 22.01.2018]</ref>. У гэты ж дзень наступленне на курдаў пачала СНА<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5a635abf9a7947490f125e62?from=newsfeed Турция нанесла авиаудары по объектам курдов в сирийском Африне // РБК, 20.01.2018]</ref>. Турэцкія СМІ паведамілі, што СНА захапіла паселішча Маарназ. Баі паміж пратурэцкімі групоўкамі і байцамі курдскіх атрадаў вяліся таксама ў раёне горада Аазаз<ref>[https://riafan.ru/1017776-siriya-itogi-za-sutki-na-21-yanvarya-06-00-saa-pri-podderzhke-vks-rf-vzyali-pod-kontrol-aviabazu-abu-dukhur-turciya-nachala-operaciyu-protiv-ypg-v-aleppo Сирия итоги за сутки на 21 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180122001156/https://riafan.ru/1017776-siriya-itogi-za-sutki-na-21-yanvarya-06-00-saa-pri-podderzhke-vks-rf-vzyali-pod-kontrol-aviabazu-abu-dukhur-turciya-nachala-operaciyu-protiv-ypg-v-aleppo |date=22 студзеня 2018 }}</ref>. Да аперацыі супраць курдскіх узброеных фармаванняў далучылася яшчэ адна сірыйская апазіцыйная ўзброеная групоўка — «Файлак аш-Шам», баевікі якой прыбылі ў раён баявых дзеянняў вечарам 20 студзеня<ref>[https://riafan.ru/1017781-siriya-novosti-21-yanvarya-07-00-saa-razvivaet-nastuplenie-v-idlibe-turciya-prodolzhaet-operaciyu-protiv-kurdov-v-afrine Сирия новости 21 января 07.00 // Федеральное агентство новостей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180122071843/https://riafan.ru/1017781-siriya-novosti-21-yanvarya-07-00-saa-razvivaet-nastuplenie-v-idlibe-turciya-prodolzhaet-operaciyu-protiv-kurdov-v-afrine |date=22 студзеня 2018 }}</ref>. [[21 студзеня]] на працягу ўсяго дня авіяцыя Турцыі наносіла ўдары па апорным пунктам праціўніка. Пад ударамі апынуліся ваенныя аб’екты курдаў у населеных пунктах Тэль-Рыф’ат, Тубіль і Балія, а таксама тэрыторыя аэрадрома «Мінех». Турэцкія ВПС наносілі бомбавыя ўдары па ангарам і складам, відавочна маючы намер цалкам знішчыць аэрадром. Паводле інфармацыі ''Damascus Now'', у агульнай складанасці было задзейнічана 68 баявых самалётаў. Актывізаваліся пралёты турэцкіх разведвальных [[Беспілотны лятальны апарат|БПЛА]]. Атрады Сірыйскай нацыянальнай арміі і турэцкая артылерыя абстрэльвалі пазіцыі курдаў са сваіх пазіцый у правінцыі Кілісе. Фарміраванні СНА ў гэты дзень пачалі шырокамаштабную аперацыю на сушы пры падтрымцы турэцкіх танкаў<ref>[https://www.rbc.ru/politics/21/01/2018/5a6443719a794757e34f2225 СМИ узнали о вошедших в сирийский Африн турецких танках // РБК, 21.01.2018]</ref>. Да вечара курды нанеслі адказны ўдар па горадзе Рэйханлы ў Турцыі, што прывяло да гібелі аднаго з мясцовых жыхароў і раненню яшчэ 32 чалавек<ref>[https://riafan.ru/1017971-siriya-itogi-za-sutki-na-22-yanvarya-06-00-mirnye-zhertvy-protivostoyaniya-kurdov-i-turcii-poteri-ig-v-khame Сирия итоги за сутки на 22 января 06.00 // Федеральное агентство новостей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180122235114/https://riafan.ru/1017971-siriya-itogi-za-sutki-na-22-yanvarya-06-00-mirnye-zhertvy-protivostoyaniya-kurdov-i-turcii-poteri-ig-v-khame |date=22 студзеня 2018 }}</ref>. [[22 студзеня]] адзначаліся разлютаваныя сутыкненні ў раёнах населеных пунктаў Раджу, Басрая і Таль Шэйх Харуз<ref name="автоссылка11">[https://riafan.ru/1018344-siriya-itogi-za-sutki-na-23-yanvarya-06-00-ataki-turcii-i-ssa-v-aleppo-operaciya-saa-i-vks-rf-v-khame-i-idlibe Сирия итоги за сутки на 23 января 06.00 // Федеральное агентство новостей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180124070600/https://riafan.ru/1018344-siriya-itogi-za-sutki-na-23-yanvarya-06-00-ataki-turcii-i-ssa-v-aleppo-operaciya-saa-i-vks-rf-v-khame-i-idlibe |date=24 студзеня 2018 }}</ref>. Разлютаваныя баі таксама адзначаліся на поўначы раёна Афрын каля прыгранічнага горада Бюльбюль. Па даных сірыйскага агенцтва Muraselon, у раён Афрын з раёна Манбіджа, у якасці падмацавання, былі перакінутыя дадатковыя курдскія атрады<ref>[https://riafan.ru/1018335-siriya-novosti-23-yanvarya-07-00-kurdy-pytayutsya-dat-otpor-turcii-v-afrine-poteri-nusry-v-idlibe-i-aleppo Сирия новости на 23 января 07.00 // Федеральное агентство новостей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180124070636/https://riafan.ru/1018335-siriya-novosti-23-yanvarya-07-00-kurdy-pytayutsya-dat-otpor-turcii-v-afrine-poteri-nusry-v-idlibe-i-aleppo |date=24 студзеня 2018 }}</ref>. [[24 студзеня]] ў раёне Афрын працягваліся разлютаваныя баі паміж пратурэцкімі групоўкамі і Сірыйскімі дэмакратычнымі сіламі (SDF). Турэцкія войскі ў асноўным наносілі артылерыйскія і авіяцыйныя ўдары па пазіцыях курдскіх атрадаў народнай самаабароны (YPG), ствараючы ўмовы для прасоўвання сухапутных падраздзяленняў. У гэты дзень ВПС Турцыі нанеслі шэраг удараў па апорных пунктах SDF у раёне паселішча Дарат Зза, а таксама населеных пунктаў Халванія, Бафлон і Касталь ў ваколіцах самога Афрына. Удары таксама наносіліся па аб’ектах YPG у раёнах населеных пунктаў Бюльбюль, Раджу, Джандарыс і Рахманлы<ref>[https://riafan.ru/1019058-siriya-novosti-25-yanvarya-07-00-dzheish-al-islam-vydvinula-novye-usloviya-evakuacii-bolnykh-iz-vostochnoi-guty-vs-turcii-prodolzhayut-operaciyu-v-afrine Сирия новости на 25 января 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180126012424/https://riafan.ru/1019058-siriya-novosti-25-yanvarya-07-00-dzheish-al-islam-vydvinula-novye-usloviya-evakuacii-bolnykh-iz-vostochnoi-guty-vs-turcii-prodolzhayut-operaciyu-v-afrine |date=26 студзеня 2018 }}</ref>. ==== 26—31 ==== [[26 студзеня]] курдскія інтэрнэт-парталы і СМІ, падкантрольныя ўзброенай апазіцыі, публікавалі супярэчлівыя паведамленні пра страты праціўніка. Курды прызналі страту больш як за трыста сваіх байцоў, аднак заявілі пра гібель каля 60 мірных жыхароў і захопу 16 турэцкіх салдат. У адказ на гэта туркі абвінавацілі YPG у абстрэлах турэцкіх населеных пунктаў<ref>[https://riafan.ru/1019782-siriya-itogi-za-sutki-na-27-yanvarya-06-00-specoperaciya-vks-rf-i-vvs-sar-v-idlibe-boi-turkov-i-kurdov-v-aleppo Сирия итоги за сутки на 27 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180127201343/https://riafan.ru/1019782-siriya-itogi-za-sutki-na-27-yanvarya-06-00-specoperaciya-vks-rf-i-vvs-sar-v-idlibe-boi-turkov-i-kurdov-v-aleppo |date=27 студзеня 2018 }}</ref>. [[27 студзеня]] генштаб УС Турцыі паведаміў, што ў рамках ваеннай аперацыі турэцкія ўзброеныя сілы ліквідавалі 394 «тэрарыстаў» і знішчылі 340 аб’ектаў «тэрарыстычных арганізацый». У Генштабе адзначылі, што падчас аперацыі загінулі трое турэцкіх вайскоўцаў, яшчэ 30 чалавек атрымалі раненні. Таксама былі забітыя 13 байцоў саюзных Анкары атрадаў сірыйскай апазіцыі<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5a6c32fb9a7947a8abf1f05c Генштаб Турции сообщил о ликвидации почти 400 «террористов» в Африне // РБК, 27.01.2018]</ref>. Сітуацыя ў кантоне Афрын заставалася напружанай. ВПС Турцыі, імкнучыся забяспечыць прасоўванне наземных падраздзяленняў, нанеслі больш за 40 авіяўдараў па аб’ектах атрадаў народнай самаабароны (YPG). Турэцкае ваеннае камандаванне перакінула частка сіл з раёна населенага пункта Азааз у наваколлі Сабунджу. Акрамя гэтага, у раён Дадата прыбыло танкавае падраздзяленне турэцкіх войскаў. Сірыйская свабодная армія (ССА) наступала на апорныя пункты курдаў у раёне паселішчы Маамла, авалодала вёскай Біскі. Бліжэй да канца дня СНА ўзяла пад кантроль адну з вышынь у гарах Раджу, выбіла курдскіх апалчэнцаў з паселішчы Марседэс і ўзяла пад кантроль некалькі вышынь у раёне Джандарыса<ref>[https://riafan.ru/1019970-siriya-novosti-28-yanvarya-07-00-situaciya-v-afrine-po-prezhnemu-ostaetsya-napryazhennoi-boeviki-uderzhivayut-oboronitelnye-pozicii-v-kharaste-i-arbine Сирия новости 28 января 07.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180129004357/https://riafan.ru/1019970-siriya-novosti-28-yanvarya-07-00-situaciya-v-afrine-po-prezhnemu-ostaetsya-napryazhennoi-boeviki-uderzhivayut-oboronitelnye-pozicii-v-kharaste-i-arbine |date=29 студзеня 2018 }}</ref>. Па паведамленні кіраўніка дэпартамента аховы здароўя рэгіёну Афрын Анджэлы Рыша, з пачатку турэцкай аперацыі за дзевяць дзён загінулі 89 чалавек, 198 атрымалі раненні. Паводле яе слоў, большасць загінуўшых — жанчыны і дзеці. Рыша адзначыла, што яны сталі ахвярамі бамбардзіровак турэцкай авіяцыі<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5a6d02df9a79477b8759ec47 В Африне заявили о 89 жертвах турецких бомбардировок // РБК, 28.01.2018]</ref>. [[28 студзеня]] ВПС Турцыі нанеслі ўдары па апорных пунктах курдскіх атрадаў у раёне гары Берс. Пры падтрымцы авіяцыі Сірыйская нацыянальная армія захапіла ў курдаў гэтую вышыню. Баявыя вылеты здзяйснялі самалёты [[F-16]] і [[F-4]], верталёты T-129 і S-70. Усяго, па інфармацыі ВПС Турцыі, у Афрыне было здзейснена больш за 20 авіяцыйных удараў у раёнах населеных пунктаў Бюльбюль, Раджу, Санканлы, Касталь і іншых. СНА распачала спробу наступлення на апорныя пункты курдскіх атрадаў у раёне ўзвышша Касталь Джанду, захапіла вышыню і ўзяла пад кантроль вёскі Мерынь і Язбакан<ref>[https://riafan.ru/1020149-siriya-itogi-za-sutki-na-29-yanvarya-06-00-ssa-zakhvatila-u-sdf-ryad-territorii-v-okrestnostyakh-afrina-saa-otbila-ataku-radikalov-v-kharaste Сирия итоги за сутки на 29 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180130013639/https://riafan.ru/1020149-siriya-itogi-za-sutki-na-29-yanvarya-06-00-ssa-zakhvatila-u-sdf-ryad-territorii-v-okrestnostyakh-afrina-saa-otbila-ataku-radikalov-v-kharaste |date=30 студзеня 2018 }}</ref>. [[29 студзеня]] падраздзяленні турэцкіх войскаў і атрады саюзнай СНА працягнулі антыкурдскую аперацыю, наступаючы адразу на некалькіх напрамках. Туркі і іх саюзнікі спрабавалі рушыць наперад у бок гарадоў Аль-Касталь на поўначы і Раджу на захадзе. Пасля таго як горны масіў Берсая перайшоў пад кантроль турэцкіх падраздзяленняў і іх саюзнікаў, аб’яднаныя сілы турак і СНА пачалі ўмацоўваць захопленыя пазіцыі, баючыся магчымых контратак з боку атрадаў народнай самаабароны (YPG). Ударам турэцкай авіяцыі падвергліся пазіцыі курдскіх атрадаў непадалёк ад аэрадрома «Менах». [[30 студзеня]], па выніках бою, курды страцілі населеныя пункты Халал і Саці Ашагі. Узброеныя сутыкненні адзначаліся на подступах да гарадоў Раджу і Джандарыс. Была адзначана перакідка новай турэцкай тэхнікі і ўзбраення да лініі фронту. Так, у раёне турэцкага населенага пункта Хамам, які знаходзіцца ў памежнай правінцыі Хатай, было зафіксавана прыбыццё некалькіх танкаў і каля дзесяці самаходных артылерыйскіх установак<ref>[https://riafan.ru/1020949-siriya-novosti-31-yanvarya-07-00-nusra-ukreplyaet-oboronu-na-severe-khamy-turki-ne-mogut-priblizitsya-k-afrinu Сирия новости на 31 января 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180131201159/https://riafan.ru/1020949-siriya-novosti-31-yanvarya-07-00-nusra-ukreplyaet-oboronu-na-severe-khamy-turki-ne-mogut-priblizitsya-k-afrinu |date=31 студзеня 2018 }}</ref>. У гэты час сірыйскі цэнтр маніторынгу выканання правоў чалавека (SOHR) апублікаваў удакладненыя звесткі пра страты бакоў з пачатку аперацыі. Па даных SOHR, былі забітыя каля 85 курдскіх байцоў і 80 пратурэцкіх баевікоў СНА. Акрамя таго, загінулі як мінімум дзевяць турэцкіх салдат<ref>[https://riafan.ru/1020917-siriya-novosti-30-yanvarya-22-30-saa-razminiruet-abu-dukhur-v-idlibe-turciya-ponesla-poteri-v-aleppo Сирия новости на 30 января 22.30 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180131201355/https://riafan.ru/1020917-siriya-novosti-30-yanvarya-22-30-saa-razminiruet-abu-dukhur-v-idlibe-turciya-ponesla-poteri-v-aleppo |date=31 студзеня 2018 }}</ref>. [[31 студзеня]] ВПС Турцыі нанеслі ўдары па курдскім апорным пунктам у ваколіцах адміністрацыйнага цэнтра раёна. Авіяўдары таксама былі нанесеныя па аб’ектах курдаў у раёне населеных пунктаў Рахманлы, Дыкменташ, Раджу і Салаклы<ref>[https://riafan.ru/1021331-siriya-novosti-1-fevralya-07-00-vvs-turcii-prodolzhaet-nanosit-aviaudary-po-afrinu-saa-otrazila-seriyu-atak-k-zapadu-ot-abu-dukhura Сирия новости на 01 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180202012322/https://riafan.ru/1021331-siriya-novosti-1-fevralya-07-00-vvs-turcii-prodolzhaet-nanosit-aviaudary-po-afrinu-saa-otrazila-seriyu-atak-k-zapadu-ot-abu-dukhura |date=2 лютага 2018 }}</ref>. Сірыйская нацыянальная армія ўзяла пад свой кантроль вышыню Шанкаль. Камандаванне УС Турцыі заявіла, што салдаты турэцкай арміі занялі населены пункт Бак-Убасі недалёка ад горада Бюльбюль. Пратурэцкія сілы таксама выбілі SDF з паселішчы Курна<ref>[https://riafan.ru/1021367-siriya-itogi-za-sutki-na-1-fevralya-06-00-vks-rf-i-saa-osvobodili-ot-an-nusry-bolee-10-poselenii-idliba-sdf-teryayut-pozicii-v-aleppo Сирия итоги за сутки на 01 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180202012306/https://riafan.ru/1021367-siriya-itogi-za-sutki-na-1-fevralya-06-00-vks-rf-i-saa-osvobodili-ot-an-nusry-bolee-10-poselenii-idliba-sdf-teryayut-pozicii-v-aleppo |date=2 лютага 2018 }}</ref>. === Люты === ==== 1—10 ==== [[1 лютага]] на тэрыторыі раёна Афрын ВПС Турцыі нанеслі авіяўдары па пазіцыях YPG у раёне населеных пунктаў Кафер-Сафра, Рахманлы, Санканлы, Касталь, Сенара і Салаклы<ref>[https://riafan.ru/1021790-siriya-novosti-2-fevralya-07-00-podgotovlennye-v-ash-shaddadi-terroristy-mogut-popytatsya-zakhvatit-el-katyu-boeviki-aktivizirovalis-v-vostochnoi-gute Сирия новости 2 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180204000011/https://riafan.ru/1021790-siriya-novosti-2-fevralya-07-00-podgotovlennye-v-ash-shaddadi-terroristy-mogut-popytatsya-zakhvatit-el-katyu-boeviki-aktivizirovalis-v-vostochnoi-gute |date=4 лютага 2018 }}</ref>. Тым часам улады Сірыі звярнуліся ў [[ААН]] са скаргай на дзеянні Турцыі. У лістах у міжнародную арганізацыю Сірыя назвала дзеянні Анкары «акупацыяй» і «ўзброенай агрэсіяй»<ref name="автоссылка13">[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5a75f4c89a7947e993a46a39 В сирийском Африне курды подбили турецкий танк // РБК, 03.02.2018]</ref>. [[2 лютага]] ВПС Турцыі нанеслі 12 удараў па аб’ектах атрадаў народнай самаабароны (YPG), у асноўным у раёнах населеных пунктаў Сенара, Бюльбюль, Раджу, Касталь, Гаранлы і Арабвіран<ref>[https://riafan.ru/1022142-siriya-novosti-3-fevralya-07-00-boeviki-v-idlibe-ispytyvayut-trudnosti-vs-turcii-prodvigayutsya-vglub-afrina Сирия новости 3 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180205192627/https://riafan.ru/1022142-siriya-novosti-3-fevralya-07-00-boeviki-v-idlibe-ispytyvayut-trudnosti-vs-turcii-prodvigayutsya-vglub-afrina |date=5 лютага 2018 }}</ref>. [[5 лютага]] ВПС Турцыі нанеслі шэраг удараў па апорных пунктах курдаў у ваколіцах адміністрацыйнага цэнтра раёна Афрын. Пад прыкрыццём авіяцыі турэцкая армія захапіла населены пункт Суркі. Перастрэлкі паміж Сірыйскай нацыянальнай арміі і курдскімі атрадамі апалчэння былі зафіксаваныя ў раёне населеных пунктаў Баджо і Шаран. У канцы дня стала вядома, што СНА ўзяла пад свой кантроль вышыню Сарыкая і вёску Дыкмет Таш, размешчаныя недалёка ад Афрына<ref>[https://riafan.ru/1022909-siriya-itogi-za-sutki-na-6-fevralya-06-00-desyatki-zhitelei-deir-ez-zora-pogibli-pod-ognem-koalicii-15-chelovek-postradalo-pri-obstrele-kharasty-boevikami Сирия итоги за сутки на 06 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180206190258/https://riafan.ru/1022909-siriya-itogi-za-sutki-na-6-fevralya-06-00-desyatki-zhitelei-deir-ez-zora-pogibli-pod-ognem-koalicii-15-chelovek-postradalo-pri-obstrele-kharasty-boevikami |date=6 лютага 2018 }}</ref>. [[7 лютага]] на тэрыторыі кантона Афрын разгарнуліся баявыя дзеянні за населены пункт Шэйх-Хоруз, які на працягу дня пераходзіў з рук у рукі. Згодна з інфармацыяй навінавага партала ''Al Masdar News'', разгортваліся баі і ў горада Бюльбюль, у выніку якіх Сірыйская нацыянальная армія панесла вялікія страты — па заяве турэцкіх СМІ, дзякуючы таму, што курды ўжылі хімічную зброю (снарады з хлорам)<ref>[https://riafan.ru/1023635-siriya-itogi-za-sutki-na-8-fevralya-06-00-kontrataki-nusry-v-idlibe-byli-otbity-turciya-zayavila-o-khimatake-ypg-v-afrine Сирия итоги за сутки на 08 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180208182904/https://riafan.ru/1023635-siriya-itogi-za-sutki-na-8-fevralya-06-00-kontrataki-nusry-v-idlibe-byli-otbity-turciya-zayavila-o-khimatake-ypg-v-afrine |date=8 лютага 2018 }}</ref>. Як паведаміла турэцкае выданне ''Daily Sabah'', у складзе калоны курдскіх сіл, якая раней прыбыла ў Афрын, знаходзіліся атрады так званых «Унутраных сіл бяспекі Ракі» (RIFS). Кааліцыя, якую ўзначальвае [[ЗША]], падрыхтоўвала апалчэнцаў «сілаў бяспекі» для патрулявання Ракі пасля яе вызвалення ад «[[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]»<ref name="USA"/>. [[8 лютага]] ў кантоне Афрын актыўныя баявыя дзеянні былі зафіксаваныя ў ваколіцах населенага пункта Бюльбюль. Турэцкая армія правяла артылерыйскі абстрэл апорных пунктаў курдаў у раёне населенага пункта Раджу. [[9 лютага]] Сірыйскі цэнтр маніторынгу за выкананнем правоў чалавека (SOHR) паведамляў, што недалёка ад Афрына, адзначаліся інтэнсіўныя перастрэлкі паміж курдскімі атрадамі апалчэння і Сірыйскай свабоднай арміяй. На працягу дня ССА захапіла ў курдаў некалькі паселішчаў у гэтай частцы рэгіёну. [[10 лютага]] [[прэзідэнт Турцыі]] Рэджэп Эрдаган заявіў, што ў правінцыі Хатай пры выкананні задання ў рамках аперацыі «Аліўкавая галіна» ўпаў верталёт ВПС Турцыі Т-129. Пазней прэм’ер-міністр Турцыі Біналі Ылдырым паведаміў, што ў выніку аварыі загінулі 2 ваенных. Генштаб УС Турцыі паведаміў, што прычынай крушэння стала тэхнічная няспраўнасць<ref>[https://riafan.ru/1024586-genshtab-vs-turcii-nazval-prichinu-krusheniya-vertoleta-v-provincii-khatai Генштаб ВС Турции назвал причину крушения вертолета в провинции Хатай // Федеральное агентство новостей (ФАН), 10.02.2018] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211131235/https://riafan.ru/1024586-genshtab-vs-turcii-nazval-prichinu-krusheniya-vertoleta-v-provincii-khatai |date=11 лютага 2018 }}</ref>. ==== 11—28 ==== [[11 лютага]] сутыкнення адзначаліся ў раёне населенага пункта Раджу, падкантрольнага курдаў, і ў горада Шэйх Хоруз, захопленага пратурэцкімі ісламістамі. Пад кантроль СНА перайшоў населены пункт Дэйр Балута. Падтрымку баевікам аказвалі ВПС Турцыі, ажыццяўлялыя баявыя вылеты ў раёне аэрадрома «Менах». Турэцкія СМІ заяўлялі, што за час кампаніі «Аліўкавая галіна» курды страцілі 1141 чалавек. [[12 лютага]] Сірыйская нацыянальная армія і турэцкія войскі вялі пазіцыйныя баі супраць курдскіх узброеных фарміраванняў у раёне населеных пунктаў Раджу, Бюльбюль і Джандарыс. СНА захапіла населены пункт Аль-Мухамад і вышыню Тэль аль-Амара. Баевікі «Файлак аш-Шам», якая выступае на баку Турцыі, захапілі населены пункт Дэйр-Балут. ВПС Турцыі і турэцкія артылерыйскія падраздзялення працягвалі нанеслі ўдары па пазіцыях курдскіх узброеных фарміраванняў у раёнах населеных пунктаў Басуфан, Джандарыс, Бюльбюль, Раджу і Афрын<ref>[https://riafan.ru/1025254-siriya-novosti-13-fevralya-07-00-al-bagdadi-skryvaetsya-v-kurdskom-kantone-dzhazira-khaiyat-takhrir-ash-sham-vedet-boi-s-ig-v-idlibe Сирия новости 13 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180214014634/https://riafan.ru/1025254-siriya-novosti-13-fevralya-07-00-al-bagdadi-skryvaetsya-v-kurdskom-kantone-dzhazira-khaiyat-takhrir-ash-sham-vedet-boi-s-ig-v-idlibe |date=14 лютага 2018 }}</ref>. [[13 лютага]] ВПС Турцыі працягвалі забяспечваць прасоўванне сухапутных падраздзяленняў у кантоне Афрын. Турэцкая авіяцыя нанесла каля 10 авіяўдараў па пазіцыях курдскіх узброеных фарміраванняў у раёнах населеных пунктаў Раджу, Санканлы, Джандарыс, Азааз і іншых<ref>[https://riafan.ru/1025597-siriya-novosti-14-fevralya-07-00-khaiyat-takhrir-ash-sham-planiruet-provokaciyu-s-khimoruzhiem-v-idlibe-saa-prodolzhaet-nastuplenie-v-vostochnoi-gute Сирия новости 14 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180215024311/https://riafan.ru/1025597-siriya-novosti-14-fevralya-07-00-khaiyat-takhrir-ash-sham-planiruet-provokaciyu-s-khimoruzhiem-v-idlibe-saa-prodolzhaet-nastuplenie-v-vostochnoi-gute |date=15 лютага 2018 }}</ref>. УС Турцыі і падкантрольныя Анкары групоўкі працягвалі наступленне ў напрамку горада Джандарыс. СНА захапіла ў курдаў паселішча Аджыле, размешчанае недалёка ад Афрына<ref>[https://riafan.ru/1025628-siriya-novosti-13-fevralya-22-30-v-latakii-vozobnovilis-perestrelki-mezhdu-saa-i-boevikami-boi-mezhdu-sdf-i-soyuznikami-saa-idut-v-deir-ez-zore Сирия новости на 13 февраля 22.30 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180215023620/https://riafan.ru/1025628-siriya-novosti-13-fevralya-22-30-v-latakii-vozobnovilis-perestrelki-mezhdu-saa-i-boevikami-boi-mezhdu-sdf-i-soyuznikami-saa-idut-v-deir-ez-zore |date=15 лютага 2018 }}</ref>. Інфармацыйнае агенцтва Haber Turk перадала, спасылаючыся на крыніцу ў камандаванні УС Турцыі, што з пачатку кампаніі турэцкай арміі было забіта 1439 курдскіх байцоў<ref>[https://riafan.ru/1025632-siriya-itogi-za-sutki-na-14-fevralya-06-00-340-terroristov-ig-slozhili-oruzhie-v-idlibe-ssa-zakhvatila-u-sdf-dva-poseleniya-v-aleppo Сирия итоги за сутки на 14 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180215023624/https://riafan.ru/1025632-siriya-itogi-za-sutki-na-14-fevralya-06-00-340-terroristov-ig-slozhili-oruzhie-v-idlibe-ssa-zakhvatila-u-sdf-dva-poseleniya-v-aleppo |date=15 лютага 2018 }}</ref>. Да [[14 лютага]] за час ваеннай аперацыі Сірыйскай нацыянальнай арміі і турэцкіх сіл на паўночным захадзе Алепа курдскія падраздзялення страцілі не менш за 10 працэнтаў тэрыторыі кантона Афрын. Турэцкія ваенныя самалёты на працягу ўсяго дня не спынялі наносіць авіяўдары па пазіцыях курдскіх атрадаў народнай самаабароны (YPG). Мэтамі турэцкай авіяцыі сталі раёны населеных пунктаў Рахманлы, Санканлы, Джальма, Джандарыс, Азааз і іншых<ref>[https://riafan.ru/1025961-siriya-itogi-za-sutki-na-15-fevralya-06-00-nusra-pokinula-ar-rastan-v-khomse-v-vostochnuyu-gutu-dostavili-gumpomosh Сирия итоги за сутки на 15 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180216025008/https://riafan.ru/1025961-siriya-itogi-za-sutki-na-15-fevralya-06-00-nusra-pokinula-ar-rastan-v-khomse-v-vostochnuyu-gutu-dostavili-gumpomosh |date=16 лютага 2018 }}</ref>. [[15 лютага]] пад кантроль пратурэцкіх атрадаў перайшлі населеныя пункты Дурга і Дураклі. Пазней атрады ССА таксама захапілі вёскі Шарбанлы, Джукалы Тахтані, Хараб Сулук і Кары і шэраг суседніх вышынь. На баку СНА таксама выступілі ісламісты антыўрадавага фарміравання «Джэйш Аль-Наср». Між тым турэцкія інжынерныя падраздзяленні пачалі абясшкоджванне мін, закладзеных курдскімі байцамі ў раёне горнай грады Берсая, адбітай у курдскіх атрадаў у канцы студзеня<ref>[https://riafan.ru/1026318-siriya-itogi-za-sutki-na-16-fevralya-06-00-zhiteli-aleppo-trebuyut-ssha-pokinut-sar-boeviki-obestochili-ryad-provincii Сирия итоги за сутки на 16 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180216205327/https://riafan.ru/1026318-siriya-itogi-za-sutki-na-16-fevralya-06-00-zhiteli-aleppo-trebuyut-ssha-pokinut-sar-boeviki-obestochili-ryad-provincii |date=16 лютага 2018 }}</ref>. [[16 лютага]] стала вядома аб істотным зруху ў адносінах паміж сірыйскімі ўладамі і курдамі: па паведамленні ліванскага тэлеканала Al-Mayadeen, сірыйскі ўрад і курды дамовіліся аб тым, што ў бліжэйшы час на тэрыторыю Афрына для «адлюстравання нападу Турцыі» будуць уведзеныя сірыйскія войскі<ref>https://www.rbc.ru/politics/16/02/2018/5a85f7929a7947b6cb6cad05 СМИ узнали о введении Сирией войск в Африн по договоренности с курдами // РБК, 16.02.2018</ref>. [[18 лютага]] гэту інфармацыю пацвердзілі ў [[Дамаск]]у<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3554147 Афринский гамбит. Обозреватель «Ъ» Максим Юсин о ситуации в Сирийском Курдистане // Коммерсантъ, 19.02.2018]</ref>. Тым часам пратурэцкія радыкалы ўзялі пад кантроль некалькі стратэгічных пазіцый у раёне гарадоў Раджу і Бюльбюль, а таксама захапілі населеныя пункты Аль-Мухамад і Дарвіш Убасі. [[19 лютага]] турэцкая кааліцыя працягвала метадычна адціскаць курдаў, займаючы ўсё новыя тэрыторыі анклава Афрын і нарошчваючы сваю ваенную моцу за кошт новых калон бранятэхнікі. Баевікі ісламісцкіх узброеных фарміраванняў пры падтрымцы турэцкіх [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|САУ]] і танкаў змаглі адбіць у курдскіх сіл самаабароны YPG даволі вялікі раён на паўночным участку фронту. [[20 лютага]] афіцыйныя сірыйскія СМІ паведамілі пра ўвод апалчэнцаў са складу Нацыянальных сіл абароны ў горад Афрын, цэнтр аднайменнага раёна. Аднак праз некалькі гадзін пад ударамі турэцкай артылерыі і беспілотнікаў адзін з атрадаў сірыйскіх апалчэнцаў быў вымушаны адступіць<ref>[https://www.rbc.ru/opinions/politics/21/02/2018/5a8d3a339a7947f46f039552 Антон Мардасов. Ротация союзников: почему Башару Асаду пришлось договариваться с курдами // РБК, 21.02.2018]</ref>. Па заяве прэс-службы атрадаў народнай самаабароны (YPG), перакінутыя падмацаванняў пакуль не хапае для адлюстравання турэцкага наступлення. Камандаванне курдскіх фарміраванняў настойвае на ўводзе ў рэгіён паўнавартасных вайсковых частак<ref>[http://www.iarex.ru/news/55856.html?utm_source=warfiles.ru Курды отдают САА район Шейх Максуд в городе Алеппо // ИА REX, 22.02.2018]</ref>. [[26 лютага]] ў кантоне Афрын у выніку баёў курды страцілі населены пункт Карманлук. СМІ, падкантрольныя курдаў, заяўлялі, што грамадзянскае насельніцтва масава пакідае раён населенага пункта Джандарыс з прычыны пастаянных удараў СНА і ВПС Турцыі. Паступала інфармацыя аб тым, што да пратурэцкіх апазіцыйных фарміраванняў далучацца члены брыгады СНА «Аль-Хамза», сфарміраванай пераважна з этнічных курдаў, якія пражываюць у раёне горада Азааз. Навабранцы прайшлі навучанне і гатовыя далучыцца да барацьбы супраць атрадаў народнай самаабароны (YPG) і Рабочай партыі Курдыстана (РПК) у Афрыне<ref>[https://riafan.ru/1029670-siriya-itogi-za-sutki-na-27-fevralya-06-00-glava-siriiskikh-kurdov-zaderzhan-v-chekhii-gumpauza-v-vostochnoi-gute Сирия итоги за сутки на 27 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180301044644/https://riafan.ru/1029670-siriya-itogi-za-sutki-na-27-fevralya-06-00-glava-siriiskikh-kurdov-zaderzhan-v-chekhii-gumpauza-v-vostochnoi-gute |date=1 сакавіка 2018 }}</ref>. [[28 лютага]] баевікі Сірыйскай нацыянальнай армии адбілі ў байцоў курдскага апалчэння населены пункт Сінара. ВПС Турцыі працягвалі ажыццяўляць авіяцыйную падтрымку сухапутнай групоўкі турэцкіх войскаў і іх саюзнікаў у баявых дзеяннях супраць курдскіх узброеных фармаванняў у Афрыне, наносячы авіяўдары па раёнах населеных пунктаў Раджу, Салаклы, Касталь, Шэйх-эль-Хадыда, Джальма, Джандарыс<ref>[https://riafan.ru/1030490-siriya-novosti-1-marta-07-00-khaiyat-takhrir-ash-sham-teryaet-polevykh-komandirov-dzheish-al-islam-provela-kontrnastuplenie-v-vostochnoi-gute Сирия новости 1 марта 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180302044800/https://riafan.ru/1030490-siriya-novosti-1-marta-07-00-khaiyat-takhrir-ash-sham-teryaet-polevykh-komandirov-dzheish-al-islam-provela-kontrnastuplenie-v-vostochnoi-gute |date=2 сакавіка 2018 }}</ref>. === Сакавік === Раніцай [[2 сакавіка]], як перадаюць замежныя СМІ, турэцкія войскі і апазіцыя Сірыі прыступілі да зачыстцы гарадоў, размешчаных каля Афрына. Гаворка ідзе пра Раджу і Джандарыс. Гэтыя два горада з’яўляюцца стратэгічнымі для поспеху «Аліўкавай галіны». Раджу і Джандарыс размешчаны на галоўных шляхах, якія вядуць у Афрын<ref>[https://riafan.ru/1031115-armiya-turcii-i-oppoziciya-sirii-pristupili-k-zachistke-gorodov-okolo-afrina Армия Турции и оппозиция Сирии приступили к зачистке городов около Африна // Федеральное агентство новостей (ФАН), 02.03.2018] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180304231557/https://riafan.ru/1031115-armiya-turcii-i-oppoziciya-sirii-pristupili-k-zachistke-gorodov-okolo-afrina |date=4 сакавіка 2018 }}</ref>. [[6 сакавіка]] намесніца прэм’ер-міністра Турцыі Бекір Боздаг заявіла, што турэцкія ваенныя кантралююць амаль палову тэрыторыі сірыйскага Афрына — 702 з 1920 кв. км, на якіх размешчаны 142 населеных пункта. Пад кантроль надыходзячых перайшлі населеныя пункты Алісія, Балурсак, Харабат Шаранлі, Таль Хама і Шыркан, а таксама шэраг стратэгічных вышынь. Паводле заявы генштаба УС Турцыі, турэцкая армія падчас ваеннай аперацыі «Аліўкавая галіна» знішчыла 2940 членаў PYD, YPG і групоўкі «[[Ісламская дзяржава]]». Паводле афіцыйнай інфармацыі, турэцкія ваенныя з пачатку аперацыі страцілі забітымі 42 чалавекі. [[6 сакавіка]] некалькі груповак «Сірыйскіх дэмакратычных сіл» заявілі аб перакідцы часткі сваіх сіл з тэрыторый на ўсход ад ракі [[Еўфрат]] (правінцыі Рака і Дэйр-эз-Зор) у Афрын. Гэта было ўспрынята як прыпыненне вайны з ІД на паўднёвым усходзе правінцыі Дэйр-эз-Зор, якую SDF вядуць пры падтрымцы міжнароднай кааліцыі. [[13 сакавіка]] турэцкая армія цалкам акружыла Афрын. На завяршальным этапе штурму горад падвяргаўся інтэнсіўным артабстрэлам і авіяўдараў, ахвярамі якіх сталі дзясяткі мірных жыхароў. Спыненне водазабеспячэння, паставак харчавання і медыкаментаў выклікала ў Афрыне гуманітарную катастрофу<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3571409 Африн должен быть разрушен. Турецкая операция на севере Сирии вступает в решающую фазу // Коммерсант.ru, 14.03.2018]</ref>. [[18 сакавіка]] прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган абвясціў аб узяцці горада Афрына атрадамі Сірыйскай нацыянальнай арміі пры падтрымцы турэцкіх вайскоўцаў. Баевікі ССА ўвайшлі ў горад амаль без бою пасля таго, як курдскія ўзброеныя фарміравання вывелі свае сілы<ref>[https://www.nytimes.com/2018/03/18/world/middleeast/afrin-turkey-syria.html Syrian Rebels, Backed by Turkey, Seize Control of Afrin // The New York Times, 18.03.2018]</ref>. Па заяве Генштаба ВС Турцыі, з пачатку аперацыі загінулі 46 турэцкіх ваенных, 225 атрымалі раненні, былі нейтралізаваныя 3603 члена тэрарыстычных арганізацый. Па даных Упраўлення вярхоўнага камісара ААН па гуманітарных пытаннях, раён горада з прычыны эскалацыі баёў пакінулі больш за 100 тыс. грамадзянскіх асоб. [[24 сакавіка]] Генштаб Турцыі заявіў аб тым, што раён Афрын цалкам ачышчаны ад членаў груповак YPG/РПК. == Рэакцыя == ==={{Сцягафікацыя|ЗША}}=== [[Дзярждэпартамент ЗША]] выказаў «заклапочанасць», а таксама заклікаў усе бакі канфлікту быць стрыманымі і не забываць аб галоўнай мэты — перамогі над ІД<ref name="DW"/><ref>''Григорий Аросев''. [http://p.dw.com/p/2rGbJ В ФРГ и Франции призвали к прекращению боев в районе Африна] ''Deutsche Welle'', 21.01.2018</ref> [[23 студзеня]] дзяржсакратар ЗША Рэкс Тылерсан у рамках сустрэчы ў [[Парыж]]ы, прысвечанай барацьбе з незаконным прымяненнем хімічнай зброі ў Сірыі, прапанаваў Турцыі стварыць на поўначы Сірыі 30-кіламетровую зону бяспекі, каб пазбегнуць сутыкненні турэцкіх і амерыканскіх вайскоўцаў. 24 студзеня [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] правёў тэлефонную размову з прэзідэнтам Турцыі Рэджэпам Эрдаганам. Трамп, згодна з прэс-рэлізу Белага дома, выказаў занепакоенасць падзеямі ў Афрыне, паколькі сітуацыя «можа перашкодзіць дасягненню нашых агульных мэтаў у Сірыі». Па словах міністра замежных спраў Турцыі Меўлюта Чавушаглу, у ходзе размовы Эрдаган запатрабаваў у Трампа адвесці войскі ад сірыйскага Манбіджа, таму што Турцыя плануе пашырыць сваю аперацыю за межы Афрына. Чавушаглу таксама пракаментаваў прапанову ЗША аб стварэнні зоны бяспекі на сірыйска-турэцкай мяжы: па словах турэцкага міністра, перш чым абмяркоўваць гэтую тэму, неабходна аднавіць давер паміж дзвюма краінамі: «Я заявіў яму, што ўзброеная падтрымка YPG з боку ЗША павінна быць спыненая». У ноч на [[27 студзеня]] прэс-сакратар прэзідэнта Турцыі Ібрагім Калын правёў тэлефонную размову з саветнікам прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы Гэрбертам МакМастэрам, падчас якога апошні пацвердзіў, што Вашынгтон спыніў пастаўкі ўзбраення курдскай партыі «Дэмакратычнаму саюзу» (PYD) і атрадам курдскай самаабароны (YPG)<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5a6c61629a7947bbbe0e8d2c США заверили Турцию в прекращении поставок оружия курдам // РБК, 27.01.2018]</ref>. ЗША фактычна прызналі права Турцыі «абараняць сябе ад тэрарызму» на тэрыторыі Афрына, хоць атрады YPG з’яўляюцца саюзнікамі амерыканцаў і складаюць аснову «Сірыйскіх дэмакратычных сіл». У выніку амерыканцы забаранілі байцам іншых атрадаў YPG, асабліва з тэрыторый, якія сумесна кантралююцца амерыканцамі і курдамі, ісці на дапамогу афрынскім курдам<ref name="автоссылка6">{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/2382296.html |title=Сергей Шакарянц, Африн займет не регулярная армия Сирии, а проправительственные силы // ИА Regnum, 25.02.2018 |access-date=11 студзеня 2019 |archive-date=26 лютага 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226091819/https://regnum.ru/news/2382296.html |url-status=dead }}</ref>. ==={{Сцягафікацыя|Расія}}=== [[22 студзеня]] прэзідэнт Турцыі Рэджэп Эрдаган, выступаючы ў [[Анкара|Анкары]], заявіў, што Турцыя дасягнула «пагаднення» з [[Расія]]й аб правядзенні «антытэрарыстычнай аперацыі» супраць курдаў у сірыйскім Афрыне<ref>[https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/01/22/turkey-wont-step-back-from-afrin-operation-erdogan-says Turkey won’t step back from Afrin operation, Erdoğan says]</ref>. Прэс-сакратар расійскага прэзідэнта Дзмітрый Пяскоў [[22 студзеня]] казаў журналістам, што Масква ўважліва назірае за ходам аперацыі і знаходзіцца ў кантакце з сірыйскім і турэцкім кіраўніцтвам. Ён, аднак, адмовіўся каментаваць словы Эрдагана аб наяўнасці пагаднення паміж Масквой і Анкарой<ref>[https://www.novayagazeta.ru/articles/2018/01/23/75238-olivkovaya-vetv-v-afrine Павел Фельгенгауэр. Оливковая ветвь в Африне // Новая газета, 23.01.2018]</ref>. [[23 студзеня]] прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган правёў тэлефонную размову з прэзідэнтам [[Уладзімір Пуцін|Уладзімірам Пуціным]]. Бакі абмеркавалі апошнія падзеі ў Сірыі, у тым ліку аперацыю «Аліўкавая галіна». Па даных турэцкіх урадавых крыніц, Эрдаган падкрэсліў, што аперацыя скіравана на «вызваленне Афрына ад тэрарыстычных арганізацый» — курдскай партыі «Дэмакратычны саюз» (PYD), YPG і «[[Ісламская дзяржава]]» (Расія, у адрозненне ад Турцыі не прызнае PYD і YPG тэрарыстычнымі арганізацыямі). На думку Эрдагана, аперацыя, якая мае на мэце забеспячэнне бяспекі Турцыі, таксама будзе спрыяць палітычнаму адзінству і тэрытарыяльнай цэласнасці Сірыі. Бакі адзначылі важнасць «працягу актыўнай сумеснай работы па вырашэнню крызісу, якая павінна грунтавацца на прынцыпах захавання тэрытарыяльнай цэласнасці і павагі суверэнітэту Сірыі», гаворыцца ў паведамленні прэс-службы Крамля<ref name="мэты"/>. Шырока распаўсюджана меркаванне, што расійскае кіраўніцтва пайшло на саступкі Турцыі ў пытанні аб правядзенні ваеннай аперацыі супраць курдаў, паколькі Турцыя сваім уплывам на падкантрольныя ёй фарміравання сярод умеранай сірыйскай апазіцыі фактычна дазволіла Асаду арганізаваць у снежні—студзені поўнамаштабнае наступленне супраць баевікоў апазіцыі і атрадаў экстрэмістаў з былой групоўкі «Фронт ан-Нусра» на тэрыторыі «Вялікага Ідліба» і значна пашырыць кантраляваныя ўрадам тэрыторыі ў правінцыях Ідліб, Хама і Алепа. Турцыя ўтрымлівала падкантрольныя ёй групоўкі ад паўнавартаснага ўдзелу ў баях, у выніку чаго сірыйская армія змагла вярнуць пад свой кантроль горад і ваенны аэрадром Абу-Духур<ref>[https://www.rbc.ru/opinions/politics/22/01/2018/5a65ec149a7947194c11a76e Антон Мардасов. Бартерная сделка: почему Россия пустила турецкие войска в Африн // РБК, 22.01.2018]</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3526782 Война имитаций. Максим Юсин о турецкой операции против сирийских курдов // Коммерсантъ, 21.01.2018]</ref><ref>[http://www.ng.ru/world/2018-01-22/1_7155_siria.html Война в Африне повторяет сценарий Донбасса-2014. Курды стали разменной монетой в российско-турецкой газовой сделке // Независимая газета, 22 января 2018] </ref>. Гаварылася таксама і пра тое, што ў абмен на згоду перадаць Афрын падкантрольным Турцыі фарміраванням Расія разлічвала на дадатковыя крокі насустрач — напрыклад, на шырокі ўдзел пратурэцкіх апазіцыйных груповак у Кангрэсе сірыйскага нацыянальнага дыялогу ў [[Сочы]]<ref>[http://www.ng.ru/world/2018-01-23/1_7157_edorgan.html Эрдогану не удался блицкриг в Сирии. Агрессия Турции ускоряет геополитический передел в регионе не в пользу России и Ирана // Независимая газета, 23.01.2018]</ref>. [[31 студзеня]] афіцыйны прадстаўнік МЗС РФ Марыя Захарава заявіла на брыфінгу, што сітуацыя на поўначы Сірыі выклікае сур’ёзную заклапочанасць, і Расія заклікае бакі да стрыманасці<ref>[http://www.interfax.ru/world/597896 МИД РФ заявил о гибели нескольких сотен людей за 10 дней операции Турции в Африне // Интерфакс, 31.01.18]</ref>. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вайна ў Сірыі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Студзень 2018 года]] [[Катэгорыя:Люты 2018 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 2018 года]] [[Катэгорыя:Турэцка-курдскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Замежны ўдзел у грамадзянскай вайне ў Сірыі]] [[Катэгорыя:2018 год у Сірыі]] agtbsrkyxvunxdr9lzmq94zwj041nc8 0 598816 5174891 4658244 2026-08-03T12:16:28Z DzBar 156353 шаблон 5174891 wikitext text/x-wiki {{Выданне}}[[Файл:(Barcelona) The Golden Bough - Joseph Mallord William Turner - Tate Britain.jpg|thumb|Карціна Тэрнера «Залатая галіна», адсылкаю да якой пачынаецца кніга.]] '''Залатая галіна: даследаванне магіі і рэлігіі''' ({{lang-en|The Golden Bough: A Study in Magic and Religion}}) — параўнальнае даследаванне міфалогіі, рытуалаў і рэлігій свету, найбольш значная праца шатландскага антраполага [[Джэймс Джордж Фрэзер|Джэймса Джорджа Фрэзера]]. Першае выданне з’явілася ў двух тамах у 1890, трохтомнае другое выданне — у 1900, а разгорнутае дванаццацітомнае трэцяе выданне — з 1906 па 1915. У 1922 выйшаў аўтарскі скарочаны аднатомны варыянт. Аўтар вылучае і спрабуе вытлумачыць агульныя элементы розных сістэм міфаў і рытуалаў, у тым ліку абрады ўрадлівасці, чалавечыя ахвярапрынашэнні, паміранне і ўваскрасанне бога і г.д. {{няма крыніц}} [[Катэгорыя:Антрапалогія]] [[Катэгорыя:Немастацкія кнігі]] e6ydq5amkczkh3psu9h0udy2jqlxiki 5174897 5174891 2026-08-03T12:23:40Z DzBar 156353 афармленне 5174897 wikitext text/x-wiki {{Выданне}}[[Файл:(Barcelona) The Golden Bough - Joseph Mallord William Turner - Tate Britain.jpg|thumb|Карціна Тэрнера «Залатая галіна», адсылкаю да якой пачынаецца кніга.]] '''Залатая галіна: даследаванне магіі і рэлігіі''' ({{lang-en|The Golden Bough: A Study in Magic and Religion}}) — параўнальнае даследаванне міфалогіі, рытуалаў і рэлігій свету, найбольш значная праца шатландскага антраполага [[Джэймс Джордж Фрэзер|Джэймса Джорджа Фрэзера]]. Першае выданне з’явілася ў двух тамах у 1890, трохтомнае другое выданне — у 1900, а разгорнутае дванаццацітомнае трэцяе выданне — з 1906 па 1915. У 1922 выйшаў аўтарскі скарочаны аднатомны варыянт. Аўтар вылучае і спрабуе вытлумачыць агульныя элементы розных сістэм міфаў і рытуалаў, у тым ліку абрады ўрадлівасці, чалавечыя ахвярапрынашэнні, паміранне і ўваскрасанне бога і г.д. {{няма крыніц}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Спасылка|url=https://gutenberg.org/ebooks/3623|загаловак=The Golden Bough|назва праекта=у [[Project Gutenberg]]}} * {{librivox book|title=The Golden Bough|author=James Frazer}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Антрапалогія]] [[Катэгорыя:Немастацкія кнігі]] [[Катэгорыя:Кнігі 1890 года]] [[Катэгорыя:Кнігі пра міфалогію]] egw3tkail9arcjx10bjtqq0i7hgavvw 5174899 5174897 2026-08-03T12:26:29Z DzBar 156353 /* Зноскі */ афармленне 5174899 wikitext text/x-wiki {{Выданне}}[[Файл:(Barcelona) The Golden Bough - Joseph Mallord William Turner - Tate Britain.jpg|thumb|Карціна Тэрнера «Залатая галіна», адсылкаю да якой пачынаецца кніга.]] '''Залатая галіна: даследаванне магіі і рэлігіі''' ({{lang-en|The Golden Bough: A Study in Magic and Religion}}) — параўнальнае даследаванне міфалогіі, рытуалаў і рэлігій свету, найбольш значная праца шатландскага антраполага [[Джэймс Джордж Фрэзер|Джэймса Джорджа Фрэзера]]. Першае выданне з’явілася ў двух тамах у 1890, трохтомнае другое выданне — у 1900, а разгорнутае дванаццацітомнае трэцяе выданне — з 1906 па 1915. У 1922 выйшаў аўтарскі скарочаны аднатомны варыянт. Аўтар вылучае і спрабуе вытлумачыць агульныя элементы розных сістэм міфаў і рытуалаў, у тым ліку абрады ўрадлівасці, чалавечыя ахвярапрынашэнні, паміранне і ўваскрасанне бога і г.д. {{няма крыніц}} == Зноскі == {{заўвагі}} == Спасылкі == {{Навігацыя|Вікікрыніцы=s:en:The Golden Bough}} * {{Спасылка|url=https://gutenberg.org/ebooks/3623|загаловак=The Golden Bough|назва праекта=у [[Project Gutenberg]]}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Антрапалогія]] [[Катэгорыя:Немастацкія кнігі]] [[Катэгорыя:Кнігі 1890 года]] [[Катэгорыя:Кнігі пра міфалогію]] iueew7zv29dzl2g0du235l76xeuo3lp 5174900 5174899 2026-08-03T12:27:08Z DzBar 156353 5174900 wikitext text/x-wiki {{Выданне}}[[Файл:(Barcelona) The Golden Bough - Joseph Mallord William Turner - Tate Britain.jpg|thumb|Карціна Тэрнера «Залатая галіна», адсылкаю да якой пачынаецца кніга.]] '''Залатая галіна: даследаванне магіі і рэлігіі''' ({{lang-en|The Golden Bough: A Study in Magic and Religion}}) — параўнальнае даследаванне міфалогіі, рытуалаў і рэлігій свету, найбольш значная праца шатландскага антраполага [[Джэймс Джордж Фрэзер|Джэймса Джорджа Фрэзера]]. Першае выданне з’явілася ў двух тамах у 1890, трохтомнае другое выданне — у 1900, а разгорнутае дванаццацітомнае трэцяе выданне — з 1906 па 1915. У 1922 выйшаў аўтарскі скарочаны аднатомны варыянт. Аўтар вылучае і спрабуе вытлумачыць агульныя элементы розных сістэм міфаў і рытуалаў, у тым ліку абрады ўрадлівасці, чалавечыя ахвярапрынашэнні, паміранне і ўваскрасанне бога і г.д. {{няма крыніц}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя|Вікікрыніцы=s:en:The Golden Bough}} * {{Спасылка|url=https://gutenberg.org/ebooks/3623|загаловак=The Golden Bough|назва праекта=у [[Project Gutenberg]]}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Антрапалогія]] [[Катэгорыя:Немастацкія кнігі]] [[Катэгорыя:Кнігі 1890 года]] [[Катэгорыя:Кнігі пра міфалогію]] 1ez3gxza85d553ehnwiqzbsn4neobbt 0 600097 5175126 5079597 2026-08-04T05:00:56Z Emilia Noah 155537 /* Крытыка */ 5175126 wikitext text/x-wiki {{фільм |Выява=Жоўты пясочак (фільм).jpg}} '''«Жо{{націск}}ўты пясо{{націск}}чак»''' ({{lang-ru|Жёлтый песочек}}) — [[беларусь|беларускі]] [[мастацкі фільм]], зняты рэжысёрам Аляксеем Туровічам у [[2017 год у гісторыі кіно|2017]] годзе па матывах апавядання [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]].<ref name=tut>{{cite web|url = https://afisha.tut.by/film-grodno/zheltyy-pesochek/|title = Желтый песочек|publisher = [[TUT.BY]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20190512085542/https://afisha.tut.by/film-grodno/zheltyy-pesochek/|archive-date = 12 мая 2019|access-date = 2019-05-11|url-status=dead}}</ref> == Сюжэт == Шасцярых зняволеных вязуць на расстрэл ва ўрочышчы [[Курапаты]]. Кожны змірыўся са сваёй доляй і нават дапамагае паскорыць расправу над сабой. == У ролях == {{уРоляхВерх}} {{уРолях|Аляксей Вярашчага|памочнік каменданта|}} {{уРолях|Аляксей Туровіч||Сурвіла}} {{уРолях|Аляксей Міхайлаў||Зайкоўскі}} {{уРолях|Ігар Мікалаеў|следчы|}} {{уРолях|Ігар Дварэцкі|вартавы|}} {{уРолях|Таццяна Карнеявец|студэнтка|}} {{уРолях|Уладзімір Лебедзеў||Фелікс Гром}} {{уРолях|Генадзь Траццякоў||Валер’янаў}} {{уРолях|Валянцін Салаўёў||Шастак}} {{уРолях|Міхась Матвееў||Аўтух}} {{уРоляхНіз}} == Здымачная група == * сцэнарый — Аляксей Туровіч * рэжысёр-пастаноўшчык — Аляксей Туровіч * прадзюсар — Аляксей Туровіч * музыка — Сяргей Шункевіч * гукарэжысёр — Сяргей Шункевіч * сінхронныя шумы — Шаміль Ісмаілаў * пастаноўшчык піратэхнічных эфектаў — Анатоль Станішэўскі * піратэхнік-збройнік — Ігар Громік * пастаноўшчык дэкарацый — Сяргей Салаўёў * грымёр — Міхась Матвееў * касцюмер — Таццяна Карнеявец * аператары — Сяргей Юшкевіч, Дзмітрый Пашкевіч * аэраздымка — Дзмітрый Стэльмах == Крытыка == {{Цытата|аўтар=[[Тарас Тарналіцкі]]<ref name=journal>{{Cite news|author=Тарас Тарналицкий|title=«Желтый песочек». Быков, НКВД и политические агитки|url=http://journalby.com/news/zhouty-pyasochak-bykov-nkvd-i-politicheskie-agitki-1038|publisher=«Беларусский журнал»|date=2017-09-30|access-date=2019-05-12|language=ru|archive-date=12 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512094600/http://journalby.com/news/zhouty-pyasochak-bykov-nkvd-i-politicheskie-agitki-1038|url-status=dead}}</ref>|Пры ўсёй даслоўнай педантычнасці Туровіча да першакрыніцы, яго фільм прайграе за кошт знікнення псіхалагізму сітуацыі. Успаміны арыштантаў у лепшым выпадку змяшчаюцца ў кароткія эпізоды-флэшбэкі, а ў горшым — пераказваюцца ліслівым закадравым голасам. Запрошаным тэатральным акцёрам проста не застаецца матэрыялу для ігры, а ўся неабходная драматургія раствараецца ў паветры.}} == Здымкі і прэм’ера == Здымкі адбываліся ў пасёлку [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]]. Беларуская прэм’ера адбылася 16 верасня 2017 года. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons}} * {{youtube|vs71wd4YYT4|«Жоўты пясочак»}} * [https://www.kinopoisk.ru/film/1049308/ «Жоўты пясочак»] {{ref-ru}} на сайце «[[КиноПоиск]]» {{рэйтынг-10|0.0}} * [https://belsat.eu/ru/tag/zheltyj-pesochek/ «Жоўты пясочак»] на сайце «[[Белсат]]» {{вонкавыя спасылкі}} {{экранізацыі твораў Васіля Быкава}} [[Катэгорыя:Фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Аляксея Туровіча]] 7vpn3wtc4gp8zwgjh42mufmmiv9jhfn 0 601405 5175072 4816577 2026-08-03T22:37:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175072 wikitext text/x-wiki '''Анголагейт''' ({{lang-fr|Angolagate}}) — міжнародны палітычны скандал, звязаны з незаконнымі пастаўкамі зброі ў [[Ангола|Анголу]] ў 1990-я гады. Скандал закрануў, у асноўным, французскіх бізнесменаў і чыноўнікаў. == Асноўныя фігуранты == * [[П’ер Фальканэ]] — французскі бізнесмен * [[Аркадзь Гайдамак]] — расійска-ізраільскі бізнесмен * [[Жан-Крыстоф Мітэран]] — сын прэзідэнта Францыі [[Франсуа Мітэран]]а; былы саветнік прэзідэнта * [[Жак Аталі]] — былы прэзідэнт Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця * [[Шарль Паскуа]] — былы міністр унутраных спраў Францыі * [[Жан-Шарль Маршыяні]] — былы намеснік міністра ўнутраных спраў Францыі * [[Поль-Лу Суліцэр]] — французскі пісьменнік == Развіццё падзей == Следства па справе, пазней названаму прэсай «Анголагейт» (па аналогіі з [[Уотэргейцкі скандал|Уотэргейт]]), пачалося ў [[1997]] годзе, арышты асноўных фігурантаў адбыліся ў снежні [[2000]] года<ref name="коммерсант-суд">[http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=1038559 Николай Зубов. «Анголагейт» дошел до суда]</ref>. Галоўнымі абвінавачанымі сталі француз П. Фальканэ і А. Гайдамак, выхадзец з [[СССР]], які меў ізраільскае, французскае, ангольскае і канадскае грамадзянства<ref>[http://www.newsru.com/world/22dec2000/family.html NEWSru.com. Сын Миттерана продавал российское оружие в Анголу]</ref>. Па версіі следства, у [[1993]]—[[1998]] гадах яны праз кампанію Brenco International, якая належала Фальканэ, займаліся пастаўкамі зброі (танкаў, самалётаў, артылерыі расійскай і савецкай вытворчасці) для ўрада Анголы, дзе з [[1975]] года ішла [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянская вайна]]. Усяго было пастаўлена зброі на 790 мільёнаў долараў ЗША<ref name="лента-суд">[http://www.lenta.ru/news/2008/10/06/trial/ Lenta.ru. В Париже начался суд над участниками «анголагейта»]</ref>. [[Жан-Крыстоф Мітэран]], які з’яўляўся саветнікам свайго бацькі па афрыканскіх пытаннях у [[1986]]—[[1992]] гадах, быў абвінавачаны следствам у [[Карупцыя|карупцыі]]: у [[1997]] годзе ён атрымаў 1,8 млн дол ад Фальканэ нібыта за кансультацыі. Тыя ж паслугі нібыта аказвалі бізнесмену Паскуа, Аталі і Суліцэру<ref name="би-би-си-миттеран">[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_1410000/1410577.stm Русская служба Би-би-си. Миттерана-младшего пока не обвиняют]</ref>. На справе, па версіі следства, яны ажыццяўлялі палітычнае і медыяпрыкрыццё незаконных здзелак. У снежні [[2000]] году ў [[Францыя|Францыі]] былі арыштаваны Мітэран, Фальканэ і Суліцер і быў выдадзены міжнародны ордэр на арышт Гайдамака, які з’ехаў з краіны. Мітэрана вызвалілі пад заклад у студзені [[2001]] года. Выйшаўшы з турмы, ён абвінаваціў судзьдзяў у развязванні [[Крывавая помста|вендэты]] супраць яго і яго сям’і: «Як вы можаце не заўважаць: суддзя пацее ад нянавісці кожны раз, калі адкрывае рот; як вы можаце не заўважаць таго, што вас ужо адправілі ў [[Бастылія|Бастылію]]»<ref name="би-би-си-миттеран" />. У тым жа студзені журналісты газеты [[Le Monde]] па аналогіі з Уотэргейт прыдумалі слова «Анголагейт»<ref>[http://www.acrimed.org/article516.html «Le Monde» rénove le vocabulaire] {{ref-fr}}</ref>, якое было падхоплена сусветнымі СМІ. Да гэтага французская прэса выкарыстала апісальныя выразы: «справа Фальканэ» ({{lang-fr|affaire Falcone}}), «продаж зброі ў Анголу» ({{lang-fr|trafic d'armes avec l'Angola}}) і г. д. Тады ж перадвыбарчы штаб [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] вярнуў 100 тысяч долараў, ахвяраваных жонкай Фальконе, паведаміўшы, што адмаўляецца прымаць грошы ад гандляроў зброяй<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda.org/programs/ep/2002/ep.032702.asp |title=«Ангола: перевёртыш „холодной войны“». Ведущая Ирина Лагунина |access-date=27 мая 2019 |archive-date=28 чэрвеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080628034023/http://www.svoboda.org/programs/ep/2002/ep.032702.asp |url-status=dead }}</ref>. Фальканэ выйшаў з турмы ў снежні 2001 года, заплаціўшы заклад у 4,3 мільёнаў долараў. У [[2007]] годзе Гайдамак у інтэрв’ю заявіў, што гэта справа — «палітычная маніпуляцыя, ініцыяваная супраць мяне Галоўным упраўленнем знешняй бяспекі Францыі». Ён адмаўляў сам факт знаёмства з Фальканэ і Мітэранам<ref>[https://web.archive.org/web/20070616122549/http://mnenia.zahav.ru/ArticlePage.aspx?articleID=3684 Аркадий Гайдамак — «Ангел Израиля»]</ref>. [[6 кастрычніка]] [[2008]] года ў Францыі пачаўся судовы працэс над абвінавачанымі па справе. Сорак два чалавекі, у тым ліку Мітэран, Фальканэ, Суліцер і іншыя, былі абвінавачаны ў розных злачынствах, як то: кантрабанда зброі, незаконнае атрыманне сродкаў і іншае<ref name=autogenerated1>[http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=1038559 Николай Зубов. «Анголагейт» дошёл до суда]</ref>. Фальканэ і Гайдамак (апошняга судзілі завочна) пагражалі 10 гадамі турэмнага зняволення. На наступны дзень пасля пачатку суда ўрад Анголы звярнуўся да Францыі з просьбай спыніць справу, бо яна можа пашкодзіць нацыянальнай бяспекі афрыканскай дзяржавы<ref name="лента-суд" />. Між тым, следства лічыла, што хабар атрымлівалі і вышэйшыя чыноўнікі Анголы, не выключаючы прэзідэнта [[Жазэ Эдуарду душ Сантуш]]а. Прысуд быў абвешчаны [[27 кастрычніка]] [[2009]] года. Скандал не перашкодзіў стаць Фальканэ пастаянным прадстаўніком Анголы пры [[ЮНЕСКА]]<ref name=autogenerated1 />, а Гайдамаку — балатавацца на пасаду мэра [[Іерусалім]]а<ref>[http://lenta.ru/news/2008/11/12/mayor/index.htm Lenta.ru. В Иерусалиме прошли выборы мэра]</ref>. == Гл. таксама == * [[Луандыйскі працэс]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.lenta.ru/news/2008/10/06/trial/ Lenta.ru. В Париже начался суд над участниками «анголагейта»] * [http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=1038559 Николай Зубов. «Анголагейт» дошёл до суда] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Скандалы]] [[Катэгорыя:Судовыя працэсы]] [[Катэгорыя:1990-я ў Францыі]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] 48dod1w0y93sxtndgw5gae98h6pil9x 0 608273 5175049 5155752 2026-08-03T18:28:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175049 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Іранскі крызіс |частка = [[Другая халодная вайна]] |выява = B52 in al udeid base may 2019.jpg |загаловак = Амерыканскі бамбардзіроўшчык B52 на ваеннай базе ў [[Катар]]ы, 12 мая 2019. |дата = з [[5 мая]] [[2019]] года |месца = [[Ірак]], [[Сірыя]], ізраільска-палесцінскія тэрыторыі, [[Персідскі заліў]] [[Армузскі праліў]], [[Гібралтарскі праліў]], [[Аманскі заліў]], [[Чырвонае мора]] |прычына = Выхад Ірана і ЗША з «ядзернай здзелкі» |змены = |вынік = |праціўнік1 = '''[[Файл:International Maritime Security Construct Logo (Transparent).png|22px]] [[Міжнародная кааліцыя па бяспецы на моры]]:''' * {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{Сцягафікацыя|ААЭ}} * {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}} * {{Сцягафікацыя|Бахрэйн}} * {{Сцягафікацыя|Албанія}}<ref>{{cite web |title=U.S. Central Command welcomes Albania's participation in the International Maritime Security Construct (IMSC)|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/2005518/us-central-command-welcomes-albanias-participation-in-the-international-maritim/ |website=U.S. Central Command |access-date=1 November 2019 |date=1 November 2019 }}</ref> * {{Сцягафікацыя|Літва}}<ref>{{Cite web | url=https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/ | title=Lithuania Joins the International Maritime Security Construct | access-date=26 верасня 2020 | archive-date=3 кастрычніка 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201003012016/https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/ | url-status=dead }}</ref> '''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}}<ref name="Польшча"/><br>{{Сцягафікацыя|Кувейт}}<ref name="aljazeera">[https://www.aljazeera.com/news/2019/09/saudi-oil-attacks-latest-updates-190916102800973.html Saudi oil attacks: All the latest updates]</ref><br>{{Сцягафікацыя|Пакістан}}<ref name="aljazeera"/><br>{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190709-egypt-detains-iran-oil-tanker-arrests-6-for-espionage/|title=Egypt detains Iran oil tanker, arrests 6 for espionage|date=July 9, 2019|website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://arabcenterdc.org/policy_analyses/saudi-emirati-egyptian-alliance-steering-us-middle-east-policy/|title=Saudi-Emirati-Egyptian Alliance Steering US Middle East Policy}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Японія}}<ref>[https://rg.ru/2019/12/27/iaponiia-napravit-esminec-i-patrulnyj-samolet-v-omanskij-zaliv.html Япония направит эсминец и патрульный самолет в Оманский залив]//Интернет-портал «Российской газеты», 27.12.2019</ref><ref>[http://ukrainian.cri.cn/841/2020/01/15/2s68166.htm Японія виділить додатково понад 500 млн єн на утримання контингенту Сил самооборони на Близькому Сході]//China Radio Internationa, 2020-01-15</ref><br>{{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}<ref>[http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=r&Seq_Code=60412 Воинский контингент «Чхонхэ» отправится в Ормузский пролив с собственной миссией]//KBS WORLD Radio, 2020-01-21</ref> |праціўнік2 = '''[[Вось супраціву]]:'''<br>{{Сцягафікацыя|Іран}}<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хезбала]]<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]] [[Сілы народнай мабілізацыі]]<br>[[File:Houthis emblem.svg|22px]] [[Хусіты]]<br>{{Сцяг|Палесціна}} [[Дзяржава Палесціна]]<ref>https://www.dw.com/en/palestinian-leader-abbas-says-agreements-with-israelis-to-stop/a-49753004</ref><br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/russia-iran-us-israel-drone-ally-1445802|title=Russia warns the U.S. and Israel that Iran is its "ally" and was right about drone shoot down|first=Tom O'Connor On 6/25/19 at 1:47 PM|last=EDT|date=June 25, 2019|website=Newsweek}}</ref><ref name="Iran Support">{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/iran-russia-china-fighter-jets-1456848|title=Iran Says Russia and China Are Offering Fighter Jets in Show of Support Against US}}</ref><ref>[https://riafan.ru/1189867-kak-rossiya-podderzhit-iran-v-sankcionnoi-voine-s-ssha Как Россия поддержит Иран в санкционной войне с США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827143957/https://riafan.ru/1189867-kak-rossiya-podderzhit-iran-v-sankcionnoi-voine-s-ssha |date=27 жніўня 2019 }}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Кітай}}<ref name="Iran Support"/><ref name="tsargrad">[https://m.tsargrad.tv/articles/kitaj-vstal-vmeste-s-rossiej-na-zashhitu-irana_131914 Китай встал вместе с Россией на защиту Ирана]</ref><br>{{Сцягафікацыя|Сірыя}}<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2019/07/15/ugrozy-ssha-ne-pomeha-siriya-prodolzhit-podderzhivat-iran Угрозы США не помеха. Сирия продолжит поддерживать Иран]</ref><br>{{Сцягафікацыя|КНДР}}<ref>https://www.nknews.org/2019/09/the-september-14-drone-attack-on-saudi-oil-fields-north-koreas-potential-role/</ref><ref>https://nationalinterest.org/blog/buzz/why-do-yemeni-houthi-rebels-have-north-korean-missiles-86821</ref><br>{{Сцягафікацыя|Ірак}}<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/01/iraqi-parliament-calls-expulsion-foreign-troops-200105150709628.html</ref><br>{{Сцягафікацыя|Венесуэла}}<ref>{{Cite web |url=https://www.investopedia.com/articles/investing/082115/who-are-irans-biggest-allies-and-why.asp |title=Архіўная копія |access-date=15 студзеня 2020 |archive-date=14 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114031953/https://www.investopedia.com/articles/investing/082115/who-are-irans-biggest-allies-and-why.asp |url-status=dead }}</ref><ref>https://nypost.com/2020/01/11/how-venezuela-could-help-iran-mount-an-attack-against-america/</ref><br>{{Сцягафікацыя|Куба}}<ref>http://www.radiocubana.cu/noticias-de-la-radio-cubana/68-noticias-nacionales/27285-cuba-condena-energicamente-bombardeo-estadounidense-en-irak {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200125125609/http://www.radiocubana.cu/noticias-de-la-radio-cubana/68-noticias-nacionales/27285-cuba-condena-energicamente-bombardeo-estadounidense-en-irak |date=25 студзеня 2020 }}</ref> |камандзір1 = {{Сцяг|ЗША}} [[Дональд Трамп]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[Джо Байдэн]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[Марк Эспер]]<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Барыс Джонсан]]<br>{{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]]<br>{{Сцяг|Ізраіль}} [[Біньямін Нетаньяху]] |камандзір2 = {{Сцяг|Іран}} [[Алі Хаменеі]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Хасан Рухані]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Ібрагім Раісі]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Амір Хатамі]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Касем Сулеймані]] †<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хасан Насрала]]<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]] [[Абу Махдзі Аль-Мухандзіс]] † |сілы1 = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|ЗША}}: 120 000 ваеннаслужачых, 12 F-22 Raptor, 4 B52, 1 ударная група авіяносцаў<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}}: 2 фрэгата, 1 эсмінец<br>{{Сцяг|Аўстралія}}: 200 ваеннаслужачых, 1 фрэгат<br>{{Сцяг|Саудаўская Аравія}}: 90 ваеннаслужачых, 10 ЗРК ---- {{Сцяг|Японія}}: 1 эсмінец, 2 патрульных самалёта<br>{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}}: 300 вайскоўцаў, 1 эcмінец, 1 верталёт |сілы2 = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|Іран}}: 523 000 ваеннаслужачых<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]]: 3500—5000 апалчэнцаў<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]]: 80 000—100 000 апалчэнцаў |страты1 = '''на 2019—202:''' {{Сцяг|ЗША}}: 80 вайскоўцаў загінулі (па даных Ірана), 1 самалёт і 2 БПЛА знішчаны, 1 марак знік без вестак, 1 грамадзянскі забіты<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}}: 1 танкер захоплены, 23 марака арыштаваны<br>{{Сцяг|ААЭ}}: 1 танкер пашкоджаны, 1 танкер затрыманы<br>{{Сцяг|Саудаўская Аравія}}: 2 танкера пашкоджаны ---- {{Сцяг|Японія}}: 1 гандлёвае судна пашкоджана |страты2 = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|Іран}}: 5 вайскоўцаў забіты, 1 танкер захоплены і 1 пашкоджаны, 1 дрон збіты<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]]: 34 забітых апалчэнцаў |агульныя страты = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|Украіна}}: 1 грамадзянскі авіялайнер збіты, 9 украінскіх членаў экіпажа і 167 грамадзянскіх асоб загінулі, у тым ліку 82 з Ірана, 57 з Канады, 10 з Швецыі, 7 з Афганістана і 3 з Вялікабрытаніі.<br>{{Сцягафікацыя|Нарвегія}}: 2 гандлёвых судна пашкоджаны<br>{{Сцягафікацыя|Філіпіны}}: 1 судна затрымана, 7 членаў экіпажа арыштываны<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker-idUSKCN1UU08Y|title=Iran seizes Iraqi oil tanker smuggling fuel in Gulf: TV|date=August 4, 2019|via=www.reuters.com}}</ref><br>{{Сцяг|Ірак}} 1 гандлёвы карабель затрыманы<ref>https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker/iran-seizes-iraqi-oil-tanker-smuggling-fuel-in-gulf-tv-idUSKCN1UU08Y</ref><br>{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}} 1 танкер затрыманы<ref name="карэйцы"/> }} '''Іранскі крызіс 2019 года''', таксама '''крызіс у Персідскім заліве''' і '''амерыкана-іранскі канфлікт''' — надзвычайна напружанае [[Палітыка|палітычнае]], [[Дыпламатыя|дыпламатычнае]] і [[Вайна|ваеннае]] супрацьстаянне паміж [[Іран]]ам і саюзнымі яму групоўкамі з аднаго боку, і [[ЗША]] і іх стратэгічнымі саюзнікамі ў рэгіёне з другога. Адносіны паміж імі абвастрыліся пасля выхаду Тэгерана і Вашынгтона з «ядзернай здзелкі» (афіцыйная назва — [[Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў]]). == Перадгісторыя == [[15 ліпеня]] [[2015]] года [[Іран]] і краіны «шасцёркі» ([[ЗША]], [[Францыя]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]], [[Кітай]] і [[Расія]]) дасягнулі пагаднення па іранскай ядзернай праграме ў абмен на адмену санкцый супраць Ірана. Па пагадненні афіцыйны Тэгеран павінен дапусціць інспектараў [[МАГАТЭ]] на свае ядзерныя аб’екты. Краіны Захаду, у сваю чаргу, будуць пакрокава здымаць з Ірана санкцыі. Пагадненне павінна быць ратыфікавана ўсімі бакамі і адобрана [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]]<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/russian/international/2015/07/150714_iran_deal_reached|title=Достигнуто соглашение по ядерной программе Ирана|date=2015-07-14 |work=В мире|publisher=Русская служба Би-би-си |access-date=2015-07-15 |lang=ru}}</ref>. У кастрычніку [[2017]] года [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп|Д. Трамп]] заявіў, што больш не будзе завяраць кангрэс у тым, што «Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў» адпавядае інтарэсам краіны<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-41616875 Трамп отказался одобрить ядерную сделку с Ираном] BBC</ref>. [[8 мая]] [[2018]] года ён абвясціў аб выхадзе краіны з пагаднення па іранскай ядзернай праграме. Амерыканскі прэзідэнт заявіў, што ЗША валодаюць доказамі таго, што Іран працягвае распрацоўку ядзернай зброі, тым самым парушаючы Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў. Таксама ён анансаваў аднаўленне санкцый супраць Тэгерана<ref>{{cite web|url=https://korrespondent.net/world/3969068-tramp-obiavyl-o-vykhode-ssha-yz-sdelky-po-yranu|title=Трамп объявил о выходе США из сделки по Ирану|date=2018-05-08|publisher=Корреспондент|lang=ru|access-date=2018-05-08}}</ref>. 8 мая [[2019]] года (у гадавіну выхаду ЗША з пагаднення) Іран у адказ на дзеянні ЗША, згодна з параграфам 26 СУПД, абвясціў аб першым этапе спынення выканання шэрагу пунктаў ядзернай здзелкі (у частцы, якая тычыцца запасаў узбагачанага ўрану і цяжкай вады). У прыватнасці, Іран перавысіў значэнне запасаў нізкаўзбагачанага ўрану, усталяванага на адзнацы ў 300 кілаграм. [[7 ліпеня]] Тэгеран абвясціў аб другім этапе скарачэння абавязацельстваў па СУПД. Іран заявіў, што пачынае працэс узбагачэння ўрану на ўзроўні вышэй прадугледжаных ядзернай здзелкай 3,67%<ref name=":2">{{cite news|title=В Иране назвали условие возвращения к обязательствам по СВПД|url=https://ria.ru/20190707/1556286752.html|access-date=2019-07-11|date=2019-07-07}}</ref>. == Разгортванне канфрантацыі ў 2019 годзе == * [[5 мая]]: саветнік па нацыянальнай бяспецы ЗША [[Джон Болтан]] абвясціў, што ЗША разгортваюць ударную групу авіяносца «Аўраам Лінкальн» і чатыры бамбардзіроўшчыка B-52 на Блізкім Усходзе, каб «паслаць яснае і беспамылковае паведамленне» Ірану пасля паведамленняў ізраільскай разведкі пра меркаваную іранскую змову з мэтай паслаблення ЗША ў рэгіёне<ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/us-navy-deploys-strike-group-to-iran-bolton-1e5b9298-f807-4db2-a4e7-ddd9f308db36.html|title=Bolton: U.S. sending Navy strike group to Iran to send "clear message"|date=6 May 2019|work=Axios|access-date=23 ліпеня 2019|archive-date=13 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513175602/https://www.axios.com/us-navy-deploys-strike-group-to-iran-bolton-1e5b9298-f807-4db2-a4e7-ddd9f308db36.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/israel-warned-trump-of-possible-iran-plot-bolton-34f25563-c3f3-41ee-a653-9d96b4541984.html|title=Israel passed White House intelligence on possible Iran plot|date=6 May 2019|work=Axios|access-date=23 ліпеня 2019|archive-date=16 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516023940/https://www.axios.com/israel-warned-trump-of-possible-iran-plot-bolton-34f25563-c3f3-41ee-a653-9d96b4541984.html|url-status=dead}}</ref>. * [[7 мая]]: дзяржсакратар ЗША [[Майк Пампеа]] здзейсніў нечаканы візіт у [[Багдад]] пасля адмены сустрэчы з канцлерам Германіі [[Ангела Меркель|Ангелай Меркель]]. Ён сказаў прэзідэнту [[Ірак]]а [[Бархам Салех|Бархаму Салеху]] і прэм’ер-міністру [[Адзіль Абдул-Махдзі|Адзілy Абдул-Махдзі]], што яны нясуць адказнасць за абарону амерыканцаў у Іраку. * [[8 мая]]: саветнік аяталы [[Алі Хаменеі|Хаменеі]] заявіў, што Іран упэўнены, што ЗША не хочуць і не могуць пачаць вайну з Іранам. Тым часам Цэнтральнае камандаванне ВПС ЗША абвясціла, што некалькі знішчальнікаў F-15C Eagle былі перебазаваны на Блізкі Усход, каб «абараніць інтарэсы ЗША ў рэгіёне»<ref>{{cite web|url=https://www.afcent.af.mil/News/Article/1843765/eagles-move-as-part-of-dynamic-force-deployment/|title=Eagles move as part of dynamic force deployment|date=8 May 2019|publisher=U.S. Air Forces Central Command|access-date=25 May 2019}}</ref>. * [[10 мая]]: Злучаныя Штаты разгарнулі марскі транспартны карабель USS Arlington і ЗРК «Пэтрыёт» у рэгіёне. [[Пентагон]] заявіў, што нарошчванне ваеннай сілы было выклікана «падвышанай гатоўнасцю Ірана да правядзення наступальных аперацый»<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/05/10/pentagon-marines-patriot-missiles-added-force-confronting-iran/1169210001/|title=Pentagon bolsters force in Middle East with Marines and missiles to confront Iran|date=10 May 2019|work=USA Today}}</ref>. * [[13 чэрвеня]]: два амерыканскіх нафтавых танкера падвергліся нападу каля [[Армузскі праліў|Армузскага праліва]], у выніку адзін з іх загарэўся і страціў кіраванне. Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп абвінаваціў у здарэнні Іран, які адмаўляў дачыненне да нападаў на танкеры і абвінаваціў Вашынгтон у прапагандзе «іранафобскай» кампаніі. * [[20 чэрвеня]]: амерыканскі ваенны беспілотнік быў збіты іранскімі ВПС. Прэзідэнт Ірана [[Хасан Рухані]] заявіў, што той парушыў іх паветраную прастору<ref name="ИноСМИ">[https://inosmi.ru/politic/20190722/245500452.html Иранский танкерный кризис: Ми-6 ищет следы причастности Путина к захвату британского судна (The Mirror, Великобритания)]</ref>. * [[4 ліпеня]]: Каралеўскія марскія пяхотнікі з атрада спецназа «42 Commando» захапілі супертанкер ля ўзбярэжжа [[Гібралтар]]а, які перавозіў іранскую нафту ў [[Сірыя|Сірыю]]. Урад Ірана паабяцаў адказаць на захоп нафтавага танкера<ref name="РИА">[https://ria.ru/20190720/1556717985.html Иран заявил о задержании британского танкера]</ref>. * [[10 ліпеня]]: фрэгат Каралеўскага флоту HMS «Montrose» адагнаў тры іранскіх катары, якія спрабавалі спыніць камерцыйнае судна «British Heritage»<ref name="ИноСМИ"/>. * [[11 ліпеня]]: паліцыя Гібралтара заявіла, што арыштавала капітана і старпама іранскага супертанкера «Грэйс-1» у сувязі з парушэннем санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у дачыненні да Сірыі. Праз два дні прадстаўнікі паліцыі паведамілі, што капітан, старпам і два другіх памочніка капітана судна былі вызвалены пад заклад без прад’яўлення абвінавачвання. * [[13 ліпеня]]: у тэлефоннай размове з міністрам замежных спраў Ірана Махамадам Джавадам Зарыфам міністр замежных спраў Джэрэмі Хант прапанаваў пайсці на саступкі датычна вызвалення «Грэйс-1» у абмен на гарантыі, што Тэгеран не будзе парушаць санкцыі ЕС у дачыненні да ўрада [[Башар Асад|Асада]] ў Сірыі. * [[17 ліпеня]]: Прадстаўнікі ЗША заявілі, што падазраюць Іран у захопе [[Панама|панамскага]] нафтавага танкера, які рухаўся з [[ААЭ|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] і праходзіў праз Армузскі праліў. Пазней Іран заявіў, што яго Рэвалюцыйная гвардыя затрымала замежны нафтавы танкер і яго каманду з 12 чалавек за кантрабанду паліва з краіны. * [[18 ліпеня]]: Трамп заявіў, што карабель ВМС ЗША «Boxer» збіў іранскі беспілотнік, што пралятаў за тысячу ярдаў (менш за кіламетр) ад ваеннага карабля, праігнараваўшы папераджальныя сігналы. Іранскія ваенныя чыноўнікі адмаўлялі, што страцілі свой беспілотнік у Армузскім праліве. * [[19 ліпеня]]: байцы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] затрымалі [[Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (2019)|брытанскі нафтавы танкер Stena Impero]], які належаў кампаніі Stena Bulk & Northern Marine Management, у Армузскім праліве. Рашэнне прынята з-за парушэнні суднам міжнародных нормаў<ref name="РИА"/>. * [[16 жніўня]]: міністр замежных спраў [[Польшча|Польшчы]] [[Яцак Чапутовіч]] заявіў, што Варшава падтрымлівае ваенную місію ЗША ў Персідскім заліве і гатова аказаць дапамогу<ref name="Польшча">{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/polit/2691440.html |title=Польша поддерживает военную миссию США в Персидском заливе |access-date=27 жніўня 2019 |archive-date=14 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914033409/https://regnum.ru/news/polit/2691440.html |url-status=dead }}</ref>. * [[25 жніўня]]: стала вядома, што найноўшы ракетны эсмінец Defender ВМФ Вялікабрытаніі накіроўваецца ў раён Персідскага заліва. Карабель далучыўся да фрэгатаў Kent і Montrose, якія знаходзіліся ў рэгіёне з мэтай застрашвання Ірана. * [[3 верасня]]: ЗША ўвялі санкцыі супраць іранскага даследчага інстытута астранаўтыкі, касмічнага агенцтва і цэнтра даследавання космасу<ref>[https://armenpress.am/rus/news/986900.html Зариф назвал санкции США против космических ведомств Ирана бесполезными]</ref>. * [[14 верасня]]: ідэалагічныя саюзнікі Ірана [[хусіты]] здзейснілі пры дапамозе БПЛА [[Атакі на НПЗ Абкайк і Хурайс (2019)|напад на саудаўскія нафтаперапрацоўчыя заводы ў Абкайку і Хурайсе]]. Атака выклікала часовае падзенне здабычы саудаўскай нафты ўдвая (з 9,8 мільёна барэляў да 4,1 мільёна барэляў), што адпавядае 5% здабычы нафты ў свеце<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2019/09/drones-hit-saudi-aramco-facilities-fires-190914051900472.html Houthi drone attacks on 2 Saudi Aramco oil facilities spark fires] [[Аль-Джазіра]]</ref>. [[ЗША]] абвясцілі, што за інцыдэнтам стаіць Тэгеран, але ніякіх доказаў не далі<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/the-latest-saudi-arabia-says-drones-attacked-oil-facilities/2019/09/14/c423023c-d6ae-11e9-8924-1db7dac797fb_story.html The Latest: Trump calls Saudi crown prince after attack] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190918030753/https://www.washingtonpost.com/business/the-latest-saudi-arabia-says-drones-attacked-oil-facilities/2019/09/14/c423023c-d6ae-11e9-8924-1db7dac797fb_story.html |date=18 верасня 2019 }} [[Washington Post]]</ref>. * [[21 верасня]]: прэзідэнт ЗША Дональд Трамп ухваліў адпраўку на [[Блізкі Усход]] дадатковых войскаў. Між тым, кіраўнік Пентагона Марк Эспер заявіў, што ўсе амерыканскія сілы, размешчаныя на ваенна-марской базе ў [[Бахрэйн]]е, будуць сфакусаваны на супрацьракетнай абароне<ref>[https://www.interfax.ru/world/677344 Трамп решил перебросить дополнительные войска на Ближний Восток] Interfax, 21 сентября 2019 года</ref>. * [[11 кастрычніка]]: у 60 мілях ад партовага горада Джыда ў [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]] двума саудаўскімі ракетамі быў атакаваны іракскі нафтавы танкер. Адбыўся выбух, у выніку чаго два рэзервуара для нафты пашкоджаны. Ахвяр і пацярпелых няма<ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3198469 Атакованный иранский танкер истекает нефтью и загрязняет Красное море] // Вести.ру, 11 октября 2019</ref>. * [[7 лістапада]]: ваенна-марская кааліцыя пад кіраўніцтвам ЗША пачала аперацыю ў [[Бахрэйн]]е па ахове суднаходных маршрутаў каля праблемных іранскіх тэрытарыяльных вод<ref>{{cite web|url=https://gotechdaily.com/us-led-coalition-launches-procedure-to-secure-gulf-waters/|title=US-led coalition launches procedure to secure Gulf waters|access-date=7 November 2019|website=GO Tech Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111093016/https://gotechdaily.com/us-led-coalition-launches-procedure-to-secure-gulf-waters/|archive-date=11 лістапада 2019|url-status=dead}}</ref>. * [[27 снежня]]: [[Атака авіябазы K-1|Абстрэл амерыканскай базы К-1 у Iраку]]. Амерыканцы ўсклалі адказнасць на апалчэнне «[[Катаіб Хезбала]]». * [[31 снежня]]: [[Атака на пасольства ЗША ў Багдадзе]]. Дональд Трамп усклаў адказнасць за гэта на Іран. За некалькі дзён да інцыдэнту [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|амерыканскія ВПС]] разбамбілі пяць аб’ектаў «[[Катаіб Хезбала]]» і іншых шыіцкіх рухаў у [[Сірыя|Сірыі]] і [[Ірак]]у, што і паслужыла падставай да нападу шыітаў на дыпмісію. == Падзеі ў пачатку 2020-х гадоў == ;2020 * [[3 студзеня]]: [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|Авіяўдар ВПС ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада]], падчас чаго загінулі [[Касем Сулеймані]] — камандуючы атрадам «[[Кодс]]» іранскага [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] — і [[Абу Махдзі Аль-Мухандзіс]] — камандзір іракскай кааліцыі шыіцкіх апалчэнцаў «[[Сілы народнай мабілізацыі]]». * [[4 студзеня]]: Ля будынка пасольства ЗША адбыўся выбух. Інфармацыі аб забітых і параненых няма. Разам з тым, бліжэйшыя тэрыторыі штаба сіл бяспекі Ірака падвергнуліся мінамётнаму абстрэлу. Адзначалася, што інцыдэнт адбыўся на поўначы краіны ў правінцыі Найнава. Невядомыя абстралялі ўрадавыя будынкі каля штаба, якія выкарыстоўваюцца ваеннымі ЗША. Акрамя таго, ракетным ударам падвергліся квартал аль-Джадрыя і таксама размешчаная на поўначы ваенная база «Балада», якую выкарыстоўвалі амерыканскія сілы<ref>[https://m.gazeta.ru/army/news/2020/01/04/13887440.shtml Окрестности штаба сил безопасности Ирака подверглись обстрелу - Газета.Ru, 4 января]</ref>. * [[5 студзеня]]: Урад Ірана аб’явіў, што адмаўляецца ад апошніх абмежаванняў па ядзернай здзелцы, заключанай у 2015 годзе Іранам і шасцёркай міжнародных пасярэднікаў. Тэгеран заяўляў, што гатовы вярнуцца да выканання абавязацельстваў у выпадку зняцця санкцый, а таксама напрамую звязаў сваё рашэнне з забойствам Сулеймані. Іранскія ўлады дадалі, што працягнуць супрацоўніцтва з МАГАТЭ і вернуцца да выканання сваіх абавязацельстваў па ядзернай здзелцы, калі санкцыі ў дачыненні да краіны будуць зняты, а інтарэсы краіны будуць улічаны<ref>[https://news.tut.by/world/667644.html Иран вышел из ядерной сделки и грозит США военным ударом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200106002051/https://news.tut.by/world/667644.html |date=6 студзеня 2020 }}</ref>. Разам з тым у Іраку ў правінцыі Анбар шыітамі быў збіты амерыканскі БПЛА Boeing ScanEagle 2<ref>[https://topwar.ru/166416-amerikancy-poterjali-bespilotnik-v-irake-oblomki-stali-trofeem-shiitskogo-opolchenija.html Американцы потеряли беспилотник в Ираке: обломки стали трофеем шиитского ополчения — Военное обозрение, 5 января 2020]</ref>. У гэты жа дзень Трамп заявіў, што ЗША ўзялі на прыцэл 52 іранскіх аб’екты, уключаючы аб’екты культурнай спадчыны. Гэтая заява выклікала занепакоенасць шэрагу палітыкаў і экспертаў, якія паказалі, што наносіць удары па такім аб’ектам забараняе міжнароднае права<ref>[https://ria.ru/20200106/1563138852.html Трамп вновь пригрозил нанести удар по иранским культурным объектам] // РИА Новости, 6 января 2020</ref>. * [[6 студзеня]]: Пасля таго, як у парламенце Ірака пачаўся разгляд пытання аб вывадзе замежных войск, Дональд Трамп заявіў, што армія ЗША не пакіне краіну, пакуль іракскія ўлады не заплацяць. * [[7 студзеня]]: Парламент Ірана прызнаў [[Пентагон]] тэрарыстычнай арганізацыяй, а таксама ўсіх камандзіраў, агентаў і іншых асоб, якія маюць дачыненне да смерці Касема Сулеймані. Фактычна ўся [[Узброеныя сілы ЗША|армія ЗША]] была прызнана тэрарыстычнай арганізацыяй. * [[8 студзеня]]: Іран [[Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»|нанёс удар балістычнымі ракетамі]] па ваенна-паветранай базе [[Айн аль-Асад]] і ў Эрбілі на поўначы Ірака, дзе размешчаліся амерыканскія войскі. Бамбардзіроўка адбывалася двума хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — [[Кемп Кук]]. Адказнасць на сябе ўзяў Іранскі корпус вартавых рэвалюцыі. Адзначалася, што спачатку былі выпушчаны больш за 10 ракет, а затым каля пяці<ref>[https://www.obozrevatel.com/abroad/iran-razbombil-amerikanskuyu-voennuyu-bazu-v-irake-vse-podrobnosti.htm Иран разбомбил военные базы США в Ираке: Трамп в ярости. Все детали]</ref>. Загінула 80 амерыканскіх ваенных<ref>.[https://m.nn.by/ru/articles/243984/ Иранское ТВ: В результате ракетной атаки на базы США погибли 80 человек - Наша ніва, 8 января 2020]</ref>. Тым часам пад [[Тэгеран]]ам іранскія СПА памылкова [[Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам|збілі ўкраінскі авіялайнер]], прыняўшы яго за амерыканскую крылатую ракету. * [[10 студзеня]]: Адміністрацыя Дональда Трампа абвясціла аб узмацненні жорсткасці існых [[Эканамічныя санкцыі супраць Ірана|эканамічных санкцый супраць Ірана]]<ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/01/10/politics/us-sanctions-iran-mnuchin/index.html|work=CNN|title=US imposes new sanctions on Iran|date=10 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm870|title=Treasury Targets Iran's Billion Dollar Metals Industry and Senior Regime Officials|date=10 January 2020|work=Treasury.gov}}</ref>. * [[14 студзеня]]: Амерыканская ваенная база Эт-Таджы на поўнач ад Багдада падвергнулася ракетнай атацы. Па даных некаторых СМІ, было выпушчана 8 ракет з сістэм залпавага агню, пры гэтым палова з іх разарвалася на тэрыторыі самой базы, астатнія — у яе ваколіцах. Не менш за трох іракцаў былі паранены. Вайскоўцы ЗША не пацярпелі. Аб’екту нанесены матэрыяльны ўрон<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/po_voennoy_baze_ssha_v_irake_nanesli_raketnyy_udar_/ Па ваеннай базе ЗША ў Іраку нанеслі ракетны ўдар] — [[Белтэлерадыёкампанія]], 15 студзеня 2020</ref>. * [[20 студзеня]]: Абстрэл амерыканскай дыпмісіі ў Багдадзе, ахвяр няма<ref name="обстрел"/>. * [[27 студзеня]]: На тэрыторыі амерыканскай дыпмісіі ў Багдадзе ўпалі тры ракеты, адна з іх трапіла ў рэстаран. Некалькі чалавек пацярпелі пры абстрэле. Пасля нападу верталёты эвакуіравалі з тэрыторыі пасольства людзей. Амерыканскія ўлады абвінавацілі ў гэтым праіранскія сілы<ref name="обстрел">[https://ria.ru/20200127/1563902940.html]</ref>. * [[20 жніўня]]: амерыканскі лідар Дональд Трамп заявіў аб намеры ЗША аднавіць усе санкцыі [[ААН]] у дачыненні да Ірана. Прадстаўнік ад Ісламскай Рэспублікі Маджыд Тахт-Раванчы нагадаў, што Штаты выйшлі з сумеснага ўсёабдымнага плана дзеянняў, і таму не маюць права ўмешвацца ў гэтае пытанне. Вялікабрытанія, Францыя і Германія ў сумеснай заяве выступілі супраць намеру Вашынгтона<ref>[https://russian.rt.com/world/news/775826-iran-sb-oon-ssha-sankcii Иран выразил уверенность в блокировке СБ ООН предложенных США санкций]</ref>. * [[18 кастрычніка]]: скончаны тэрмін дзеяння зброевага эмбарга ААН, ініцыяванага ЗША, на пастаўку ўзбраенняў Ірану<ref>[https://ria.ru/20201017/iran-1580316965.html МИД Ирана сообщил о снятии оружейного эмбарго со страны]</ref>. * [[27 лістапада]]: у выніку ўзброенага нападу, арганізаванага ізраільскімі спецслужбамі, забіты іранскі фізік [[Махсен Фахрызадэ]]<ref name="bbc_27_11_2000">[https://www.bbc.com/russian/news-55107593 Убит «отец иранской бомбы». В Тегеране застрелили физика Фахризаде, которого считали главой ядерной программы]</ref>. Па даных [[Савет бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]], ён быў старшым навуковым супрацоўнікам Міністэрства абароны Ірана і Узброеных сіл Ірана і кіраўніком Цэнтра фізічных даследаванняў (PHRC) і «[[Амад (праект)|Праекта Амадэй]]» — таемнай праграмы па стварэнні ядзернай боегалоўкі для балістычных ракет<ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3602739.ece |title=Father of Iran’s drive for nuclear warhead named |access-date=2 студзеня 2021 |archive-date=29 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929065823/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3602739.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/01/11/washington/11iran.html|title=U.S. Rejected Aid for Israeli Raid on Iranian Nuclear Site (Published 2009)|author=Sanger|first=David E.|date=January 10, 2009}}</ref>. Забойства навукоўца выклікала чарговае дыпламатычнае і інфармацыйнае абвастрэнне становішча ў рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4593480|title=Спецслужбы Ирана предполагали, что физика-ядерщика попытаются убить|website=www.kommersant.ru|date=2020-11-30|access-date=2020-11-30}}</ref>. ;2021 * [[4 студзеня]]: паўднёвакарэйскі танкер «MT Hankuk Chemi», які ішоў з Саудаўскай Аравіі быў затрыманы ВМС КВІР і адбуксаваны ў іранскі порт Бэндэр-Абас. Паведамлялася, што паміж Іранам і Паўднёвай Карэяй абвастрылася спрэчка з нагоды таго, што апошняя адмаўлялася як-небудзь вырашаць праблему захраслі на рахунках у паўднёвакарэйскіх банках каля 7 млрд долараў, якія павінны былі быць пераведзены Ірану за нафту і іншыя пастаўленыя тавары<ref>[https://vk.com/wall-125982035_142832 Южнокорейский танкер “MT Hankuk Chemi”]</ref>. На наступны дзень у сувязі з інцыдэнтам пасол Ірана быў выкліканы ў МЗС Паўднёвай Карэі. У Тэгеране адзначылі, што затрыманне танкера было выклікана тым, што карэйцы забруджвалі палівам воды Персідскага заліва<ref name="карэйцы">[https://vk.com/wall-125982035_142899 Посол Ирана был вызван в МИД Южной Кореи после задержания силами ВМС КСИР южнокорейского нефтяного танкера за загрязнение топливом воды Персидского залива.]</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Ісламскі кансультатыўны савет|Іранскі парламент]] прыняў закон, які абавязваў урад знішчыць Ізраіль да [[2041]] года<ref>[https://24tv.ua/ru/irane-hotjat-unichtozhit-izrail-k-2041-godu-novosti-izrailja_n1505121 В Иране хотят уничтожить Израиль к 2041 году: законопроект<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[15 лютага]]: адбыўся ракетны абстрэл горада [[Эрбіль]], дзе загінуў адзін грамадзянскі служачы ЗША, яшчэ пяцёра паранены. Таксама пацярпеў адзін амерыканскі ваеннаслужачы<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/10706867?utm_source=twitter.com&utm_medium=social&utm_campaign=smm_social_share При ракетном обстреле в Эрбиле погиб один человек] // ТАСС, 16 февраля 2021</ref>. * [[25 лютага]]: [[ВПС ЗША]] нанеслі ракетны ўдар па пазіцыях сірыйскіх апалчэнцаў, якіх падтрымліваў Іран. Атака, здзейсненая па загадзе новага прэзідэнта [[Джо Байдэн]]а, стала адказам за абстрэл базы ў Эрбілі<ref>[https://www.interfax.ru/world/753556 ВВС США нанесли ракетный удар по позициям поддерживаемых Ираном ополченцев в Сирии] // Интерфакс, 26 февраля 2021</ref>. * [[3 сакавіка]]: восем ракет трапілі ў амерыканскую базы «Айн аль-Асад» у Іраку. Па даных іранскага англамоўнага сайта PressTV, у выніку абстрэлу былі забіты двое і паранены шасцёра вайскоўцаў. Амерыканскі бок абверг інфармацыю аб гібелі сваіх байцоў, але пацвердзіў сам факт атакі<ref>[https://www.newsru.co.il/mideast/03mar2021/presstv_iraq_143.html Иранский сайт: удар по американцам в Ираке был ответом на атаку на востоке Сирии] Newsru.co.il, 3 марта 2021</ref>. * [[6 мая]]: у міжнародных водах Арабскага мора амерыканскі крэйсер «Monterey» захапіў на шляху ў Емен іранскае судна з грузам зброі на борце. Забароненыя ўзбраенні былі канфіскаваныя<ref>{{cite web|url=https://nypost.com/2021/05/09/us-seizes-thousands-of-assault-weapons-from-ship-allegedly-sent-by-iran/|title=US Navy seizes thousands of assault weapons from ship allegedly sent by Iran|first=Lee|last=Brown|date=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.navy.mil/Press-Office/News-Stories/Article/2600834/uss-monterey-seizes-illicit-weapons-in-the-north-arabian-sea/|title=USS Monterey Seizes Illicit Weapons in the North Arabian Sea|website=United States Navy}}</ref> * [[29 ліпеня]]: у Армузскім праліве з іранскага боку быў абстраляны японскі танкер «Мерсер стрыт», які ішоў пад ліберыйскім сцягам. Двое маракоў загінулі ад куль, выпушчаных з дронаў<ref>{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2021/07/31/middleeast/iran-israel-tanker-attack-drone-oman-intl/index.html |title=Deadly drone attack on tanker escalates Iran-Israel maritime tensions |access-date=31 July 2021 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731200527/https://edition.cnn.com/2021/07/31/middleeast/iran-israel-tanker-attack-drone-oman-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. ;2022 * [[5 студзеня]]: групоўка пра-іранскіх паўстанцаў атакавала амерыканскую вайсковую базу блізу сірыйскага горада [[Меядзін]]. Напад быў адбіты<ref>{{cite web|url=https://www.military.com/daily-news/2022/01/04/us-military-coalition-syria-takes-out-rocket-launch-sites.html|title=US Military Coalition in Syria Takes Out Rocket Launch Sites|work=Military.com|date=4 January 2022|access-date=14 сакавіка 2022|archive-date=7 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107185253/https://www.military.com/daily-news/2022/01/04/us-military-coalition-syria-takes-out-rocket-launch-sites.html|url-status=dead}}</ref>. * [[13 сакавіка]]: генеральнае консульства ЗША ў горадзе Эрбіль было абстраляна ракетамі, выпушчанымі з тэрыторыі Ірана. Нязначна пацярпеў будынак тэлеканала Kurdistan 24, размешчаны побач<ref>[https://ria.ru/20220313/iran-1777895277.html Ракетный обстрел Эрбиля вёлся из Ирана] РИА НОВОСТИ, 13 марта 2022 года</ref>. == Ізраільска-палесцінскі канфлікт (2023—2024) == У пачатку 2020-я гадоў Іран стаў ахвярай нападаў [[Ізраіль|Ізраіля]], [[Ісламская дзяржава|ІД]] і іншых [[Суніты|суніцкіх]] экстрэмісцкіх груповак<ref name="ap141">{{cite news |title=Iran says at least 103 people killed, 141 wounded in blasts at ceremony honoring slain general |url=https://apnews.com/article/iran-us-soleimani-explosion-kerman-2524cfed1d040370bf98000e2b53ad5a |access-date=3 January 2024 |publisher=Associated Press |date=3 January 2024}}</ref>. У кастрычніку 2023 года адбылося ўзмацнення напружанасці на Блізкім Усходзе з-за [[Вайна Ізраіля з ХАМАС|чарговай эскалацыі ізраільска-палесцінскага канфлікту]]<ref name="BBC"/>. З пачаткам вайны праіранскія баевікі 160 абстрэльвалі аб’екты ЗША і іх саюзнікаў у рэгіёне<ref>{{Cite news |title=Violence spirals as Iran’s proxies kill American soldiers |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2024/01/28/violence-spirals-as-irans-proxies-kill-american-soldiers |access-date=2024-01-29 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref>. Саюзны іранцам хусіцкі рух стаў нападаць на караблі, які накіроўваліся ў Ізраіль. У адказ амерыканцы ўтварылі ваенную кааліцыю з мэтай абараніць судаходства. 12 студзеня [[2024]] года ЗША і Вялікабрытанія распачалі серыю авіяўдараў па хусітам у [[Емен]]е<ref name="APNews">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/yemen-houthis-biden-retaliation-attacks-0804b93372cd5e874a0dd03513fe36a2|title=US, British militaries launch massive retaliatory strike against Iranian-backed Houthis in Yemen|website=APNews|date=11 January 2024|format=News article|location=Washington, D.C.|publisher=[[Associated Press]] (AP)|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112000252/https://apnews.com/article/yemen-houthis-biden-retaliation-attacks-0804b93372cd5e874a0dd03513fe36a2|archive-date=12 January 2024|access-date=12 January 2024|url-status=live|last1=Baldor|first1=Lolita C.|last2=Copp|first2=Tara}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against targets in Houthi-controlled Yemen|date=11 January 2024|publisher=[[NBC News]]|access-date=11 January 2024|last1=Kube|first1=Courtney|last2=Stelloh|first2=Tim}}</ref>. Некалькі раней, 2 студзеня, ізраільскі беспілотнік нанёс удар у [[Ліван]]е, забіўшы намесніка лідара [[ХАМАС]] (саюзны Ірану палесцінскі рух) [[Салех аль-Аруры|Салеха аль-Аруры]]<ref name="BBC">{{cite news |title=Twin bomb blasts near Iran general Qasem Soleimani's tomb kill 73 – state TV |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67872281 |access-date=3 January 2024 |publisher=BBC |date=3 January 2024}}</ref>. Хутка, 3 студзеня, у іранскім [[Керман]]е двума выбухамі была сарвана памятная цырымонія ў гадавіну гібелі генерала Касема Сулеймані<ref name="BBC"/>. Хоць адказнасць за напад узялі прадстаўнікі ІД<ref name="isis">{{cite news |title=Islamic State claims responsibility for attacks that killed nearly 100 people in Iran - group on telegram |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/islamic-state-claims-responsibility-attacks-that-killed-nearly-100-people-iran-2024-01-04/ |access-date=4 January 2024 |publisher=Reuters |date=4 January 2024}}</ref>, але прэзідэнт краіны [[Ібрагім Раісі]] абвінаваціў у тэракце Ізраіль<ref>{{Cite web |date=2024-01-03 |title=واکنش رئیسی به جنایت تروریستی کرمان؛ «بدانید در مقابل این جنایت هولناک هزینه سختی خواهید داد» |trans-title=Raisi's reaction to Kerman's terrorist crime; "Know that you will pay a heavy price for this horrible crime" |url=http://snn.ir/fa/news/1122978 |access-date=2024-01-03 |website=SNN.IR |language=fa |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104151859/https://snn.ir/fa/news/1122978/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%A7%DA%A9-%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%AF |url-status=live }}</ref>. 15 студзеня іранцы абстралялі іракскі Эрбіль. Напад быў накіраваны на недабудаванае консульства ЗША і меркаваны штаб разведкі [[Масад]]а<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/explosions-reported-us-consulate-iraq-iran-claims-responsibility/story?id=106390671|title=Explosions reported near US Consulate in Iraq; Iran claims responsibility|first=Bader|last=Katy|website=ABC News|date=15 January 2024|url-status=live}}</ref>. == Эскалацыя ў 2025—2026 гадах == 13 чэрвеня 2025 года Ізраіль пачаў поўнамаштабную ваенную аперацыю супраць Ірана пад назвай «[[Аперацыя «Народ як леў»|Народ як леў]]», 22 чэрвеня да яе далучыліся ЗША. 24 чэрвеня бакі ўзгаднілі спыненне агню. 9 кастрычніка было ўзгоднена спыненне агню ў сектары Газа, 13 кастрычніка былі вернутыя апошнія 20 жывых ізраільскіх закладнікаў. У гэты ж дзень ізраільскія ўлады вызвалілі больш за 1,9 тыс. палесцінскіх зняволеных 28 лютага 2026 года ЗША і Ізраіль [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары па Іране]], у выніку якіх загінулі вышэйшы кіраўнік дзяржавы [[Алі Хаменеі]] і шэраг высокапастаўленых іранскіх вайскоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1075286|title=Убит верховный лидер Ирана Али Хаменеи|website=Интерфакс|date=2026-03-01|url-status=live}}</ref>, з таго моманту вайна на Блізкім Усходзе стала больш маштабнай. Неўзабаве 7 красавіка па прапанове [[Пакістан]]а бакі ўхвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]]. == Гл. таксама == * [[Амерыкана-іранскія адносіны]] == Зноскі == {{reflist|2}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Гісторыя Ірана]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Ірана]] [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] i9isdgwzldy427blcv143p5z91n9st2 0 611021 5175341 5147351 2026-08-04T11:09:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175341 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Харакят-Ахрар аш-Шам аль-Ісламія |арыгінал = {{lang-ar|حركة أحرار الشام الإسلامية}} |эмблема = Logo of Ahrar al-Sham.svg |шырыня = 200px |подпіс = Эмблема руху. |іншыя назвы = Ахрар аш-Шам |частка = [[Ісламскі фронт (Сірыя)|Ісламскі фронт]], [[Армія заваёвы]], [[Фатх-Халеб]] |нацыянальнасць = |рэлігія = [[іслам]] |ідэалогія = [[Салафія|салафізм]]<ref name="ceipAhrar">{{cite web|url=http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/523|title=Ahrar al-Sham|author=Daniel Cassman|work=stanford.edu}}</ref>, [[ісламізм]]<ref name="ft">[http://www.ft.com/cms/s/0/f26e09b0-3b5e-11e5-8613-07d16aad2152.html Syrian Islamist rebel group looks to the west - FT.com]</ref> |дэвіз = |лідары = Хасан Абуд † <br> Абу Абдулах аль-Хамаві <br> Абу Амар аль-Амар |штаб-кватэра = |рэгіён = [[Сірыя]] |сфарміравана = май 2012 года |заснавана = |перш = |стала = |саюзнікі = [[Сірыйская свабодная армія]] (некаторыя падраздзяленні), Гураба аш-Шам, [[Фронт аль-Нусра]] (перыядычна), [[Джэйш-аль-Мухаджырын валь-Ансар]], [[Брыгада аль-Таўхід]], Сірыйскі ісламскі фронт, [[Фатх аль-Іслам]], [[Катар]]<ref name="ft" /><ref>[https://foreignpolicy.com/2013/10/01/the-army-of-islam-is-winning-in-syria/ The Army of Islam Is Winning in Syria | Foreign Policy]</ref>, [[Турцыя]]<ref>[https://www.reuters.com/article/us-mideast-syria-crisis-ahrar-insight-idUSKCN0RM0EZ20150922 Resilient insurgent group Ahrar al-Sham to play bigger role in Syria | Reuters]</ref><ref>[http://www.businessinsider.com/ahrar-al-sham-in-syria-and-turkey-2015-10 Ahrar al sham in Syria and Turkey - Business Insider]</ref><ref>[http://www.ibtimes.com/turkey-may-have-found-syrian-horse-back-ahrar-al-sham-us-disagrees-1903065 Turkey May Have Found Syrian Horse To Back In Ahrar al Sham, But US Disagrees]</ref> |праціўнікі = [[Узброеныя сілы Сірыі]]<ref name="ft" />, [[Шабіха]], [[Хезбала]], [[Іран]]<ref name="reuters">[https://www.reuters.com/article/2015/10/05/us-mideast-crisis-syria-rebels-idUSKCN0RZ18F20151005 Syrian rebels call for regional alliance against Russia and Iran | Reuters] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151121003653/http://www.reuters.com/article/2015/10/05/us-mideast-crisis-syria-rebels-idUSKCN0RZ18F20151005 |date=21 лістапада 2015 }}</ref>, [[Расія]]<ref name="reuters"/>, [[Ісламская дзяржава]]<ref name="ft"/>, [[Фронт аль-Нусра]] (перыядычна), [[Дэмакратычныя сілы Сірыі]]<ref>[http://www.middleeasteye.net/news/ypg-and-allies-clashes-syrian-opposition-groups-aleppo-633986086 YPG, allies clash with Syrian opposition groups in Aleppo | Middle East Eye]</ref><ref>{{cite web |url=http://syriadirect.org/news/nusra-reportedly-attacks-newly-pledged-sdf-forces-in-aleppo/ |title=Nusra reportedly attacks newly pledged SDF forces in Aleppo |publisher=Syria Direct |accessdate=2016-02-13 |lang=en |archiveurl=https://archive.today/20160216071309/http://syriadirect.org/news/nusra-reportedly-attacks-newly-pledged-sdf-forces-in-aleppo/ |archivedate=2016-02-16 }}</ref>, [[Атрады народнай самаабароны]], [[Джэйш-ат-Тувар]] |колькасць = 25 000 баевікоў (жнівень 2015 года)<ref name="ft"/> |канфлікты = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] |акцыі = |сайт = {{url|http://www.ahraralsham.net}} |заўвагі = }} '''Брыгада Ахрар-аш-Шам''' або '''Харакят-Ахрар аш-Шам аль-Ісламія''' ({{lang-ar|حركة أحرار الشام الإسلامية}} — ''«Ісламскі рух свабодных людзей Шама»'') — саюз [[ісламізм|ісламісцкіх]] [[Салафія|салафіцкіх]] тэрарыстычных брыгад, аб’яднаных для вайны супраць арміі ўрада [[Башар Асад|Башара Асада]], а таксама баевікоў [[Шабіха|Шабіхі]] і [[Хезбала|Хезбалы]]. Узначальваецца Хасанам Абудам<ref name=econ0720>{{cite web |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21582037-one-islamist-rebel-group-seems-have-overtaken-all-others-competition-among |title=Competition among Islamists |work=The Economist |date=July 20, 2013 |accessdate=July 18, 2013}}</ref>. У ліпені [[2013]] у складзе «Ахрар аш-Шам» было ад дзесяці да дваццаці тысяч баевікоў, што робіць яе адной з самых буйных апазіцыйных узброеных груповак. Стала адной з асноўных арганізацый, якія складалі Сірыйскі ісламскі фронт (разам з [[Фронт аль-Нусра|Джэбхат-ан-Нусрай]] і [[Джэйш-аль-Мухаджырын валь-Ансар]]). Сучасны [[Урад Сірыі|сірыйскі ўрад]], а таксама шэраг краін (уключаючы [[Іран]] і [[Ліван]]), кваліфікуюць дзейнасць дадзенай групоўкі як тэрарыстычную. [[Расія]] прапаноўвала [[Савет бяспекі ААН|Савету бяспекі ААН]] прызнаць «Ахрар-аш-Шам» тэрарыстычнай групоўкай, але рэзалюцыя не знайшла падтрымкі<ref>[http://www.gazeta.ru/army/news/8620439.shtml ООН не признала группировки «Ахрар-аш-Шам» и «Джейш-аль-Ислам» террористическими — Газета.Ru | Новости]</ref>. == Структура і ідэалогія == Група заснавана суніцкімі палітвязнямі, якія ўтрымліваліся ў дамаскай турме Седная да вызвалення ў рамках амністыі ў маі [[2011]] года<ref name="afp">{{cite news|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gt3b9sENHIxcV1LYbbaDEDx6OYmw?docId=CNG.f62819774b83bf3f5e494aa1f429620d.121|title=Ahrar al-Sham jihadists emerge from shadows in north Syria|last=Bar|first=Herve|date=13 February 2013|work=AFP|accessdate=10 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070319/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gt3b9sENHIxcV1LYbbaDEDx6OYmw?docId=CNG.f62819774b83bf3f5e494aa1f429620d.121|archivedate=2014-02-21|url-status=dead}}</ref>. У канцы 2011 года Ахрар аш-Шам налічвала каля 25 атрадаў, размеркаваных па [[Сірыя|Сірыі]]. Пасля колькасць атрадаў павялічылася: у ліпені [[2012]] года іх было 50, а ў сярэдзіне студзеня [[2013]] года — ужо 83<ref name="Lund0313">{{cite web |url=http://www.ui.se/eng/upl/files/86861.pdf |title=Syria’s salafi insurgents: The rise of the Syrian Islamic Front |last=Lund |first=Aron |publisher=Swedish Institute of International Affairs |date=March 2013 |accessdate=2013-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331204534/http://www.ui.se/eng/upl/files/86861.pdf |archivedate=2014-03-31 }}</ref>. Большасць з штаб-кватэр гэтых падраздзяленняў размешчана ў вёсках вілаята Ідліб, хоць многія з іх знаходзяцца ў Хаме і Алепа. Удзельнікамі цяжкіх баёў становяцца, у асноўным, брыгады Каўафіль аш-Шухада (Караваны шахідаў), Ансаруль-Хака (Змагары справядлівасці) у Хан Шэйхун, Вілан Ідліб, Катаіб ат-Таухід уаль-Іман (Брыгады «Адзінабожжа і вера»), Катаіб аш-Шахбаі (Брыгады шэрага; шэры — эпітэт горада [[Халеб|Алепа]]), брыгады Хасана бін Сабат, Вілан Алепа, Салахуд-Дзін (Выратаванне рэлігіі) і брыгады Абуль-Тыдала (Бацька адкуплення)<ref>{{cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/10/15/holy_warriors |title=Holy Warriors |last=Lund |first=Aron |publisher=Foreign Policy |date=2012-10-05 |accessdate=2012-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018230144/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/10/15/holy_warriors |archivedate=18 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref>. У сваім першым відэазвароце Ахрар аш-Шам заявіла аб тым, што мэта групоўкі — звяржэнне ўрада Асада і ўсталяванне [[Халіфат|ісламскай дзяржавы]] ў Сірыі, аднак яны прызналі, што трэба ўлічваць імгненныя патрэбы насельніцтва. Паўстанне параўноўваліся з джыхадам супраць генерала [[Ях’я Рахім Сафаві|Сафаві]], які спрабаваў усталяваць [[шыіты|шыіцкую]] дзяржаву ад Ірана праз [[Ірак]] і Сірыю, а затым у Ліване і [[Палесціна|Палесціне]]<ref name=icg>{{cite web |url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iraq%20Syria%20Lebanon/Syria/131-tentative-jihad-syrias-fundamentalist-opposition.pdf |title=Tentative Jihad Syria's fundamentalist opposition |publisher=International Crisis Group |date=2012-08-12 |accessdate=2012-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120193229/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iraq%20Syria%20Lebanon/Syria/131-tentative-jihad-syrias-fundamentalist-opposition.pdf |archivedate=2013-01-20 }}</ref>. Ахрар аш-Шам ускосна супрацоўнічае са свецкімі апазіцыйнымі рухамі ([[Сірыйская свабодная армія|ССА]]), аднак не падтрымлівае адносіны з [[Нацыянальная кааліцыя сірыйскіх рэвалюцыйных і апазіцыйных сіл|Сірыйскай нацыянальнай кааліцыяй]]<ref name=icg/>. Рух супрацоўнічае з іншымі ісламскімі групамі, пры гэтым захоўвае сваю выразную структуру і сакрэтнасць. Большая частка фінансавання ідзе ад донараў з [[Кувейт]]а<ref>{{Cite web |url=http://world.time.com/2012/09/18/syrias-secular-and-islamist-rebels-who-are-the-saudis-and-the-qataris-arming/ |title=Syrian Anti-Assad Rebel Groups Funded by Saudi Arabia, Qatar {{!}} TIME.com |access-date=22 жніўня 2019 |archive-date=1 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901095109/http://world.time.com/2012/09/18/syrias-secular-and-islamist-rebels-who-are-the-saudis-and-the-qataris-arming/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MESR">{{cite web |url=http://world.time.com/2012/07/30/going-rogue-bandits-and-criminal-gangs-threaten-syrias-rebellion/ |title=Going Rogue: Bandits and Criminal Gangs Threaten Syria’s Rebellion |publisher=Time |date=2012-07-30 |accessdate=2012-09-11 |archive-date=15 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015204559/http://world.time.com/2012/07/30/going-rogue-bandits-and-criminal-gangs-threaten-syrias-rebellion/ |url-status=dead }}</ref>. Ахрар аш-Шам мае кіраўніцтва ў Сірыі і падкрэслівае, што рух заснаваны менавіта для яе, а не для глабальнага джыхаду<ref>https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21582037-one-islamist-rebel-group-seems-have-overtaken-all-others-competition-among Syria’s Islamist fighters: Competition among Islamists</ref>. Па заявах байцоў арганізацыі, мэтамі іх аперацый з’яўляюцца ўрадавыя войскі і Шабіха<ref name="FT">{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/72d38b72-e22d-11e1-8e9d-00144feab49a.html#axzz275fbSy00 |title=Syrian rebels seek refuge in religion |publisher=Financial Times |date=2012-08-09 |accessdate=2012-09-21}}</ref>. На снежань [[2016]] года Ахрар аш-Шам уключала больш за 80 атрадаў агульнай колькасцю каля 16 тыс. чалавек. [[29 снежня]] 2016 года групоўка далучылася да ініцыяванага Расіяй рэжыму перамір’я з [[30 снежня]] 2016 года<ref>[http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107227@egNews#txt Список вооруженных группировок в Сирийской Арабской Республике, присоединившихся к режиму перемирия с 30 декабря 2016 г : Министерство обороны Российской Федерации]</ref>. == Роля ў вайне == У снежні 2012 года было абвешчана аб стварэнні новай кааліцыі, названай «Сірыйскім Ісламскім фронтам». З 11 арганізацый, якія былі аб’яднаны ў гэтай кааліцыі, Ахрар аш-Шам была самай буйнай, а член групоўкі Абу Абдарахман ас-Суры стаў афіцыйным прадстаўніком фронту<ref name=memri261212>{{cite web|url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6893.htm |title=Islamic Forces In Syria Announce Establishment Of Joint Front Aimed At Toppling Assad, Founding Islamic State; Syrian Website Urges Them To Incorporate All Islamic Forces In Country}}</ref>. У студзені 2013 года некаторыя з арганізацый-членаў «Сірыйскага Ісламскага фронту» абвясцілі, што яны аб’ядналі сілы з Ахрар аш-Шам у больш шырокую групу пад назвай Харакат Ахрар аш-Шам аль-Іслам. 9 верасня 2014 года тэрарыст-смяротнік прывёў у дзеянне выбуховае прыстасаванне падчас сустрэчы камандавання Ахрар аш-Шам у горадзе [[Ідліб]]. У выніку выбуху загінулі не менш як 45 чалавек, у тым ліку лідар групоўкі Хасан Абуд і яшчэ 27 палявых камандзіраў<ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/09/syria-rebel-leader-killed-suicide-blast-201499181811320610.html Syria rebels name slain leader’s replacement]</ref><ref>[http://www.ibtimes.co.uk/syrian-civil-war-least-45-killed-blast-hits-meeting-islamist-insurgents-1464779 Syrian Civil War: 'At Least 45' Killed as Blast Hits Meeting of Islamist Insurgents]</ref>. Адказнасць за атаку ніхто на сябе не ўзяў, хоць раней (23 лютага таго ж года) аналагічную атаку на камандуючых Ахрар аш-Шам здзейснілі баевікі [[ісламская дзяржава|ІДІЛ]]<ref>[http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/02/23/Syrian-rebel-friend-of-al-Qaeda-leader-killed-by-rival-Islamists.html Top al-Qaeda operative killed in Syria attack]</ref>. == Звязаныя падзеі == Ахрар аш-Шам адказна за вызваленне журналіста NBC Рычарда Энгель і яго здымачнай групы, якія падарожнічалі разам з групай байцоў з антыўрадавых сіл і былі затрыманы войскамі, падкантрольнымі ўраду Сірыі<ref>{{cite news|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iQCHvESTv6Fcr0R1oy2J-PY4mC4g?docId=CNG.bf27149609e2f40e4cc8b6529e8d0972.101|title=Kidnapped US journalist Engel free after Syria firefight|last=Krauss|first=Joseph|date=18 December 2012|work=AFP|accessdate=18 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201150251/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iQCHvESTv6Fcr0R1oy2J-PY4mC4g?docId=CNG.bf27149609e2f40e4cc8b6529e8d0972.101|archivedate=2014-02-01|url-status=dead}}</ref> (пазней, 15 мая 2015 г., само агенцтва NBC адмовілася ад гэтай версіі, заключыўшы, што выкрадальнікі ставіліся да [[суніты|суніцкай]] узброенай групоўкі, не звязанай з шыіцкімі праўладнымі групамі, у тым ліку на падставе рэпартажаў The New York Times<ref>{{cite news |author1=Ravi Somaiya |author2=C. J. Chivers|author3=Karam Shoumali |title=NBC News Alters Account of Correspondent’s Kidnapping in Syria |url=https://www.nytimes.com/2015/04/16/business/media/nbc-news-alters-account-of-correspondents-kidnapping-in-syria.html |date=15 April 2015 |accessdate=8 December 2015}}</ref>). 6 лістапада 2014 года Ахрар аш-Шам стаў чацвёртай ісламісцкай групоўкай ў Сірыі, чые пазіцыі падвергліся авіяўдару ВПС ЗША<ref>[http://edition.cnn.com/2014/11/06/world/meast/syria-crisis/ Report: Airstrikes target another Islamist group in Syria]</ref>. == Гл. таксама == * [[Армія заваёвы]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Антыўрадавыя баявыя фракцыі сірыйскага канфлікту]] [[Катэгорыя:Ісламісцкія тэрарыстычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе]] fw9x0e5hl5t6puf40brmh04ehvv2uwc 0 614994 5175310 4836909 2026-08-04T10:36:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175310 wikitext text/x-wiki '''Атакі на НПЗ Абкайк і Хурайс''' — напад [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнікаў]] [[Хусіты|хусітаў]] на найбуйнейшы ў свеце нафтаперапрацоўчы завод на ўсходзе [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]], які адбыўся [[14 верасня]] [[2019]] года падчас [[Грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны і замежнай інтэрвенцыі ў Емене]]. З-за атакі пачаўся гіганцкі пажар на дзяржаўным прадпрыемстве [[Saudi Aramco]], які быў ліквідаваны за лічаныя гадзіны, але выклікаў часовае падзенне здабычы саудаўскай нафты ўдвая (з 9,8 мільёна барэляў да 4,1 мільёна барэляў), што адпавядае 5% здабычы нафты ў свеце<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2019/09/drones-hit-saudi-aramco-facilities-fires-190914051900472.html Houthi drone attacks on 2 Saudi Aramco oil facilities spark fires] [[Аль-Джазіра]]</ref>. == Атака == {{external media |topic = Пашкоджанні ў Абкайку |subtopic = Спадарожнікавыя фатаграфіі |width = |image1 = https://ichef.bbci.co.uk/news/936/cpsprodpb/37E9/production/_108831341_abqaiq_overview_976-nc.png |image2 = https://ichef.bbci.co.uk/news/936/cpsprodpb/FB39/production/_108831346_abqaiq_image2_976-nc.png |audio1 = |video1 = }} 14 верасня роўна ў чатыры гадзіны раніцы па мясцовым часе нафтаперапрацоўчыя заводы ў [[Абкайк]]у і [[Хурайс]]е, якія належалі кампаніі [[Saudi Aramco]], падвергліся абстрэлу беспілотнікаў [[Хусіты|еменскіх паўстанцаў-хусітаў]]. Удар быў нанесены па дэсульфурызацыйных калонах і вакуумных {{нп3|Сепаратар (нафтаперапрацоўка)|газавых сепаратарах||Separator (oil production)}}, якія служаць для аддзялення нафтавага газу; вялікая частка сфероідаў была пашкоджана, пашкоджана таксама каля паловы калон<ref>David Sheppard. [https://www.latimes.com/business/story/2019-09-16/attack-on-saudi-facility-exposes-world-economys-achilles-heel Attack on Saudi facility exposes world economy’s ‘Achilles heel’] // Лос-Анджелес Таймс, 16 сентября 2019 года. {{ref-en}}</ref>. У выніку адбыліся ўзгаранні. Пажары на прадпрыемствах атрымалася хутка лакалізаваць. Па словах кіраўніка кампаніі Аміна Насера, пацярпелых ад налётаў няма. Неўзабаве пачаліся работы па аднаўленні вытворчасці. Еменскія паўстанцы заявілі, што НПЗ атакавалі іх байцы з дапамогай дзесяці [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотных лятальных апаратаў]]<ref>[https://ria.ru/20190915/1558698843.html Добыча нефти в Саудовской Аравии упала вдвое после налета беспилотников]</ref>. Завод Абкайк абараняўся трыма батарэямі СПА Skyguard, але яны не спрацавалі пры нападзе<ref>{{cite web | url =https://www.cnbc.com/2019/09/19/how-saudi-arabia-failed-to-protect-itself-from-drones-missile-attacks.html |title=How Saudi Arabia failed to protect itself from drone and missile attacks|publisher=CNBC| accessdate =20 September 2019}}</ref>. == Наступствы == === Эканамічныя === Саудаўскія чыноўнікі заявілі, што напады прымусілі закрыць аб’екты, скараціўшы здабычу нафты ў краіне з 9,8 да 4,1 мільёна барэляў нафты ў дзень, страчваючы 5,7 мільёна барэляў нафты ў дзень, альбо каля 5% ад штодзённай сусветнай здабычы. Чакалася, што станцыі вернуцца да намінальнай магутнасці да [[16 верасня]] і будуць выкарыстоўваць нафту са сховішчаў для ліквідацыі недахопу<ref name="wsj">{{cite web | url = https://www.wsj.com/articles/drone-strikes-spark-fires-at-saudi-oil-facilities-11568443375 | title = U.S. Blames Iran for Attack on Saudi Oil Facilities | first1 = Summer | last1 = Said | first2= Jared | last2= Malsin | first3= Jessica | last3 = Donati | date = September 14, 2019 | accessdate = September 14, 2019 | work = The Wall Street Journal }}</ref>. Аднак іншыя дзяржаўныя чыноўнікі падлічылі, што поўнае аднаўленне вытворчасці будзе працягвацца «тыднямі, а не днямі». Пасля адкрыцця рынку ўвечары [[15 верасня]] цана ф’ючэрсаў на [[нафта|нафту]] Brent павялічылася амаль на 20 працэнтаў<ref name="reuters 20190915">{{cite news |last1=Kumar |first1=Devika Krishna |title=Oil Prices Surge 15% after Attack on Saudi Facilities Hits Global Supply |url=https://www.reuters.com/article/us-global-oil/oil-prices-surge-15-after-attack-on-saudi-facilities-hits-global-supply-idUSKBN1W00UG |accessdate=16 September 2019 |publisher =[[Reuters]] |date=15 September 2019 |language=en}}</ref>. Іншыя рынкі таксама былі закрануты і занепакоены пастаўкамі нафты, уключаючы бензін і мазут у [[ЗША]]<ref name="reuters 20190915"/><ref name="reuters 20190915_2">{{cite web | url = https://www.reuters.com/article/us-global-markets/oil-surges-stock-futures-slip-after-attack-on-saudi-facility-idUSKBN1W00WB | title = Oil surges, stock futures slip after attack on Saudi facility | first= Swati | last= Pandey | date = 15 September 2019 | accessdate = 15 September 2015 | publisher = [[Reuters]] }}</ref>. Прэзідэнт [[Дональд Трамп]] санкцыянаваў вызваленне амерыканскіх стратэгічных запасаў нафты для стабілізацыі цаны на энергію ў краіне<ref name="reuters 20190915"/>. 16 верасня цана бараля Brent уздымалася да $ 71,95, па выніках дня таргі закрыліся з прыростам цаны Brent на 14,61%. Падзенне сусветных цэн на нафту паследавала за іх рэзкім ростам. Сусветныя цэны на нафту рэзка знізіліся 17 верасня — цана бараля нафты маркі Brent за некалькі хвілін знізілася больш чым на 5%, дасягнуўшы на мінімуме адзнакі $ 64,5<ref>[https://www.rbc.ru/business/17/09/2019/5d80e3ae9a794751b8c1dc30?from=newsfeed rbc.ru]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=237530 nashaniva.by]</ref>. === Ваенна-палітычныя === Атака ўзмацніла геапалітычную напружанасць на Блізкім Усходзе. Атакі падкрэслілі як крайнюю ўразлівасць саудаўскай інфраструктуры, нягледзячы на гіганцкі ваенны бюджэт, так і таннасць маштабных нападаў з выкарыстаннем сучасных тэхналогій: дзясятак-другі дронаў, пабудова кожнага з якіх магла абысціся ў 15 тысяч долараў<ref>Ben Hubbard, Palko Karasz, Stanley Reed. [https://www.nytimes.com/2019/09/14/world/middleeast/saudi-arabia-refineries-drone-attack.html Two Major Saudi Oil Installations Hit by Drone Strike, and U.S. Blames Iran] // Нью-Йорк Таймс, 14-15 сентября 2019 года.{{ref-en}}</ref>, нанеслі шкоду, які вылічваецца сотнямі мільёнаў долараў у дзень. Яшчэ ў 2013 годзе спецыялісты лічылі, што такая атака запатрабуе многіх тысяч ракет<ref>Ali Al-Ahmed, Andrew Bond, and Daniel Morillo. [http://www.gulfinstitute.org/wp-content/uploads/2013/11/Threats_to_the_Saudi_Oil_Infrastructure.pdf Security Threats to Saudi Arabia's Oil Infrastructure]. Washington, DC: The Institute for Gulf Affairs, 2013. {{ref-en}} С. 32.</ref>. Тым часам [[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] прапанаваў Саудаўскай Аравіі набыць зенітна-ракетныя комплексы [[С-300]] «Фаварыт» або [[С-400]] «Трыўмфатар» для абароны сваёй тэрыторыі ад новых нападаў з паветра<ref name="al-jazeera">{{cite news |title=Putin proposes Russian missile defence for Saudi after oil attack |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/09/saudi-oil-attacks-latest-updates-190916102800973.html |work=Al-Jazeera |date=16 September 2019}}</ref><ref>[https://rg.ru/2019/09/17/kto-i-zachem-podtalkivaet-prezidenta-ssha-k-konfliktu-s-iranom.html Войну оплатят короли] Российская газета, 17 сентября 2019 года</ref>. [[18 верасня]] Каралеўства Саудаўская Аравія далучылася да [[Міжнародная кааліцыя па бяспецы на моры|міжнароднай кааліцыі па бяспецы на моры]] (пад кіраўніцтвам ЗША)<ref>[https://ria.ru/20190918/1558792317.html Саудовская Аравиявступила в международную коалицию по безопасности на море] РИА Новости, 18 сентября 2019 года</ref>. [[20 верасня]] арабская кааліцыя на чале з Саудаўскай Аравіяй пачала ваенную аперацыю супраць ваенных аб’ектаў паўстанцаў на поўначы [[Хадэйда|Хадэйды]] ў Емене. Прадстаўнік кааліцыі палкоўнік Туркі аль-Малікі ў сваім звароце па тэлеканалу «Аль-Арабія» заклікаў мірных грамадзян пазбягаць тых раёнаў, на якія нацэлена аперацыя. У сваю чаргу хусіты праз падкантрольны ім тэлеканал «Аль-Масіра» заявілі, што кааліцыя ў парушэнне мірных пагадненняў, заключаных раней у Швецыі, нанесла чатыры авіяўдару па адным з гарадскіх кварталаў Хадэйды<ref>[https://ria.ru/20190920/1558872853.html Арабская коалиция начала военную оперцию на севере Йемена] РИА Новости, 20 сентября 2019 года</ref>. У прамым эфіры тэлеканала «Аль-Масіра» кіраўнік палітсавета хусітаў Махдзі аль-Машат абвясціў аб спыненні ракетных і паветраных удараў па Саудаўскай Аравіі. Лідар паўстанцаў падкрэсліў, што рух «Ансар Алах» чакае ад Эр-Рыяда аналагічных крокаў<ref>[https://regnum.ru/news/polit/2725820.html Хуситы заявили об отказе от ракетных и авиаударов по Саудовской Аравии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922032222/https://regnum.ru/news/polit/2725820.html |date=22 верасня 2019 }} REGNUM, 20 сентября 2019 года</ref>. == Рэакцыя == З асуджэннем атакі на НПЗ выступілі такія краіны як [[Катар]], [[Германія]], [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]], а таксама [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]]<ref>[https://rueconomics.ru/409770-v-oon-osudili-ataki-na-npz-saudovskoi-aravii В ООН осудили атаки на НПЗ Саудовской Аравии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190918012156/https://rueconomics.ru/409770-v-oon-osudili-ataki-na-npz-saudovskoi-aravii |date=18 верасня 2019 }}</ref>. Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў заявіў, што дадзены напад з’яўляецца ''«вельмі непрыемнай гісторыяй, якая аказвае негатыўнае ўздзеянне на энергетычныя рынкі; Крэмль спадзяецца, што каралеўства неўзабаве справіцца з наступстваў дадзенага інцыдэнту»''<ref>[https://ria.ru/20190916/1558731009.html Кремль надеется, что Эр-Рияд вскоре справится с последствиями атаки на НПЗ]</ref>. [[Дзяржаўны сакратар ЗША|Дзяржсакратар ЗША]] [[Майк Пампеа]] заявіў, што [[Іран]] стаіць за тэрактам<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/the-latest-saudi-arabia-says-drones-attacked-oil-facilities/2019/09/14/c423023c-d6ae-11e9-8924-1db7dac797fb_story.html The Latest: Trump calls Saudi crown prince after attack] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190918030753/https://www.washingtonpost.com/business/the-latest-saudi-arabia-says-drones-attacked-oil-facilities/2019/09/14/c423023c-d6ae-11e9-8924-1db7dac797fb_story.html |date=18 верасня 2019 }} [[Washington Post]]</ref>. Афіцыйны прадстаўнік МЗС Ірана Абас Мусаві адхіліў заяву Пампеа, назваўшы падобныя абвінавачванні беспадстаўнымі і ў той жа час паказаўшы, што ён «не быў моцна здзіўлены» падобнымі словамі<ref>[https://ria.ru/20190916/1558732577.html?in=t В Иране прокомментировали обвинения в атаках на саудовские НПЗ]</ref>. Яго падтрымала МЗС [[Кітай|Кітая]], якое асудзіла ЗША за абвінавачванне Ірана ў атацы на саудаўскія НПЗ<ref>[https://m.kp.ru/online/news/3607924/ МИД Китая осудил США за обвинение Ирана в атаке на саудовские НПЗ]</ref>. Між тым расійскі палітолаг Руслан Асташка раскрытыкаваў узброеныя сілы Саудаўскай Аравіі і Злучаных Штатаў, якія, пры велізарным ваенным бюджэце і тэхнічных магчымасцях, не змаглі адбіць напад паўстанцаў<ref>[https://youtu.ru/b0wFJTqtkWE ПВО США - пустышка. Доказано в Саудовской Аравии (Руслан Осташко)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Каб умацаваць антыіранскі саюз, дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа нанёс бліц-візіты ў Саудаўскую Аравію і [[ААЭ]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6907812 Создание антииранской коалиции продолжается] ТАСС, 20 сентября 2019 года</ref>. [[21 верасня]] 2019 года прэзідэнт ЗША Дональд Трамп ухваліў адпраўку на [[Блізкі Усход]] дадатковых войскаў. Хоць адказнасць за атаку дронаў узялі на сябе еменскія мяцежнікі-хусіты, амерыканцы абвінавацілі ў падрыхтоўцы нападу Іран, так як усе выяўленыя беспілотнікі былі зроблены менавіта там. Кіраўнік Пентагона Марк Эспер заявіў, што ўсе амерыканскія сілы, размешчаныя на ваенна-марской базе ў [[Бахрэйн]]е, будуць сфакусаваны на супрацьракетнай абароне<ref>[https://www.interfax.ru/world/677344 Трамп решил перебросить дополнительные войска на Ближний Восток] Interfax, 21 сентября 2019 года</ref> У адказ на падобныя дзеянні ЗША міністр замежных спраў Ірана [[Махамад Джавад Зарыф]] у інтэрв’ю [[CNN]] папярэдзіў аб тым, што вынікам любых агрэсіўных дзеянняў у адносінах да Ісламскай Рэспубліцы Іран стане буйнамаштабная вайна на Блізкім Усходзе. Па словах палітыка, Іран не жадаў удзельнічаць у якой-небудзь ваеннай канфрантацыі, аднак не будзе «лыпаць» пры нападзе на сваю тэрыторыю<ref>[https://regnum.ru/news/2726062.html МИД ИРИ: итогом агрессии против Ирана будет масштабный конфликт в регионе] REGNUM, 21 сентября 2019 года</ref>. == Здарэнні на іншых НПЗ == Неўзабаве, 17 верасня, пасля інцыдэнту ў Абкайку, але ўжо па тэхнічным прычынам, адбыліся пажары на НПЗ у Селіна-Крус ([[Мексіка]]) і Санадзара-дэ-Бургондзі ([[Італія]]). У выніку інцыдэнтаў ніхто не пацярпеў<ref>[https://cont.ws/@skuratoff/1448813 Взрывы и пожар на крупнейшем НПЗ в Италии и Мексике]</ref>. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Амерыкана-Іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Верасень 2019 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Саудаўскай Аравіі]] [[Катэгорыя:Падзеі 14 верасня]] qhe5yphku05vlwp5c9igez8puz0t4a0 10 615921 5175038 5164189 2026-08-03T17:44:49Z JerzyKundrat 174 5175038 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Студзень == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-01|{{Выява дня паказаць|в=Dülmen, Kirchspiel, Bauerschaft Börnste -- 2021 -- 4406 (bw).jpg|п=Студзень у Мюнстры, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-02|{{Выява дня паказаць|в=20110102 Kharanaq old city Iran.jpg|п=Глінабітныя дамы ў пакінутай вёсцы, Іран.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-03|{{Выява дня паказаць|в=Killer Whales Hunting a Seal.jpg|п=Касаткі палююць на цюленя ў Антарктыцы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-04|{{Выява дня паказаць|в=Nueva_Esparta_Mapa_Vial.svg|п=Карта вострава [[Маргарыта (востраў)|Маргарыта]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-05|{{Выява дня паказаць|в=Brush_for_the_lead2.jpg|п=Гонкі на санях у Нью-Ёрку, літаграфія 1867 года.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-06|{{Выява дня паказаць|в=FiguraTres Reyes Magos.jpg|п=Частка скульптурнай кампазіцыі «Тры Каралі» ў [[Маракайба (горад)|Маракайба]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-07|{{Выява дня паказаць|в=Dichroitisches Prisma -- 2020 -- 5123.jpg|п=Дыхроідная прызма.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-08|{{Выява дня паказаць|в=Flammulina_velutipes,_Velvet_Shank,_Enfield,_UK.JPG|п=[[Зімовы грыб]] (''Flammulina velutipes''), Вялікабрытанія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-09|{{Выява дня паказаць|в=Fortepian_-_schemat.svg|п=Схема [[фартэпіяна]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-10|{{Выява дня паказаць|в=Eagle_Nebula_from_ESO.jpg|п=[[Туманнасць Арол]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-11|{{Выява дня паказаць|в=Ch%C3%BDnovsk%C3%A1_jeskyn%C4%9B(4).jpg|п=Хінаўская пячора, Чэхія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-12|{{Выява дня паказаць|в=Pieczęć Jagiełły.jpg|п=Пячатка караля [[Ягайла|Ягайлы]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-13|{{Выява дня паказаць|в=Vexilla vexillum 01.jpg|п=Ракавіна малюска ''Vexilla vexillum''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-14|{{Выява дня паказаць|в=Chrysaetos La Cañada 20120114 1.jpg|п=[[Беркут]] у палёце, Іспанія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-15|{{Выява дня паказаць|в=IPA-euler-manners-features.svg|п=[[Міжнародны фанетычны алфавіт]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-16|{{Выява дня паказаць|в=Fishing huts reflected in the ice at Fisketången, Kungshamn.jpg|п=Рыбацкія домікі ў Швецыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-17|{{Выява дня паказаць|в=Holy SURP Hovhannes Church.jpg|п=Старажытны армянскі храм у [[Іран]]е.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-18|{{Выява дня паказаць|в=Polarlicht 2.jpg|п=[[Палярнае ззянне]], Аляска.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-19|{{Выява дня паказаць|в=La vallata di Poggiorsini vista nel dettaglio.jpg|п=Даліна ў [[Апулія|Апуліі]], Італія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-20|{{Выява дня паказаць|в=Kee monastery Spiti Valley (edited).jpg|п=Тыбецкі будысцкі манастыр Кі ў Індыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-21|{{Выява дня паказаць|в=The Bug Peek.jpg|п=Жук-лістаед ''Aulacophora indica'' на дрэве ''Alnus nepalensis'', Непал.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-22|{{Выява дня паказаць|в=Вайдагубский маяк.jpg|п=Вайдагубскі маяк у Мурманскай вобласці, Расія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-23|{{Выява дня паказаць|в=Lions Family Portrait Masai Mara.jpg|п=Ільвы (''Panthera leo'') у Кеніі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-24|{{Выява дня паказаць|в=2016 Minox C 8.jpg|п=Мініяцюрны шпіёнскі фотаапарат ''Minox C''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-25|{{Выява дня паказаць|в=A rolling stone gathers no moss.jpg|п=[[Лішайнікі]] на камені.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-26|{{Выява дня паказаць|в=Гора Стримба взимку.jpg|п=Гара Стрымба, Закарпацкая вобласць, Украіна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-27|{{Выява дня паказаць|в=Snowboarder_in_flight_(Tannheim%2C_Austria).jpg|п=Сноўбардыст у палёце, Аўстрыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-28|{{Выява дня паказаць|в=Snowstorm near Ogoy island.jpg|п=Снежная бура на [[Байкал]]е.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-29|{{Выява дня паказаць|в=Coronavirus. SARS-CoV-2.png|п=Каранавірус [[SARS-CoV-2]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-30|{{Выява дня паказаць|в=Brakelund Burial Ground 1.jpg|п=Могільнік Бракелунд, Швецыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|01-31|{{Выява дня паказаць|в=Gold-crystals.jpg|п=Крышталі [[золата]].}}}}<noinclude> <noinclude> == Люты == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-01|{{Выява дня паказаць|в=Морозний ранок над Яремчею.jpg|п=Узыход сонца ў Карпатах, Украіна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-02|{{Выява дня паказаць|в=Ascaris female 200x section.jpg|п=Разрэз самкі [[Ascaris|аскарыды]], сфатаграфаваны з выкарыстаннем алейнага кандэнсатара.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-03|{{Выява дня паказаць|в=Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|п=[[Бібліятэка Кангрэса]], Вашынгтон, 1902 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-04|{{Выява дня паказаць|в=Coscinodiscus oculus-iridis (Ehrenberg) Ehrenberg 1840 diatom shell. Colored SEM image.jpg|п=Панцыр [[Дыятомавыя водарасці|дыятомавай водарасці]] ''Coscinodiscus oculus-iridis''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-05|{{Выява дня паказаць|в=European_Parliament_Strasbourg_Hemicycle_-_Diliff.jpg|п=[[Еўрапейскі парламент]], 2014.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-06|{{Выява дня паказаць|в=2015 Góry Złote z Borówkowej 01.jpg|п=Усходнія Судэты, Польшча.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-07|{{Выява дня паказаць|в=PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|п=Грузавікі на трасе ў [[Пакістан]]е.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-08|{{Выява дня паказаць|в=2021 Gugelhammer Bogenbrücke 01.jpg|п=Мост цераз канал у Баварыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-09|{{Выява дня паказаць|в=Bromine_vial_in_acrylic_cube.jpg|п=[[Бром]] у ампуле.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-10|{{Выява дня паказаць|в=Adams_The_Tetons_and_the_Snake_River.jpg|п=Тэтонскія горы і [[рака Снэйк]] (штат Ваёмінг, ЗША, 1942).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-11|{{Выява дня паказаць|в=Bigfin reef squid (11760).jpg|п=[[Кальмары|Кальмар]] ''Sepioteuthis lessoniana'' ў акварыуме (Мантэрэй, Каліфорнія, ЗША).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-12|{{Выява дня паказаць|в=Jupiter Showcases Auroras, Hazes (NIRCam Closeup).jpg|п=[[Планета Юпітэр]], здымак тэлескопа [[Джэймс Уэб (тэлескоп)|Джэймс Уэб]] (2022).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-13|{{Выява дня паказаць|в=Tavurvur volcano edit.jpg|п=Вывяржэнне [[вулкан]]а Тавурвур (Папуа — Новая Гвінея, 2009).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-14|{{Выява дня паказаць|в=The_ciliate_Frontonia_sp.jpg|п=[[Інфузорыі|Інфузорыя]] з роду ''Frontonia''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-15|{{Выява дня паказаць|в=2 Cheljabinsk meteorite fragment.jpg|п=Фрагменты Чалябінскага метэарыта.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-16|{{Выява дня паказаць|в=CtenosauraSimilis.jpg|п=Самец і дзве самкі чорнай ігуаны (''[[Ctenosaura similis]]'') у нацыянальным парку Бара-Хонда (Коста-Рыка).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-17|{{Выява дня паказаць|в=Big_Mac_hamburger.jpg|п=[[Гамбургер]] "Біг Мак".}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-18|{{Выява дня паказаць|в=Vasco da Gama Bridge B&W (crop2).jpg|п=Мост Васка да Гама, Партугалія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-19|{{Выява дня паказаць|в=Scandinavia.TMO2003050.jpg|п=[[Скандынавія]] зімой (2003).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-20|{{Выява дня паказаць|в=Mt_Anne_from_High_Shelf_Camp.jpg|п=Маўнт-Анна, паўднёвае ўзбярэжжа [[Тасманія|Тасманіі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-21|{{Выява дня паказаць|в=Himalayan_salt_(coarse).jpg|п=Крышталі ружовай гімалайскай солі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-22|{{Выява дня паказаць|в=South Georgia Island as seen by Sentinel-2.jpg|п=Востраў [[Паўднёвая Георгія]], касмічны здымак.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-23|{{Выява дня паказаць|в=Allegory_of_war_and_Law_-_Prunksaal_-_Austrian_National_Library.jpg|п=Фрэска «Алегорыя вайны і закону» ў Аўстрыйскай нацыянальнай бібліятэцы, Вена.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-24|{{Выява дня паказаць|в=Graffiti Vinnytsia 2022 G1.jpg|п=Патрыятычнае графіці ў [[Вінніца|Вінніцы]], Украіна, 2022&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-25|{{Выява дня паказаць|в=Madagaskar-Taggecko_Phelsuma_madagascariensis.jpg|п=Гекон ''[[Phelsuma madagascariensis]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-26|{{Выява дня паказаць|в=Dione and Saturn.jpg|п=[[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёна]] на фоне [[Сатурн (планета)|Сатурна]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-27|{{Выява дня паказаць|в=Erithacus_rubecula_with_cocked_head.jpg|п=[[Заранка]] (''Erithacus rubecula'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-28|{{Выява дня паказаць|в=MIT_Dome_night1_Edit.jpg|п=Будынак у кампусе [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]] (Кембрыдж, ЗША).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|02-29|{{Выява дня паказаць|в=Marpissa_muscosa_5_Luc_Viatour.jpg|п=Павук ''Marpissa muscosa''.}}}}<noinclude> == Сакавік == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-01|{{Выява дня паказаць|в=Fly Agaric mushroom 04.jpg|п=Мухамор чырвоны (''Amanita muscaria'') у Новай Зеландыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-02|{{Выява дня паказаць|в=Saints Peter and Paul Cathedral.jpg|п=[[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-03|{{Выява дня паказаць|в=Barnard 33.jpg|п=Туманнасць Конская Галава.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-04|{{Выява дня паказаць|в=Fluorescence in calcite.jpg|п=Флуарэсцэнцыя і праламленне лазернага праменя ў крышталі [[кальцыт]]у.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-05|{{Выява дня паказаць|в=Mangrove Reflection Wide Ashtamudi Kollam Kerala Mar22 A7C 01464.jpg|п=Адзінокае мангравае дрэва ў возеры, штат [[Керала]], Індыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-06|{{Выява дня паказаць|в=Clavulina cristata sasata.JPG|п=Белы карал (''Clavulina cristata'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-07|{{Выява дня паказаць|в=Volcano scheme.svg|п=Схема [[вулкан]]а.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-08|{{Выява дня паказаць|в=Aida_poster_colors_fixed.jpg|п=Плакат да пастаноўкі оперы «Аіда» ў [[Кліўленд]]зе (1908).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-09|{{Выява дня паказаць|в=Reftinsky reservoir of Sverdlovsk region.jpg|п=Рэфцінская ДРЭС, Расія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-10|{{Выява дня паказаць|в=Japanese_Larch_Larix_kaempferi_Cone_2000px.jpg|п=Шышка ''Larix kaempferi''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-11|{{Выява дня паказаць|в=Boeing 737-400 Centralwings 2.JPG|п=Самалёт Boeing 737-400.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-12|{{Выява дня паказаць|в=Expedition 42 Soyuz TMA-14M Landing (201503120102HQ).jpg|п=Прызямленне спускальнага апарата касмічнага карабля Саюз TMA-14M, 2015&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-13|{{Выява дня паказаць|в=Kaścioł śv. Jazepa - 6.jpg|п=[[Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў (Мінск)|Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў, Мінск]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-14|{{Выява дня паказаць|в=Pi-unrolled-720.gif|п=Анімацыя паказвае роўнасць даўжыні акружнасці ліку [[Пі|пі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-15|{{Выява дня паказаць|в=Vanadium crystal bar and 1cm3 cube.jpg|п=Крышталічная структура [[ванадый|ванадыю]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-16|{{Выява дня паказаць|в=African buffalo (Syncerus caffer caffer) male with cattle egret.jpg|п=Афрыканскі буйвал, якому спадарожнічае чапля, нацыянальны парк Чобе, Батсвана.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-17|{{Выява дня паказаць|в=Adansonia grandidieri04.jpg|п=''Adansonia grandidieri'', [[Мадагаскар]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-18|{{Выява дня паказаць|в=Perereca-macaco - Phyllomedusa rohdei.jpg|п=Самцы квакшы ''Phyllomedusa rohdei'', Бразілія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-19|{{Выява дня паказаць|в=ISS035-E-007148 Nile - Sinai - Dead Sea - Wide Angle View.jpg|п=Даліна Ніла і [[Сінайскі паўвостраў]], касмічны здымак, 2013.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-20|{{Выява дня паказаць|в=Obama family in mist in Rio de Janeiro.jpg|п=[[Барак Абама]] з сям’ёй перад [[Статуя Хрыста Збавіцеля|статуяй Хрыста Збавіцеля]], 2011.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-21|{{Выява дня паказаць|в=Пиксели матрицы видеорегистратора.jpg|п=Пікселі матрыцы відэарэгістратара.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-22|{{Выява дня паказаць|в=Crocus vernus.jpg|п=''Crocus vernus''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-23|{{Выява дня паказаць|в=IrvingJohnstonAground.jpg|п=Парусны карабель «Ірвінг Джонсан» на мелі каля бухты Чэнел-Айлендс, Каліфорнія, ЗША (2005).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-24|{{Выява дня паказаць|в=Organic home-grown tomatoes - unripe to ripe.jpg|п=Ураджай таматаў, Новая Зеландыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-25|{{Выява дня паказаць|в=Salix caprea 02.jpg|п=Коцікі на вярбе ''[[Брэднік|Salix caprea]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-26|{{Выява дня паказаць|в=Firefighter, Ashton Bay, March 2017.jpg|п=Пажар у саване, ПАР, 2017.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-27|{{Выява дня паказаць|в=Squirrel by mareckr.jpg|п=[[Вавёрка звычайная]] (''Sciurus vulgaris''). Варшава.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-28|{{Выява дня паказаць|в=Проводящий пучок Pteridium aquilinum.JPG|п=[[Праводзячы пучок]] папараці ''[[Pteridium aquilinum]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-29|{{Выява дня паказаць|в=Anémona de mar (Heteractis crispa), parque nacional Ras Muhammad, Egipto, 2022-03-29, DD 43.jpg|п=Анемона ''Heteractis crispa'' ў Чырвоным моры.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-30|{{Выява дня паказаць|в=Wasp_March_2008-10.jpg|п=Маладая матка асы папяровай (''Polistes dominulus'') засноўвае новую калонію.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|03-31|{{Выява дня паказаць|в=Iguana_iguana_Portoviejo_04.jpg|п=[[Ігуана звычайная]] (''Iguana iguana''), Эквадор.}}}}<noinclude> == Красавік == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-01|{{Выява дня паказаць|в=Trimeresurus gumprechti, Gumprecht’s pit viper (female) - Phu Suan Sai National Park (46711073485).jpg|п=Самка гадзюкі ''Trimeresurus gumprechti'', Тайланд.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-02|{{Выява дня паказаць|в=Caracol Falls.jpg|п=Вадаспад Каракол (штат [[Рыу-Гранды-ду-Сул]], [[Бразілія]]).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-03|{{Выява дня паказаць|в=Templo funerario de Hatshepsut, Luxor, Egipto, 2022-04-03, DD 13.jpg|п=Пахавальны храм царыцы Хатшэпсут, Егіпет.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-04|{{Выява дня паказаць|в=Trinkende Taube am Neptunbrunnen in Tübingen 2019 cropped.jpg|п=Голуб п’е ваду з фантана, Цюбінген, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-05|{{Выява дня паказаць|в=European bison (Bison bonasus) male Białowieza.jpg|п=Самец зубра (''[[Bison bonasus]]''), [[Белавежская пушча]], Польшча.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-06|{{Выява дня паказаць|в=Schokland. UNESCO-Werelderfgoed actm 27.jpg|п=Краявід на востраве Схокланд, Нідэрланды.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-07|{{Выява дня паказаць|в=Phidippus regius female 01.jpg|п=Самка павука ''Phidippus regius'' (Фларыда).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-08|{{Выява дня паказаць|в=Neudenau_-_Herbolzheim_-_Felder, grasiger Weg und Birnbaum im April (1.3).jpg|п=Узаранае поле, Бадэн-Вюртэмберг, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-09|{{Выява дня паказаць|в=Confederate_100_Dollars.jpg|п=Банкнота [[Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі|Канфедэраваных Штатаў Амерыкі]] вартасцю 100 долараў (1862).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-10|{{Выява дня паказаць|в=Torre Belém April 2009-4a.jpg|п=[[Вежа Белен]] у [[Лісабон]]е.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-11|{{Выява дня паказаць|в=Museum of the History of Polish Jews in Warsaw building 0012.jpg|п=Інтэр’ер галоўнай залы Музея гісторыі польскіх яўрэяў у Варшаве.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-12|{{Выява дня паказаць|в=Mt_Uluguru_and_Sisal_plantations.jpg|п=Плантацыі сізалю ў Танзаніі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-13|{{Выява дня паказаць|в=Château de Himeji02.jpg|п=Замак Хімедзі, Японія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-14|{{Выява дня паказаць|в=Variegated grasshopper (Zonocerus variegatus).jpg|п=Конік ''Zonocerus variegatus'', Гана.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-15|{{Выява дня паказаць|в=Flèche_en_feu_-_Spire_on_Fire.jpeg|п=Шпіль [[Сабор Парыжскай Божай Маці|сабора Парыжскай Божай Маці]] ў агні, 2019 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-16|{{Выява дня паказаць|в=Colored pencils chevre.jpg|п=Каляровыя алоўкі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-17|{{Выява дня паказаць|в=Broccoli and cross section edit.jpg|п=Брокалі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-18|{{Выява дня паказаць|в=Haliaeetus leucocephalus (Linnaeus 1766).jpg|п=[[Белагаловы арлан]] у палёце.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-19|{{Выява дня паказаць|в=Srinagar pano.jpg|п=Від на горад [[Срынагар]], летнюю сталіцу штата [[Джаму і Кашмір]], Індыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-20|{{Выява дня паказаць|в=Greenland 467 (35130903436).jpg|п=Грэнландскія хаскі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-21|{{Выява дня паказаць|в=Barrow Offshore wind turbines NR.jpg|п=Ветравыя турбіны ў [[Ірландскае мора|Ірландскім моры]], 2009.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-22|{{Выява дня паказаць|в=Pillars of creation 2014 HST WFC3-UVIS full-res denoised.jpg|п=«[[Слупы стварэння]]» — скопішча міжзоркавага газу і пылу, [[M16 (аб’ект Месье)|аб’ект Месье M16]], сузор’е Змяя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-23|{{Выява дня паказаць|в=FCAB EMD-Clyde GL22C Cumbre.jpg|п=Цягнік у пустыні [[Атакама]], Чылі, 2012 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-24|{{Выява дня паказаць|в=Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|п=[[Ерэван]] і [[гара Арарат]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-25|{{Выява дня паказаць|в=Українська Моравія.jpg|п=Трактар у полі, Украіна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-26|{{Выява дня паказаць|в=Hakea laurina Tas.jpg|п=Расліна ''Hakea laurina'' (паўднёвы захад Аўстраліі).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-27|{{Выява дня паказаць|в=Nyamata Memorial Site 13.jpg|п=Чалавечыя [[чэрап]]ы ў Мемарыяле [[Генацыд у Руандзе|Генацыду]] ў горадзе [[Ньямата]], Руанда.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-28|{{Выява дня паказаць|в=Flamingos in Hörmetci reeds.jpg|п=Фламінга на плато ў Турцыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-29|{{Выява дня паказаць|в=Falkland_Islands_topographic_map-en.svg|п=[[Фалклендскія астравы]], тапаграфічная карта.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|04-30|{{Выява дня паказаць|в=Jubilee and Munin, Ravens, Tower of London 2016-04-30.jpg|п=Таўэрскія крумкачы, Лондан.}}}}<noinclude> == Май == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-01|{{Выява дня паказаць|в=Waterworks Museum - defunct Chestnut Hill Pumping Station (85495s)bw.jpg|п=Машыны на колішняй помпавай станцыі паблізу Бостана, ЗША.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-02|{{Выява дня паказаць|в=Lake Seal Mt Field NP edit.jpg|п=Нацыянальны парк Маунт-Фелд (Тасманія).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-03|{{Выява дня паказаць|в=Ivyanets. Church of St. Alexis.jpg|п=[[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея, Івянец]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-04|{{Выява дня паказаць|в=BramaCP cropped.jpg|п=[[Брандэнбургскія вароты]] ў Берліне.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-05|{{Выява дня паказаць|в=Avocado_Hass_-_single_and_halved.jpg|п=Плады [[авакада]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-06|{{Выява дня паказаць|в=Salisbury Cathedral Lady Chapel Ceiling, Wiltshire, UK - Diliff.jpg|п=Скляпенні [[Салсберыйскі сабор|кафедральнага сабора]] ў Солсберы (Велікабрытанія).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-07|{{Выява дня паказаць|в=Akan MHNT.ETH.2010.25.175.jpg|п=Гірка для ўзважвання [[золата]], Заходняя Афрыка, XIX ст.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-08|{{Выява дня паказаць|в=Treppe HBK auf Kampnagel.jpg|п=Лесвіца ў тэатры Кампнагель, Гамбург.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-09|{{Выява дня паказаць|в=Grauschwarze Sklavenameise Formica fusca 01 (MK).jpg|п=Мураш ''[[Formica fusca]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-10|{{Выява дня паказаць|в=Kamakura_Budda_Daibutsu_front_1885.jpg|п=Статуя Буды Дайбуцу ў Камакуры, Японія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-11|{{Выява дня паказаць|в=Tiger-2.jpg|п=[[Тыгр]] у заасадзе, Дортмунд, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-12|{{Выява дня паказаць|в=ColapteryxVirgo.jpg|п=Асобіна ''[[Calopteryx virgo]]'', Францыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-13|{{Выява дня паказаць|в=Notocactus minimus.jpg|п=Квецень кактуса ''Notocactus minimus''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-14|{{Выява дня паказаць|в=004 2018 05 14 Extremes Wetter.jpg|п=[[Маланка]] трапляе ў дрэва, Рэйнланд-Пфальц, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-15|{{Выява дня паказаць|в=Polished slice of petrified wood.jpg|п=Закамянелае дрэва ўзростам 230 млн гадоў у нацыянальным парку Петрыфайд-Форэст (Арызона, ЗША).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-16|{{Выява дня паказаць|в=Seasquirt.jpg|п=Голажаберны малюск ''Nembrotha lineolata'' сядзіць на асцыдыі ''Polycarpa aurata''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-17|{{Выява дня паказаць|в=Fomalhaut planet.jpg|п=Экзапланета ў сістэме [[Фамальгаўт]]а, ілюстрацыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-18|{{Выява дня паказаць|в=Bank of Tanzania golden hour.jpg|п=[[Дар-эс-Салам (Танзанія)|Дар-эс-Салам]] (Танзанія), 2009 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-19|{{Выява дня паказаць|в=Hard disk head crash.jpg|п=[[Цвёрды дыск]], пашкоджаны ў выніку таго, што счытвальная галоўка ў рабочым рэжыме дакраналася да паверхні пласціны.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-20|{{Выява дня паказаць|в=NGC2207+IC2163.jpg|п=Сутыкненне спіральных галактык [[NGC 2207]] і [[IC 2163]]. Фатаграфія касмічнага тэлескопа «Хабл».}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-21|{{Выява дня паказаць|в=Image-Jezioro Mały Jeziorak w Iławie3.svg|п=Картасхема наваколляў аднаго з Ілаўскіх азёр, Польшча.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-22|{{Выява дня паказаць|в=Rhenium single crystal bar and 1cm3 cube.jpg|п=[[Рэній]] у злітках.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-23|{{Выява дня паказаць|в=Garzweiler surface mine Bucket-wheel excavator 2019 1.jpg|п=Здабыча лігніта адкрытым спосабам, Паўночны Рэйн-Вестфалія, Германія, 2019.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-24|{{Выява дня паказаць|в=Evolution of a Tornado.jpg|п=Працэс узнікнення [[тарнада]] ў штаце [[Канзас]], ЗША, 2016 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-25|{{Выява дня паказаць|в=071R01.jpg|п=Інтэгральная схема трансівера «Motorola GM350».}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-26|{{Выява дня паказаць|в=Glühwendel brennt durch.jpg|п=Лямпа напальвання з ускрытай колбай успыхнула.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-27|{{Выява дня паказаць|в=Pedra Azul Milky Way.jpg|п=Зорны небасхіл над Бразіліяй.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-28|{{Выява дня паказаць|в=Reine_i_Lofoten_LC0148.jpg|п=Вёска Рэйне на [[Лафатэнскія астравы|Лафатэнскіх астравах]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-29|{{Выява дня паказаць|в=Праабражэнская царква.JPG|п=[[Спаса-Праабражэнская царква (Ракаў)]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-30|{{Выява дня паказаць|в=Hieracium pilosella 2015 G1.jpg|п=[[Ястрабок валасісты]] (''Hieracium pilosella'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|05-31|{{Выява дня паказаць|в=Fernão Vaz Dourado 1571-1.jpg|п=Карта Заходняй Афрыкі партугальскага картографа Фернана Вас-Дурада (1571).}}}}<noinclude> == Чэрвень == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-01|{{Выява дня паказаць|в=Water drop 001.jpg|п=Кропля вады.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-02|{{Выява дня паказаць|в=Griechische_Nationalbibliothek_(Zuschnitt).jpg|п=[[Нацыянальная бібліятэка Грэцыі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-03|{{Выява дня паказаць|в=Dean_Franklin_-_06.04.03_Mount_Rushmore_Monument_%28by-sa%29-3_new.jpg|п=Нацыянальны мемарыял «[[Гара Рашмар|Гара Рашмор]]» (ЗША).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-04|{{Выява дня паказаць|в=Scatophaga stercoraria 3 Luc Viatour.jpg|п=Муха ''Scatophaga stercoraria'' на парастку хвашчу з кроплямі расы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-05|{{Выява дня паказаць|в=F-22 Raptor edit1.jpg|п=Знішчальнік F-22 «Рэптар».}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-06|{{Выява дня паказаць|в=Khandoba temple Pune.jpg|п=Індуісцкая ўрачыстасць, Махараштра, 2013 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-07|{{Выява дня паказаць|в=Stambecchi nel Parco Nazionale del Gran Paradiso.jpg|п=Альпійскія горныя казлы (Італія).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-08|{{Выява дня паказаць|в=Monastyr Karmelitiv Bosykh panorama.jpg|п=Манастыр кармелітаў босых, [[Бярдзічаў]], Украіна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-09|{{Выява дня паказаць|в=Chenille chevrefeuille.jpg|п=Лічынка коканапрада ''Macrothylacia rubi''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-10|{{Выява дня паказаць|в=Kimono Forest at night, Arashiyama Station, Arashiyama, Kyoto, Japan.jpg|п=Экспазіцыя [[кімано]] ў [[Кіёта]], Японія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-11|{{Выява дня паказаць|в=Czech Republic - landscape near Koryčany.jpg|п=Макавае поле ў Чэхіі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-12|{{Выява дня паказаць|в=Sarychev Peak.jpg|п=Вывяржэнне вулкана Сарычава на Курыльскіх астравах, 2009.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-13|{{Выява дня паказаць|в=Fogo, Cape Verde Islands.jpg|п=Касмічны здымак вострава [[Фогу]] ([[Каба-Вердэ]]).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-14|{{Выява дня паказаць|в=Stročycy - 02.jpg|п=Інтэр’ер хаты з Цэнтральнай Беларусі ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-15|{{Выява дня паказаць|в=De Groene Verbinding.png|п=Веласіпедны мост у Нідэрландах.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-16|{{Выява дня паказаць|в=Golden stag beetle.jpg|п=Самец жука ''[[Lamprima aurata]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-17|{{Выява дня паказаць|в=Frederic Edwin Church - Aurora Borealis - Google Art Project.jpg|п=Фрэдэрык Эдвін Чорч, ''Aurora Borealis'', 1865.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-18|{{Выява дня паказаць|в=Israel Aereal Ropeway Masada BW 1.JPG|п=Канатная дарога ў [[Масада|Масадзе]] ([[Ізраіль]]).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-19|{{Выява дня паказаць|в=Goéland brun (larus fuscus) détourée.jpg|п=Клуша (''[[Клуша|Larus fuscus]]'') у палёце.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-20|{{Выява дня паказаць|в=Torun NMP sklepienie nawa gl 02 ver 2.jpg|п=Скляпенні Марыцкага касцёла ў [[Торунь|Торуні]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-21|{{Выява дня паказаць|в=U 871 Ölsta.tif|п=Камень з [[руны|рунічнымі]] надпісамі ў [[скансен]]е, Стакгольм.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-22|{{Выява дня паказаць|в=Parma wallaby crop2.jpg|п=Самка кенгуру-валабі ''Macropus parma'' з дзіцянём.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-23|{{Выява дня паказаць|в=Kuni's chromodoris, fan 38 west, wakatobi, 2018 (45763962462) (cropped).jpg|п=Марскі галажаберны малюск ''Goniobranchus kuniei''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-24|{{Выява дня паказаць|в=Episyrphus balteatus side.jpg|п=Самец мухі ''Episyrphus balteatus''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-25|{{Выява дня паказаць|в=Illuminated Ferris wheel, bouncing castle and carousel at night in a funfair in Vientiane, Laos.jpg|п=Атракцыёны на кірмашы ў [[В’енцьян]]е, Лаос.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-26|{{Выява дня паказаць|в=Argynnis pandora (male).jpg|п=Самец матыля ''[[Argynnis pandora]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-27|{{Выява дня паказаць|в=Aeshna cyanea female 1.jpg|п=Самка страказы ''[[Aeshna cyanea]]'' праз 4 дні пасля вылуплення.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-28|{{Выява дня паказаць|в=Victoria crater from HiRise, rotated.jpg|п=Кратар Вікторыя на [[Планета Марс|Марсе]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-29|{{Выява дня паказаць|в=La nascita di Venere (Botticelli).jpg|п=Рэпрадукцыя карціны [[Сандра Бацічэлі]] «Нараджэнне Венеры» (каля 1485).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|06-30|{{Выява дня паказаць|в=Zenit-B Helios-44-2 2012 G1.jpg|п=Фотаапарат Zenit-B з аб’ектывам Helios-44-2.}}}}<noinclude> == Ліпень == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-01|{{Выява дня паказаць|в=Lisc lipy.jpg|п=Ліст ліпы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-02|{{Выява дня паказаць|в=Рэшткі Троіцкай царквы. Белая Царква.jpg|п=[[Каза свойская|Козы]] пасуцца ля паўразбуранай [[Троіцкая царква (Белая Царква)|Троіцкай царквы]], Чашніцкі раён, 2012.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-03|{{Выява дня паказаць|в=Lake Bondhus Norway 2862.jpg|п=Возера Бондхус у гарах Нарвегіі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-04|{{Выява дня паказаць|в=Bicycle_evolution-numbers.svg|п=Эвалюцыя веласіпеда з 1818 да 1970-х&nbsp;гг.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-05|{{Выява дня паказаць|в=P1160778 Melitaea athalia.jpg|п=Матыль ''[[Melitaea athalia]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-06|{{Выява дня паказаць|в=Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Пана Езуса (Ільля) 2.jpg|п=[[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Ілья)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса, Ілья]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-07|{{Выява дня паказаць|в=Mexico states evolution.gif|п=Тэрыторыя [[Мексіка|Мексікі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-08|{{Выява дня паказаць|в=P1160808 Palomena prasina.jpg|п=Шчытнік ''Palomena prasina'', в. [[Кністушкі]], Беларусь.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-09|{{Выява дня паказаць|в=Lehise käbi.jpg|п=Шышка лістоўніцы ''Larix × marschlinsii''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-10|{{Выява дня паказаць|в=Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|п=[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]], Мінск, 2009&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-11|{{Выява дня паказаць|в=View from McQueens Pass towards Lyttelton Harbour, New Zealand.jpg|п=Гавань на Паўднёвым востраве Новай Зеландыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-12|{{Выява дня паказаць|в=07. Camel Profile, near Silverton, NSW, 07.07.2007.jpg|п=Вярблюд-[[Вярблюд аднагорбы|драмадэр]] (''Camelus dromedarius''), Аўстралія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-13|{{Выява дня паказаць|в=Trakai-Troki.jpg|п=[[Тракайскі замак]], 2004 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-14|{{Выява дня паказаць|в=Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|п=[[Плутон (карлікавая планета)|Карлікавая планета Плутон]], здымак касмічнага апарата ''[[New Horizons]]'', 2015 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-15|{{Выява дня паказаць|в=Rzeczpospolita voivodships.png|п=Карта [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-16|{{Выява дня паказаць|в=P1170102 Viksvine hesperija Heteropterus morpheus.jpg|п=Матыль ''Heteropterus morpheus''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-17|{{Выява дня паказаць|в=Doorknob_buddhist_temple_detail_amk.jpg|п=Клямка на дзвярах храма Лян-Шан-Шуань-Лін у Сінгапуры.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-18|{{Выява дня паказаць|в=Pair of Merops apiaster feeding.jpg|п=Пара [[Залацістая шчурка|залацістых шчурак]] (самка злева) са здабычай, Францыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-19|{{Выява дня паказаць|в=Top of Atmosphere.jpg|п=[[Атмасфера Зямлі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-20|{{Выява дня паказаць|в=Alligator mississippiensis 2 babies.jpg|п=Дзіцяняты місісіпскага алігатара (''Alligator mississippiensis''), Фларыда, ЗША.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-21|{{Выява дня паказаць|в=Land_on_the_Moon_7_21_1969-repair.jpg|п=Дзяўчынка з нумарам «Вашынгтон Пост» ад 21 ліпеня 1969 з паведамленнем пра высадку чалавека на Месяцы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-22|{{Выява дня паказаць|в=ArcticFoxSummer.jpg|п=Ліс ''Alopex lagopus''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-23|{{Выява дня паказаць|в=Heavens Above Her.jpg|п=[[Млечны Шлях (з’ява)|Млечны Шлях]] у небе над Каліфорніяй.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-24|{{Выява дня паказаць|в=Múlafossur2.jpg|п=Востраў [[Воар]], [[Фарэрскія астравы|Фарэрскі архіпелаг]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-25|{{Выява дня паказаць|в=Callyspongia vaginalis (Branching Vase Sponge - pink variation).jpg|п=Губка ''Callyspongia vaginalis''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-26|{{Выява дня паказаць|в=San Marco cathedral in Venice.JPG|п=Дэталі даху [[Сабор Святога Марка|сабора Сан-Марка]] ў [[Венецыя|Венецыі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-27|{{Выява дня паказаць|в=Havana 1639b.jpg|п=Бухта [[Гавана|Гаваны]] (акварэль, 1639).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-28|{{Выява дня паказаць|в=Litworowy staw.jpg|п=[[Высокія Татры]], Польшча.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-29|{{Выява дня паказаць|в=Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 49.JPG|п=Геогліфы на плато [[Наска]] (Перу).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-30|{{Выява дня паказаць|в=Polar bear (Ursus maritimus) in the drift ice region north of Svalbard.jpg|п=[[Белы мядзведзь]] (''Ursus maritimus'') на паляванні ля берагоў Шпіцбергена.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|07-31|{{Выява дня паказаць|в=Päijänne and päijätsalo.jpg|п=Заход сонца над возерам [[Пяянэ]], Фінляндыя.}}}}<noinclude> == Жнівень == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-01|{{Выява дня паказаць|в=Eggs in basket 2020 G1.jpg|п=Яйкі ў кошыку, Украіна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-02|{{Выява дня паказаць|в=Комплекс Мирского замка.JPG|п=[[Мірскі замак]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-03|{{Выява дня паказаць|в=Inachis io Lill-Jansskogen.JPG|п=Матыль ''[[Паўлінава вока|Inachis io]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-04|{{Выява дня паказаць|в=Мікалаеўскі касьцёл..jpg|п=[[Касцёл Святога Мікалая (Свір)]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-05|{{Выява дня паказаць|в=Tübingen - Neckarfront - Ansicht von Plataneninsel mit Stocherkahn.jpg|п=Гістарычныя будынкі ў [[Цюбінген]]е, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-06|{{Выява дня паказаць|в=Dead Vlei, Sossusvlei, Namibia, 2018-08-06, DD 085.jpg|п=Загінулае дрэва ''Vachellia erioloba'' ў пустыні, Намібія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-07|{{Выява дня паказаць|в=2008 South Ossetia war en.svg|п=Карта баявых дзеянняў падчас [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|вайны ў Паўднёвай Асеціі (2008)]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-08|{{Выява дня паказаць|в=Поезд на фоне горы Шатрище. Воронежская область.jpg|п=Цягнік на фоне гары Шатрышча. Варонежская вобласць, Расія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-09|{{Выява дня паказаць|в=Cheetah4.jpg|п=[[Гепард]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-10|{{Выява дня паказаць|в=Rooster04 adjusted.jpg|п=Певень (''Gallus gallus'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-11|{{Выява дня паказаць|в=Solar_eclipse_1999_4.jpg|п=[[Сонечнае зацьменне 11 жніўня 1999 года]], Францыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-12|{{Выява дня паказаць|в=Lockstitch.gif|п=Фарміраванне сцежкі швейнай машынкай чоўнавага шыўка.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-13|{{Выява дня паказаць|в=Minsk Ozerishche railplatform.jpg|п=Чыгуначны прыпынак «[[Азярышча (станцыя)|Азярышча]]».}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-14|{{Выява дня паказаць|в=Three_giraffes_01.jpg|п=Жырафы ў нацыянальным парку Масаі, Кенія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-15|{{Выява дня паказаць|в=Wasp August 2007-12.jpg|п=[[Пчаліны воўк]] (''[[Philanthus triangulum]]'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-16|{{Выява дня паказаць|в=Rathen und Elbsandsteingebirge asv2022-08 img04.jpg|п=[[Эльбскія Пясчанікавыя горы]], Саксонія, Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-17|{{Выява дня паказаць|в=Antennae galaxies xl.jpg|п=Галактыка [[NGC 4038]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-18|{{Выява дня паказаць|в=Eye-diagram no circles border.svg|п=Будова вока.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-19|{{Выява дня паказаць|в=The Great Belt Bridge, Eastern Bridge, August 2020 -01.jpg|п=Мост паміж астравамі [[Фюн]] і [[Зеландыя (востраў)|Зеландыя]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-20|{{Выява дня паказаць|в=Neptune Full.jpg|п=Планета [[Нептун (планета)|Нептун]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-21|{{Выява дня паказаць|в=Coconuts - single and cracked open.jpg|п=Какосавыя арэхі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-22|{{Выява дня паказаць|в=Moscow_Brateevo_Floodplain_asv2018-08_img4.jpg|п=[[Рака Масква]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-23|{{Выява дня паказаць|в=Гора Говерла після заходу сонця.jpg|п=Гара [[Гаверла]] на заходзе сонца.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-24|{{Выява дня паказаць|в=Thomise_3.jpg|п=Павук ''[[Мізумена звычайная|Misumena vatia]]'' са здабычай.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-25|{{Выява дня паказаць|в=Pollinationn.jpg|п=Пчала апыляе кветкі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-26|{{Выява дня паказаць|в=Г. Заслаўе - Спаса-Праабражэнская царква DSC07562.JPG|п=[[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Спаса-Праабражэнская царква, Заслаўе]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-27|{{Выява дня паказаць|в=Azurite - New Nevada Lode, La Sal, Utah, USA.jpg|п=Мінерал [[азурыт]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-28|{{Выява дня паказаць|в=Calliphora vomitoria Portrait.jpg|п=Галава мясной мухі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-29|{{Выява дня паказаць|в=Apricots.jpg|п=Плады [[абрыкос]]а (''Prunus armeniaca'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-30|{{Выява дня паказаць|в=Lancetnikinside.png|п=Будова [[Ланцэтнікі|ланцэтнік]]а.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|08-31|{{Выява дня паказаць|в=Magnificent CME Erupts on the Sun - August 31.jpg|п=Выкід плазмы з сонечнай кароны, 2012 год.}}}}<noinclude> == Верасень == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-01|{{Выява дня паказаць|в=Sunflower from Silesia2.jpg|п=[[Сланечнік]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-02|{{Выява дня паказаць|в=Seattle Great Wheel, Seattle, Washington, Estados Unidos, 2017-09-02, DD 13-15 HDR.jpg|п=Горад [[Сіэтл]] уначы, 2017.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-03|{{Выява дня паказаць|в=Khaoyai 06.jpg|п=Сланы ідуць па шашы ў Тайландзе.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-04|{{Выява дня паказаць|в=Turbulent Tropical Skies.jpg|п=Трапічныя цыклоны ў Заходнім паўшар’і Зямлі, 2019 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-05|{{Выява дня паказаць|в=2017 - Київ - Місячний вечір на Замковій горі.jpg|п=Замкавая гара ў [[Кіеў|Кіеве]], 2017 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-06|{{Выява дня паказаць|в=Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|п=Даследаванне цэнтральнай вобласці [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] з дапамогай лазера (Чылі, 2010).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-07|{{Выява дня паказаць|в=Danmark O, Fohn Fjord, Renodde.70°N 26°W (76566707).jpg|п=[[Айсберг]] ля берагоў Грэнландыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-08|{{Выява дня паказаць|в=Касьцёл_Найсьвяцейшай_Тройцы_Ішкальдзь.jpg|п=[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ішкалдзь)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Ішкалдзь]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-09|{{Выява дня паказаць|в=Junge Silbermöwe im Flug bei Texel 02 2014.jpg|п=Маладая асобіна серабрыстай чайкі (''[[Серабрыстая чайка|Larus argentatus]]'') у палёце.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-10|{{Выява дня паказаць|в=Vilnius University M. K. Sarbievijus Courtyard, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|п=[[Ансамбль Віленскага ўніверсітэта]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-11|{{Выява дня паказаць|в=WTC-Fireman requests 10 more colleagesa.jpg|п=Пажарнік выклікае яшчэ 10 выратавальнікаў для расчысткі развалін Сусветнага гандлёвага цэнтра.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-12|{{Выява дня паказаць|в=Hommik Viru rabas.jpg|п=Балота ў Эстоніі на світанні.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-13|{{Выява дня паказаць|в=Giant sequoias in Sequoia National Park 2013.jpg|п=Секвоі ў нацыянальным парку, ЗША.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-14|{{Выява дня паказаць|в=Incense in Vietnam.jpg|п=Сушацца араматычныя палачкі, В’етнам.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-15|{{Выява дня паказаць|в=Наваградскі замак восенню.JPG|п=Рэшткі вежы [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], 2012.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-16|{{Выява дня паказаць|в=Agriocnemis pygmaea male, Burdwan, West Bengal, India 14 03 2012.jpg|п=Самец страказы ''Agriocnemis pygmaea'', [[Заходняя Бенгалія]], Індыя.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-17|{{Выява дня паказаць|в=Constitution Pg1of4 AC.jpg|п=Першая старонка [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]] (1787).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-18|{{Выява дня паказаць|в=Hurricane Isabel 18 sept 2003 1555Z.jpg|п=Ураган «Ізабель», што абрынуўся на ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі (спадарожнікавы здымак, 2003).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-19|{{Выява дня паказаць|в=Gebarsten bolster van een paardenkastanje (Aesculus) 20-09-2020 (d.j.b.) 03.jpg|п=Плады [[конскі каштан звычайны|конскага каштана]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-20|{{Выява дня паказаць|в=Caribbean Flamingo1 (Phoenicopterus ruber) (0421) - Relic38.jpg|п=Фламінга ''Phoenicopterus ruber'' спяць, заапарк Таронта.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-21|{{Выява дня паказаць|в=Kandalaksha Bay.jpg|п=[[Кандалакшскі заліў]] Белага мора.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-22|{{Выява дня паказаць|в=Image-Grand central Station Outside Night 2.jpg|п=[[Цэнтральны вакзал Нью-Ёрка|Цэнтральны вакзал]] у [[Нью-Ёрк]]у.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-23|{{Выява дня паказаць|в=Sword-billed hummingbird (male) at Guango Lodge, Ecuador (21310837273).jpg|п=Калібры ''Ensifera ensifera'', Эквадор.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-24|{{Выява дня паказаць|в=Goldmantelziesel.jpg|п=Вавёрка ''Callospermophilus lateralis'' у нацыянальным парку Брайс-Каньён (штат Юта, ЗША).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-25|{{Выява дня паказаць|в=Roasted coffee beans.jpg|п=Смажаныя зярняты кавы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-26|{{Выява дня паказаць|в=Argiope_bruennichi_QXGA.jpg|п=Павук ''Argiope bruennichi''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-27|{{Выява дня паказаць|в=A butterfly feeding on the tears of a turtle in Ecuador.jpg|п=Матылі ''Dryas iulia'' п’юць слёзы чарапах, Эквадор.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-28|{{Выява дня паказаць|в=עץ על אי מלח באמצע ים המלח.jpg|п=Мастацкая інсталяцыя ў [[Мёртвае мора|Мёртвым моры]], 2018.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-29|{{Выява дня паказаць|в=Цэнтр.jpg|п=Гістарычны цэнтр [[Мінск]]а, 2012 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|09-30|{{Выява дня паказаць|в=Палац Сьвятаполк-Чацьвярцінскіх (Жалудок).jpg|п=Кінуты палац Святаполк-Чацвярцінскіх, [[Жалудок]], 2012 год.}}}}<noinclude> == Кастрычнік == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-01|{{Выява дня паказаць|в=Citizen-Einstein.jpg|п=[[Альберт Эйнштэйн]] прымае амерканскае грамадзянства, 1940 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-02|{{Выява дня паказаць|в=Pinnularia major.jpg|п=Дыятомавая водарасць ''Pinnularia major''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-03|{{Выява дня паказаць|в=AlexanderNevskyCathedral-Sofia-6.jpg|п=Сабор Св. Аляксандра Неўскага ў [[Сафія|Сафіі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-04|{{Выява дня паказаць|в=Hannover_CL_IIIa,_Forest_of_Argonne,_France,_1918_(restored).jpg|п=Нямецкі самалёт Hannover CL.III збіты над Францыяй, 1918&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-05|{{Выява дня паказаць|в=Ніжний ранковий світло.jpg|п=Нацыянальны прыродны парк «Святыя Горы», Данецкая вобласць, Украіна, 2012&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-06|{{Выява дня паказаць|в=Penutupan Para Asian Games 2018.jpg|п=Адкрыццё Азіяцкіх Паралімійскіх гульняў, [[Джакарта]], 2018&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-07|{{Выява дня паказаць|в=Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|п=Коні ў Навары, Іспанія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-08|{{Выява дня паказаць|в=Turtle golfina escobilla oaxaca mexico claudio giovenzana 2010.jpg|п=Чарапаха ''Lepidochelys olivacea'' капае гняздо для адкладвання яец, Ціхаакіянскае ўзбярэжжа Мексікі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-09|{{Выява дня паказаць|в=Sentry box of Wartburg Castle (5).jpg|п=[[Замак Вартбург]], Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-10|{{Выява дня паказаць|в=Mount_Pleasant_Radio_Telescope.jpg|п=Радыётэлескоп абсерваторыі Маўнт-Плезант, Аўстралія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-11|{{Выява дня паказаць|в=За селом 2.jpg|п=Раніца ў горнай даліне, Карпацкі біясферны запаведнік, Украіна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-12|{{Выява дня паказаць|в=A man carries a huge hammerhead through the streets of Mogadishu.jpg|п=Мужчына нясе [[акулы-молаты|акулу-молата]] па вуліцы ў [[Магадыша]] (Самалі), 2015&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-13|{{Выява дня паказаць|в=Lake Tenaya in Yosemite NP.jpg|п=Возера Тэная (Ёсеміцкі нацыянальны парк, ЗША).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-14|{{Выява дня паказаць|в=Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|п=[[Калізей]] у Рыме.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-15|{{Выява дня паказаць|в=Keble College Chapel - Oct 2006.jpg|п=Каледж Каэбл (уваходзіць у склад [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]]).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-16|{{Выява дня паказаць|в=Garlic.JPG|п=[[Часнок]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-17|{{Выява дня паказаць|в=Aurelia aurita (Cnidaria) Luc Viatour.jpg|п=Медузы ''Aurelia aurita''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-18|{{Выява дня паказаць|в=Ugandan kobs (Kobus kob thomasi) female and calf.jpg|п=Самка антылопы ''Kobus kob'' з дзіцянём, Уганда.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-19|{{Выява дня паказаць|в=Baleine à bosse et son baleineau 2.jpg|п=Самка [[гарбаты кіт|гарбатага кіта]] (''Megaptera novaeangliae'') з дзіцянём ля ўзбярэжжа [[Таіці]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-20|{{Выява дня паказаць|в=20101020 Sheep shepherd at Vistonida lake Glikoneri Rhodope Prefecture Thrace Greece.jpg|п=Пастух з авечкамі і козамі, поўнач Грэцыі, 2010&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-21|{{Выява дня паказаць|в=Great_Wave_off_Kanagawa2.jpg|п=[[Кацусіка Хокусай]]. [[Вялікая хваля ў Канагаве]], 1823—1831.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-22|{{Выява дня паказаць|в=Halo in cirrostratus 1.jpg|п=[[Гало]] на воблаках ''[[Перыста-слаістыя воблакі|Cirrostratus]]''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-23|{{Выява дня паказаць|в=ET Afar asv2018-01 img37 Dallol.jpg|п=Саляныя і серныя ўтварэнні, Афар, Эфіопія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-24|{{Выява дня паказаць|в=Feather of male Pavo cristatus (Indian peafowl).jpg|п=Пяро самца паўліна.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-25|{{Выява дня паказаць|в=Erechtheum Acropolis Athens.jpg|п=[[Афінскі акропаль|Афінскі Акропаль]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-26|{{Выява дня паказаць|в=Titan globe.jpg|п=[[Тытан (спадарожнік)|Тытан]], з касмічных здымкаў апарата «[[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]]», 2004&nbsp;год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-27|{{Выява дня паказаць|в=Pinot Grigio-20201027-RM-114053.jpg|п=Гронка вінаграда.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-28|{{Выява дня паказаць|в=Clark Center Stanford October 2019 HDR 2.jpg|п=Будынак Стэнфардскага ўніверсітэта, Каліфорнія, ЗША.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-29|{{Выява дня паказаць|в=Castle_Arenberg,_Katholieke_Universiteit_Leuven_adj.jpg|п=Замак Арэнберг, частка [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|Каталіцкага ўніверсітэта ў Лёвене]], Бельгія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-30|{{Выява дня паказаць|в=Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg|п=Самец ''Anaplectes rubriceps leuconotos'' будуе гняздо, Кенія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|10-31|{{Выява дня паказаць|в=Wildpferde_Tripsdrill.jpg|п=Дзікія коні ў запаведніку (зямля Бадэн-Вюртэмберг, Германія).}}}}<noinclude> == Лістапад == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-01|{{Выява дня паказаць|в=Fagus sylvatica Purpurea JPG4a.jpg|п=[[Бук лясны]] (''Fagus sylvatica'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-02|{{Выява дня паказаць|в=Tanguar haor, Bangladesh 01.jpg|п=Тангуар-Хаор, [[Бангладэш]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-03|{{Выява дня паказаць|в=Vault of the Jameh Mosque of Isfahan.jpg|п=Скляпенне ўсходняга айвана мячэці Джамі ў Ісфахане, Іран.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-04|{{Выява дня паказаць|в=Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|п=Дамашні як на [[Тыбет|Тыбеце]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-05|{{Выява дня паказаць|в=19-11-01-Gemaeldegalerie-Berlin-RalfR DSF3932.jpg|п=У [[Берлінская карцінная галерэя|Берлінскай карціннай галерэі]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-06|{{Выява дня паказаць|в=Dehnbare_Helmling_Mycena_epipterygia.jpg|п=Пладовыя целы грыба ''[[Mycena epipterygia]]'', Германія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-07|{{Выява дня паказаць|в=Ely Cathedral Lady Chapel, Cambridgeshire, UK - Diliff.jpg|п=Інтэр’ер гатычнага сабора Ілі, [[Кембрыджшыр]], Англія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-08|{{Выява дня паказаць|в=Mercury transit 2.jpg|п=Прахаджэнне [[Меркурый|Меркурыя]] па дыску [[Сонца]], 2006 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-09|{{Выява дня паказаць|в=Grote sponszwam (Sparassis crispa). 09-11-2023. (d.j.b).jpg|п=Грыбная капуста (''[[Sparassis crispa]]'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-10|{{Выява дня паказаць|в=Kopfstudie eines Japanmakaken (Macaca fuscata) im Jigokudani Yaen Kōen, Japan.jpg|п=Японскі макак (''Macaca fuscata'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-11|{{Выява дня паказаць|в=Sybilla pretiosa Cryptic mantis Luc Viatour.jpg|п=Паўднёваафрыканскі багамол ''Sybilla pretiosa''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-12|{{Выява дня паказаць|в=Caspar Merian, Paris wie solche Ao. 1620 im wessen gestanden, 1655 - David Rumsey.jpg|п=Карта [[Парыж]]а, 1655 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-13|{{Выява дня паказаць|в=2016-11-13 01 Kjeungskjær Lighthouse, Sør-Trøndelag, Norway.jpg|п=Маяк ля ўзбярэжжа Нарвегіі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-14|{{Выява дня паказаць|в=Pseudorasbora parva(edited version).jpg|п=[[Чабачок амурскі]] (''[[Чабачок амурскі|Pseudorasbora parva]]'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-15|{{Выява дня паказаць|в=R136 HST 2009-12-15.jpg|п=Зорнае скопішча R136 ў туманнасці «Тарантул».}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-16|{{Выява дня паказаць|в=Salar de Atacama.jpg|п=Саланчак у пустыні [[Атакама]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-17|{{Выява дня паказаць|в=00065 sand collage.jpg|п=Розныя віды пяску.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-18|{{Выява дня паказаць|в=Common lionfish at Shaab El Erg reef.JPG|п=Рыбіна ''Pterois miles'' у Чырвоным моры.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-19|{{Выява дня паказаць|в=Fuyu persimmon fruits, one cut open.jpg|п=Плады хурмы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-20|{{Выява дня паказаць|в=Pudong Shanghai November 2017 HDR panorama.jpg|п=Панарама [[Шанхай|Шанхая]], 2017 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-21|{{Выява дня паказаць|в=Forrest Gump Point Monument Valley November 2018 001.jpg|п=Дарога паўз Даліну манументаў у штаце Юта, ЗША.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-22|{{Выява дня паказаць|в=Longsheng Rice Terraces November 2017 014.jpg|п=Рысавыя тэрасы, Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён, Кітай.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-23|{{Выява дня паказаць|в=Bigfin reef squid (11760).jpg|п=Кальмар ''Sepioteuthis lessoniana'' у марскім акварыуме, Мантэрэй, ЗША.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-24|{{Выява дня паказаць|в=Oustalet's chameleon (Furcifer oustaleti) male feeding Anja Community Reserve 3e.jpg|п=Хамелеон ''Furcifer oustaleti'' корміцца, Мадагаскар.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-25|{{Выява дня паказаць|в=Moscow_Metro_Volokolamskaya_asv2018-09.jpg|п=[[Маскоўскі метрапалітэн]], станцыя [[Валакаламская (станцыя метро)|«Валакаламская»]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-26|{{Выява дня паказаць|в=White-plumed Honeyeater flying - Capertee Valley.jpg|п=Асобіна ''Ptilotula penicillata'' ў палёце, Аўстралія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-27|{{Выява дня паказаць|в=Alaskan_Malamute_R_Bartz.jpg|п=Сабака-маламут.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-28|{{Выява дня паказаць|в=Port and lighthouse overnight storm with lightning in Port-la-Nouvelle.jpg|п=Шторм на паўднёвым узбярэжжы Францыі.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-29|{{Выява дня паказаць|в=Nebelostfriesland.jpg|п=Туман над Усходняй Фрызіяй.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|11-30|{{Выява дня паказаць|в=Dish of blueberries.jpg|п=[[Чарніцы]], Аргенціна.}}}}<noinclude> == Снежань == </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-01|{{Выява дня паказаць|в=Snowflake_%28lumehelves%29.jpg|п=Сняжынка.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-02|{{Выява дня паказаць|в=Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon edit.jpg|п=[[Жак-Луі Давід]]. Каранацыя Напалеона (1805—1808).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-03|{{Выява дня паказаць|в=Phalacrocorax carbo, Egretta garzetta and Mareca strepera in Taudha Lake.jpg|п=Птушкі на возеры ў Непале.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-04|{{Выява дня паказаць|в=Penguin in Antarctica jumping out of the water.jpg|п=[[Імператарскі пінгвін]] (''Aptenodytes forsteri'') выскоквае з вады, Антарктыда.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-05|{{Выява дня паказаць|в=Mud Cow Racing - Pacu Jawi - West Sumatra, Indonesia.jpg|п=Традыцыйныя гонкі на быках, Заходняя Суматра, Інданезія, 2015 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-06|{{Выява дня паказаць|в=Bluebell tunicates Nick Hobgood.jpg|п=[[Абалоннікі]] ''Clavelina moluccensis''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-07|{{Выява дня паказаць|в=The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|п=«[[The Blue Marble]]».}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-08|{{Выява дня паказаць|в=Miesmuscheln-2.jpg|п=Мідыя ядомая ''Mytilus edulis''.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-09|{{Выява дня паказаць|в=Cu-Scheibe.JPG|п=Медны дыск, атрыманы метадам бесперапыннага ліцця, пасля траўлення. Бачная крышталічная структура металу.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-10|{{Выява дня паказаць|в=Neutrophil with anthrax copy.jpg|п=[[Лейкацыты|Лейкацыт]] паглынае клеткі ўзбуджальніка [[Сібірская язва|сібірскай язвы]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-11|{{Выява дня паказаць|в=Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|п=Від на [[Рыа-дэ-Жанэйра]], 2018 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-12|{{Выява дня паказаць|в=A foggy winter morning.jpg|п=Туманны ранак, [[Бангладэш]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-13|{{Выява дня паказаць|в=Whitepelican edit shadowlift.jpg|п=Вялікі белы пелікан (''Pelecanus onocrotalus'').}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-14|{{Выява дня паказаць|в=Sediment off the Yucatan Peninsula.jpg|п=Спадарожнікавы здымак Мексіканскага заліва паблізу ўзбярэжжа паўвострава Юкатан, 2008 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-15|{{Выява дня паказаць|в=Larabanga_Mosque_Ghana.jpg|п=Мячэць у суданскім стылі, Ларабанга, [[Гана]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-16|{{Выява дня паказаць|в=Alstroemeria aurantiaca.jpg|п=Кветкі ''Alstroemeria aurantiaca'', Тасманія.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-17|{{Выява дня паказаць|в=Erithacus_rubecula_with_cocked_head.jpg|п=[[Заранка]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-18|{{Выява дня паказаць|в=Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|п=[[Галактыка Андрамеды]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-19|{{Выява дня паказаць|в=Зимова фортеця.jpg|п=[[Камянец-Падольскі замак]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-20|{{Выява дня паказаць|в=Vicuña - Chimborazo, Ecuador.jpg|п=[[Вікунья]] (''Vicugna vicugna'') на фоне гары [[Чымбараса]], Эквадор.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-21|{{Выява дня паказаць|в=Frostedbubble2.jpg|п=Замерзлая мыльная бурбалка.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-22|{{Выява дня паказаць|в=Afono Village NPS.jpg|п=Горная даліна на востраве [[Тутуіла]], Усходняе Самоа.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-23|{{Выява дня паказаць|в=BrockenBahnWinter.jpg|п=Цягнік «Брокен» на гары [[Гара Брокен|Брокен]], масіў [[Гарц]], Германія, 2001 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-24|{{Выява дня паказаць|в=Rozeta Paryż notre-dame chalger.jpg|п=Разетка ў касцёле Нотр-Дам у Парыжы.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-25|{{Выява дня паказаць|в=Katowice - Kościół pw. Św. Piotra i Pawła 01.JPG|п=Унутранае ўбранства касцёла Св. Пятра і Паўла ў Катавіцах (Польшча).}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-26|{{Выява дня паказаць|в=2004 Indonesia Tsunami Complete.gif|п=Землетрасенне і цунамі ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-27|{{Выява дня паказаць|в=Pomegranate03_edit.jpg|п=[[Гранат звычайны|Гранат]].}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-28|{{Выява дня паказаць|в=Whitepelican edit shadowlift.jpg|п=[[Ружовы пелікан]], Лондан.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-29|{{Выява дня паказаць|в=ISS March 2009.jpg|п=[[Міжнародная касмічная станцыя]], 2009 год.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-30|{{Выява дня паказаць|в=Eilat Dolphin Reef (3).jpg|п=Дэльфін у моры паблізу [[Эйлат]]а, Ізраіль.}}}}<noinclude> </noinclude>{{#ifeq:{{{д|}}}|12-31|{{Выява дня паказаць|в=Juletræet.jpg|п=Святочная [[ёлка]].}}}}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Выява дня]] </noinclude><noinclude>{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}</noinclude> 0wdggoav6jwjoitrlxjdyvwaea6111g 0 624249 5175247 4471775 2026-08-04T09:08:47Z CommonsDelinker 151 Replacing Мухавец._Царква_Святога_Уладзімір_(04).jpg with [[File:2009.09.26_Мухавец,_Брэсцкая_вобласць._Царква_Святога_Уладзіміра.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: уточнение области и дата). 5175247 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Уладзімірская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Мухавец. Царква Святога Уладзімір (02).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Мухавец (аграгарадок)|Мухавец]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Saint Vladimir I of Kiev church in Muchaviec }} '''Свята-Уладзімірская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у аграгарадку [[Мухавец (аграгарадок)|Мухавец]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца на ўскраіне паселішча. == Гісторыя == [[Файл:2009.09.26 Мухавец, Брэсцкая вобласць. Царква Святога Уладзіміра.jpg|міні|злева]] Рэлігійная грамада была зарэгістравана ў 1991 годзе. У 2004 годзе над храмам быў збудаваны вялікі [[Купал-цыбуліна|купал]]. У 2014 годзе царква і ўсе памяшканні былі касметычна адрамантаваны<ref>[http://sobory.ru/article/?object=27489 Мухавец. Церковь Владимира равноапостольного]</ref>. == Архітэктура == Пабудавана з цэглы. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам, завершаным з фасада 2-яруснай званіцай (васьмярык на чацверыку) над прытворам, з тылу — паўкруглая [[апсіда]] з бакавой рызніцай. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі. Сілуэт фарміруюць макаўка над шатром званіцы і цыбулепадобная галоўка над 2-схільным дахам малітоўнай залы<ref>[https://hram.by/Царква_ў_імя_святога_роўнаапостальнага_князя_Ўладзіміра_Мухавец_Брэсцкі_Раён Царква ў імя святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221231162215/https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B0_%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%8E%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86_%D0%91%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD |date=31 снежня 2022 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/muhavec/index.htm#newchurch}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Мухавец (аграгарадок)]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] mwofj2ll5he70hed0psgnmeeulvv6lx 0 626967 5175124 5147193 2026-08-04T04:48:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175124 wikitext text/x-wiki [[Выява:Ain al-Assad air base, 8 jan 2020.png|300px|thumb|Авіябазе «Айн аль-Асад» пасля абстрэлу, спадарожнікавы здымак.]] [[Файл:Fateh-110-new-TEL.jpg|300px|thumb|Ракета Fateh-110.]] '''Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»''' ({{lang-fa|عملیات شهید سلیمانی}}) — ваенная аперацыя [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] Ірана, накіраваная супраць амерыканскіх вайскоўцаў на тэрыторыі [[Ірак]]а ў адказ на гібель у [[Багдад]]зе камандуючага спецпадраздзяленнем «[[Кодс|Аль-Кудс]]» генерала [[Касем Сулеймані|Касема Сулеймані]]. Пра пачатак аперацыі было абвешчана іранскім агенцтвам Tasnim [[8 студзеня]] [[2020]] года<ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/ksir/ КСИР начал операцию «Мученик Сулеймани» против США]</ref>. == Аперацыя == Незадоўга да атакі амерыканскія войскі на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], у прыватнасці зенітныя ракетныя комплексы Patriot, прыведзены ў стан павышанай баегатоўнасці на фоне магчымых удараў іранскіх беспілотнікаў. Пра гэта паведаміла тэлекампанія CNN са спасылкай на двух амерыканскіх прадстаўнікоў<ref>[https://www.segodnya.ua/world/usa/amerikanskie-voennye-na-blizhnem-vostoke-privedeny-v-sostoyanie-boevoy-gotovnosti-smi-1384364.html Американские военные на Ближнем Востоке приведены в состояние боевой готовности — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200108083956/https://www.segodnya.ua/world/usa/amerikanskie-voennye-na-blizhnem-vostoke-privedeny-v-sostoyanie-boevoy-gotovnosti-smi-1384364.html |date=8 студзеня 2020 }} // Сегодня.ua, 8 января 2020</ref>. Між тым урад Ірака атрымаў афіцыйнае вуснае паведамленне ад Ірана пра будучыя ракетныя ўдары па амерыканскіх ваенных базах на яго тэрыторыі<ref>{{Cite web |url=https://m.gordonua.com/news/worldnews/iran-predupredil-bagdad-o-predstoyashchem-udare-po-amerikanskim-voennym-bazam-v-irake-premer-ministr-1482088.html |title=Иран предупредил Багдад о предстоящем ударе по американским военным базам в Ираке — премьер-министр // Гордон.ua, 8 января 2020 |access-date=8 студзеня 2020 |archive-date=16 сакавіка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316111529/https://m.gordonua.com/news/worldnews/iran-predupredil-bagdad-o-predstoyashchem-udare-po-amerikanskim-voennym-bazam-v-irake-premer-ministr-1482088.html |url-status=dead }}</ref>. Афіцыйны Багдад тут жа папярэдзіў пра гэта армію ЗША<ref>[https://news.tut.by/world/667914.html СМИ: власти Ирака заранее предупредили США о том, по каким базам Иран нанесет удары] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200109045557/https://news.tut.by/world/667914.html |date=9 студзеня 2020 }} // ТУТ Бай Медиа, 9 января 2020</ref>. Як паведамляў іранскі тэлеканал Press TV, у ноч на 8 студзеня КВІР пачаў аперацыю адплаты, якую назвалі «Мучанік Сулеймані». Каля 01:30 па мясцовым часе<ref name="tut"/> ракеты класа «зямля-зямля» выпушчаны з Ірана па базе Эйн-аль-Асад на захадзе Ірака і па базе ў [[Эрбіль|Эрбілі]]. База ў Айн аль-Асадзе знаходзіцца ў [[Анбар (мухафаза)|рэгіёне Анбар]] на захадзе краіны. Гэта першая ваенная база, на якой уладкаваліся амерыканскія сілы падчас [[Уварванне ў Ірак (2003)|ўварвання ў Ірак у 2003 годзе]]. Пазней яе выкарыстоўвалі як фарпост для барацьбы з тэрарыстычнай групоўкай «[[Ісламская дзяржава]]»<ref>[https://www.newsru.com/world/08jan2020/udar_suleymani_revenge.html Иран начал операцию отмщения за убийство генерала Сулеймани: при ракетном ударе по базам США в Ираке погибли 80 человек (ВИДЕО)]</ref>. Дадавалася, што бамбардзіроўка адбывалася дзвюмя хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — Кемп Кук. Агулам на базах, па даных Ірана, загінула 80 амерыканскіх вайскоўцаў<ref>[https://m.nn.by/ru/articles/243984/ Иранское ТВ: В результате ракетной атаки на базы США погибли 80 человек - Наша ніва, 8 января 2020]</ref>. Амерыканскі лідар [[Дональд Трамп]] заявіў, што страт няма<ref>[https://ria.ru/20200108/1563194602.html Трамп объявил о новых санкциях против Ирана]</ref>. Аднак пазней, [[29 студзеня]], амерыканскае камандаванне ўсё ж прызнала раненне 50 вайскоўцаў, у многіх з іх былі чэрапна-мазгавыя траўмы<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/01/29/iranstrike/ Полсотни военных США получили черепно-мозговые травмы из-за атаки Ирана] // Lenta.ru, 29 января 2020</ref>. На 31 студзеня колькасць пацярпелых ўзрасла да 64<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e33bf6a9a7947a16a9f4f98 Число пострадавших из-за ударов в Ираке американцев выросло до 64 человек] // РБК, 31 января 2020</ref>. [[10 лютага]] ўжо ў 109 ваеннаслужачых дыягнаставалі чэрапна-мазгавыя траўмы<ref>https://mobile.twitter.com/StasSwanky/status/1226913286387621889</ref>. Неўзабаве пацвердзілася інфармацыя пра знішчэнне аднаго самалёта [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]]. Паветранае судна знаходзілася на ўзлётна-пасадачнай паласе<ref>[https://m.kp.ru/online/news/3726515/ При атаке на американскую базу в Ираке уничтожен самолет ВВС США] / Комсомольская правда, 8 января 2020</ref>. Зыходзячы з заявы аднаго відавочца, сяржанта арміі [[Данія|Даніі]] Джона, чыё прозвішча засталося невядомым, ударамі было знішчана некалькі верталётаў. Ён жа дадаў, што падчас абстрэлу вайскоўцы схаваліся ў бункеры, дзе тых адолеў страх. Некаторыя сышлі ў сябе, некаторыя спрабавалі супакоіць іншых распавядаючы анекдоты. Па заяве сяржанта, частцы байцоў пасля гэтага спатрэбілася дапамога псіхолага<ref>[https://nyheder.tv2.dk/udland/2020-01-10-dansk-soldat-efter-iransk-angreb-jeg-foelte-mig-magtesloes Dansk soldat efter iransk angreb: Jeg følte mig magtesløs]</ref>. Мяркуючы па апублікаваных спадарожнікавых фатаграфіях наступстваў удару па базе Айн аль-Асад, як мінімум пяць ангараў і будынкаў атрымалі значныя пашкоджанні<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/society/08/01/2020/5e16028d9a7947c7ed3f5a77|title=СМИ опубликовали спутниковое фото последствий иранского ўдара|publisher=РБК|accessdate=2020-01-08}}</ref>. Адзначалася, што спачатку было выпушчана больш за 10 ракет, а затым каля пяці<ref>[https://www.obozrevatel.com/abroad/iran-razbombil-amerikanskuyu-voennuyu-bazu-v-irake-vse-podrobnosti.htm Иран разбомбил военные базы США в Ираке: Трамп в ярости. Все детали]</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/two/ Иран атаковал два объекта США в Ираке]</ref>. Агенцтва Bloomberg са спасылкай на амерыканскіх афіцыйных асоб паведамляла пра 15 выпушчаных ракетах (з іх толькі 11 дасягнулі цэлі<ref>[https://ria.ru/20200108/1563176113.html Иран выпустил по базам США 15 ракет, 11 попали в цель, сообщает СМИ]</ref>). Агенцтва Reuters, спасылаючыся на Мінабароны Ірака, паведаміла, што Іран запусціў 22 ракеты. Былі ўжыты балістычныя ракеты Fateh-110, а таксама Qiam-1<ref>{{cite web|title=Iranian ballistic missiles called Fateh-110 and Qiam-1 that blitzed US airbases can carry a 500lb warhead over a range of more than 180 miles|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-7863085/Iran-launches-dozens-precision-guided-ballistic-Fateh-110-missiles.html|website=dailymail.co.uk|date=01:58 GMT, 8 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=CNN: при ударе Ирана по базе Айн-эль-Асад повреждены четыре здания и взлётная полоса|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7482655|website=tass.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Названы использованные Ираном ракеты для удара по военным США|url=https://lenta.ru/news/2020/01/08/qiam/|website=lenta.ru|date=10:43, 8 января 2020}}</ref>, абсталяваныя падзяляльнымі баегалоўкамі і сістэмай падаўлення актыўных перашкод для радараў. Па даных агенцтва, у 2017 годзе ракеты Qiam ужываліся для нанясення ўдараў па аб’ектах «Ісламскай дзяржавы» ў Сірыі, аднак тады мелі звычайныя боегалоўкі, прызначаныя для паражэння кампактных цэляў<ref name="новейш">{{cite web|url=https://www.rbc.ru/society/08/01/2020/5e161baa9a7947cf739561ea|title=СМИ сообщили об атаке на военные базы в Ираке с помощью новейших ракет|publisher=РБК|accessdate=2020-01-08}}</ref>. == Каментары іранскага кіраўніцтва == Вярхоўны лідар Ірана аятала [[Алі Хаменеі]] заявіў, што напад на амерыканскія ваенныя базы ў Іраку — «поўха» ЗША, і дадаў, што яна не з’яўляецца раўназначным адказам на гібель генерала Касема Сулеймані. «Нашым канечным адказам на яго забойства будзе тое, што мы выганім усе сілы ЗША з рэгіёна», — напісаў у [[Twitter]] пасля атакі прэзідэнт краіны [[Хасан Рухані]]<ref name="пощёч">[https://www.rbc.ru/politics/08/01/2020/5e15aaa99a7947b00e632b06?from=newsfeed Трамп оставил без военного ответа «аккуратную пощёчину» Ирана. Как будет развиваться конфликт Вашингтона и Тегерана // РБК, 08.01.2020]</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2020/01/08/na-blizhnem-vostoke-snova-budet-voyna-iran-sposoben-protivostoyat-amerikantsam-trampu-nuzhen-etot-konflikt На Ближнем Востоке снова будет война? Иран способен противостоять американцам? Трампу нужен этот конфликт?]</ref>. Як заявіў кіраўнік МЗС Махамад Джавад Зарыф, аперацыя была самаабаронай. Пры гэтым ён падкрэсліў, што Тэгеран не імкнецца да эскалацыі або вайны<ref>[https://ria.ru/20200108/1563176140.html Глава МИД Ирана объяснил причину ракетного удара по американской базе] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>. Паводле яго слоў, Іран нанёс зваротны ўдар у адпаведнасці з артыкулам 51 [[Статут ААН|Статута ААН]] пасля «баязлівага нападу на іранскіх грамадзян і высокапастаўленых чыноўнікаў»<ref name="tut">[https://news.tut.by/world/667744.html Иран нанес ракетный удар по объектам США в Ираке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200108092327/https://news.tut.by/world/667744.html |date=8 студзеня 2020 }} // ТУТ БАЙ МЕДИА, 8 января 2020</ref>. Камандуючы ваенна-касмічнымі сіламі Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР) Амір Алі Хаджызадзе заявіў, што ўдар па амерыканскіх базах у Іраку толькі пачатак маштабнай аперацыі пад назвай «Мучанік Сулеймані», і яе працягам стануць дзеянні супраць амерыканцаў ва ўсім рэгіёне. Разам з гэтым ён паведаміў пра парушэнне работы амерыканскага БПЛА іранскай сістэмай РЭБ пасля абстрэлу<ref>[http://www.iarex.ru/news/73344.html ИРАН ЗАЯВИЛ ОБ УСПЕШНОЙ БОРЬБЕ С АМЕРИКАНСКИМИ БЕСПИЛОТНИКАМИ]</ref>. Акрамя таго, іранскім урадам было абвешчана пра намеры атакаваць [[Дубай (горад)|Дубай]] і [[Хайфа|Хайфу]]<ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/dubai/ Иран пригрозил атаковать Дубай и Хайфу]</ref>. == Наступствы == Пасля ўдараў [[Харватыя]], [[Славенія]] і [[Іспанія]] эвакуіравалі свае воінскія кантынгенты з Ірака ў [[Кувейт]]<ref>[https://ria.ru/20200108/1563186390.html Словения перемещает военных из Ирака после удара Ирана по базам США] // РИА Новости, 8 января 2020</ref><ref>[https://ria.ru/20200108/1563186668.html Испания перебросила большинство военных с иракской базы в Кувейт] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>. Пазней свае войскі вывела і [[Германія]]<ref>https://ria.ru/20200107/1563160712.html</ref>. 8 студзеня на біржавых таргах па рынках [[Еўропа|Еўропы]] назіралася лёгкая паніка: фондавыя індэксы зніжаліся прыкладна на 1%, а цэны на [[нафта|нафту]] выраслі ў межах 5%. Але праз 1,5—2 гадзіны змена каціровак скарацілася да 0,4—0,6%. Індэкс Лонданскай фондавай біржы FTSE-100 у першыя хвіліны торгаў знізіўся на 1%, але потым зніжаўся ўжо толькі на 0,25%. У першыя хвіліны пасля начнога абстрэлу цана кантрактаў на нафту еўрапейскага ўзору Brent вырасла на 5% з $ 68 і перавысіла $71 за барэль, але да абеду рост запаволіўся да 0,6% — $ 68,7 за барэль<ref>[https://www.vestifinance.ru/articles/130907 Обстрел баз США: нефть и золото дорожают] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200108181929/https://www.vestifinance.ru/articles/130907 |date=8 студзеня 2020 }}</ref>. == Рэакцыя == Пасля аперацыі Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі выпусціў заяву ў якой паведаміў пра праведзены абстрэл, а таксама перасцярог ЗША ад «далейшай агрэсіі, якая сустрэне больш балючую і жорсткую рэакцыю»<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/01/08/ksir/ КСИР начал операцию «Мученик Сулеймани» против США] // Lenta. ru, 3 января 2020</ref>. Услед за гэтым міністр абароны ЗША [[Марк Эспер]] і дзяржсакратар [[Майк Пампеа]] прыбылі ў [[Белы дом]] на экстраную нараду, якую правёў прэзідэнт Дональд Трамп<ref>[https://vm.ru/news/773062-tramp-sobral-ekstrennoe-soveshanie-posle-ataki-na-amerikanskie-bazy-v-irake Трамп собрал экстренное совещание после атаки на американские базы в Ираке - Вечерняя Москва, 8 января 2020]</ref>. У сваім Twitter-акаўнце Трамп заявіў, што зробіць заяву па ўдарах Ірана па амерыканскіх аб’ектах у сераду раніцай па мясцовым часе, гэта значыць 9 студзеня па ўсходнім паўшар’і. Палітык дадаў, што «ўсё добра»<ref>[https://www.segodnya.ua/world/usa/stalo-izvestno-kogda-tramp-sdelaet-zayavlenie-posle-udara-irana-1384388.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2Fnews Стало известно, когда Трамп сделает заявление после удара Ирана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327193150/https://www.segodnya.ua/world/usa/stalo-izvestno-kogda-tramp-sdelaet-zayavlenie-posle-udara-irana-1384388.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2Fnews |date=27 сакавіка 2022 }} // Сегодня.ua, 8 января</ref>. МЗС [[Сірыя|Сірыі]] 8 студзеня заявіла пра салідарнасць з Іранам пасля яго ўдараў па амерыканскіх ваенных базах у Іраку і праве Тэгерана адказваць на агрэсію Вашынгтона<ref>[https://ria.ru/20200108/1563185493.html Сирия заявила о праве Ирана отвечать на агрессию США] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>. У сваю чаргу [[Францыя]]<ref>[https://ria.ru/20200108/1563185515.html Франция осудила ракетные удары Ирана в Ираке и призвала к деэскалации] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>, [[Фінляндыя]]<ref>https://ria.ru/20200108/1563187457.html</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>https://ria.ru/20200108/1563188096.html</ref> і парламент Ірака<ref>https://ria.ru/20200108/1563187698.html</ref> асудзі аперацыю КВІР. У гэты ж дзень прэзідэнт, прэм’ер-міністр і спікер парламента аўтаноміі [[Іракскі Курдыстан|Іракскага Курдыстана]] выступілі з сумеснай заявай на фоне абвастрэння сітуацыі на Блізкім Усходзе. Яны заявілі, што падтрымка ваеннай кааліцыі ЗША ў барацьбе з баевікамі ІД мела жыццёва важнае значэнне. Лідары рэгіёна заклікалі не дапусціць адраджэння групоўкі, а таксама не ўцягваць іх рэгіён у супрацьстаянне паміж Іранам і ЗША<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4214895 Иракский Курдистан призвал США и Иран не втягивать его в противостояние] // Комерсантъ, 8 января 2020</ref>. На наступную пасля ракетнага ўдару раніцу (па вашынгтонскім часе) прэзідэнт ЗША Дональд Трамп выступіў са зваротам да нацыі, пачаўшы яго словамі: «Пакуль я прэзідэнт ЗША, Ірану ніколі не будзе дазволена мець ядзерную зброю». Трамп заявіў, што ў выніку ўдару ніхто не пацярпеў: «Усе нашы салдаты ў бяспецы, і толькі мінімальны ўрон быў нанесены нашым ваенным базам». «Нашы войскі», працягнуў Трамп, «гатовыя да ўсяго», але «Іран, як відаць, адступіць, што добра для ўсіх зацікаўленых бакоў і вельмі добра для ўсяго свету». Кіраўнік дзяржавы не стаў пагражаць Ірану ваенным адказам, але заявіў пра намер увесці «дадатковыя жорсткія эканамічныя санкцыі супраць іранскага рэжыму», якія «будуць дзейнічаць, пакуль Іран не зменіць свае паводзіны»<ref name="пощёч"/>. == Заўвагі == {{reflist}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2020 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 8 студзеня]] [[Катэгорыя:Студзень 2020 года]] [[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Ірана]] [[Катэгорыя:2020 год у Іраку]] mabrt93urkge8dze0bl1cikanrfvjor 0 640480 5175129 4942951 2026-08-04T05:07:33Z Emilia Noah 155537 /* Крытыка */ 5175129 wikitext text/x-wiki {{Фільм|Выява=25 (афіша).jpg}} '''«25»''' — [[Беларусь|беларускі]] [[Дакументальнае кіно|дакументальны фільм]] [[Кінарэжысёр|рэжысёра]] [[Андрэй Куціла|Андрэя Куцілы]], зняты на тэлеканале «[[Белсат]]» у [[2016 год у гісторыі кіно|2016]] годзе. Фільм дэманстраваўся ў межах анлайн-кінафестывалю [[BelarusDocs]]. == Сюжэт == 27 ліпеня 1990 года была прынята [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР]], якая праз год набыла статус канстытуцыйнага закона. Прайшла чвэрць стагоддзя, і ў суверэннай краіне вырасла новае пакаленне. Ім па 25, і яны нарадзіліся ўжо ў незалежнай Беларусі. Пра што яны мараць? Ці маюць амбіцыі? А можа ім хапае чаркі ды скваркі? Штодзённасць герояў фільма — гэта пульс жыцця маладой Беларусі. == У фільме здымаліся == {{УРоляхВерх}} {{УРолях|Дзіма|||}} {{УРолях|Крысціна|||}} {{УРолях|Саша|||}} {{УРолях|Яна|||}} {{УРолях|Ілля|||}} {{УРоляхНіз}} == Здымачная група == * аўтар сцэнарыя, рэжысёр і аператар — Андрэй Куціла * гукарэжысёр — Яраслаў Шпак * мантажыст — Андрэй Кісель * каларыст — Варфаламей Курага * асістэнт рэжысёра — Вікторыя Шаблоўская * цітры — Дзіма Ску == Крытыка == Журналістка газеты «[[Звязда (газета)|Звязда]]» Ірэна Кацяловіч адзначыла, што фільм складае даволі песімістычны вобраз сучаснай моладзі — адзін з’язджае, другі падзарабляе за мяжой, яшчэ адзін жыве адасобленым вясковым жыццём — падборка вельмі маніпулятыўная<ref name="zviazda"/>: {{Цытата|аўтар=Ірэна Кацяловіч («[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]»)|Успамінаецца неналаджаная камунікацыя, нібы тут патаптаўся Мікеланджэла Антаніёні, толькі ў карціне «25» яна выглядае не фатальнай з’явай, а дабравольным спосабам існавання. У гэтых пяці гісторыях няма ўсмешак, няма сантыментаў, няма праяў сапраўдных пачуццяў — а гэта амаль безжыццёвасць. Якую б задачу ні ставіў перад сабой рэжысэр, характарыстыка краіны, што вынікае з фільму, набывае не надта прывабныя рысы. Гэта свядомае альбо падсвядомае пазбяганне сістэмы, вымушаная адзінота, неналаджаная камунікацыя з навакольным светам, адсутнасьць яўных эмоцый. Мы ведаем, як кіно трансфармуе рэальнасць, і раптам некаму карціна «25» падасца менш дакладнай за змест Instagram. Але несуцяшальнай сувязі экрану з рэчаіснасцю — не адмовіць, таму фільм Андрэя Куцілы становіцца чарговай падставай цвяроза зірнуць навокал.}} {{Цытата|аўтар=Наталля Агафонава («[[На экранах]]»)|Фільм жорстка структураваны. Тры часткі, пяць герояў. І дзве лаканічныя важкія метафары як супрацьстаянне «нізу» і «верху». Яна выбіраецца з малым на шпацыр, спускаючыся па лесвічных праёмах спіной наперад. Адной рукой трымае сына, другой цягне калыску. Грукат колаў, якія скачуць па прыступках пад’езда разносіць рэха. Нязручнае, абцяжаранае прасоўванне Яны спакваля фармуе цяжкае ўражанне. Яна нібы апускаецца ў бездань, паступова знікаючы з поля зроку. Гэтаму «ўвязанню ў штодзённасці» апаніруе кадр з набіраючым вышыню міжкантынентальным лайнерам, які азначае траекторыю Дзімы, акрыленага «амерыканскай марай». Эпізоды не пастаўленыя ўсутыч, але міжвольна стульваюцца аркай над адзінай вобразнай велічынёй – несамавітыя героі несамавітага часу. Хоць яны спадзяюцца, што іх не забудуць, і яны ніколі не памруць. Наіўная памылка маладосці, пра якую «крычыць» песня, пункцірам праколваючы ўвесь фільм}} {{Цытата|аўтар=[[Тарас Тарналіцкі]] (journalby.com)|Фільм ужо паспелі назваць прысудам маладому пакаленню беларусаў і одай «ціхаму» крызісу, у якім не першы год варыцца краіна. Вузкія абагульненні перашкаджаюць ўспрымаць «25» у куды больш шырокім ідэйным дыяпазоне, як прастора шэрага ліхалецця, дзе час замерлы на адзнацы «нуль». Сапраўдны хранатоп, у якім не толькі моладзь, але і ўсё грамадства тоне не па чужым капрызе, а па ўласнай волі. Героі канцэнтруюцца на сваіх бытавых клопатах і быццам не заўважаюць навакольнай шэрасці. І ім нават не прыходзіць у галаву супраціўляцца. Усе змірыліся з абставінамі, якія склаліся, і нават задаволеныя імі}} == Фестывалі == * Удзельнік Мінскага міжнароднага кінафестываля «Лістапад» (2016).<ref name="afisha"/> == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="zviazda">{{Cite web|url=https://zviazda.by/ru/news/20190225/1551091044-andrey-kutilo-po-sravneniyu-s-igrovym-dokumentalnoe-kino-nechestnoe|title=Андрей Кутило: По сравнению с игровым документальное кино — нечестное|publisher=[[Звязда (газета)|Звязда]]|access-date=2025-02-27|ref=zviazda|date=2019-02-25|first=Ірэна|last=Кацяловіч|archive-url=https://web.archive.org/web/20231206115225/https://zviazda.by/ru/news/20190225/1551091044-andrey-kutilo-po-sravneniyu-s-igrovym-dokumentalnoe-kino-nechestnoe|archive-date=2023-12-06}}</ref> <ref name="afisha">{{Cite web|lang=ru|url=https://afisha.me/film/25/|title=Документальный 25|website=Афиша.me|access-date=2025-02-27|url-status=live|ref=afisha}}</ref> }} == Спасылкі == * {{YouTube|QFMJ4XNCMW8|«25»}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Фільмы Андрэя Куцілы}} [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Андрэя Куцілы]] 995j5qf5qq6mjd46n7dbxnzlobvqaia 4 641768 5175058 5150267 2026-08-03T19:27:46Z Антон 740 76022 /* Апошні выпуск */ новы выпуск 5175058 wikitext text/x-wiki '''Вікіжыццё''' — гэта праект, мэтай якога з’яўляецца агляд падзей Вікіпедыі і яе супольнасці. Асаблівасцю праекта, якая адрознівае яго ад іншых праектаў, з’яўляецца лаканічнасць: у аглядзе даецца толькі кароткае апісанне навіны і спасылка. Падзеі адбіраюцца аўтарам па ўласным меркаванні. Ёсць [[Вікіпедыя:Супольнасць/Вікіжыццё/Архіў|архіў выпускаў]], дзе можна знайсці ўсе выпускі Вікіжыцця. Працуючы над праектам, неабходна перад размяшчэннем кожнага новага выпуску захоўваць стары выпуск у архіве. == Апошні выпуск == <onlyinclude>Выпуск № 71 ''Беларуская Вікіпедыя:'' '''Навіны раздзела:''' * [[6 чэрвеня]] 2026 створаны [[Вікіпедыя:Праект:Літвінскі лексікон|праект «Літвінскі лексікон»]] * [[11 чэрвеня]] 2026 створаны [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|праект правіла наконт блакіровак]] * [[24 ліпеня]] 2026 быў напісаны [[Нерчынскі дагавор|265 000-ы артыкул]] * [[30 ліпеня]] 2026 агульная колькасць [[Адмысловае:ListUsers|зарэгістраваных удзельнікаў]] дасягнула [[Адмысловае:Statistics|170 000]] * [[31 ліпеня]] 2026 завяршыўся конкурс «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю|Вікі любіць Зямлю-2026]]» '''Статыстыка:''' * У чэрвені створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-07-01|604 артыкулы]], у ліпені — [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-08-01|729 артыкулаў]] '''Статусы:''' * У чэрвені сцяг [[:ru:Википедия:Ревизоры|схавальніка]] атрымаў удзельнік [[user:Lesnas ättling|Lesnas ättling]], а ў ліпені сцяг [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг даглядчыка|даглядчыка]] — удзельнік [[user:Autumndancer|Autumndancer]] (ён жа і сцяг [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|аўтадаглядчыка]]), удзельнік [[user:Цімох|Цімох]] пазбаўлены сцяга [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|аўтадаглядчыка]] ў чэрвені '''Іншыя вікіпраекты:''' * [[10 чэрвеня]] 2026 у Беларускім Вікіслоўніку быў напісаны [[:be:wikt:Адмысловае:Statistics|7000-ы артыкул]] ''Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца):'' '''Статыстыка:''' * У чэрвені створана [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-07-01|118 артыкулаў]], у ліпені выдалена [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-08-01|8 артыкулаў]] '''Добрыя артыкулы:''' Выстаўлены кандыдатам артыкул [[:be-tarask:Анатоль Фядосік|Анатоль Фядосік]] </onlyinclude> == Гл. таксама == * [[Вікіпедыя:Супольнасць/Вікіжыццё/Архіў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць| ]] ro46ox6cni3y8dlbwplqz0qiy5zlaue 0 645021 5175127 4941467 2026-08-04T05:06:07Z Emilia Noah 155537 /* Крытыка */ 5175127 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Першадрук (афіша).jpg }} '''«Першадру{{Націск}}к»''' — [[Беларусь|беларускі]] [[Дакументальнае кіно|дакументальны фільм]], зняты на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (студыя «Летапіс») па заказу [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] у [[2017 год у гісторыі кіно|2017]] годзе.<ref>{{Cite news|title=Документальный фильм "Першадрук" о Франциске Скорине выйдет в прокат в мае|url=https://www.belta.by/culture/view/dokumentalnyj-film-pershadruk-o-frantsiske-skorine-vyjdet-v-prokat-v-mae-244623-2017/|language=ru|publisher=БЕЛТА|date=27 апреля 2017, 10:17|accessdate=2020-05-30}}</ref> == Сюжэт == Фільм да 500-годдзя беларускага кнігадруку. У 1517 годзе ў [[Прага|Празе]] [[Францыск Скарына]] надрукаваў біблейскую кнігу «[[Псалтыр (Скарына, 1517)|Псалтыр]]», паклаўшы пачатак беларускаму і ўсходнеславянскаму кнігадрукаванню. Гэтая падзея сведчыць аб тым, што Беларусь гістарычна ішла ў рэчышчы агульнаеўрапейскага развіцця. Другі ўрок з грамадскага і асветніцкага подзвігу Скарыны — гэта тое, што ён выдаваў кнігі Бібліі для простага народа, не падзялючы яго па канфесійнай прыналежнасці. Такі запавет Францішка Скарыны актуальны і сёння для адчування і разумення Беларусі як вешчуна талеранцыі. == Здымачная група == * аўтар сцэнарыя — [[Уладзімір Вікенцьевіч Мароз|Уладзімір Мароз]] * рэжысёр — Ігар Чышчэня * аператар — Аляксандр Акавіцкі * кампазітар — Аляксандр Круцель ==Крытыка== Кінакрытык [[Тарас Тарналіцкі]] лічыць, што нават без вялікага экрана фільм выконвае сваю першарадную задачу, дзеля якой ён і ствараўся, — раздзімае агонь цікавасці ў вачах юнага гледача перад зніклым рамяством першых асветнікаў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://journalby.com/news/pershadruk-po-sledam-velikogo-emigranta-1030|title=«Першадрук». По следам великого эмигранта|author=Тарас Тарналицкий|website=Белорусский журнал|date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329185928/https://journalby.com/news/pershadruk-po-sledam-velikogo-emigranta-1030|archive-date=2023-03-29|access-date=2025-02-24|url-status=live|ref=journal}}</ref> {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{YouTube|5GipHL8GGL0|Афіцыйны трэйлер фільма}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Ігара Чышчэні]] j5aof2al7j6flm98ohttdujwjbtwhpw 0 645241 5174988 5117523 2026-08-03T15:03:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174988 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Аляксандр Эдуардавіч Марфіцкі |арыгінальнае імя = |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] <br />{{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |гады службы = ?—[[2009]] |званне = [[Палкоўнік]] |род войскаў = [[Ваенна-паветраныя сілы Беларусі]] |камандаваў = намеснік камандуючага аператыўна-тэхнічным камандаваннем [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС і войск СПА Беларусі]] |частка = |бітвы = |узнагароды = |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксандр Эдуардавіч Марфіцкі''' ({{ДН|16|5|1956}}, {{МН|Багушэўск||}}, [[Сенненскі раён]] — {{ДС|30|8|2009}} года ля [[Радам]]а) — беларускі ваенны лётчык першага класа, палкоўнік, намеснік камандуючага аператыўна-тэхнічным камандаваннем ВПС і войск СПА Беларусі. Загінуў падчас выканання фігуры пілатажу на [[Radom Air Show|Radom Air Show 2009]]<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=29035 Трагедыя на авіяшоў у Польшчы] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 30.08.2009</ref>. == Біяграфія == Скончыў у 1978 годзе [[Харкаўскае вышэйшае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў]], у 1987 — [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Гагарына|Ваенна-паветраную акадэмію імя Гагарына]], у 2002 — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://news.open.by/country/7469 Погибшие летчики на двоих имели более четырех тысяч часов налета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090903181736/http://news.open.by/country/7469 |date=3 верасня 2009 }}{{ref-ru}}</ref>. У 2003 годзе — камандзір 61-й знішчальнай авіяцыйнай базы Заходняга аператыўна-тактычнага камандавання [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|Ваенна-паветраных сіл і войск супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл]] ([[Баранавічы]])<ref name="levonevski.net">[http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num4/1d4819.html Указ Президента Республики Беларусь от 29 июля 2003 г. № 334 «Аб узнагароджанні ваеннаслужачых, асоб начальніцкага складу органаў унутраных спраў і прыраўнаваных да іх асоб медалём „За бездакорную службу“ I, II, III ступені»]</ref>. Меў 2320 гадзін налёту<ref>Они улетели навсегда // [[Советская Белоруссия]], [[1 верасня]] [[2009]]</ref>. [[Файл:Su-27UBM Radom 2009 e.JPG|thumb|305px|Беларускі Су-27УБМ-1 на авіяшоў у Радаме за&nbsp;15&nbsp;хвілін да катастрофы]] 30 жніўня 2009 года разам з палкоўнікам [[Аляксандр Жураўлевіч|Аляксандрам Жураўлевічам]] пілатаваў [[Су-27|Су-27УБМ-1]] падчас міжнароднага авіяшоу [[Radom Air Show|Radom Air Show 2009]] у [[Радам]]е. Лётчыкі выконвалі фігуру пілатажу, самалёт пачаў рэзка зніжацца. Ёсць інфармацыя, што пілоты паведамілі пра аварыю і атрымалі з вышкі кіравання загад катапультавацца, але яго не выканалі, магчыма з прычыны блізкасці самалёта да гледачоў або жылых пабудоў. Самалёт упаў каля лесу за аэрапортам, паміж вёскамі [[Малэнчын]] і [[Макаў]], каля 100 метраў ад дамоў<ref>[http://www.tvn24.pl/-1,1617114,0,1,pilot-poswiecil-zycie--by-nie-spasc-na-widownie,wiadomosc.html Pilot poświęcił życie, by nie spaść na widownię?]{{ref-pl}} // [[TVN.24.pl]], 30.08.2009</ref><ref>[http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,Radom-w-zalobie.-Prezydent-i-MON-skladaja-kondolencje,wid,11441444,wiadomosc.html?ticaid=18a8d Radom w żałobie. Prezydent i MON składają kondolencje]{{Недаступная спасылка}}{{ref-pl}} // [[WP.pl]], 30.08.2009</ref><ref>[http://wyborcza.pl/1,75478,6981466,Wypadek_na_Air_Show_w_Radomiu.html Wypadek na Air Show w Radomiu]{{ref-pl}} // [[Gazeta Wyborcza]], 30.08.2009</ref>. У фільме «''Звычайны герой''» (2004) пра героя Беларусі [[Уладзімір Карват|Уладзіміра Карвата]], Марфіцкі распавядаў пра тую катастрофу: «''Ён сапраўды здзейсніў гераічны ўчынак. Адвёў самалёт. Усё ж такі 24 тоны, 4 тоны паліва, калі б ён упаў недзе на населены пункт, там не адзін дом бы згарэў. Вельмі шмат было б ахвяр, тым больш, што гэта было ўначы, усе людзі знаходзіліся ў хатах, наступствы былі б самымі сумнымі''»<ref>[http://kp.by/daily/24352/539979/ Дочь погибшего на авиашоу в Польше белорусского пилота: "ПАПА ГОВОРИЛ: «ПРИЛЕЧУ ДАЖЕ НА ОДНОМ ДВИГАТЕЛЕ»]{{Недаступная спасылка}} // [[Комсомольская правда в Беларусі]]</ref>. Ганаровае пахаванні лётчыка на [[Могілкі Русіно|могілках Русіно]] ў Баранавічах адбыліся з удзелам [[Міністр абароны Рэспублікі Беларусь|міністра абароны Рэспублікі Беларусь]], камандзіра паветраных войск Польшчы і архіепіскапа [[Мірон (Хадакоўскі)|Мірона]], праваслаўнага ардынарыя [[Войска Польскае|Войска Польскага]]<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1813738.html У Баранавічах пахавалі пілотаў] // [[Радыё Свабода]], [[3 верасня]] [[2009]]</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|медалём «За бездакорную службу»]] I ступені (2003) <ref name="levonevski.net"/>. Пасмяротна ўзнагароджаны [[Ордэн «За асабістую мужнасць» (Беларусь)|ордэнам «За асабістую мужнасць»]] (2010) <ref>[http://www.pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31000144 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 сакавіка 2010 г. № 144 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Памяць == 28 верасня 2009 года Рада гміны Гузд прыняла ўхвальную пастанову пра будаўніцтва [[Помнік беларускім лётчыкам у Малэнчыне|помніка лётчыкам]]<ref>[http://bip.gozd.pl/upload/U_XLVI_217_2009.pdf Uchwała Nr XLVI/217/2009 Rady Gminy Gózd z dnia 28 września 2009 r.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721143313/http://bip.gozd.pl/upload/U_XLVI_217_2009.pdf |date=21 ліпеня 2015 }} {{ref-pl}}</ref>. Помнік адкрыты 11 красавіка 2010 года<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=37238 Помнік беларускім лётчыкам урачыста адкрыты ў польскім Радаме] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 11 красавіка 2010</ref>. Прозвішча лётчыка таксама згадана на памятнай шыльдзе ў каталіцкім гарнізонным касцёле ў Радаме, дзе згаданы імёны ўсіх 32 лётчыкаў, якія загінулі ў 1935—2009 гадах, якія пачалі свой апошні палёт з аэрадрому Радам—Садкаў<ref>[http://lotniczapolska.pl/Wystartowali-z-Sadkowa-i-zgineli,12560 Wystartowali z Sadkowa i zginęli] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160806172216/http://lotniczapolska.pl/Wystartowali-z-Sadkowa-i-zgineli,12560 |date=6 жніўня 2016 }} // LotniczaPolska.pl, 26.03.2010 {{ref-pl}}</ref>. У памяць загінулых лётчыкаў названа адна з вуліц мікрараёна Бараўкі ў Баранавічах.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nashkraj.by/news/obshchestvo/segodnya_9_let_so_dnya_podviga_dvukh_baranovichskikh_letchikov_marfitskogo_i_zhuravlevicha/|title=Сегодня 9 лет со дня подвига двух барановичских летчиков ‒ Марфицкого и Журавлевича|website=nashkraj.by|access-date=2024-03-18}}</ref> == Гл. таксама == * [[Аляксандр Жураўлевіч]] * [[Уладзімір Карват]] {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марфіцкі, Аляксандр}} [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах]] [[Катэгорыя:Постаці Баранавічаў]] s58stxfwqt4h2sce684xulamupggvpx 0 645283 5174948 3642956 2026-08-03T13:27:28Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] 5174948 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] ix17m2jnjrf0yxknsiy3rh3s2cnno4x 0 648798 5175103 5155938 2026-08-04T02:00:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175103 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Анжаліка Аляксандраўна Ют''' (''сцэнічнае імя'': Анжаліка, ANGELIKA, Angelika Yutt, Анжелика Ютт; {{н}} [[5 лістапада]] [[1969]], [[Сімферопаль]], [[Крым]], [[УССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — украінская, расійская і беларуская оперная, эстрадная, поп-, хаус- і транс-спявачка, вакальны трэнер, вакальны прадзюсар, кампазітар. Яе голас — каларатурнае сапрана. == Бияграфія == Анжаліка Ют нарадзілася ў [[Сімферопаль|Сімферопалі]] [[5 лістапада]] [[1969]] года. Вучылася ў музычнай школе, затым у Сімферопальскім музычным вучылішчы<ref name=":5">{{Cite web|url = http://crimea.mk.ru/articles/2015/02/04/krymchanka-pokorila-mir-s-gimnom-rossii.html|title = Крымчанка покорила мир с гимном России|author = |work = |date = 2015-02-04|publisher = }}</ref>. У 1988—1989 гады — салістка Крымскага ўкраінскага тэатра драмы і музычнай камедыі<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/angelika.yutt/posts/3008889009177828|title=Александр Молчанов. "Анжелика Ютт. Через тернии - в звёзды", газета "Знамя Юности", 03.08.1994 г.|author=|website=|date=|publisher=www.facebook.com|accessdate=2020-05-18}}</ref>. Галоўныя рэпертуарныя ролі: Стася — «Сільва», Ліза — «Марыца», Шурка — «Салодкая ягада». 1990—1991 гады — салістка Маскоўскай абласной філармоніі. 1992 год — салістка ВІА «[[Чараўніцы]]»<ref>[http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14969 Па куплеце ўсяму свету] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200711010008/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14969 |date=11 ліпеня 2020 }} // Штотыднёвая грамадска-асветніцкая газета «Культура», № 7 (1342), 18.02.2018 — 26.02.2018 г.</ref>. 1993—1997, 2005 гады — салістка Дзяржаўнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]]<ref>{{Cite web |url=http://www.belarus.net/minsk_ev/99/russia/5_2/anz03.htm |title=«Заколдованный рай» доступен всем — Вечерний Минск |accessdate=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220010644/http://www.belarus.net/minsk_ev/99/russia/5_2/anz03.htm |archivedate=2014-02-20 |url-status=dead }}</ref>. У 1993 годзе становіцца лаўрэатам міжнародных вакальных конкурсаў «[[Маладзечна-93]]» ([[Маладзечна]], 1993 г., 1-я прэмія)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://angelikamusic.ru/img/mldz/aug93.jpg|title="Молодечно - город солнца", статья Павла Якубовича в газете "Знамя Юности", август, 1993г.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> і «Вільня-93» ([[Вільнюс|Вільня]], 1993 г., Дыпламант), за што газетай «[[Звязда (газета)|Звязда]]» была прызнана «Беларусам Тыдня»<ref name=":2">{{Cite web|lang=|url=https://www.facebook.com/posekretu/posts/2538758979507316|title=Газета "Звязда", артыкул "Беларус тыдня", 16.10.1993|author=Аляксандр Малчаноў, Алесь Князюк, БелаПАН|website=|date=05.11.2019|publisher=www.facebook.com|accessdate=2020-05-18}}</ref>. Удзельніца міжнародных фестываляў «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі базар у Віцебску]]» і «Беластоцкія Мальвы» (Польшча). 1996 год — выходзіць першы сольны альбом Анжалікі Ют «Бераг Кахання»<ref name="Берег Любви">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%AE%D1%82%D1%82-%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B2%D0%B8/release/14077294|title=Анжелика Ютт* - Берег Любви|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> і першы відэакліп з аднайменнай назвай. 1997—1999 гады — салістка ВІА «[[Сябры (гурт)|Сябры]]»<ref>[http://www.syabry.com/biografia.shtml Список составов ансамбля на сайте ВИА «Сябры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219090728/http://www.syabry.com/biografia.shtml |date=19 лютага 2014 }}</ref>. 1996—1999 — салістка гурта «АНЖАЛІКА»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/artist/7337956-группа-АНЖЕЛИКА|title=группа АНЖЕЛИКА|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref>. У 1998 годзе на фестывалі музычных відэакліпаў «Беларускі хіт-парад-98» у дуэце з [[Уладзімір Уладзіміравіч Станкевіч|Уладзімірам Станкевічам]] становіцца пераможцай у намінацыі «Лепшыя песні года»<ref name="web.archive.org">{{Cite web|url=http://www.belarus.net/minsk_ev/98/russia/12_4/priz22.htm|title=WWW Belarus: Газета Вечерний Минск: Хрустальный приз может служить бокалом|date=2014-02-19|publisher=web.archive.org|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219223329/http://www.belarus.net/minsk_ev/98/russia/12_4/priz22.htm|archivedate=19 лютага 2014|url-status=}}</ref>. З 1999 года пачынае працу над сольным праектам «Анжаліка». З 2002 па 2006 гады праект працуе ў супрацоўніцтве з вядомым маскоўскім прадзюсарам Ігарам Сілівёрставым (прадзюсар гуртоў «ВІРУС», «Стрэлкі»). З 2006 года праект «Анжаліка» пераходзіць пад крыло кампаніі GlobalsounD Production<ref>[https://www.discogs.com/label/625870-GlobalsounD-PC GlobalsounD Production]</ref>. У 2009 годзе на аўстрыйскім лэйбле Millennium Opera<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/label/626653-Millennium-Opera|title=Millennium Opera|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> выдаецца эксперыментальны альбом ANGELIKA — «MYSTERY OF TIME»<ref name=":4" />, у якім спявачка выконвае творы класічным вакалам (каларатурнае сапрана) у стылях Trance, Progressive House, Ambient, Eurodance. У гэты альбом увайшлі ўпершыню ў свеце вакальна выкананыя Анжалікай Ютт «40-я сімфонія» [[Вольфганг Амадэй Моцарт|В. А. Моцарта]] і «Танец маленькіх лебедзяў» [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскага]]<ref>{{Cite web|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Mystery-of-Time/release/14074520|title=Angelika* - Mystery of Time|publisher=Discogs|lang=ru|accessdate=2019-09-01}}</ref>. На сённяшні дзень спявачка з’яўляецца адзінай выканаўцай вакальных версій гэтых твораў. У 2009 годзе расійская гімнастка Вольга Капранава выступала на чэмпіянатах Свету і Еўропы пад кампазіцыю Анжалікі Ют (ANGELIKA) «Mozart Symphony 40 in dream-mystery» у практыкаваннях са стужкай<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oSvjhcJGI50 Выступленне гімнасткі Вольгі Капранавай на этапе Кубка Свету ў Кіеве (2009 г.)]</ref> C 2009 г. па 2020 год рознымі сусветнымі лэйбламі было выдадзена больш за 15 альбомаў і сінглаў Анжалікі Ют (пад імёнамі ANGELIKA, ANGELIKA YUTT, Анжелика Ютт), як сольных, так і ў супрацоўніцтве з музыкамі з Расіі, Францыі, Фінляндыі і ЗША. У гэты час кампазіцыі спявачкі неаднаразова падымаліся на першыя пазіцыі розных сусветных чартаў і ўваходзілі ў TOP-100 лепшых кампазіцый амерыканскага музычнага магазіна Beatport<ref>[http://angelikamusic.ru/charts Чарты на афіцыйным сайце Анжалікі Ют]</ref>. У 2011 годзе выйшаў у свет вялікі сольны альбом спявачкі «Анжаліка — The Best» (BVI Production / Містэрыя Гуку), куды ўвайшлі 7 лепшых альбомаў (90 кампазіцый). У канцы 2013 года Анжаліка Ют першай з расійскіх артыстаў выканала Дзяржаўны Гімн [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] ў стылі soul<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1mlqd0k8GS4 Гімн Расіі ў стыле Соул]</ref>. Відэаролік з гэтым варыянтам Гімна выклікаў бурную рэакцыю і абмеркаванне ў сацыяльных сетках<ref name=":5" /><ref>[http://ekogradmoscow.ru/eko/ekoliteratura/21490-pro-nezhnost-bez-vidimogo-informatsionnogo-predloga «Про нежность без видимого предлога» — журнал Экоград] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903155507/http://ekogradmoscow.ru/eko/ekoliteratura/21490-pro-nezhnost-bez-vidimogo-informatsionnogo-predloga |date=2014-09-03 }}</ref>. Аўтар музыкі і выканаўца Гімна Валачанава, 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KqaTeIs5_Eo|title=АНЖЕЛИКА ЮТТ - ГИМН ВОЛОЧАНОВО|lang=ru|accessdate=2019-10-24}}</ref>. Паэт-песеннік, кампазітар, аўтар музыкі і вершаў вялікай колькасці твораў<ref>{{Cite web|url=https://rao.ru/information/reestry/reestr-proizvedenij-rossijskih-pravoobladatelej/?work&author=%D1%8E%D1%82%D1%82%20%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0|title=Реестр произведений российских правообладателей {{!}} ОБЩЕРОССИЙСКАЯ ОБЩЕСТВЕННАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ «РОССИЙСКОЕ АВТОРСКОЕ ОБЩЕСТВО» (РАО)|publisher=rao.ru|accessdate=2020-05-18}}</ref>, член Расійскага Аўтарскага Таварыства (РАТ) і Прафесійнага Саюза Пісьменнікаў Расіі. Педагог па вакале, вакальны прадзюсар. У 2012 г., у якасці вакальнага трэнера супрацоўнічала з праектам «Праспявай!» тэлеканала СТС. == Дыскаграфія == {{div col}} * «Бераг Кахання» (1996, TON Records, мк)<ref name="Берег Любви"/> * «Планета Кахання» (1998, TON Records, мк)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0-%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B2%D0%B8/release/14048636|title=группа АНЖЕЛИКА - Планета Любви|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Маруся — раз!» (1998, WEST, мк)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%AE%D1%82%D1%82-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-Elegant-Company-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8F-%D0%A0%D0%B0%D0%B7/release/14048360|title=Анжелика Ютт*, Владимир Станкевич & Elegant Company — Маруся Раз!|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Зачараваны Рай» (1999, TON Records, VHS)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0-%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%AE%D1%82%D1%82-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB/release/14078008|title=группа АНЖЕЛИКА, Анжелика Ютт*, Владимир Станкевич — Заколдованный Рай|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Я кахаю» (2002, TON Records, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0-%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%AF-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BB%D1%8E/release/14073207|title=группа АНЖЕЛИКА - Я Люблю!|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Над аблокамі» (2003, Promore music / Задыяк, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%9D%D0%B0%D0%B4-%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8/release/5188530|title=Анжелика (2) - Над Облаками|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Бывай» (2006, Містэрыя Гуку, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%89%D0%B0%D0%B9/release/2449296|title=Анжелика (2) - Прощай|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «MYSTERY OF TIME» (2009, Millennium Opera, CD / DVD)<ref name=":4">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Mystery-Of-Time-Classic-In-Modern-Dream-mystery-CDDVD/release/14160321|title=Angelika* - Mystery Of Time (Classic In Modern & Dream-mystery) CD+DVD|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «My Surreal Dream» (2010, 2015, Millennium Opera, maxi-single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-My-Surreal-Dream/release/5191264|title=Angelika* - My Surreal Dream|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * "FOLLOW ME! (Remixes) "(2011, BVI Production / Містэрыя Гуку / WMA; 2015, Millennium Opera, CD / digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Follow-Me-Remixes/release/5191186|title=Angelika* - Follow Me! Remixes|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Over Clouds» (2012, WMA, digital) * «I forgive you» (2012, WMA, digital) * «Romantic Breeze vol.1» (2012, WMA, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Romantic-Breeze-Vol-1/release/5191120|title=Angelika* — Romantic Breeze Vol. 1|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Romantic Breeze vol.2» (2012, WMA, digital) * «THE BEST» (2012, BVI Production / Містэрыя Гуку / WMA, CD / digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-The-Best-%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC%D1%8B-1996-2011/release/14091241|title=Анжелика (2) — The Best (лучшие альбомы 1996-2011)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer» (Xten feat; 2012, Melancholy records, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Xten-Feat-Angelika-Love-Is-The-Answer/master/630244|title=Xten Feat. Angelika* — Love Is The Answer|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Spirit of Love» (2012, WMA, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Spirit-Of-Love/release/5191075|title=Angelika* — Spirit Of Love|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «In your Eyes EP» (2013, Astrolabe Recordings, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/in-your-eyes-ep/1041850|title=In Your Eyes EP from Astrolabe Recordings on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094741/https://www.beatport.com/release/in-your-eyes-ep/1041850|url-status=dead}}</ref> * «Love is the Answer (lounge version)» (2013, EXIA, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/Angelika-Love-Is-The-Answer-Lounge-Version/release/5187791|title=Angelika* — Love Is The Answer (Lounge Version)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «I’ll be with you (chill mix)» (SourCream feat; 2013, Astrolabe Recordings, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/SourCream-Feat-Angelika-Ill-Be-With-You-Chill-Mix/release/5191328|title=SourCream* Feat. Angelika* — I'll Be With You (Chill Mix)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Classic 4 Dance» (2013, GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/classic-4-dance/1442686|title=Classic 4 Dance from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer» (2013, Ylla Music / GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, maxi-single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/love-is-the-answer/1445357|title=Love Is The Answer from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Bad Love Story» (VADIM XOROSH feat; 2013, GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Vadim-Xorosh-Feat-Angelika-Bad-Love-Story/release/5182011|title=Vadim Xorosh Feat. Angelika* — Bad Love Story|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Dance with me» (Xten feat; 2013, Ylla Music, Compilation «Ylla Club Time», digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Xten-Feat-Angelika-Dance-With-Me/release/5191459|title=Xten Feat. Angelika* — Dance With Me|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «I’ll be with you» (SourCream feat; 2013, Ylla Music, 2015, Millennium Opera, maxi-single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/ill-be-with-you/1472110|title=I'll Be With You from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094751/https://www.beatport.com/release/ill-be-with-you/1472110|url-status=dead}}</ref> * «I believe» (2013, GlobalsounD PC, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-I-Believe/release/5191394|title=Angelika* — I Believe|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Avenue del Mar» (2013, GlobalsounD PC; 2015, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Avenue-Del-Mar-/release/5191030|title=Angelika* — Avenue Del Mar|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «I see you» (DJ Clubactive feat; 2013, Ylla Music/GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Feat-DJ-Clubactive-I-See-You-Radio-Edit/release/5186432|title=Angelika* Feat. DJ Clubactive - I See You (Radio Edit)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Apocalypse in Eden» (2013, Ylla Music, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1290610|title=Apocalypse In Eden from Ylla Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=30 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630015856/https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1290610|url-status=dead}}</ref> * «Cafe lounge delight» (2013, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Cafe-Lounge-Delight/release/5190978|title=Angelika* — Cafe Lounge Delight|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Apocalypse in Eden (Ghost mixes)» (2014, Ylla Music/Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden-ghost-mixes/1290534|title=Apocalypse In Eden (Ghost Mixes) from Ylla Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|url-status=dead}}</ref> * Russian National Anthem (2014, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Russian-National-Anthem-Soul-Version/release/14077082|title=Angelika* — Russian National Anthem (Soul Version)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Egyptian Love» (2014, Millennium Opera, EP, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/egyptian-love/1281136|title=Egyptian Love from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Fantasia del Amor» (2014, Millennium Opera, digital) * «Fantasia del Amor (air mix)» (2014, Millennium Opera, digital) * «I See You» (2014, B. V. I. Production, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-I-See-You/release/6497295|title=Angelika* - I See You|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Silence [in your Eyes]» (2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/silence-in-your-eyes/1445148|title=Silence (In Your Eyes) from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Silence [in your Eyes] (ambient mix)» (2011, 2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Silence-In-Your-Eyes-Ambient-Mix-/release/5188483|title=Angelika* - Silence [In Your Eyes] (Ambient Mix)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Way Back To You» (StyleWave feat., 2015, Millennium Opera)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/9610806|title=Angelika: Way Back To You — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628094741/https://www.deezer.com/ru/album/9610806|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Apocalypse in Eden (Mixes)» (2015, Millennium Opera, EP, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1239445|title=Apocalypse In Eden from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094743/https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1239445|url-status=dead}}</ref> * «Tchaikovsky. The Small Swans In The Dance» (2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=fi|url=https://play.google.com/store/music/album/The_Small_Swans_In_The_Dance?id=Bm7mnvqas3fefp3jnrdr57lgdru&hl=fi|title=Angelika Yutt: The Small Swans In The Dance – Musiikki Google Playssa|publisher=play.google.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Spirit of Love» (2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/9944688|title=Angelika Yutt: Spirit Of Love — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «My Angel» (2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/8219658|title=My Angel — Angelika YUTT|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701095737/https://music.yandex.ru/album/8219658|archivedate=1 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «It’s Time To Go Home» (Oleg Byonic feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/12412270|title=Angelika Yutt: It's Time To Go Home — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Radio Hits» (2016, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/radio-hits/1700868|title=Radio Hits from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094738/https://www.beatport.com/release/radio-hits/1700868|url-status=dead}}</ref> * «It’s Time To Go Home (Xten Remix)» (Oleg Byonic feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://play.google.com/store/music/album/It_s_Time_To_Go_Home_Xten_Remix?id=Bigdyu3xuskp6gixmfevlarn6ka&hl=uk|title=Oleg Byonic & Angelika Yutt: It's Time To Go Home (Xten Remix) – Музика в Google Play|publisher=play.google.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer (Air Project Remix)» (Xten feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/8160305/track/55391750|title=Love Is The Answer — Xten feat. Angelika Yutt|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629121054/https://music.yandex.ru/album/8160305/track/55391750|archivedate=29 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «I see you (Xten Remix)» (DJ Clubactive feat; 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/13335205|title=Angelika Yutt: I See You (Xten Remix) — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Выше Неба» (StyleWave feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://soundcloud.com/millennium-opera/anzhelika-yutt-stylewave-vyshe-neba|title=Анжелика Ютт & StyleWave - Выше Неба|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Summer Songs» (2016, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/13887798|title=Angelika Yutt: Summer Songs — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Eurodance 90’s» (2016, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/8117576|title=Eurodance 90's — Angelika YUTT|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629203827/https://music.yandex.ru/album/8117576|archivedate=29 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Eurodance 00’s» (2016, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.junodownload.com/products/angelika-yutt-eurodance-00s/3196947-02/|title=Eurodance 00 s by Angelika Yutt on MP3, WAV, FLAC, AIFF & ALAC at Juno Download|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2020-06-02}}</ref> * «Beautiful Coloratura» (Trance & House) (2017, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/beautiful-coloratura-trance-and-house/1922230|title=Beautiful Coloratura (Trance & House) from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=30 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630023840/https://www.beatport.com/release/beautiful-coloratura-trance-and-house/1922230|url-status=dead}}</ref> * «Missing You» (Xten feat.) (2017, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/7993457|title=Missing You — Xten & Angelika Yutt|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628094740/https://music.yandex.ru/album/7993457|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Missing You» (Xten feat., External Love Chill Mix) (2017, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/43740761|title=Xten: Missing You (Eternal Love Chill Mix) — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Missing You» (Xten feat., External Love Ambient Mix) (2017, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://music.apple.com/ru/album/missing-you-eternal-love-ambient-mix-single/1277269586|title=Альбом «Missing You (Eternal Love Ambient Mix) - Single» (Xten & Angelika Yutt)|publisher=Apple Music|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Fata Morgana» (SourCream feat.) (2018, Mondo Records, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/SourCream-Feat-Angelika-Yutt-Fata-Morgana/release/11933000|title=SourCream Feat Angelika Yutt* - Fata Morgana|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «In My Dreams (Cillout Only)» (2018, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/in-my-dreams-chillout-only/2212826|title=In My Dreams (Chillout Only) from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=6 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906151945/https://www.beatport.com/release/in-my-dreams-chillout-only/2212826|url-status=dead}}</ref> * «Goodbye (Rework 2018)» (2018, GlobalsounD Ru Music, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Yutt-Goodbye-Rework-2018/release/14077871|title=Angelika Yutt* - Goodbye (Rework 2018)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * « Russian Dance Hits» (2018, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/russian-dance-hits/2312235|title=Russian Dance Hits from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «We Love Eurodance (back In The 90’s)» (2019, Millennium Opera, single, digital, Vladimir Stankevich feat.)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Yutt-Vladimir-Stankevich-We-Love-Eurodance-Back-In-The-90s/release/14047926|title=Angelika Yutt*, Vladimir Stankevich* - We Love Eurodance (Back In The 90's)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Eurodance in Time» (2019, Millennium Opera, digital, Vladimir Stankevich feat.)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/eurodance-in-time/2586741|title=Eurodance In Time from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Мой Крым» (2020 ды фейрверк 74, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/10175711/track/63770290|title=Мой Крым — Анжелика Ютт|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701095744/https://music.yandex.ru/album/10175711/track/63770290|archivedate=1 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Над аблокамі (NEW VERSION 2020)» (2020 ды фейрверк 74, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/10003806/track/63075505|title=Над облаками — Анжелика Ютт|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628161931/https://music.yandex.ru/album/10003806/track/63075505|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Above the Clouds (Old & New)» (2020, GlobalsounD Ru Music, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/above-the-clouds-old-and-new/2887263|title=Above the Clouds (Old & New) from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Game Over (Eurudance 2020)» (2020, Millennium Opera, single, digital, Vladimir Stankevich feat.)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/game-over-eurudance-2020-original-mix/2957706|title=Game Over (Eurudance 2020) (Original Mix) from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> {{div col end}} == Фільмаграфія == * 2012 — «Адвакат» — сведка Галіна<ref>[http://tvset.tut.by/news/belarus/307128.html Анонс сериала «Адвокат» (суббота, 1 сентября)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120828233732/http://tvset.tut.by/news/belarus/307128.html |date=28 жніўня 2012 }}</ref> == Узнагароды == * 1993 — фестываль-конкурс «Маладзечна-93», 1-я прэмія<ref name=":1">[[Маладзечна-93]]</ref><ref>{{Cite web|lang=BLR|url=http://angelikamusic.ru/img/mldz/buklet/1-1.jpg|title=Брашура "Маладзечна-94", друкарня "Перамога", редакцыя «Маладзечанскай газеты», 1994г.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=BLR|url=http://angelikamusic.ru/img/mldz/lm.jpg|title=«Дзякуй Маладзечна! Дзякуй Фестываль!». Артыкул у газете «Літаратура і Мастацтва», 5-11 жніўня, 1993 г.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>. * 1993 — Міжнародны вакальны конкурс «Вільнюс−93», званне Дыпламанта<ref name=":2" />. * 1998 года — «Беларускі хіт-парад-98», 1-е месца, Лепшыя Песні Года<ref name="web.archive.org"/>. == Чарты == * 2013, чэрвень, 2-і тыдзень — I see you, DJ Clubactive feat, 1-е месца брытанскага чарта JUNO (progressive house)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=516981441701943&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/iyun-2013-trek-i-see-you-na-1-meste-charta-prodazh-juno-dounload|title=ИЮНЬ 2013: ТРЕК "I SEE YOU" — НА 1 МЕСТЕ ЧАРТА ПРОДАЖ JUNO DOUNLOAD!!! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 2013, чэрвень — I see you, DJ Clubactive feat, 2-е месца чарту «Club Zone» Першага Радыё (Ізраіль) * 2013, чэрвень, 4-ы тыдзень — Love is the Answer (original radio edit), 1-е месца брытанскага чарта JUNO (progressive house)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=523781621021925&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 2013, 4 ліпеня — Spirit of Love, 1-е месца брытанскага чарта JUNO (progressive house)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=526933227373431&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 15 ліпеня 2013 — Follow me! (Ambient mix), 51-е месца ў TOP-100 BEATPORT, CHILL OUT<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/trek-angelika-follow-me-ambient-mix-voshel-v-top100-beatport|title=ТРЕК ANGELIKA - "FOLLOW ME!" (AMBIENT MIX) ВОШЕЛ В TOP100 BEATPORT! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=531793926887361&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 4-ы тыдзень верасня 2013 — Apocalypse in Eden, SourCream feat, 1-е месца брытанскага чарта JUNO (dub-step)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/angelika.yutt/posts/569573086442778|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=568003626599724&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * Кастрычнік 2013 — Bad Love Story (Звёзды) VADIM XOROSH feat, 2-е месца штотыднёвага чарта радыёстанцыі «Радыус ФМ» (Беларусь)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=571357672930986&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 3 тыдзень лістапада 2013 — My Surreal Dream (ambient mix), 1-е месца брытанскага чарта JUNO (downtempo)<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/my-surreal-dream-ambient-mix-na-pervom-meste-charta-juno|title="MY SURREAL DREAM (AMBIENT MIX)" - НА ПЕРВОМ МЕСТЕ ЧАРТА JUNO! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 2013, 2 снежня — My Surreal Dream (ambient mix), 29-е месца TOP-100 BEATPORT, CHILL OUT<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=606361249430628&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3&theater|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 4 сакавіка 2014 — Apocalypse In Eden (Ghost mix), 1 месца брытанскага чарта JunoDownload ў раздзеле Uplifting Trance<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/apocalypse-eden-ghost-mix-no1-na-juno|title=APOCALYPSE IN EDEN (GHOST MIX) - №1 НА JUNO! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=659499290766637&set=a.151792301537341.25250.100001197173647&type=3&theater|title=Владимир Станкевич|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 21, 28 мая 2014 — Egyptian Love (original club mix), 1 месца брытанскага чарта JunoDownload ў раздзеле Pop Dance<ref name="автоссылка1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=662969207086312&set=a.151792301537341.25250.100001197173647&type=3&theater|title=Владимир Станкевич|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 16 студзеня 2015 — Fantasia del Amor (air mix) — 1 месца брытанскага чарта JunoDownload ў раздзеле Downtempo<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/fantasia-del-amor-air-mix-no1-na-juno|title=FANTASIA DEL AMOR (AIR MIX) - №1 НА JUNO! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 16 студзеня 2015 — Egyptian Love — 3 месца мексіканскага чарта SONIDO GLOBAL «TOP 65» YEAR END 2014<ref>{{Cite web|url=http://www.radio1.gr/el/djs/djcategory_dj_dannyra_dance-chart/?pageNo=8|title=Radio1 - DJ DANNYRA* - DJs|publisher=www.radio1.gr|lang=en|accessdate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180713011843/http://www.radio1.gr/el/djs/djcategory_dj_dannyra_dance-chart/?pageNo=8|archivedate=13 ліпеня 2018|url-status=dead}}</ref> * 26 студзеня 2017 — Beautiful Coloratura (Trance & House), альбом — 24 месца TOP 100 Beatport, Dance<ref name=":0">{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/novyy-reliz-anzheliki-yutt-na-24-meste-v-top-100-beatport|title=НОВЫЙ РЕЛИЗ АНЖЕЛИКИ ЮТТ НА 24 МЕСТЕ В TOP 100 BEATPORT. {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1283901348343278&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 27 студзеня 2017 — Beautiful Coloratura (Trance & House), альбом — 34 месца TOP 100 Beatport, Trance<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1286274491439297&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3&theater|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 14 верасня 2017, 12 чэрвеня 2018 — Гімн Расіі (Soul-версія), сінгл — 1 месца iTunes TOP 100 Blues Chart Russia<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1730933900289832&set=a.151792301537341.25250.100001197173647&type=3&theater|title=Владимир Станкевич|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/gimn-rossii-v-ispolnenii-anzheliki-yutt-podnyalsya-na-1-mesto-top-100-itunes-rossiya|title=ГИМН РОССИИ В ИСПОЛНЕНИИ АНЖЕЛИКИ ЮТТ ПОДНЯЛСЯ НА 1 МЕСТО ТОП-100 ITUNES РОССИЯ {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 28 студзеня 2019 — ANGELIKA YUTT & Vladimir Stankevich — We Love Eurodance (back in the 90’s) — 1 месца чарта JunoDownload (Euro Dance / Pop Dance)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2097021563697915&set=a.114787018588056&type=3&theater|title=Angelika Yutt|author=|website=|date=|publisher=www.facebook.com|lang=en|accessdate=2019-01-26}}</ref> {{зноскі|2}} == Спасылкі == * [http://angelikamusic.ru Афіцыйны сайт Анжалікі Ют] * Песни Анжалікі Ют на Яндекс. Музыка: [http://music.yandex.ru/#!/artist/424618 АНЖЕЛИКА], [http://music.yandex.ru/#!/artist/2650378 ANGELIKA] [https://music.yandex.ru/search?text=%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%AE%D1%82%D1%82 Анжелика Ютт] * [https://www.beatport.com/artist/angelika-yutt/454216 Афіцыйная старонка на Beatport] * [https://www.youtube.com/korablik22 Афіцыйны канал на YouTube] * [https://www.facebook.com/angelika.yutt Афіцыйная старонка на Facebook] * [http://soundcloud.com/angelikamusic Афіцыйная старонка на SoundCloud] * [https://itunes.apple.com/ru/artist/angelika-yutt/id951334032 Афіцыйная старонка на iTunes] * [https://www.eurokdj.com/search/eurodb.php?name=Angelika Старонка артыста на The Eurodance Enciyclopeadia] {{DEFAULTSORT:Ют Анжаліка Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сімферопалі]] 7a7mojy39szp8r8s8dtgi3o63zanmcs 0 649285 5175064 5155783 2026-08-03T21:10:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175064 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казловіч}} {{Пісьменнік | Фота = Anatol_Kazlovich.jpg }} '''Анатоль Мікалаевіч Казловіч''' ({{ДН|16|9|1946}}, [[Горск]], [[Бярозаўскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|14|10|2011}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларускі журналіст, пісьменнік, сцэнарыст, выкладчык. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 верасня 1946 года ў вёсцы [[Горск]] Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Горскай пачатковай школе, у Падкраіцкай сямігодцы, у 1964 годзе скончыў [[Малецкі сельсавет|Малецкую]] сярэднюю школу. Працаваў памочнікам экскаватаршчыка ў [[Сігневічы|Сігневіцкім]] будаўніча-мантажным упраўленні меліярацыі, фотакарэспандэнтам Бярозаўскай раённай [[Маяк камунізму (газета)|газеты «Маяк камунізму»]]. У 1969 годзе Анатоль Казловіч скончыў факультэт журналістыкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], адначасова з вучобай працаваў у [[Сельская газета|«Сельской газете»]]. Пасля службы ў Савецкай арміі (служыў у званні лейтэнанта ў [[Слуцк]]у; 1969—1971) працаваў карэспандэнтам «Сельской газеты». Каб глыбей пазнаць жыццё, уладкаваўся кантралёрам АТК на [[Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава|Мінскі станкабудаўнічы завод]], у час жніва працаваў у калгасе памочнікам камбайнёра. У 1973 годзе Анатоль Казловіч быў прызначаны старшым рэдактарам беларускага тэлебачання, потым — рэдактарам аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса [[Нёман (часопіс)|«Нёман»]]. З 1977 года працаваў загадчыкам карэспандэнцкага пункта {{нп5|Литературная газета|«Литературной газеты»|ru|Літературная газета}} ў Беларусі, друкаваўся ў часопісах «[[Дружба народов]]», «{{нп5|Наш современник|Наш современник|ru|Наш современник}}», «{{нп5|Вокруг света|Вокруг света|ru|Вокруг света}}». Па ўласным прызнанні<ref>Томкович А. Анатолий Козлович: «Свободным я еще не был» // СНПЛЮС. Свободные новости [http://old.sn-plus.com/!_old-site_!/arhive/December/3/str/27_11.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712125337/http://old.sn-plus.com/!_old-site_!/arhive/December/3/str/27_11.htm |date=12 ліпеня 2020 }}.</ref>, для здабыцця душэўнай раўнавагі публікаваўся і ў беларускамоўным друку, напрыклад у газеце [[Літаратура і мастацтва|«Літаратура і мастацтва»]], часопісе [[Беларусь (часопіс)|«Беларусь»]]. Дэбютаваў у рэспубліканскім друку ў 1964 годзе вершамі. Удзельнічаў у літаб’яднаннях «[[Крыніца (Узлёт (літаб’яднне))|Крыніца]]» і «[[Узлёт (літаб’яднне)|Узлёт]]». У калектыўным зборніку маладых беларускіх паэтаў «Рунь» (1970) змешчаны яго вершы. У 1981 годзе прыняты ў [[Саюз пісьменнікаў СССР]] (з 1991 г. у [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзе пісьменнікаў Беларусі]]). З верасня 1994 па красавік 1995 года ў газеце «[[Народная Воля]]» друкаваўся цыкл аўтабіяэкалагічных прытчаў «Беларусы паміж небам і зямлёю». За літаратурна-публіцыстычнае ўвасабленне беларускай нацыянальнай ідэі ў серыі прытчаў Анатолю Казловічу была прысуджана [[Літаратурная прэмія імя Алеся Адамовіча]] (1995). Пазней, у 2003 і 2006 гадах, з друку выйшлі дзве аднайменныя кнігі-хронікі пісьменніка, дзе ён «сабраў і абагульніў велізарны фактычны матэрыял па найбольш складаным перыядзе жыцця Беларусі на мяжы ХХ—XXI стагоддзяў, які ўвасобіў у публіцыстычных матэрыялах розных жанраў: нарысах, артыкулах, эсэ, замалёўках»<ref>Тычко Г. К. Беларускі нарыс і яго месца ў мастацкай публіцыстыцы XXI стагоддзя // Mediana.by [http://mediana.by/rubriki/issledovaniya/980-belaruski-narys-i-yago-mestsa-mastatskaj-publitsystytsy-khkhi-stagoddzya.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200715145154/http://mediana.by/rubriki/issledovaniya/980-belaruski-narys-i-yago-mestsa-mastatskaj-publitsystytsy-khkhi-stagoddzya.html |date=15 ліпеня 2020 }}.</ref>. У электронным варыянце кнігі-хронікі Анатоля Казловіча выкладзены ў вольны доступ<ref>Козлович А. «Белорусы между небом и землей», том 1 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13507] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712115253/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13507 |date=12 ліпеня 2020 }}, том 2 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13508] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712103035/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13508 |date=12 ліпеня 2020 }}, том 3 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13509] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712115255/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13509 |date=12 ліпеня 2020 }}, том 4 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13510] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712100822/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13510 |date=12 ліпеня 2020 }}.</ref>. Працаваў на пасадзе галоўнага рэдактара фермерскай газеты «[[Новая зямля (газета)|Новая зямля]]» (1993—1994), праваабарончага штомесячніка «[[Круг (штомесячнік)|Круг]]» (1994—1995), з 2000 года — першага намесніка галоўнага рэдактара газеты «Народная Воля». У 2000—2007 гадах Анатоль Мікалаевіч выкладаў журналісцкія дысцыпліны ў [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытуце парламентарызму і прадпрымальніцтва]] (Мінск), у 2006—2007 гадах — у [[Еўрапейскі гуманітарны універсітэт|Еўрапейскім гуманітарным універсітэце]] (Вільнюс). Прачытаныя ў ЕГУ лекцыі ляглі ў аснову кнігі «Восход и заход публициста» (2010)<ref>{{Cite web |url=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13511 |title=Архіўная копія |access-date=14 ліпеня 2020 |archive-date=12 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712100824/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13511 |url-status=dead }}</ref>. У 1992 годзе на экраны ў Беларусі выйшаў тэлефільм «126 слов»<ref>Тэлефільм «126 слов» // YouTube.com [https://www.youtube.com/watch?v=xWcumGbAbOM&t=1597s]</ref>, зняты рэжысёрам Уладзімірам Арловым па «аўтабіяэкалаграфічным» рамане Анатоля Казловіча «Если бы да кабы» (твор на той момант яшчэ быў не апублікаваны)<ref>Шклярык В. А. Раман Анатоля Казловіча «Каб ды калі б» як багатая крыніца мікратапонімаў вёскі Горск Бярозаўскага раёна // Сучасныя праблемы анамастыкі. — Мінск : Беларус. навука, 2022. — Вып. 1. — С. 322—325. [https://drive.google.com/file/d/1npeRS8gCKaaA-WncxX88QT9vArL3RZlQ/view]</ref>. Кадры з гэтага тэлефільма выкарыстаны ў відэароліку «Анатолий Козлович. Про моего отца. Путешествие в детство»<ref>Відэаролік «Анатолий Козлович. Про моего отца. Путешествие в детство» // YouTube.com [https://www.youtube.com/watch?v=D67XDp2DblI]</ref>, які ў 2021 годзе быў зняты сынам Анатоля Казловіча Мікалаем. А. М. Казловіч пасля цяжкай хваробы памёр 14 кастрычніка 2011 года, пахавалі на [[Калодзішчы (могілкі)|могілках]] у [[Калодзішчы|Калодзішчах]]. == Бібліяграфія == * 1994, или Белорусы между небом и землей : хроники Анатолия Козловича / Анатолий Козлович. — Смоленск : Скиф, 2006. — 672 с. * Белорусы между небом и землей : хроники Анатолия Козловича / Анатолий Козлович. — Смоленск : Скиф, 2003. — 623 с. * Если бы да кабы : автобиоэколографический роман / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1994. — 239 с. : ил. * Собственный корреспондент : современные драмы / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1989. — 255 с., [1] л. ил. * Красный остров : очерки / Анатолий Козлович. — Москва : Советский писатель, 1988. — 270 с. * Место под солнцем : докум. повесть / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1988. — 187 с. : ил. * На моей ладони линия реки : повесть-эссе / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1987. — 319 с. : ил. * Рассвет : повесть о современнике / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1986. — 190 с. * Трудно любить : повести публициста / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1985. — 208 с. : ил. — Содерж.: Деревенские женщины ; Деревенские мужчины ; Деревенские ветры. * Дитя моё золотое : повесть публициста / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1984. — 247 с. * Далеко впереди : докум. повести / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1981. — 303 с. — Содерж.: Я — контролёр : ежедневная повесть о совести ; Зоя Ивановска : десять лет из жизни идеального человека ; Возвращение в себя : повесть о власти. * Пора идти : очерки / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1979. — 224 с. — (Республика. Время. Люди). * Что открывает «колумбик». Цеховые будни — 1977 * Дыхание : очерки / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1977. — 192 с. — (Республика. Время. Люди). === Сцэнарыст === Літаратурныя сцэнарыі дакументальных фільмаў: * «Зачем нужны контролёры» (1979) * «Испекли мы каравай» (1980) * «Взлететь бы!» (1990). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Казловіч Анатоль Мікалаевіч|старонкі=429}} * Козлович Анатолий Николаевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. 2004. Минск, 2004. С. 137. * Анатоль Казловіч // Літаратурная карта Берасцейшчыны / уклад. А. Крэйдзіч. Брэст : Брэсцкая друкарня, 2008. C. 64-65. * Казловіч Анатоль / Л. С. Савік // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. Мінск, 1994. Т. 3. С. 79-80. * Анатоль Казловіч // Беларускія пісьменнікі : даведнік. Мінск, 1994. С. 243—244. * Казловіч Анатоль Мікалаевіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1985. Т. 2. С. 617. == Спасылкі == * Пры падрыхтоўцы выкарыстаны матэрыял [http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1150 Краязнаўства Берасцейшчыны], падрыхтаваны ў 2016 г. Бярозаўскай цэнтральнай раённай бібліятэкай {{DEFAULTSORT:Казловіч Анатоль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Сельская газета»]] h6rzxejsbuap1yqrg4firuhd6rhew1v 0 657213 5175003 4277079 2026-08-03T15:53:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175003 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Саша (Аляксандра) Масюк (Sashatattooing)''' (нар. 22 мая 1990, [[Харкаў]], [[Украіна]]) — мастак татуіровак са сваімі ўласнымі студыямі ў [[Расія|Расіі]], [[Іспанія|Іспаніі]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Аляксандра вядомая сваёй тэхнікай нанясення [[Татуіроўка|татуіровак]] у спалучэнні з выкарыстаннем фларыстычных матываў і мандал.<ref>[https://www.if24.ru/kak-otkryt-set-tatu-salonov-po-vsemu-miru/ Как открыть сеть тату-салонов по всему миру]</ref><ref>[https://thehearup.com/the-woman-under-the-tattoos-sasha-masiuk/10004/ The Woman Under The Tattoos: Sasha Masiuk]</ref><ref>[https://www.vogue.ru/fashion/news/sashatattooing_sozdala_krossovki_dlya_reebok_classic Sashatattooing создала кроссовки для Reebok Classic]</ref><ref>[https://www.buzzfeed.com/juliapugachevsky/russian-tattoo?utm_term=.vukbN4179e#.yg0B52vJKk 17 Tattoo Artists Who Will Make You Want To Go To Russia]</ref> == Біяграфія == У 2011 г. скончыла Харкаўскую акадэмію дызайну і мастацтваў. У гэтым жа годзе Саша пераехала ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе працавала ілюстратарам, пакуль не паспрабавала сябе ў мастацтве татуіроўкі. Пасля развіцця ўзроўню майстэрства Саша пачаў працаваць у тату-студыі Baraka. У 2013 годзе Саша адкрыла сваю першую працоўную прастору ў Санкт-Пецярбургу. У 2014 годзе Сашы ўдалося адкрыць студыю ў Маскве.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yulpRNX93fY SASHATATTOOING: о пути тату-художника в Америке, сети своих салонов и дружбе с Адамом Левином]</ref><ref>[https://pink.ua/news/10051 Александра Масюк: «Фантазия, смекалка и авторские эскизы — залог качественной тату»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919055428/https://pink.ua/news/10051 |date=19 верасня 2020 }}</ref> У 2015 годзе Саша і яе муж пераехалі ў Берлін, Германія. У наступныя гады пара адкрыла фірменныя студыі Sashatattooing у Барселоне, Іспанія і Лос-Анджэлесе, ЗША.<ref>[https://deavita.com/tattoo-ideen/tattoo-kuenstler-deutschland-beste-taetowierer.html Tattoo Künstler Deutschland: Das sind die besten Tätowierer im Überblick!]</ref> == Кліенты і супрацоўніцтва == У спісе кліентаў: спявак з Maroon 5 Адам Левін, мадэль Victoria’s Secret Бехаці Прынслу, футбаліст Аксель Вітсель, футбалісты футбольнага клуба «Зеніт» і расійскі спявак Сяргей Жукаў.<ref>[https://elle.ua/ludi/interview/s-adamom-levinom-i-behati-ya-poznakomilas-na-ivente-ot-yves-saint-laurent-spustyavremyaon-napisal-mne-davay-bit-tatu-ukrainka-aleksandra-masyuk/ «С Адамом Левином и Бехати я познакомилась на ивенте от Yves Saint Laurent, спустя время он написал мне: „Давай бить тату“», — украинка Александра Масюк]</ref> У 2015 годзе Саша пачала супрацоўнічаць з брэндамі адзення Bats і Designed for Fitness.<ref>{{Cite web |url=http://bestin.ua/fashion/sashatattoing-v-los-anzhelese-dlya-novoj-kampanii-zhilyova-lingerie/ |title=Sashatattoing в Лос-Анжелесе для новой кампании Zhilyova Lingerie |access-date=2 кастрычніка 2020 |archive-date=3 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803123030/http://bestin.ua/fashion/sashatattoing-v-los-anzhelese-dlya-novoj-kampanii-zhilyova-lingerie/ |url-status=dead }}</ref> У 2016 годзе Саша супрацоўнічала з Reebok для стварэння дызайну для Reebok Classic NPC: мандала і подпіс Сашы былі «татуіраваны» на белым скураным чаравіку.<ref>[https://www.glamour.ru/fashion-news/hudozhnica-iz-peterburga-sozdala-krossovki-dlya-reebok-classic Художница из Петербурга создала кроссовки для Reebok Classic]</ref> У 2019 годзе супрацоўніцтва французскага брэнда Black Alchemy і Sashatattooing ажыццявіла лінію аксэсуараў, распрацаваную Сашай.<ref name=":0">[https://www.vernamagazine.com/2020/07/26/who-is-sasha-masiuk/ Who is Sasha Masiuk?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201030140545/https://www.vernamagazine.com/2020/07/26/who-is-sasha-masiuk/ |date=30 кастрычніка 2020 }}</ref> Сашататуінг была паслом брэнда авіякампаній S7 і L’Oréal у Расіі, і YSL, Urban Decay у ЗША.<ref name=":0" /> {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.sashatattooing.com/ Сайт] * [https://www.instagram.com/sashatattooing/ Instagram] {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Масюк Аляксандра}} [[Катэгорыя:Татуіроўшчыкі]] c9r6hc0xjdrufi526bpivdlu92hgf74 0 658220 5174930 5166802 2026-08-03T13:02:46Z 5174930 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Аляксандр Міхайлавіч Ласякін''' (нар. {{ДН|21|7|1957}}, в. [[Новая Беліца (Сенненскі раён)|Новая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]]. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання (2008—2012). Член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў]] (з 2016). == Біяграфія == Нарадзіўся 27 ліпеня 1957 года ў в. [[Новая Беліца (Сенненскі раён)|Новая Беліца]] [[Сенненскі раён|Сенненскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1979 годзе скончыў [[Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут]] па спецыяльнасці «Матэматыка», у 2000 годзе скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава]] па спецыяльнасці «Правазнаўства»<ref>[https://rec.gov.by/ru/losyakin-ru Лосякин Александр Михайлович. Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103201913/https://rec.gov.by/ru/losyakin-ru |date=3 студзеня 2022 }}</ref>. Працаваў дырэктарам Глебаўскай васьмігадовай школы Сенненскага раёна, першым сакратаром Сенненскага райкама ЛКСМБ, загадчыкам аддзела прапаганды і культурна-масавай работы Віцебскага абкама ЛКСМБ. З 1989<ref>[https://oldv.belstu.by/index.php/ru/window/history История колледжа]</ref> па 2008 год<ref>[https://www.sb.by/articles/soobshchenie-tsentralnoy-komissii-respubliki-belarus-po-vyboram-i-provedeniyu-respublikanskikh-referendumov.html Сообщение Центральной комиссии Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов]</ref> працаваў дырэктарам Віцебскага прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 147 будаўнікоў (цяпер — [[Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны каледж]]). Выбіраўся дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання|4-га склікання]]. У 2016 годзе ўвайшоў у склад [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў]]<ref>{{cite web |title = Намеснікам старшыні ЦВК абраны Вадзім Іпатаў, сакратаром — Алена Дмухайла |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date = 2016-12-21 |access-date = 2021-09-20 |work = [[БелаПАН]] |url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=182554 |language = be |archive-url = https://archive.today/20210920134754/https://nashaniva.com/?c=ar&i=182554 |archive-date = 20 верасня 2021 |url-status = live }}</ref>. У цяперашні час працуе дырэктарам [[Віцебскі дзяржаўны тэхнічны каледж|Віцебскага дзяржаўнага тэхнічнага каледжа]]. == Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін == 2 кастрычніка 2020 года трапіў у [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|last=Best|first4=Talya|work=Paul Hastings LLP|coauthors=Bonucci, Nicola; Bukowski, Gesa; Hutchison, Talya|last2=Bonucci|first2=Nicola|last3=Bukowski|first3=Gesa|last4=Hutchison|first=Tom|title=Protests in Belarus - EU imposes Fresh Sanctions on the Belarusian Regime and Follows the UK, US and Canada in Imposing Sanctions on Lukashenko|date=2020-11-17|url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|archive-url=https://archive.today/20210724145733/https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|archive-date=24 ліпеня 2021|publisher=[[Lexology]]|language=en|access-date=16 верасня 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс|url=https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-13|lang=be-tarask}}</ref>. Пры абгрунтаванні ўвядзення санкцый было адзначана, што Ласякін як член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] нясе адказнасць за парушэнне правілаў выбарчага працэсу падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]: невыкананне асноўных міжнародных стандартаў справядлівасці ды празрыстасці і фальсіфікацыю іх вынікаў<ref name="data.europa.eu2">{{cite web|title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|url=http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng|date=2021-02-26|access-date=2021-07-24|issue=32021R0339|language=en}}</ref>. Разам з калегамі па ЦВК Ласякін, у прыватнасці, на фальшывых падставах арганізаваў нядопуск некаторых кандыдатаў ад [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыі]] і ўвёў непрапарцыйныя абмежаванні для назіральнікаў на выбарчых участках, а таксама забяспечыў прадузяты склад выбарчых камісій, якія знаходзіліся пад наглядам ЦВК<ref name="data.europa.eu2" />. 20 лістапада да санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]] і [[Украіна]]<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}</ref>. Акрамя таго, Ласякіна ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Staff|first=Reuters|date=2020-09-29|title=UK sanctions Belarus leader Lukashenko|language=en|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|access-date=2021-07-24|archive-url=https://archive.today/20210724145005/https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|archive-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|access-date=2021-06-29|lang=en}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856|title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials|date=2020-10-13|publisher={{нп3|Swissinfo|Swissinfo|cs|Swissinfo}}|access-date=2021-09-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|access-date=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-07|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. 21 чэрвеня 2021 года Ласякін таксама быў унесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]</ref><ref name=":02">{{cite web|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210621|title=Belarus Designations; Issuance of Belarus General License 3 and related Frequently Asked Questions|language=en|access-date=2021-07-24|date=2021-06-21}}</ref>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://www.sovrep.gov.by/uploads/files/Parlament-4soz.pdf ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва]</ref>, * [[заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web |url=https://vituo.by/direktor-vitebskogo-tehnicheskogo-kolledzha-aleksandr-losjakin-molodezh-stala-orientirovatsja-na-poluchenie-professij-po-tehnicheskim-specialnostjam/ |title=Директор Витебского технического колледжа Александр Лосякин: «Молодежь стала ориентироваться на получение профессий по техническим специальностям» |access-date=3 студзеня 2022 |archive-date=3 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103201915/https://vituo.by/direktor-vitebskogo-tehnicheskogo-kolledzha-aleksandr-losjakin-molodezh-stala-orientirovatsja-na-poluchenie-professij-po-tehnicheskim-specialnostjam/ |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ласякін Аляксандр Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] cjq0ajca704anwm4esp8mwohf7f9pe6 100 658977 5175001 5174582 2026-08-03T15:51:24Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5175001 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Глен Хансард|2026-08-03T13:00:14Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Амаль што ўдалы план|2026-08-03T06:50:47Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Маргарэта Хааген|2026-08-02T05:20:05Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Адысея (фільм, 2026)|2026-07-30T21:27:07Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Вангеліс|2026-07-25T12:14:06Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Міхаіл Львовіч Матусоўскі|2026-07-23T13:25:03Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Георг Вільгельм Пабст|2026-07-23T08:01:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Маці Пальм|2026-07-23T06:59:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Мікалай Пятровіч Пало|2026-07-22T12:12:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Віталь Паўлавіч Паліцаймака|2026-07-22T11:14:48Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Алена Зуй-Вайцяхоўская|2026-07-21T15:51:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ханс Рудзі Гігер|2026-07-20T09:30:11Z|Culamar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ruvxt0hnzbge97u97r1wqupzir6g5l3 0 659702 5175238 4885302 2026-08-04T08:51:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175238 wikitext text/x-wiki {{Крэпасць}} '''Асавецкая крэпасць''', або '''Крэпасць Асавец''' ({{Lang-pl|Twierdza Osowiec}}, {{Lang-de|Festung Ossowitz}}) — [[Расійская імперыя|расійская]] апорная [[крэпасць]], збудаваная на рацэ [[Бебжа|Бобры]] каля польскага [[мястэчка]] Асавіцэ (цяпер [[вёска]] [[Асовец-Крэпасць]]), за 50 кіламетраў ад [[Беласток]]а. == Гісторыя == Крэпасць была пабудавана з мэтай [[Абарона|абароны]] калідора паміж рэкамі [[Нёман]] і [[Вісла]] — [[Нараў]] — [[Буг]], з найважнейшымі стратэгічнымі напрамкамі [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]] — [[Берлін]] (ланцуг крэпасцяў [[Ковенская крэпасць|Коўна]] — [[Гродзенская крэпасць|Гродна]] — Асавец — [[Зегжэ (крэпасць)|Зегжэ]] ([[:pl:Twierdza Zegrze|поль.]]) — [[Модлінская крэпасць|Навагеоргіеўск]] — [[Варшаўская цытадэль|Варшава]]) і Пецярбург — [[Вена]]. Месца будаўніцтва абарончых збудаванняў было абрана так, каб перакрыць асноўны магістральны кірунак атакі верагоднага праціўніка на ўсход. Праз крэпасць праходзіла [[чыгунка]] з поўначы, ад мяжы з [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіяй]], праз [[Граева]] на Беласток. Абыйсці крэпасць у гэтай мясцовасці было немагчыма — на поўнач і на поўдзень размяшчалася непраходная багністая/азёрная мясцовасць. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] крэпасць была [[Аблога|абложана]] і тройчы штурмавалася [[Германская імперская армія|нямецкімі войскамі]], у тым ліку з ужываннем [[Хімічная зброя|хімічнай зброі]]. Рускі [[гарнізон]] крэпасці адбіў [[Атака мерцвякоў|усе спробы штурму]], вытрымаў аблогу шматразова праўзыходзячых войскаў праціўніка на працягу паўгода і адышоў толькі па загадзе камандавання пасля таго, як стратэгічная мэтазгоднасць далейшай абароны адпала. == Гарнізон і ўзбраенне == [[Файл:Twierdza_Osowiec._Monument_1.JPG|справа|міні|300x300пкс|Крэпасць Асавец. Форт № 1]] Да пачатку Першай сусветнай вайны гарнізон крэпасці ўзначальваў генерал-лейтэнант [[Карл-Аўгуст Аляксандравіч Шульман|Карл-Аўгуст Шульман]]. У студзені 1915 года яго замяніў генерал-маёр [[Мікалай Аляксандравіч Бржазоўскі|Мікалай Бржазоўскі]], які камандаваў крэпасцю да канца актыўных дзеянняў гарнізона ў жніўні 1915 года. Гарнізон крэпасці складаўся з двух артылерыйскіх [[батальён]]аў, [[сапёр]]нага падраздзялення і падраздзяленняў забеспячэння. На пачатак 1915 года ў крэпасці размяшчаліся 8 дружын і некалькі [[Рота|рот]] ратнікаў [[Апалчэнне|Дзяржаўнага апалчэння]], кавалерыйскі [[полк]], запасны батальён, некалькі сотняў [[Асобны корпус памежнай варты|памежнай варты]]<ref name="ava.telenet.dn.ua"/>. На ўзбраенні гарнізона складаліся 200 [[Гармата|гармат]] калібра ад 57 да 203 міліметраў. На пачатак 1915 года ў крэпасці было 69 цяжкіх гармат. Частка гэтых гармат змяшчалася ў шасці бетонных батарэях; астатнія ж былі размешчаны ў земляных батарэях, маючы бліндажы і брылі для хованкі разлікаў ад асколкаў і куль; адна цяжкая гармата знаходзілася ў вежы на Скобелевай гары<ref name="ava.telenet.dn.ua"/>. [[Файл:Osowiec._Cmentarz_3.JPG|міні|Асавец. 3-ці форт]] [[Файл:Brzhozovskiy_NA.jpg|міні|Генерал-лейтэнант Мікалай Аляксандравіч Бржазоўскі]] Пяхота, якая абараняла крэпасць, была ўзброена вінтоўкамі, ручнымі кулямётамі сістэмы [[Madsen (кулямёт)|Мадсэна]] ўзору 1902 і 1903 гадоў, станковымі кулямётамі сістэмы [[Кулямёт Максіма|Максіма]] ўзору 1902 г. і 1910 гг., а таксама карцечніцамі сістэмы Гатлінга. == Абарона крэпасці ў ходзе Першай сусветнай вайны == === Першы штурм — верасень 1914 года === [[Файл:German_prisoner_Osowiec.jpg|справа|міні|250x250пкс|Палонны нямецкі афіцэр у крэпасці Асавец.]] У верасні 1914 года да крэпасці падышлі часці [[8-я армія (Германская імперыя)|8-й германскай арміі]] — 40 пяхотных батальёнаў, якія амаль з ходу перайшлі ў масіраваную атаку. Ужо да 21 верасня 1914 года, маючы шматразовую колькасную перавагу, немцам удалося адціснуць палявую абарону рускіх войскаў да лініі, якая дазваляла весці артылерыйскі абстрэл крэпасці. У гэты ж час з [[Кёнігсберг]]а нямецкім камандаваннем да крэпасці было перакінута 60 гармат калібра да 203 міліметраў. Аднак абстрэл пачаўся толькі 26 верасня 1914 года. Праз два дні немцы распачалі атаку крэпасці, але яна была падаўленая шквальным агнём расійскай артылерыі. На наступны ж дзень рускія войскі правялі дзве флангавыя контратакі, якія вымусілі немцаў спыніць абстрэл і ў спешцы адступіць, адводзячы артылерыю. Першая нямецкая атака паказала, што ўмацаваныя палявыя пазіцыі пяхоты ў балоцістай мясцовасці ў 2 кіламетрах ад форта № 2 размешчаны занадта блізка ад самой крэпасці, а гэта дазваляла праціўніку весці артылерыйскі абстрэл. Каб адсунуць умацаваную лінію за межы дасяжнасці варожай артылерыі была прадпрынятая спроба будаўніцтва новых пазіцый ў 8—10 кіламетрах ад крэпасці. З аднаўленнем баявых дзеянняў у 1915 годзе іх так і не ўдалося абсталяваць. Паспелі абсталяваць толькі дробныя акопы, у некаторых месцах паглыбленыя на вышыню поўнага росту. Не хапала палявых загарод. === Другі штурм — люты—сакавік 1915 года === [[Файл:Osowiec_fortress_church.jpg|справа|міні|250x250пкс|Асавец. Крэпасная царква. Парад з нагоды ўручэння Георгіеўскіх крыжоў.]] [[Файл:Skoda_305_mm_Model_1911_side.jpg|міні|250x250пкс|[[30.5 cm Mörser M. 11|Марціра «Шкода»]], 1911 год.]] [[Файл:Skoda_305_mm_Model_1911_grenade.jpg|злева|міні|179x179пкс|Снарад марціры «Шкода».]] Другі раз лінія фронту наблізілася да крэпасці Асавец зімой 1915 года ў выніку [[Мазурская бітва|Мазурскай бітвы]]. Да пачатку лютага ў раён Асаўца адышла [[57-я пяхотная дывізія (Расійская імперыя)|57-я пяхотная дывізія]], якая ахінула левы фланг [[10-я армія (Расійская імперыя)|10-й арміі]]. Яна і абараняла крэпасць, якая апынулася на стыку адходаў 10-й і [[12-я армія (Расійская імперыя)|12-й]] рускіх армій<ref>[http://www.lpgzt.ru/aticle/38638.htm А.Березнев. Геройский защитник крепости Осовец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190529075017/http://www.lpgzt.ru/aticle/38638.htm |date=29 мая 2019 }}</ref>. 3 лютага 1915 года завязаўся цяжкі, працяглы бой за першую лінію высунутых палявых рускіх пазіцый. Рускія часці, у гэтых цяжкіх умовах стрымлівалі праціўніка ў дробных акопах 5 дзён. На дапамогу 57-й дывізіі прыбылі 84-ы пяхотны Шырванскі полк і 101-ы пяхотны Пермскі полк, але пад націскам праўзыходзячых сіл праціўніка, па рашэнні камандавання гарнізона, у ноч на 9 лютага пяхота крэпасці была адведзена да другой лініі палявых умацаванняў, якія былі больш падрыхтаваныя<ref name="ava.telenet.dn.ua">{{Cite web |url=http://ava.telenet.dn.ua/bookshelf/Svechnikov_M_S_Bunyakovskij_V_V%20-%20Osovets/text.html |title=Оборона крепости Осовец во время второй 6½-месячной осады её |access-date=30 кастрычніка 2020 |archive-date=14 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214014600/http://ava.telenet.dn.ua/bookshelf/Svechnikov_M_S_Bunyakovskij_V_V%20-%20Osovets/text.html |url-status=dead }}</ref>. Крэпасць абаранялася 26 батальёнамі, 26 палявымі гарматамі, 13 сотнямі і крэпасной артылерыяй, у колькасці каля 69 гармат 42-лінейнага і 6-цалёвага калібраў. З паказанай колькасці батальёнаў толькі 11 прыходзілася на долю першачарговых часцей, 7 батальёнаў было другачарговых і 8 батальёнаў — апалчэнцаў, мала падрыхтаваных для сур’ёзнай абароны крэпасці. Крэпасць была абложана нямецкай 11-й [[ландвер]]ная дывізія пад камандаваннем генерала Боэнса з далучаных да ёй часцямі, усяго каля 26 батальёнаў, а з улікам рэзерваў нямецкія войскі налічвалі каля 40 батальёнаў. Толькі цяжкай артылерыі ў немцаў было 66—68 гармат<ref name="ava.telenet.dn.ua"/>. [[Файл:Катаев_Константин_Васильевич.jpg|міні|Катаеў Канстанцін Васільевіч. Начальнік 2-га аддзела абароны крэпасці Асавец]] На працягу наступных двух дзён, нягледзячы на жорсткія атакі, рускія часці ўтрымлівалі абарону. Аднак адвод расійскіх падраздзяленняў з непадрыхтаванага ўмацаванага раёна дазволіў германскай артылерыі ўжо 13 лютага зноў прыступіць да абстрэлу фартоў з прымяненнем цяжкіх аблогавых гармат калібра 100—420 міліметраў. Агонь вёўся залпамі па 360 снарадаў, кожныя чатыры хвіліны. За тыдзень абстрэлу па крэпасці было выпушчана 200—250 тысяч толькі цяжкіх снарадаў. Таксама, спецыяльна для абстрэлу крэпасці, немцамі былі перакінутыя пад Асавец 4 абложныя [[Марціра|марціры]] «[[Škoda Holding|Шкода]]» калібра 305 міліметраў. Зверху крэпасць бамбілі нямецкія [[аэраплан]]ы. Нягледзячы на вялікія страты ў выніку абстрэлу артылерыяй, які быў найбольш інтэнсіўным 14—16 лютага і 25 лютага — 5 сакавіка 1915 года і прывёў да шматлікіх пажараў ўнутры крэпасці, рускія ўмацаванні выстаялі. Больш таго, агнём рускіх батарэй быў знішчаны шэраг аблогавых гармат, у тым ліку дзве «[[Вялікая Берта (гармата)|Вялікія Берты]]». Пасля таго, як некалькі [[Марціра|марцір]] найбуйнейшага калібру было пашкоджана, германскае камандаванне адвяло гэтыя гарматы за межы дасяжнасці абаронцаў крэпасці. Другая лінія высунутых пазіцый таксама выстаяла. Гэтая няўдача прымусіла камандаванне германскай арміі перайсці і на гэтым участку фронту да пазіцыйным дзеянняў, якія працягваліся да пачатку ліпеня. Хоць гарнізон і прыняў усе рэкамендаваныя меры па барацьбе з газамі, яны апынуліся малаэфектыўныя. Спальванне перад акопамі [[Пакулле|пакулля]] і [[Салома|саломы]], паліванне [[бруствер]]аў вапнавым растворам, апрананне [[рэспіратар]]аў не дапамагала, амаль усе, хто не схаваўся ў памяшканнях, былі смяротна атручаны газам{{Sfn|Свечников|1995}}. Уся расліннасць ў крэпасці пачарнела і пажухнула, трава лягла на зямлю, лісце на дрэвах пажаўцела, абляцелі пялёсткі кветак. Усе медныя прадметы, часткі гармат і снарадаў, якія знаходзяцца на адкрытым паветры пакрыліся тоўстым пластом [[Аксіды|вокісу]] хлору{{Sfn|Хмельков|1939}}. === Трэці штурм — ліпень—жнівень 1915 года === У пачатку ліпеня [[1915|1915 года]] пад камандаваннем фельдмаршала [[Паўль фон Гіндэнбург|фон Гіндэнбурга]] германскія войскі пачалі шырокамаштабнае наступленне. Яго часткай быў і новы штурм крэпасці, для якога было засяроджана: * 13 — 14 батальёнаў пяхоты, * 1 батальён сапёраў, * 24 — 30 цяжкіх аблогавых гармат, * 30 батарэй атрутнага газу. З боку рускіх перадавую пазіцыю крэпасці {{Не перакладзена 5|Бялагронды||pl|Białogrądy}} — [[Сосня]] займалі пяць рот 226-га пяхотнага Зямлянскага палка і чатыры роты апалчэнцаў, усяго дзевяць рот пяхоты. ==== Газавая атака ==== [[Файл:Praporshhik_i_podporuchik_kotlinskij_3.jpg|міні|Уладзімір Карповіч Катлінскі — камандзір «Атакі мерцвякоў»]] Больш за 10 дзён нямецкае камандаванне чакала патрэбнага напрамку ветру, і {{OldStyleDate|6|жніўня|1915|24|ліпеня|1915}} у 4 гадзіны раніцы{{Sfn|Свечников|1995|с=34}}, адначасова з адкрыццём артылерыйскага агню, германскія часці ўжылі супраць абаронцаў крэпасці [[Баявыя атрутныя рэчывы ў Першай сусветнай вайне|атрутны газ]] цёмна-зялёнай афарбоўкі — сумесь [[хлор]]у з [[бром]]ам{{Sfn|Хмельков|1939|с=80}}. Газавая хваля 9—11 метраў у вышыню пранікала ў глыбіню больш чым на 20 км, мела моцнае ўздзеянне першыя 13 км, пасля дзеянне газаў моцна аслабела{{Sfn|Свечников|1995|с=34}}. Маючы ў пачатку 2 км у шырыню, газавая хваля адразу пачала моцна пашырацца па фронце і ўжо праз 10 км мела шырыню 8 км{{Sfn|Хмельков|1939|с=80}}. Лічачы, што абараняючы пазіцыі крэпасці гарнізон мёртвы, нямецкія часці перайшлі ў наступ. У атаку пайшлі 14 батальёнаў ландвера — не менш сямі тысяч пехацінцаў. Калі нямецкая пяхота падышла да перадавых ўмацаванняў крэпасці, насустрач ім падняліся ў контратаку тыя абаронцы першай лініі, што засталіся — рэшткі 13-й роты 226-га пяхотнага Зямлянскага палка, крыху больш за 60 чалавек. Салдаты уздрыгвалі ад дзікага кашлю, выкліканага хімічнымі апёкамі лёгкіх, іх твары былі абкручаны акрываўленымі анучамі. Скура, магчыма, мела зялёнае адценне, а рагавіца была цямней звычайнага, як тое бывае пры цяжкіх атручваннях хлорам. Нечаканая атака і выгляд атакавалых прывялі нямецкія падраздзяленні ў жах і звярнулі ва ўцёкі. Некалькі дзясяткаў напаўжывых рускіх байцоў звярнулі ва ўцёкі часткі 18-га палка ландвера. Атаку падтрымала крэпасная артылерыя. Пазней удзельнікі падзей з нямецкага боку і еўрапейскія журналісты ахрысцілі гэтую контратаку «[[Атака мерцвякоў|атакай мерцвякоў]]». == Заканчэнне абароны крэпасці == [[Файл:Ossowicz_1915.jpg|справа|міні|«Разбураныя казематы Асаўца». Нямецкае фота, жнівень—верасень 1915.]] У канцы красавіка немцы нанеслі чарговы магутны ўдар у Усходняй Прусіі і ў пачатку мая 1915 года прарвалі рускі фронт у раёне Мемель—Лібавы. У маі нямецка-аўстрыйскім войскам, якія засяродзілі праўзыходзячыя сілы ў раёне Горліцэ, удалося прарваць рускі фронт (гл.: [[Горліцкі прарыў]]) у Галіцыі. Пасля гэтага, каб пазбегнуць акружэння, пачалося агульнае [[Вялікае адступленне|стратэгічнае адступленне]] рускай арміі з Галіцыі і Польшчы. Да жніўня 1915 года ў сувязі з зменамі на [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны|Заходнім фронце]], стратэгічная неабходнасць у абароне крэпасці страціла ўсялякі сэнс. У сувязі з гэтым вярхоўным камандаваннем рускай арміі было прынята рашэнне спыніць абарончыя баі і эвакуіраваць гарнізон крэпасці. 18 жніўня 1915 года пачалася [[эвакуацыя]] гарнізона, якая праходзіла без панікі, у адпаведнасці з планамі. Усё, што немагчыма было вывезці, а таксама ацалелыя ўмацаванні былі ўзарваныя сапёрамі. У працэсе адступлення рускія войскі, па магчымасці, арганізоўвалі эвакуацыю мірнага насельніцтва. Вывад войскаў з крэпасці скончыўся 22 жніўня. 25 жніўня нямецкія войскі ўвайшлі ў пустую, разбураную крэпасць. == Стратэгічнае значэнне абароны крэпасці == Рускім абаронцам Асаўца ў Першай сусветнай вайне ўдалося выстаяць практычна ў тых жа ўмовах, у якіх у 1914 годзе даволі хутка палі амаль усе бельгійскія і французскія крэпасці на Заходнім фронце. Прычынай гэтага з’яўляецца добра арганізаваная абарона высунутых пазіцый, больш эфектыўны контрогонь крэпасной артылерыі. Абарона Асаўца сарвала планы нямецкага камандавання на Беластоцкім кірунку па прарыву ў стык двух рускіх армій. Гарнізон крэпасці амаль на год скаваў значныя сілы немцаў. == Крэпасць пасля Першай сусветнай вайны == Пасля Першай сусветнай вайны крэпасць апынулася на тэрыторыі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|незалежнай Польшчы]] і ў ёй былі раскватараваны воінскія часці польскай арміі. Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года крэпасць спачатку занялі войскі [[вермахт]]а, але затым вывелі іх, і яе занялі [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|савецкія войскі, якія ўвайшлі ў Польшчу з усходу]]. У крэпасці былі раскватараваныя часці [[10-я армія (СССР)|савецкай 10-й арміі]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 27 чэрвеня 1941 года крэпасць зноў была занятая войскамі вермахта і выкарыстоўвалася імі, у прыватнасці, як склад боепрыпасаў. 14 жніўня 1944 года тры фарты крэпасці былі занятыя савецкімі войскамі ў выніку [[Аперацыя «Баграціён»|Асавецкай аперацыі]], але форт № 2 немцы ўтрымлівалі да студзеня 1945 года, калі пачалася [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одерская аперацыя]]. У 1953 годзе ў крэпасці быў размешчаны склад боепрыпасаў ВПС Польшчы, польскія ваенныя склады размяшчаюцца ў крэпасці і ў цяперашні час<ref>{{Cite web|url=http://szuwarygoniadz.pl/twierdza.html|title=Historia Twierdzy Osowiec|accessdate=30 кастрычніка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813165741/http://szuwarygoniadz.pl/twierdza.html|archivedate=13 жніўня 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.11rbm.wp.mil.pl/index.php?p=historia|title=11 RBM - 11 Rejonowa Baza Materiałowa Olsztyn|date=2009-05-11|accessdate=30 кастрычніка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090511124848/http://www.11rbm.wp.mil.pl/index.php?p=historia|archivedate=11 мая 2009|url-status=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://2rblog.wp.mil.pl/pl/64.html|title=RYS HISTORYCZNY|accessdate=30 кастрычніка 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170612140419/http://2rblog.wp.mil.pl/pl/64.html|archivedate=12 чэрвеня 2017|url-status=dead}}</ref>. == У музыцы == Абароне крэпасці прысвечаны песні: * Група «Авентайл» — «Атака мертвецов (Асавец)» (альбом «Сляпы Суддзя», 2012)<ref>{{Cite web|url=https://www.darkside.ru/album/38491/|title=Aventail - Авентайл «Слепой судья»|author=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y4lDpJ_0Srs&feature=emb_logo|title=Авентайл - Атака мертвецов (Осовец)|author=|date=|publisher=}}</ref> * Варвара «Вара» Стрыжак — «Атака Мертвецов, Или Русские Не Сдаются!» (2012)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQ5EKBmrthg|title=Варя Стрижак. Атака Мертвецов, Или Русские Не Сдаются!|author=|date=|publisher=}}</ref> * Бард Gitarrik — «Атака мертвецов» (2012)<ref>{{Cite web|url=https://soundcloud.com/gitarrik/gitarrik|title=Gitarrik - Атака мертвецов (стихи А. Пелевина)|author=|date=|publisher=}}</ref> * Група «GjeldRune» — «Атака мертвецов» (альбом «Схоронили мы свой край», 2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VJp6xm-k0Ws|title=GjeldRune - Атака Мертвецов (Attack of the Dead)|author=|date=|publisher=}}</ref> * Група «[[:ru:Ария (группа)|Ария]]» — «Атака мертвецов» (альбом «[[:ru:Через все времена|Через все времена]]», 2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FcDiwgNk5sk#t=321|title=Через все времена. "Атака мертвецов"|author=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NJdDchFR460|title=Ария - Атака Мертвецов "Через Все Времена" (2014)|author=|date=|publisher=}}</ref> * Група «[[:ru:Путь Солнца|Путь Солнца]]» — «Снова в бой — Атака мертвецов» (Прысвечана абаронцам крэпасці Асавец) (альбом «Гимны победы, часть 2. Весна 19.16», 2015)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GKumK5vk2ho|title=Путь Солнца Снова в бой VIDEO Памяти защитникам Осовец|author=|date=|publisher=}}</ref> * Група «Княжая Пустынь» — «Тишину прошлых дней не тревожь…» (Абаронцам крэпасці Асавец) (альбом «Быль», 2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ckzIUJlWdO8|title=Тишину прошлых дней не тревожь... (защитникам...|author=|date=|publisher=}}</ref> * Група «АрктидА» — «Атака русских мертвецов» (EP «Долг и Право», 2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GjgqTnUYzMU|title=Арктида - Атака русских мертвецов (Клип)|author=|date=|publisher=}}</ref> * Група «[[Sabaton]]» — «The Attack of the Dead Men» (альбом «[[The Great War|The Great war]]», 2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-AFdwoyNT24|title=SABATON - The Attack of the Dead Men (Official Lyric Video)|author=|date=|publisher=}}</ref> * Праект «Radio Tapok» — руская кавер-версія песні «The Attack of the Dead Men» (2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hRow6G5wQIw|title=Sabaton - The Attack of the Dead Men (Cover на русском RADIO TAPOK)|author=|date=|publisher=}}</ref> групы «[[Sabaton]]» {{зноскі}} == Літаратура == * {{h|Хмельков|1939|3=''Хмельков С. А.'' Борьба за Осовец. — М: Воениздат, 1939. — 99 с.}} * {{h|Свечников|1995|3=''Свечников М., Буяновский В.'' [http://ava.telenet.dn.ua/bookshelf/Svechnikov_M_S_Bunyakovskij_V_V%20-%20Osovets/text.html Оборона крепости Осовец во время второй 6½-месячной осады её]. 1995.}} == Спасылкі == * [http://gefter.ru/archive/18356 Пахалюк К. Оборона крепости Осовец: генеалогия героического нарратива. Легендарные страницы русской истории: к очищению памяти от мифологических напластований.] * [http://www.sovsekretno.ru/articles/id/2269/ Совершенно Секретно «Русские не сдаются»] * [http://pics.livejournal.com/boomzoomer/pic/0003qhwg Фотография генерала Будберга Алексея Павловича в крепости Осовец] * [http://www.cripo.com.ua/?sect_id=9&aid=77436 Забытый Осовец — Брестская крепость Первой Мировой] * [http://ruslitwwi.ru/files/attachment/669.pdf Фото: Комендант Осовецкой крепости со штабом, руководившие обороной во время второй 6,5 месячной осады с 26 января по 9 августа 1915 г. // Иллюстрированное приложение к газете «Новое время». — № 14219. — 10(23-го) октября 1915 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603150555/http://ruslitwwi.ru/files/attachment/669.pdf |date=3 чэрвеня 2016 }} * [https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=5nlvkj1rxS0 Короткометражный фильм «Атака мертвецов: Осовец»]. Знята Wargaming.net YouTube канал World of Warships. [[Катэгорыя:Зброя масавага знішчэння]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Падляскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Першая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:Крэпасці Польшчы]] [[Катэгорыя:Крэпасці Расійскай імперыі]] euq41oqg1z4x6g1rnpnbqeldndumvsd 0 664960 5175263 4941449 2026-08-04T09:47:26Z M.L.Bot 261 5175263 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва |статус = мястэчка |беларуская назва = Таўрагіні |арыгінальная назва = Tauragnai |выява = Tauragnai 2012.jpg |подпіс = У цэнтры мястэчка |павет = Уцянскі |раён = Уцянскі |сянюнія = Таўрагінеўская }} '''Таўрагіні'''{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=16}} або '''Таўрогыні'''<ref name=":0">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 74.</ref>, таксама '''Таўра́гней'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Tauragnai}}) — [[мястэчка]] ў [[Літва|Літве]], на возеры [[Таўрагнас|Таўрагіні]]. Цэнтр староства [[Уцянскі раён|Уцянскага раёна]] [[Уцянскі павет|Уцянскага павета]]. Месціцца за 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Уцяна|Уцяны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Першая згадка Таўрагіняў датуецца 1373 годам, тады ў іх быў драўляны замак. У 1387 годзе кароль [[Ягайла]] перадаў іх [[Віленскае біскупства|Віленскаму біскупству]], [[Лацінская мова|лацінскай мовай]] запісаны як ''Turogno''<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Sobran%C4%ABe_gosudarstvennykh_i_chastnykh_a/PuAGAAAAYAAJ?hl=be&gbpv=1&dq=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%8B&pg=PA1&printsec=frontcover|аўтар=Виленская археологическая комиссия|загаловак=Собрание государственных и частных актов, касающихся истории Литвы и соединенных с ней владений (от 1387 до 1710 года)|год=1858|выдавецтва=|старонак=188}}</ref>. Сустракаюцца таксама назвы ''Таўрогіні'', ''Таўрогы''<ref name=":02">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 324.</ref>, ''Таўрыгіны''{{Sfn|SgKP|1892|s=264}}, ''Таўрыгіні'', ''Таўрагіны''<ref name=":03">{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D1%A3%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%9B%D0%B8%D1%82/aKuvAAAAMAAJ?hl=be&gbpv=1&dq=%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%8B&pg=PA122&printsec=frontcover|аўтар=Матвей Кузьмич Любавский|загаловак=Областное дѣленіе и мѣстное управленіе Литовско-Русскаго государства: историческіе очерки|год=1892|выдавецтва=Университетская типографія|старонак=524}}</ref>. У 1433 годзе крыжакі спалілі замак. Пад 1498 годам згаданы першы касцёл. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Таўрагіні ў складзе [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Станам на 1669 год, 40 двароў, на 1775 — 28. === Расійская імперыя === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе Таўрагіні апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Новааляксандраўскі павет|Новааляксандраўскім павеце]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. Станам на 1859 год, у мястэчку 25 будынкаў, касцёл, вінакурня і бровар. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе Таўрагіні занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. === Найноўшы час === Пасля [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскіх баёў]] і падпісання пагаднення паміж міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] і Літвой у 1919 годзе Таўрагіні апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * 1859 год — 263 чал.{{Sfn|SgKP|1892|s=264}} * 2011 год — 473 чал. == Славутасці == [[Файл:Tauragnai, koplyčia.jpg|thumb|Могілкавая капліца]] * Капліца могілкавая (XIX ст.) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=16—17|артыкул=Беларусь у канцы XVI стагоддзя|аўтар=[[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|264|Tauroginie|Krzywicki J.}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} sqbdh3fsu6wivacg9mpnnzssah2d74w 5175265 5175263 2026-08-04T09:48:05Z M.L.Bot 261 5175265 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва |статус = мястэчка |беларуская назва = Таўрагіні |арыгінальная назва = Tauragnai |выява = Tauragnai 2012.jpg |подпіс = У цэнтры мястэчка |павет = Уцянскі |раён = Уцянскі |сянюнія = Таўрагінеўская }} '''Таўрагіні'''{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=16}} або '''Таўрогыні'''<ref name=":0">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 74.</ref>, таксама '''Таўра́гней'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Tauragnai}}) — [[мястэчка]] ў [[Літва|Літве]], на возеры [[Таўрагнас|Таўрагіні]]. Цэнтр староства [[Уцянскі раён|Уцянскага раёна]] [[Уцянскі павет|Уцянскага павета]]. За 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Уцяна|Уцяны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Першая згадка Таўрагіняў датуецца 1373 годам, тады ў іх быў драўляны замак. У 1387 годзе кароль [[Ягайла]] перадаў іх [[Віленскае біскупства|Віленскаму біскупству]], [[Лацінская мова|лацінскай мовай]] запісаны як ''Turogno''<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Sobran%C4%ABe_gosudarstvennykh_i_chastnykh_a/PuAGAAAAYAAJ?hl=be&gbpv=1&dq=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%8B&pg=PA1&printsec=frontcover|аўтар=Виленская археологическая комиссия|загаловак=Собрание государственных и частных актов, касающихся истории Литвы и соединенных с ней владений (от 1387 до 1710 года)|год=1858|выдавецтва=|старонак=188}}</ref>. Сустракаюцца таксама назвы ''Таўрогіні'', ''Таўрогы''<ref name=":02">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 324.</ref>, ''Таўрыгіны''{{Sfn|SgKP|1892|s=264}}, ''Таўрыгіні'', ''Таўрагіны''<ref name=":03">{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D1%A3%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%9B%D0%B8%D1%82/aKuvAAAAMAAJ?hl=be&gbpv=1&dq=%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%8B&pg=PA122&printsec=frontcover|аўтар=Матвей Кузьмич Любавский|загаловак=Областное дѣленіе и мѣстное управленіе Литовско-Русскаго государства: историческіе очерки|год=1892|выдавецтва=Университетская типографія|старонак=524}}</ref>. У 1433 годзе крыжакі спалілі замак. Пад 1498 годам згаданы першы касцёл. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Таўрагіні ў складзе [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Станам на 1669 год, 40 двароў, на 1775 — 28. === Расійская імперыя === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе Таўрагіні апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Новааляксандраўскі павет|Новааляксандраўскім павеце]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. Станам на 1859 год, у мястэчку 25 будынкаў, касцёл, вінакурня і бровар. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе Таўрагіні занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. === Найноўшы час === Пасля [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскіх баёў]] і падпісання пагаднення паміж міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] і Літвой у 1919 годзе Таўрагіні апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * 1859 год — 263 чал.{{Sfn|SgKP|1892|s=264}} * 2011 год — 473 чал. == Славутасці == [[Файл:Tauragnai, koplyčia.jpg|thumb|Могілкавая капліца]] * Капліца могілкавая (XIX ст.) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=16—17|артыкул=Беларусь у канцы XVI стагоддзя|аўтар=[[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|264|Tauroginie|Krzywicki J.}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} hmx9ini93z3v8dhtfit7g101doeqd43 0 665749 5175076 4746303 2026-08-03T23:12:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175076 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Андрэй Аляксандравіч Гарбацкі |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{BLR}} |Навуковая сфера = [[гісторыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|гістарычных навук}} |Навуковае званне = [[прафесар]] |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = [[Алена Мікалаеўна Барун]] |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Андрэй Аляксандравіч Гарбацкі''' (нар. {{ДН|22|3|1956}} года ў в. [[Віўнева]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобл.]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Гісторыя|гісторык]], [[культуролаг]], [[Педагогіка|педагог]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1999), [[прафесар]] (2004). == Біяграфічныя звесткі == У [[1971]] годзе паступіў у [[Брэсцкае прафесійнае вучылішча чыгуначнага транспарту]], якое скончыў з адзнакай. У [[1976]] годзе паступае на падрыхтоўчае аддзяленне [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], а пасля яго заканчэння становіцца студэнтам [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта]] гэтага ўніверсітэта, які ён і скончыў у [[1982]] годзе, атрымаўшы кваліфікацыю гісторыка, выкладчыка [[Гісторыя|гісторыі]] і [[грамадазнаўства]]. У [[1982]] годзе пачынае сваю працоўную дзейнасць у [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна]]. У [[1984]] годзе паступае ў [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], а ў [[1988]] годзе абараняе дысертацыю на суісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата гістарычных навук]] на тэму «Праца партыйных арганізацый па фарміраванні навукова-атэістычнага, матэрыялістычнага светапогляду вучняў у сістэме народнай адукацыі (1971—1980 гады): на матэрыялах Беларусі». У [[1996]] годзе паступае ўжо ў дактарантуру [[Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] і ў [[1999]] годзе паспяхова абараняе дысертацыю на суісканне вучонай ступені [[Доктар навук|доктара гістарычных навук]] на тэму «[[Стараверства ў Беларусі|Стараверства на Беларусі]] ў канцы [[XVII стагоддзе|XVII]] — пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]]». У [[2004]] годзе яму было прысвоена вучонае званне [[прафесар]]а па спецыяльнасці «[[Культуралогія]]». У [[2000]]—[[2003]] гадах займаў пасаду прафесара кафедры гісторыі культуры і рэлігіі ў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна]]. З [[2003]] па [[2005]] год з’яўляўся прарэктарам па навуковай працы, першым прарэктарам [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага ўніверсітэта]], з [[2006]] года перайшоў на пасаду прафесара кафедры гісторыі славянскіх народаў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага ўніверсітэта]]. У цяперашні час займае пасаду прафесара кафедры гісторыі і тэорыі адукацыі, кіраўніка секцыі тэорыі выхавання і педагагічнай антрапалогіі факультэта навук аб адукацыі [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя даследаванні канцэнтруюцца вакол гісторыі культуры і сацыяльна-культурнай антрапалогіі. Ён упершыню ў айчыннай гістарыяграфіі вылучыў у якасці прадмета спецыяльнага комплекснага гістарычнага даследавання стараверства як спецыфічны феномен беларускай культуры, правёў комплексную і сістэмную рэканструкцыю гісторыі беларускіх праваслаўных манастыроў. Актыўна займаецца праблемамі гісторыі і культуры памежжа, шмат гадоў узначальваў Цэнтр даследавання памежжа [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага ўніверсітэта]]. Асобныя працы прысвечаны пытанням сацыяльна-культурнай антрапалогіі штодзённасці, царкоўна-канфесійнай гісторыі беларускіх зямель, гісторыі сацальна-эканамічных і сацыякультурных працэсаў беларускага памежжа і інш. == Узнагароды == * 2005 — Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь * 2011 — Грамата Берасцейскай і Кобрынскай праваслаўнай епархіі * 2012 — Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь == Бібліяграфія == === Кнігі === * Стараабрадніцтва на Беларусі ў канцы XVII ― пачатку XX ст.ст. / А. А. Гарбацкі. — Брэст: БрДУ, 1999. — 202 с. * Введение в историю религии: курс лекций / А. А. Горбацкий. — Брест: БрГУ, 2003. — 159 с. * Старообрядчество на белорусских землях: моногр. / А. А. Горбацкий. — Брест: БрГУ, 2004. — 236 с. * Введение в историю религии: учеб. пособие / А. А. Горбацкий. — Брест: БрГУ, 2004. — 152 с. * Введение в историю религии: учеб. пособие / А. А. Горбацкий. — Минск: Четыре четверти, 2005. — 150 с. * Белорусское Полесье: туристские трансъевропейские водные магистрали / Е. Н. Мешечко, А. А. Горбацкий. — Минск: Четыре четверти, 2005. — 95 с. * Православные монастыри Беларуси: история и современность. Чонский монастырь: моногр. / А. А. Горбацкий. — Брест: БрГУ, 2011. — 100 с. === Выбраныя навуковыя артыкулы === * Административно-хозяйственное устройство земель Ивановского района Брестской области во второй половине XVI в. / А. А. Горбацкий // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. — 2012. ― № 2. ― С. 14―22. * Мотоль в исторической памяти / А. А. Горбацкий // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. — 2013. ― № 1. ― С. 5―18. * Хозяйственно-культурный образ Ивановского района во второй половине XVI в. / А. А. Горбацкий // Вучоныя запіскі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна. — 2013. ― Вып. 9, ч. 1. ― С. 78―89. * Магдебургское право Мотоля? / А. А. Горбацкий // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. — 2014. ― № 1. ― С. 6―12. * Административно-территориальное устройство земель Малоритского района Брестской области во второй половине XVI в. / А. А. Горбацкий // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. — 2015. ― № 1. ― С. 6―18. * Малоритские земли в граничных спорах между Великим княжеством Литовским и Польской Короной (конец XV — начало XVII вв.) / А. А. Горбацкий // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. — 2015. ― № 2. ― С. 5―11. * «Малая родина» как память в исторической антропологии / А. А. Горбацкий // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. — 2016. ― № 1. ― С. 5―14. == Спасылкі == * [http://noe.uwb.edu.pl/pracownicy.php?p=171#bloklist_id_79 Інфармацыя на сайце Беластоцкага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122162311/http://noe.uwb.edu.pl/pracownicy.php?p=171#bloklist_id_79 |date=22 студзеня 2021 }} * [http://kamunikat.org/Harbacki_Andrej.html Выданні Андрэя Гарбацкага ў Беларускай інтэрнэт-бібліятэцы Kamunikat] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210322083056/https://kamunikat.org/Harbacki_Andrej.html |date=22 сакавіка 2021 }} * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-554191&strq=l_siz=20 Электронный каталог РНТБ: справка]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбацкі Андрэй Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] huj64zjdobbvlk8uw6qvz9ukk9jzcx0 0 670346 5175010 5174727 2026-08-03T16:53:14Z Цімур 27525 /* Рэакцыя публікі */ 5175010 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Label LP Sgt Pepperjpg.jpg }} «'''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band'''» ― восьмы альбом брытанскага рок-гурта «[[The Beatles]]», выдадзены 26 мая 1967 года ў Злучаным Каралеўстве, а на наступны дзень у ЗША. Альбом запісваўся 129 дзён, пачынаючы з 6 снежня 1966 года. Гэта першы кампакт-дыск, запісаны «Бітлз» з канца канцэрта і прысвечаны працы студыі. Яго адрознівае незвычайная разнастайнасць стыляў, загадкавыя тэксты песень, выкарыстанне інавацыйных прыёмаў запісу і нетыповыя для поп-музыкі таго часу музычныя інструменты. == Перадгісторыя == [[Файл:WCFL Sound 10 survey October 1966 Beatles Jim Stagg (cropped).jpg|280px|thumb|right|«The Beatles» з [[дыджэй|дыджэем]] {{нп1|Джым Стэг|Джымам Стэгам|en|Jimmy Staggs}} (у цэнтры) падчас свайго {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|апошняга|en|The Beatles' 1966 US tour}} [[канцэртны тур|канцэртнага турнэ]] (жнівень 1966 года)]] К канцу 1965 года «The Beatles» стаміліся ад жывых выступаў{{sfn|Lewisohn|2010|p=210}}. Паводле [[Джон Ленан|Джона Ленана]], «мы маглі б адпраўляць замест сябе чатыры васковыя фігуры, і натоўпу б гэтага хапіла. Канцэрты "The Beatles" больш не маюць нічога агульнага з музыкай. Гэта проста чортавы дзікунскія абрады»{{sfn|The Beatles|2000|p=229}}. У чэрвені 1966 года, праз два дні пасля завяршэння працы над альбомам «[[Revolver]]», гурт адправіўся ў чарговае {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па Германіі, Японіі і Філіпінах|турнэ|en|The Beatles' 1966 tour of Germany, Japan and the Philippines}}, якое пачалося ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняй Германіі]]{{sfn|MacDonald|2005|p=212}}. Знаходзячыся ў [[Гамбург]]у, яны атрымалі ананімную тэлеграму, у якой гаварылася: «Не ляціце ў [[Токіа]]. Вашы жыцці ў небяспецы»{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. Пагроза была ўспрынята ўсур'ёз у святле палемікі наконт будучых канцэртаў сярод рэлігійных і [[кансерватызм|кансерватыўных]] груп Японіі, якія асабліва пратэставалі супраць выступаў квартэта на арэне «[[Ніпон Будакан|Nippon Budokan]]», што лічыцца свяшчэннай{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. У якасці дадатковай меры перасцярогі было мабілізавана 35 000 паліцэйскіх, якія перавозілі музыкантаў з гатэляў на канцэртныя пляцоўкі на браніраваных аўтамабілях<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=211}}; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=7}}.</ref>. Затым «The Beatles» выступілі на [[Філіпіны|Філіпінах]], дзе некаторыя мясцовыя жыхары выкрыквалі пагрозы і спрабавалі прымяніць рукапрыкладства за тое, што яны не наведалі першую ледзі краіны [[Імельда Маркас|Імельду Маркас]]. Гурт быў злы на свайго менеджара [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] за тое, што ён настаяў на гэтым, паводле іх, цяжкім і дэмаралізавальным маршруце{{sfn|MacDonald|2005|pp=212–13}}. Пасля публікацый у ЗША выказванняў Ленана пра тое, што «The Beatles» «[[папулярнейшыя за Ісуса]]», гурту быў абвешчаны байкот з боку т. зв. [[Біблейскі пояс|Біблейскага пояса]] Амерыкі{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. Публічныя прабачэнні аслабілі скандал, але {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|жнівеньскі тур па краіне|en|The Beatles' 1966 US tour}}, які азнаменаваўся зніжэннем продажаў квіткоў у параўнанні з рэкорднай наведвальнасцю гурта ў 1965 годзе, а таксама пасрэднымі выступамі, аказаўся для іх апошнім<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=230: фінальны гастрольны выступ «The Beatles»}}; {{harvnb|Turner|2016|pp=295, 299}}: зніжэнне продажаў квіткоў, рэкордная наведвальнасць у 1965 годзе; {{harvnb|MacDonald|2005|p=213}}: пасрэдныя выступы.</ref>. Пісьменнік [[Нікалас Шэфнер]] адзначаў:{{цытата|Для «The Beatles» правядзенне падобных канцэртаў стала фарсам, настолькі далёкім ад новых [музычных] накірункаў, якімі яны былі паглынуты, што з толькі што выпушчанага альбома «Revolver» не было выкарыстана ніводнай песні. Іх аранжыроўкі збольшага было немагчыма ўзнавіць праз абмежаванні, накладаемыя сцэнічным складам гурта, які складаецца [усяго] з дзвюх гітар, басу і барабаннай устаноўкі{{sfn|Schaffner|1978|pp=58–59}}.}} {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Нам надакучыла быць "The Beatles", сталі сыты гэтым па горла. Мы сапраўды ненавідзелі тое, як нас успрымалі — чацвёра валасатых юнакоў. Цяпер мы былі ўжо не хлопчыкамі, мы былі мужчынамі… і лічылі сябе творцамі з вялікай літары, а не проста выканаўцамі песень»''{{sfn|Miles|1997|p=303}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} Пасля вяртання «The Beatles» у Англію пачалі цыркуляваць чуткі пра магчымы распад гурта{{sfn|Julien|2008b|p=1}}. [[Джордж Харысан]] паведаміў Эпстайну, што пакідае квартэт, аднак яго пераканалі застацца, запэўніўшы, што гастроляў больш не будзе{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. У выніку бітлы ўзялі трохмесячны перапынак, на працягу якога засяродзіліся на асабістых справах{{sfn|Gould|2007|p=367}}. Харысан адправіўся ў [[Індыя|Індыю]] на шэсць тыдняў, каб засвоіць [[сітар]] пад кіраўніцтвам [[Раві Шанкар]]а{{sfn|Julien|2008b|p=2}} і паглыбіцца ў [[індуізм|індуісцкую]] філасофію{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Будучы апошнім з чацвёркі, хто прызнаў, што іх жывыя выступы страцілі сэнс{{sfn|Rodriguez|2012|p=18}}, [[Пол Мак-Картні]] пачаў працу з [[Джордж Генры Марцін|Джорджам Марцінам]] над [[саўндтрэк]]ам да фільма {{нп1|Сямейны шлях|«Сямейны шлях»|en|The Family Way}}{{sfn|Sounes|2010|pp=158–59}}, пасля чаго правёў адпачынак у [[Кенія|Кеніі]] ў кампаніі [[Мэл Эванс|Мэла Эванса]], аднаго з [[гастрольны менеджар|гастрольных менеджараў]] «The Beatles»{{sfn|Turner|2016|pp=364–65}}. Ленан зняўся ў [[сатыра|сатырычнай]] стужцы «[[Як я выйграў вайну]]» і пачаў наведваць мастацкія выставы, адна з іх праходзіла ў {{нп1|Галерэя «Індыка»|галерэі «Індыка»|en|Indica Gallery}}, дзе ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Ёка Она]]{{sfn|Womack|2007|pp=158, 160–61}}. [[Рынга Стар]] скарыстаўся перапынкам, каб правесці больш часу са сваёй жонкай [[Марын Старкі Тайгрэт|Марын]] і нованароджаным сынам [[Зак Старкі|Закам]]<ref>{{harvnb|Harry|2000|pp=323, 333}}; {{harvnb|Julien|2008b|p=2}}.</ref>. == Крыніцы натхнення і канцэпцыя == [[Файл:Lennon-McCartney.JPG|280px|thumb|right|]] У верасні 1966 года, падчас здымак фільма «Як я выйграў вайну» на поўдні [[Іспанія|Іспаніі]], Ленан паглыбіўся ў глыбокі самааналіз. Яго турботы за сваю будучыню і будучыню гурта знайшлі адлюстраванне ў песні «[[Strawberry Fields Forever]]»{{sfn|Turner|2016|pp=332–33}} пра дзяцінства ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], якая стала адпраўным пунктам для новага альбома{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Пасля вяртання ў Лондан Ленан далучыўся да мастацкай культуры горада, часткай якой быў Мак-Картні{{sfn|Rodriguez|2012|p=88}}, і пачаў падзяляць інтарэсы свайго сябра да [[авангардная музыка|авангарднай]] і [[электронная музыка|электроннай музыкі]] такіх кампазітараў, як [[Карлхайнц Штокхаўзен]], [[Джон Кейдж]] і [[Лучана Берыа]]{{sfn|Sounes|2010|p=165}}{{sfn|Prendergast|2003|p=193}}. У лістападзе, падчас вяртання з Афрыкі, у Мак-Картні ўзнікла ідэя для песні, якая ў выніку і перарасла ў канцэпцыю «Sgt. Pepper»{{sfn|Julien|2008b|p=2}}. Ідэя заключалася ў тым, каб выканаць песню ад імя выдуманага аркестра [[эдвардыянская эпоха|эдвардыянскай эпохі]]{{sfn|Moore|1997|pp=20–21}}, для якога Эванс прыдумаў назву ў стылі гуртоў з [[Сан-Францыска]], такіх як [[Big Brother and the Holding Company]] і [[Quicksilver Messenger Service]]{{sfn|Womack|2007|p=168}}{{заўвага|Мак-Картні ўспамінаў, што ідэя назвы для гурта ўзнікла падчас абеду ў самалёце. Музыкант недачуў, калі Эванс папрасіў перадаць яму «соль і перац»<ref>{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|title='You Gave Me The Answer' – Sgt. Pepper Special|date=2017-04-26|website=Paulmccartney.com|access-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814020845/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|archive-date=2017-08-14|url-status=live}}</ref>.|кам.}}. За кошт выкарыстання [[alter ego|альтэр-эга]] «The Beatles» атрымлівалі поўную свабоду ў музычным эксперыментаванні{{sfn|Miles|1997|pp=303–04}}. Марцін успамінаў, што хаця гэтая канцэпцыя не абмяркоўвалася ў пачатку сесій{{sfn|Turner|2016|p=378}}, дзякуючы ёй альбом неўзабаве зажыў «уласным жыццём»{{sfn|Martin|1994|p=202}}. Альбом адлюстроўвае цікавасць «The Beatles» да [[блюз]]у, запісаў лэйбла [[Motown Records|Motown]] і іншых традыцыйных амерыканскіх музычных накірункаў{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Паводле пісьменніка [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]], у канцы 1966 года, пры вывучэнні апошніх рэлізаў сваіх асноўных канкурэнтаў, «The Beatles» вылучылі пласцінку «[[The Beach Boys]]» «[[Pet Sounds]]», якую [[Браян Уілсан]] сачыніў у адказ на іх «[[Rubber Soul]]»{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Мак-Картні быў вельмі ўражаны яе «[[гармонія (музыка)|гарманічнымі]] структурамі» і падборам інструментаў, адзначыўшы, што гэтыя элементы падштурхнулі яго да думкі: «The Beatles» маглі б «капнуць яшчэ глыбей»{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Ён назваў «Pet Sounds» сваёй галоўнай крыніцай натхнення ў перыяд стварэнння «Sgt. Pepper», дадаўшы: «[Мы] запазычылі адтуль некалькі ідэй»{{sfn|Babiuk|2002|p=204}}, хаця ён усё ж лічыў, што альбому бракавала авангардызму, да якога ён так імкнуўся{{sfn|The Beatles|2000|p=253}}. Яшчэ адным рэлізам, які паўплываў на бітлоў, лічыцца «[[Freak Out!]]» гурта «[[The Mothers of Invention]]»{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Паводле біёграфа {{нп1|Філіп Норман (пісьменнік)|Філіпа Нормана|en|Philip Norman (author)}}, падчас студыйных сесій Мак-Картні неаднаразова заяўляў: «Гэта наш "Freak Out!"»{{sfn|Julien|2008c|p=158}}. Публіцыст {{нп1|Чэт Фліпа|Чэт Фліпа|en|Chet Flippo}} адзначаў, што Мак-Картні захацеў запісаць [[канцэптуальны альбом]] менавіта пасля праслухоўвання пласцінкі [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Яшчэ адным творчым арыенцірам была [[музыка Індыі|індыйская музыка]], аднак збольшага толькі для Ленана і Харысана{{sfn|Reck|2008|pp=69, 72–73}}. У інтэрв'ю 1967 года апошні сказаў, што няспынны поспех гурта натхняў іх працягваць развівацца ў музычным плане, і, улічваючы статус гурта, яны маглі рабіць «тое, што нам падабаецца, не азіраючыся на ўмоўнасці поп-жанра. Мы далучаны не толькі да поп-музыкі, але і ва ўсю музыку ў цэлым»{{sfn|Philo|2015|p=119}}. Мак-Картні лічыў, што альтэр-эга «The Beatles» змогуць уключыць у свой рэпертуар «крышку [[Бі Бі Кінг]]а, крышку Штокхаўзена, крышку [[Альберт Эйлер|Альберта Эйлера]], крышку Раві Шанкара, крышку "Pet Sounds", крышку "[[The Doors]]"»{{sfn|Greene|2016|p=19}}. Ён разглядаў «The Beatles» як гурт, які «рассоўвае [музычныя] межы», падобна да іншых перадавых кампазітараў таго часу, нават нягледзячы на тое, што ім «не абавязкова падабалася тое, што, скажам, рабіў Берыа»{{sfn|Lewisohn|2005}}. == Запіс і прадзюсаванне == === Працэс стварэння === {{урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Музычныя выданні пачалі лаяць нас на ўсе лады… бо запіс ["Сяржанта Пепера"] зацягнуўся на пяць месяцаў, і я памятаю, як адчуў вялікую радасць, убачыўшы ў адным з часопісаў загаловак "«The Beatles» спякліся"… а я сядзеў, паціраючы рукі, і прыгаворваў: "Ну, вы дачакаецеся"»''{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=111}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} [[Файл:Abbeyroadtomswain.jpg|280px|thumb|right|Памяшканне студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Abbey Road Studio Two]], дзе праходзіў запіс альбома «Sgt. Pepper»]] [[Файл:Abbey road studios.jpg|280px|thumb|right|Парадны ўваход студыі «Эбі-Роўд» (у той час EMI Studios) у 2005 годзе]] Сесіі пачаліся 24 лістапада 1966 года ў другой студыі EMI Studios (у далейшым вядомай як [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]). На іх музыканты ўпершыню сабраліся разам з верасня{{sfn|Lewisohn|2010|p=232}}. Маючы ў сваім распараджэнні амаль бязмежны бюджэт і адсутнасць часавых рамак{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=142}}, квартэт браўся за працу ў 19:00, застаючыся ў студыі столькі, колькі лічыў патрэбным{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Запіс пачаўся са «Strawberry Fields Forever», за якой паследавалі яшчэ дзве песні, тэматычна звязаныя з дзяцінствам музыкантаў — «[[When I’m Sixty-Four]]», першая сесія якой адбылася 6 снежня{{sfn|Lewisohn|2005|p=89}}, і «[[Penny Lane]]»<ref>{{harvnb|Everett|1999|pp=99, 100}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=212–223}}.</ref>. У лютым 1967 года «Strawberry Fields Forever» і «Penny Lane» былі выпушчаны ў якасці [[Бок «А» і бок «Б»#Дубль-А|двайнога]] [[сінгл]]а пасля таго, як EMI і Эпстайн націснулі на Марціна, праз неабходнасць гурта нагадаць пра сябе{{sfn|Moore|1997|pp=19–20}}. Калі рэліз не здолеў пакарыць [[UK Singles Chart|брытанскі чарт]], мясцовыя СМІ пачалі намякаць пра канец папулярнасці квартэта. Прэса застракацела загалоўкамі «"The Beatles" не здолелі дасягнуць вяршыні», «Упершыню за чатыры гады» і «Ці лопнула бурбалка?»{{sfn|Harry|2002|p=714}}. У адпаведнасці з падыходам гурта да раней выпушчаных сінглаў, песні былі аўтаматычна выключаны з будучага альбома{{sfn|Greene|2016|pp=34, 42}}. У далейшым Марцін назваў адмову ад гэтых песень «найвялікшай памылкай у маёй кар'еры»{{sfn|MacDonald|2005|p=218fn}}. Паводле яго, «Strawberry Fields Forever», на запіс якой яны патрацілі беспрэцэдэнтных 55 гадзін студыйнага часу, «задавала тон для ўсёй пласцінкі»<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=219}}: патрацілі 55 гадзін у студыі; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=13}}: «задавала тон для ўсёй пласцінкі».</ref>. Ён тлумачыў: «Гэта мусіў быць альбом… [з песнямі, якія] немагчыма было б выканаць ужывую: яны былі задуманы як студыйныя творы, у гэтым і была розніца»{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Мак-Картні заявіў: «Гэты альбом павінен быў замяніць сабой нашы канцэрты»{{заўвага|«The Beatles» часта жартавалі наконт рашэння [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]] адправіць у турнэ яго залаты [[Cadillac]] (для прасоўвання фільма «[[Паказычы мяне]]»<ref>{{cite web|url=https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|title=Elvis Presley and the Gold Cadillac Tour|publisher=graceland.com|lang=en|access-date=2024-04-03|archive-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403115200/https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}), і Марцін, і Мак-Картні ўспаміналі, як гурт фантазіраваў, што на гастролі падобным чынам можна адправіць «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |title=Paul McCartney: 'Elvis influenced Sgt Pepper' |author=Staff |date=2007-05-17 |magazine=[[NME]] |access-date=2024-01-12 |archive-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314134523/https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |url-status=live }}</ref>.|кам.}}{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Паводле музыказнаўцы {{нп1|Уолтэр Эверэт|Уолтэра Эверэта|en|Walter Everett (musicologist)}}, «Sgt. Pepper» знамянуе сабой пачатак узыходжання Мак-Картні як дамінантнай творчай сілы «The Beatles». Ён сачыніў больш за палову ўсяго матэрыялу, адначасова ўзмацняючы кантроль над запісам сваіх кампазіцый{{заўвага|Паводле Эмерыка, у перыяд запісу «Sgt. Pepper» Мак-Картні фактычна пераўвасобіўся ў прадзюсара «The Beatles», паколькі Марцін усё часцей адсутнічаў бліжэй да канца сесій, якія рэгулярна зацягваліся да світанку{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=163}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Музыканты зрабілі мноства дубляў, спрабуючы дабіцца патрэбнага яму гуку ў песні «[[Getting Better]]». Калі было прынята рашэнне перазапісаць асноўную гукавую дарожку, Стар быў экстрэнна выкліканы ў студыю, аднак яго не задзейнічалі, паколькі на той момант акцэнт пераключыўся з рытму на вакал{{sfn|Дэвіс|2018|с=382}}. Большая частка [[бас-гітара|бас-гітары]] была зведзена загадзя{{sfn|Hannan|2008|p=52}}. Аддаючы перавагу накладанню сваіх партый у апошнюю чаргу, Мак-Картні, як правіла, граў на іншых інструментах падчас запісу мінусовак. Такі падыход дазваляў яму пускацца ў меладычныя аванцюры, прыдумляючы незвычайныя басовыя хады — паўтараючы адну з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся ў працы Браяна Уілсана над «Pet Sounds», — і дадаваць іх ужо ў фінальныя аранжыроўкі песень<ref>{{harvnb|Emerick & Massey|2006|pp=169–70}}; {{harvnb|Miles|1997|p=281}}: «адна з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся на "Pet Sounds"».</ref>{{заўвага|У сваю чаргу Уілсан быў уражаны складанымі басовымі партыямі ў «Rubber Soul». У далейшым Мак-Картні заявіў, што ён, Уілсан і {{нп1|Джэймс Джамерсан|Джэймс Джамерсан|en|James Jamerson}} з [[Motown Records|Motown]] былі адзінымі трыма музыкантамі, «якія ўжо тады гралі меладычныя басовыя партыі... кожны з нас падглядваў нешта адзін у аднаго»{{sfn|Miles|1997|p=271}}.|кам.}}. Акрамя басу, на некаторых песнях Мак-Картні сыграў на [[электрагітара|электрагітары]], а таксама [[клавішныя інструменты|клавішных]], такіх як [[фартэпіяна]], [[раяль]] і {{нп1|Арган Лоўры|арган Лоўры|en|Lowrey organ}}, у той час як Марцін зрабіў унёсак партыямі на [[клавесін]]е, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і {{нп1|піянет|піянеце|en|Hohner Pianet}}<ref>{{harvnb|Everett|1999|p=104}}: Орган Лоури в «Lucy in the Sky with Diamonds»; {{harvnb|Everett|1999|p=106}}: піянет у «Getting Better», {{harvnb|Everett|1999|p=107}}: клавесін у «Fixing a Hole»; {{harvnb|Everett|1999|p=110}}: губны гармонік у «Being for the Benefit of Mr. Kite!»; {{harvnb|Everett|1999|p=120}}: раяль у «A Day in the Life».</ref>. У песнях Ленана таксама аддавалася перавага клавішным інструментам{{заўвага|Напрыклад, у «Strawberry Fields Forever» актыўна выкарыстоўваўся [[мелатрон]]{{sfn|Cunningham|1998|p=127}}{{sfn|Prendergast|2003|p=83}}, інструмент, клавішы якога прайгравалі магнітафонныя запісы розных музычных інструментаў, дазваляючы аднаму выканаўцу замяняць сабой цэлы аркестр{{sfn|Rodriguez|2012|pp=109, 191–93}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Хаця роля Харысана як сольнага гітарыста была ў многім адсунута на задні план, Эверэт лічыць «яго ўнёсак у альбом важным у многіх аспектах»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Дзякуючы яму на пласцінку трапілі такія індыйскія інструменты, як сітар, [[тампура]] і [[свармандал]]{{sfn|Everett|1999|pp=104, 106, 111}}{{sfn|Clayson|2003|p=212}}. Марцін называў яго самым адкрытым з бітлоў да новых музычных накірункаў{{заўвага|У інтэрв'ю 2017 года Стар так выказаўся адносна гітарнага ўнёску Харысана: «Мы з Полам абмяркоўвалі гэта, калі слухалі "Сяржанта Пепера" на [50-гадовым] юбілеі пласцінкі і адзначылі, наколькі была важная для альбома зробленая Джорджам праца [як гітарыста]»<ref>{{cite news|url=https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|first=Kathy|last=McCabe|title=Ringo Starr: The voice behind the yellow submarine and tank engine returns on Give More Love|work=[[news.com.au]]|date=2017-09-17|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095605/https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|archive-date=2019-02-02|url-status=live}}</ref>.|кам.}}{{sfn|Hertsgaard|1996|p=172}}. У сваю чаргу выкарыстанне Старам мембраны з цялячай скуры для [[том-том]]аў яго [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]] забяспечыла гучанню барабанаў глыбейшы тэмбр, у адрозненне ад ранейшай пластыкавай абіўкі{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Як і ў выпадку з альбомам «Revolver»{{sfn|Rodriguez|2012|p=112}}, «The Beatles» усё часцей запрашалі сесійных музыкантаў, асабліва для запісу [[аранжыроўка|аранжыровак]], натхнёных класічнымі творамі{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Паводле Філіпа Нормана, выразны вакал Ленана ў некаторых песнях Мак-Картні «значна ўзмацніў іх атмасферу», асабліва ў кампазіцыі «[[Lovely Rita]]»{{sfn|Norman|2016|p=263}}. Праз гадзіну пасля завяршэння апошніх альбомных накладанняў, 20 красавіка 1967 года, гурт вярнуўся да кампазіцыі «[[Only a Northern Song]]» Харысана, асноўную частку якой яны запісалі ў лютым{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Музыканты дадалі ў яе выпадковыя гукі і аркестроўку, перш чым адправіць яе [[United Artists]] у якасці першай з чатырох новых песень, якія яны павінны былі прадставіць гэтай кампаніі для ўключэння ў анімацыйны фільм «[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»{{sfn|Winn|2009|p=102}}. Паводле пісьменніка [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]], гэта была «дзіўная» сесія, аднак яна прадэманстравала «вялізны апетыт бітлоў да стварэння матэрыялу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Падчас працы ў студыі гурт таксама запісаў «[[Carnival of Light]]» пад кіраўніцтвам Мак-Картні, эксперыментальную п'есу, створаную для мерапрыемства «Million Volt Light and Sound Rave», што праходзіла ў «[[The Roundhouse|Roundhouse Theater]]» 28 студзеня і 4 лютага{{sfn|MacDonald|2005|pp=224–25}}. Сесіі завяршыліся 21 красавіка запісам выпадковых шумоў і галасоў, уключаных у какафонію, якая завяршае пласцінку. Ім папярэднічалі вельмі высокія гукі — недаступныя для чалавечага вуха — якія маглі пачуць толькі сабакі (і некаторыя іншыя жывёлы){{sfn|Lewisohn|2010|pp=252–53}}. === Студыйная атмасфера === «The Beatles» імкнуліся надаць сесіям атмасферу свята{{sfn|Gould|2007|p=387}}. Хутка стаміўшыся ад безгустоўнага дызайну ўнутраных памяшканняў EMI, музыканты дадалі ў студыю псіхадэлічнае асвятленне{{sfn|Howard|2004|pp=28–29}}, уключаючы прыладу з пяці чырвоных флуарэсцэнтных лямпаў, прымацаваную да мікрафоннай стойкі, [[лававая лямпа|лававую свяцільню]], чырвоную лямпу як у [[фоталабараторыя|фоталабараторыі]] і [[страбаскоп]], зрэшты, неўзабаве адмовіўшыся ад выкарыстання апошняга{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Харысан успамінаў, што падчас працы студыя стала для іх нечым накшталт нефармальнага клуба{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=211, 392}}, дзе гурт часта наведвалі калегі, у тым ліку [[Дэвід Кросбі]], [[Мік Джагер]] і [[Донаван]]{{заўвага|24 лютага гурт запісваў бэк-вакал для песні «[[Lovely Rita]]». У ліку гасцёў бітлоў у той вечар былі Кросбі і {{нп1|Шон Філіпс|Шон Філіпс|en|Shawn Phillips}}, гітарыст Донавана{{sfn|Winn|2009|p=95}}. На фатаграфіях, апублікаваных у часопісе ''{{нп1|The Beatles Book|Beatles Monthly|en|The Beatles Book}}'', былі выяўлены Ленан, Мак-Картні, Харысан і Кросбі, якія згрупаваліся вакол мікрафона<ref name="Runtagh/RS" />, а ў артыкуле ''{{нп1|Beat Instrumental|Beat Instrumental|en|Beat Instrumental}}'' адзначалася, што бэк-вакал быў запісаны пры ўдзеле Кросбі{{sfn|Winn|2009|p=95}}. Пазней Філіпс сказаў, што ён таксама спяваў з трыма бітламі<ref name="Runtagh/RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|first=Jordan|last=Runtagh|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' at 50: When Pink Floyd, David Crosby Visited 'Lovely Rita' Sessions|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-05-29|access-date=2020-03-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124907/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|url-status=live}}</ref>, аднак яго словы не падтрымаў ніхто з прысутных<ref name="Runtagh/RS" /> У выніку бэк-вакал быў перазапісаны 7 сакавіка{{sfn|Winn|2009|p=95}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Бітлы рэгулярна апраналіся ў адзенне псіхадэлічных расфарбовак{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}, што падштурхнула аднаго з сесійных трубачоў да думкі пра іх удзел у здымках новага фільма{{sfn|Cunningham|1998|pp=148–49}}. Запіс аркестра для «[[A Day in the Life]]», які адбываўся 10 лютага, быў арганізаваны ў духу шараговага [[хэпенінг]]у лонданскай авангарднай сцэны{{sfn|Harris|2007|p=76}}{{sfn|Sounes|2010|p=166}}. «The Beatles» запрасілі мноства сяброў{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}, а сесійныя музыканты былі апрануты ў строгія вячэрнія касцюмы, дапоўненыя маскарадным рэквізітам{{sfn|Hertsgaard|1996|p=8}}{{sfn|Gould|2007|pp=387–88}}. Пад кіраўніцтвам Тоні Брэмвела падзея была знята на сем партатыўных камер{{sfn|Ingham|2006|p=166}}, пры гэтым частку матэрыялу знялі самі бітлы{{sfn|Cunningham|1998|p=151}}. Пасля гэтага гурт разглядаў варыянт пра тое, каб зрабіць спецыяльны тэлевізійны выпуск, прысвечаны альбому{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Кожная песня мусіла быць забяспечана відэакліпам, знятым рознымі рэжысёрамі{{sfn|Harris|2007|p=82}}, але кошт запісу пласцінкі зрабіў гэтую ідэю непасільнай для EMI{{заўвага|Пасля здымак «A Day in the Life» музычная прэса застракацела паведамленнямі пра ідэю бітлоў выпусціць асобны тэлефільм, прысвечаны «Сяржанту Пеперу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Хаця ў ліпеньскіх часопісах адзначалася, што ад гэтага плану адмовіліся, на канец года быў складзены графік здымак, і «The Beatles» былі поўныя рашучасці распачаць працу над «[[Чароўнае таямнічае падарожжа (фільм)|Чароўным таямнічым падарожжам]]»{{sfn|Winn|2009|p=88}}.|кам.}}{{sfn|Greene|2016|pp=37–38}}. 15 сакавіка, падчас запісу «Within You Without You», студыю зноў ператварылі: на сцены павесілі індыйскія дываны, завесілі вокны і дадалі запаленыя духмяныя рэчывы, каб стварыць неабходны настрой{{sfn|Lavezzoli|2006|p=179}}. Ленан апісаў сесію як «цудоўны вечар свінгу», у ліку гасцёў якога было «400 індыйскіх музыкантаў»{{sfn|The Beatles|2000|p=243}}. «The Beatles» аднеслі {{нп1|ацэтатны дыск|ацэтатны дыск|en|Acetate disc}} з гатовым альбомам у кватэру амерыканскай спявачкі [[Кас Эліёт]], недалёка ад {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}} у [[Чэлсі]]{{sfn|Ellen|2002|p=102}}. Там у шэсць раніцы яны ўключылі яго на поўную гучнасць з дынамікаў, усталяваных у адчыненых насцеж вокнах. Сябар гурта і іх былы прэс-аташэ {{нп1|Дэрэк Тэйлар|Дэрэк Тэйлар|en|Derek Taylor}} успамінаў, што замест скаргаў на шум жыхары раёна пачалі высоўвацца з вокнаў і слухаць, лічачы, што гэта была нейкая нявыдадзеная музыка ліверпульскай чацвёркі{{sfn|MacDonald|2005|p=249}}. === Тэхнічныя аспекты === {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|колер=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Калі слухаць запісы паэтапна, пасля праслухоўвання першых дзвюх дарожак цяжка зразумець, чаго яшчэ яны дабіваюцца, — песня ж, здаецца, скончана? Часцяком канчатковая шматслойная версія нібы паглынае першапачатковую простую мелодыю. Але яны разумеюць, калі нешта не так, нават калі не могуць вытлумачыць словамі. Іх самааддача ўражвае — над песняй яны могуць працаваць да знямогі гадзін па дзесяць запар»''{{sfn|Дэвіс|2018|с=386}}.|Подпіс = Музычны журналіст [[Хантэр Дэвіс]], 1968 год}} [[Файл:Studer J37 4-track tape recorder (1964-1972), Abbey Road Studios.jpg|280px|thumb|right|[[шматдарожачны запіс|Чатырохдарожачны]] магнітафон {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, які выкарыстоўваўся на «Sgt. Pepper»]] У кнізе «The Ambient Century: From Mahler to Moby», прысвечанай гісторыі [[эмбіент]]у, Марк Прэндэргаст разглядае «Sgt. Pepper» як «даніну павагі» «The Beatles» творчасці Штокхаўзена і Кейджа, дадаючы, што яго «багаты, насычаны эксперыментамі з аўдыяплёнкай гук» дэманструе ўплыў кампазітара [[П'ер Шэфер|П'ера Шэфера]]{{sfn|Prendergast|2003|p=190}}. Паводле Марціна, «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"», азнаменаваўшы «эру амаль няспынных эксперыментаў з апаратурай»<ref>{{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=78}}: «няспынныя эксперыменты з апаратурай»; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=82}}: «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"».</ref>. Альбом быў запісаны з выкарыстаннем [[шматдарожачны запіс|чатырохдарожачных]] магнітафонаў, паколькі іх васьмідарожачныя аналагі не выкарыстоўваліся ў камерцыйных студыях Лондана да канца 1967 года{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=191}}. Як і ў выпадку з папярэднімі пласцінкамі «The Beatles», пры працы над «Sgt. Pepper» паўсюдна ўжывалася {{нп1|рэдукцыйнае звядзенне|рэдукцыйнае|en|Ping-pong recording}} [[звядзенне (музыка)|звядзенне]], метад, пры якім ад адной да чатырох запісаных на асобны магнітафон дарожак мікшыруюцца і {{нп1|дабінг (музыка)|дублююцца|en|Dubbing (music)}} на іншы чатырохдарожачны магнітафон, які выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага. Дзякуючы гэтаму гукарэжысёр мог ствараць падабенства віртуальнай шматдарожачнай студыі<ref>{{cite AV media notes|last=Lewisohn|first=Mark|year=2009|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band| publisher=Apple/EMI Records|p=29}}</ref>. Чатырохдарожачныя магнітафоны {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, усталяваныя ў студыях EMI, добра пасавалі для гэтага метаду, паколькі забяспечвалі высокую якасць гуку, што зводзіла да мінімуму шумы падчас мікшыравання{{sfn|Babiuk|2002|p=199}}. Запісваючы аркестр для «A Day in the Life», Марцін сінхранізаваў чатырохдарожачны магнітафон, які прайграе мінусоўку «The Beatles», з іншым магнітафонам, які запісвае аркестроўку. Гукарэжысёр {{нп1|Кен Таўнсенд|Кен Таўнсенд|en|Ken Townsend}} распрацаваў гэты метад, выкарыстоўваючы сігнал частатой 50 Гц паміж двума апаратамі{{sfn|Lewisohn|2010|p=244}}. Праца над «Strawberry Fields Forever» была асабліва складанай і ўключала ў сябе наватарскае аб'яднанне двух дубляў песні, запісаных у розным [[тэмп (музыка)|тэмпе]] і [[вышыня гуку|танальнасці]]{{sfn|MacDonald|2005|pp=217–20}}{{sfn|Howard|2004|pp=27–28}}. Паводле ўспамінаў Эмерыка, падчас запісу «Revolver» «мы прызвычаіліся да таго, што нас просяць зрабіць немагчымае, і мы ведалі, што ў слоўніку "The Beatles" не існуе слова "не"»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=139}}. Ключавая асаблівасць «Sgt. Pepper» — гэта ліберальнае стаўленне Марціна і Эмерыка да ўжывання [[апрацоўка сігналаў|апрацоўкі сігналаў]] для фарміравання гучання запісу, дадзены падыход уключаў у сябе прымяненне [[кампрэсар аўдыясігналу|сціскання дынамічнага дыяпазону]], {{нп1|Рэверберацыя (эфект)|рэверберацыі|en|Reverb effect}} і {{нп1|Абмежаванні сігналу|абмежаванні сігналу|en|Limiter}}{{sfn|Kimsey|2008|p=133}}. Гурт эксперыментаваў з перадавымі [[блок эфектаў|блокамі эфектаў]], такім як [[калонка Леслі|дынамік Леслі]], праз які прапускаўся гук інструментаў і вакал{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. На пласцінцы вылучаецца некалькі інавацыйных метадаў прадзюсавання, у тым ліку ўжыванне [[дырэкт-бокс]]аў і {{нп1|Амбіяфонія|амбіяфоніі|en|Ambiophonics}}, а таксама эксперыментаванне з {{нп1|Пітч-кантроль|хуткасцю прайгравання|en|Pitch control}}{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Басовая партыя ў «[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]» была першым запісам «The Beatles» з дапамогай дырэкт-боксу. Гэты метад быў прыдуманы Таўнсендам у выглядзе падключэння электрагітар наўпрост да мікшэрнага пульта{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Паводле {{нп1|Кенет Уомак|Кенета Уомака|en|Kenneth Womack}}, дырэкт-бокс у загалоўным трэку «надзяліў [гучанне] бас-гітары Мак-Картні багацейшай [[склад (музыка)|тэкстурай]] і танальнай частатой»{{sfn|Womack|2007|p=170}}. У некаторых выпадках падчас мікшыравання ўжываўся {{нп1|Аўтаматычны даблтрэкінг|аўтаматычны даблтрэкінг|en|Automatic double tracking}}, эфект, дзякуючы якому гучанне атрымлівалася больш насычаным. Метад быў распрацаваны Таўнсендам у перыяд працы над альбомам «Revolver» адмыслова для бітлоў, якія рэгулярна прасілі прыдумаць альтэрнатыву запісу дадатковага вакалу{{sfn|Lewisohn|2010|p=216}}. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю стаў [[пітч-шыфтар|пітч-шыфт]], тэхніка, якую «The Beatles» таксама шырока ўжывалі на «Revolver»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. Паводле Марціна, «[[Lucy in the Sky with Diamonds]]» стала рэкардсменам альбома па найбольшай колькасці варыяцый хуткасці запісу. Так, пры запісе вакалу Ленана хуткасць плёнкі была зніжана з 50 да 45 цыклаў на секунду, што дазволіла атрымаць вышэйшае і танчэйшае гучанне голасу пры прайграванні на звычайнай хуткасці{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=105}}. Падчас запісу загалоўнай кампазіцыі пласцінкі гучанне ўдарнай устаноўкі было палепшана за кошт {{нп1|Дэмпаванне|дэмпавання|en|Damping (music)}}, а таксама {{нп1|Размяшчэнне мікрафонаў|блізкага размяшчэння мікрафонаў|en|Microphone practice}}. Макдональд лічыў, што такі метад дазволіў дабіцца «трохмернага» гуку, які, побач з іншымі інавацыямі «The Beatles», неўзабаве стаў стандартнай практыкай сярод амерыканскіх гукарэжысёраў{{sfn|MacDonald|2005|pp=233–34}}. [[Файл:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|280px|thumb|right|Нягледзячы на першапачатковы энтузіязм музыкантаў і заявы Ленана, што «гэты альбом быў адным з важнейшых крокаў у іх кар'еры», з гадамі іх меркаванне памянялася<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref>. Пласцінка падабалася Харысану і Ленану менш за ўсё, у многім праз кантроль Мак-Картні над працэсам. У сваю чаргу Мак-Картні называў «Пепера» сваім фаварытам, бо адчуваў сябе «рэжысёрам» запісу. Пазіцыя Стара аказалася недзе пасярэдзіне<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref><ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=Союз|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>]] Авангардныя элементы, такія як размяшчэнне бязладнай тарабаршчыны ў фінальнай кампазіцыі, сталі адной з вызначальных асаблівасцей пласцінкі{{sfn|Julien|2008b|p=7}}. «Sgt. Pepper» стаў першым поп-альбомам, [[мастэрынг|зробленым]] без кароткачасовых паўз, якія звычайна ставяцца паміж песнямі з мэтай іх размежавання адной ад адной{{sfn|Womack|2007|pp=170–171}}. Замест гэтага выкарыстоўваліся два [[фейдар|красфейды]], якія змешвалі песні паміж сабой, ствараючы ўражанне няспыннага канцэрта{{заўвага|Загалоўная песня плаўна перацякала ў «With a Little Help from My Friends», а рэпрыза «Sgt. Pepper» — у «A Day in the Life»{{sfn|Lewisohn|2010|p=251}}.|комм.}}<ref>{{harvnb|Julien|2008c|p=162}}; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=251}}.</ref>. Хаця былі падрыхтаваны як [[Стэрэафонія|стэрэа]]-, так і [[Манафонія|монафанічныя]] варыянты альбома, «The Beatles» мінімальна ўдзельнічалі ў працэсе стэрэамікшыравання, які лічылі менш важным, даверыўшы гэтую задачу Марціну і Эмерыку{{sfn|Lewisohn|2010|p=252}}. Яны патрацілі тры тыдні на стварэнне монаміксаў і, «магчыма, дні тры на стэрэа»{{sfn|Scapelliti|2007|p=100}}. Большасць слухачоў у выніку азнаёмілася толькі са стэрэаверсіяй{{sfn|Hannan|2008|p=40}}. Паводле ацэнак Эмерыка, запіс пласцінкі заняў каля 700 гадзін, што больш чым у 30 разоў перавышала час, патрачаны гуртом на іх [[Please Please Me|першы альбом]], вытворчасць якога абышлася ў 400 фунтаў стэрлінгаў<ref>{{harvnb|Дэвіс|2018|p=375}}: «Please Please Me» быў запісаны за адзін дзень і абышоўся ў £400; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=253}}: «Sgt. Pepper» гурт запісваў 700 гадзін (чатыры месяцы), і ён каштаваў £25000.</ref>. Затраты на «Sgt. Pepper» склалі прыкладна 25 000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 483 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Martin & Pearson|1994|p=168}}. === Узаемаадносіны ўнутры гурта === Паводле пісьменніка Роберта Радрыгеса, хаця Ленан, Харысан і Стар прынялі ідэю Мак-Картні «гурта ўнутры гурта», якая падразумявала поўную творчую свабоду, яны «падтрымалі гэтую канцэпцыю з рознай ступенню энтузіязму»{{sfn|Rodriguez|2012|pp=206–07}}. Персанал студыі ўспамінаў, што Ленан «ніколі не здаваўся такім шчаслівым», як падчас працы над гэтай пласцінкай{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=212, 396}}. Аднак у інтэрв'ю {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлзу|en|Barry Miles}} музыкант заявіў, што знаходзіўся ў дэпрэсіі і, хаця Мак-Картні быў «поўны ўпэўненасці ў сабе», для яго «гэта было катаваннем»<ref>{{cite web|author=Miles|title=John Lennon/Yoko Ono Interview|url=https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview|publisher=Rock's Backpages|year=2019|access-date=2020-06-05|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132425/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview/|url-status=live}}</ref>. Ленан так тлумачыў свой погляд на канцэпцыю альбома: «Пол абвяшчаў: "Прыходзьце і атрымайце асалоду ад паказу", а я на гэта выдаваў: "Сёння я такое прачытаў у газеце… ох, халера"»{{sfn|Northcutt|2006|p=137}}. Эверэт адзначаў, што Стару «было вельмі нудна» падчас сесій. Барабаншчык пазней скардзіўся: «Найбольшы ўспамін, які ў мяне застаўся пра "Sgt. Pepper"... гэта тое, што я навучыўся гуляць у шахматы»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. У {{нп1|Анталогія «The Beatles» (кніга)|«Анталогіі "The Beatles"»|en|The Beatles Anthology (book)}} Харысан заявіў, што яго мала цікавіла канцэпцыя Мак-Картні (які «стаў рухальнай сілай гурта»<ref name="FarOutMagazine">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|title=Ranking the songs on The Beatles ‘Sgt. Pepper’ in order of greatness|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|date=2021-05-26|access-date=2024-04-19|author=Whatley, Jack|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194309/https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|url-status=live}}</ref> і ператварыў альбом у «сваё тварэнне»<ref name="LennonHated"/>) пра выдуманы гурт і што пасля яго падарожжа ў Індыю «маё сэрца ўсё яшчэ было там… Відаць, у той момант я страціў да славы ўсякую цікавасць»{{sfn|The Beatles|2000|pp=241, 242}}. Гітарыст дадаў, што, атрымаўшы масу задавальнення ад запісу «Rubber Soul» і «Revolver», яму не спадабаўся падыход гурта да «Sgt. Pepper», бо тое, што адбывалася, ператварылася ў «працэс зборкі: дробныя дэталі, фанаграмы накладваліся адна на адну», у выніку чаго «большую частку часу Пол проста граў на піяніна, а Рынга трымаў рытм, а астатнім даводзілася проста гультаяваць»{{sfn|The Beatles|2000|p=242}}. Паводле Льюісана, падчас запісу пласцінкі «The Beatles» у апошні раз дзейнічалі як адзіны калектыў, аб'ядноўваючы высілкі і дэманструючы згуртаванасць, якая аслабла пасля заканчэння сесій і цалкам знікла з рэлізам «[[The Beatles (альбом)|Белага альбома]]» (1968){{sfn|Lewisohn|2010|p=237}}. Марцін успамінаў, што на працягу працы над пласцінкай «паміж бітламі панавалі вельмі добрыя адносіны, яны таксама выдатна ладзілі з намі [персаналам]. Мы ўсе ўсведамлялі, што робім нешта вялікае». Ён дадаў, што, хаця Мак-Картні эфектыўна кіраваў праектам і часам раздражняў сваіх таварышаў па гурце, «Пол цаніў унёсак Джона ў альбом. У плане колькасці ён быў невялікі, але ў плане якасці — вялізны»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/features/it-was-twenty-years-ago-today-19870618|first=Kurt|last=Loder|title=The Beatles' 'Sgt. Pepper': It Was Twenty Years Ago Today...|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1987-06-18|access-date=2018-11-14|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215054/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-beatles-sgt-pepper-it-was-twenty-years-ago-today-98632/|url-status=live}}</ref>. == Канцэпцыя == {{пачатак цытаты}}Павінны ж фанаты разумець, што мы не можам рабіць адно і тое ж вечна!{{канец цытаты|крыніца=Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>.}} [[Файл:John Lennon, 1974 (restored cropped).jpg|205px|thumb|left|«Увесь мой унёсак у гэты альбом не мае ніякага дачынення да ідэі сяржанта Пепера і яго аркестра» — Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>]] [[Файл:Paul McCartney Headshot (cropped).jpg|205px|thumb|right|«Мы былі аркестрам сяржанта Пепера; на працягу ўсёй працы над гэтым альбомам кожны з нас прыкідваўся некім іншым» — [[Пол Мак-Картні]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Паводле Уомака, пачатковай песняй «The Beatles» ствараюць штучную тэкставую прастору, у якой можна паэксперыментаваць{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Рэпрыза загалоўнай кампазіцыі з'яўляецца на другім баку, непасрэдна перад кульмінацыйнай «A Day in the Life», ствараючы [[абрамленне|закальцоўвальны эфект]]{{sfn|MacDonald|2005|p=248}}. Паводле Ленана і Стара, канцэптуальна звязаны толькі першыя дзве песні і рэпрыза{{sfn|Everett|1999|p=99}}. У інтэрв'ю 1980 года Ленан заявіў, што яго кампазіцыі не мелі нічога агульнага з канцэпцыяй «Sgt. Pepper», дадаўшы: «"Сяржанта Пепера" прынята лічыць першым канцэптуальным альбомам, але гэта не зусім так. [...] Аднак усе лічаць менавіта так, паколькі мы так сказалі»{{sfn|Sheff|1981|p=197}}. «Мне здавалася, што мы проста працуем у студыі, запісваем новую пласцінку, а Пол бегаў са сваёй ідэяй нейкага выдуманага гурта», — падзяляў скептыцызм таварыша Харысан<ref name="SergeyKnyazev"/>. Паводле Макфарлейна, бітлы «палічылі за лепшае ўжыць усеахопную тэматычную канцэпцыю ў спробе аб'яднаць асобныя, незвязаныя паміж сабой песні»{{sfn|MacFarlane|2008|p=33}}. Эверэт сцвярджае, што «музычная суцэльнасць альбома з'яўляецца вынікам… узаемасувязі матываў паміж ключавымі яго часткамі, асабліва якія ўключаюць танальнасці C, E і G»{{sfn|Everett|1999|p=122}}. «Ужыванне ў запісе падобных гарманічных мадэлей і зыходных мелодый» садзейнічае яе агульнай музычнай суцэльнасці, мяркуе Мур, характарызуючы яе як апавядальную суцэльнасць, але не абавязкова канцэптуальную{{sfn|Moore|2008|p=144}}. Макфарлейн падзяляе падобны пункт гледжання і адзначае, што, за выключэннем рэпрызы, альбому бракуе меладычнага і гарманічнага адзінства, якое адпавядае [[цыкл (музыка)|цыклічнай форме]]{{sfn|MacFarlane|2008|pp=33, 37}}. У інтэрв'ю 1995 года Мак-Картні падкрэсліў, што тэма дзяцінства музыкантаў, якая стала асновай для першых трох песень, запісаных падчас сесій, так і не перарасла ў паўнавартасную канцэпцыю, але, паводле яго, яны трымалі яе ў галаве як нейкі «арыенцір» на працягу ўсяго праекта{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Паводле Макдональда, у альбоме прысутнічаюць намёкі на дзяцінства бітлоў, якія «надта відавочныя, каб іх ігнараваць». Да іх адносяцца ўспаміны пра пасляваенны мюзік-хол паўночнай Англіі, адсылкі да прамысловых гарадоў гэтага рэгіёна і школьных дзён у Ліверпулі, вобразы, натхнёныя Льюісам Кэралам (як даніна павагі любімым дзіцячым кнігам Ленана), выкарыстанне духавых інструментаў у стылі вулічнай эстрады (знаёмай Мак-Картні па візітах у {{нп1|Сефтан-парк|Сефтан-парк|en|Sefton Park}})<ref name="Irvin/Mojo">{{cite magazine|last=Irvin|first=Jim|title=The Big Bang!|magazine=[[Mojo]]|date=2007-03|page=78}}</ref>, і кветкавая кампазіцыя на вокладцы, падобная да [[Кветкавы гадзіннік|кветкавага гадзінніка]]{{sfn|MacDonald|2005|p=215fn}}. Норман збольшага падзяляе гэтае меркаванне: «У многіх адносінах альбом працягнуў тэму дзяцінства і адсылак да Ліверпуля з выкарыстаннем у ім элементаў цырка і кірмашоў, а таксама скразной атмасферай традыцыйнага [[Паўночная Англія|паўночнага]] мюзік-холу, якая была ў крыві ў абодвух яго галоўных стваральнікаў [Мак-Картні і Ленана]»{{заўвага|«У некаторых аспектах, — падкрэсліваў Норман, — "Sgt. Pepper" пасталеў [на фоне папярэдніх работ "The Beatles"] да беспрэцэдэнтнай, нават небяспечнай ступені». Падводзячы вынік вышэйсказанага: «Яго багацце адлюстроўвала свядомае жаданне "The Beatles" загладзіць віну перад сваімі паклоннікамі за тое, што яны адмовіліся ад гастроляў. Скаваныя слухаўкамі ў студыі гуказапісу, яны здолелі арганізаваць жывое шоў, больш захапляльнае і інтымнае за любое іншае з тых пор, як яны пакінулі [[Cavern Club]]»{{sfn|Norman|2016|p=261}}.|комм.}}{{sfn|Norman|2016|p=261}}. == Вокладка == {{пачатак цытаты}}Мы хацелі, каб «Сяржант Пепер» атрымаўся такім альбомам, на вокладку якога вы б маглі глядзець гадамі.{{канец цытаты|крыніца=Пол Мак-Картні<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|title=Beatles’ ‘Sgt. Pepper’ Artwork: 10 Things You Didn’t Know|publisher=[[Rolling Stone]]|lang=en|author=Fleming, Colin|date=2017-03-30|access-date=2024-04-22|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622142350/https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>.}} === Пярэдняя вокладка === {{Гл. таксама|Спіс выяў на вокладцы «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band»}} Стварэннем вокладкі займаліся [[Пітэр Блэйк (мастак)|Пітэр Блэйк]] і {{нп1|Джэн Хаварт|Джэн Хаварт|en|Jann Haworth}}, вядомыя мастакі ў стылі [[поп-арт]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. Блэйк так каментаваў канцэпцыю: «Я прапанаваў [бітлам] ідэю: нібыта яны толькі што адыгралі [[оўпэн-эйр|адкрыты канцэрт]] — на вокладку можна было б змясціць фатаграфію гурта пасля шоў пасярод натоўпу, які толькі што назіраў за імі». Ён дадаў: «Калі б мы выкарысталі кардонавыя трафарэты, гэта магла б быць публіка мары, якая складаецца з тых, каго яны пажадаюць»<ref name="Humphries/MojoSpecial">{{cite book|first=Patrick|last=Humphries|chapter=Picture Perfect|title=[[Mojo (magazine)#Special editions|Mojo Special Limited Edition]]: 1000 Days That Shook the World (The Psychedelic Beatles – April 1, 1965 to December 26, 1967)|year=2002|publisher=Emap|location=London|page=97}}</ref>. Пасля гэтага Мак-Картні зрабіў малюнак тушшу, на аснове якога мастакі зрабілі эскіз{{заўвага|Паводле Блэйка, менавіта Хаварт прыйшла ў галаву ідэя паказаць знакамітасцей у выглядзе ўяўляемай аўдыторыі. Першапачатковая ідэя Мак-Картні заключалася ў тым, каб «The Beatles» пазіравалі ў гасцёўні эдвардыянскай эпохі на фоне сцяны з партрэтамі іх куміраў{{sfn|Ellen|2002|p=105}}.|кам.}}<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=92}}: Мак-Картні намаляваў дызайн вокладкі «Sgt. Pepper» (другасная крыніца), {{harvnb|Miles|1997|p=333}} (першасная крыніца).</ref>. [[Арт-дырэктар]]ам вокладкі выступіў {{нп1|Роберт Фрэйзер|Роберт Фрэйзер|en|Robert Fraser (art dealer)}}, за фатаграфіі адказваў [[Майкл Купер]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. На пярэднім баку вокладкі размешчаны калаж з выявай «The Beatles» у амплуа гурта «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», якія стаяць сярод кардонавых трафарэтаў вядомых людзей у натуральную велічыню<ref>{{harvnb|Gould|2007|pp=391–395}}: На вокладцы «Sgt. Pepper» бітлы былі выяўлены ў выглядзе выдуманага гурта, згаданага ў загалоўнай песні альбома, на фоне мноства знакамітасцей (другасная крыніца).; {{harvnb|The Beatles|2000|p=248}}: стаяў сярод мноства знакамітасцей (першасная крыніца).</ref>. На той час усе бітлы адрасцілі густыя вусы, паследаваўшы прыкладу Харысана, які зрабіў гэта падчас візіту ў Індыю, для маскіроўкі{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Вусы адлюстроўвалі рост уплыву на бітлоў культуры [[хіпі]], у той час як іх строі, паводле Гулда, «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары»<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=236}}: рост уплыву на «The Beatles» знешняга выгляду хіпі; {{harvnb|Gould|2007|p=385}}: «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары».</ref>. У цэнтры вокладкі паказаны «The Beatles», што стаяць за [[бас-барабан]]ам, на якім кірмашовы афарміцель Джо Эфгрэйв выявіў назву альбома. Перад барабанам размешчана кветкавая кампазіцыя, на якой напісана «Beatles»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Гурт апрануты ў атласную вайсковую ўніформу {{нп1|Day-Glo Color Corp.|рэзкіх колераў|en|Day-Glo Color Corp.}}, пашытую лонданскім тэатральным атэлье «M. Berman Ltd.». Побач з «The Beatles» стаяць іх [[Васковая скульптура|васковыя копіі]] (у строгіх касцюмах і з моднымі прычоскамі) эпохі [[Бітламанія|бітламаніі]], запазычаныя з музея [[Музей мадам Цюсо|Мадам Цюсо]]<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=95}}; {{harvnb|Sounes|2010|p=169}}.</ref>. У нізе вокладкі, сярод кветак, знаходзяцца фігуркі ўсходніх бостваў — [[Буда (тытул)|Буды]] і [[Лакшмі]]{{sfn|Reck|2008|p=68}}. Калаж на вокладцы ўключае 57 трафарэтаў і 9 [[Музей васковых фігур|васковых фігур]]. Пісьменнік Іэн Інгліс расцэньвае вокладку «як даведнік па культурнай тапаграфіі дзесяцігоддзя», якая адлюстроўвае рост дэмакратызацыі грамадства, у выніку чаго «традыцыйныя бар'еры паміж "высокай" і "нізкай" культурай руйнуюцца»{{sfn|Inglis|2008|p=93}}, у той час як Кейс спасылаецца на яе як найбольш відавочную дэманстрацыю «пераемнасці ў поп-культуры авангардызму мінулых гадоў»{{sfn|Case|2010|p=46}}. Фінальная версія калажа ўключала кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]], а таксама спевакоў [[Боб Дылан|Боба Дылана]] і {{нп1|Бобі Брын|Бобі Брына|en|Bobby Breen}}; кіназорак [[Марлан Бранда|Марлана Бранда]], [[Тайран Паўэр|Тайрана Паўэра]], [[Тоні Кёрціс]]а, [[Марлен Дзітрых]], [[Мэй Уэст]] і [[Мэрылін Манро]]; мастака [[Обры Бёрдслі]]; баксёра [[Соні Лістан|Соні Лістана]] і футбаліста [[Альберт Стабінс|Альберта Стабінса]]. На вокладку таксама трапілі комікі [[Стэн Лорэл]] і [[Олівер Хардзі]]; пісьменнікі [[Герберт Джордж Уэлс|Герберт Уэлс]], [[Оскар Уайльд]], [[Льюіс Кэрал]] і [[Дылан Томас]]; а таксама філосафы і навукоўцы [[Карл Маркс]], [[Альберт Эйнштэйн]], [[Зігмунд Фрэйд]] і [[Карл Густаў Юнг|Карл Юнг]]{{sfn|Inglis|2008|p=93}}. Харысан папрасіў дадаць туды гімалайскага [[ёга]] [[Махаватар Бабаджы|Махаватара Бабаджы]] і яго паслядоўнікаў [[Лахіры Махасая|Лахіры Махасаю]], [[Юктэшвар|Шры Юктэшвара Гіры]] і [[Парамаханса Ёгананда|Парамахансу Ёгананду]]{{sfn|Tillery|2011|p=81}}. [[The Rolling Stones]] прадстаўлены ў выглядзе лялькі ў кашулі з надпісам «Welcome to The Rolling Stones»{{sfn|Case|2010|p=46}}{{sfn|Schaffner|1978|p=85}}. Калі Мак-Картні спыталі, чаму «The Beatles» не ўключылі туды Элвіса Прэслі, ён адказаў: «Элвіс быў надта важны і надта ўзвышаўся над усімі астатнімі, каб нават заікацца пра яго»<ref name="Fleming/RS">{{cite magazine|first=Colin|last=Fleming|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' Artwork: 10 Things You Didn't Know|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-03-30|access-date=2020-06-17|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210714/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Harry|2002|p=727}}. Стар быў адзіным бітлом, які не прапанаваў ніякіх кандыдатур для калажа, сказаўшы Блэйку: «Мяне задаволіць усё, што прапануюць іншыя»{{sfn|Inglis|2008|p=94}}. Канчатковы кошт вокладкі склаў амаль 3000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 58 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе), што было вельмі марнатраўнай сумай для таго часу, пры сярэднім кошце вокладкі каля 50 фунтаў (што эквівалентна 1000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Inglis|2008|p=96}}. === Задняя вокладка === Выявы для задняга і {{нп1|Унутраны разварот альбома|ўнутранага боку канверта|en|Gatefold}} былі зроблены на фотасесіі Купера, якая праходзіла 30 сакавіка 1967 года. Інгліс адзначае «душэўнасць выніковых выяў, якая імгненна кідаецца ў вочы… без намёку на стэрыльнасць і штучнасць, уласцівых такога кшталту работам»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Мак-Картні, успамінаючы пра фатаграфію ўнутры канверта, падкрэсліваў, што іх мэтай было звярнуцца да публікі «з дапамогай погляду»: «І вось, пазіруючы для гэтай фатаграфіі, мы ўсклікнулі ў адзін голас: "Цяпер паглядзім у гэтую камеру і скажам вачыма "Я люблю вас!" Давайце пастараемся максімальна і пранікнемся гэтым пачуццём; сапраўды падорым [людзям] любоў праз фота!" ... [І] калі вы паглядзіце на нас, вы ўбачыце, што мы вельмі стараліся»{{sfn|Miles|1997|pp=344–45}}. Паводле Ленана, на фатаграфіях гурта, зробленых Куперам, паказана «двое людзей, якія былі пад кайфам, і двое, якія не былі»<ref name="Fleming/RS" />. На задняй вокладцы былі цалкам надрукаваны тэксты ўсіх песень, што было першым падобным выпадкам для рок-пласцінкі<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=236}}: упершыню для рок-альбома на вокладцы былі надрукаваны ўсе тэксты цалкам; {{harvnb|Inglis|2008|p=96}}: тэксты песень былі надрукаваны на заднім баку вокладкі.</ref>. Таксама ўпершыню былі расфарбаваны стандартныя белыя канверты, у якія ўпакоўваўся вініл. Гурт выбраў для гэтай мэты галандскае дызайнерскае бюро {{нп1|The Fool (дызайнерскае бюро)|«The Fool»|en|The Fool (design collective)}}, даручыўшы яму зрабіць абстрактныя хвалістыя малюнкі бардовага, чырвонага, ружовага і белага колераў{{заўвага|«The Fool» таксама зрабілі свой варыянт вокладкі, але бітлам ён не спадабаўся{{sfn|Clayson|2003|p=211}}.|кам.}}{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. У якасці бонусу ў канвертах ляжаў кардонавы аркуш з трафарэтамі, намаляванымі Блэйкам і Хаварт. Яны складаліся з партрэта сяржанта Дж. Пепера (верагодна, заснаванага на фатаграфіі афіцэра [[Джэймс Мелвіл Бэбінгтан|Джэймса Мелвіла Бэбінгтана]]<ref>{{Cite web |last=Marinucci |first=Steve |date=2017-05-13 |title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover |url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |access-date=2022-08-31 |website=Variety |lang=en-us |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover|first=Steve|last=Marinucci|date=2017-05-13|publisher=|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|url-status=live}}</ref> (яшчэ вельмі падобнага да [[Бюст (скульптура)|бюста]] з дома Ленана, які таксама прысутнічае на вокладцы), {{нп1|Накладныя вусы|накладных вусаў|en|Fake moustache}}, двух камплектаў [[сяржант|сяржанцкіх]] пагонаў, двух нагрудных значкоў і саміх «The Beatles» у атласнай уніформе{{sfn|Inglis|2008|p=96}}. Паводле Мура, дзякуючы гэтым бонусам фанаты маглі падурэць, «што яны таксама частка гурта»{{sfn|Moore|1997|p=57}}. == Выпуск == === Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску === Першапачаткова альбом быў анансаваны праз пірацкую радыёстанцыю {{нп1|Wonderful Radio London|«Radio London»|en|Wonderful Radio London}} 12 мая, афіцыйны анонс адбыўся падчас радыёшоў [[Кені Эверэт]]а «Where It’s At» на BBC праз восем дзён{{sfn|Miles|2001|pp=264, 265}}. Вядоўца паставіў у эфір увесь альбом цалкам, за выключэннем «A Day in the Life»{{sfn|Miles|2001|p=265}}. Напярэдадні трансляцыі Эпстайн зладзіў урачысты фуршэт для музычных журналістаў і дыджэяў у сваім асабняку ў [[Белгравія|Белгравіі]], у цэнтры Лондана{{sfn|Norman|2008|p=496}}<ref>{{cite web|first=Bryan|last=Wawzenek|title=50 Years Ago: The Beatles Experience an Amazing Series of Pre-'Sgt. Pepper' Highs and Lows – All on a Single Day|url=https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|website={{нп1|Ultimate Classic Rock|Ultimate Classic Rock|en|Ultimate Classic Rock}}|date=2017-05-19|access-date=2020-06-10|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716001141/https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|url-status=live}}</ref>. Гэтае мерапрыемства стала новай формай прасоўвання поп-музыкі і павысіла значнасць выпуску альбома як медыйнай падзеі{{sfn|Gould|2007|p=395}}. Рэпарцёр «[[Melody Maker]]» апісаў яго як першае «праслухоўванне» ў гісторыі індустрыі, назваўшы такое рашэнне тыповым для схільных да інавацый «The Beatles»<ref>{{cite magazine|first=Jack|last=Hutton|title=Beatles Listen-in|magazine=[[Melody Maker]]|date=1967-05-27|page=5}}</ref>. Вечарынка стала першым кантактам гурта са СМІ амаль за год<ref name="Womack/LaunchParty" /><ref name="Drummond/NME" />. Норы Драманд з «[[NME]]» пісаў, што ўвесь гэты час бітлы знаходзіліся «практычна без сувязі са знешнім светам», гэта прывяло да скаргаў нацыянальнай прэсы на тое, што гурт «паглыбіўся ў сябе, стаўшы скрытным і высакамерным»<ref name="Drummond/NME">{{cite magazine|first=Norrie|last=Drummond|title=Dinner with the Beatles|magazine=[[NME]]|date=1967-05-27|pages=2–3}}</ref>. Некаторыя з прысутных рэпарцёраў былі шакаваны знешнім выглядам бітлоў, асабліва Ленана і Харысана{{sfn|Spitz|2005|pp=691–92}}, паколькі багемнае адзенне музыкантаў рэзка кантраставала з іх ранейшым медыйным іміджам<ref name="Womack/LaunchParty">{{cite web|first=Kenneth|last=Womack|title=Everything Fab Four: Celebrating the First Half-Century of 'Sgt. Pepper' Launch Parties|url=https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|publisher=kennethwomack.com|date=2017-05-09|access-date=2020-06-10|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922144638/https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|url-status=live}}</ref>. Біёграф {{нп1|Говард Соўнс|Говард Соўнс|en|Howard Sounes}} параўноўваў мерапреымства са сходам [[Брытанская каралеўская сям'я|брытанскай каралеўскай сям'і]], асабліва вылучаючы адну з фатаграфій, на якой Ленан паціскае руку Мак-Картні «ў гратэскна-віншавальнай манеры, закідаючы галаву ў саркастычным смеху»{{sfn|Sounes|2010|p=176}}. Альбом быў выпушчаны ў Брытаніі 26 мая, раней за запланаваную дату — 1 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. Гэта была першая пласцінка «The Beatles» з ідэнтычнымі спісамі кампазіцый як для мясцовага рынку, так і для ЗША{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Рэліз у Штатах адбыўся 2 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У рэкламе амерыканскага дыстрыб'ютара, [[Capitol Records]], падкрэслівалася, што «The Beatles» і ансамбль сяржанта Пепера — адны і тыя ж людзі{{sfn|Rodriguez|2012|p=197}}. === Рэакцыя публікі === «Sgt. Pepper» быў успрыняты шырокай публікай як своеасаблівы саўндтрэк да «Лета кахання»{{sfn|Scapelliti|2007|p=104}}{{sfn|Ingham|2006|p=42}}, якое стала адным з галоўных падзей года. Пісьменнік Пітэр Лавецолі называў лонгплэй «пераломным момантам для Захаду, калі пошук [[Вышэйшыя станы свядомасці|вышэйшай свядомасці]] і альтэрнатыўнага погляду на свет дасягнуў крытычнай масы»{{sfn|Lavezzoli|2006|pp=6–7}}. Публіцыст часопіса «[[Rolling Stone]]» {{нп1|Лэнгдан Вінер|Лэнгдан Вінер|en|Langdon Winner}} успамінаў:{{цытата|У першы тыдзень пасля выпуску «Сяржанта Пепера» заходняя цывілізацыя бліжэй за ўсё падышла да свайго калектыўнага адзінства з часоў [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. У кожным горадзе Еўропы і Амерыкі радыёстанцыі круцілі [яго]… і ўсе слухалі… На кароткі час непапраўна раздробленая свядомасць Захаду стала адзінай, прынамсі, у розумах моладзі{{sfn|Riley|2002|p=205}}.}} [[Файл:Otis Redding 1967.JPG|215px|thumb|left|«Сяржант Пепер» аказаў вялізны ўплыў на многіх чарнаскурых музыкантаў, асабліва [[Отыс Рэдынг|Отыса Рэдынга]], які напісаў «[[(Sittin’ on) The Dock of the Bay]]», пастаянна слухаючы гэтую пласцінку, і [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]], які часта цытаваў альбом як водападзел у сваёй уласнай творчасці<ref>{{cite web|url=https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|title=Sgt. Pepper’s Timing Was As Good As Its Music|publisher=''[[Slate]]''|lang=en|author=Hamilton, Jack|date=2017-05-24|access-date=2024-04-18|archive-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103131708/https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|url-status=live}}</ref>]] Паводле Райлі, поп-альбом «аб'яднаў большую колькасць людзей дзякуючы агульным перажыванням, чым калі-небудзь раней»{{sfn|Riley|2002|pp=205–06}}. Макдональд адзначаў, што «пласцінку атачала амаль рэлігійнае трапятанне», падкрэсліваючы, што яе ўплыў быў міжпакаленчым, паколькі «маладыя і пажылыя былі зачараваны ёй у роўнай ступені»; таксама ён вызначаў эпоху ў тым сэнсе, што «душэўнае трапятанне», якое яна выклікала па ўсім свеце, была «не чым іншым, як кінематаграфічным пераходам ад адной інтэлектуальнай моды да іншай». Музычны журналіст {{нп1|Марк Элен|Марк Элен|en|Mark Ellen}}, падлетак у 1967 годзе, успамінаў, як паслухаў частку альбома ў доме ў аднаго са сваіх сяброў, а затым пачуў астатнія песні ў гасцях у яшчэ аднаго прыяцеля, быццам пласцінка гучала паўсюль з «аднаго гіганцкага {{нп1|Dansette|прайгравальніка|en|Dansette}}». Ён заяўляў, што найадметнейшым было тое, што яе прынялі дарослыя, якія адвярнуліся ад «The Beatles», калі яны сталі «панурымі і загадкавымі», і тое, што гурт, які трансфармаваўся ў элегантных «[[MC|майстроў цырымоніі]]», цяпер стаў тымі самымі «сямейнымі ўлюбёнцамі, якіх яны імкнуліся высмеяць»{{заўвага|Паводле ўспамінаў {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлза|en|Barry Miles}}, альбом гучаў «з кожнай крамы» на {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}}, а таксама напоўніў дамы самых фешэнебельных раёнаў Нью-Ёрка. Ён успамінае гэтую пласцінку як «саўндтрэк да таго лета і той зімы… Ад яе проста было немагчыма нікуды падзецца»{{sfn|Harris|2007|p=87}}.|кам.}}{{sfn|Ellen|2002|pp=104–05}}. Пісьменнік {{нп1|Пітэр Догет|Пітэр Догет|en|Peter Doggett}} называе «Sgt. Pepper» «найбуйнейшай поп-падзеяй», якая адбылася паміж дэбютам «The Beatles» на амерыканскім тэлебачанні ў лютым 1964 года і [[Забойства Джона Ленана|забойствам Ленана]] ў снежні 1980 года{{sfn|Doggett|2015|p=373}}, у той час як Норман настальгіруе: «Цэлае пакаленне, якое пакуль яшчэ не стала раўнадушным да шчаслівых вех у жыцці, заўсёды будзе памятаць да драбніц, калі і дзе яны ўпершыню пачулі яго…»{{sfn|Norman|2008|p=497}}. Імпульс, выкліканы пласцінкай, адчуваўся на [[Фестываль у Мантэрэі|Міжнародным поп-фестывалі ў Мантэрэі]], другім мерапрыемстве ў рамках «Лета кахання», якое праходзіла 16-18 чэрвеня на {{нп1|Кірмашовая плошча акругі Мантэрэй|кірмашовай плошчы|en|Monterey County Fairgrounds}} ля [[Сан-Францыска]]{{sfn|Gould|2007|pp=418–19}}{{sfn|Philo|2015|pp=116–17, 119}}. Альбом гучаў адусюль, у гандлёвых намётах і на выставачных стэндах, а супрацоўнікі фестываля насілі бэйджы з тэкстам з песні Ленана «Being for the Benefit of Mr. Kite!»: {{Comment|«Выдатнае баўленне часу вам гарантавана»|«A splendid time is guaranteed for all»}}{{sfn|Philo|2015|p=119}}. [[Файл:Jeff Beck in Amsterdam 1979 (cropped).jpg|215px|thumb|right|«Не слухаў і не збіраюся. Гэта не мая музыка» — [[Джэф Бэк]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Амерыканскія радыёстанцыі перараблівалі сетку вяшчання, прайграваючы альбом практычна без перапынку, часцяком ад пачатку і да канца<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=249}}: радыёстанцыі перараблівалі сваю звыклую сетку вяшчання; {{harvnb|Riley|2002|p=205}}: некаторыя ставілі ў эфір альбом цалкам.</ref>. Падкрэсліваючы яе маналітнасць як самастойнай работы, ніводную з песень пласцінкі не сталі выпускаць у якасці сінгла{{sfn|Simonelli|2013|p=107}}{{sfn|Smith|2009|p=48}} або ўключаць у які-небудзь [[EP]]{{sfn|Ellen|2002|p=103}}. У якасці новага рэлізу была выбрана песня «[[All You Need Is Love]]», якая была выдадзена ў ліпені пасля таго, як прагучала падчас спадарожнікавай тэлеперадачы «[[Наш свет (тэлепраграма)|Наш свет]]» (25 чэрвеня){{sfn|Miles|2001|pp=270–71}} перад аўдыторыяй больш за 400 мільёнаў чалавек{{sfn|Greene|2016|p=36}}. Паводле [[Сацыялогія музыкі|сацыямузыкалагіста]] {{нп1|Сайман Фрыт|Саймана Фрыта|en|Simon Frith}}, міжнародная трансляцыя песні паслужыла пацвярджэннем «[[Евангельскія хрысціяне|евангелісцкай]] ролі "The Beatles"» на фоне цёплага грамадскага прыёму «Sgt. Pepper»<ref name="Frith/HoR">{{cite magazine|first=Simon|last=Frith|title=1967: The Year It All Came Together|magazine={{нп1|The History of Rock (часопіс)|The History of Rock|en|The History of Rock (magazine)}}|year=1981|pages=4–8}} Available at [https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/1967-the-year-it-all-came-together Rock's Backpages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118144213/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/1967-the-year-it-all-came-together |date=2018-11-18 }} (subscription required).</ref>. == Спіс кампазіцый == Усе песні напісаны тандэмам [[Ленан — Мак-Картні]], за выключэннем «Within You Without You» аўтарства [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]. Інфармацыя аб працягласці песень і выканаўцах вядучага вакалу базуецца на даных біёграфаў «The Beatles» [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] і [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]]<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=350}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=220–250}}.</ref>. {{Track listing | headline = Першы бок | all_writing = | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]] | extra1 = Пол Мак-Картні | length1 = 2:00 | title2 = [[With a Little Help from My Friends]] | extra2 = Рынга Стар | length2 = 2:42 | title3 = [[Lucy in the Sky with Diamonds]] | extra3 = Джон Ленан | length3 = 3:28 | title4 = [[Getting Better]] | extra4 = Пол Мак-Картні | length4 = 2:48 | title5 = [[Fixing a Hole]] | extra5 = Пол Мак-Картні | length5 = 2:36 | title6 = [[She’s Leaving Home]] | extra6 = Пол Мак-Картні пры ўдзеле Джона Ленана | length6 = 3:25 | title7 = [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]] | extra7 = Джон Ленан | length7 = 2:37 | total_length = 19:36 }} {{Track listing | headline = Другі бок | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Within You Without You]] | extra1 = Джордж Харысан | length1 = 5:05 | title2 = [[When I’m Sixty-Four]] | extra2 = Пол Мак-Картні | length2 = 2:37 | title3 = [[Lovely Rita]] | extra3 = Пол Мак-Картні | length3 = 2:42 | title4 = [[Good Morning Good Morning]] | extra4 = Джон Ленан | length4 = 2:42 | title5 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)#Рэпрыза|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)]] | extra5 = Джон Ленан, Пол Мак-Картні, Джордж Харысан і Рынга Стар | length5 = 1:18 | title6 = [[A Day in the Life]] | extra6 = Джон Ленан пры ўдзеле Пола Мак-Картні | length6 = 5:38 | total_length = 20:02 <!-- Unless you can cite a source for the "inner groove" being listed as a track on the original release, it doesn't belong here, since it's [[WP:OR|original research]]. Especially by Calkin. --> }} == У запісе ўдзельнічалі == Паводле даных Марка Льюісана і Іэна Макдональда<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|pp=232–53}}, {{harvnb|MacDonald|2005|pp=215–50}}.</ref>, калі не ўказана іншае: ; «The Beatles» * [[Джон Ленан]]: [[вакал|вядучы]], [[гармонія (музыка)|гарманічны]] і [[бэк-вакал]]; [[рытм-гітара|рытм-]], [[акустычная гітара|акустычная]] і [[сола-гітара]]; [[арган Хаманда]], фінальны [[мі мажор|акорд]] на фартэпіяна; [[губны гармонік]], {{нп1|Аўдыяплёнка|эксперыменты з аудыяплёнкай|en|Tape loop}}, [[гукавы эфект|гукавыя эфекты]], {{нп1|Грэбень і папіросная папера|грэбень і папіросная папера|en|Comb and paper}}; воплескі, [[бубен]], [[маракас]]ы, [[бас-гітара]] на «Fixing a Hole»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Good Morning Good Morning» (саксафоны); аранжыроўка ў песні «A Day in the Life» ([[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]], [[драўляныя духавыя музычныя інструменты|драўляныя духавыя]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусія]]) * [[Пол Мак-Картні]]: вядучы, гарманічны і бэк-вакал; бас-гітара і сола-гітара; [[фартэпіяна]], [[раяль]], арга́ны {{нп1|Арган Лоўры|Лоўры|en|Lowrey organ}} і Хаманда; волпескі; вакалізы, гукавыя эфекты, грэбень і папіросная папера; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духаавыя і перкусія) * [[Джордж Харысан]]: гарманічны і бэк-вакал; сола-, рытм- і акустычная гітара; [[сітар]], [[тамбура]], [[свармандал]]; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; воплескі, бубен, маракасы; вядучы вакал у песні «Within You Without You»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Within You Without You» * [[Рынга Стар]]: [[ударная ўстаноўка|ударныя]], [[конга (музычны інструмент)|конгі]], бубен, маракасы, воплескі, [[аркестравыя званы]]; вядучы вакал у песні «With a Little Help from My Friends»; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; фінальны акорд на фартэпіяна ; Дадатковы персанал {{кал}} * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]: [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[звядзенне (музыка)|звядзенне]]; эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты; клавесін у песні «Fixing a Hole», [[фісгармонія]], арган Лоўры, [[аркестравыя званочкі]] і [[мелатрон]]<ref>{{cite book|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (50th Anniversary Deluxe Version) (book).|last=Howlett|first=Kevin|publisher=The Beatles. Apple Records.|year=2017}}</ref> у песні «Being for the Benefit of Mr. Kite!», арган Хаманда ў песні «With a Little Help from My Friends», фартэпіяна ў песні «Getting Better», сола на фартэпіяна ў песні «Lovely Rita»; фінальны акорд на фісгармоніі; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four», «Good Morning Good Morning» (саксафоны), «Within You Without You» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духавыя і перкусія); аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * [[Джэф Эмерык]]: гукарэжысёр, эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты{{заўвага|Кіраўніцтва EMI адхіліла просьбу Марціна пазначыць Эмерыка на вокладцы альбома ў якасці гукарэжысёра<ref>{{sfn|Everett|1999|p=123}}</ref>. Аднак нягледзячы на гэта ў 1968 годзе ён стаў лаўрэатам «Грэмі» за ''«Лепшы некласічны альбом»''<ref>{{sfn|Womack|2014|p=256}}</ref>.|кам.}} * [[Мэл Эванс]]: адлік, губны гармонік, будзільнік, фінальны акорд на фартэпіяна * [[Ніл Аспінал]]: губны гармонік, [[тамбура]] * {{нп1|Sounds Incorporated|Sounds Inc.|en|Sounds Incorporated}}: [[саксафон]]ы, [[трамбон]]ы і [[валторна|валторны]] ў песні «Good Morning Good Morning» * {{нп1|Майк Леандэр|Майк Леандэр|en|Mike Leander}}: аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * Джэймс Бак: [[валторна]] («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Ніл Сандэрс: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Тоні Рэндал]]: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Джон Бёрдэн: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Эрых Грунберг]]: [[скрыпка]] («She’s Leaving Home», «Within You Without You» и «A Day in the Life») * Дэрэк Джэйкабс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Трэвар Уільямс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Хасэ Луіс Гарсія: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Джон Андэрвуд: [[альт (струнны інструмент)|альт]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Стэфен Шынглс: альт («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Дэніс Уігэй: [[віяланчэль]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Алан Дэлзіел: віяланчэль («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Гордан Пірс: [[кантрабас]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * [[Шэйла Бромберг]]: [[арфа]] («She’s Leaving Home») * Натвар Соні: [[табла]] («Within You Without You») * Анна Джошы: {{нп1|Дылруба|дылруба|en|Dilruba}} («Within You Without You») * Амрыт Гаджар: дылруба («Within You Without You») * Будхадэў Кансара: тамбура («Within You Without You») * Алан Лаўдэй: скрыпка («Within You Without You») * Джуліен Гэйлард: скрыпка («Within You Without You») * Пол Шэрман: скрыпка («Within You Without You») * Ральф Элман: скрыпка («Within You Without You») * Дэвід Уольфсхол: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Ротштэйн: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Грын: скрыпка («Within You Without You») * Рэджынальд Кілбі: віяланчэль («Within You Without You») * Ален Форд: віяланчэль («Within You Without You») * Пітэр Бівен: віяланчэль («Within You Without You») * Роберт Бёрнс: [[кларнет]] («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Генры Мак-Кензі: кларнет («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Фрэнк Рыдзі: кларнет («When I’m Sixty Four») * Бэры Кэмеран: [[саксафон]] («Good Morning Good Morning») * Дэвід Глайд: саксафон («Good Morning Good Morning») * Ян Холмс: саксафон («Good Morning Good Morning») * Джон Лі: валторна («Good Morning Good Morning») {{канец кал}} == Чарты і сертыфікацыя== === Штотыднёвыя чарты === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Арыгінальнае выданне |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Kent Music Report|Аўстралія]]''<ref name="auchart">{{Cite book|title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1970–1992]]|last=Kent|first=David|author-link=David Kent (historian)|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, NSW|year=1993|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|title=The Beatles – Full official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512024604/http://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|archive-date=2016-05-12|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ФРГ}} ''{{нп1|Musikmarkt|Заходняя Германія|en|Musikmarkt}}''<ref name="dechart">{{cite web|url = https://www.offiziellecharts.de/suche|title = Search: The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|lang = de|publisher = Media Control|access-date=2010-05-01|format = ASP|archive-date = 2015-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102071930/http://i.imgur.com/My5ZAxf.jpg|url-status = live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref name="billboard">{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |title=Billboard 200 |magazine=Billboard |access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115095520/http://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |archive-date=2010-11-15 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |title=''RPM'' Top Albums/CDs – Volume 7, No. 21, Jul 22, 1967 |date=2013-07-17 |publisher=[[Library and Archives Canada]] |access-date=2015-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413012103/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |archive-date=2015-04-13 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229150911/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |archive-date=2011-12-29 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite book|first=Jake|last=Nyman|year=2005|title=Suomi soi 4: Suuri suomalainen listakirja|publisher=Tammi|location=Helsinki|isbn=951-31-2503-3|language=fi}}</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=Swedish Charts 1966–1969/Kvällstoppen – Listresultaten vecka för vecka > Juni 1967 > 20 Juni|url=http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|work=hitsallertijden.nl|lang=sv|access-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305110338/http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|archive-date=2018-03-05|url-status=live}} ''Note: [[Sverigetopplistan|Kvällstoppen]] combined sales for albums and singles in the one chart. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' peaked at number five for two weeks beginning on 20 June 1967, but was the highest-charting LP.''</ref> |1 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 1987 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="ukchart">{{cite web| url=https://www.officialcharts.com/artist/_/Beatles| title=The Beatles > Artists > Official Charts| publisher=[[UK Albums Chart]]|access-date=2013-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20130313042939/http://www.officialcharts.com/artist/_/beatles/| archive-date=2013-03-13| url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard charts|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|title=Top Compact Disks (for week ending June 27, 1987)|magazine=[[Billboard]]|date=1987-06-27|access-date=2020-07-23|page=42|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104180733/https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[MegaCharts|Нідэрланды]]''<ref name="nlchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|lang=nl|publisher=dutchcharts.nl|access-date=2010-05-01|format=ASP|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207213344/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-07|url-status=live}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart1">{{cite book|title=Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|publisher=Oricon Entertainment|location=Roppongi, Tokyo|year=2006|isbn=4-87131-077-9}}</ref> |3 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2009 года |- !Год !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=australian-charts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026185922/http://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |archive-date=2010-10-26 |url-status=live }}</ref> |16 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} [[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|lang=fr|format=ASP|publisher=ultratop.be|access-date=2022-01-15|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412224749/https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|url-status=live}}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Бразілія}} ''[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |title=De 14 a 20 de Setembro 2009 |publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]] (in Portuguese) |access-date=2010-11-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928081133/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |archive-date=2011-09-28}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |title=UK Albums Chart |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2010-11-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408210343/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref name="dkchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|publisher=danishcharts.dk|url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|format=ASP|access-date=2012-10-12|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|url-status=live}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[PROMUSICAE|Іспанія]]''<ref>{{cite web |url=https://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |title=Album Top 100 |publisher=spanishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008050856/http://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |archive-date=2012-10-08 |url-status=live }}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Italian Albums Chart|Італія]]''<ref>{{cite web |url=https://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |title=Album Top 20 |publisher=italiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214220016/http://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |archive-date=2011-12-14 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recording Industry Association of New Zealand|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |title=Album Top 40 |publisher=charts.nz|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521075032/http://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |archive-date=2017-05-21 |url-status=live }}</ref> |12 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[IFPI|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227024821/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2011-12-27 |url-status=live }}</ref> |31 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web |url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |title=Portuguese Charts: Albums – 38/2009 |publisher=portuguesecharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012191617/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |archive-date=2012-10-12 |url-status=live }}</ref> |4 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Finnish Albums Chart|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=finnishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104052224/http://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2010-01-04 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Swedish Albums Chart|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|format=ASP|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|publisher=swedishcharts.com |lang=sv|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225015947/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-25|url-status=live}}</ref> |8 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart2">{{cite web| url=https://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| title=ザ・ビートルズ"リマスター"全16作トップ100入り「売上金額は23.1億円」(All of the Beatles' "Remastered" Albums Enter the Top 100: Grossing 2,310 Million Yen In One Week)| lang=ja| publisher=oricon.co.jp|date=2009-09-15|access-date=2014-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20130309122433/http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| archive-date=2013-03-09| url-status=live}}</ref> |20 |} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2017 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Australiancharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410223028/https://australian-charts.com/search.asp?todo=notfound |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Аўстрыя}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аўстрыя]]''<ref>{{cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Austriancharts.at – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629135519/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=fr}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Бельгія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Фландрыя)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/2 |title=June 2017/7502/ "Official Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215016/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19691228/7502/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Германія}} ''[[Чарты GfK Entertainment|Германія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |title=Offiziellecharts.de – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=GfK Entertainment Charts |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref>{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Danishcharts.dk – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=da |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|title=Bryson Tiller Notches His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'True to Self'|first=Keith|last=Caulfield|magazine=Billboard|date=2017-06-04|access-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604230659/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|archive-date=2017-06-04|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Ірландыя}} ''[[Ірландская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Ірландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |title=Irish Albums Chart: 3 June 2017 |publisher=Irish Recorded Music Association |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[Productores de Música de España|Іспанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|title=Top 100 Albumes — Semana 22: del 26.05.2017 al 01.06.2017|publisher=[[Productores de Música de España]]|lang=es|access-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824092957/http://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Італія]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|title=Album – Classifica settimanale WK 22 (dal 2017-05-26 al 2017-06-01)|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|lang=it|access-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015143/http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[Canadian Albums Chart|Канада]]''<ref>{{cite web |url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |title=On The Charts: June 5, 2017 |publisher=FYIMusicNews |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331015455/https://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |url-status=dead }}</ref> |7 |- |align="left"|{{сцяг|Мексіка}} ''[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексіка]]''<ref>{{cite web |url=https://www.amprofon.com.mx/top-album.php |title=Top Album – Semanal (del 09 de Junio al 15 de Junio)|access-date=2017-07-11|lang=es|publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711201001/http://www.amprofon.com.mx/top-album.php|archive-date=2017-07-11}}</ref> |18 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |title=VG-lista – Topp 40 Album uke 22, 2017 |publisher=VG-lista |access-date=2024-04-10|lang=no |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816143814/http://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[Dutch Album Top 100|Нідэрланды]]''<ref>{{cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Dutchcharts.nl – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173318/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|title=NZ Top 40 Albums Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2017-06-05|access-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614175238/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|archive-date=2017-06-14|url-status=live}}</ref> | 4 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|title=Portuguese Charts: Albums – 22/2017|publisher=Hung Medien|access-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801085936/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|archive-date=2017-08-01|url-status=live|lang=en}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Польшча}} ''[[Związek Producentów Audio-Video|Польшча]]''<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart". OLiS |publisher=Polish Society of the Phonographic Industry |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2021-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925001542/http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |url-status=live }}</ref> |28 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band |title=The Beatles: Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |access-date=2024-04-10|lang=fi |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409201555/https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band/ |url-status=live }}</ref> |23 |- |align="left"|{{сцяг|Чэхія}} ''[[Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|Чэхія]]''<ref>{{cite web |url=https://ifpicr.cz/hitparada/14/?weekId= |title=Czech Albums – Top 100 |publisher=ČNS IFPI |access-date=2024-04-10|lang=cs|archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113200959/https://ifpicr.cz/hitparada/14?weekId= |url-status=live }}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Шатландыя}} ''[[Scottish Singles and Albums Charts|Шатландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/2 |title=June 2017/40/ "Official Scottish Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215045/https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Швейцарыя}} ''[[Schweizer Hitparade|Швейцарыя]]''<ref>{{cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swisscharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122003/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swedishcharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144825/https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/12 |title=June 2017/ "Oricon Top 50 Albums: 12 June 2017|publisher=Oricon |access-date=2024-04-10|lang=ja}}</ref> |5 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1967) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1967 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1967 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="Mawer/1967">{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=aSgEAAAAMBAJ|page=12}}|title=Billboard – Top Pop Albums of 1967 |access-date=2013-05-03}}</ref> |10 |- !Чарт (1968) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1968 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1968 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=736Mu91q_fcC|page=230}}|page=230|title=Billboard – Top Pop Albums of 1968|access-date=2013-05-03}}</ref> |6 |- |} {{col-2}} === Выніковыя дэкадныя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1960-я) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]'' |1 |} {{col-end}} === Сертыфікацыя === {|class="wikitable" |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[Аргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]'' | [[Файл:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Плацінавы | 120,000^ |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[ААргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]''<br><small>(перавыданне 1987 года)</small> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 180,000^ |- |{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Аўстралійская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Аўстралія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913142651/https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Quadruple platinum record icon.svg|20px]] 4× Плацінавы | 280,000^ |- |{{сцяг|Бразілія}} ''[[Pro-Música Brasil|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The+Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|title=Brazilian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Pro-Música Brasil|access-date=2024-04-11|lang=pt|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619183652/https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The%20Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 290,000<ref>{{cite news|url=http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|title=O sargento Pimenta faz 20 anos|newspaper=Jornal do Brasil|quote=Sgt. pepper’s que toca em cinco paginas desta edicao, e o terceiro mais vendido (290 mil). Perde Abbey Road (390 mil) e para Help (320 mil)|lang=pt|date=1987-06-01|page=37|via=National Library of Brazil|access-date=2024-04-11|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124929/http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|url-status=live}}</ref> |- |{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|title=British album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=British Phonographic Industry|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112120829/https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 18× Плацінавы | 5,400,000‡ |- |{{сцяг|Германія}} ''[[Bundesverband Musikindustrie|Германія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=Gold-/Platin-Datenbank (The Beatles; 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band')|publisher=Bundesverband Musikindustrie|access-date=2024-04-11|lang=de|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226225957/https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 500,000^ |- |{{сцяг|Данія}} ''[[IFPI Danmark|Данія]]''<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/12267|title=Danish album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=IFPI Danmark|access-date=2024-04-11|lang=da|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329112556/http://ifpi.dk/node/12267|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 60,000‡ |- |{{сцяг|ЗША}} ''[[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|ЗША]]''<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|title=American album certifications – The Beatles – Lonely Hearts Club Band|publisher=Recording Industry Association of America.|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 11× Плацінавы | 11,000,000^ |- |{{сцяг|Італія}} ''[[Італьянская федэрацыя гуказапіснай індустрыі|Італія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|title=Italian album certifications – The Beatles – Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band (Примечание: Выберете «2019» в меню «Anno». Выберите «Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band» в поле «Filtra». Выберете «Album e Compilation» под «Sezione».)|publisher=Federazione Industria Musicale Italiana|access-date=2024-04-11|lang=it|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007223636/https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|url-status=live}}</ref><br><small>(перавыданне 2009 года)</small> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 50,000‡ |- |{{сцяг|Канада}} ''[[Music Canada|Канада]]''<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|title=Canadian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Music Canada|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729195557/https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 8× Плацінавы | 800,000^ |- |{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|title=Latest Gold / Platinum Albums|publisher=Radioscope|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Sextuple platinum record icon.svg|20px]] 6× Плацінавы | 90,000^ |- |{{сцяг|Францыя}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Францыя]]''<ref>{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|title=French album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|access-date=2024-04-11|lang=fr|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090618/http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 100,000* |- |{{сцяг|Японія}} ''[[Японская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Японія]]''<ref>{{кніга|аўтар= |загаловак= Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|мова=ja|выдавецтва= Tokyo: Oricon Entertainment| год= 2006|isbn = 4-87131-077-9}}</ref> | align="center"|— | 208,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"|'''Сумарныя продажы''' |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Свет}} ''Агульнасусветныя'' | align="center"|— | 32,000,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"| * азначае, што даныя аб продажах заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>^ азначае, што даныя аб пастаўках заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>† азначае, што продажы+стрымінг заснаваны толькі на сертыфікацыі |} == Гісторыя рэлізу == {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| [[1 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Parlophone Records|Parlophone]] | [[LP]] ([[мона]]) | PMC 7027 |- | LP ([[стэрэафонія|стэрэа]]) | PCS 7027 |- |rowspan=2| [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |rowspan=2| [[2 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | LP (мона) | MAS 2653 |- | LP (стэрэа) | SMAS 2653 |- | Сусветнае перавыданне |1 чэрвеня [[1987]] | [[Apple Records|Apple]], Parlophone, [[EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] (стэрэа) | CDP 7 46442 2 |- | [[Японія]] | [[11 сакавіка]] [[1998]] | [[EMI Music Japan|Toshiba-EMI]] | CD | TOCP 51118 |- | Японія | [[21 студзеня]] [[2004]] | Toshiba-EMI | LP (рэмастэрынг) | TOJP 60138 |- |rowspan=2 |Сусветнае перавыданне |rowspan=2 |[[9 верасня]] [[2009]] |rowspan=2 |Apple |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- |CD (мона) | |- |rowspan=3 |Юбілейнае перавыданне |rowspan=3 |[[26 мая]] [[2017]] |rowspan=3 |Apple, Parlophone, EMI |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- | LP (рэмастэрынг) | PCS 7027 |- | DVD / Blu-ray ([[5.1]]) | |} == Узнагароды == * [[1967]] — прыз «[[Грэмі]]» за лепшы альбом года * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую гукарэжысуру * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшы сучасны альбом * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую вокладку альбома == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time Спіс 500 лепшых альбомаў усіх часоў] паводле часопіса [https://www.rollingstone.com/?pageid=rs.page.news.story «Rolling Stone»]{{ref|en}} * [https://ultimateclassicrock.com/beatles-pose-for-sgt-pepper/ Даведнік па выявах вядомых асоб, размешчаных на вокладцы пласцінкі] * Старонка альбома [http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono ''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071007233517/http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono |date=7 кастрычніка 2007 }} на афіцыйным сайце гурта Beatles.com{{ref|en}} {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1967 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] ozf4ctonyumlzg1dmwaqrmhubcevohb 5175017 5175010 2026-08-03T17:11:16Z Цімур 27525 /* Выпуск */ 5175017 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Label LP Sgt Pepperjpg.jpg }} «'''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band'''» ― восьмы альбом брытанскага рок-гурта «[[The Beatles]]», выдадзены 26 мая 1967 года ў Злучаным Каралеўстве, а на наступны дзень у ЗША. Альбом запісваўся 129 дзён, пачынаючы з 6 снежня 1966 года. Гэта першы кампакт-дыск, запісаны «Бітлз» з канца канцэрта і прысвечаны працы студыі. Яго адрознівае незвычайная разнастайнасць стыляў, загадкавыя тэксты песень, выкарыстанне інавацыйных прыёмаў запісу і нетыповыя для поп-музыкі таго часу музычныя інструменты. == Перадгісторыя == [[Файл:WCFL Sound 10 survey October 1966 Beatles Jim Stagg (cropped).jpg|280px|thumb|right|«The Beatles» з [[дыджэй|дыджэем]] {{нп1|Джым Стэг|Джымам Стэгам|en|Jimmy Staggs}} (у цэнтры) падчас свайго {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|апошняга|en|The Beatles' 1966 US tour}} [[канцэртны тур|канцэртнага турнэ]] (жнівень 1966 года)]] К канцу 1965 года «The Beatles» стаміліся ад жывых выступаў{{sfn|Lewisohn|2010|p=210}}. Паводле [[Джон Ленан|Джона Ленана]], «мы маглі б адпраўляць замест сябе чатыры васковыя фігуры, і натоўпу б гэтага хапіла. Канцэрты "The Beatles" больш не маюць нічога агульнага з музыкай. Гэта проста чортавы дзікунскія абрады»{{sfn|The Beatles|2000|p=229}}. У чэрвені 1966 года, праз два дні пасля завяршэння працы над альбомам «[[Revolver]]», гурт адправіўся ў чарговае {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па Германіі, Японіі і Філіпінах|турнэ|en|The Beatles' 1966 tour of Germany, Japan and the Philippines}}, якое пачалося ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняй Германіі]]{{sfn|MacDonald|2005|p=212}}. Знаходзячыся ў [[Гамбург]]у, яны атрымалі ананімную тэлеграму, у якой гаварылася: «Не ляціце ў [[Токіа]]. Вашы жыцці ў небяспецы»{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. Пагроза была ўспрынята ўсур'ёз у святле палемікі наконт будучых канцэртаў сярод рэлігійных і [[кансерватызм|кансерватыўных]] груп Японіі, якія асабліва пратэставалі супраць выступаў квартэта на арэне «[[Ніпон Будакан|Nippon Budokan]]», што лічыцца свяшчэннай{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. У якасці дадатковай меры перасцярогі было мабілізавана 35 000 паліцэйскіх, якія перавозілі музыкантаў з гатэляў на канцэртныя пляцоўкі на браніраваных аўтамабілях<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=211}}; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=7}}.</ref>. Затым «The Beatles» выступілі на [[Філіпіны|Філіпінах]], дзе некаторыя мясцовыя жыхары выкрыквалі пагрозы і спрабавалі прымяніць рукапрыкладства за тое, што яны не наведалі першую ледзі краіны [[Імельда Маркас|Імельду Маркас]]. Гурт быў злы на свайго менеджара [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] за тое, што ён настаяў на гэтым, паводле іх, цяжкім і дэмаралізавальным маршруце{{sfn|MacDonald|2005|pp=212–13}}. Пасля публікацый у ЗША выказванняў Ленана пра тое, што «The Beatles» «[[папулярнейшыя за Ісуса]]», гурту быў абвешчаны байкот з боку т. зв. [[Біблейскі пояс|Біблейскага пояса]] Амерыкі{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. Публічныя прабачэнні аслабілі скандал, але {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|жнівеньскі тур па краіне|en|The Beatles' 1966 US tour}}, які азнаменаваўся зніжэннем продажаў квіткоў у параўнанні з рэкорднай наведвальнасцю гурта ў 1965 годзе, а таксама пасрэднымі выступамі, аказаўся для іх апошнім<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=230: фінальны гастрольны выступ «The Beatles»}}; {{harvnb|Turner|2016|pp=295, 299}}: зніжэнне продажаў квіткоў, рэкордная наведвальнасць у 1965 годзе; {{harvnb|MacDonald|2005|p=213}}: пасрэдныя выступы.</ref>. Пісьменнік [[Нікалас Шэфнер]] адзначаў:{{цытата|Для «The Beatles» правядзенне падобных канцэртаў стала фарсам, настолькі далёкім ад новых [музычных] накірункаў, якімі яны былі паглынуты, што з толькі што выпушчанага альбома «Revolver» не было выкарыстана ніводнай песні. Іх аранжыроўкі збольшага было немагчыма ўзнавіць праз абмежаванні, накладаемыя сцэнічным складам гурта, які складаецца [усяго] з дзвюх гітар, басу і барабаннай устаноўкі{{sfn|Schaffner|1978|pp=58–59}}.}} {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Нам надакучыла быць "The Beatles", сталі сыты гэтым па горла. Мы сапраўды ненавідзелі тое, як нас успрымалі — чацвёра валасатых юнакоў. Цяпер мы былі ўжо не хлопчыкамі, мы былі мужчынамі… і лічылі сябе творцамі з вялікай літары, а не проста выканаўцамі песень»''{{sfn|Miles|1997|p=303}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} Пасля вяртання «The Beatles» у Англію пачалі цыркуляваць чуткі пра магчымы распад гурта{{sfn|Julien|2008b|p=1}}. [[Джордж Харысан]] паведаміў Эпстайну, што пакідае квартэт, аднак яго пераканалі застацца, запэўніўшы, што гастроляў больш не будзе{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. У выніку бітлы ўзялі трохмесячны перапынак, на працягу якога засяродзіліся на асабістых справах{{sfn|Gould|2007|p=367}}. Харысан адправіўся ў [[Індыя|Індыю]] на шэсць тыдняў, каб засвоіць [[сітар]] пад кіраўніцтвам [[Раві Шанкар]]а{{sfn|Julien|2008b|p=2}} і паглыбіцца ў [[індуізм|індуісцкую]] філасофію{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Будучы апошнім з чацвёркі, хто прызнаў, што іх жывыя выступы страцілі сэнс{{sfn|Rodriguez|2012|p=18}}, [[Пол Мак-Картні]] пачаў працу з [[Джордж Генры Марцін|Джорджам Марцінам]] над [[саўндтрэк]]ам да фільма {{нп1|Сямейны шлях|«Сямейны шлях»|en|The Family Way}}{{sfn|Sounes|2010|pp=158–59}}, пасля чаго правёў адпачынак у [[Кенія|Кеніі]] ў кампаніі [[Мэл Эванс|Мэла Эванса]], аднаго з [[гастрольны менеджар|гастрольных менеджараў]] «The Beatles»{{sfn|Turner|2016|pp=364–65}}. Ленан зняўся ў [[сатыра|сатырычнай]] стужцы «[[Як я выйграў вайну]]» і пачаў наведваць мастацкія выставы, адна з іх праходзіла ў {{нп1|Галерэя «Індыка»|галерэі «Індыка»|en|Indica Gallery}}, дзе ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Ёка Она]]{{sfn|Womack|2007|pp=158, 160–61}}. [[Рынга Стар]] скарыстаўся перапынкам, каб правесці больш часу са сваёй жонкай [[Марын Старкі Тайгрэт|Марын]] і нованароджаным сынам [[Зак Старкі|Закам]]<ref>{{harvnb|Harry|2000|pp=323, 333}}; {{harvnb|Julien|2008b|p=2}}.</ref>. == Крыніцы натхнення і канцэпцыя == [[Файл:Lennon-McCartney.JPG|280px|thumb|right|]] У верасні 1966 года, падчас здымак фільма «Як я выйграў вайну» на поўдні [[Іспанія|Іспаніі]], Ленан паглыбіўся ў глыбокі самааналіз. Яго турботы за сваю будучыню і будучыню гурта знайшлі адлюстраванне ў песні «[[Strawberry Fields Forever]]»{{sfn|Turner|2016|pp=332–33}} пра дзяцінства ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], якая стала адпраўным пунктам для новага альбома{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Пасля вяртання ў Лондан Ленан далучыўся да мастацкай культуры горада, часткай якой быў Мак-Картні{{sfn|Rodriguez|2012|p=88}}, і пачаў падзяляць інтарэсы свайго сябра да [[авангардная музыка|авангарднай]] і [[электронная музыка|электроннай музыкі]] такіх кампазітараў, як [[Карлхайнц Штокхаўзен]], [[Джон Кейдж]] і [[Лучана Берыа]]{{sfn|Sounes|2010|p=165}}{{sfn|Prendergast|2003|p=193}}. У лістападзе, падчас вяртання з Афрыкі, у Мак-Картні ўзнікла ідэя для песні, якая ў выніку і перарасла ў канцэпцыю «Sgt. Pepper»{{sfn|Julien|2008b|p=2}}. Ідэя заключалася ў тым, каб выканаць песню ад імя выдуманага аркестра [[эдвардыянская эпоха|эдвардыянскай эпохі]]{{sfn|Moore|1997|pp=20–21}}, для якога Эванс прыдумаў назву ў стылі гуртоў з [[Сан-Францыска]], такіх як [[Big Brother and the Holding Company]] і [[Quicksilver Messenger Service]]{{sfn|Womack|2007|p=168}}{{заўвага|Мак-Картні ўспамінаў, што ідэя назвы для гурта ўзнікла падчас абеду ў самалёце. Музыкант недачуў, калі Эванс папрасіў перадаць яму «соль і перац»<ref>{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|title='You Gave Me The Answer' – Sgt. Pepper Special|date=2017-04-26|website=Paulmccartney.com|access-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814020845/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|archive-date=2017-08-14|url-status=live}}</ref>.|кам.}}. За кошт выкарыстання [[alter ego|альтэр-эга]] «The Beatles» атрымлівалі поўную свабоду ў музычным эксперыментаванні{{sfn|Miles|1997|pp=303–04}}. Марцін успамінаў, што хаця гэтая канцэпцыя не абмяркоўвалася ў пачатку сесій{{sfn|Turner|2016|p=378}}, дзякуючы ёй альбом неўзабаве зажыў «уласным жыццём»{{sfn|Martin|1994|p=202}}. Альбом адлюстроўвае цікавасць «The Beatles» да [[блюз]]у, запісаў лэйбла [[Motown Records|Motown]] і іншых традыцыйных амерыканскіх музычных накірункаў{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Паводле пісьменніка [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]], у канцы 1966 года, пры вывучэнні апошніх рэлізаў сваіх асноўных канкурэнтаў, «The Beatles» вылучылі пласцінку «[[The Beach Boys]]» «[[Pet Sounds]]», якую [[Браян Уілсан]] сачыніў у адказ на іх «[[Rubber Soul]]»{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Мак-Картні быў вельмі ўражаны яе «[[гармонія (музыка)|гарманічнымі]] структурамі» і падборам інструментаў, адзначыўшы, што гэтыя элементы падштурхнулі яго да думкі: «The Beatles» маглі б «капнуць яшчэ глыбей»{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Ён назваў «Pet Sounds» сваёй галоўнай крыніцай натхнення ў перыяд стварэнння «Sgt. Pepper», дадаўшы: «[Мы] запазычылі адтуль некалькі ідэй»{{sfn|Babiuk|2002|p=204}}, хаця ён усё ж лічыў, што альбому бракавала авангардызму, да якога ён так імкнуўся{{sfn|The Beatles|2000|p=253}}. Яшчэ адным рэлізам, які паўплываў на бітлоў, лічыцца «[[Freak Out!]]» гурта «[[The Mothers of Invention]]»{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Паводле біёграфа {{нп1|Філіп Норман (пісьменнік)|Філіпа Нормана|en|Philip Norman (author)}}, падчас студыйных сесій Мак-Картні неаднаразова заяўляў: «Гэта наш "Freak Out!"»{{sfn|Julien|2008c|p=158}}. Публіцыст {{нп1|Чэт Фліпа|Чэт Фліпа|en|Chet Flippo}} адзначаў, што Мак-Картні захацеў запісаць [[канцэптуальны альбом]] менавіта пасля праслухоўвання пласцінкі [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Яшчэ адным творчым арыенцірам была [[музыка Індыі|індыйская музыка]], аднак збольшага толькі для Ленана і Харысана{{sfn|Reck|2008|pp=69, 72–73}}. У інтэрв'ю 1967 года апошні сказаў, што няспынны поспех гурта натхняў іх працягваць развівацца ў музычным плане, і, улічваючы статус гурта, яны маглі рабіць «тое, што нам падабаецца, не азіраючыся на ўмоўнасці поп-жанра. Мы далучаны не толькі да поп-музыкі, але і ва ўсю музыку ў цэлым»{{sfn|Philo|2015|p=119}}. Мак-Картні лічыў, што альтэр-эга «The Beatles» змогуць уключыць у свой рэпертуар «крышку [[Бі Бі Кінг]]а, крышку Штокхаўзена, крышку [[Альберт Эйлер|Альберта Эйлера]], крышку Раві Шанкара, крышку "Pet Sounds", крышку "[[The Doors]]"»{{sfn|Greene|2016|p=19}}. Ён разглядаў «The Beatles» як гурт, які «рассоўвае [музычныя] межы», падобна да іншых перадавых кампазітараў таго часу, нават нягледзячы на тое, што ім «не абавязкова падабалася тое, што, скажам, рабіў Берыа»{{sfn|Lewisohn|2005}}. == Запіс і прадзюсаванне == === Працэс стварэння === {{урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Музычныя выданні пачалі лаяць нас на ўсе лады… бо запіс ["Сяржанта Пепера"] зацягнуўся на пяць месяцаў, і я памятаю, як адчуў вялікую радасць, убачыўшы ў адным з часопісаў загаловак "«The Beatles» спякліся"… а я сядзеў, паціраючы рукі, і прыгаворваў: "Ну, вы дачакаецеся"»''{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=111}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} [[Файл:Abbeyroadtomswain.jpg|280px|thumb|right|Памяшканне студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Abbey Road Studio Two]], дзе праходзіў запіс альбома «Sgt. Pepper»]] [[Файл:Abbey road studios.jpg|280px|thumb|right|Парадны ўваход студыі «Эбі-Роўд» (у той час EMI Studios) у 2005 годзе]] Сесіі пачаліся 24 лістапада 1966 года ў другой студыі EMI Studios (у далейшым вядомай як [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]). На іх музыканты ўпершыню сабраліся разам з верасня{{sfn|Lewisohn|2010|p=232}}. Маючы ў сваім распараджэнні амаль бязмежны бюджэт і адсутнасць часавых рамак{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=142}}, квартэт браўся за працу ў 19:00, застаючыся ў студыі столькі, колькі лічыў патрэбным{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Запіс пачаўся са «Strawberry Fields Forever», за якой паследавалі яшчэ дзве песні, тэматычна звязаныя з дзяцінствам музыкантаў — «[[When I’m Sixty-Four]]», першая сесія якой адбылася 6 снежня{{sfn|Lewisohn|2005|p=89}}, і «[[Penny Lane]]»<ref>{{harvnb|Everett|1999|pp=99, 100}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=212–223}}.</ref>. У лютым 1967 года «Strawberry Fields Forever» і «Penny Lane» былі выпушчаны ў якасці [[Бок «А» і бок «Б»#Дубль-А|двайнога]] [[сінгл]]а пасля таго, як EMI і Эпстайн націснулі на Марціна, праз неабходнасць гурта нагадаць пра сябе{{sfn|Moore|1997|pp=19–20}}. Калі рэліз не здолеў пакарыць [[UK Singles Chart|брытанскі чарт]], мясцовыя СМІ пачалі намякаць пра канец папулярнасці квартэта. Прэса застракацела загалоўкамі «"The Beatles" не здолелі дасягнуць вяршыні», «Упершыню за чатыры гады» і «Ці лопнула бурбалка?»{{sfn|Harry|2002|p=714}}. У адпаведнасці з падыходам гурта да раней выпушчаных сінглаў, песні былі аўтаматычна выключаны з будучага альбома{{sfn|Greene|2016|pp=34, 42}}. У далейшым Марцін назваў адмову ад гэтых песень «найвялікшай памылкай у маёй кар'еры»{{sfn|MacDonald|2005|p=218fn}}. Паводле яго, «Strawberry Fields Forever», на запіс якой яны патрацілі беспрэцэдэнтных 55 гадзін студыйнага часу, «задавала тон для ўсёй пласцінкі»<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=219}}: патрацілі 55 гадзін у студыі; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=13}}: «задавала тон для ўсёй пласцінкі».</ref>. Ён тлумачыў: «Гэта мусіў быць альбом… [з песнямі, якія] немагчыма было б выканаць ужывую: яны былі задуманы як студыйныя творы, у гэтым і была розніца»{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Мак-Картні заявіў: «Гэты альбом павінен быў замяніць сабой нашы канцэрты»{{заўвага|«The Beatles» часта жартавалі наконт рашэння [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]] адправіць у турнэ яго залаты [[Cadillac]] (для прасоўвання фільма «[[Паказычы мяне]]»<ref>{{cite web|url=https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|title=Elvis Presley and the Gold Cadillac Tour|publisher=graceland.com|lang=en|access-date=2024-04-03|archive-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403115200/https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}), і Марцін, і Мак-Картні ўспаміналі, як гурт фантазіраваў, што на гастролі падобным чынам можна адправіць «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |title=Paul McCartney: 'Elvis influenced Sgt Pepper' |author=Staff |date=2007-05-17 |magazine=[[NME]] |access-date=2024-01-12 |archive-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314134523/https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |url-status=live }}</ref>.|кам.}}{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Паводле музыказнаўцы {{нп1|Уолтэр Эверэт|Уолтэра Эверэта|en|Walter Everett (musicologist)}}, «Sgt. Pepper» знамянуе сабой пачатак узыходжання Мак-Картні як дамінантнай творчай сілы «The Beatles». Ён сачыніў больш за палову ўсяго матэрыялу, адначасова ўзмацняючы кантроль над запісам сваіх кампазіцый{{заўвага|Паводле Эмерыка, у перыяд запісу «Sgt. Pepper» Мак-Картні фактычна пераўвасобіўся ў прадзюсара «The Beatles», паколькі Марцін усё часцей адсутнічаў бліжэй да канца сесій, якія рэгулярна зацягваліся да світанку{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=163}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Музыканты зрабілі мноства дубляў, спрабуючы дабіцца патрэбнага яму гуку ў песні «[[Getting Better]]». Калі было прынята рашэнне перазапісаць асноўную гукавую дарожку, Стар быў экстрэнна выкліканы ў студыю, аднак яго не задзейнічалі, паколькі на той момант акцэнт пераключыўся з рытму на вакал{{sfn|Дэвіс|2018|с=382}}. Большая частка [[бас-гітара|бас-гітары]] была зведзена загадзя{{sfn|Hannan|2008|p=52}}. Аддаючы перавагу накладанню сваіх партый у апошнюю чаргу, Мак-Картні, як правіла, граў на іншых інструментах падчас запісу мінусовак. Такі падыход дазваляў яму пускацца ў меладычныя аванцюры, прыдумляючы незвычайныя басовыя хады — паўтараючы адну з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся ў працы Браяна Уілсана над «Pet Sounds», — і дадаваць іх ужо ў фінальныя аранжыроўкі песень<ref>{{harvnb|Emerick & Massey|2006|pp=169–70}}; {{harvnb|Miles|1997|p=281}}: «адна з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся на "Pet Sounds"».</ref>{{заўвага|У сваю чаргу Уілсан быў уражаны складанымі басовымі партыямі ў «Rubber Soul». У далейшым Мак-Картні заявіў, што ён, Уілсан і {{нп1|Джэймс Джамерсан|Джэймс Джамерсан|en|James Jamerson}} з [[Motown Records|Motown]] былі адзінымі трыма музыкантамі, «якія ўжо тады гралі меладычныя басовыя партыі... кожны з нас падглядваў нешта адзін у аднаго»{{sfn|Miles|1997|p=271}}.|кам.}}. Акрамя басу, на некаторых песнях Мак-Картні сыграў на [[электрагітара|электрагітары]], а таксама [[клавішныя інструменты|клавішных]], такіх як [[фартэпіяна]], [[раяль]] і {{нп1|Арган Лоўры|арган Лоўры|en|Lowrey organ}}, у той час як Марцін зрабіў унёсак партыямі на [[клавесін]]е, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і {{нп1|піянет|піянеце|en|Hohner Pianet}}<ref>{{harvnb|Everett|1999|p=104}}: Орган Лоури в «Lucy in the Sky with Diamonds»; {{harvnb|Everett|1999|p=106}}: піянет у «Getting Better», {{harvnb|Everett|1999|p=107}}: клавесін у «Fixing a Hole»; {{harvnb|Everett|1999|p=110}}: губны гармонік у «Being for the Benefit of Mr. Kite!»; {{harvnb|Everett|1999|p=120}}: раяль у «A Day in the Life».</ref>. У песнях Ленана таксама аддавалася перавага клавішным інструментам{{заўвага|Напрыклад, у «Strawberry Fields Forever» актыўна выкарыстоўваўся [[мелатрон]]{{sfn|Cunningham|1998|p=127}}{{sfn|Prendergast|2003|p=83}}, інструмент, клавішы якога прайгравалі магнітафонныя запісы розных музычных інструментаў, дазваляючы аднаму выканаўцу замяняць сабой цэлы аркестр{{sfn|Rodriguez|2012|pp=109, 191–93}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Хаця роля Харысана як сольнага гітарыста была ў многім адсунута на задні план, Эверэт лічыць «яго ўнёсак у альбом важным у многіх аспектах»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Дзякуючы яму на пласцінку трапілі такія індыйскія інструменты, як сітар, [[тампура]] і [[свармандал]]{{sfn|Everett|1999|pp=104, 106, 111}}{{sfn|Clayson|2003|p=212}}. Марцін называў яго самым адкрытым з бітлоў да новых музычных накірункаў{{заўвага|У інтэрв'ю 2017 года Стар так выказаўся адносна гітарнага ўнёску Харысана: «Мы з Полам абмяркоўвалі гэта, калі слухалі "Сяржанта Пепера" на [50-гадовым] юбілеі пласцінкі і адзначылі, наколькі была важная для альбома зробленая Джорджам праца [як гітарыста]»<ref>{{cite news|url=https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|first=Kathy|last=McCabe|title=Ringo Starr: The voice behind the yellow submarine and tank engine returns on Give More Love|work=[[news.com.au]]|date=2017-09-17|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095605/https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|archive-date=2019-02-02|url-status=live}}</ref>.|кам.}}{{sfn|Hertsgaard|1996|p=172}}. У сваю чаргу выкарыстанне Старам мембраны з цялячай скуры для [[том-том]]аў яго [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]] забяспечыла гучанню барабанаў глыбейшы тэмбр, у адрозненне ад ранейшай пластыкавай абіўкі{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Як і ў выпадку з альбомам «Revolver»{{sfn|Rodriguez|2012|p=112}}, «The Beatles» усё часцей запрашалі сесійных музыкантаў, асабліва для запісу [[аранжыроўка|аранжыровак]], натхнёных класічнымі творамі{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Паводле Філіпа Нормана, выразны вакал Ленана ў некаторых песнях Мак-Картні «значна ўзмацніў іх атмасферу», асабліва ў кампазіцыі «[[Lovely Rita]]»{{sfn|Norman|2016|p=263}}. Праз гадзіну пасля завяршэння апошніх альбомных накладанняў, 20 красавіка 1967 года, гурт вярнуўся да кампазіцыі «[[Only a Northern Song]]» Харысана, асноўную частку якой яны запісалі ў лютым{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Музыканты дадалі ў яе выпадковыя гукі і аркестроўку, перш чым адправіць яе [[United Artists]] у якасці першай з чатырох новых песень, якія яны павінны былі прадставіць гэтай кампаніі для ўключэння ў анімацыйны фільм «[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»{{sfn|Winn|2009|p=102}}. Паводле пісьменніка [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]], гэта была «дзіўная» сесія, аднак яна прадэманстравала «вялізны апетыт бітлоў да стварэння матэрыялу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Падчас працы ў студыі гурт таксама запісаў «[[Carnival of Light]]» пад кіраўніцтвам Мак-Картні, эксперыментальную п'есу, створаную для мерапрыемства «Million Volt Light and Sound Rave», што праходзіла ў «[[The Roundhouse|Roundhouse Theater]]» 28 студзеня і 4 лютага{{sfn|MacDonald|2005|pp=224–25}}. Сесіі завяршыліся 21 красавіка запісам выпадковых шумоў і галасоў, уключаных у какафонію, якая завяршае пласцінку. Ім папярэднічалі вельмі высокія гукі — недаступныя для чалавечага вуха — якія маглі пачуць толькі сабакі (і некаторыя іншыя жывёлы){{sfn|Lewisohn|2010|pp=252–53}}. === Студыйная атмасфера === «The Beatles» імкнуліся надаць сесіям атмасферу свята{{sfn|Gould|2007|p=387}}. Хутка стаміўшыся ад безгустоўнага дызайну ўнутраных памяшканняў EMI, музыканты дадалі ў студыю псіхадэлічнае асвятленне{{sfn|Howard|2004|pp=28–29}}, уключаючы прыладу з пяці чырвоных флуарэсцэнтных лямпаў, прымацаваную да мікрафоннай стойкі, [[лававая лямпа|лававую свяцільню]], чырвоную лямпу як у [[фоталабараторыя|фоталабараторыі]] і [[страбаскоп]], зрэшты, неўзабаве адмовіўшыся ад выкарыстання апошняга{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Харысан успамінаў, што падчас працы студыя стала для іх нечым накшталт нефармальнага клуба{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=211, 392}}, дзе гурт часта наведвалі калегі, у тым ліку [[Дэвід Кросбі]], [[Мік Джагер]] і [[Донаван]]{{заўвага|24 лютага гурт запісваў бэк-вакал для песні «[[Lovely Rita]]». У ліку гасцёў бітлоў у той вечар былі Кросбі і {{нп1|Шон Філіпс|Шон Філіпс|en|Shawn Phillips}}, гітарыст Донавана{{sfn|Winn|2009|p=95}}. На фатаграфіях, апублікаваных у часопісе ''{{нп1|The Beatles Book|Beatles Monthly|en|The Beatles Book}}'', былі выяўлены Ленан, Мак-Картні, Харысан і Кросбі, якія згрупаваліся вакол мікрафона<ref name="Runtagh/RS" />, а ў артыкуле ''{{нп1|Beat Instrumental|Beat Instrumental|en|Beat Instrumental}}'' адзначалася, што бэк-вакал быў запісаны пры ўдзеле Кросбі{{sfn|Winn|2009|p=95}}. Пазней Філіпс сказаў, што ён таксама спяваў з трыма бітламі<ref name="Runtagh/RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|first=Jordan|last=Runtagh|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' at 50: When Pink Floyd, David Crosby Visited 'Lovely Rita' Sessions|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-05-29|access-date=2020-03-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124907/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|url-status=live}}</ref>, аднак яго словы не падтрымаў ніхто з прысутных<ref name="Runtagh/RS" /> У выніку бэк-вакал быў перазапісаны 7 сакавіка{{sfn|Winn|2009|p=95}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Бітлы рэгулярна апраналіся ў адзенне псіхадэлічных расфарбовак{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}, што падштурхнула аднаго з сесійных трубачоў да думкі пра іх удзел у здымках новага фільма{{sfn|Cunningham|1998|pp=148–49}}. Запіс аркестра для «[[A Day in the Life]]», які адбываўся 10 лютага, быў арганізаваны ў духу шараговага [[хэпенінг]]у лонданскай авангарднай сцэны{{sfn|Harris|2007|p=76}}{{sfn|Sounes|2010|p=166}}. «The Beatles» запрасілі мноства сяброў{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}, а сесійныя музыканты былі апрануты ў строгія вячэрнія касцюмы, дапоўненыя маскарадным рэквізітам{{sfn|Hertsgaard|1996|p=8}}{{sfn|Gould|2007|pp=387–88}}. Пад кіраўніцтвам Тоні Брэмвела падзея была знята на сем партатыўных камер{{sfn|Ingham|2006|p=166}}, пры гэтым частку матэрыялу знялі самі бітлы{{sfn|Cunningham|1998|p=151}}. Пасля гэтага гурт разглядаў варыянт пра тое, каб зрабіць спецыяльны тэлевізійны выпуск, прысвечаны альбому{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Кожная песня мусіла быць забяспечана відэакліпам, знятым рознымі рэжысёрамі{{sfn|Harris|2007|p=82}}, але кошт запісу пласцінкі зрабіў гэтую ідэю непасільнай для EMI{{заўвага|Пасля здымак «A Day in the Life» музычная прэса застракацела паведамленнямі пра ідэю бітлоў выпусціць асобны тэлефільм, прысвечаны «Сяржанту Пеперу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Хаця ў ліпеньскіх часопісах адзначалася, што ад гэтага плану адмовіліся, на канец года быў складзены графік здымак, і «The Beatles» былі поўныя рашучасці распачаць працу над «[[Чароўнае таямнічае падарожжа (фільм)|Чароўным таямнічым падарожжам]]»{{sfn|Winn|2009|p=88}}.|кам.}}{{sfn|Greene|2016|pp=37–38}}. 15 сакавіка, падчас запісу «Within You Without You», студыю зноў ператварылі: на сцены павесілі індыйскія дываны, завесілі вокны і дадалі запаленыя духмяныя рэчывы, каб стварыць неабходны настрой{{sfn|Lavezzoli|2006|p=179}}. Ленан апісаў сесію як «цудоўны вечар свінгу», у ліку гасцёў якога было «400 індыйскіх музыкантаў»{{sfn|The Beatles|2000|p=243}}. «The Beatles» аднеслі {{нп1|ацэтатны дыск|ацэтатны дыск|en|Acetate disc}} з гатовым альбомам у кватэру амерыканскай спявачкі [[Кас Эліёт]], недалёка ад {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}} у [[Чэлсі]]{{sfn|Ellen|2002|p=102}}. Там у шэсць раніцы яны ўключылі яго на поўную гучнасць з дынамікаў, усталяваных у адчыненых насцеж вокнах. Сябар гурта і іх былы прэс-аташэ {{нп1|Дэрэк Тэйлар|Дэрэк Тэйлар|en|Derek Taylor}} успамінаў, што замест скаргаў на шум жыхары раёна пачалі высоўвацца з вокнаў і слухаць, лічачы, што гэта была нейкая нявыдадзеная музыка ліверпульскай чацвёркі{{sfn|MacDonald|2005|p=249}}. === Тэхнічныя аспекты === {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|колер=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Калі слухаць запісы паэтапна, пасля праслухоўвання першых дзвюх дарожак цяжка зразумець, чаго яшчэ яны дабіваюцца, — песня ж, здаецца, скончана? Часцяком канчатковая шматслойная версія нібы паглынае першапачатковую простую мелодыю. Але яны разумеюць, калі нешта не так, нават калі не могуць вытлумачыць словамі. Іх самааддача ўражвае — над песняй яны могуць працаваць да знямогі гадзін па дзесяць запар»''{{sfn|Дэвіс|2018|с=386}}.|Подпіс = Музычны журналіст [[Хантэр Дэвіс]], 1968 год}} [[Файл:Studer J37 4-track tape recorder (1964-1972), Abbey Road Studios.jpg|280px|thumb|right|[[шматдарожачны запіс|Чатырохдарожачны]] магнітафон {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, які выкарыстоўваўся на «Sgt. Pepper»]] У кнізе «The Ambient Century: From Mahler to Moby», прысвечанай гісторыі [[эмбіент]]у, Марк Прэндэргаст разглядае «Sgt. Pepper» як «даніну павагі» «The Beatles» творчасці Штокхаўзена і Кейджа, дадаючы, што яго «багаты, насычаны эксперыментамі з аўдыяплёнкай гук» дэманструе ўплыў кампазітара [[П'ер Шэфер|П'ера Шэфера]]{{sfn|Prendergast|2003|p=190}}. Паводле Марціна, «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"», азнаменаваўшы «эру амаль няспынных эксперыментаў з апаратурай»<ref>{{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=78}}: «няспынныя эксперыменты з апаратурай»; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=82}}: «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"».</ref>. Альбом быў запісаны з выкарыстаннем [[шматдарожачны запіс|чатырохдарожачных]] магнітафонаў, паколькі іх васьмідарожачныя аналагі не выкарыстоўваліся ў камерцыйных студыях Лондана да канца 1967 года{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=191}}. Як і ў выпадку з папярэднімі пласцінкамі «The Beatles», пры працы над «Sgt. Pepper» паўсюдна ўжывалася {{нп1|рэдукцыйнае звядзенне|рэдукцыйнае|en|Ping-pong recording}} [[звядзенне (музыка)|звядзенне]], метад, пры якім ад адной да чатырох запісаных на асобны магнітафон дарожак мікшыруюцца і {{нп1|дабінг (музыка)|дублююцца|en|Dubbing (music)}} на іншы чатырохдарожачны магнітафон, які выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага. Дзякуючы гэтаму гукарэжысёр мог ствараць падабенства віртуальнай шматдарожачнай студыі<ref>{{cite AV media notes|last=Lewisohn|first=Mark|year=2009|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band| publisher=Apple/EMI Records|p=29}}</ref>. Чатырохдарожачныя магнітафоны {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, усталяваныя ў студыях EMI, добра пасавалі для гэтага метаду, паколькі забяспечвалі высокую якасць гуку, што зводзіла да мінімуму шумы падчас мікшыравання{{sfn|Babiuk|2002|p=199}}. Запісваючы аркестр для «A Day in the Life», Марцін сінхранізаваў чатырохдарожачны магнітафон, які прайграе мінусоўку «The Beatles», з іншым магнітафонам, які запісвае аркестроўку. Гукарэжысёр {{нп1|Кен Таўнсенд|Кен Таўнсенд|en|Ken Townsend}} распрацаваў гэты метад, выкарыстоўваючы сігнал частатой 50 Гц паміж двума апаратамі{{sfn|Lewisohn|2010|p=244}}. Праца над «Strawberry Fields Forever» была асабліва складанай і ўключала ў сябе наватарскае аб'яднанне двух дубляў песні, запісаных у розным [[тэмп (музыка)|тэмпе]] і [[вышыня гуку|танальнасці]]{{sfn|MacDonald|2005|pp=217–20}}{{sfn|Howard|2004|pp=27–28}}. Паводле ўспамінаў Эмерыка, падчас запісу «Revolver» «мы прызвычаіліся да таго, што нас просяць зрабіць немагчымае, і мы ведалі, што ў слоўніку "The Beatles" не існуе слова "не"»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=139}}. Ключавая асаблівасць «Sgt. Pepper» — гэта ліберальнае стаўленне Марціна і Эмерыка да ўжывання [[апрацоўка сігналаў|апрацоўкі сігналаў]] для фарміравання гучання запісу, дадзены падыход уключаў у сябе прымяненне [[кампрэсар аўдыясігналу|сціскання дынамічнага дыяпазону]], {{нп1|Рэверберацыя (эфект)|рэверберацыі|en|Reverb effect}} і {{нп1|Абмежаванні сігналу|абмежаванні сігналу|en|Limiter}}{{sfn|Kimsey|2008|p=133}}. Гурт эксперыментаваў з перадавымі [[блок эфектаў|блокамі эфектаў]], такім як [[калонка Леслі|дынамік Леслі]], праз які прапускаўся гук інструментаў і вакал{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. На пласцінцы вылучаецца некалькі інавацыйных метадаў прадзюсавання, у тым ліку ўжыванне [[дырэкт-бокс]]аў і {{нп1|Амбіяфонія|амбіяфоніі|en|Ambiophonics}}, а таксама эксперыментаванне з {{нп1|Пітч-кантроль|хуткасцю прайгравання|en|Pitch control}}{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Басовая партыя ў «[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]» была першым запісам «The Beatles» з дапамогай дырэкт-боксу. Гэты метад быў прыдуманы Таўнсендам у выглядзе падключэння электрагітар наўпрост да мікшэрнага пульта{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Паводле {{нп1|Кенет Уомак|Кенета Уомака|en|Kenneth Womack}}, дырэкт-бокс у загалоўным трэку «надзяліў [гучанне] бас-гітары Мак-Картні багацейшай [[склад (музыка)|тэкстурай]] і танальнай частатой»{{sfn|Womack|2007|p=170}}. У некаторых выпадках падчас мікшыравання ўжываўся {{нп1|Аўтаматычны даблтрэкінг|аўтаматычны даблтрэкінг|en|Automatic double tracking}}, эфект, дзякуючы якому гучанне атрымлівалася больш насычаным. Метад быў распрацаваны Таўнсендам у перыяд працы над альбомам «Revolver» адмыслова для бітлоў, якія рэгулярна прасілі прыдумаць альтэрнатыву запісу дадатковага вакалу{{sfn|Lewisohn|2010|p=216}}. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю стаў [[пітч-шыфтар|пітч-шыфт]], тэхніка, якую «The Beatles» таксама шырока ўжывалі на «Revolver»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. Паводле Марціна, «[[Lucy in the Sky with Diamonds]]» стала рэкардсменам альбома па найбольшай колькасці варыяцый хуткасці запісу. Так, пры запісе вакалу Ленана хуткасць плёнкі была зніжана з 50 да 45 цыклаў на секунду, што дазволіла атрымаць вышэйшае і танчэйшае гучанне голасу пры прайграванні на звычайнай хуткасці{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=105}}. Падчас запісу загалоўнай кампазіцыі пласцінкі гучанне ўдарнай устаноўкі было палепшана за кошт {{нп1|Дэмпаванне|дэмпавання|en|Damping (music)}}, а таксама {{нп1|Размяшчэнне мікрафонаў|блізкага размяшчэння мікрафонаў|en|Microphone practice}}. Макдональд лічыў, што такі метад дазволіў дабіцца «трохмернага» гуку, які, побач з іншымі інавацыямі «The Beatles», неўзабаве стаў стандартнай практыкай сярод амерыканскіх гукарэжысёраў{{sfn|MacDonald|2005|pp=233–34}}. [[Файл:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|280px|thumb|right|Нягледзячы на першапачатковы энтузіязм музыкантаў і заявы Ленана, што «гэты альбом быў адным з важнейшых крокаў у іх кар'еры», з гадамі іх меркаванне памянялася<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref>. Пласцінка падабалася Харысану і Ленану менш за ўсё, у многім праз кантроль Мак-Картні над працэсам. У сваю чаргу Мак-Картні называў «Пепера» сваім фаварытам, бо адчуваў сябе «рэжысёрам» запісу. Пазіцыя Стара аказалася недзе пасярэдзіне<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref><ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=Союз|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>]] Авангардныя элементы, такія як размяшчэнне бязладнай тарабаршчыны ў фінальнай кампазіцыі, сталі адной з вызначальных асаблівасцей пласцінкі{{sfn|Julien|2008b|p=7}}. «Sgt. Pepper» стаў першым поп-альбомам, [[мастэрынг|зробленым]] без кароткачасовых паўз, якія звычайна ставяцца паміж песнямі з мэтай іх размежавання адной ад адной{{sfn|Womack|2007|pp=170–171}}. Замест гэтага выкарыстоўваліся два [[фейдар|красфейды]], якія змешвалі песні паміж сабой, ствараючы ўражанне няспыннага канцэрта{{заўвага|Загалоўная песня плаўна перацякала ў «With a Little Help from My Friends», а рэпрыза «Sgt. Pepper» — у «A Day in the Life»{{sfn|Lewisohn|2010|p=251}}.|комм.}}<ref>{{harvnb|Julien|2008c|p=162}}; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=251}}.</ref>. Хаця былі падрыхтаваны як [[Стэрэафонія|стэрэа]]-, так і [[Манафонія|монафанічныя]] варыянты альбома, «The Beatles» мінімальна ўдзельнічалі ў працэсе стэрэамікшыравання, які лічылі менш важным, даверыўшы гэтую задачу Марціну і Эмерыку{{sfn|Lewisohn|2010|p=252}}. Яны патрацілі тры тыдні на стварэнне монаміксаў і, «магчыма, дні тры на стэрэа»{{sfn|Scapelliti|2007|p=100}}. Большасць слухачоў у выніку азнаёмілася толькі са стэрэаверсіяй{{sfn|Hannan|2008|p=40}}. Паводле ацэнак Эмерыка, запіс пласцінкі заняў каля 700 гадзін, што больш чым у 30 разоў перавышала час, патрачаны гуртом на іх [[Please Please Me|першы альбом]], вытворчасць якога абышлася ў 400 фунтаў стэрлінгаў<ref>{{harvnb|Дэвіс|2018|p=375}}: «Please Please Me» быў запісаны за адзін дзень і абышоўся ў £400; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=253}}: «Sgt. Pepper» гурт запісваў 700 гадзін (чатыры месяцы), і ён каштаваў £25000.</ref>. Затраты на «Sgt. Pepper» склалі прыкладна 25 000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 483 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Martin & Pearson|1994|p=168}}. === Узаемаадносіны ўнутры гурта === Паводле пісьменніка Роберта Радрыгеса, хаця Ленан, Харысан і Стар прынялі ідэю Мак-Картні «гурта ўнутры гурта», якая падразумявала поўную творчую свабоду, яны «падтрымалі гэтую канцэпцыю з рознай ступенню энтузіязму»{{sfn|Rodriguez|2012|pp=206–07}}. Персанал студыі ўспамінаў, што Ленан «ніколі не здаваўся такім шчаслівым», як падчас працы над гэтай пласцінкай{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=212, 396}}. Аднак у інтэрв'ю {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлзу|en|Barry Miles}} музыкант заявіў, што знаходзіўся ў дэпрэсіі і, хаця Мак-Картні быў «поўны ўпэўненасці ў сабе», для яго «гэта было катаваннем»<ref>{{cite web|author=Miles|title=John Lennon/Yoko Ono Interview|url=https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview|publisher=Rock's Backpages|year=2019|access-date=2020-06-05|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132425/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview/|url-status=live}}</ref>. Ленан так тлумачыў свой погляд на канцэпцыю альбома: «Пол абвяшчаў: "Прыходзьце і атрымайце асалоду ад паказу", а я на гэта выдаваў: "Сёння я такое прачытаў у газеце… ох, халера"»{{sfn|Northcutt|2006|p=137}}. Эверэт адзначаў, што Стару «было вельмі нудна» падчас сесій. Барабаншчык пазней скардзіўся: «Найбольшы ўспамін, які ў мяне застаўся пра "Sgt. Pepper"... гэта тое, што я навучыўся гуляць у шахматы»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. У {{нп1|Анталогія «The Beatles» (кніга)|«Анталогіі "The Beatles"»|en|The Beatles Anthology (book)}} Харысан заявіў, што яго мала цікавіла канцэпцыя Мак-Картні (які «стаў рухальнай сілай гурта»<ref name="FarOutMagazine">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|title=Ranking the songs on The Beatles ‘Sgt. Pepper’ in order of greatness|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|date=2021-05-26|access-date=2024-04-19|author=Whatley, Jack|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194309/https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|url-status=live}}</ref> і ператварыў альбом у «сваё тварэнне»<ref name="LennonHated"/>) пра выдуманы гурт і што пасля яго падарожжа ў Індыю «маё сэрца ўсё яшчэ было там… Відаць, у той момант я страціў да славы ўсякую цікавасць»{{sfn|The Beatles|2000|pp=241, 242}}. Гітарыст дадаў, што, атрымаўшы масу задавальнення ад запісу «Rubber Soul» і «Revolver», яму не спадабаўся падыход гурта да «Sgt. Pepper», бо тое, што адбывалася, ператварылася ў «працэс зборкі: дробныя дэталі, фанаграмы накладваліся адна на адну», у выніку чаго «большую частку часу Пол проста граў на піяніна, а Рынга трымаў рытм, а астатнім даводзілася проста гультаяваць»{{sfn|The Beatles|2000|p=242}}. Паводле Льюісана, падчас запісу пласцінкі «The Beatles» у апошні раз дзейнічалі як адзіны калектыў, аб'ядноўваючы высілкі і дэманструючы згуртаванасць, якая аслабла пасля заканчэння сесій і цалкам знікла з рэлізам «[[The Beatles (альбом)|Белага альбома]]» (1968){{sfn|Lewisohn|2010|p=237}}. Марцін успамінаў, што на працягу працы над пласцінкай «паміж бітламі панавалі вельмі добрыя адносіны, яны таксама выдатна ладзілі з намі [персаналам]. Мы ўсе ўсведамлялі, што робім нешта вялікае». Ён дадаў, што, хаця Мак-Картні эфектыўна кіраваў праектам і часам раздражняў сваіх таварышаў па гурце, «Пол цаніў унёсак Джона ў альбом. У плане колькасці ён быў невялікі, але ў плане якасці — вялізны»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/features/it-was-twenty-years-ago-today-19870618|first=Kurt|last=Loder|title=The Beatles' 'Sgt. Pepper': It Was Twenty Years Ago Today...|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1987-06-18|access-date=2018-11-14|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215054/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-beatles-sgt-pepper-it-was-twenty-years-ago-today-98632/|url-status=live}}</ref>. == Канцэпцыя == {{пачатак цытаты}}Павінны ж фанаты разумець, што мы не можам рабіць адно і тое ж вечна!{{канец цытаты|крыніца=Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>.}} [[Файл:John Lennon, 1974 (restored cropped).jpg|205px|thumb|left|«Увесь мой унёсак у гэты альбом не мае ніякага дачынення да ідэі сяржанта Пепера і яго аркестра» — Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>]] [[Файл:Paul McCartney Headshot (cropped).jpg|205px|thumb|right|«Мы былі аркестрам сяржанта Пепера; на працягу ўсёй працы над гэтым альбомам кожны з нас прыкідваўся некім іншым» — [[Пол Мак-Картні]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Паводле Уомака, пачатковай песняй «The Beatles» ствараюць штучную тэкставую прастору, у якой можна паэксперыментаваць{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Рэпрыза загалоўнай кампазіцыі з'яўляецца на другім баку, непасрэдна перад кульмінацыйнай «A Day in the Life», ствараючы [[абрамленне|закальцоўвальны эфект]]{{sfn|MacDonald|2005|p=248}}. Паводле Ленана і Стара, канцэптуальна звязаны толькі першыя дзве песні і рэпрыза{{sfn|Everett|1999|p=99}}. У інтэрв'ю 1980 года Ленан заявіў, што яго кампазіцыі не мелі нічога агульнага з канцэпцыяй «Sgt. Pepper», дадаўшы: «"Сяржанта Пепера" прынята лічыць першым канцэптуальным альбомам, але гэта не зусім так. [...] Аднак усе лічаць менавіта так, паколькі мы так сказалі»{{sfn|Sheff|1981|p=197}}. «Мне здавалася, што мы проста працуем у студыі, запісваем новую пласцінку, а Пол бегаў са сваёй ідэяй нейкага выдуманага гурта», — падзяляў скептыцызм таварыша Харысан<ref name="SergeyKnyazev"/>. Паводле Макфарлейна, бітлы «палічылі за лепшае ўжыць усеахопную тэматычную канцэпцыю ў спробе аб'яднаць асобныя, незвязаныя паміж сабой песні»{{sfn|MacFarlane|2008|p=33}}. Эверэт сцвярджае, што «музычная суцэльнасць альбома з'яўляецца вынікам… узаемасувязі матываў паміж ключавымі яго часткамі, асабліва якія ўключаюць танальнасці C, E і G»{{sfn|Everett|1999|p=122}}. «Ужыванне ў запісе падобных гарманічных мадэлей і зыходных мелодый» садзейнічае яе агульнай музычнай суцэльнасці, мяркуе Мур, характарызуючы яе як апавядальную суцэльнасць, але не абавязкова канцэптуальную{{sfn|Moore|2008|p=144}}. Макфарлейн падзяляе падобны пункт гледжання і адзначае, што, за выключэннем рэпрызы, альбому бракуе меладычнага і гарманічнага адзінства, якое адпавядае [[цыкл (музыка)|цыклічнай форме]]{{sfn|MacFarlane|2008|pp=33, 37}}. У інтэрв'ю 1995 года Мак-Картні падкрэсліў, што тэма дзяцінства музыкантаў, якая стала асновай для першых трох песень, запісаных падчас сесій, так і не перарасла ў паўнавартасную канцэпцыю, але, паводле яго, яны трымалі яе ў галаве як нейкі «арыенцір» на працягу ўсяго праекта{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Паводле Макдональда, у альбоме прысутнічаюць намёкі на дзяцінства бітлоў, якія «надта відавочныя, каб іх ігнараваць». Да іх адносяцца ўспаміны пра пасляваенны мюзік-хол паўночнай Англіі, адсылкі да прамысловых гарадоў гэтага рэгіёна і школьных дзён у Ліверпулі, вобразы, натхнёныя Льюісам Кэралам (як даніна павагі любімым дзіцячым кнігам Ленана), выкарыстанне духавых інструментаў у стылі вулічнай эстрады (знаёмай Мак-Картні па візітах у {{нп1|Сефтан-парк|Сефтан-парк|en|Sefton Park}})<ref name="Irvin/Mojo">{{cite magazine|last=Irvin|first=Jim|title=The Big Bang!|magazine=[[Mojo]]|date=2007-03|page=78}}</ref>, і кветкавая кампазіцыя на вокладцы, падобная да [[Кветкавы гадзіннік|кветкавага гадзінніка]]{{sfn|MacDonald|2005|p=215fn}}. Норман збольшага падзяляе гэтае меркаванне: «У многіх адносінах альбом працягнуў тэму дзяцінства і адсылак да Ліверпуля з выкарыстаннем у ім элементаў цырка і кірмашоў, а таксама скразной атмасферай традыцыйнага [[Паўночная Англія|паўночнага]] мюзік-холу, якая была ў крыві ў абодвух яго галоўных стваральнікаў [Мак-Картні і Ленана]»{{заўвага|«У некаторых аспектах, — падкрэсліваў Норман, — "Sgt. Pepper" пасталеў [на фоне папярэдніх работ "The Beatles"] да беспрэцэдэнтнай, нават небяспечнай ступені». Падводзячы вынік вышэйсказанага: «Яго багацце адлюстроўвала свядомае жаданне "The Beatles" загладзіць віну перад сваімі паклоннікамі за тое, што яны адмовіліся ад гастроляў. Скаваныя слухаўкамі ў студыі гуказапісу, яны здолелі арганізаваць жывое шоў, больш захапляльнае і інтымнае за любое іншае з тых пор, як яны пакінулі [[Cavern Club]]»{{sfn|Norman|2016|p=261}}.|комм.}}{{sfn|Norman|2016|p=261}}. == Вокладка == {{пачатак цытаты}}Мы хацелі, каб «Сяржант Пепер» атрымаўся такім альбомам, на вокладку якога вы б маглі глядзець гадамі.{{канец цытаты|крыніца=Пол Мак-Картні<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|title=Beatles’ ‘Sgt. Pepper’ Artwork: 10 Things You Didn’t Know|publisher=[[Rolling Stone]]|lang=en|author=Fleming, Colin|date=2017-03-30|access-date=2024-04-22|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622142350/https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>.}} === Пярэдняя вокладка === {{Гл. таксама|Спіс выяў на вокладцы «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band»}} Стварэннем вокладкі займаліся [[Пітэр Блэйк (мастак)|Пітэр Блэйк]] і {{нп1|Джэн Хаварт|Джэн Хаварт|en|Jann Haworth}}, вядомыя мастакі ў стылі [[поп-арт]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. Блэйк так каментаваў канцэпцыю: «Я прапанаваў [бітлам] ідэю: нібыта яны толькі што адыгралі [[оўпэн-эйр|адкрыты канцэрт]] — на вокладку можна было б змясціць фатаграфію гурта пасля шоў пасярод натоўпу, які толькі што назіраў за імі». Ён дадаў: «Калі б мы выкарысталі кардонавыя трафарэты, гэта магла б быць публіка мары, якая складаецца з тых, каго яны пажадаюць»<ref name="Humphries/MojoSpecial">{{cite book|first=Patrick|last=Humphries|chapter=Picture Perfect|title=[[Mojo (magazine)#Special editions|Mojo Special Limited Edition]]: 1000 Days That Shook the World (The Psychedelic Beatles – April 1, 1965 to December 26, 1967)|year=2002|publisher=Emap|location=London|page=97}}</ref>. Пасля гэтага Мак-Картні зрабіў малюнак тушшу, на аснове якога мастакі зрабілі эскіз{{заўвага|Паводле Блэйка, менавіта Хаварт прыйшла ў галаву ідэя паказаць знакамітасцей у выглядзе ўяўляемай аўдыторыі. Першапачатковая ідэя Мак-Картні заключалася ў тым, каб «The Beatles» пазіравалі ў гасцёўні эдвардыянскай эпохі на фоне сцяны з партрэтамі іх куміраў{{sfn|Ellen|2002|p=105}}.|кам.}}<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=92}}: Мак-Картні намаляваў дызайн вокладкі «Sgt. Pepper» (другасная крыніца), {{harvnb|Miles|1997|p=333}} (першасная крыніца).</ref>. [[Арт-дырэктар]]ам вокладкі выступіў {{нп1|Роберт Фрэйзер|Роберт Фрэйзер|en|Robert Fraser (art dealer)}}, за фатаграфіі адказваў [[Майкл Купер]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. На пярэднім баку вокладкі размешчаны калаж з выявай «The Beatles» у амплуа гурта «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», якія стаяць сярод кардонавых трафарэтаў вядомых людзей у натуральную велічыню<ref>{{harvnb|Gould|2007|pp=391–395}}: На вокладцы «Sgt. Pepper» бітлы былі выяўлены ў выглядзе выдуманага гурта, згаданага ў загалоўнай песні альбома, на фоне мноства знакамітасцей (другасная крыніца).; {{harvnb|The Beatles|2000|p=248}}: стаяў сярод мноства знакамітасцей (першасная крыніца).</ref>. На той час усе бітлы адрасцілі густыя вусы, паследаваўшы прыкладу Харысана, які зрабіў гэта падчас візіту ў Індыю, для маскіроўкі{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Вусы адлюстроўвалі рост уплыву на бітлоў культуры [[хіпі]], у той час як іх строі, паводле Гулда, «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары»<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=236}}: рост уплыву на «The Beatles» знешняга выгляду хіпі; {{harvnb|Gould|2007|p=385}}: «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары».</ref>. У цэнтры вокладкі паказаны «The Beatles», што стаяць за [[бас-барабан]]ам, на якім кірмашовы афарміцель Джо Эфгрэйв выявіў назву альбома. Перад барабанам размешчана кветкавая кампазіцыя, на якой напісана «Beatles»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Гурт апрануты ў атласную вайсковую ўніформу {{нп1|Day-Glo Color Corp.|рэзкіх колераў|en|Day-Glo Color Corp.}}, пашытую лонданскім тэатральным атэлье «M. Berman Ltd.». Побач з «The Beatles» стаяць іх [[Васковая скульптура|васковыя копіі]] (у строгіх касцюмах і з моднымі прычоскамі) эпохі [[Бітламанія|бітламаніі]], запазычаныя з музея [[Музей мадам Цюсо|Мадам Цюсо]]<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=95}}; {{harvnb|Sounes|2010|p=169}}.</ref>. У нізе вокладкі, сярод кветак, знаходзяцца фігуркі ўсходніх бостваў — [[Буда (тытул)|Буды]] і [[Лакшмі]]{{sfn|Reck|2008|p=68}}. Калаж на вокладцы ўключае 57 трафарэтаў і 9 [[Музей васковых фігур|васковых фігур]]. Пісьменнік Іэн Інгліс расцэньвае вокладку «як даведнік па культурнай тапаграфіі дзесяцігоддзя», якая адлюстроўвае рост дэмакратызацыі грамадства, у выніку чаго «традыцыйныя бар'еры паміж "высокай" і "нізкай" культурай руйнуюцца»{{sfn|Inglis|2008|p=93}}, у той час як Кейс спасылаецца на яе як найбольш відавочную дэманстрацыю «пераемнасці ў поп-культуры авангардызму мінулых гадоў»{{sfn|Case|2010|p=46}}. Фінальная версія калажа ўключала кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]], а таксама спевакоў [[Боб Дылан|Боба Дылана]] і {{нп1|Бобі Брын|Бобі Брына|en|Bobby Breen}}; кіназорак [[Марлан Бранда|Марлана Бранда]], [[Тайран Паўэр|Тайрана Паўэра]], [[Тоні Кёрціс]]а, [[Марлен Дзітрых]], [[Мэй Уэст]] і [[Мэрылін Манро]]; мастака [[Обры Бёрдслі]]; баксёра [[Соні Лістан|Соні Лістана]] і футбаліста [[Альберт Стабінс|Альберта Стабінса]]. На вокладку таксама трапілі комікі [[Стэн Лорэл]] і [[Олівер Хардзі]]; пісьменнікі [[Герберт Джордж Уэлс|Герберт Уэлс]], [[Оскар Уайльд]], [[Льюіс Кэрал]] і [[Дылан Томас]]; а таксама філосафы і навукоўцы [[Карл Маркс]], [[Альберт Эйнштэйн]], [[Зігмунд Фрэйд]] і [[Карл Густаў Юнг|Карл Юнг]]{{sfn|Inglis|2008|p=93}}. Харысан папрасіў дадаць туды гімалайскага [[ёга]] [[Махаватар Бабаджы|Махаватара Бабаджы]] і яго паслядоўнікаў [[Лахіры Махасая|Лахіры Махасаю]], [[Юктэшвар|Шры Юктэшвара Гіры]] і [[Парамаханса Ёгананда|Парамахансу Ёгананду]]{{sfn|Tillery|2011|p=81}}. [[The Rolling Stones]] прадстаўлены ў выглядзе лялькі ў кашулі з надпісам «Welcome to The Rolling Stones»{{sfn|Case|2010|p=46}}{{sfn|Schaffner|1978|p=85}}. Калі Мак-Картні спыталі, чаму «The Beatles» не ўключылі туды Элвіса Прэслі, ён адказаў: «Элвіс быў надта важны і надта ўзвышаўся над усімі астатнімі, каб нават заікацца пра яго»<ref name="Fleming/RS">{{cite magazine|first=Colin|last=Fleming|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' Artwork: 10 Things You Didn't Know|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-03-30|access-date=2020-06-17|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210714/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Harry|2002|p=727}}. Стар быў адзіным бітлом, які не прапанаваў ніякіх кандыдатур для калажа, сказаўшы Блэйку: «Мяне задаволіць усё, што прапануюць іншыя»{{sfn|Inglis|2008|p=94}}. Канчатковы кошт вокладкі склаў амаль 3000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 58 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе), што было вельмі марнатраўнай сумай для таго часу, пры сярэднім кошце вокладкі каля 50 фунтаў (што эквівалентна 1000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Inglis|2008|p=96}}. === Задняя вокладка === Выявы для задняга і {{нп1|Унутраны разварот альбома|ўнутранага боку канверта|en|Gatefold}} былі зроблены на фотасесіі Купера, якая праходзіла 30 сакавіка 1967 года. Інгліс адзначае «душэўнасць выніковых выяў, якая імгненна кідаецца ў вочы… без намёку на стэрыльнасць і штучнасць, уласцівых такога кшталту работам»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Мак-Картні, успамінаючы пра фатаграфію ўнутры канверта, падкрэсліваў, што іх мэтай было звярнуцца да публікі «з дапамогай погляду»: «І вось, пазіруючы для гэтай фатаграфіі, мы ўсклікнулі ў адзін голас: "Цяпер паглядзім у гэтую камеру і скажам вачыма "Я люблю вас!" Давайце пастараемся максімальна і пранікнемся гэтым пачуццём; сапраўды падорым [людзям] любоў праз фота!" ... [І] калі вы паглядзіце на нас, вы ўбачыце, што мы вельмі стараліся»{{sfn|Miles|1997|pp=344–45}}. Паводле Ленана, на фатаграфіях гурта, зробленых Куперам, паказана «двое людзей, якія былі пад кайфам, і двое, якія не былі»<ref name="Fleming/RS" />. На задняй вокладцы былі цалкам надрукаваны тэксты ўсіх песень, што было першым падобным выпадкам для рок-пласцінкі<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=236}}: упершыню для рок-альбома на вокладцы былі надрукаваны ўсе тэксты цалкам; {{harvnb|Inglis|2008|p=96}}: тэксты песень былі надрукаваны на заднім баку вокладкі.</ref>. Таксама ўпершыню былі расфарбаваны стандартныя белыя канверты, у якія ўпакоўваўся вініл. Гурт выбраў для гэтай мэты галандскае дызайнерскае бюро {{нп1|The Fool (дызайнерскае бюро)|«The Fool»|en|The Fool (design collective)}}, даручыўшы яму зрабіць абстрактныя хвалістыя малюнкі бардовага, чырвонага, ружовага і белага колераў{{заўвага|«The Fool» таксама зрабілі свой варыянт вокладкі, але бітлам ён не спадабаўся{{sfn|Clayson|2003|p=211}}.|кам.}}{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. У якасці бонусу ў канвертах ляжаў кардонавы аркуш з трафарэтамі, намаляванымі Блэйкам і Хаварт. Яны складаліся з партрэта сяржанта Дж. Пепера (верагодна, заснаванага на фатаграфіі афіцэра [[Джэймс Мелвіл Бэбінгтан|Джэймса Мелвіла Бэбінгтана]]<ref>{{Cite web |last=Marinucci |first=Steve |date=2017-05-13 |title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover |url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |access-date=2022-08-31 |website=Variety |lang=en-us |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover|first=Steve|last=Marinucci|date=2017-05-13|publisher=|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|url-status=live}}</ref> (яшчэ вельмі падобнага да [[Бюст (скульптура)|бюста]] з дома Ленана, які таксама прысутнічае на вокладцы), {{нп1|Накладныя вусы|накладных вусаў|en|Fake moustache}}, двух камплектаў [[сяржант|сяржанцкіх]] пагонаў, двух нагрудных значкоў і саміх «The Beatles» у атласнай уніформе{{sfn|Inglis|2008|p=96}}. Паводле Мура, дзякуючы гэтым бонусам фанаты маглі падурэць, «што яны таксама частка гурта»{{sfn|Moore|1997|p=57}}. == Выпуск == === Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску === Першапачаткова альбом быў анансаваны праз пірацкую радыёстанцыю {{нп1|Wonderful Radio London|«Radio London»|en|Wonderful Radio London}} 12 мая, афіцыйны анонс адбыўся падчас радыёшоў [[Кені Эверэт]]а «Where It’s At» на BBC праз восем дзён{{sfn|Miles|2001|pp=264, 265}}. Вядоўца паставіў у эфір увесь альбом цалкам, за выключэннем «A Day in the Life»{{sfn|Miles|2001|p=265}}. Напярэдадні трансляцыі Эпстайн зладзіў урачысты фуршэт для музычных журналістаў і дыджэяў у сваім асабняку ў [[Белгравія|Белгравіі]], у цэнтры Лондана{{sfn|Norman|2008|p=496}}<ref>{{cite web|first=Bryan|last=Wawzenek|title=50 Years Ago: The Beatles Experience an Amazing Series of Pre-'Sgt. Pepper' Highs and Lows – All on a Single Day|url=https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|website={{нп1|Ultimate Classic Rock|Ultimate Classic Rock|en|Ultimate Classic Rock}}|date=2017-05-19|access-date=2020-06-10|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716001141/https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|url-status=live}}</ref>. Гэтае мерапрыемства стала новай формай прасоўвання поп-музыкі і павысіла значнасць выпуску альбома як медыйнай падзеі{{sfn|Gould|2007|p=395}}. Рэпарцёр «[[Melody Maker]]» апісаў яго як першае «праслухоўванне» ў гісторыі індустрыі, назваўшы такое рашэнне тыповым для схільных да інавацый «The Beatles»<ref>{{cite magazine|first=Jack|last=Hutton|title=Beatles Listen-in|magazine=[[Melody Maker]]|date=1967-05-27|page=5}}</ref>. Вечарынка стала першым кантактам гурта са СМІ амаль за год<ref name="Womack/LaunchParty" /><ref name="Drummond/NME" />. Норы Драманд з «[[NME]]» пісаў, што ўвесь гэты час бітлы знаходзіліся «практычна без сувязі са знешнім светам», гэта прывяло да скаргаў нацыянальнай прэсы на тое, што гурт «паглыбіўся ў сябе, стаўшы скрытным і высакамерным»<ref name="Drummond/NME">{{cite magazine|first=Norrie|last=Drummond|title=Dinner with the Beatles|magazine=[[NME]]|date=1967-05-27|pages=2–3}}</ref>. Некаторыя з прысутных рэпарцёраў былі шакаваны знешнім выглядам бітлоў, асабліва Ленана і Харысана{{sfn|Spitz|2005|pp=691–92}}, паколькі багемнае адзенне музыкантаў рэзка кантраставала з іх ранейшым медыйным іміджам<ref name="Womack/LaunchParty">{{cite web|first=Kenneth|last=Womack|title=Everything Fab Four: Celebrating the First Half-Century of 'Sgt. Pepper' Launch Parties|url=https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|publisher=kennethwomack.com|date=2017-05-09|access-date=2020-06-10|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922144638/https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|url-status=live}}</ref>. Біёграф {{нп1|Говард Соўнс|Говард Соўнс|en|Howard Sounes}} параўноўваў мерапреымства са сходам [[Брытанская каралеўская сям'я|брытанскай каралеўскай сям'і]], асабліва вылучаючы адну з фатаграфій, на якой Ленан паціскае руку Мак-Картні «ў гратэскна-віншавальнай манеры, закідаючы галаву ў саркастычным смеху»{{sfn|Sounes|2010|p=176}}. Альбом быў выпушчаны ў Брытаніі 26 мая, раней за запланаваную дату — 1 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. Гэта была першая пласцінка «The Beatles» з ідэнтычнымі спісамі кампазіцый як для мясцовага рынку, так і для ЗША{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Рэліз у Штатах адбыўся 2 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У рэкламе амерыканскага дыстрыб'ютара, [[Capitol Records]], падкрэслівалася, што «The Beatles» і ансамбль сяржанта Пепера — адны і тыя ж людзі{{sfn|Rodriguez|2012|p=197}}. === Рэакцыя публікі === «Sgt. Pepper» быў успрыняты шырокай публікай як своеасаблівы саўндтрэк да «Лета кахання»{{sfn|Scapelliti|2007|p=104}}{{sfn|Ingham|2006|p=42}}, якое стала адным з галоўных падзей года. Пісьменнік Пітэр Лавецолі называў лонгплэй «пераломным момантам для Захаду, калі пошук [[Вышэйшыя станы свядомасці|вышэйшай свядомасці]] і альтэрнатыўнага погляду на свет дасягнуў крытычнай масы»{{sfn|Lavezzoli|2006|pp=6–7}}. Публіцыст часопіса «[[Rolling Stone]]» {{нп1|Лэнгдан Вінер|Лэнгдан Вінер|en|Langdon Winner}} успамінаў:{{цытата|У першы тыдзень пасля выпуску «Сяржанта Пепера» заходняя цывілізацыя бліжэй за ўсё падышла да свайго калектыўнага адзінства з часоў [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. У кожным горадзе Еўропы і Амерыкі радыёстанцыі круцілі [яго]… і ўсе слухалі… На кароткі час непапраўна раздробленая свядомасць Захаду стала адзінай, прынамсі, у розумах моладзі{{sfn|Riley|2002|p=205}}.}} [[Файл:Otis Redding 1967.JPG|215px|thumb|left|«Сяржант Пепер» аказаў вялізны ўплыў на многіх чарнаскурых музыкантаў, асабліва [[Отыс Рэдынг|Отыса Рэдынга]], які напісаў «[[(Sittin’ on) The Dock of the Bay]]», пастаянна слухаючы гэтую пласцінку, і [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]], які часта цытаваў альбом як водападзел у сваёй уласнай творчасці<ref>{{cite web|url=https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|title=Sgt. Pepper’s Timing Was As Good As Its Music|publisher=''[[Slate]]''|lang=en|author=Hamilton, Jack|date=2017-05-24|access-date=2024-04-18|archive-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103131708/https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|url-status=live}}</ref>]] Паводле Райлі, поп-альбом «аб'яднаў большую колькасць людзей дзякуючы агульным перажыванням, чым калі-небудзь раней»{{sfn|Riley|2002|pp=205–06}}. Макдональд адзначаў, што «пласцінку атачала амаль рэлігійнае трапятанне», падкрэсліваючы, што яе ўплыў быў міжпакаленчым, паколькі «маладыя і пажылыя былі зачараваны ёй у роўнай ступені»; таксама ён вызначаў эпоху ў тым сэнсе, што «душэўнае трапятанне», якое яна выклікала па ўсім свеце, была «не чым іншым, як кінематаграфічным пераходам ад адной інтэлектуальнай моды да іншай». Музычны журналіст {{нп1|Марк Элен|Марк Элен|en|Mark Ellen}}, падлетак у 1967 годзе, успамінаў, як паслухаў частку альбома ў доме ў аднаго са сваіх сяброў, а затым пачуў астатнія песні ў гасцях у яшчэ аднаго прыяцеля, быццам пласцінка гучала паўсюль з «аднаго гіганцкага {{нп1|Dansette|прайгравальніка|en|Dansette}}». Ён заяўляў, што найадметнейшым было тое, што яе прынялі дарослыя, якія адвярнуліся ад «The Beatles», калі яны сталі «панурымі і загадкавымі», і тое, што гурт, які трансфармаваўся ў элегантных «[[MC|майстроў цырымоніі]]», цяпер стаў тымі самымі «сямейнымі ўлюбёнцамі, якіх яны імкнуліся высмеяць»{{заўвага|Паводле ўспамінаў {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлза|en|Barry Miles}}, альбом гучаў «з кожнай крамы» на {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}}, а таксама напоўніў дамы самых фешэнебельных раёнаў Нью-Ёрка. Ён успамінае гэтую пласцінку як «саўндтрэк да таго лета і той зімы… Ад яе проста было немагчыма нікуды падзецца»{{sfn|Harris|2007|p=87}}.|кам.}}{{sfn|Ellen|2002|pp=104–05}}. Пісьменнік {{нп1|Пітэр Догет|Пітэр Догет|en|Peter Doggett}} называе «Sgt. Pepper» «найбуйнейшай поп-падзеяй», якая адбылася паміж дэбютам «The Beatles» на амерыканскім тэлебачанні ў лютым 1964 года і [[Забойства Джона Ленана|забойствам Ленана]] ў снежні 1980 года{{sfn|Doggett|2015|p=373}}, у той час як Норман настальгіруе: «Цэлае пакаленне, якое пакуль яшчэ не стала раўнадушным да шчаслівых вех у жыцці, заўсёды будзе памятаць да драбніц, калі і дзе яны ўпершыню пачулі яго…»{{sfn|Norman|2008|p=497}}. Імпульс, выкліканы пласцінкай, адчуваўся на [[Фестываль у Мантэрэі|Міжнародным поп-фестывалі ў Мантэрэі]], другім мерапрыемстве ў рамках «Лета кахання», якое праходзіла 16-18 чэрвеня на {{нп1|Кірмашовая плошча акругі Мантэрэй|кірмашовай плошчы|en|Monterey County Fairgrounds}} ля [[Сан-Францыска]]{{sfn|Gould|2007|pp=418–19}}{{sfn|Philo|2015|pp=116–17, 119}}. Альбом гучаў адусюль, у гандлёвых намётах і на выставачных стэндах, а супрацоўнікі фестываля насілі бэйджы з тэкстам з песні Ленана «Being for the Benefit of Mr. Kite!»: {{Comment|«Выдатнае баўленне часу вам гарантавана»|«A splendid time is guaranteed for all»}}{{sfn|Philo|2015|p=119}}. [[Файл:Jeff Beck in Amsterdam 1979 (cropped).jpg|215px|thumb|right|«Не слухаў і не збіраюся. Гэта не мая музыка» — [[Джэф Бэк]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Амерыканскія радыёстанцыі перараблівалі сетку вяшчання, прайграваючы альбом практычна без перапынку, часцяком ад пачатку і да канца<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=249}}: радыёстанцыі перараблівалі сваю звыклую сетку вяшчання; {{harvnb|Riley|2002|p=205}}: некаторыя ставілі ў эфір альбом цалкам.</ref>. Падкрэсліваючы яе маналітнасць як самастойнай работы, ніводную з песень пласцінкі не сталі выпускаць у якасці сінгла{{sfn|Simonelli|2013|p=107}}{{sfn|Smith|2009|p=48}} або ўключаць у які-небудзь [[EP]]{{sfn|Ellen|2002|p=103}}. У якасці новага рэлізу была выбрана песня «[[All You Need Is Love]]», якая была выдадзена ў ліпені пасля таго, як прагучала падчас спадарожнікавай тэлеперадачы «[[Наш свет (тэлепраграма)|Наш свет]]» (25 чэрвеня){{sfn|Miles|2001|pp=270–71}} перад аўдыторыяй больш за 400 мільёнаў чалавек{{sfn|Greene|2016|p=36}}. Паводле [[Сацыялогія музыкі|сацыямузыкалагіста]] {{нп1|Сайман Фрыт|Саймана Фрыта|en|Simon Frith}}, міжнародная трансляцыя песні паслужыла пацвярджэннем «[[Евангельскія хрысціяне|евангелісцкай]] ролі "The Beatles"» на фоне цёплага грамадскага прыёму «Sgt. Pepper»<ref name="Frith/HoR">{{cite magazine|first=Simon|last=Frith|title=1967: The Year It All Came Together|magazine={{нп1|The History of Rock (часопіс)|The History of Rock|en|The History of Rock (magazine)}}|year=1981|pages=4–8}} Available at [https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/1967-the-year-it-all-came-together Rock's Backpages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118144213/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/1967-the-year-it-all-came-together |date=2018-11-18 }} (subscription required).</ref>. === Камерцыйныя паказчыкі === Альбом узначальваў чарт «{{нп1|Record Retailer|Record Retailer|en|Record Retailer}}» (цяпер «[[UK Albums Chart]]») 23 тыдні запар, пачынаючы з 10 чэрвеня, пасля чаго яшчэ чатыры тыдні лідыраваў у {{нп1|Навагодні святочны перыяд|навагодні сезон|en|Christmas and holiday season}} — да лютага<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/search/albums/sgt-pepper's-lonely-hearts-club-band/|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, The Beatles" > "Chart Facts|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820102815/http://www.officialcharts.com/search/albums/sgt-pepper%27s-lonely-hearts-club-band/|archive-date=2018-08-20|url-status=live}}</ref>. За першы тыдзень продажаў у Брытаніі тыраж пласцінкі перавысіў 250 000 копій{{заўвага|4 чэрвеня гурт «[[The Jimi Hendrix Experience]]» адкрыў шоў у лонданскім «{{нп1|Saville Theatre|Saville Theatre|en|Saville Theatre}}» выкананнем песні «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2014|p=813}}. У той час арандатарам канцэртнай залы быў Эпстайн{{sfn|Sounes|2010|p=180}}, і Харысан з Мак-Картні прысутнічалі на выступе{{sfn|Womack|2014|p=813}}. Праз некалькі гадоў апошні ўспамінаў: «Заслона расчынілася, і на сцэну выйшаў [[Джымі Хендрыкс]], граючы "Sgt. Pepper" … Я лічу гэты кавер адным з найвялікшых ушанаванняў у маёй кар'еры»{{sfn|Miles|1997|p=347}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У ЗША альбом прабыў на вяршыні «[[Billboard 200|Billboard Top LP]]» на працягу 15 тыдняў, з 1 ліпеня па 13 кастрычніка 1967 года, і заставаўся ў ''Top-200'' 113 тыдняў запар{{sfn|Hoffmann & Bailey|1990|pp=281, 282}}. Ён таксама ўзначаліў хіт-парады многіх іншых краін{{sfn|Smith|2009|p=49}}. Пераваліўшы за 2,5 мільёна прададзеных копій на працягу трох месяцаў пасля рэлізу{{sfn|Frontani|2007|p=147}}, «Sgt. Pepper» пераўзышоў усе папярэднія альбомы «The Beatles» па стартавых тыражах{{sfn|Spitz|2005|p=697}}. У Вялікабрытаніі гэта была самая прадаваемая пласцінка 1967 года<ref>{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> і дзесяцігоддзя<ref name="Mawer/1969">{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020421/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1969.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1969.php|first=Sharon|last=Mawer|title=Album Chart History: 1969|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref>. Згодна з данымі, апублікаванымі ў 2009 годзе былым кіраўніком «Capitol» Дэвідам Кронемаерам, у дадатак да ацэнак, якія ён прывёў у часопісе «MuseWire»<ref>{{cite magazine|url=https://musewire.com/deconstructing-pop-culture-how-many-records-did-the-beatles-actually-sell/|title=Deconstructing Pop Culture: How Many Records Did the Beatles Actually Sell?|first=David|last=Kronemyer|magazine=MuseWire|date=2009-04-29|access-date=2020-04-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312201437/https://musewire.com/deconstructing-pop-culture-how-many-records-did-the-beatles-actually-sell/|archive-date=2018-03-12}}</ref>, к 31 снежня 1967 года ў ЗША было прададзена 2 360 423 копій альбома, а к канцу дзесяцігоддзя — 3 372 581 копій<ref name="Kronemyer">{{cite web|url=http://deconstructingpopculture.com/2009/04/how-many-records-did-the-beatles-actually-sell|title=How Many Records Did the Beatles Actually Sell?|first=David|last=Kronemyer|website=Deconstructing Pop Culture|date=2009-04-25|access-date=2017-06-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306054326/http://deconstructingpopculture.com/2009/04/how-many-records-did-the-beatles-actually-sell/|archive-date=2016-03-06}}</ref>. == Спіс кампазіцый == Усе песні напісаны тандэмам [[Ленан — Мак-Картні]], за выключэннем «Within You Without You» аўтарства [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]. Інфармацыя аб працягласці песень і выканаўцах вядучага вакалу базуецца на даных біёграфаў «The Beatles» [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] і [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]]<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=350}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=220–250}}.</ref>. {{Track listing | headline = Першы бок | all_writing = | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]] | extra1 = Пол Мак-Картні | length1 = 2:00 | title2 = [[With a Little Help from My Friends]] | extra2 = Рынга Стар | length2 = 2:42 | title3 = [[Lucy in the Sky with Diamonds]] | extra3 = Джон Ленан | length3 = 3:28 | title4 = [[Getting Better]] | extra4 = Пол Мак-Картні | length4 = 2:48 | title5 = [[Fixing a Hole]] | extra5 = Пол Мак-Картні | length5 = 2:36 | title6 = [[She’s Leaving Home]] | extra6 = Пол Мак-Картні пры ўдзеле Джона Ленана | length6 = 3:25 | title7 = [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]] | extra7 = Джон Ленан | length7 = 2:37 | total_length = 19:36 }} {{Track listing | headline = Другі бок | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Within You Without You]] | extra1 = Джордж Харысан | length1 = 5:05 | title2 = [[When I’m Sixty-Four]] | extra2 = Пол Мак-Картні | length2 = 2:37 | title3 = [[Lovely Rita]] | extra3 = Пол Мак-Картні | length3 = 2:42 | title4 = [[Good Morning Good Morning]] | extra4 = Джон Ленан | length4 = 2:42 | title5 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)#Рэпрыза|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)]] | extra5 = Джон Ленан, Пол Мак-Картні, Джордж Харысан і Рынга Стар | length5 = 1:18 | title6 = [[A Day in the Life]] | extra6 = Джон Ленан пры ўдзеле Пола Мак-Картні | length6 = 5:38 | total_length = 20:02 <!-- Unless you can cite a source for the "inner groove" being listed as a track on the original release, it doesn't belong here, since it's [[WP:OR|original research]]. Especially by Calkin. --> }} == У запісе ўдзельнічалі == Паводле даных Марка Льюісана і Іэна Макдональда<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|pp=232–53}}, {{harvnb|MacDonald|2005|pp=215–50}}.</ref>, калі не ўказана іншае: ; «The Beatles» * [[Джон Ленан]]: [[вакал|вядучы]], [[гармонія (музыка)|гарманічны]] і [[бэк-вакал]]; [[рытм-гітара|рытм-]], [[акустычная гітара|акустычная]] і [[сола-гітара]]; [[арган Хаманда]], фінальны [[мі мажор|акорд]] на фартэпіяна; [[губны гармонік]], {{нп1|Аўдыяплёнка|эксперыменты з аудыяплёнкай|en|Tape loop}}, [[гукавы эфект|гукавыя эфекты]], {{нп1|Грэбень і папіросная папера|грэбень і папіросная папера|en|Comb and paper}}; воплескі, [[бубен]], [[маракас]]ы, [[бас-гітара]] на «Fixing a Hole»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Good Morning Good Morning» (саксафоны); аранжыроўка ў песні «A Day in the Life» ([[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]], [[драўляныя духавыя музычныя інструменты|драўляныя духавыя]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусія]]) * [[Пол Мак-Картні]]: вядучы, гарманічны і бэк-вакал; бас-гітара і сола-гітара; [[фартэпіяна]], [[раяль]], арга́ны {{нп1|Арган Лоўры|Лоўры|en|Lowrey organ}} і Хаманда; волпескі; вакалізы, гукавыя эфекты, грэбень і папіросная папера; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духаавыя і перкусія) * [[Джордж Харысан]]: гарманічны і бэк-вакал; сола-, рытм- і акустычная гітара; [[сітар]], [[тамбура]], [[свармандал]]; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; воплескі, бубен, маракасы; вядучы вакал у песні «Within You Without You»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Within You Without You» * [[Рынга Стар]]: [[ударная ўстаноўка|ударныя]], [[конга (музычны інструмент)|конгі]], бубен, маракасы, воплескі, [[аркестравыя званы]]; вядучы вакал у песні «With a Little Help from My Friends»; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; фінальны акорд на фартэпіяна ; Дадатковы персанал {{кал}} * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]: [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[звядзенне (музыка)|звядзенне]]; эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты; клавесін у песні «Fixing a Hole», [[фісгармонія]], арган Лоўры, [[аркестравыя званочкі]] і [[мелатрон]]<ref>{{cite book|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (50th Anniversary Deluxe Version) (book).|last=Howlett|first=Kevin|publisher=The Beatles. Apple Records.|year=2017}}</ref> у песні «Being for the Benefit of Mr. Kite!», арган Хаманда ў песні «With a Little Help from My Friends», фартэпіяна ў песні «Getting Better», сола на фартэпіяна ў песні «Lovely Rita»; фінальны акорд на фісгармоніі; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four», «Good Morning Good Morning» (саксафоны), «Within You Without You» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духавыя і перкусія); аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * [[Джэф Эмерык]]: гукарэжысёр, эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты{{заўвага|Кіраўніцтва EMI адхіліла просьбу Марціна пазначыць Эмерыка на вокладцы альбома ў якасці гукарэжысёра<ref>{{sfn|Everett|1999|p=123}}</ref>. Аднак нягледзячы на гэта ў 1968 годзе ён стаў лаўрэатам «Грэмі» за ''«Лепшы некласічны альбом»''<ref>{{sfn|Womack|2014|p=256}}</ref>.|кам.}} * [[Мэл Эванс]]: адлік, губны гармонік, будзільнік, фінальны акорд на фартэпіяна * [[Ніл Аспінал]]: губны гармонік, [[тамбура]] * {{нп1|Sounds Incorporated|Sounds Inc.|en|Sounds Incorporated}}: [[саксафон]]ы, [[трамбон]]ы і [[валторна|валторны]] ў песні «Good Morning Good Morning» * {{нп1|Майк Леандэр|Майк Леандэр|en|Mike Leander}}: аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * Джэймс Бак: [[валторна]] («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Ніл Сандэрс: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Тоні Рэндал]]: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Джон Бёрдэн: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Эрых Грунберг]]: [[скрыпка]] («She’s Leaving Home», «Within You Without You» и «A Day in the Life») * Дэрэк Джэйкабс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Трэвар Уільямс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Хасэ Луіс Гарсія: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Джон Андэрвуд: [[альт (струнны інструмент)|альт]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Стэфен Шынглс: альт («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Дэніс Уігэй: [[віяланчэль]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Алан Дэлзіел: віяланчэль («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Гордан Пірс: [[кантрабас]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * [[Шэйла Бромберг]]: [[арфа]] («She’s Leaving Home») * Натвар Соні: [[табла]] («Within You Without You») * Анна Джошы: {{нп1|Дылруба|дылруба|en|Dilruba}} («Within You Without You») * Амрыт Гаджар: дылруба («Within You Without You») * Будхадэў Кансара: тамбура («Within You Without You») * Алан Лаўдэй: скрыпка («Within You Without You») * Джуліен Гэйлард: скрыпка («Within You Without You») * Пол Шэрман: скрыпка («Within You Without You») * Ральф Элман: скрыпка («Within You Without You») * Дэвід Уольфсхол: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Ротштэйн: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Грын: скрыпка («Within You Without You») * Рэджынальд Кілбі: віяланчэль («Within You Without You») * Ален Форд: віяланчэль («Within You Without You») * Пітэр Бівен: віяланчэль («Within You Without You») * Роберт Бёрнс: [[кларнет]] («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Генры Мак-Кензі: кларнет («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Фрэнк Рыдзі: кларнет («When I’m Sixty Four») * Бэры Кэмеран: [[саксафон]] («Good Morning Good Morning») * Дэвід Глайд: саксафон («Good Morning Good Morning») * Ян Холмс: саксафон («Good Morning Good Morning») * Джон Лі: валторна («Good Morning Good Morning») {{канец кал}} == Чарты і сертыфікацыя== === Штотыднёвыя чарты === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Арыгінальнае выданне |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Kent Music Report|Аўстралія]]''<ref name="auchart">{{Cite book|title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1970–1992]]|last=Kent|first=David|author-link=David Kent (historian)|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, NSW|year=1993|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|title=The Beatles – Full official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512024604/http://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|archive-date=2016-05-12|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ФРГ}} ''{{нп1|Musikmarkt|Заходняя Германія|en|Musikmarkt}}''<ref name="dechart">{{cite web|url = https://www.offiziellecharts.de/suche|title = Search: The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|lang = de|publisher = Media Control|access-date=2010-05-01|format = ASP|archive-date = 2015-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102071930/http://i.imgur.com/My5ZAxf.jpg|url-status = live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref name="billboard">{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |title=Billboard 200 |magazine=Billboard |access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115095520/http://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |archive-date=2010-11-15 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |title=''RPM'' Top Albums/CDs – Volume 7, No. 21, Jul 22, 1967 |date=2013-07-17 |publisher=[[Library and Archives Canada]] |access-date=2015-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413012103/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |archive-date=2015-04-13 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229150911/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |archive-date=2011-12-29 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite book|first=Jake|last=Nyman|year=2005|title=Suomi soi 4: Suuri suomalainen listakirja|publisher=Tammi|location=Helsinki|isbn=951-31-2503-3|language=fi}}</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=Swedish Charts 1966–1969/Kvällstoppen – Listresultaten vecka för vecka > Juni 1967 > 20 Juni|url=http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|work=hitsallertijden.nl|lang=sv|access-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305110338/http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|archive-date=2018-03-05|url-status=live}} ''Note: [[Sverigetopplistan|Kvällstoppen]] combined sales for albums and singles in the one chart. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' peaked at number five for two weeks beginning on 20 June 1967, but was the highest-charting LP.''</ref> |1 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 1987 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="ukchart">{{cite web| url=https://www.officialcharts.com/artist/_/Beatles| title=The Beatles > Artists > Official Charts| publisher=[[UK Albums Chart]]|access-date=2013-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20130313042939/http://www.officialcharts.com/artist/_/beatles/| archive-date=2013-03-13| url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard charts|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|title=Top Compact Disks (for week ending June 27, 1987)|magazine=[[Billboard]]|date=1987-06-27|access-date=2020-07-23|page=42|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104180733/https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[MegaCharts|Нідэрланды]]''<ref name="nlchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|lang=nl|publisher=dutchcharts.nl|access-date=2010-05-01|format=ASP|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207213344/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-07|url-status=live}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart1">{{cite book|title=Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|publisher=Oricon Entertainment|location=Roppongi, Tokyo|year=2006|isbn=4-87131-077-9}}</ref> |3 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2009 года |- !Год !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=australian-charts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026185922/http://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |archive-date=2010-10-26 |url-status=live }}</ref> |16 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} [[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|lang=fr|format=ASP|publisher=ultratop.be|access-date=2022-01-15|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412224749/https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|url-status=live}}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Бразілія}} ''[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |title=De 14 a 20 de Setembro 2009 |publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]] (in Portuguese) |access-date=2010-11-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928081133/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |archive-date=2011-09-28}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |title=UK Albums Chart |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2010-11-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408210343/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref name="dkchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|publisher=danishcharts.dk|url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|format=ASP|access-date=2012-10-12|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|url-status=live}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[PROMUSICAE|Іспанія]]''<ref>{{cite web |url=https://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |title=Album Top 100 |publisher=spanishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008050856/http://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |archive-date=2012-10-08 |url-status=live }}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Italian Albums Chart|Італія]]''<ref>{{cite web |url=https://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |title=Album Top 20 |publisher=italiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214220016/http://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |archive-date=2011-12-14 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recording Industry Association of New Zealand|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |title=Album Top 40 |publisher=charts.nz|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521075032/http://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |archive-date=2017-05-21 |url-status=live }}</ref> |12 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[IFPI|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227024821/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2011-12-27 |url-status=live }}</ref> |31 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web |url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |title=Portuguese Charts: Albums – 38/2009 |publisher=portuguesecharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012191617/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |archive-date=2012-10-12 |url-status=live }}</ref> |4 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Finnish Albums Chart|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=finnishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104052224/http://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2010-01-04 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Swedish Albums Chart|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|format=ASP|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|publisher=swedishcharts.com |lang=sv|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225015947/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-25|url-status=live}}</ref> |8 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart2">{{cite web| url=https://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| title=ザ・ビートルズ"リマスター"全16作トップ100入り「売上金額は23.1億円」(All of the Beatles' "Remastered" Albums Enter the Top 100: Grossing 2,310 Million Yen In One Week)| lang=ja| publisher=oricon.co.jp|date=2009-09-15|access-date=2014-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20130309122433/http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| archive-date=2013-03-09| url-status=live}}</ref> |20 |} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2017 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Australiancharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410223028/https://australian-charts.com/search.asp?todo=notfound |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Аўстрыя}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аўстрыя]]''<ref>{{cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Austriancharts.at – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629135519/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=fr}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Бельгія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Фландрыя)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/2 |title=June 2017/7502/ "Official Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215016/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19691228/7502/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Германія}} ''[[Чарты GfK Entertainment|Германія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |title=Offiziellecharts.de – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=GfK Entertainment Charts |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref>{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Danishcharts.dk – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=da |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|title=Bryson Tiller Notches His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'True to Self'|first=Keith|last=Caulfield|magazine=Billboard|date=2017-06-04|access-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604230659/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|archive-date=2017-06-04|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Ірландыя}} ''[[Ірландская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Ірландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |title=Irish Albums Chart: 3 June 2017 |publisher=Irish Recorded Music Association |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[Productores de Música de España|Іспанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|title=Top 100 Albumes — Semana 22: del 26.05.2017 al 01.06.2017|publisher=[[Productores de Música de España]]|lang=es|access-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824092957/http://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Італія]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|title=Album – Classifica settimanale WK 22 (dal 2017-05-26 al 2017-06-01)|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|lang=it|access-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015143/http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[Canadian Albums Chart|Канада]]''<ref>{{cite web |url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |title=On The Charts: June 5, 2017 |publisher=FYIMusicNews |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331015455/https://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |url-status=dead }}</ref> |7 |- |align="left"|{{сцяг|Мексіка}} ''[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексіка]]''<ref>{{cite web |url=https://www.amprofon.com.mx/top-album.php |title=Top Album – Semanal (del 09 de Junio al 15 de Junio)|access-date=2017-07-11|lang=es|publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711201001/http://www.amprofon.com.mx/top-album.php|archive-date=2017-07-11}}</ref> |18 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |title=VG-lista – Topp 40 Album uke 22, 2017 |publisher=VG-lista |access-date=2024-04-10|lang=no |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816143814/http://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[Dutch Album Top 100|Нідэрланды]]''<ref>{{cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Dutchcharts.nl – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173318/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|title=NZ Top 40 Albums Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2017-06-05|access-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614175238/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|archive-date=2017-06-14|url-status=live}}</ref> | 4 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|title=Portuguese Charts: Albums – 22/2017|publisher=Hung Medien|access-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801085936/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|archive-date=2017-08-01|url-status=live|lang=en}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Польшча}} ''[[Związek Producentów Audio-Video|Польшча]]''<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart". OLiS |publisher=Polish Society of the Phonographic Industry |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2021-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925001542/http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |url-status=live }}</ref> |28 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band |title=The Beatles: Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |access-date=2024-04-10|lang=fi |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409201555/https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band/ |url-status=live }}</ref> |23 |- |align="left"|{{сцяг|Чэхія}} ''[[Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|Чэхія]]''<ref>{{cite web |url=https://ifpicr.cz/hitparada/14/?weekId= |title=Czech Albums – Top 100 |publisher=ČNS IFPI |access-date=2024-04-10|lang=cs|archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113200959/https://ifpicr.cz/hitparada/14?weekId= |url-status=live }}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Шатландыя}} ''[[Scottish Singles and Albums Charts|Шатландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/2 |title=June 2017/40/ "Official Scottish Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215045/https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Швейцарыя}} ''[[Schweizer Hitparade|Швейцарыя]]''<ref>{{cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swisscharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122003/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swedishcharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144825/https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/12 |title=June 2017/ "Oricon Top 50 Albums: 12 June 2017|publisher=Oricon |access-date=2024-04-10|lang=ja}}</ref> |5 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1967) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1967 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1967 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="Mawer/1967">{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=aSgEAAAAMBAJ|page=12}}|title=Billboard – Top Pop Albums of 1967 |access-date=2013-05-03}}</ref> |10 |- !Чарт (1968) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1968 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1968 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=736Mu91q_fcC|page=230}}|page=230|title=Billboard – Top Pop Albums of 1968|access-date=2013-05-03}}</ref> |6 |- |} {{col-2}} === Выніковыя дэкадныя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1960-я) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]'' |1 |} {{col-end}} === Сертыфікацыя === {|class="wikitable" |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[Аргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]'' | [[Файл:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Плацінавы | 120,000^ |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[ААргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]''<br><small>(перавыданне 1987 года)</small> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 180,000^ |- |{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Аўстралійская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Аўстралія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913142651/https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Quadruple platinum record icon.svg|20px]] 4× Плацінавы | 280,000^ |- |{{сцяг|Бразілія}} ''[[Pro-Música Brasil|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The+Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|title=Brazilian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Pro-Música Brasil|access-date=2024-04-11|lang=pt|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619183652/https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The%20Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 290,000<ref>{{cite news|url=http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|title=O sargento Pimenta faz 20 anos|newspaper=Jornal do Brasil|quote=Sgt. pepper’s que toca em cinco paginas desta edicao, e o terceiro mais vendido (290 mil). Perde Abbey Road (390 mil) e para Help (320 mil)|lang=pt|date=1987-06-01|page=37|via=National Library of Brazil|access-date=2024-04-11|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124929/http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|url-status=live}}</ref> |- |{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|title=British album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=British Phonographic Industry|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112120829/https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 18× Плацінавы | 5,400,000‡ |- |{{сцяг|Германія}} ''[[Bundesverband Musikindustrie|Германія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=Gold-/Platin-Datenbank (The Beatles; 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band')|publisher=Bundesverband Musikindustrie|access-date=2024-04-11|lang=de|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226225957/https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 500,000^ |- |{{сцяг|Данія}} ''[[IFPI Danmark|Данія]]''<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/12267|title=Danish album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=IFPI Danmark|access-date=2024-04-11|lang=da|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329112556/http://ifpi.dk/node/12267|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 60,000‡ |- |{{сцяг|ЗША}} ''[[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|ЗША]]''<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|title=American album certifications – The Beatles – Lonely Hearts Club Band|publisher=Recording Industry Association of America.|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 11× Плацінавы | 11,000,000^ |- |{{сцяг|Італія}} ''[[Італьянская федэрацыя гуказапіснай індустрыі|Італія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|title=Italian album certifications – The Beatles – Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band (Примечание: Выберете «2019» в меню «Anno». Выберите «Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band» в поле «Filtra». Выберете «Album e Compilation» под «Sezione».)|publisher=Federazione Industria Musicale Italiana|access-date=2024-04-11|lang=it|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007223636/https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|url-status=live}}</ref><br><small>(перавыданне 2009 года)</small> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 50,000‡ |- |{{сцяг|Канада}} ''[[Music Canada|Канада]]''<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|title=Canadian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Music Canada|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729195557/https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 8× Плацінавы | 800,000^ |- |{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|title=Latest Gold / Platinum Albums|publisher=Radioscope|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Sextuple platinum record icon.svg|20px]] 6× Плацінавы | 90,000^ |- |{{сцяг|Францыя}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Францыя]]''<ref>{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|title=French album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|access-date=2024-04-11|lang=fr|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090618/http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 100,000* |- |{{сцяг|Японія}} ''[[Японская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Японія]]''<ref>{{кніга|аўтар= |загаловак= Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|мова=ja|выдавецтва= Tokyo: Oricon Entertainment| год= 2006|isbn = 4-87131-077-9}}</ref> | align="center"|— | 208,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"|'''Сумарныя продажы''' |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Свет}} ''Агульнасусветныя'' | align="center"|— | 32,000,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"| * азначае, што даныя аб продажах заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>^ азначае, што даныя аб пастаўках заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>† азначае, што продажы+стрымінг заснаваны толькі на сертыфікацыі |} == Гісторыя рэлізу == {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| [[1 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Parlophone Records|Parlophone]] | [[LP]] ([[мона]]) | PMC 7027 |- | LP ([[стэрэафонія|стэрэа]]) | PCS 7027 |- |rowspan=2| [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |rowspan=2| [[2 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | LP (мона) | MAS 2653 |- | LP (стэрэа) | SMAS 2653 |- | Сусветнае перавыданне |1 чэрвеня [[1987]] | [[Apple Records|Apple]], Parlophone, [[EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] (стэрэа) | CDP 7 46442 2 |- | [[Японія]] | [[11 сакавіка]] [[1998]] | [[EMI Music Japan|Toshiba-EMI]] | CD | TOCP 51118 |- | Японія | [[21 студзеня]] [[2004]] | Toshiba-EMI | LP (рэмастэрынг) | TOJP 60138 |- |rowspan=2 |Сусветнае перавыданне |rowspan=2 |[[9 верасня]] [[2009]] |rowspan=2 |Apple |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- |CD (мона) | |- |rowspan=3 |Юбілейнае перавыданне |rowspan=3 |[[26 мая]] [[2017]] |rowspan=3 |Apple, Parlophone, EMI |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- | LP (рэмастэрынг) | PCS 7027 |- | DVD / Blu-ray ([[5.1]]) | |} == Узнагароды == * [[1967]] — прыз «[[Грэмі]]» за лепшы альбом года * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую гукарэжысуру * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшы сучасны альбом * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую вокладку альбома == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time Спіс 500 лепшых альбомаў усіх часоў] паводле часопіса [https://www.rollingstone.com/?pageid=rs.page.news.story «Rolling Stone»]{{ref|en}} * [https://ultimateclassicrock.com/beatles-pose-for-sgt-pepper/ Даведнік па выявах вядомых асоб, размешчаных на вокладцы пласцінкі] * Старонка альбома [http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono ''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071007233517/http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono |date=7 кастрычніка 2007 }} на афіцыйным сайце гурта Beatles.com{{ref|en}} {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1967 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] 29800szxhe046w3ifsddwzbbsv02w12 5175067 5175017 2026-08-03T21:47:11Z Цімур 27525 5175067 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Label LP Sgt Pepperjpg.jpg }} «'''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band'''» ― восьмы альбом брытанскага рок-гурта «[[The Beatles]]», выдадзены 26 мая 1967 года ў Злучаным Каралеўстве, а на наступны дзень у ЗША. Альбом запісваўся 129 дзён, пачынаючы з 6 снежня 1966 года. Гэта першы кампакт-дыск, запісаны «Бітлз» з канца канцэрта і прысвечаны працы студыі. Яго адрознівае незвычайная разнастайнасць стыляў, загадкавыя тэксты песень, выкарыстанне інавацыйных прыёмаў запісу і нетыповыя для поп-музыкі таго часу музычныя інструменты. == Перадгісторыя == [[Файл:WCFL Sound 10 survey October 1966 Beatles Jim Stagg (cropped).jpg|280px|thumb|right|«The Beatles» з [[дыджэй|дыджэем]] {{нп1|Джым Стэг|Джымам Стэгам|en|Jimmy Staggs}} (у цэнтры) падчас свайго {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|апошняга|en|The Beatles' 1966 US tour}} [[канцэртны тур|канцэртнага турнэ]] (жнівень 1966 года)]] К канцу 1965 года «The Beatles» стаміліся ад жывых выступаў{{sfn|Lewisohn|2010|p=210}}. Паводле [[Джон Ленан|Джона Ленана]], «мы маглі б адпраўляць замест сябе чатыры васковыя фігуры, і натоўпу б гэтага хапіла. Канцэрты "The Beatles" больш не маюць нічога агульнага з музыкай. Гэта проста чортавы дзікунскія абрады»{{sfn|The Beatles|2000|p=229}}. У чэрвені 1966 года, праз два дні пасля завяршэння працы над альбомам «[[Revolver]]», гурт адправіўся ў чарговае {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па Германіі, Японіі і Філіпінах|турнэ|en|The Beatles' 1966 tour of Germany, Japan and the Philippines}}, якое пачалося ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняй Германіі]]{{sfn|MacDonald|2005|p=212}}. Знаходзячыся ў [[Гамбург]]у, яны атрымалі ананімную тэлеграму, у якой гаварылася: «Не ляціце ў [[Токіа]]. Вашы жыцці ў небяспецы»{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. Пагроза была ўспрынята ўсур'ёз у святле палемікі наконт будучых канцэртаў сярод рэлігійных і [[кансерватызм|кансерватыўных]] груп Японіі, якія асабліва пратэставалі супраць выступаў квартэта на арэне «[[Ніпон Будакан|Nippon Budokan]]», што лічыцца свяшчэннай{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. У якасці дадатковай меры перасцярогі было мабілізавана 35 000 паліцэйскіх, якія перавозілі музыкантаў з гатэляў на канцэртныя пляцоўкі на браніраваных аўтамабілях<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=211}}; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=7}}.</ref>. Затым «The Beatles» выступілі на [[Філіпіны|Філіпінах]], дзе некаторыя мясцовыя жыхары выкрыквалі пагрозы і спрабавалі прымяніць рукапрыкладства за тое, што яны не наведалі першую ледзі краіны [[Імельда Маркас|Імельду Маркас]]. Гурт быў злы на свайго менеджара [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] за тое, што ён настаяў на гэтым, паводле іх, цяжкім і дэмаралізавальным маршруце{{sfn|MacDonald|2005|pp=212–13}}. Пасля публікацый у ЗША выказванняў Ленана пра тое, што «The Beatles» «[[папулярнейшыя за Ісуса]]», гурту быў абвешчаны байкот з боку т. зв. [[Біблейскі пояс|Біблейскага пояса]] Амерыкі{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. Публічныя прабачэнні аслабілі скандал, але {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|жнівеньскі тур па краіне|en|The Beatles' 1966 US tour}}, які азнаменаваўся зніжэннем продажаў квіткоў у параўнанні з рэкорднай наведвальнасцю гурта ў 1965 годзе, а таксама пасрэднымі выступамі, аказаўся для іх апошнім<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=230: фінальны гастрольны выступ «The Beatles»}}; {{harvnb|Turner|2016|pp=295, 299}}: зніжэнне продажаў квіткоў, рэкордная наведвальнасць у 1965 годзе; {{harvnb|MacDonald|2005|p=213}}: пасрэдныя выступы.</ref>. Пісьменнік [[Нікалас Шэфнер]] адзначаў:{{цытата|Для «The Beatles» правядзенне падобных канцэртаў стала фарсам, настолькі далёкім ад новых [музычных] накірункаў, якімі яны былі паглынуты, што з толькі што выпушчанага альбома «Revolver» не было выкарыстана ніводнай песні. Іх аранжыроўкі збольшага было немагчыма ўзнавіць праз абмежаванні, накладаемыя сцэнічным складам гурта, які складаецца [усяго] з дзвюх гітар, басу і барабаннай устаноўкі{{sfn|Schaffner|1978|pp=58–59}}.}} {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Нам надакучыла быць "The Beatles", сталі сыты гэтым па горла. Мы сапраўды ненавідзелі тое, як нас успрымалі — чацвёра валасатых юнакоў. Цяпер мы былі ўжо не хлопчыкамі, мы былі мужчынамі… і лічылі сябе творцамі з вялікай літары, а не проста выканаўцамі песень»''{{sfn|Miles|1997|p=303}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} Пасля вяртання «The Beatles» у Англію пачалі цыркуляваць чуткі пра магчымы распад гурта{{sfn|Julien|2008b|p=1}}. [[Джордж Харысан]] паведаміў Эпстайну, што пакідае квартэт, аднак яго пераканалі застацца, запэўніўшы, што гастроляў больш не будзе{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. У выніку бітлы ўзялі трохмесячны перапынак, на працягу якога засяродзіліся на асабістых справах{{sfn|Gould|2007|p=367}}. Харысан адправіўся ў [[Індыя|Індыю]] на шэсць тыдняў, каб засвоіць [[сітар]] пад кіраўніцтвам [[Раві Шанкар]]а{{sfn|Julien|2008b|p=2}} і паглыбіцца ў [[індуізм|індуісцкую]] філасофію{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Будучы апошнім з чацвёркі, хто прызнаў, што іх жывыя выступы страцілі сэнс{{sfn|Rodriguez|2012|p=18}}, [[Пол Мак-Картні]] пачаў працу з [[Джордж Генры Марцін|Джорджам Марцінам]] над [[саўндтрэк]]ам да фільма {{нп1|Сямейны шлях|«Сямейны шлях»|en|The Family Way}}{{sfn|Sounes|2010|pp=158–59}}, пасля чаго правёў адпачынак у [[Кенія|Кеніі]] ў кампаніі [[Мэл Эванс|Мэла Эванса]], аднаго з [[гастрольны менеджар|гастрольных менеджараў]] «The Beatles»{{sfn|Turner|2016|pp=364–65}}. Ленан зняўся ў [[сатыра|сатырычнай]] стужцы «[[Як я выйграў вайну]]» і пачаў наведваць мастацкія выставы, адна з іх праходзіла ў {{нп1|Галерэя «Індыка»|галерэі «Індыка»|en|Indica Gallery}}, дзе ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Ёка Она]]{{sfn|Womack|2007|pp=158, 160–61}}. [[Рынга Стар]] скарыстаўся перапынкам, каб правесці больш часу са сваёй жонкай [[Марын Старкі Тайгрэт|Марын]] і нованароджаным сынам [[Зак Старкі|Закам]]<ref>{{harvnb|Harry|2000|pp=323, 333}}; {{harvnb|Julien|2008b|p=2}}.</ref>. == Крыніцы натхнення і канцэпцыя == [[Файл:Lennon-McCartney.JPG|280px|thumb|right|]] У верасні 1966 года, падчас здымак фільма «Як я выйграў вайну» на поўдні [[Іспанія|Іспаніі]], Ленан паглыбіўся ў глыбокі самааналіз. Яго турботы за сваю будучыню і будучыню гурта знайшлі адлюстраванне ў песні «[[Strawberry Fields Forever]]»{{sfn|Turner|2016|pp=332–33}} пра дзяцінства ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], якая стала адпраўным пунктам для новага альбома{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Пасля вяртання ў Лондан Ленан далучыўся да мастацкай культуры горада, часткай якой быў Мак-Картні{{sfn|Rodriguez|2012|p=88}}, і пачаў падзяляць інтарэсы свайго сябра да [[авангардная музыка|авангарднай]] і [[электронная музыка|электроннай музыкі]] такіх кампазітараў, як [[Карлхайнц Штокхаўзен]], [[Джон Кейдж]] і [[Лучана Берыа]]{{sfn|Sounes|2010|p=165}}{{sfn|Prendergast|2003|p=193}}. У лістападзе, падчас вяртання з Афрыкі, у Мак-Картні ўзнікла ідэя для песні, якая ў выніку і перарасла ў канцэпцыю «Sgt. Pepper»{{sfn|Julien|2008b|p=2}}. Ідэя заключалася ў тым, каб выканаць песню ад імя выдуманага аркестра [[эдвардыянская эпоха|эдвардыянскай эпохі]]{{sfn|Moore|1997|pp=20–21}}, для якога Эванс прыдумаў назву ў стылі гуртоў з [[Сан-Францыска]], такіх як [[Big Brother and the Holding Company]] і [[Quicksilver Messenger Service]]{{sfn|Womack|2007|p=168}}{{заўвага|Мак-Картні ўспамінаў, што ідэя назвы для гурта ўзнікла падчас абеду ў самалёце. Музыкант недачуў, калі Эванс папрасіў перадаць яму «соль і перац»<ref>{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|title='You Gave Me The Answer' – Sgt. Pepper Special|date=2017-04-26|website=Paulmccartney.com|access-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814020845/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|archive-date=2017-08-14|url-status=live}}</ref>.|кам.}}. За кошт выкарыстання [[alter ego|альтэр-эга]] «The Beatles» атрымлівалі поўную свабоду ў музычным эксперыментаванні{{sfn|Miles|1997|pp=303–04}}. Марцін успамінаў, што хаця гэтая канцэпцыя не абмяркоўвалася ў пачатку сесій{{sfn|Turner|2016|p=378}}, дзякуючы ёй альбом неўзабаве зажыў «уласным жыццём»{{sfn|Martin|1994|p=202}}. Альбом адлюстроўвае цікавасць «The Beatles» да [[блюз]]у, запісаў лэйбла [[Motown Records|Motown]] і іншых традыцыйных амерыканскіх музычных накірункаў{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Паводле пісьменніка [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]], у канцы 1966 года, пры вывучэнні апошніх рэлізаў сваіх асноўных канкурэнтаў, «The Beatles» вылучылі пласцінку «[[The Beach Boys]]» «[[Pet Sounds]]», якую [[Браян Уілсан]] сачыніў у адказ на іх «[[Rubber Soul]]»{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Мак-Картні быў вельмі ўражаны яе «[[гармонія (музыка)|гарманічнымі]] структурамі» і падборам інструментаў, адзначыўшы, што гэтыя элементы падштурхнулі яго да думкі: «The Beatles» маглі б «капнуць яшчэ глыбей»{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Ён назваў «Pet Sounds» сваёй галоўнай крыніцай натхнення ў перыяд стварэнння «Sgt. Pepper», дадаўшы: «[Мы] запазычылі адтуль некалькі ідэй»{{sfn|Babiuk|2002|p=204}}, хаця ён усё ж лічыў, што альбому бракавала авангардызму, да якога ён так імкнуўся{{sfn|The Beatles|2000|p=253}}. Яшчэ адным рэлізам, які паўплываў на бітлоў, лічыцца «[[Freak Out!]]» гурта «[[The Mothers of Invention]]»{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Паводле біёграфа {{нп1|Філіп Норман (пісьменнік)|Філіпа Нормана|en|Philip Norman (author)}}, падчас студыйных сесій Мак-Картні неаднаразова заяўляў: «Гэта наш "Freak Out!"»{{sfn|Julien|2008c|p=158}}. Публіцыст {{нп1|Чэт Фліпа|Чэт Фліпа|en|Chet Flippo}} адзначаў, што Мак-Картні захацеў запісаць [[канцэптуальны альбом]] менавіта пасля праслухоўвання пласцінкі [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Яшчэ адным творчым арыенцірам была [[музыка Індыі|індыйская музыка]], аднак збольшага толькі для Ленана і Харысана{{sfn|Reck|2008|pp=69, 72–73}}. У інтэрв'ю 1967 года апошні сказаў, што няспынны поспех гурта натхняў іх працягваць развівацца ў музычным плане, і, улічваючы статус гурта, яны маглі рабіць «тое, што нам падабаецца, не азіраючыся на ўмоўнасці поп-жанра. Мы далучаны не толькі да поп-музыкі, але і ва ўсю музыку ў цэлым»{{sfn|Philo|2015|p=119}}. Мак-Картні лічыў, што альтэр-эга «The Beatles» змогуць уключыць у свой рэпертуар «крышку [[Бі Бі Кінг]]а, крышку Штокхаўзена, крышку [[Альберт Эйлер|Альберта Эйлера]], крышку Раві Шанкара, крышку "Pet Sounds", крышку "[[The Doors]]"»{{sfn|Greene|2016|p=19}}. Ён разглядаў «The Beatles» як гурт, які «рассоўвае [музычныя] межы», падобна да іншых перадавых кампазітараў таго часу, нават нягледзячы на тое, што ім «не абавязкова падабалася тое, што, скажам, рабіў Берыа»{{sfn|Lewisohn|2005}}. == Запіс і прадзюсаванне == === Працэс стварэння === {{урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Музычныя выданні пачалі лаяць нас на ўсе лады… бо запіс ["Сяржанта Пепера"] зацягнуўся на пяць месяцаў, і я памятаю, як адчуў вялікую радасць, убачыўшы ў адным з часопісаў загаловак "«The Beatles» спякліся"… а я сядзеў, паціраючы рукі, і прыгаворваў: "Ну, вы дачакаецеся"»''{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=111}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} [[Файл:Abbeyroadtomswain.jpg|280px|thumb|right|Памяшканне студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Abbey Road Studio Two]], дзе праходзіў запіс альбома «Sgt. Pepper»]] [[Файл:Abbey road studios.jpg|280px|thumb|right|Парадны ўваход студыі «Эбі-Роўд» (у той час EMI Studios) у 2005 годзе]] Сесіі пачаліся 24 лістапада 1966 года ў другой студыі EMI Studios (у далейшым вядомай як [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]). На іх музыканты ўпершыню сабраліся разам з верасня{{sfn|Lewisohn|2010|p=232}}. Маючы ў сваім распараджэнні амаль бязмежны бюджэт і адсутнасць часавых рамак{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=142}}, квартэт браўся за працу ў 19:00, застаючыся ў студыі столькі, колькі лічыў патрэбным{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Запіс пачаўся са «Strawberry Fields Forever», за якой паследавалі яшчэ дзве песні, тэматычна звязаныя з дзяцінствам музыкантаў — «[[When I’m Sixty-Four]]», першая сесія якой адбылася 6 снежня{{sfn|Lewisohn|2005|p=89}}, і «[[Penny Lane]]»<ref>{{harvnb|Everett|1999|pp=99, 100}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=212–223}}.</ref>. У лютым 1967 года «Strawberry Fields Forever» і «Penny Lane» былі выпушчаны ў якасці [[Бок «А» і бок «Б»#Дубль-А|двайнога]] [[сінгл]]а пасля таго, як EMI і Эпстайн націснулі на Марціна, праз неабходнасць гурта нагадаць пра сябе{{sfn|Moore|1997|pp=19–20}}. Калі рэліз не здолеў пакарыць [[UK Singles Chart|брытанскі чарт]], мясцовыя СМІ пачалі намякаць пра канец папулярнасці квартэта. Прэса застракацела загалоўкамі «"The Beatles" не здолелі дасягнуць вяршыні», «Упершыню за чатыры гады» і «Ці лопнула бурбалка?»{{sfn|Harry|2002|p=714}}. У адпаведнасці з падыходам гурта да раней выпушчаных сінглаў, песні былі аўтаматычна выключаны з будучага альбома{{sfn|Greene|2016|pp=34, 42}}. У далейшым Марцін назваў адмову ад гэтых песень «найвялікшай памылкай у маёй кар'еры»{{sfn|MacDonald|2005|p=218fn}}. Паводле яго, «Strawberry Fields Forever», на запіс якой яны патрацілі беспрэцэдэнтных 55 гадзін студыйнага часу, «задавала тон для ўсёй пласцінкі»<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=219}}: патрацілі 55 гадзін у студыі; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=13}}: «задавала тон для ўсёй пласцінкі».</ref>. Ён тлумачыў: «Гэта мусіў быць альбом… [з песнямі, якія] немагчыма было б выканаць ужывую: яны былі задуманы як студыйныя творы, у гэтым і была розніца»{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Мак-Картні заявіў: «Гэты альбом павінен быў замяніць сабой нашы канцэрты»{{заўвага|«The Beatles» часта жартавалі наконт рашэння [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]] адправіць у турнэ яго залаты [[Cadillac]] (для прасоўвання фільма «[[Паказычы мяне]]»<ref>{{cite web|url=https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|title=Elvis Presley and the Gold Cadillac Tour|publisher=graceland.com|lang=en|access-date=2024-04-03|archive-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403115200/https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}), і Марцін, і Мак-Картні ўспаміналі, як гурт фантазіраваў, што на гастролі падобным чынам можна адправіць «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |title=Paul McCartney: 'Elvis influenced Sgt Pepper' |author=Staff |date=2007-05-17 |magazine=[[NME]] |access-date=2024-01-12 |archive-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314134523/https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |url-status=live }}</ref>.|кам.}}{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Паводле музыказнаўцы {{нп1|Уолтэр Эверэт|Уолтэра Эверэта|en|Walter Everett (musicologist)}}, «Sgt. Pepper» знамянуе сабой пачатак узыходжання Мак-Картні як дамінантнай творчай сілы «The Beatles». Ён сачыніў больш за палову ўсяго матэрыялу, адначасова ўзмацняючы кантроль над запісам сваіх кампазіцый{{заўвага|Паводле Эмерыка, у перыяд запісу «Sgt. Pepper» Мак-Картні фактычна пераўвасобіўся ў прадзюсара «The Beatles», паколькі Марцін усё часцей адсутнічаў бліжэй да канца сесій, якія рэгулярна зацягваліся да світанку{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=163}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Музыканты зрабілі мноства дубляў, спрабуючы дабіцца патрэбнага яму гуку ў песні «[[Getting Better]]». Калі было прынята рашэнне перазапісаць асноўную гукавую дарожку, Стар быў экстрэнна выкліканы ў студыю, аднак яго не задзейнічалі, паколькі на той момант акцэнт пераключыўся з рытму на вакал{{sfn|Дэвіс|2018|с=382}}. Большая частка [[бас-гітара|бас-гітары]] была зведзена загадзя{{sfn|Hannan|2008|p=52}}. Аддаючы перавагу накладанню сваіх партый у апошнюю чаргу, Мак-Картні, як правіла, граў на іншых інструментах падчас запісу мінусовак. Такі падыход дазваляў яму пускацца ў меладычныя аванцюры, прыдумляючы незвычайныя басовыя хады — паўтараючы адну з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся ў працы Браяна Уілсана над «Pet Sounds», — і дадаваць іх ужо ў фінальныя аранжыроўкі песень<ref>{{harvnb|Emerick & Massey|2006|pp=169–70}}; {{harvnb|Miles|1997|p=281}}: «адна з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся на "Pet Sounds"».</ref>{{заўвага|У сваю чаргу Уілсан быў уражаны складанымі басовымі партыямі ў «Rubber Soul». У далейшым Мак-Картні заявіў, што ён, Уілсан і {{нп1|Джэймс Джамерсан|Джэймс Джамерсан|en|James Jamerson}} з [[Motown Records|Motown]] былі адзінымі трыма музыкантамі, «якія ўжо тады гралі меладычныя басовыя партыі... кожны з нас падглядваў нешта адзін у аднаго»{{sfn|Miles|1997|p=271}}.|кам.}}. Акрамя басу, на некаторых песнях Мак-Картні сыграў на [[электрагітара|электрагітары]], а таксама [[клавішныя інструменты|клавішных]], такіх як [[фартэпіяна]], [[раяль]] і {{нп1|Арган Лоўры|арган Лоўры|en|Lowrey organ}}, у той час як Марцін зрабіў унёсак партыямі на [[клавесін]]е, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і {{нп1|піянет|піянеце|en|Hohner Pianet}}<ref>{{harvnb|Everett|1999|p=104}}: Орган Лоури в «Lucy in the Sky with Diamonds»; {{harvnb|Everett|1999|p=106}}: піянет у «Getting Better», {{harvnb|Everett|1999|p=107}}: клавесін у «Fixing a Hole»; {{harvnb|Everett|1999|p=110}}: губны гармонік у «Being for the Benefit of Mr. Kite!»; {{harvnb|Everett|1999|p=120}}: раяль у «A Day in the Life».</ref>. У песнях Ленана таксама аддавалася перавага клавішным інструментам{{заўвага|Напрыклад, у «Strawberry Fields Forever» актыўна выкарыстоўваўся [[мелатрон]]{{sfn|Cunningham|1998|p=127}}{{sfn|Prendergast|2003|p=83}}, інструмент, клавішы якога прайгравалі магнітафонныя запісы розных музычных інструментаў, дазваляючы аднаму выканаўцу замяняць сабой цэлы аркестр{{sfn|Rodriguez|2012|pp=109, 191–93}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Хаця роля Харысана як сольнага гітарыста была ў многім адсунута на задні план, Эверэт лічыць «яго ўнёсак у альбом важным у многіх аспектах»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Дзякуючы яму на пласцінку трапілі такія індыйскія інструменты, як сітар, [[тампура]] і [[свармандал]]{{sfn|Everett|1999|pp=104, 106, 111}}{{sfn|Clayson|2003|p=212}}. Марцін называў яго самым адкрытым з бітлоў да новых музычных накірункаў{{заўвага|У інтэрв'ю 2017 года Стар так выказаўся адносна гітарнага ўнёску Харысана: «Мы з Полам абмяркоўвалі гэта, калі слухалі "Сяржанта Пепера" на [50-гадовым] юбілеі пласцінкі і адзначылі, наколькі была важная для альбома зробленая Джорджам праца [як гітарыста]»<ref>{{cite news|url=https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|first=Kathy|last=McCabe|title=Ringo Starr: The voice behind the yellow submarine and tank engine returns on Give More Love|work=[[news.com.au]]|date=2017-09-17|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095605/https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|archive-date=2019-02-02|url-status=live}}</ref>.|кам.}}{{sfn|Hertsgaard|1996|p=172}}. У сваю чаргу выкарыстанне Старам мембраны з цялячай скуры для [[том-том]]аў яго [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]] забяспечыла гучанню барабанаў глыбейшы тэмбр, у адрозненне ад ранейшай пластыкавай абіўкі{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Як і ў выпадку з альбомам «Revolver»{{sfn|Rodriguez|2012|p=112}}, «The Beatles» усё часцей запрашалі сесійных музыкантаў, асабліва для запісу [[аранжыроўка|аранжыровак]], натхнёных класічнымі творамі{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Паводле Філіпа Нормана, выразны вакал Ленана ў некаторых песнях Мак-Картні «значна ўзмацніў іх атмасферу», асабліва ў кампазіцыі «[[Lovely Rita]]»{{sfn|Norman|2016|p=263}}. Праз гадзіну пасля завяршэння апошніх альбомных накладанняў, 20 красавіка 1967 года, гурт вярнуўся да кампазіцыі «[[Only a Northern Song]]» Харысана, асноўную частку якой яны запісалі ў лютым{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Музыканты дадалі ў яе выпадковыя гукі і аркестроўку, перш чым адправіць яе [[United Artists]] у якасці першай з чатырох новых песень, якія яны павінны былі прадставіць гэтай кампаніі для ўключэння ў анімацыйны фільм «[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»{{sfn|Winn|2009|p=102}}. Паводле пісьменніка [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]], гэта была «дзіўная» сесія, аднак яна прадэманстравала «вялізны апетыт бітлоў да стварэння матэрыялу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Падчас працы ў студыі гурт таксама запісаў «[[Carnival of Light]]» пад кіраўніцтвам Мак-Картні, эксперыментальную п'есу, створаную для мерапрыемства «Million Volt Light and Sound Rave», што праходзіла ў «[[The Roundhouse|Roundhouse Theater]]» 28 студзеня і 4 лютага{{sfn|MacDonald|2005|pp=224–25}}. Сесіі завяршыліся 21 красавіка запісам выпадковых шумоў і галасоў, уключаных у какафонію, якая завяршае пласцінку. Ім папярэднічалі вельмі высокія гукі — недаступныя для чалавечага вуха — якія маглі пачуць толькі сабакі (і некаторыя іншыя жывёлы){{sfn|Lewisohn|2010|pp=252–53}}. === Студыйная атмасфера === «The Beatles» імкнуліся надаць сесіям атмасферу свята{{sfn|Gould|2007|p=387}}. Хутка стаміўшыся ад безгустоўнага дызайну ўнутраных памяшканняў EMI, музыканты дадалі ў студыю псіхадэлічнае асвятленне{{sfn|Howard|2004|pp=28–29}}, уключаючы прыладу з пяці чырвоных флуарэсцэнтных лямпаў, прымацаваную да мікрафоннай стойкі, [[лававая лямпа|лававую свяцільню]], чырвоную лямпу як у [[фоталабараторыя|фоталабараторыі]] і [[страбаскоп]], зрэшты, неўзабаве адмовіўшыся ад выкарыстання апошняга{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Харысан успамінаў, што падчас працы студыя стала для іх нечым накшталт нефармальнага клуба{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=211, 392}}, дзе гурт часта наведвалі калегі, у тым ліку [[Дэвід Кросбі]], [[Мік Джагер]] і [[Донаван]]{{заўвага|24 лютага гурт запісваў бэк-вакал для песні «[[Lovely Rita]]». У ліку гасцёў бітлоў у той вечар былі Кросбі і {{нп1|Шон Філіпс|Шон Філіпс|en|Shawn Phillips}}, гітарыст Донавана{{sfn|Winn|2009|p=95}}. На фатаграфіях, апублікаваных у часопісе ''{{нп1|The Beatles Book|Beatles Monthly|en|The Beatles Book}}'', былі выяўлены Ленан, Мак-Картні, Харысан і Кросбі, якія згрупаваліся вакол мікрафона<ref name="Runtagh/RS" />, а ў артыкуле ''{{нп1|Beat Instrumental|Beat Instrumental|en|Beat Instrumental}}'' адзначалася, што бэк-вакал быў запісаны пры ўдзеле Кросбі{{sfn|Winn|2009|p=95}}. Пазней Філіпс сказаў, што ён таксама спяваў з трыма бітламі<ref name="Runtagh/RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|first=Jordan|last=Runtagh|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' at 50: When Pink Floyd, David Crosby Visited 'Lovely Rita' Sessions|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-05-29|access-date=2020-03-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124907/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|url-status=live}}</ref>, аднак яго словы не падтрымаў ніхто з прысутных<ref name="Runtagh/RS" /> У выніку бэк-вакал быў перазапісаны 7 сакавіка{{sfn|Winn|2009|p=95}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Бітлы рэгулярна апраналіся ў адзенне псіхадэлічных расфарбовак{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}, што падштурхнула аднаго з сесійных трубачоў да думкі пра іх удзел у здымках новага фільма{{sfn|Cunningham|1998|pp=148–49}}. Запіс аркестра для «[[A Day in the Life]]», які адбываўся 10 лютага, быў арганізаваны ў духу шараговага [[хэпенінг]]у лонданскай авангарднай сцэны{{sfn|Harris|2007|p=76}}{{sfn|Sounes|2010|p=166}}. «The Beatles» запрасілі мноства сяброў{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}, а сесійныя музыканты былі апрануты ў строгія вячэрнія касцюмы, дапоўненыя маскарадным рэквізітам{{sfn|Hertsgaard|1996|p=8}}{{sfn|Gould|2007|pp=387–88}}. Пад кіраўніцтвам Тоні Брэмвела падзея была знята на сем партатыўных камер{{sfn|Ingham|2006|p=166}}, пры гэтым частку матэрыялу знялі самі бітлы{{sfn|Cunningham|1998|p=151}}. Пасля гэтага гурт разглядаў варыянт пра тое, каб зрабіць спецыяльны тэлевізійны выпуск, прысвечаны альбому{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Кожная песня мусіла быць забяспечана відэакліпам, знятым рознымі рэжысёрамі{{sfn|Harris|2007|p=82}}, але кошт запісу пласцінкі зрабіў гэтую ідэю непасільнай для EMI{{заўвага|Пасля здымак «A Day in the Life» музычная прэса застракацела паведамленнямі пра ідэю бітлоў выпусціць асобны тэлефільм, прысвечаны «Сяржанту Пеперу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Хаця ў ліпеньскіх часопісах адзначалася, што ад гэтага плану адмовіліся, на канец года быў складзены графік здымак, і «The Beatles» былі поўныя рашучасці распачаць працу над «[[Чароўнае таямнічае падарожжа (фільм)|Чароўным таямнічым падарожжам]]»{{sfn|Winn|2009|p=88}}.|кам.}}{{sfn|Greene|2016|pp=37–38}}. 15 сакавіка, падчас запісу «Within You Without You», студыю зноў ператварылі: на сцены павесілі індыйскія дываны, завесілі вокны і дадалі запаленыя духмяныя рэчывы, каб стварыць неабходны настрой{{sfn|Lavezzoli|2006|p=179}}. Ленан апісаў сесію як «цудоўны вечар свінгу», у ліку гасцёў якога было «400 індыйскіх музыкантаў»{{sfn|The Beatles|2000|p=243}}. «The Beatles» аднеслі {{нп1|ацэтатны дыск|ацэтатны дыск|en|Acetate disc}} з гатовым альбомам у кватэру амерыканскай спявачкі [[Кас Эліёт]], недалёка ад {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}} у [[Чэлсі]]{{sfn|Ellen|2002|p=102}}. Там у шэсць раніцы яны ўключылі яго на поўную гучнасць з дынамікаў, усталяваных у адчыненых насцеж вокнах. Сябар гурта і іх былы прэс-аташэ {{нп1|Дэрэк Тэйлар|Дэрэк Тэйлар|en|Derek Taylor}} успамінаў, што замест скаргаў на шум жыхары раёна пачалі высоўвацца з вокнаў і слухаць, лічачы, што гэта была нейкая нявыдадзеная музыка ліверпульскай чацвёркі{{sfn|MacDonald|2005|p=249}}. === Тэхнічныя аспекты === {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|колер=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Калі слухаць запісы паэтапна, пасля праслухоўвання першых дзвюх дарожак цяжка зразумець, чаго яшчэ яны дабіваюцца, — песня ж, здаецца, скончана? Часцяком канчатковая шматслойная версія нібы паглынае першапачатковую простую мелодыю. Але яны разумеюць, калі нешта не так, нават калі не могуць вытлумачыць словамі. Іх самааддача ўражвае — над песняй яны могуць працаваць да знямогі гадзін па дзесяць запар»''{{sfn|Дэвіс|2018|с=386}}.|Подпіс = Музычны журналіст [[Хантэр Дэвіс]], 1968 год}} [[Файл:Studer J37 4-track tape recorder (1964-1972), Abbey Road Studios.jpg|280px|thumb|right|[[шматдарожачны запіс|Чатырохдарожачны]] магнітафон {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, які выкарыстоўваўся на «Sgt. Pepper»]] У кнізе «The Ambient Century: From Mahler to Moby», прысвечанай гісторыі [[эмбіент]]у, Марк Прэндэргаст разглядае «Sgt. Pepper» як «даніну павагі» «The Beatles» творчасці Штокхаўзена і Кейджа, дадаючы, што яго «багаты, насычаны эксперыментамі з аўдыяплёнкай гук» дэманструе ўплыў кампазітара [[П'ер Шэфер|П'ера Шэфера]]{{sfn|Prendergast|2003|p=190}}. Паводле Марціна, «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"», азнаменаваўшы «эру амаль няспынных эксперыментаў з апаратурай»<ref>{{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=78}}: «няспынныя эксперыменты з апаратурай»; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=82}}: «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"».</ref>. Альбом быў запісаны з выкарыстаннем [[шматдарожачны запіс|чатырохдарожачных]] магнітафонаў, паколькі іх васьмідарожачныя аналагі не выкарыстоўваліся ў камерцыйных студыях Лондана да канца 1967 года{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=191}}. Як і ў выпадку з папярэднімі пласцінкамі «The Beatles», пры працы над «Sgt. Pepper» паўсюдна ўжывалася {{нп1|рэдукцыйнае звядзенне|рэдукцыйнае|en|Ping-pong recording}} [[звядзенне (музыка)|звядзенне]], метад, пры якім ад адной да чатырох запісаных на асобны магнітафон дарожак мікшыруюцца і {{нп1|дабінг (музыка)|дублююцца|en|Dubbing (music)}} на іншы чатырохдарожачны магнітафон, які выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага. Дзякуючы гэтаму гукарэжысёр мог ствараць падабенства віртуальнай шматдарожачнай студыі<ref>{{cite AV media notes|last=Lewisohn|first=Mark|year=2009|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band| publisher=Apple/EMI Records|p=29}}</ref>. Чатырохдарожачныя магнітафоны {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, усталяваныя ў студыях EMI, добра пасавалі для гэтага метаду, паколькі забяспечвалі высокую якасць гуку, што зводзіла да мінімуму шумы падчас мікшыравання{{sfn|Babiuk|2002|p=199}}. Запісваючы аркестр для «A Day in the Life», Марцін сінхранізаваў чатырохдарожачны магнітафон, які прайграе мінусоўку «The Beatles», з іншым магнітафонам, які запісвае аркестроўку. Гукарэжысёр {{нп1|Кен Таўнсенд|Кен Таўнсенд|en|Ken Townsend}} распрацаваў гэты метад, выкарыстоўваючы сігнал частатой 50 Гц паміж двума апаратамі{{sfn|Lewisohn|2010|p=244}}. Праца над «Strawberry Fields Forever» была асабліва складанай і ўключала ў сябе наватарскае аб'яднанне двух дубляў песні, запісаных у розным [[тэмп (музыка)|тэмпе]] і [[вышыня гуку|танальнасці]]{{sfn|MacDonald|2005|pp=217–20}}{{sfn|Howard|2004|pp=27–28}}. Паводле ўспамінаў Эмерыка, падчас запісу «Revolver» «мы прызвычаіліся да таго, што нас просяць зрабіць немагчымае, і мы ведалі, што ў слоўніку "The Beatles" не існуе слова "не"»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=139}}. Ключавая асаблівасць «Sgt. Pepper» — гэта ліберальнае стаўленне Марціна і Эмерыка да ўжывання [[апрацоўка сігналаў|апрацоўкі сігналаў]] для фарміравання гучання запісу, дадзены падыход уключаў у сябе прымяненне [[кампрэсар аўдыясігналу|сціскання дынамічнага дыяпазону]], {{нп1|Рэверберацыя (эфект)|рэверберацыі|en|Reverb effect}} і {{нп1|Абмежаванні сігналу|абмежаванні сігналу|en|Limiter}}{{sfn|Kimsey|2008|p=133}}. Гурт эксперыментаваў з перадавымі [[блок эфектаў|блокамі эфектаў]], такім як [[калонка Леслі|дынамік Леслі]], праз які прапускаўся гук інструментаў і вакал{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. На пласцінцы вылучаецца некалькі інавацыйных метадаў прадзюсавання, у тым ліку ўжыванне [[дырэкт-бокс]]аў і {{нп1|Амбіяфонія|амбіяфоніі|en|Ambiophonics}}, а таксама эксперыментаванне з {{нп1|Пітч-кантроль|хуткасцю прайгравання|en|Pitch control}}{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Басовая партыя ў «[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]» была першым запісам «The Beatles» з дапамогай дырэкт-боксу. Гэты метад быў прыдуманы Таўнсендам у выглядзе падключэння электрагітар наўпрост да мікшэрнага пульта{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Паводле {{нп1|Кенет Уомак|Кенета Уомака|en|Kenneth Womack}}, дырэкт-бокс у загалоўным трэку «надзяліў [гучанне] бас-гітары Мак-Картні багацейшай [[склад (музыка)|тэкстурай]] і танальнай частатой»{{sfn|Womack|2007|p=170}}. У некаторых выпадках падчас мікшыравання ўжываўся {{нп1|Аўтаматычны даблтрэкінг|аўтаматычны даблтрэкінг|en|Automatic double tracking}}, эфект, дзякуючы якому гучанне атрымлівалася больш насычаным. Метад быў распрацаваны Таўнсендам у перыяд працы над альбомам «Revolver» адмыслова для бітлоў, якія рэгулярна прасілі прыдумаць альтэрнатыву запісу дадатковага вакалу{{sfn|Lewisohn|2010|p=216}}. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю стаў [[пітч-шыфтар|пітч-шыфт]], тэхніка, якую «The Beatles» таксама шырока ўжывалі на «Revolver»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. Паводле Марціна, «[[Lucy in the Sky with Diamonds]]» стала рэкардсменам альбома па найбольшай колькасці варыяцый хуткасці запісу. Так, пры запісе вакалу Ленана хуткасць плёнкі была зніжана з 50 да 45 цыклаў на секунду, што дазволіла атрымаць вышэйшае і танчэйшае гучанне голасу пры прайграванні на звычайнай хуткасці{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=105}}. Падчас запісу загалоўнай кампазіцыі пласцінкі гучанне ўдарнай устаноўкі было палепшана за кошт {{нп1|Дэмпаванне|дэмпавання|en|Damping (music)}}, а таксама {{нп1|Размяшчэнне мікрафонаў|блізкага размяшчэння мікрафонаў|en|Microphone practice}}. Макдональд лічыў, што такі метад дазволіў дабіцца «трохмернага» гуку, які, побач з іншымі інавацыямі «The Beatles», неўзабаве стаў стандартнай практыкай сярод амерыканскіх гукарэжысёраў{{sfn|MacDonald|2005|pp=233–34}}. [[Файл:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|280px|thumb|right|Нягледзячы на першапачатковы энтузіязм музыкантаў і заявы Ленана, што «гэты альбом быў адным з важнейшых крокаў у іх кар'еры», з гадамі іх меркаванне памянялася<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref>. Пласцінка падабалася Харысану і Ленану менш за ўсё, у многім праз кантроль Мак-Картні над працэсам. У сваю чаргу Мак-Картні называў «Пепера» сваім фаварытам, бо адчуваў сябе «рэжысёрам» запісу. Пазіцыя Стара аказалася недзе пасярэдзіне<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref><ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=Союз|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>]] Авангардныя элементы, такія як размяшчэнне бязладнай тарабаршчыны ў фінальнай кампазіцыі, сталі адной з вызначальных асаблівасцей пласцінкі{{sfn|Julien|2008b|p=7}}. «Sgt. Pepper» стаў першым поп-альбомам, [[мастэрынг|зробленым]] без кароткачасовых паўз, якія звычайна ставяцца паміж песнямі з мэтай іх размежавання адной ад адной{{sfn|Womack|2007|pp=170–171}}. Замест гэтага выкарыстоўваліся два [[фейдар|красфейды]], якія змешвалі песні паміж сабой, ствараючы ўражанне няспыннага канцэрта{{заўвага|Загалоўная песня плаўна перацякала ў «With a Little Help from My Friends», а рэпрыза «Sgt. Pepper» — у «A Day in the Life»{{sfn|Lewisohn|2010|p=251}}.|комм.}}<ref>{{harvnb|Julien|2008c|p=162}}; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=251}}.</ref>. Хаця былі падрыхтаваны як [[Стэрэафонія|стэрэа]]-, так і [[Манафонія|монафанічныя]] варыянты альбома, «The Beatles» мінімальна ўдзельнічалі ў працэсе стэрэамікшыравання, які лічылі менш важным, даверыўшы гэтую задачу Марціну і Эмерыку{{sfn|Lewisohn|2010|p=252}}. Яны патрацілі тры тыдні на стварэнне монаміксаў і, «магчыма, дні тры на стэрэа»{{sfn|Scapelliti|2007|p=100}}. Большасць слухачоў у выніку азнаёмілася толькі са стэрэаверсіяй{{sfn|Hannan|2008|p=40}}. Паводле ацэнак Эмерыка, запіс пласцінкі заняў каля 700 гадзін, што больш чым у 30 разоў перавышала час, патрачаны гуртом на іх [[Please Please Me|першы альбом]], вытворчасць якога абышлася ў 400 фунтаў стэрлінгаў<ref>{{harvnb|Дэвіс|2018|p=375}}: «Please Please Me» быў запісаны за адзін дзень і абышоўся ў £400; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=253}}: «Sgt. Pepper» гурт запісваў 700 гадзін (чатыры месяцы), і ён каштаваў £25000.</ref>. Затраты на «Sgt. Pepper» склалі прыкладна 25 000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 483 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Martin & Pearson|1994|p=168}}. === Узаемаадносіны ўнутры гурта === Паводле пісьменніка Роберта Радрыгеса, хаця Ленан, Харысан і Стар прынялі ідэю Мак-Картні «гурта ўнутры гурта», якая падразумявала поўную творчую свабоду, яны «падтрымалі гэтую канцэпцыю з рознай ступенню энтузіязму»{{sfn|Rodriguez|2012|pp=206–07}}. Персанал студыі ўспамінаў, што Ленан «ніколі не здаваўся такім шчаслівым», як падчас працы над гэтай пласцінкай{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=212, 396}}. Аднак у інтэрв'ю {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлзу|en|Barry Miles}} музыкант заявіў, што знаходзіўся ў дэпрэсіі і, хаця Мак-Картні быў «поўны ўпэўненасці ў сабе», для яго «гэта было катаваннем»<ref>{{cite web|author=Miles|title=John Lennon/Yoko Ono Interview|url=https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview|publisher=Rock's Backpages|year=2019|access-date=2020-06-05|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132425/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview/|url-status=live}}</ref>. Ленан так тлумачыў свой погляд на канцэпцыю альбома: «Пол абвяшчаў: "Прыходзьце і атрымайце асалоду ад паказу", а я на гэта выдаваў: "Сёння я такое прачытаў у газеце… ох, халера"»{{sfn|Northcutt|2006|p=137}}. Эверэт адзначаў, што Стару «было вельмі нудна» падчас сесій. Барабаншчык пазней скардзіўся: «Найбольшы ўспамін, які ў мяне застаўся пра "Sgt. Pepper"... гэта тое, што я навучыўся гуляць у шахматы»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. У {{нп1|Анталогія «The Beatles» (кніга)|«Анталогіі "The Beatles"»|en|The Beatles Anthology (book)}} Харысан заявіў, што яго мала цікавіла канцэпцыя Мак-Картні (які «стаў рухальнай сілай гурта»<ref name="FarOutMagazine">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|title=Ranking the songs on The Beatles ‘Sgt. Pepper’ in order of greatness|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|date=2021-05-26|access-date=2024-04-19|author=Whatley, Jack|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194309/https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|url-status=live}}</ref> і ператварыў альбом у «сваё тварэнне»<ref name="LennonHated"/>) пра выдуманы гурт і што пасля яго падарожжа ў Індыю «маё сэрца ўсё яшчэ было там… Відаць, у той момант я страціў да славы ўсякую цікавасць»{{sfn|The Beatles|2000|pp=241, 242}}. Гітарыст дадаў, што, атрымаўшы масу задавальнення ад запісу «Rubber Soul» і «Revolver», яму не спадабаўся падыход гурта да «Sgt. Pepper», бо тое, што адбывалася, ператварылася ў «працэс зборкі: дробныя дэталі, фанаграмы накладваліся адна на адну», у выніку чаго «большую частку часу Пол проста граў на піяніна, а Рынга трымаў рытм, а астатнім даводзілася проста гультаяваць»{{sfn|The Beatles|2000|p=242}}. Паводле Льюісана, падчас запісу пласцінкі «The Beatles» у апошні раз дзейнічалі як адзіны калектыў, аб'ядноўваючы высілкі і дэманструючы згуртаванасць, якая аслабла пасля заканчэння сесій і цалкам знікла з рэлізам «[[The Beatles (альбом)|Белага альбома]]» (1968){{sfn|Lewisohn|2010|p=237}}. Марцін успамінаў, што на працягу працы над пласцінкай «паміж бітламі панавалі вельмі добрыя адносіны, яны таксама выдатна ладзілі з намі [персаналам]. Мы ўсе ўсведамлялі, што робім нешта вялікае». Ён дадаў, што, хаця Мак-Картні эфектыўна кіраваў праектам і часам раздражняў сваіх таварышаў па гурце, «Пол цаніў унёсак Джона ў альбом. У плане колькасці ён быў невялікі, але ў плане якасці — вялізны»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/features/it-was-twenty-years-ago-today-19870618|first=Kurt|last=Loder|title=The Beatles' 'Sgt. Pepper': It Was Twenty Years Ago Today...|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1987-06-18|access-date=2018-11-14|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215054/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-beatles-sgt-pepper-it-was-twenty-years-ago-today-98632/|url-status=live}}</ref>. == Канцэпцыя == {{пачатак цытаты}}Павінны ж фанаты разумець, што мы не можам рабіць адно і тое ж вечна!{{канец цытаты|крыніца=Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>.}} [[Файл:John Lennon, 1974 (restored cropped).jpg|205px|thumb|left|«Увесь мой унёсак у гэты альбом не мае ніякага дачынення да ідэі сяржанта Пепера і яго аркестра» — Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>]] [[Файл:Paul McCartney Headshot (cropped).jpg|205px|thumb|right|«Мы былі аркестрам сяржанта Пепера; на працягу ўсёй працы над гэтым альбомам кожны з нас прыкідваўся некім іншым» — [[Пол Мак-Картні]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Паводле Уомака, пачатковай песняй «The Beatles» ствараюць штучную тэкставую прастору, у якой можна паэксперыментаваць{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Рэпрыза загалоўнай кампазіцыі з'яўляецца на другім баку, непасрэдна перад кульмінацыйнай «A Day in the Life», ствараючы [[абрамленне|закальцоўвальны эфект]]{{sfn|MacDonald|2005|p=248}}. Паводле Ленана і Стара, канцэптуальна звязаны толькі першыя дзве песні і рэпрыза{{sfn|Everett|1999|p=99}}. У інтэрв'ю 1980 года Ленан заявіў, што яго кампазіцыі не мелі нічога агульнага з канцэпцыяй «Sgt. Pepper», дадаўшы: «"Сяржанта Пепера" прынята лічыць першым канцэптуальным альбомам, але гэта не зусім так. [...] Аднак усе лічаць менавіта так, паколькі мы так сказалі»{{sfn|Sheff|1981|p=197}}. «Мне здавалася, што мы проста працуем у студыі, запісваем новую пласцінку, а Пол бегаў са сваёй ідэяй нейкага выдуманага гурта», — падзяляў скептыцызм таварыша Харысан<ref name="SergeyKnyazev"/>. Паводле Макфарлейна, бітлы «палічылі за лепшае ўжыць усеахопную тэматычную канцэпцыю ў спробе аб'яднаць асобныя, незвязаныя паміж сабой песні»{{sfn|MacFarlane|2008|p=33}}. Эверэт сцвярджае, што «музычная суцэльнасць альбома з'яўляецца вынікам… узаемасувязі матываў паміж ключавымі яго часткамі, асабліва якія ўключаюць танальнасці C, E і G»{{sfn|Everett|1999|p=122}}. «Ужыванне ў запісе падобных гарманічных мадэлей і зыходных мелодый» садзейнічае яе агульнай музычнай суцэльнасці, мяркуе Мур, характарызуючы яе як апавядальную суцэльнасць, але не абавязкова канцэптуальную{{sfn|Moore|2008|p=144}}. Макфарлейн падзяляе падобны пункт гледжання і адзначае, што, за выключэннем рэпрызы, альбому бракуе меладычнага і гарманічнага адзінства, якое адпавядае [[цыкл (музыка)|цыклічнай форме]]{{sfn|MacFarlane|2008|pp=33, 37}}. У інтэрв'ю 1995 года Мак-Картні падкрэсліў, што тэма дзяцінства музыкантаў, якая стала асновай для першых трох песень, запісаных падчас сесій, так і не перарасла ў паўнавартасную канцэпцыю, але, паводле яго, яны трымалі яе ў галаве як нейкі «арыенцір» на працягу ўсяго праекта{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Паводле Макдональда, у альбоме прысутнічаюць намёкі на дзяцінства бітлоў, якія «надта відавочныя, каб іх ігнараваць». Да іх адносяцца ўспаміны пра пасляваенны мюзік-хол паўночнай Англіі, адсылкі да прамысловых гарадоў гэтага рэгіёна і школьных дзён у Ліверпулі, вобразы, натхнёныя Льюісам Кэралам (як даніна павагі любімым дзіцячым кнігам Ленана), выкарыстанне духавых інструментаў у стылі вулічнай эстрады (знаёмай Мак-Картні па візітах у {{нп1|Сефтан-парк|Сефтан-парк|en|Sefton Park}})<ref name="Irvin/Mojo">{{cite magazine|last=Irvin|first=Jim|title=The Big Bang!|magazine=[[Mojo]]|date=2007-03|page=78}}</ref>, і кветкавая кампазіцыя на вокладцы, падобная да [[Кветкавы гадзіннік|кветкавага гадзінніка]]{{sfn|MacDonald|2005|p=215fn}}. Норман збольшага падзяляе гэтае меркаванне: «У многіх адносінах альбом працягнуў тэму дзяцінства і адсылак да Ліверпуля з выкарыстаннем у ім элементаў цырка і кірмашоў, а таксама скразной атмасферай традыцыйнага [[Паўночная Англія|паўночнага]] мюзік-холу, якая была ў крыві ў абодвух яго галоўных стваральнікаў [Мак-Картні і Ленана]»{{заўвага|«У некаторых аспектах, — падкрэсліваў Норман, — "Sgt. Pepper" пасталеў [на фоне папярэдніх работ "The Beatles"] да беспрэцэдэнтнай, нават небяспечнай ступені». Падводзячы вынік вышэйсказанага: «Яго багацце адлюстроўвала свядомае жаданне "The Beatles" загладзіць віну перад сваімі паклоннікамі за тое, што яны адмовіліся ад гастроляў. Скаваныя слухаўкамі ў студыі гуказапісу, яны здолелі арганізаваць жывое шоў, больш захапляльнае і інтымнае за любое іншае з тых пор, як яны пакінулі [[Cavern Club]]»{{sfn|Norman|2016|p=261}}.|комм.}}{{sfn|Norman|2016|p=261}}. == Вокладка == {{пачатак цытаты}}Мы хацелі, каб «Сяржант Пепер» атрымаўся такім альбомам, на вокладку якога вы б маглі глядзець гадамі.{{канец цытаты|крыніца=Пол Мак-Картні<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|title=Beatles’ ‘Sgt. Pepper’ Artwork: 10 Things You Didn’t Know|publisher=[[Rolling Stone]]|lang=en|author=Fleming, Colin|date=2017-03-30|access-date=2024-04-22|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622142350/https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>.}} === Пярэдняя вокладка === {{Гл. таксама|Спіс выяў на вокладцы «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band»}} Стварэннем вокладкі займаліся [[Пітэр Блэйк (мастак)|Пітэр Блэйк]] і {{нп1|Джэн Хаварт|Джэн Хаварт|en|Jann Haworth}}, вядомыя мастакі ў стылі [[поп-арт]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. Блэйк так каментаваў канцэпцыю: «Я прапанаваў [бітлам] ідэю: нібыта яны толькі што адыгралі [[оўпэн-эйр|адкрыты канцэрт]] — на вокладку можна было б змясціць фатаграфію гурта пасля шоў пасярод натоўпу, які толькі што назіраў за імі». Ён дадаў: «Калі б мы выкарысталі кардонавыя трафарэты, гэта магла б быць публіка мары, якая складаецца з тых, каго яны пажадаюць»<ref name="Humphries/MojoSpecial">{{cite book|first=Patrick|last=Humphries|chapter=Picture Perfect|title=[[Mojo (magazine)#Special editions|Mojo Special Limited Edition]]: 1000 Days That Shook the World (The Psychedelic Beatles – April 1, 1965 to December 26, 1967)|year=2002|publisher=Emap|location=London|page=97}}</ref>. Пасля гэтага Мак-Картні зрабіў малюнак тушшу, на аснове якога мастакі зрабілі эскіз{{заўвага|Паводле Блэйка, менавіта Хаварт прыйшла ў галаву ідэя паказаць знакамітасцей у выглядзе ўяўляемай аўдыторыі. Першапачатковая ідэя Мак-Картні заключалася ў тым, каб «The Beatles» пазіравалі ў гасцёўні эдвардыянскай эпохі на фоне сцяны з партрэтамі іх куміраў{{sfn|Ellen|2002|p=105}}.|кам.}}<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=92}}: Мак-Картні намаляваў дызайн вокладкі «Sgt. Pepper» (другасная крыніца), {{harvnb|Miles|1997|p=333}} (першасная крыніца).</ref>. [[Арт-дырэктар]]ам вокладкі выступіў {{нп1|Роберт Фрэйзер|Роберт Фрэйзер|en|Robert Fraser (art dealer)}}, за фатаграфіі адказваў [[Майкл Купер]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. На пярэднім баку вокладкі размешчаны калаж з выявай «The Beatles» у амплуа гурта «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», якія стаяць сярод кардонавых трафарэтаў вядомых людзей у натуральную велічыню<ref>{{harvnb|Gould|2007|pp=391–395}}: На вокладцы «Sgt. Pepper» бітлы былі выяўлены ў выглядзе выдуманага гурта, згаданага ў загалоўнай песні альбома, на фоне мноства знакамітасцей (другасная крыніца).; {{harvnb|The Beatles|2000|p=248}}: стаяў сярод мноства знакамітасцей (першасная крыніца).</ref>. На той час усе бітлы адрасцілі густыя вусы, паследаваўшы прыкладу Харысана, які зрабіў гэта падчас візіту ў Індыю, для маскіроўкі{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Вусы адлюстроўвалі рост уплыву на бітлоў культуры [[хіпі]], у той час як іх строі, паводле Гулда, «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары»<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=236}}: рост уплыву на «The Beatles» знешняга выгляду хіпі; {{harvnb|Gould|2007|p=385}}: «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары».</ref>. У цэнтры вокладкі паказаны «The Beatles», што стаяць за [[бас-барабан]]ам, на якім кірмашовы афарміцель Джо Эфгрэйв выявіў назву альбома. Перад барабанам размешчана кветкавая кампазіцыя, на якой напісана «Beatles»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Гурт апрануты ў атласную вайсковую ўніформу {{нп1|Day-Glo Color Corp.|рэзкіх колераў|en|Day-Glo Color Corp.}}, пашытую лонданскім тэатральным атэлье «M. Berman Ltd.». Побач з «The Beatles» стаяць іх [[Васковая скульптура|васковыя копіі]] (у строгіх касцюмах і з моднымі прычоскамі) эпохі [[Бітламанія|бітламаніі]], запазычаныя з музея [[Музей мадам Цюсо|Мадам Цюсо]]<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=95}}; {{harvnb|Sounes|2010|p=169}}.</ref>. У нізе вокладкі, сярод кветак, знаходзяцца фігуркі ўсходніх бостваў — [[Буда (тытул)|Буды]] і [[Лакшмі]]{{sfn|Reck|2008|p=68}}. Калаж на вокладцы ўключае 57 трафарэтаў і 9 [[Музей васковых фігур|васковых фігур]]. Пісьменнік Іэн Інгліс расцэньвае вокладку «як даведнік па культурнай тапаграфіі дзесяцігоддзя», якая адлюстроўвае рост дэмакратызацыі грамадства, у выніку чаго «традыцыйныя бар'еры паміж "высокай" і "нізкай" культурай руйнуюцца»{{sfn|Inglis|2008|p=93}}, у той час як Кейс спасылаецца на яе як найбольш відавочную дэманстрацыю «пераемнасці ў поп-культуры авангардызму мінулых гадоў»{{sfn|Case|2010|p=46}}. Фінальная версія калажа ўключала кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]], а таксама спевакоў [[Боб Дылан|Боба Дылана]] і {{нп1|Бобі Брын|Бобі Брына|en|Bobby Breen}}; кіназорак [[Марлан Бранда|Марлана Бранда]], [[Тайран Паўэр|Тайрана Паўэра]], [[Тоні Кёрціс]]а, [[Марлен Дзітрых]], [[Мэй Уэст]] і [[Мэрылін Манро]]; мастака [[Обры Бёрдслі]]; баксёра [[Соні Лістан|Соні Лістана]] і футбаліста [[Альберт Стабінс|Альберта Стабінса]]. На вокладку таксама трапілі комікі [[Стэн Лорэл]] і [[Олівер Хардзі]]; пісьменнікі [[Герберт Джордж Уэлс|Герберт Уэлс]], [[Оскар Уайльд]], [[Льюіс Кэрал]] і [[Дылан Томас]]; а таксама філосафы і навукоўцы [[Карл Маркс]], [[Альберт Эйнштэйн]], [[Зігмунд Фрэйд]] і [[Карл Густаў Юнг|Карл Юнг]]{{sfn|Inglis|2008|p=93}}. Харысан папрасіў дадаць туды гімалайскага [[ёга]] [[Махаватар Бабаджы|Махаватара Бабаджы]] і яго паслядоўнікаў [[Лахіры Махасая|Лахіры Махасаю]], [[Юктэшвар|Шры Юктэшвара Гіры]] і [[Парамаханса Ёгананда|Парамахансу Ёгананду]]{{sfn|Tillery|2011|p=81}}. [[The Rolling Stones]] прадстаўлены ў выглядзе лялькі ў кашулі з надпісам «Welcome to The Rolling Stones»{{sfn|Case|2010|p=46}}{{sfn|Schaffner|1978|p=85}}. Калі Мак-Картні спыталі, чаму «The Beatles» не ўключылі туды Элвіса Прэслі, ён адказаў: «Элвіс быў надта важны і надта ўзвышаўся над усімі астатнімі, каб нават заікацца пра яго»<ref name="Fleming/RS">{{cite magazine|first=Colin|last=Fleming|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' Artwork: 10 Things You Didn't Know|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-03-30|access-date=2020-06-17|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210714/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Harry|2002|p=727}}. Стар быў адзіным бітлом, які не прапанаваў ніякіх кандыдатур для калажа, сказаўшы Блэйку: «Мяне задаволіць усё, што прапануюць іншыя»{{sfn|Inglis|2008|p=94}}. Канчатковы кошт вокладкі склаў амаль 3000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 58 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе), што было вельмі марнатраўнай сумай для таго часу, пры сярэднім кошце вокладкі каля 50 фунтаў (што эквівалентна 1000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Inglis|2008|p=96}}. === Задняя вокладка === Выявы для задняга і {{нп1|Унутраны разварот альбома|ўнутранага боку канверта|en|Gatefold}} былі зроблены на фотасесіі Купера, якая праходзіла 30 сакавіка 1967 года. Інгліс адзначае «душэўнасць выніковых выяў, якая імгненна кідаецца ў вочы… без намёку на стэрыльнасць і штучнасць, уласцівых такога кшталту работам»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Мак-Картні, успамінаючы пра фатаграфію ўнутры канверта, падкрэсліваў, што іх мэтай было звярнуцца да публікі «з дапамогай погляду»: «І вось, пазіруючы для гэтай фатаграфіі, мы ўсклікнулі ў адзін голас: "Цяпер паглядзім у гэтую камеру і скажам вачыма "Я люблю вас!" Давайце пастараемся максімальна і пранікнемся гэтым пачуццём; сапраўды падорым [людзям] любоў праз фота!" ... [І] калі вы паглядзіце на нас, вы ўбачыце, што мы вельмі стараліся»{{sfn|Miles|1997|pp=344–45}}. Паводле Ленана, на фатаграфіях гурта, зробленых Куперам, паказана «двое людзей, якія былі пад кайфам, і двое, якія не былі»<ref name="Fleming/RS" />. На задняй вокладцы былі цалкам надрукаваны тэксты ўсіх песень, што было першым падобным выпадкам для рок-пласцінкі<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=236}}: упершыню для рок-альбома на вокладцы былі надрукаваны ўсе тэксты цалкам; {{harvnb|Inglis|2008|p=96}}: тэксты песень былі надрукаваны на заднім баку вокладкі.</ref>. Таксама ўпершыню былі расфарбаваны стандартныя белыя канверты, у якія ўпакоўваўся вініл. Гурт выбраў для гэтай мэты галандскае дызайнерскае бюро {{нп1|The Fool (дызайнерскае бюро)|«The Fool»|en|The Fool (design collective)}}, даручыўшы яму зрабіць абстрактныя хвалістыя малюнкі бардовага, чырвонага, ружовага і белага колераў{{заўвага|«The Fool» таксама зрабілі свой варыянт вокладкі, але бітлам ён не спадабаўся{{sfn|Clayson|2003|p=211}}.|кам.}}{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. У якасці бонусу ў канвертах ляжаў кардонавы аркуш з трафарэтамі, намаляванымі Блэйкам і Хаварт. Яны складаліся з партрэта сяржанта Дж. Пепера (верагодна, заснаванага на фатаграфіі афіцэра [[Джэймс Мелвіл Бэбінгтан|Джэймса Мелвіла Бэбінгтана]]<ref>{{Cite web |last=Marinucci |first=Steve |date=2017-05-13 |title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover |url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |access-date=2022-08-31 |website=Variety |lang=en-us |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover|first=Steve|last=Marinucci|date=2017-05-13|publisher=|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|url-status=live}}</ref> (яшчэ вельмі падобнага да [[Бюст (скульптура)|бюста]] з дома Ленана, які таксама прысутнічае на вокладцы), {{нп1|Накладныя вусы|накладных вусаў|en|Fake moustache}}, двух камплектаў [[сяржант|сяржанцкіх]] пагонаў, двух нагрудных значкоў і саміх «The Beatles» у атласнай уніформе{{sfn|Inglis|2008|p=96}}. Паводле Мура, дзякуючы гэтым бонусам фанаты маглі падурэць, «што яны таксама частка гурта»{{sfn|Moore|1997|p=57}}. == Выпуск == === Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску === Першапачаткова альбом быў анансаваны праз пірацкую радыёстанцыю {{нп1|Wonderful Radio London|«Radio London»|en|Wonderful Radio London}} 12 мая, афіцыйны анонс адбыўся падчас радыёшоў [[Кені Эверэт]]а «Where It’s At» на BBC праз восем дзён{{sfn|Miles|2001|pp=264, 265}}. Вядоўца паставіў у эфір увесь альбом цалкам, за выключэннем «A Day in the Life»{{sfn|Miles|2001|p=265}}. Напярэдадні трансляцыі Эпстайн зладзіў урачысты фуршэт для музычных журналістаў і дыджэяў у сваім асабняку ў [[Белгравія|Белгравіі]], у цэнтры Лондана{{sfn|Norman|2008|p=496}}<ref>{{cite web|first=Bryan|last=Wawzenek|title=50 Years Ago: The Beatles Experience an Amazing Series of Pre-'Sgt. Pepper' Highs and Lows – All on a Single Day|url=https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|website={{нп1|Ultimate Classic Rock|Ultimate Classic Rock|en|Ultimate Classic Rock}}|date=2017-05-19|access-date=2020-06-10|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716001141/https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|url-status=live}}</ref>. Гэтае мерапрыемства стала новай формай прасоўвання поп-музыкі і павысіла значнасць выпуску альбома як медыйнай падзеі{{sfn|Gould|2007|p=395}}. Рэпарцёр «[[Melody Maker]]» апісаў яго як першае «праслухоўванне» ў гісторыі індустрыі, назваўшы такое рашэнне тыповым для схільных да інавацый «The Beatles»<ref>{{cite magazine|first=Jack|last=Hutton|title=Beatles Listen-in|magazine=[[Melody Maker]]|date=1967-05-27|page=5}}</ref>. Вечарынка стала першым кантактам гурта са СМІ амаль за год<ref name="Womack/LaunchParty" /><ref name="Drummond/NME" />. Норы Драманд з «[[NME]]» пісаў, што ўвесь гэты час бітлы знаходзіліся «практычна без сувязі са знешнім светам», гэта прывяло да скаргаў нацыянальнай прэсы на тое, што гурт «паглыбіўся ў сябе, стаўшы скрытным і высакамерным»<ref name="Drummond/NME">{{cite magazine|first=Norrie|last=Drummond|title=Dinner with the Beatles|magazine=[[NME]]|date=1967-05-27|pages=2–3}}</ref>. Некаторыя з прысутных рэпарцёраў былі шакаваны знешнім выглядам бітлоў, асабліва Ленана і Харысана{{sfn|Spitz|2005|pp=691–92}}, паколькі багемнае адзенне музыкантаў рэзка кантраставала з іх ранейшым медыйным іміджам<ref name="Womack/LaunchParty">{{cite web|first=Kenneth|last=Womack|title=Everything Fab Four: Celebrating the First Half-Century of 'Sgt. Pepper' Launch Parties|url=https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|publisher=kennethwomack.com|date=2017-05-09|access-date=2020-06-10|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922144638/https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|url-status=live}}</ref>. Біёграф {{нп1|Говард Соўнс|Говард Соўнс|en|Howard Sounes}} параўноўваў мерапреымства са сходам [[Брытанская каралеўская сям'я|брытанскай каралеўскай сям'і]], асабліва вылучаючы адну з фатаграфій, на якой Ленан паціскае руку Мак-Картні «ў гратэскна-віншавальнай манеры, закідаючы галаву ў саркастычным смеху»{{sfn|Sounes|2010|p=176}}. Альбом быў выпушчаны ў Брытаніі 26 мая, раней за запланаваную дату — 1 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. Гэта была першая пласцінка «The Beatles» з ідэнтычнымі спісамі кампазіцый як для мясцовага рынку, так і для ЗША{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Рэліз у Штатах адбыўся 2 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У рэкламе амерыканскага дыстрыб'ютара, [[Capitol Records]], падкрэслівалася, што «The Beatles» і ансамбль сяржанта Пепера — адны і тыя ж людзі{{sfn|Rodriguez|2012|p=197}}. === Рэакцыя публікі === «Sgt. Pepper» быў успрыняты шырокай публікай як своеасаблівы саўндтрэк да «Лета кахання»{{sfn|Scapelliti|2007|p=104}}{{sfn|Ingham|2006|p=42}}, якое стала адным з галоўных падзей года. Пісьменнік Пітэр Лавецолі называў лонгплэй «пераломным момантам для Захаду, калі пошук [[Вышэйшыя станы свядомасці|вышэйшай свядомасці]] і альтэрнатыўнага погляду на свет дасягнуў крытычнай масы»{{sfn|Lavezzoli|2006|pp=6–7}}. Публіцыст часопіса «[[Rolling Stone]]» {{нп1|Лэнгдан Вінер|Лэнгдан Вінер|en|Langdon Winner}} успамінаў:{{цытата|У першы тыдзень пасля выпуску «Сяржанта Пепера» заходняя цывілізацыя бліжэй за ўсё падышла да свайго калектыўнага адзінства з часоў [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. У кожным горадзе Еўропы і Амерыкі радыёстанцыі круцілі [яго]… і ўсе слухалі… На кароткі час непапраўна раздробленая свядомасць Захаду стала адзінай, прынамсі, у розумах моладзі{{sfn|Riley|2002|p=205}}.}} [[Файл:Otis Redding 1967.JPG|215px|thumb|left|«Сяржант Пепер» аказаў вялізны ўплыў на многіх чарнаскурых музыкантаў, асабліва [[Отыс Рэдынг|Отыса Рэдынга]], які напісаў «[[(Sittin’ on) The Dock of the Bay]]», пастаянна слухаючы гэтую пласцінку, і [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]], які часта цытаваў альбом як водападзел у сваёй уласнай творчасці<ref>{{cite web|url=https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|title=Sgt. Pepper’s Timing Was As Good As Its Music|publisher=''[[Slate]]''|lang=en|author=Hamilton, Jack|date=2017-05-24|access-date=2024-04-18|archive-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103131708/https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|url-status=live}}</ref>]] Паводле Райлі, поп-альбом «аб'яднаў большую колькасць людзей дзякуючы агульным перажыванням, чым калі-небудзь раней»{{sfn|Riley|2002|pp=205–06}}. Макдональд адзначаў, што «пласцінку атачала амаль рэлігійнае трапятанне», падкрэсліваючы, што яе ўплыў быў міжпакаленчым, паколькі «маладыя і пажылыя былі зачараваны ёй у роўнай ступені»; таксама ён вызначаў эпоху ў тым сэнсе, што «душэўнае трапятанне», якое яна выклікала па ўсім свеце, была «не чым іншым, як кінематаграфічным пераходам ад адной інтэлектуальнай моды да іншай». Музычны журналіст {{нп1|Марк Элен|Марк Элен|en|Mark Ellen}}, падлетак у 1967 годзе, успамінаў, як паслухаў частку альбома ў доме ў аднаго са сваіх сяброў, а затым пачуў астатнія песні ў гасцях у яшчэ аднаго прыяцеля, быццам пласцінка гучала паўсюль з «аднаго гіганцкага {{нп1|Dansette|прайгравальніка|en|Dansette}}». Ён заяўляў, што найадметнейшым было тое, што яе прынялі дарослыя, якія адвярнуліся ад «The Beatles», калі яны сталі «панурымі і загадкавымі», і тое, што гурт, які трансфармаваўся ў элегантных «[[MC|майстроў цырымоніі]]», цяпер стаў тымі самымі «сямейнымі ўлюбёнцамі, якіх яны імкнуліся высмеяць»{{заўвага|Паводле ўспамінаў {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлза|en|Barry Miles}}, альбом гучаў «з кожнай крамы» на {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}}, а таксама напоўніў дамы самых фешэнебельных раёнаў Нью-Ёрка. Ён успамінае гэтую пласцінку як «саўндтрэк да таго лета і той зімы… Ад яе проста было немагчыма нікуды падзецца»{{sfn|Harris|2007|p=87}}.|кам.}}{{sfn|Ellen|2002|pp=104–05}}. Пісьменнік {{нп1|Пітэр Догет|Пітэр Догет|en|Peter Doggett}} называе «Sgt. Pepper» «найбуйнейшай поп-падзеяй», якая адбылася паміж дэбютам «The Beatles» на амерыканскім тэлебачанні ў лютым 1964 года і [[Забойства Джона Ленана|забойствам Ленана]] ў снежні 1980 года{{sfn|Doggett|2015|p=373}}, у той час як Норман настальгіруе: «Цэлае пакаленне, якое пакуль яшчэ не стала раўнадушным да шчаслівых вех у жыцці, заўсёды будзе памятаць да драбніц, калі і дзе яны ўпершыню пачулі яго…»{{sfn|Norman|2008|p=497}}. Імпульс, выкліканы пласцінкай, адчуваўся на [[Фестываль у Мантэрэі|Міжнародным поп-фестывалі ў Мантэрэі]], другім мерапрыемстве ў рамках «Лета кахання», якое праходзіла 16-18 чэрвеня на {{нп1|Кірмашовая плошча акругі Мантэрэй|кірмашовай плошчы|en|Monterey County Fairgrounds}} ля [[Сан-Францыска]]{{sfn|Gould|2007|pp=418–19}}{{sfn|Philo|2015|pp=116–17, 119}}. Альбом гучаў адусюль, у гандлёвых намётах і на выставачных стэндах, а супрацоўнікі фестываля насілі бэйджы з тэкстам з песні Ленана «Being for the Benefit of Mr. Kite!»: {{Comment|«Выдатнае баўленне часу вам гарантавана»|«A splendid time is guaranteed for all»}}{{sfn|Philo|2015|p=119}}. [[Файл:Jeff Beck in Amsterdam 1979 (cropped).jpg|215px|thumb|right|«Не слухаў і не збіраюся. Гэта не мая музыка» — [[Джэф Бэк]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Амерыканскія радыёстанцыі перараблівалі сетку вяшчання, прайграваючы альбом практычна без перапынку, часцяком ад пачатку і да канца<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=249}}: радыёстанцыі перараблівалі сваю звыклую сетку вяшчання; {{harvnb|Riley|2002|p=205}}: некаторыя ставілі ў эфір альбом цалкам.</ref>. Падкрэсліваючы яе маналітнасць як самастойнай работы, ніводную з песень пласцінкі не сталі выпускаць у якасці сінгла{{sfn|Simonelli|2013|p=107}}{{sfn|Smith|2009|p=48}} або ўключаць у які-небудзь [[EP]]{{sfn|Ellen|2002|p=103}}. У якасці новага рэлізу была выбрана песня «[[All You Need Is Love]]», якая была выдадзена ў ліпені пасля таго, як прагучала падчас спадарожнікавай тэлеперадачы «[[Наш свет (тэлепраграма)|Наш свет]]» (25 чэрвеня){{sfn|Miles|2001|pp=270–71}} перад аўдыторыяй больш за 400 мільёнаў чалавек{{sfn|Greene|2016|p=36}}. Паводле [[Сацыялогія музыкі|сацыямузыкалагіста]] {{нп1|Сайман Фрыт|Саймана Фрыта|en|Simon Frith}}, міжнародная трансляцыя песні паслужыла пацвярджэннем «[[Евангельскія хрысціяне|евангелісцкай]] ролі "The Beatles"» на фоне цёплага грамадскага прыёму «Sgt. Pepper»<ref name="Frith/HoR">{{cite magazine|first=Simon|last=Frith|title=1967: The Year It All Came Together|magazine={{нп1|The History of Rock (часопіс)|The History of Rock|en|The History of Rock (magazine)}}|year=1981|pages=4–8}} Available at [https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/1967-the-year-it-all-came-together Rock's Backpages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118144213/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/1967-the-year-it-all-came-together |date=2018-11-18 }} (subscription required).</ref>. === Камерцыйныя паказчыкі === Альбом узначальваў чарт «{{нп1|Record Retailer|Record Retailer|en|Record Retailer}}» (цяпер «[[UK Albums Chart]]») 23 тыдні запар, пачынаючы з 10 чэрвеня, пасля чаго яшчэ чатыры тыдні лідыраваў у {{нп1|Навагодні святочны перыяд|навагодні сезон|en|Christmas and holiday season}} — да лютага<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/search/albums/sgt-pepper's-lonely-hearts-club-band/|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, The Beatles" > "Chart Facts|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2018-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820102815/http://www.officialcharts.com/search/albums/sgt-pepper%27s-lonely-hearts-club-band/|archive-date=2018-08-20|url-status=live}}</ref>. За першы тыдзень продажаў у Брытаніі тыраж пласцінкі перавысіў 250 000 копій{{заўвага|4 чэрвеня гурт «[[The Jimi Hendrix Experience]]» адкрыў шоў у лонданскім «{{нп1|Saville Theatre|Saville Theatre|en|Saville Theatre}}» выкананнем песні «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2014|p=813}}. У той час арандатарам канцэртнай залы быў Эпстайн{{sfn|Sounes|2010|p=180}}, і Харысан з Мак-Картні прысутнічалі на выступе{{sfn|Womack|2014|p=813}}. Праз некалькі гадоў апошні ўспамінаў: «Заслона расчынілася, і на сцэну выйшаў [[Джымі Хендрыкс]], граючы "Sgt. Pepper" … Я лічу гэты кавер адным з найвялікшых ушанаванняў у маёй кар'еры»{{sfn|Miles|1997|p=347}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У ЗША альбом прабыў на вяршыні «[[Billboard 200|Billboard Top LP]]» на працягу 15 тыдняў, з 1 ліпеня па 13 кастрычніка 1967 года, і заставаўся ў ''Top-200'' 113 тыдняў запар{{sfn|Hoffmann & Bailey|1990|pp=281, 282}}. Ён таксама ўзначаліў хіт-парады многіх іншых краін{{sfn|Smith|2009|p=49}}. Пераваліўшы за 2,5 мільёна прададзеных копій на працягу трох месяцаў пасля рэлізу{{sfn|Frontani|2007|p=147}}, «Sgt. Pepper» пераўзышоў усе папярэднія альбомы «The Beatles» па стартавых тыражах{{sfn|Spitz|2005|p=697}}. У Вялікабрытаніі гэта была самая прадаваемая пласцінка 1967 года<ref>{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> і дзесяцігоддзя<ref name="Mawer/1969">{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020421/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1969.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1969.php|first=Sharon|last=Mawer|title=Album Chart History: 1969|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref>. Згодна з данымі, апублікаванымі ў 2009 годзе былым кіраўніком «Capitol» Дэвідам Кронемаерам, у дадатак да ацэнак, якія ён прывёў у часопісе «MuseWire»<ref>{{cite magazine|url=https://musewire.com/deconstructing-pop-culture-how-many-records-did-the-beatles-actually-sell/|title=Deconstructing Pop Culture: How Many Records Did the Beatles Actually Sell?|first=David|last=Kronemyer|magazine=MuseWire|date=2009-04-29|access-date=2020-04-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312201437/https://musewire.com/deconstructing-pop-culture-how-many-records-did-the-beatles-actually-sell/|archive-date=2018-03-12}}</ref>, к 31 снежня 1967 года ў ЗША было прададзена 2 360 423 копій альбома, а к канцу дзесяцігоддзя — 3 372 581 копій<ref name="Kronemyer">{{cite web|url=http://deconstructingpopculture.com/2009/04/how-many-records-did-the-beatles-actually-sell|title=How Many Records Did the Beatles Actually Sell?|first=David|last=Kronemyer|website=Deconstructing Pop Culture|date=2009-04-25|access-date=2017-06-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306054326/http://deconstructingpopculture.com/2009/04/how-many-records-did-the-beatles-actually-sell/|archive-date=2016-03-06}}</ref>. == Водгукі сучаснікаў == {{пачатак цытаты}}Ці не становіцца поп-музыка занадта разумнай, занадта складанай, занадта моднай?{{канец цытаты|крыніца=Журналіст «Melody Maker» Алан Уолш за тыдзень да выхаду альбома<ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=[[Союз (концерн)]]|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>.}} {{Урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Колер=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Прышэсце "Сяржанта Пепера" позняй вясной 1967 года прыпала на самы зручны момант у гісторыі заходняй культуры: мэйнстрымная журналістыка нарэшце праніклася ідэяй пра тое, што свет "року"… можа стварыць шэдэўр на ўсе часы, які выходзіць за межы сціплых вытокаў жанру, у той жа час набірала моц новая ніша пад назвай "рок-журналістыка", якая мае поўнае права на існаванне... Усе хацелі, каб "The Beatles" дабіліся поспеху – і выбіліся ў лідары. Спадарожны вецер дзьмуў ім у спіну, і яны гэта ведалі»''{{sfn|Rodriguez|2012|p=223}}.|Подпіс = Біёграф Роберт Радрыгес, 2012 год}} Выпуск «Sgt. Pepper» супаў з перыядам з'яўлення рок-крытыкі, чые прадстаўнікі пачалі ўказваць на наяўнасць у поп-музыцы мастацкай каштоўнасці, асабліва ў «The Beatles», і ідэнтыфікаваць альбомы як складаныя творчыя выказванні<ref name="Hamilton/Slate">{{cite web|url=https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|first=Jack|last=Hamilton|title=''Sgt. Pepper''{{'s}} Timing Was As Good As Its Music|work=[[Slate]]|date=2017-05-24|access-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103131708/https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|archive-date=2018-11-03|url-status=live}}</ref>{{sfn|Rodriguez|2012|pp=211, 223–24}}. У Амерыцы гэтая тэндэнцыя была ўзмоцнена рэлізам сінгла «Strawberry Fields Forever»/«Penny Lane»{{sfn|Gendron|2002|pp=193–94}}, а таксама прысвечанай гэтаму пытанню тэлепраграме [[Леанард Бернстайн|Леанарда Бернстайна]] «{{нп1|Inside Pop: The Rock Revolution|Inside Pop: The Rock Revolution|en|Inside Pop: The Rock Revolution}}», паказанай на [[CBS]] у красавіку 1967 года<ref name="Hamilton/Slate" />. Паводле пісьменніка Бернарда Гендрана, пасля выхаду сінгла пачалося «дыскурсіўнае вар'яцтва», паколькі «[[Time]]», «[[Newsweek]]» і іншыя выданні культурнага мэйнстрыму сталі ўсё часцей выказваць сваё «захопленае ўхваленне "The Beatles"»{{sfn|Gendron|2002|pp=193–94}}. Пераважная большасць крытыкаў адгукнулася аб пласцінцы станоўча<ref>{{harvnb|Gould|2007|p=420}}; {{harvnb|Julien|2008b|pp=8–9}}; {{harvnb|Moore|1997|pp=58–59}}.</ref>. Паводле Шэфнера, агульнае меркаванне было дакладна сфармулявана Томам Філіпсам у «[[The Village Voice]]», які назваў пласцінку «самым амбіцыёзным і паспяховым альбомам з калі-небудзь выпушчаных»{{sfn|Schaffner|1978|p=83}}. {{нп1|Пітэр Джонс (журналіст)|Пітэр Джонс|en|Peter Jones (journalist)}} з «[[Record Mirror]]» заявіў, што альбом быў «віртуознай і бліскучай [работай], [мяняючы настроі як пальчаткі] ад бурлівага да шчымлівага і назад», у той час як рэцэнзент «[[Disc (часопіс)|Disc and Music Echo]]» назваў яго «прыгожым і магутным запісам, унікальным, разумным і ашаламляльным»{{sfn|Rodriguez|2012|p=208}}. Прадстаўнік «[[The Times]]» {{нп1|Уільям Ман (крытык)|Уільям Ман|en|William Mann (critic)}} апісаў «Sgt. Pepper» як «майстар-клас у поп-музыцы»{{sfn|Julien|2008b|p=9}}, падкрэсліўшы, што яго музычныя дасягненні былі настолькі значнымі, што «адзінай з яго песень, якую можна было б уявіць у поп-музыцы пяць гадоў таму», была «With a Little Help from My Friends»{{sfn|Mann|2006|p=96}}. == Спіс кампазіцый == Усе песні напісаны тандэмам [[Ленан — Мак-Картні]], за выключэннем «Within You Without You» аўтарства [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]. Інфармацыя аб працягласці песень і выканаўцах вядучага вакалу базуецца на даных біёграфаў «The Beatles» [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] і [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]]<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=350}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=220–250}}.</ref>. {{Track listing | headline = Першы бок | all_writing = | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]] | extra1 = Пол Мак-Картні | length1 = 2:00 | title2 = [[With a Little Help from My Friends]] | extra2 = Рынга Стар | length2 = 2:42 | title3 = [[Lucy in the Sky with Diamonds]] | extra3 = Джон Ленан | length3 = 3:28 | title4 = [[Getting Better]] | extra4 = Пол Мак-Картні | length4 = 2:48 | title5 = [[Fixing a Hole]] | extra5 = Пол Мак-Картні | length5 = 2:36 | title6 = [[She’s Leaving Home]] | extra6 = Пол Мак-Картні пры ўдзеле Джона Ленана | length6 = 3:25 | title7 = [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]] | extra7 = Джон Ленан | length7 = 2:37 | total_length = 19:36 }} {{Track listing | headline = Другі бок | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Within You Without You]] | extra1 = Джордж Харысан | length1 = 5:05 | title2 = [[When I’m Sixty-Four]] | extra2 = Пол Мак-Картні | length2 = 2:37 | title3 = [[Lovely Rita]] | extra3 = Пол Мак-Картні | length3 = 2:42 | title4 = [[Good Morning Good Morning]] | extra4 = Джон Ленан | length4 = 2:42 | title5 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)#Рэпрыза|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)]] | extra5 = Джон Ленан, Пол Мак-Картні, Джордж Харысан і Рынга Стар | length5 = 1:18 | title6 = [[A Day in the Life]] | extra6 = Джон Ленан пры ўдзеле Пола Мак-Картні | length6 = 5:38 | total_length = 20:02 <!-- Unless you can cite a source for the "inner groove" being listed as a track on the original release, it doesn't belong here, since it's [[WP:OR|original research]]. Especially by Calkin. --> }} == У запісе ўдзельнічалі == Паводле даных Марка Льюісана і Іэна Макдональда<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|pp=232–53}}, {{harvnb|MacDonald|2005|pp=215–50}}.</ref>, калі не ўказана іншае: ; «The Beatles» * [[Джон Ленан]]: [[вакал|вядучы]], [[гармонія (музыка)|гарманічны]] і [[бэк-вакал]]; [[рытм-гітара|рытм-]], [[акустычная гітара|акустычная]] і [[сола-гітара]]; [[арган Хаманда]], фінальны [[мі мажор|акорд]] на фартэпіяна; [[губны гармонік]], {{нп1|Аўдыяплёнка|эксперыменты з аудыяплёнкай|en|Tape loop}}, [[гукавы эфект|гукавыя эфекты]], {{нп1|Грэбень і папіросная папера|грэбень і папіросная папера|en|Comb and paper}}; воплескі, [[бубен]], [[маракас]]ы, [[бас-гітара]] на «Fixing a Hole»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Good Morning Good Morning» (саксафоны); аранжыроўка ў песні «A Day in the Life» ([[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]], [[драўляныя духавыя музычныя інструменты|драўляныя духавыя]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусія]]) * [[Пол Мак-Картні]]: вядучы, гарманічны і бэк-вакал; бас-гітара і сола-гітара; [[фартэпіяна]], [[раяль]], арга́ны {{нп1|Арган Лоўры|Лоўры|en|Lowrey organ}} і Хаманда; волпескі; вакалізы, гукавыя эфекты, грэбень і папіросная папера; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духаавыя і перкусія) * [[Джордж Харысан]]: гарманічны і бэк-вакал; сола-, рытм- і акустычная гітара; [[сітар]], [[тамбура]], [[свармандал]]; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; воплескі, бубен, маракасы; вядучы вакал у песні «Within You Without You»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Within You Without You» * [[Рынга Стар]]: [[ударная ўстаноўка|ударныя]], [[конга (музычны інструмент)|конгі]], бубен, маракасы, воплескі, [[аркестравыя званы]]; вядучы вакал у песні «With a Little Help from My Friends»; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; фінальны акорд на фартэпіяна ; Дадатковы персанал {{кал}} * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]: [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[звядзенне (музыка)|звядзенне]]; эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты; клавесін у песні «Fixing a Hole», [[фісгармонія]], арган Лоўры, [[аркестравыя званочкі]] і [[мелатрон]]<ref>{{cite book|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (50th Anniversary Deluxe Version) (book).|last=Howlett|first=Kevin|publisher=The Beatles. Apple Records.|year=2017}}</ref> у песні «Being for the Benefit of Mr. Kite!», арган Хаманда ў песні «With a Little Help from My Friends», фартэпіяна ў песні «Getting Better», сола на фартэпіяна ў песні «Lovely Rita»; фінальны акорд на фісгармоніі; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four», «Good Morning Good Morning» (саксафоны), «Within You Without You» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духавыя і перкусія); аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * [[Джэф Эмерык]]: гукарэжысёр, эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты{{заўвага|Кіраўніцтва EMI адхіліла просьбу Марціна пазначыць Эмерыка на вокладцы альбома ў якасці гукарэжысёра<ref>{{sfn|Everett|1999|p=123}}</ref>. Аднак нягледзячы на гэта ў 1968 годзе ён стаў лаўрэатам «Грэмі» за ''«Лепшы некласічны альбом»''<ref>{{sfn|Womack|2014|p=256}}</ref>.|кам.}} * [[Мэл Эванс]]: адлік, губны гармонік, будзільнік, фінальны акорд на фартэпіяна * [[Ніл Аспінал]]: губны гармонік, [[тамбура]] * {{нп1|Sounds Incorporated|Sounds Inc.|en|Sounds Incorporated}}: [[саксафон]]ы, [[трамбон]]ы і [[валторна|валторны]] ў песні «Good Morning Good Morning» * {{нп1|Майк Леандэр|Майк Леандэр|en|Mike Leander}}: аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * Джэймс Бак: [[валторна]] («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Ніл Сандэрс: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Тоні Рэндал]]: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Джон Бёрдэн: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Эрых Грунберг]]: [[скрыпка]] («She’s Leaving Home», «Within You Without You» и «A Day in the Life») * Дэрэк Джэйкабс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Трэвар Уільямс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Хасэ Луіс Гарсія: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Джон Андэрвуд: [[альт (струнны інструмент)|альт]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Стэфен Шынглс: альт («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Дэніс Уігэй: [[віяланчэль]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Алан Дэлзіел: віяланчэль («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Гордан Пірс: [[кантрабас]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * [[Шэйла Бромберг]]: [[арфа]] («She’s Leaving Home») * Натвар Соні: [[табла]] («Within You Without You») * Анна Джошы: {{нп1|Дылруба|дылруба|en|Dilruba}} («Within You Without You») * Амрыт Гаджар: дылруба («Within You Without You») * Будхадэў Кансара: тамбура («Within You Without You») * Алан Лаўдэй: скрыпка («Within You Without You») * Джуліен Гэйлард: скрыпка («Within You Without You») * Пол Шэрман: скрыпка («Within You Without You») * Ральф Элман: скрыпка («Within You Without You») * Дэвід Уольфсхол: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Ротштэйн: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Грын: скрыпка («Within You Without You») * Рэджынальд Кілбі: віяланчэль («Within You Without You») * Ален Форд: віяланчэль («Within You Without You») * Пітэр Бівен: віяланчэль («Within You Without You») * Роберт Бёрнс: [[кларнет]] («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Генры Мак-Кензі: кларнет («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Фрэнк Рыдзі: кларнет («When I’m Sixty Four») * Бэры Кэмеран: [[саксафон]] («Good Morning Good Morning») * Дэвід Глайд: саксафон («Good Morning Good Morning») * Ян Холмс: саксафон («Good Morning Good Morning») * Джон Лі: валторна («Good Morning Good Morning») {{канец кал}} == Чарты і сертыфікацыя== === Штотыднёвыя чарты === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Арыгінальнае выданне |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Kent Music Report|Аўстралія]]''<ref name="auchart">{{Cite book|title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1970–1992]]|last=Kent|first=David|author-link=David Kent (historian)|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, NSW|year=1993|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|title=The Beatles – Full official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512024604/http://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|archive-date=2016-05-12|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ФРГ}} ''{{нп1|Musikmarkt|Заходняя Германія|en|Musikmarkt}}''<ref name="dechart">{{cite web|url = https://www.offiziellecharts.de/suche|title = Search: The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|lang = de|publisher = Media Control|access-date=2010-05-01|format = ASP|archive-date = 2015-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102071930/http://i.imgur.com/My5ZAxf.jpg|url-status = live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref name="billboard">{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |title=Billboard 200 |magazine=Billboard |access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115095520/http://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |archive-date=2010-11-15 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |title=''RPM'' Top Albums/CDs – Volume 7, No. 21, Jul 22, 1967 |date=2013-07-17 |publisher=[[Library and Archives Canada]] |access-date=2015-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413012103/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |archive-date=2015-04-13 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229150911/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |archive-date=2011-12-29 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite book|first=Jake|last=Nyman|year=2005|title=Suomi soi 4: Suuri suomalainen listakirja|publisher=Tammi|location=Helsinki|isbn=951-31-2503-3|language=fi}}</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=Swedish Charts 1966–1969/Kvällstoppen – Listresultaten vecka för vecka > Juni 1967 > 20 Juni|url=http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|work=hitsallertijden.nl|lang=sv|access-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305110338/http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|archive-date=2018-03-05|url-status=live}} ''Note: [[Sverigetopplistan|Kvällstoppen]] combined sales for albums and singles in the one chart. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' peaked at number five for two weeks beginning on 20 June 1967, but was the highest-charting LP.''</ref> |1 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 1987 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="ukchart">{{cite web| url=https://www.officialcharts.com/artist/_/Beatles| title=The Beatles > Artists > Official Charts| publisher=[[UK Albums Chart]]|access-date=2013-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20130313042939/http://www.officialcharts.com/artist/_/beatles/| archive-date=2013-03-13| url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard charts|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|title=Top Compact Disks (for week ending June 27, 1987)|magazine=[[Billboard]]|date=1987-06-27|access-date=2020-07-23|page=42|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104180733/https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[MegaCharts|Нідэрланды]]''<ref name="nlchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|lang=nl|publisher=dutchcharts.nl|access-date=2010-05-01|format=ASP|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207213344/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-07|url-status=live}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart1">{{cite book|title=Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|publisher=Oricon Entertainment|location=Roppongi, Tokyo|year=2006|isbn=4-87131-077-9}}</ref> |3 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2009 года |- !Год !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=australian-charts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026185922/http://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |archive-date=2010-10-26 |url-status=live }}</ref> |16 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} [[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|lang=fr|format=ASP|publisher=ultratop.be|access-date=2022-01-15|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412224749/https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|url-status=live}}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Бразілія}} ''[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |title=De 14 a 20 de Setembro 2009 |publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]] (in Portuguese) |access-date=2010-11-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928081133/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |archive-date=2011-09-28}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |title=UK Albums Chart |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2010-11-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408210343/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref name="dkchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|publisher=danishcharts.dk|url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|format=ASP|access-date=2012-10-12|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|url-status=live}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[PROMUSICAE|Іспанія]]''<ref>{{cite web |url=https://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |title=Album Top 100 |publisher=spanishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008050856/http://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |archive-date=2012-10-08 |url-status=live }}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Italian Albums Chart|Італія]]''<ref>{{cite web |url=https://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |title=Album Top 20 |publisher=italiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214220016/http://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |archive-date=2011-12-14 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recording Industry Association of New Zealand|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |title=Album Top 40 |publisher=charts.nz|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521075032/http://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |archive-date=2017-05-21 |url-status=live }}</ref> |12 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[IFPI|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227024821/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2011-12-27 |url-status=live }}</ref> |31 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web |url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |title=Portuguese Charts: Albums – 38/2009 |publisher=portuguesecharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012191617/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |archive-date=2012-10-12 |url-status=live }}</ref> |4 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Finnish Albums Chart|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=finnishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104052224/http://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2010-01-04 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Swedish Albums Chart|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|format=ASP|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|publisher=swedishcharts.com |lang=sv|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225015947/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-25|url-status=live}}</ref> |8 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart2">{{cite web| url=https://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| title=ザ・ビートルズ"リマスター"全16作トップ100入り「売上金額は23.1億円」(All of the Beatles' "Remastered" Albums Enter the Top 100: Grossing 2,310 Million Yen In One Week)| lang=ja| publisher=oricon.co.jp|date=2009-09-15|access-date=2014-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20130309122433/http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| archive-date=2013-03-09| url-status=live}}</ref> |20 |} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2017 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Australiancharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410223028/https://australian-charts.com/search.asp?todo=notfound |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Аўстрыя}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аўстрыя]]''<ref>{{cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Austriancharts.at – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629135519/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=fr}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Бельгія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Фландрыя)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/2 |title=June 2017/7502/ "Official Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215016/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19691228/7502/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Германія}} ''[[Чарты GfK Entertainment|Германія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |title=Offiziellecharts.de – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=GfK Entertainment Charts |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref>{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Danishcharts.dk – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=da |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|title=Bryson Tiller Notches His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'True to Self'|first=Keith|last=Caulfield|magazine=Billboard|date=2017-06-04|access-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604230659/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|archive-date=2017-06-04|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Ірландыя}} ''[[Ірландская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Ірландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |title=Irish Albums Chart: 3 June 2017 |publisher=Irish Recorded Music Association |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[Productores de Música de España|Іспанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|title=Top 100 Albumes — Semana 22: del 26.05.2017 al 01.06.2017|publisher=[[Productores de Música de España]]|lang=es|access-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824092957/http://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Італія]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|title=Album – Classifica settimanale WK 22 (dal 2017-05-26 al 2017-06-01)|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|lang=it|access-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015143/http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[Canadian Albums Chart|Канада]]''<ref>{{cite web |url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |title=On The Charts: June 5, 2017 |publisher=FYIMusicNews |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331015455/https://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |url-status=dead }}</ref> |7 |- |align="left"|{{сцяг|Мексіка}} ''[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексіка]]''<ref>{{cite web |url=https://www.amprofon.com.mx/top-album.php |title=Top Album – Semanal (del 09 de Junio al 15 de Junio)|access-date=2017-07-11|lang=es|publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711201001/http://www.amprofon.com.mx/top-album.php|archive-date=2017-07-11}}</ref> |18 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |title=VG-lista – Topp 40 Album uke 22, 2017 |publisher=VG-lista |access-date=2024-04-10|lang=no |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816143814/http://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[Dutch Album Top 100|Нідэрланды]]''<ref>{{cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Dutchcharts.nl – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173318/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|title=NZ Top 40 Albums Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2017-06-05|access-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614175238/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|archive-date=2017-06-14|url-status=live}}</ref> | 4 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|title=Portuguese Charts: Albums – 22/2017|publisher=Hung Medien|access-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801085936/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|archive-date=2017-08-01|url-status=live|lang=en}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Польшча}} ''[[Związek Producentów Audio-Video|Польшча]]''<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart". OLiS |publisher=Polish Society of the Phonographic Industry |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2021-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925001542/http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |url-status=live }}</ref> |28 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band |title=The Beatles: Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |access-date=2024-04-10|lang=fi |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409201555/https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band/ |url-status=live }}</ref> |23 |- |align="left"|{{сцяг|Чэхія}} ''[[Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|Чэхія]]''<ref>{{cite web |url=https://ifpicr.cz/hitparada/14/?weekId= |title=Czech Albums – Top 100 |publisher=ČNS IFPI |access-date=2024-04-10|lang=cs|archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113200959/https://ifpicr.cz/hitparada/14?weekId= |url-status=live }}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Шатландыя}} ''[[Scottish Singles and Albums Charts|Шатландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/2 |title=June 2017/40/ "Official Scottish Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215045/https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Швейцарыя}} ''[[Schweizer Hitparade|Швейцарыя]]''<ref>{{cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swisscharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122003/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swedishcharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144825/https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/12 |title=June 2017/ "Oricon Top 50 Albums: 12 June 2017|publisher=Oricon |access-date=2024-04-10|lang=ja}}</ref> |5 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1967) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1967 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1967 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="Mawer/1967">{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=aSgEAAAAMBAJ|page=12}}|title=Billboard – Top Pop Albums of 1967 |access-date=2013-05-03}}</ref> |10 |- !Чарт (1968) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1968 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1968 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=736Mu91q_fcC|page=230}}|page=230|title=Billboard – Top Pop Albums of 1968|access-date=2013-05-03}}</ref> |6 |- |} {{col-2}} === Выніковыя дэкадныя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1960-я) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]'' |1 |} {{col-end}} === Сертыфікацыя === {|class="wikitable" |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[Аргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]'' | [[Файл:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Плацінавы | 120,000^ |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[ААргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]''<br><small>(перавыданне 1987 года)</small> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 180,000^ |- |{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Аўстралійская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Аўстралія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913142651/https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Quadruple platinum record icon.svg|20px]] 4× Плацінавы | 280,000^ |- |{{сцяг|Бразілія}} ''[[Pro-Música Brasil|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The+Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|title=Brazilian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Pro-Música Brasil|access-date=2024-04-11|lang=pt|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619183652/https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The%20Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 290,000<ref>{{cite news|url=http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|title=O sargento Pimenta faz 20 anos|newspaper=Jornal do Brasil|quote=Sgt. pepper’s que toca em cinco paginas desta edicao, e o terceiro mais vendido (290 mil). Perde Abbey Road (390 mil) e para Help (320 mil)|lang=pt|date=1987-06-01|page=37|via=National Library of Brazil|access-date=2024-04-11|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124929/http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|url-status=live}}</ref> |- |{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|title=British album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=British Phonographic Industry|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112120829/https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 18× Плацінавы | 5,400,000‡ |- |{{сцяг|Германія}} ''[[Bundesverband Musikindustrie|Германія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=Gold-/Platin-Datenbank (The Beatles; 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band')|publisher=Bundesverband Musikindustrie|access-date=2024-04-11|lang=de|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226225957/https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 500,000^ |- |{{сцяг|Данія}} ''[[IFPI Danmark|Данія]]''<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/12267|title=Danish album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=IFPI Danmark|access-date=2024-04-11|lang=da|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329112556/http://ifpi.dk/node/12267|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 60,000‡ |- |{{сцяг|ЗША}} ''[[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|ЗША]]''<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|title=American album certifications – The Beatles – Lonely Hearts Club Band|publisher=Recording Industry Association of America.|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 11× Плацінавы | 11,000,000^ |- |{{сцяг|Італія}} ''[[Італьянская федэрацыя гуказапіснай індустрыі|Італія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|title=Italian album certifications – The Beatles – Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band (Примечание: Выберете «2019» в меню «Anno». Выберите «Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band» в поле «Filtra». Выберете «Album e Compilation» под «Sezione».)|publisher=Federazione Industria Musicale Italiana|access-date=2024-04-11|lang=it|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007223636/https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|url-status=live}}</ref><br><small>(перавыданне 2009 года)</small> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 50,000‡ |- |{{сцяг|Канада}} ''[[Music Canada|Канада]]''<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|title=Canadian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Music Canada|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729195557/https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 8× Плацінавы | 800,000^ |- |{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|title=Latest Gold / Platinum Albums|publisher=Radioscope|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Sextuple platinum record icon.svg|20px]] 6× Плацінавы | 90,000^ |- |{{сцяг|Францыя}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Францыя]]''<ref>{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|title=French album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|access-date=2024-04-11|lang=fr|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090618/http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 100,000* |- |{{сцяг|Японія}} ''[[Японская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Японія]]''<ref>{{кніга|аўтар= |загаловак= Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|мова=ja|выдавецтва= Tokyo: Oricon Entertainment| год= 2006|isbn = 4-87131-077-9}}</ref> | align="center"|— | 208,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"|'''Сумарныя продажы''' |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Свет}} ''Агульнасусветныя'' | align="center"|— | 32,000,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"| * азначае, што даныя аб продажах заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>^ азначае, што даныя аб пастаўках заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>† азначае, што продажы+стрымінг заснаваны толькі на сертыфікацыі |} == Гісторыя рэлізу == {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| [[1 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Parlophone Records|Parlophone]] | [[LP]] ([[мона]]) | PMC 7027 |- | LP ([[стэрэафонія|стэрэа]]) | PCS 7027 |- |rowspan=2| [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |rowspan=2| [[2 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | LP (мона) | MAS 2653 |- | LP (стэрэа) | SMAS 2653 |- | Сусветнае перавыданне |1 чэрвеня [[1987]] | [[Apple Records|Apple]], Parlophone, [[EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] (стэрэа) | CDP 7 46442 2 |- | [[Японія]] | [[11 сакавіка]] [[1998]] | [[EMI Music Japan|Toshiba-EMI]] | CD | TOCP 51118 |- | Японія | [[21 студзеня]] [[2004]] | Toshiba-EMI | LP (рэмастэрынг) | TOJP 60138 |- |rowspan=2 |Сусветнае перавыданне |rowspan=2 |[[9 верасня]] [[2009]] |rowspan=2 |Apple |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- |CD (мона) | |- |rowspan=3 |Юбілейнае перавыданне |rowspan=3 |[[26 мая]] [[2017]] |rowspan=3 |Apple, Parlophone, EMI |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- | LP (рэмастэрынг) | PCS 7027 |- | DVD / Blu-ray ([[5.1]]) | |} == Узнагароды == * [[1967]] — прыз «[[Грэмі]]» за лепшы альбом года * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую гукарэжысуру * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшы сучасны альбом * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую вокладку альбома == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time Спіс 500 лепшых альбомаў усіх часоў] паводле часопіса [https://www.rollingstone.com/?pageid=rs.page.news.story «Rolling Stone»]{{ref|en}} * [https://ultimateclassicrock.com/beatles-pose-for-sgt-pepper/ Даведнік па выявах вядомых асоб, размешчаных на вокладцы пласцінкі] * Старонка альбома [http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono ''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071007233517/http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono |date=7 кастрычніка 2007 }} на афіцыйным сайце гурта Beatles.com{{ref|en}} {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1967 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] cjkbelvuc8igd5v178he28wurro4pr5 0 678108 5175107 5155984 2026-08-04T03:06:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175107 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Садоўскі}} {{Вучоны}} '''Антон Паўлавіч Садоўскі'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ВДП}}) — беларускі [[матэматык]], [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1997), [[прафесар]] (2006). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Красняны]] ([[Мядзельскі раён]], [[Мінская вобласць]]). У 1961 годзе скончыў сярэднюю школу ў [[Варапаева|Варапаеве]]<ref name="ММФ">[https://mmf.bsu.by/ru/cathedras/differential-equetions-and-system-analysis/employees-desa/sadovskij-anton-pavlovich/ Садовский Антон Павлович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210516160107/https://mmf.bsu.by/ru/cathedras/differential-equetions-and-system-analysis/employees-desa/sadovskij-anton-pavlovich/ |date=16 мая 2021 }}{{ref-ru}} // [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ]]</ref>. Паступіў на вучобу матэматычны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 1966 годзе. Паступіў у [[Аспірантура|аспірантуру]] і ў 1969 годзе абараніў [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю на тэму «Устойлівасць рашэнняў некаторых сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў»<ref name="ММФ" />. З 1967 года працаваў на [[Фізічны факультэт БДУ|фізічным факультэце БДУ]] на пасадах [[Малодшы навуковы супрацоўнік|малодшага навуковага супрацоўніка]], старшага выкладчыка, дацэнта кафедры вышэйшай матэматыкі і матэматычнай фізікі<ref name="ММФ" />. У 1982—1999 гадах А. П. Садоўскі ў [[ГрДУ|Гродзенскім дзяржаўным універсітэце]], на матэматычным факультэце на пасадах загадчыка (1982—1984{{sfn|БелЭн|2002}}), дацэнта, прафесара кафедры матэматычнага аналізу<ref name="ММФ" />. З 1999 года прафесар кафедры дыферэнцыяльных ураўненняў [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычнага факультэта]] Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац па якаснай тэорыі [[Дыферэнцыяльнае ўраўненне|дыферэнцыяльных ураўненняў]], метадах рашэння праблемы цэнтра і фокуса для адвольных аналітычных сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў на плоскасці, камп’ютарнай алгебры. Падрыхтаваў 5 кандыдатаў навук<ref name="ММФ" />. Сааўтар шэрагу вучэбных дапаможнікаў. Сярод апублікаванага: * ''[[Уладзімір Васілевіч Амелькін|Амелькин В. В.]], [[Мікалай Антонавіч Лукашэвіч|Лукашевич Н. А.]], Садовский А. П.'' Нелинейные колебания в системах второго порядка. — Минск: Изд-во БГУ, 1982; * ''Амелькин В. В., Садовский А. П.'' Математические модели и дифференциальные уравнения. — Минск: [[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Высшая школа]]. 1982; * Локальная качественная теория дифференциальных уравнений на плоскости. — Гродно: ГрГУ, 1986; * Полиномиальные идеалы и многообразия. — Минск: БГУ, 2008; * Условия центра для одной аналитической системы // Аналитические методы анализа и дифференциальных уравнений (АМАДЕ), 12—17 сентября 2011 г., Минск, 2011. — С. 162. * ''Садовский А. П., Щеглова Т. В.'' Рациональные интегралы для одной кубической системы // Вестник ГрГУ. — 2011. -Сер. 2, № 3(118). — С. 66-67. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Садоўскі Антон Паўлавіч||77—78}} == Спасылкі == * [https://mmf.bsu.by/ru/cathedras/differential-equetions-and-system-analysis/employees-desa/sadovskij-anton-pavlovich/ Садовский Антон Павлович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210516160107/https://mmf.bsu.by/ru/cathedras/differential-equetions-and-system-analysis/employees-desa/sadovskij-anton-pavlovich/ |date=16 мая 2021 }}{{ref-ru}} // Механіка-матэматычны факультэт БДУ * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-NLB-ar629904&strq=l_siz=20 Вучоныя Беларусі: Садоўскi, Антон Паўлавiч (доктар фізіка-матэматычных навук; матэматыка; нар. 1944)] * [https://bis.nlb.by/ru/documents/137980 Беларусь у асобах і падзеях. Садоўскі Антон Паўлавіч] // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Садоўскі Антон Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Матэматыкі СССР]] [[Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] bwnconxv2xvgp5vmzcmt22o3rhcts5r 0 679858 5175156 3871926 2026-08-04T06:01:12Z 5175156 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Аркадзь Качан | арыгінал імя = | партрэт = Аркадзь_Качан.jpg | апісанне = | род дзейнасці = беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч | дата нараджэння = 13.05.1921 | месца нараджэння = | дата смерці = 04.12.1982 | месца смерці = | Месца пахавання = | бацька = Антон Качан | маці = Вера Качан }} {{цёзкі2|Качан}} '''Аркадзь Качан''' ({{ДН|13|05|1921}} — {{ДС|4|12|1982}}) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся [[13 мая]] [[1921]] г. у в. [[Барсукі (Докшыцкі раён)|Барсуках]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]] у сям’і настаўнікаў Антона і Веры Качаноў. Вучыўся ў Дзісенскай польскай гімназіі, у 1941 г. скончыў дзесяцігодку ў [[Маладзечна|Маладзечне]]. Пазней працаваў сакратаром суда ў [[Глыбокае|Глыбокім]]. Па сканчэнні курсаў каманднага складу [[Беларуская самаахова|Беларускай самааховы]] ў [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзеве]] каля Маладзечна кіраваў ротай [[13-ы Беларускі паліцыйны батальён СД|13-га Беларускага паліцыйнага батальёну СД]] у Вілейскай акрузе. Улетку 1944 г. выехаў у [[Германія|Германію]] і трапіў у [[30-я грэнадзёрская дывізія СС|дывізію «Беларусь»]], разам з якой пазней здаўся амерыканцам. Па вайне некалькі гадоў правёў у лагеры для перамешчаных асобаў у [[Розенгайм]]е. Ад 1950 г. жыў у [[Аўстралія|Аўстраліі]], у [[Сідней|Сіднеі]]. Адзін з заснавальнікаў і доўгагадовы сакратар [[Беларускае аб’яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе (надпалітычнае)|Беларускага аб’яднання ў Новай Паўднёвай Валіі]]. Сябра [[Рада БНР|Рады БНР]], [[Беларускі культурна-грамадскі клуб|Беларускага культурна-грамадскага клуба]] і [[Федэральная рада беларускіх арганізацый у Аўстраліі|Федэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі]]. Пры канцы 1970-х гг. — беларускі прадстаўнік у Выканаўчым камітэце Этнічнай рады ў Новай Паўднёвай Валіі. Адзін са стваральнікаў і каардынатар беларускага радыё ў Сіднеі. Сталы фундатар беларускіх выданняў і ўстаноў на эміграцыі. Дасылаў беларускую літаратуру ў бібліятэкі аўстралійскіх універсітэтаў. Памёр [[4 снежня]] [[1982]] г. у Сіднеі. Пахаваны на беларуска-ўкраінскай частцы могілак [[Роквуд (могілкі)|Роквуд]]. == Памяць == * [[Кастусь Акула]] прысвяціў верш памяці Аркадзя Качана.<ref>[https://knihi.com/Kastus_Akula/Pamiaci_Arkadzia_Kacana.html Кастусь Акула. Памяці Аркадзя Качана]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=4121224347933916&id=100001391741429&fs=1&focus_composer=0 Сёння 100 гадоў ад нараджэння..]. - [[Наталля Сяргееўна Гардзіенка|Наталля Гардзіенка]] *{{Артыкул|выданне=[[Зважай (часопіс, 1974)|Зважай]]|аўтар=[[Кастусь Акула]].|год=Сакавік, 1983|спасылка=https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=17569|старонкі=7|загаловак=Аркадзь Качан|нумар=1 (29)|мова=be|месца=[[Таронта]]|issn=0700-5172|archive-date=24 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201058/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=17569}} *{{Артыкул|выданне=[[Зважай (часопіс, 1974)|Зважай]]|аўтар=[[Кастусь Акула]].|год=Чырвень, 1983|спасылка=https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=17569|старонкі=8|загаловак=Памяці Аркадзя Качана|нумар=2 (30)|мова=be|месца=[[Таронта]]|issn=5172|archive-date=24 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201058/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=17569}} {{DEFAULTSORT:Качан Аркадзь}} [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены 30-й грэнадзёрскай дывізіі войскаў пры СС]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне]] sbph9pmyqbthlp5ac22au51msqr2ha4 0 683102 5175280 5133909 2026-08-04T09:56:16Z Slavazai1973 60865 5175280 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = ЖБК "Мінск" | лога = | лігі = [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйская ліга]] | заснаваны = 2006 | гісторыя = '''Мінск-2006''' (2006—2012)<br>'''Цмокі-Мінск''' (2012—2022)<br>'''Мінск''' (2022—{{н.ч.}}) | колеры = {{color box|#142952}} {{color box|white}} | зала = Falcon Club | умяшчальнасць = 2300 месцаў | прэзідэнт = {{Сцяг Беларусі}} [[Пётр Леанідавіч Івашкоў|Пётр Івашкоў]] | трэнер = {{Сцяг Расіі}} [[Таццяна Васільеўна Фефілава|Таццяна Фефілава]] | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] | званні = | д_майка = 142952 | д_выява_майка = _vneckwhite | д_трусы = 142952 | д_выява_трусы = | г_майка = FFFFFF | г_выява_майка = _thinwhitesides | г_трусы = 142952 | г_выява_трусы =_sides_on_white }} '''Мінск''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а, уваходзіць у структуру баскетбольнага клуба «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» == Назвы == * Мінск-2006 (2006—2012) * Цмокі-Мінск (2012—2022) * Мінск (з 2022) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (7)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (6)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]]. '''[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (2)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]]. == Склад каманды == Склад каманды ў сезоне 2023/24 * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Бабак]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Барысевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дарына Бачкарова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксенія Вабішчэвіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Венская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Паліна Верабей]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Грэк]] * {{Сцяг ЗША}} [[Кіяна Джонсан]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яўгенія Ігнаценка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Карпук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Кушнер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Макуца]] * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Пішчака]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Цітавец]] === Трэнеры каманды === * {{Сцяг Беларусі}} Андрэй Ваўлеў (галоўны трэнер) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2006/2007 ЖБК «Мінск-2006»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2006/2007|2006/2007]] — 9-е месца |- | [[Сезон 2007/2008 ЖБК «Мінск-2006»|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2007/2008|2007/2008]] — 9-е месца |- | [[Сезон 2008/2009 ЖБК «Мінск-2006»|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2008/2009|2008/2009]] — 12-е месца |- | [[Сезон 2009/2010 ЖБК «Мінск-2006»|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|3-е месца]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]] — 3-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2010/2011 ЖБК «Мінск-2006»|2010-11]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — паўфінальны раўнд |- |Еўракубак 2010/2011 — 1/16 фіналу |- | [[Сезон 2011/2012 ЖБК «Мінск-2006»|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — 4-е месца |- | [[Сезон 2012/2013 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — 4-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2013/2014 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2013-14]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] — элітны раўнд |- |Еўракубак 2013/2014 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2014/2015 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2014-15]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|Фіналіст]] || bgcolor=gold|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] — 1-е месца |- |Еўракубак 2014/2015 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2015/2016 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2015-16]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|Фіналіст]] || bgcolor="Silver" |[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 2-е месца |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 4-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2016/2017 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2016-17]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — другі этап |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2017/2018 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2017-18]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|Уладальнік]] || bgcolor=Silver|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 2-е месца |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 9-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2018/2019 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2018-19]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|Уладальнік]] || bgcolor=Silver|[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2018/2019 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2019/2020 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2019-20]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|Уладальнік]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]] — фінал чатырох |- |Еўракубак 2019/2020 — плэй-оф |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=Silver|2|| [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|4-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]] — групавы этап |- | [[Сезон 2021/2022 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|Фіналіст]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2021/2022|2021/2022]] — групавы этап (зняўся) |- | [[Сезон 2022/2023 ЖБК «Мінск»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Мінск»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=gold|1|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск»|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|Уладальнік]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2006—2007) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]] (2007—2008)<ref>[https://web.archive.org/web/20220603101406/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/22217 Кубок прижился?]</ref> * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў|Мікалай Бузлякоў]] (2008—2010) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (2010—2014) * {{Сцяг Расіі}} [[Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў|Уладзімір Каласкоў]] (2014)<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/280-basketbolistki-tsmoki-minsk-lishili-grodnenskuyu-olimpiyu-zvaniya-chempionok-belarusi |title=Баскетболистки "Цмокi-Мiнск" лишили гродненскую "Олимпию" звания чемпионок Беларуси |access-date=21 жніўня 2023 |archive-date=21 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821100648/https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/280-basketbolistki-tsmoki-minsk-lishili-grodnenskuyu-olimpiyu-zvaniya-chempionok-belarusi |url-status=dead }}</ref> * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2014—2024) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Віктараўна Падабед|Вольга Падабед]] (2024—2026) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (2026) * {{Сцяг Расіі}} [[Таццяна Васільеўна Фефілава|Таццяна Фефілава]] (з 2026)<ref>[https://minskbasket.by/ru/news/3/tatyana-fefilova-novyj-glavnyj-trener-zhenskoj-komandy-minsk Татьяна Фефилова — новый главный тренер женской команды «МИНСК»!]</ref> {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2019-20 || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «БДУ-Цмокі»|2020-21]] || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|Фіналіст]] || |- | 2021-22 || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2022-23 || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2023-24]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2024-25]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|4-е месца]] || bgcolor=Silver|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2024/2025|2024/2025]] — 2-е месца |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2025-26]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|4-е месца]] || bgcolor=Silver|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2025/2026|2025/2026]] — 2-е месца |} == Легіянеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Расіі}} Галіна Ігнатовіч (2008—2012) * {{Сцяг ЗША}} [[Брук Куінэн]] (2010—2011) * {{Сцяг ЗША}} [[Крысі Гівенс]] (2010—2011) * {{Сцяг Эстоніі}} [[Яна Ранавескі]] (2010—2011) * {{Сцяг Украіны}} Аліна Іярдан (2012—2013) * {{Сцяг Эстоніі}} Каці Раўсбэрг (2012—2013) * {{Сцяг Расіі}} [[Яна Паневіна]] (2012—2013) * {{Сцяг ЗША}} [[Крыстэн Морыс]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Шантэль Элфард]] (2013—2014) * {{Сцяг Сербіі}} [[Біляна Сцепановіч]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Андола Дорч]] (2014—2015) * {{Сцяг Літвы}} [[Гедрэ Паўгайтэ]] (2014—2016) * {{Сцяг Літвы}} [[Габрыэле Гуткаўскайце]] (2015—2016) * {{Сцяг ЗША}} [[Эмбер Джонс]] (2015—2016) * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] (2016—2020, 2021—2022) * {{Сцяг ЗША}} [[Кай Афі Джэймс]] (2017—2018) * {{Сцяг ЗША}} [[Шэнан Мак-Калум]] (2018—2019) * {{Сцяг ЗША}} [[Даніэль Мак-Крэй]] (2018—2019) * {{Сцяг Чэхіі}} [[Ленка Бартакова]] (2018, 2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Адэра Чыдом]] (2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Брытні Джонс]] (2020—2021) * {{Сцяг ЗША}} [[Джордан Рэнэ Хупер|Джордан Хупер]] (2020—2021) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://bc-tsmoki.by/zhenskaya-komanda?tv|seasone=2020-2021 Жаночая каманда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210723015438/http://bc-tsmoki.by/zhenskaya-komanda?tv%7Cseasone=2020-2021 |date=23 ліпеня 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ЖБК «Цмокі-Мінск»]] qw6qz3ivppn5wt3c462tkfgu1jwk4sy 0 684038 5174939 5166785 2026-08-03T13:15:45Z 5174939 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | званне= {{РБ, Генерал-лейтэнант}}[[генерал-лейтэнант]] міліцыі }} {{цёзкі2|Барсукоў}} '''Аляксандр Пятровіч Барсукоў''' ({{ДН|29|04|1965}}, в. [[Перавессе (Веткаўскі раён)|Перавессе]], [[Веткаўскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — работнік міліцыі ў [[Беларусь|Беларусі]], дзяржаўны функцыянер, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь]] з 2024 года. [[Генерал-лейтэнант|генерал-лейтэнант міліцыі]] (2020). [[Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Памочнік]] [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] — інспектар па [[Мінск]]у (2020—2024), намеснік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] (2017—2020). Адзін з кіраўнікоў сілавых структур, якія прымалі ўдзел у падаўленні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|акцый пратэсту 2020 года]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 29 красавіка 1965 года ў в. [[Перавессе (Веткаўскі раён)|Перавессе]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]<ref name=":2">[https://house.gov.by/by/deputies-by/view/barsukou-aljaksandr-1359/ Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]</ref>. З 1983 па 1985 год праходзіў тэрміновую ваенную службу ва [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сілах СССР]]. На службе ў органах унутраных спраў з 1985 года. У 1986 годзе працаваў сяржантам міліцыі ўзвода па абслугоўванні [[Цэнтральны раён (Гомель)|Цэнтральнага раёна]] [[Гомель|Гомеля]] асобнага батальёна патрульна-паставой службы міліцыі УУС Гомеля, прымаў удзел у эвакуацыі мясцовых жыхароў і ахове правапарадку ў раёнах, пацярпелых ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Да пераезду ў Мінск чатыры гады служыў следчым у АУС Веткаўскага райвыканкама<ref>{{Cite web |url=http://www.institutemvd.by/index.php/institutenews-bl/46256-26-aprelya-34-ya-godovshchina-chernobylskoj-tragedii |title=26 апреля — 34-я годовщина чернобыльской трагедии |access-date=4 жніўня 2021 |archive-date=8 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508201658/http://institutemvd.by/index.php/institutenews-bl/46256-26-aprelya-34-ya-godovshchina-chernobylskoj-tragedii |url-status=dead }}</ref>. У 1990 годзе скончыў [[Мінская спецыяльная сярэдняя школа міліцыі імя М. В. Фрунзэ|Мінскую спецыяльную сярэднюю школу міліцыі імя М. В. Фрунзэ]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/economics/568298.html|title=Президент назначил начальника ГУВД Мингорисполкома заместителем главы МВД, два зама уволены|work=[[TUT.BY]]|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927150731/https://news.tut.by/economics/568298.html|accessdate=4 жніўня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927150731/https://news.tut.by/economics/568298.html|archivedate=27 верасня 2020|url-status=dead|lang=ru}}</ref>. Пазней праходзіў службу на розных пасадах у [[АМАП (Беларусь)|АМАПе]] пры [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Рэспублікі Беларусь]]. У 1997 годзе скончыў [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэмію МУС Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Правазнаўства»<ref name=":2" />. З 1999 па 2002 год працаваў намеснікам начальніка [[Цэнтральнае РУУС (Мінск)|Цэнтральнага РУУС Мінска]] — начальнікам міліцыі грамадскай бяспекі і спецыяльнай міліцыі. З 2002 па 2007 год быў камандзірам палка патрульна-паставой службы міліцыі [[ГУУС Мінгарвыканкама]], затым працаваў намеснікам начальніка {{нп3|УУС Мінскага аблвыканкама|УУС Мінскага аблвыканкама|be-x-old|УУС Менскага аблвыканкаму}} — начальнікам міліцыі грамадскай бяспекі і спецыяльнай міліцыі. З 2007 па 2011 год праходзіў службу ў розных кіруючых пасадах [[Галоўнае ўпраўленне аховы правапарадку і прафілактыкі міліцыі грамадскай бяспекі МУС Беларусі|Галоўнага ўпраўлення аховы правапарадку і прафілактыкі міліцыі грамадскай бяспекі МУС]], узначальваў [[Дэпартамент выканання пакаранняў МУС Беларусі|Дэпартамент выканання пакаранняў МУС]]. Неаднаразова асабіста каардынаваў разгоны акцый пратэсту ў Мінску<ref name=":0">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?print=true&uri=CELEX%3A02012D0642-20150715 COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]</ref>. Пасля жорсткага разгону ў Мінску [[Плошча 2010|акцыі пратэсту 19 снежня 2010 года]] па выніках правядзення [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2010 года]] Барсукоў заявіў, што падчас гэтых падзей пацярпела ў дзясяткі больш міліцыянтаў, чым дэманстрантаў<ref>{{Cite web |url=https://naviny.belsat.eu/ru/news/nachalnik-minskoj-militsii-kotoryj-lichno-rukovodil-razgonom-protestov-stal-zamestitelem-shunevicha/ |title=Начальник минской милиции, который лично руководил разгоном протестов, стал заместителем Шуневича |work=[[Белсат]] |access-date=2020-08-15 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804112214/https://naviny.belsat.eu/ru/news/nachalnik-minskoj-militsii-kotoryj-lichno-rukovodil-razgonom-protestov-stal-zamestitelem-shunevicha/ |lang=ru}}</ref>. C 21 кастрычніка 2011 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-119/2011-119(007-008).pdf&oldDocPage=2 Указ Президента Республики Беларусь от 21 октября 2011 года № 480 «О назначении А. П. Барсукова»]</ref> па 10 лістапада 2017 года працаваў начальнікам [[ГУУС Мінгарвыканкама]]. З 10 лістапада 2017 года<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/P31900480_1577826000.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 10 ноября 2017 года № 400 «Об А. П. Барсукове»]</ref> па 24 снежня 2019 года быў намеснікам міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь. 24 снежня 2019 года прызначаны намеснікам міністра ўнутраных спраў — начальнікам міліцыі грамадскай бяспекі<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/P31900480_1577826000.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 24 декабря 2019 года № 480 «Об А. П. Барсукове»]</ref>. З’яўляўся адным з кіраўнікоў, якія займаліся задушэннем [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў]] па выніках [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года]]. Нягледзячы на шматлікія сведчанні<ref>{{Cite web |url=https://people.onliner.by/2020/08/13/postradavshie-na-mitingax |title=Пострадавшие на протестах рассказывают о том, как получили ранения |work=[[Onliner.by]] |access-date=4 жніўня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200813163147/https://people.onliner.by/2020/08/13/postradavshie-na-mitingax |archivedate=13 жніўня 2020 |url-status=dead |lang=ru}}</ref><ref>[https://twitter.com/belteanews/status/1293647099939164160 Поставили прохожего на колени и ОМОНовец со спины ударил его с разбегу]</ref> здзекаў, прыніжэнняў і катаванняў затрыманых у ходзе масавых пратэстаў, вечарам 13 жніўня Барсукоў заявіў, што ''«ніякіх здзекаў не было»''<ref>[https://lenta.ru/news/2020/08/14/mvd_react/ В МВД Белоруссии отвергли обвинения в издевательствах над задержанными]</ref>. З 29 кастрычніка 2020 года да 29 сакавіка 2024 года<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/339491|title=Сергеенка афіцыйна перастаў быць кіраўніком Адміністрацыі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-03-29}}</ref> — [[памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектар па горадзе Мінску]], прысвоена званне [[генерал-лейтэнант міліцыі]]. У 2024 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)|выбраны]] дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання|VIII склікання]] ад Паўднева-Заходняй акругі № 100. Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па нацыянальнай бяспецы<ref name=":2" />. == Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін == Аляксандр Барсукоў неаднаразова станавіўся суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] як частка [[Чорны спіс Еўрасаюза|Чорнага спісу Еўрасаюза]]<ref name=":1" />. Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]] у 2012 годзе [[Савет Еўрапейскага саюза|Савет Еўрапейскага Саюза]] прызнаў Барсукова як начальніка [[Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама|ГУУС Мінгарвыканкама]], які шэраг гадоў кіраваў дзеяннямі міліцыі супраць вулічных пратэстоўцаў, адказным за рэпрэсіі супраць каля дзясятка мірных дэманстрантаў у Мінску, якія пазней былі асуджаны за парушэнне закона аб масавых мерапрыемствах<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|date=2011-10-11|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref><ref name=":0"/>. Еўрапейскія санкцыі былі знятыя 15 лютага 2016 года<ref>{{cite web|author=Денис Лавникевич|title=Батьке простили старые грехи|url=https://www.gazeta.ru/politics/2016/02/15_a_8075585.shtml|work=[[Газета.ru]]|date=2016-02-15|accessdate=2021-09-10|lang=ru}}</ref>. 31 жніўня 2020 года Барсукоў уключаны ў спіс асоб, на якіх накладзеная бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовы забарону на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] у сувязі з тым, што сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] 9 жніўня і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|мірных пратэстаў]]<ref>{{Cite web |lang=be-tarask |url=https://www.svaboda.org/a/30812996.html |title=Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата |work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]] |date=31 августа 2020 |access-date=2021-07-29 |archive-date=2021-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623030815/https://www.svaboda.org/a/30812996.html }}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/economics/698739.html|title=Лукашенко, ЦИК, силовики. Страны Балтии ввели санкции в отношении белорусских чиновников|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901051108/https://news.tut.by/economics/698739.html|work=[[TUT.BY]]|archivedate=2020-09-01|url-status=dead}}</ref>. 2 кастрычніка 2020 года Барсукоў быў зноўку ўключаны ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]. [[Савет Еўрапейскага саюза|Савет Еўрапейскага Саюза]] прызнаў, што Барсукоў застаўся актыўным у [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыме Лукашэнкі]] як інспектар па гораду Мінску, адказным за кампанію рэпрэсій і запалохвання, якая праводзіцца сіламі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі, у прыватнасці, за адвольныя арышты і жорсткае абыходжанне з мірнымі дэманстрантамі, а таксама за запалохванне і гвалт у дачыненні да журналістаў<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:319I:FULL&from=EN Council Implementing Regulation (EU) 2020/1387 of 2 October 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus // Official Journal of the European Union L 319 I]</ref>. Акрамя таго, Барсукова ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/946102/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|first=|last=|date=|publisher={{нп3|gov.uk|gov.uk|en|gov.uk}}|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-12-25}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|accessdate=2021-06-29|lang=en}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856 |title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials |date=2020-10-13|publisher=[[Swissinfo]]|accessdate=2021-09-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher=Staatssekretariat für Wirtschaft|accessdate=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}</ref>. 2 кастрычніка 2020 года [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ўключылі Барсукова ў санкцыйны [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] як аднаго з кіраўнікоў службаў бяспекі, адказных за жорсткае падаўленне пратэстаў<ref>{{Cite web |lang=en |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm1143 |title=Treasury Sanctions Belarus Officials for Undermining Democracy |publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]] |access-date=2021-07-29 |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809231921/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm1143 }}</ref>. == Сям'я == Жанаты, мае сына<ref name=":2" />. == Узнагароды == * [[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|медаль «За бездакорную службу» III ступені]], * медаль «За бездакорную службу» II ступені, * медаль «За бездакорную службу» I ступені (2012)<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/P31200482_1351198800.pdf Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 кастрычніка 2012 года № 482 «Аб узнагароджанні медалём „За бездакорную службу“ I, II, III ступені»]</ref>, * [[Ордэн «За службу Радзіме»|ордэн «За службу Радзіме» III ступені]] (2014)<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/P31400429_1410210000.pdf Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 верасня 2014 года № 429 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»]</ref>, * ордэн «За службу Радзіме» II ступені, * [[Медаль «За адзнаку ў ахове грамадскага парадку» (Беларусь)|медаль «За адзнаку ў ахове грамадскага парадку»]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://house.gov.by/by/deputies-by/view/barsukou-aljaksandr-1359/ Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Барсукоў Аляксандр Пятровіч}} [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па горадзе Мінску]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] qhxcrcavkmuqe285cuti977hpkh63fg 0 685041 5174966 5155692 2026-08-03T14:09:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174966 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік|Імя=Алесь Дуброўскі|Арыгінал імя=Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі|Псеўданімы=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|Камунікат=https://kamunikat.org/Dubrouski_Alaksandr.html|Дата нараджэння= |Месца нараджэння= |Род дзейнасці= |Жанр= |Дэбют=«Паміж небам і багнаю» (1997)}}{{Цёзкі2|Дуброўскі}} '''Алéсь Дубрóўскі''', у публікацыях паэзіі '''Алéсь Дубрóўскі-Сарóчанкаў'''; сапр. '''Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі''' (нар. {{ДН|18|11|1976}}, [[Навагрудак]]) — беларускі [[паэт]], [[філолаг]], [[Багаслоўе|тэолаг]], [[прэсвітар]]. Вершы друкаваліся ў газетах і часопісах, у калектыўных зборніках і анталогіі беларускай паэзіі XX стагоддзя «Краса і сіла». Аўтар кніг паэзіі «Паміж небам і багнаю» ([[1997]]), «Эстэтыка маўчання» ([[2011]]), «На тонкай нітачцы» ([[2021]]), манаграфіі «Паэтыка [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]]: рытмічная арганізацыя верша» ([[2006]]), зборнікаў багаслоўскіх даследаванняў і рэлігійнай публіцыстыкі, укладальнік вучэбных дапаможнікаў. Член рэдкалегіі часопіса «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і навуковага савета зборніка міжканфесійных і міждысцыплінарных даследаванняў «[[Збожжа (зборнік)|Збожжа]]». == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лістапада 1976 г. у [[Навагрудак|Навагрудку]]. З 1981 г. жыве ў [[Мінск]]у.<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Алесь Дуброўскі|год=1997|спасылка=https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18801|месца=Мінск|выдавецтва=Дом прэсы|серыя=Бібліятэка часопіса "Маладосць"|загаловак=Паміж небам i багнаю: Вершы, паэма|archive-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152309/https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18801}}</ref> Закончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ([[1998]]), магістратуру (1999) і аспірантуру (2002) па кафедры тэорыі літаратуры, Тэалагічны інстытут [[Саюз хрысціян веры евангельскай|Саюза хрысціян веры евангельскай]] у Рэспубліцы Беларусь (2003). [[Кандыдат філалагічных навук]], дацэнт. Доктар [[Багаслоўе|тэалогіі]], [[прэсвітар]].<ref name=":1">{{cite web|title=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|url=https://nov-centr.of.by/personal/dubro%D1%9Eski-sarochanka%D1%9E-ales|author=Інфармацыйна-бібліяграфічны сектара ДУК “Навагрудская раённая бібліятэка”|date=01.02.2019|work=Персаналіі Навагрудскага края|publisher=Навагрудскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці|access-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152305/https://nov-centr.of.by/personal/dubro%D1%9Eski-sarochanka%D1%9E-ales/|archive-date=19 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref> З 1993 na 1995 год працаваў з перапынкам у рэдакцыі часопіса «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]» (быў старшынёй літаб’яднання і рэдактарам аддзела прозы),<ref name=":0" /> настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў школе ([[1998]]), выкладчыкам і загадчыкам вячэрняга аддзялення Тэалагічнага інстытута [[Саюз хрысціян веры евангельскай|Саюза хрысціян веры евангельскай]] у Рэспубліцы Беларусь (2000—2004), дацэнтам кафедры журналістыкі [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва]] (2005—2010), дацэнтам кафедры медыялінгвістыкі і рэдагавання факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2010—2021).<ref name=":1" />. Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў: [[вершазнаўства]], функцыянальная [[стылістыка]], тэорыя рэдагавання.<ref>{{cite web|title=Александр Владимирович Дубровский - Aliaksandr U. Dubrouski|url=http://medialing.spbu.ru/part13/174/177.html|date=2018|work=Медиалингвистика XXI век|publisher=Санкт-Петербургский государственный университет|language=ru}}</ref> Член рэдкалегіі часопіса «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і навуковага савета зборніка міжканфесійных і міждысцыплінарных даследаванняў «[[Збожжа (зборнік)|Збожжа]]»<ref>{{cite web|title=Збожжа: зборнік міжканфесійных і міждысцыплінарных даследванняў. Выпуск 1. Царква, рэформы і Рэфармацыя|url=http://ecumena.by/wp-content/uploads/2020/10/Zbozza1.pdf|date=2019|publisher=Мінск: Медысонт|access-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152305/http://ecumena.by/wp-content/uploads/2020/10/Zbozza1.pdf|archive-date=19 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref>. == Літаратурная творчасць == Вершы друкаваліся ў газетах і часопісах «[[Чырвоная змена]]» (дэбютная публікацыя ў 1992 годзе), «[[Літаратура і мастацтва]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (1945)|Нёман]]», «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]», «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і іншых, у калектыўных зборніках і анталогіі беларускай паэзіі XX стагоддзя «Краса і сіла». Першы зборнік — «Паміж небам і багнаю» (1997) — выйшаў у [[Бібліятэка часопіса «Маладосць»|Бібліятэцы часопіса «Маладосць»]]. Падзел кнігі на раздзелы зроблены паводле храналагічнага прынцыпу — згодна з часам напісання вершаў — i паводле канцэпцыі кнігі — згодна з логікай духоўнага развіцця лірычнага героя.<ref>{{cite web|title=Паміж небам i багнаю|url=https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18801|work=Камунікат беларуская інтэрнэт-бібліятэка|access-date=19 жніўня 2021|archive-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152309/https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18801|url-status=dead}}</ref> Другая кніга — «Эстэтыка маўчання» (2011) — адрозніваецца шырынёй дыяпазону інтанацый: ад іроніі (раздзел «Пародыі без арыгіналаў») да філасофска-багаслоўскай сур’ёзнасці (лірычная паэма «Новае неба»). Праз усю кнігу праходзіць матыў Слова і маўчання.<ref name=":1" /> На думку паэткі [[Віка Трэнас|Вікі Трэнас]], «галоўнае ў кнізе — адчуванне няспыннага працэсу мыслення і вельмі датклівага стаўлення да Слова, бо з Яго, як вядома з Бібліі, усё і пачалося.»<ref>{{cite web|title=Калі маўчанне — золата|url=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-45.pdf|author=Віка Трэнас|date=11 лістапада 2011|work=Літаратура і мастацтва №45 ([[4640]]), стар. 4.|access-date=19 жніўня 2021|archive-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152304/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-45.pdf|url-status=dead}}</ref> Кніга паэзіі «На тонкай нітачцы» выйшла ў 2021 годзе ў выдавецтве «[[Галіяфы]]». Яна спалучае ў сабе непасрэднасць светасузірання з глыбінёй філасофскіх абагульненняў.<ref>{{cite web|title=2021-ы ў кнігах. Літаратурны каляндар: люты|url=https://www.svaboda.org/a/31087702.html|publisher=Радыё Свабода|date=06 люты 2021}}</ref> У 2023 годзе выйшаў зборнік «Літургія часу», у якім біблейская сімволіка робіцца мовай для гаворкі пра сучаснасць.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.skarynapress.com/knihi/liturhija-casu|title=Скарына ❖ Skaryna Press - Літургія часу|website=www.skarynapress.com|access-date=2023-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903121615/https://www.skarynapress.com/knihi/liturhija-casu|archive-date=3 верасня 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://taubinpoetry/by/criticism/dubrouski-liturgija-czasu|title=Цуд нязручнасці|author=Міхаліна Мароз|website=Taubin|access-date=2023-09-03}}{{Недаступная спасылка}}</ref> Вершы перакладаліся на рускую і італьянскую<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.writeupbooks.com/wp-content/uploads/2024/11/059-interno-24_ottobre_24.pdf|аўтар=Alessandro Achilli, Giulia De Florio, Maya Halavanava, Massimo Maurizio, Dmitrij Strocev|загаловак=Il mondo è finito e noi invece no. Antologia della poesia bielorussa del XXI secolo|год=2024|месца=Рым|выдавецтва=WriteUp Books|старонкі=121–125|старонак=338|isbn=979-12-5544-059-8}}</ref> мовы. == Багаслоўе == Тэма доктарскай дысертацыі па тэалогіі — «Пратэстанцкі фундаменталізм на постсавецкай прасторы: багаслоўская рэфлексія і перспектывы пераадолення» (2015). Асноўны змест багаслоўскіх тэкстаў А. Дуброўскага — крытыка пратэстанцкага [[фундаменталізм]]у і даследаванні на памежжы [[літаратуразнаўства]] і [[Багаслоўе|тэалогіі]], напрыклад, кніга «Религия, преодолевающая себя». Фундаменталізму, у прыватнасці, прысвечана кніга «Ревность по вере? Два взгляда на фундаментализм», напісаная ў суаўтарстве са святаром Цімафеем Алфёравым. У ёй А. Дуброўскі разглядае праблему пратэстанцкага фундаменталізму, у той час як Ц. Алфёраў піша ў тым ліку і пра фундаменталізм у [[Праваслаўная царква|праваслаўі]]. Найбольшы ўплыў на аўтара зрабілі працы [[Паўль Ціліх|Паўля Ціліха]], [[Ганс Кюнг|Ганса Кюнга]], [[Іяхім Ераміяс|Іяхіма Ераміяса]], [[Джэймс Дан|Джэймса Дана]], [[Дэвід Бош|Дэвіда Боша]], [[Нікалас Томас Райт|Н. Т. Райта]]; у пэўнай ступені — [[Карл Барт|Карла Барта]], [[Дытрых Банхёфер|Дытрыха Банхёфера]], [[Рудольф Бультман|Рудольфа Бультмана]] і інш. Таксама А. Дуброўскі актыўна звяртаецца да [[Казань (жанр)|казані]]. Найбольш публікацый у гэтым жанры — у пецярбургскай газеце «Мирт»,<ref>{{cite web|title=Алесь Дубровский|url=https://gazeta.mirt.ru/avtory/post-177/|publisher=Интернет-газета «Мирт»|language=ru}}</ref> а таксама на старонцы аўтара ў Фейсбуку. == Кнігі == * {{кніга|год=1997|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=18801-1.pdf&pubref=18801|тыраж=500|series=Бібліятэка часопіса "Маладосць", 3(105)|старонак=32|выдавецтва=Дом прэсы|месца=Мінск|аўтар=Алесь Дуброўскі|загаловак=Паміж небам і багнаю: Вершы, паэма}} * {{кніга|год=2006|месца=Мінск|выдавецтва=Рэйплац|загаловак=Паэтыка Рыгора Барадуліна: рытмічная арганізацыя верша|аўтар=А. У. Дуброўскі|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=18040-1.pdf&pubref=18040|isbn=985-90065-1-2|тыраж=100|старонак=128}} * {{кніга|аўтар=Дубровский, А. В.|год=2007|выдавецтва=Иппокрена|старонак=75|загаловак=Русская литература. Учебно-методическое пособие|location=Минск}} * {{кніга|аўтар=Алесь Дубровский|загаловак=Религия, преодолевающая себя|выдавецтва=Духовное возрождение|месца=Ирпень|isbn=978-966-438-346-9|старонак=167|year=2011|спасылка=https://equalibra.org/ru/book/religiya-preodolevayuschaya-sebya/}} * {{кніга|год=2011|загаловак=Эстэтыка маўчання: вершы, паэма|аўтар=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|isbn=978-985-7007-02-8|тыраж=300|серыя=Кнігарня пісьменніка ; вып. 14|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=18774-1.pdf&pubref=18774|старонак=86}} * {{кніга|загаловак=Ревность по вере? Два взгляда на фундаментализм|аўтар=Тимофей Алферов, Алесь Дубровский|год=2013|месца=Киев|выдавецтва=Книгоноша|isbn=978-966-2615-41-8|старонак=168|серыя=Диалог традиций|спасылка=https://equalibra.org/ru/book/revnost-po-vere-dva-vzglyada-na-fundamentalizm/}} * {{кніга|год=2013|isbn=978-985-518-949-8|выдавецтва=БДУ|старонак=100|тыраж=120|аўтар=А.У. Дуброўскі (уклад.), Г.І. Басавай (рэд.)|загаловак=Культура маўлення}} * {{кніга|год=2021|загаловак=На тонкай нітачцы: вершы|аўтар=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|спасылка=http://halijafy.by/krama/dubrouski-sarochankau-ales-na-tonkaj-nitachtsy|месца=Мінск|выдавецтва=Галіяфы|старонак=86|isbn=978-985-7209-71-2}} * {{Кніга|спасылка=https://skarynapress.com/kniharnia/liturhija-casu/|аўтар=Дуброўскі-Сарочанкаў, Алесь|загаловак=Літургія часу|год=2023|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=80|isbn=978-1-915601-08-7}} * {{Кніга|спасылка=https://skarynapress.com/kniharnia/9781915601445/|аўтар=Дуброўскі-Сарочанкаў Алесь|загаловак=Пешшу: вершы|год=2025|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=148|isbn=978-1-915601-44-5}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://nov-centr.of.by/personal/dubroўski-sarochankaў-ales/ Персанальная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201206015254/https://nov-centr.of.by/personal/dubro%D1%9Eski-sarochanka%D1%9E-ales/ |date=6 снежня 2020 }} на сайце «Персаналіі Навагрудскага края» * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=826575 Персанальная старонка]{{Недаступная спасылка}} на сайце навуковай электроннай бібліятэкі eLibrary.ru * [https://kamunikat.org/Dubrouski_Alaksandr.html Персанальная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210303062236/http://kamunikat.org/Dubrouski_Alaksandr.html |date=3 сакавіка 2021 }} на сайце «Беларуская інтэрнэт-бібліятэка Камунікат» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дуброўскі Алесь}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Багасловы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] 25688ol5uqmwnjv4nfeebwjoh94jsgi 0 685980 5174929 5015513 2026-08-03T13:02:31Z Tarnalitsky 65018 /* Крытыка */ цытата, дапаўненне 5174929 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Стрыптыз і вайна (афіша).jpeg}} '''«Стрыпты{{націск}}з і вайна{{націск}}»''' — [[беларусь|беларускі]] [[Дакументальнае кіно|дакументальны фільм]], зняты [[Кінарэжысёр|рэжысёрам]] [[андрэй Куціла|Андрэем Куціла]] на тэлеканале «[[Белсат]]» у [[2019 год у гісторыі кіно|2019]] годзе.<ref name="bel">{{Cite web|url = https://belsat.eu/films/09-05-2021-stryptyz-i-vajna/|title = Стрыптыз і вайна|publisher = [[Белсат]]|access-date = 2020-08-31|ref = bel}}</ref> ==Змест== У ваенным гарадку пад [[Мінск]]ам жывуць дзед і ўнук. Падпалкоўнік авіяцыі ў адстаўцы, дзед узнагароджаны медалямі, жыве актыўна, удзельнічае ў грамадскім жыцці. Свята верыць у ідэалы савецкага мінулага, шчыра распавядае аб гэтым моладзі. Унук кінуў прафесію інжынера. Офісная праца не прыносіла яму ні заробка, ні задавальнення. Сёння ён спрабуе ажыццявіць мару – стварыць тэатр эратычнага танца. Дзядуля не гатовы мірыцца з памкненнямі ўнука і прыкладае ўсе намаганні, каб вярнуць яго да стабільнага і звычайнага жыцця. Канфлікт пакаленняў робіцца роздумам аб супярэчнасцях постсавецкай прасторы.<ref>{{Cite news|title=Андрэй Куціла. «СТРЫПТЫЗ І ВАЙНА»|last=Ганчарова|first=Кацярына|url=https://www.belgazeta.by/ru/1222/society/39967/|publisher=[[БелГазета]]|date=№46 (1220) 3 декабря 2019|access-date=2021-08-31|archive-date=31 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831164617/https://www.belgazeta.by/ru/1222/society/39967/|url-status=dead}}</ref> ==У фільме здымаліся== {{уРоляхВерх}} {{уРолях|Анатоль Маісееў|||}} {{уРоляхНіз}} ==Здымачная група== *рэжысёр — Андрэй Куціла ==Узнагароды і фестывалі== Фільм удзельнічаў у 22 кінафестывалях па ўсім свеце і выйграў 6 узнагарод. Сярод іх прыз кінакрытыкаў на фестывалі фільмаў з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы «{{не перакладзена 5|GoEast|goEast|de|GoEast}}» у [[Вісбадэн]]е ([[Германія]], 2019), адмысловы прыз журы ў асноўным конкурсе дакументальнага кіно на фестывалі «[[лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]» у Мінску (Беларусь, 2020) і прыз маладога гледача на Міжнародным фестывалі дакументальных фільмаў «Millenium» у [[брусель|Бруселі]] ([[Бельгія]], 2020).<ref>{{cite news |title=На YouTube з’явіўся фільм Андрэя Куцілы «Стрыптыз і вайна» |url=https://34mag.net/post/film-andreya-kucily-stryptyz-i-vayna |publisher=[[34mag]] |date=2021-05-10 |access-date=2021-08-31 }}</ref> ==Крытыка== Кінакрытык Ірэна Кацяловіч<ref>{{cite news |first=Ірэна |last=Кацяловіч |title=Хто больш «сэксі»? Ірэна Кацяловіч пра фільм «Стрыптыз і вайна» |url=https://www.svaboda.org/a/29250639.html |publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]] |date=28 травень 2018 |access-date=2021-08-31 }}</ref>: {{Цытата|Як звычайна, за цікавым парадоксам у Андрэя Куцілы хаваецца невясёлы вынік. Камічныя спрэчкі, жартаўлівы мантаж, стрыптыз — усё гэтае дасьледаваньне сучаснасьці ў рэшце рэшт не дае адысьці ад савецкай выпраўкі далёка. Дакумэнтальная карціна дае нагоду канстатаваць, што мінулае і ёсьць наша сучаснасьць.}}Кінааглядальнік {{Спасылка|спасылка=https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96|title=Тарас Тарналіцкі}} <ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/09-05-2021-stryptyz-i-vajna-ne-zrazumets-belarus/|title=Драма Андрэя Куцілы «Стрыптыз і вайна». (Не)зразумець Беларусь|access-date=2026-08-03}}</ref>: {{Цытата|Андрэя Куцілу можна назваць сапраўдным шчасліўчыкам – ён здолеў знайсці і далікатна перанесці на экран стасункі ўнікальнай сям’і, якая сваймі поглядамі, трывогамі і спадзевамі вельмі трапна суаднеслася са станам нашага грамадства познелукашэнкаўскай эпохі, калі архаіка ўсімі магчымасцямі стрымлівае надыход непазбежнае будучыні}}{{зноскі}} ==Спасылкі== {{навігацыя}} {{commons}} *{{youtube|L38MEgdfhfo|«Стрыптыз і вайна»}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Фільмы Андрэя Куцілы}} [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Андрэя Куцілы]] 87u9mh9nptdfd4a82o67ws7pyysy7qo 5174941 5174929 2026-08-03T13:19:34Z M.L.Bot 261 афармленне 5174941 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Стрыптыз і вайна (афіша).jpeg }} '''«Стрыпты́з і вайна́»''' — [[беларусь|беларускі]] [[Дакументальнае кіно|дакументальны фільм]], зняты [[Кінарэжысёр|рэжысёрам]] [[андрэй Куціла|Андрэем Куціла]] на тэлеканале «[[Белсат]]» у [[2019 год у гісторыі кіно|2019]] годзе.<ref name="bel">{{Cite web|url = https://belsat.eu/films/09-05-2021-stryptyz-i-vajna/|title = Стрыптыз і вайна|publisher = [[Белсат]]|access-date = 2020-08-31|ref = bel}}</ref> == Змест == У ваенным гарадку пад [[Мінск]]ам жывуць дзед і ўнук. Падпалкоўнік авіяцыі ў адстаўцы, дзед узнагароджаны медалямі, жыве актыўна, удзельнічае ў грамадскім жыцці. Свята верыць у ідэалы савецкага мінулага, шчыра апавядае пра гэта моладзі. Унук кінуў прафесію інжынера. Офісная праца не прыносіла яму ні заробку, ні задавальнення. Сёння ён спрабуе ажыццявіць мару — стварыць тэатр эратычнага танца. Дзядуля не гатовы мірыцца з памкненнямі ўнука і прыкладае ўсе намаганні, каб вярнуць яго да стабільнага і звычайнага жыцця. Канфлікт пакаленняў робіцца роздумам аб супярэчнасцях постсавецкай прасторы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://web.archive.org/web/20210831164617/https://www.belgazeta.by/ru/1222/society/39967/|title=Андрэй Куціла. «СТРЫПТЫЗ І ВАЙНА». Общество. №46 (1220) 3 декабря 2019г.. БелГазета. Новости Беларуси. Белорусские новости|website=www.belgazeta.by|access-date=2026-08-03}}</ref> == У фільме здымаліся == {{уРоляхВерх}} {{уРолях|Анатоль Маісееў|||}} {{уРоляхНіз}} == Здымачная група == * рэжысёр — Андрэй Куціла == Узнагароды і фестывалі == Фільм удзельнічаў у 22 кінафестывалях па ўсім свеце і выйграў 6 узнагарод. Сярод іх прыз кінакрытыкаў на фестывалі фільмаў з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы «{{не перакладзена 5|GoEast|goEast|de|GoEast}}» у [[Вісбадэн]]е ([[Германія]], 2019), адмысловы прыз журы ў асноўным конкурсе дакументальнага кіно на фестывалі «[[лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]» у Мінску (Беларусь, 2020) і прыз маладога гледача на Міжнародным фестывалі дакументальных фільмаў «Millenium» у [[брусель|Бруселі]] ([[Бельгія]], 2020).<ref>{{cite news |title=На YouTube з’явіўся фільм Андрэя Куцілы «Стрыптыз і вайна» |url=https://34mag.net/post/film-andreya-kucily-stryptyz-i-vayna |publisher=[[34mag]] |date=2021-05-10 |access-date=2021-08-31 }}</ref> == Крытыка == Кінакрытык Ірэна Кацяловіч<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29250639.html|title=Хто больш «сэксі»? Ірэна Кацяловіч пра фільм «Стрыптыз і вайна»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-05-28|access-date=2026-08-03}}</ref>: {{Цытата|Як звычайна, за цікавым парадоксам у Андрэя Куцілы хаваецца невясёлы вынік. Камічныя спрэчкі, жартаўлівы мантаж, стрыптыз — усё гэтае дасьледаваньне сучаснасьці ў рэшце рэшт не дае адысьці ад савецкай выпраўкі далёка. Дакумэнтальная карціна дае нагоду канстатаваць, што мінулае і ёсьць наша сучаснасьць.}}Кінааглядальнік [[Тарас Тарналіцкі]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belsat.eu/news/09-05-2021-stryptyz-i-vajna-ne-zrazumets-belarus|title=Драма Андрэя Куцілы «Стрыптыз і вайна». (Не)зразумець Беларусь|website=belsat.eu|access-date=2026-08-03}}</ref>: {{Цытата|Андрэя Куцілу можна назваць сапраўдным шчасліўчыкам – ён здолеў знайсці і далікатна перанесці на экран стасункі ўнікальнай сям’і, якая сваймі поглядамі, трывогамі і спадзевамі вельмі трапна суаднеслася са станам нашага грамадства познелукашэнкаўскай эпохі, калі архаіка ўсімі магчымасцямі стрымлівае надыход непазбежнае будучыні}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{commons}} * {{youtube|L38MEgdfhfo|«Стрыптыз і вайна»}} {{Фільмы Андрэя Куцілы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Андрэя Куцілы]] souht5lsda4mtuw4a8s7choz7sb6krr 5174945 5174941 2026-08-03T13:20:37Z M.L.Bot 261 5174945 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Стрыптыз і вайна (афіша).jpeg }} '''«Стрыпты́з і вайна́»''' — [[беларусь|беларускі]] [[Дакументальнае кіно|дакументальны фільм]], зняты рэжысёрам [[андрэй Куціла|Андрэем Куцілам]] на тэлеканале «[[Белсат]]» у [[2019 год у гісторыі кіно|2019]] годзе.<ref name="bel">{{Cite web|url = https://belsat.eu/films/09-05-2021-stryptyz-i-vajna/|title = Стрыптыз і вайна|publisher = [[Белсат]]|access-date = 2020-08-31|ref = bel}}</ref> == Змест == У ваенным гарадку пад [[Мінск]]ам жывуць дзед і ўнук. Падпалкоўнік авіяцыі ў адстаўцы, дзед узнагароджаны медалямі, жыве актыўна, удзельнічае ў грамадскім жыцці. Свята верыць у ідэалы савецкага мінулага, шчыра апавядае пра гэта моладзі. Унук кінуў прафесію інжынера. Офісная праца не прыносіла яму ні заробку, ні задавальнення. Сёння ён спрабуе ажыццявіць мару — стварыць тэатр эратычнага танца. Дзядуля не гатовы мірыцца з памкненнямі ўнука і прыкладае ўсе намаганні, каб вярнуць яго да стабільнага і звычайнага жыцця. Канфлікт пакаленняў робіцца роздумам аб супярэчнасцях постсавецкай прасторы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://web.archive.org/web/20210831164617/https://www.belgazeta.by/ru/1222/society/39967/|title=Андрэй Куціла. «СТРЫПТЫЗ І ВАЙНА». Общество. №46 (1220) 3 декабря 2019г.. БелГазета. Новости Беларуси. Белорусские новости|website=www.belgazeta.by|access-date=2026-08-03}}</ref> == У фільме здымаліся == {{уРоляхВерх}} {{уРолях|Анатоль Маісееў|||}} {{уРоляхНіз}} == Здымачная група == * рэжысёр — Андрэй Куціла == Узнагароды і фестывалі == Фільм удзельнічаў у 22 кінафестывалях па ўсім свеце і выйграў 6 узнагарод. Сярод іх прыз кінакрытыкаў на фестывалі фільмаў з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы «{{не перакладзена 5|GoEast|goEast|de|GoEast}}» у [[Вісбадэн]]е ([[Германія]], 2019), адмысловы прыз журы ў асноўным конкурсе дакументальнага кіно на фестывалі «[[лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]» у Мінску (Беларусь, 2020) і прыз маладога гледача на Міжнародным фестывалі дакументальных фільмаў «Millenium» у [[брусель|Бруселі]] ([[Бельгія]], 2020).<ref>{{cite news |title=На YouTube з’явіўся фільм Андрэя Куцілы «Стрыптыз і вайна» |url=https://34mag.net/post/film-andreya-kucily-stryptyz-i-vayna |publisher=[[34mag]] |date=2021-05-10 |access-date=2021-08-31 }}</ref> == Крытыка == Кінакрытык Ірэна Кацяловіч<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29250639.html|title=Хто больш «сэксі»? Ірэна Кацяловіч пра фільм «Стрыптыз і вайна»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-05-28|access-date=2026-08-03}}</ref>: {{Цытата|Як звычайна, за цікавым парадоксам у Андрэя Куцілы хаваецца невясёлы вынік. Камічныя спрэчкі, жартаўлівы мантаж, стрыптыз — усё гэтае дасьледаваньне сучаснасьці ў рэшце рэшт не дае адысьці ад савецкай выпраўкі далёка. Дакумэнтальная карціна дае нагоду канстатаваць, што мінулае і ёсьць наша сучаснасьць.}}Кінааглядальнік [[Тарас Тарналіцкі]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belsat.eu/news/09-05-2021-stryptyz-i-vajna-ne-zrazumets-belarus|title=Драма Андрэя Куцілы «Стрыптыз і вайна». (Не)зразумець Беларусь|website=belsat.eu|access-date=2026-08-03}}</ref>: {{Цытата|Андрэя Куцілу можна назваць сапраўдным шчасліўчыкам – ён здолеў знайсці і далікатна перанесці на экран стасункі ўнікальнай сям’і, якая сваймі поглядамі, трывогамі і спадзевамі вельмі трапна суаднеслася са станам нашага грамадства познелукашэнкаўскай эпохі, калі архаіка ўсімі магчымасцямі стрымлівае надыход непазбежнае будучыні}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{commons}} * {{youtube|L38MEgdfhfo|«Стрыптыз і вайна»}} {{Фільмы Андрэя Куцілы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Андрэя Куцілы]] lnp4a6hxipb3onudncegx0sxub9utsu 0 686180 5175243 4953080 2026-08-04T08:59:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175243 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацый |абрэвіятура = Асамблея НДА |назва на мове арыгінала = |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = |дата роспуску = |колькасць удзельнікаў = |тып = |назва пасады кіраўніка = |кіраўнік = |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = |месца знаходжання = }} '''Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацый''' (''Асамблея НДА'') — саюз грамадскіх аб’яднанняў у справе развіцця [[Прававая дзяржава|прававой дзяржавы]], заснаваны ў лютым [[1997]] годзе. == Гісторыя == [[22 лютага]] [[1997]] года адбыўся Устаноўчы сход Асамблеі дэмакратычных няўрадавых арганізацый Беларусі з удзелам звыш 250 [[Грамадскае аб’яднанне|грамадскіх аб’яднанняў]]. У пачатку лістапада [[1998]] г. прайшоў другі з'езд Асамблеі НДА з удзелам звыш 500 грамадскіх аб’яднанняў, якія складалі звыш 25% з амаль 2000 грамадскіх аб’яднанняў Беларусі<ref>«Трэці сэктар» імкліва набірае сілу // [[Звязда]]. — 1998. — № 226-227 (23577-23578). — 20 лістапада. — С. 2.</ref>. Першапачаткова Асамблея НДА дапамагала ў рэгістрацыі няўраўдавых арганізацый. Прычым работнікі Міністэрства юстыцыі самі арыентавалі арганізацыі, якія хочуць прайсці рэгістрацыю, звяртацца па дапамогу ў Асамблею НДА. У 2001 годзе Асамблея правяла кампанію «Выбірай!», у якой бралі ўдзел каля 200 НДА. Кампанія праводзілася асобна ад палітычнай агітацыйнай прэзідэнцкай кампаніі для павышэння электаральнай актыўнасці. Яе асноўнымі задачамі было «данесці аб'ектыўную інфармацыю пра перадвыбарчае становішча і агульную сітуацыю ў краіне да асноўных груп насельніцтва, стварыць аптымістычны пасыл і веру ў магчымасць пераменаў да лепшага, у пераадоленне страху перад рэпрэсіямі і боязі застацца ў меншасці, паведаміць як мага большай колькасці людзей, што неабходна прагаласаваць менавіта ў дзень выбараў — 9 верасня, што значна паменшыць магчымасць фальсіфікацый». Асамблея правяла грамадзянскія кампаніі «Зробім лепш» (2002—2003), «Наша салідарнасць» (2003—2005), «За свабоду» (2005—2007). Да 2012 года прайшло 7 кангрэсаў Асамблеі. Па стане на [[2016]] год налічвала больш за 300 аб’яднанняў-членаў. У склад Асамблеі ўваходзяць як зарэгістраваныя арганізацыі, так і незарэгістраваныя ініцыятывы. Асамблея працуе таксама з НДА, якія не ўваходзяць у яе склад, але прыярытэтная ўвага аддаецца сваім сябрам — як зарэгістраваным арганізацыям, так і незарэгістраваным ініцыятывам<ref>{{cite web|url = http://belngo.info/pra-asambleju|title = Пра Асамблею НДА|date = 2021-04-16|work = Сайт Асамблеі НДА|access-date = 2021-09-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20131009165713/http://belngo.info/pra-asambleju|archive-date = 9 кастрычніка 2013}}</ref>. Асамблея НДА спрабавала тройчы атрымаць рэгістрацыю ў Беларусі, аднак, па розных прычынах, [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] адмаўляла ў рэгістрацыі.<ref>[http://prava-by.info/archives/Асамблея НДА: трэцяя спроба зарэгістравацца не ўдалася]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> З [[2009]] г. уручае прэмію «[[Чэмпіёны грамадзянскай супольнасці]]». У ліпені [[2011]] года Асамблея НДА была зарэгістраваная ў Літве<ref>{{Навіна|аўтар=[[Сяргей Каралевіч]]|загаловак=Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацыйяў Беларусі зарэгістраваная ў Летуве|спасылка=http://by.belapan.by/archive/2011/07/13/eu_eu_484384_484388|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=13 ліпеня 2011|копія=https://spring96.org/be/news/44563|дата копіі=13 ліпеня 2011|дата доступу=23 лютага 2017|url-status=dead}}</ref>. Адсутнасць выразных прыярытэтаў у дзейнасці і супольных мэтах у арганізацый-членаў вызначылі крызіс самаідэнтыфікацыі гэтай структуры. Пачынаючы з сярэдзіны 2000-х гадоў значнасць Асамблеі для арганізацый-членаў знізілася, хоць бюракратычная структура захавалася. Асамблея страціла свой кансалідацыйны патэнцыял. == Мэты і задачы == Асамблея НДА вызначае для сябе наступныя кірункі дзейнасці: * прасоўванне і адстойванне інтарэсаў НДА Беларусі шляхам салідарных дзеянняў; * спрыянне развіццю НДА; * забеспячэнне камунікацыі паміж арганізацыямі-членамі; * інфармацыйнае забеспячэнне; * падтрымка і развіццё ініцыятыўных груп; * маніторынг, аналіз і ацэнка стану грамадскага сектара і прававога становішча. == Структура == * ''Кангрэс''. Збіраецца аднойчы на 2 гады. Складаецца з прадстаўнікоў аб’яднанняў-удзельнікаў. Абірае Рабочую групу і Рэвізійную камісію з ліку прадстаўнікоў аб’яднанняў-членаў. * ''Рабочая група''. Збіраецца аднойчы на некалькі месяцаў. Выконвае пастановы Кангрэсу і абірае старшыню і намеснікаў з ліку сваіх членаў. Зацвярджае парадак дзейнасці падраздзяленняў. * ''Праўленне''. Складаецца са старшыні, яго намеснікаў і кіраўніка Выканаўчага бюро. Збіраецца кожныя 2 тыдні. Зацвярджае загады падраздзяленням Асамблеі. * ''Выканаўчае бюро''. Выконвае пастановы Праўлення і Рабочай групы. * ''Рэвізійнай камісія''. Падае справаздачу Кангрэсу пра грашовую дзейнасць Асамблеі<ref>{{Навіна|загаловак=Пра Асамблею|спасылка=http://belngo.info/pra-asambleju|выдавец=Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацыяў|дата публікацыі=2016|дата доступу=23 лютага 2017}}</ref>. == Літаратура == * Арцёменка, А. (Дэ)кансалідацыя грамадзянскай супольнасці ў Беларусі: зніжэнне патэнцыялу да салідарнага дзеяння, дэпалітызацыя і каштоўнасны разнабой / Алена Арцёменка // ARCHE Пачатак. — 2015. — № 4 (137). — С. 65—66. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130510153152/http://belngo.info/ Belngo.info] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1997 годзе]] 6ve2ishdzk0iuno85clfxpzbbwglzb2 0 690342 5175171 4849049 2026-08-04T07:04:23Z JackyM59 160110 Photograph updated 5175171 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = горад | беларуская назва = Сен-Амер | арыгінальная назва = {{lang-fr|Saint-Omer}} | герб = Blason ville fr Saint-Omer.svg | шырыня герба = | сцяг = | шырыня сцяга = | выява = Théâtre La Barcarolle (Le Moulin à Café) - Saint-Omer.jpg | краіна = Францыя | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | падпарадкаванне = | від рэгіёна = | рэгіён = О-дэ-Франс | рэгіён у табліцы = | від раёна = Дэпартаменты Францыі{{!}}Дэпартамент | раён = Па-дэ-Кале | раён у табліцы = Па-дэ-Кале (дэпартамент){{!}}Па-дэ-Кале | від абшчыны = | абшчына = | абшчына ў табліцы = | унутранае дзяленне = | глава = | від главы = | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | lat_dir = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | часавы пояс = | DST = | Карта = | насельніцтва = | плошча = | год перапісу = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | аўтамабільны код = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = | сайт = | мова сайта = }} '''Сен-Амер''' ({{lang-fr|Saint-Omer}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]] ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]]. З насельніцтвам амаль 15 000 жыхароў гэта 11-ты па велічыні горад у [[Па-дэ-Кале (дэпартамент)|дэпартаменце Па-дэ-Кале]]. З’яўляецца часткай рэгіянальнага прыроднага парку [[Вярховыя балоты|вярховых балот]]. Сельская гаспадарка і прырода займаюць важнае месца з першымі ў [[Францыя|Францыі]] садовымі [[балота]]мі са складанай гідраграфіяй і сажалкамі, аднесенымі да нацыянальных запаведнікаў. Горад прапануе мноства крамаў, забаў і паслуг. Ён моцна залежыць ад сваёй крышталёвай фабрыкі «Arc International», другога па велічыні рэгіянальнага прыватнага працадаўцы. Гэта таксама горад з багатым мінулым. Яго спадчына і блізкасць да [[Вялікабрытанія|Англіі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] спрыяюць развіццю [[турызм]]у. == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Па-дэ-Кале]] bsvhskfpay95xs2fe1l08z9yjcn2fp9 5175192 5175171 2026-08-04T08:17:50Z M.L.Bot 261 афармленне 5175192 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = горад | беларуская назва = Сен-Амер | арыгінальная назва = {{lang-fr|Saint-Omer}} | герб = | шырыня герба = | сцяг = | шырыня сцяга = | выява = | краіна = Францыя | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | падпарадкаванне = | від рэгіёна = | рэгіён = О-дэ-Франс | рэгіён у табліцы = | від раёна = Дэпартаменты Францыі{{!}}Дэпартамент | раён = Па-дэ-Кале | раён у табліцы = Па-дэ-Кале (дэпартамент){{!}}Па-дэ-Кале | від абшчыны = | абшчына = | абшчына ў табліцы = | унутранае дзяленне = | глава = | від главы = | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | lat_dir = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | часавы пояс = | DST = | Карта = | насельніцтва = | плошча = | год перапісу = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | аўтамабільны код = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = | сайт = | мова сайта = }} '''Сен-Амер''' ({{lang-fr|Saint-Omer}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]] ў рэгіёне [[О-дэ-Франс]]. З насельніцтвам амаль 15 000 жыхароў гэта 11-ты па велічыні горад у [[Па-дэ-Кале (дэпартамент)|дэпартаменце Па-дэ-Кале]]. З’яўляецца часткай рэгіянальнага прыроднага парку [[Вярховыя балоты|вярховых балот]]. Сельская гаспадарка і прырода займаюць важнае месца з першымі ў [[Францыя|Францыі]] садовымі [[балота]]мі са складанай гідраграфіяй і сажалкамі, аднесенымі да нацыянальных запаведнікаў. Горад прапануе мноства крамаў, забаў і паслуг. Ён моцна залежыць ад сваёй крышталёвай фабрыкі «Arc International», другога па велічыні рэгіянальнага прыватнага працадаўцы. Гэта таксама горад з багатым мінулым. Яго спадчына і блізкасць да [[Вялікабрытанія|Англіі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] спрыяюць развіццю [[турызм]]у. == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Па-дэ-Кале]] jff2tfbz0fxixqgv5mv3h95vc6l6pmd 0 691629 5175021 5146758 2026-08-03T17:14:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175021 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Сычоў}} '''Аляксей Мікалаевіч Сычоў''' (нар. {{ДН|20|7|1966}}, г. [[Віцебск]], [[Беларусь]]) — беларускі бізнесовец. == Биаграфія == У 1989 годзе з чырвоным дыпломам скончыў [[Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|віцебскі медыцынскі]] (дзіцячы хірург). У 1993 годзе стварыў кампанію «ВітВар», якая занялася даставамі ў Беларусь лекаў, з 2003 года стала рэгулярна перамагаць у дзяржтэндарах па жыццёва важных і сацыяльна значных леках. Мае даўнія сувязі з [[Васіль Іванавіч Жарко|Васілём Жарко]], які займаў пасаду міністра аховы здароўя Беларусі<ref name=tribuna>{{cite web|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2866975.html|title=Руливший пляжным футболом бизнесмен зашибал миллионы, втридорога продавая Минздраву очень важные лекарства|date=2020-12-15|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|language=ru|access-date=31 кастрычніка 2021|archive-date=16 снежня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216040824/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2866975.html|url-status=dead}}</ref>. З 2011<ref name=tribuna/> па 2020 гады ўзначальваў [[Беларуская федэрацыя пляжнага футбола|Федэрацыю пляжнага футбола]]<ref>{{cite web|url=http://www.beachsoccer.by/913-byl-izbran-predsedatel-afpf|title=Был избран председатель АФПФ|date=2020-12-04|work=[[Беларуская федэрацыя пляжнага футбола]]|language=ru|access-date=2 красавіка 2024|archive-date=2 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402172715/http://www.beachsoccer.by/913-byl-izbran-predsedatel-afpf|url-status=dead}}</ref>. У 2013 годзе стаў ганаровым консулам [[Славакія|Славакіі]], а ў 2020 годзе з’ехаў туды на сталае жыхарства<ref name=tribuna/>. == Узнагароды == Чалавек года Віцебшчыны −2016 {{зноскі}} == Літаратура == * [[Віцебскія весці]]. — 2017. — 2 февр. — С. 13. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сычоў Аляксей Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Уладальнікі ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны»]] [[Катэгорыя:Старшыні нацыянальных спартыўных федэрацый Беларусі]] [[Катэгорыя:Пляжны футбол у Беларусі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] o9h90l5xmj5s3kqlkta1a3w46jb6w21 0 696865 5175006 4933375 2026-08-03T16:16:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175006 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Багданаў}} {{ДД | імя = Аляксей Багданаў | жанчына = | выява = | памер = | подпіс = | тытул = [[Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь|Міністр гандлю Рэспублікі Беларусь]] | сцяг = Flag of Belarus.svg | сцяг2 = Ministerstva_handlu.png | перыядпачатак = [[21 снежня]] [[2021]] | перыядканец = [[14 студзеня]] [[2025]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Раман Галоўчанка]] | папярэднік = [[Уладзімір Васільевіч Калтовіч|Уладзімір Калтовіч]] | пераемнік = [[Артур Барысавіч Карповіч|Артур Карповіч]] | тытул_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | прэм'ер-міністр_2 = | прэзідэнт_2 = }} '''Аляксей Ігаравіч Багданаў''' (нар. {{ДН|27|6|1973}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь|міністр гандлю Беларусі]] (2021—2025). Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Казахстан (з 2025). == Біяграфія == У 1995 годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Акадэмію фізічнага выхавання і спорту Рэспублікі Беларусь]]. У 2008 годзе скончыў [[Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут]]. У 2018 і 2019 годзе атрымаў дыплом [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. З 1995 па 2000 год працаваў трэнерам-выкладчыкам Беларускай федэрацыі традыцыйнага [[каратэ]]. На працягу 1996 года служыў ва [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь]]. З 2000 па 2003 год — выкладчык кафедры фізвыхавання і спорту [[Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут|Гуманітарна-эканамічнага недзяржаўнага інстытута]]. У 2003—2008 гадах — выкладчык кафедры спартова-баявых мастацтваў і спецрыхтоўкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры. У 2008—2011 гадах — начальнік аддзела знешнеэканамічнай дзейнасці ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“» Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. З 2011 па 2013 год — намеснік генеральнага дырэктара па перапрацоўцы і гандлю ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“». У 2013—2014 гадах — намеснік генеральнага дырэктара ЗАТ «Мяса-малочная кампанія». У 2014—2021 гадах — начальнік галоўнага ўпраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь]]. З 5 красавіка 2021 па 21 снежня 2021 года займаў пасаду намесніка міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. 21 снежня 2021 года прызначаны міністрам антыманапольнага рэгулявання і гандлю<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/lukashenka-pryznachyu-novaga-kiraunika-gomelskay-voblasci|title=Лукашэнка прызначыў новага кіраўніка Гомельскай вобласці|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. 14 студзеня 2025 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Беларусі ў Казахстане<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-novyh-paslou-u-kazahstan-uzbekistan-azerbajdzhan-turtsyju-izrail-i-kubu-140669-2025/ Лукашэнка назначыў новых паслоў у Казахстан, Узбекістан, Азербайджан, Турцыю, Ізраіль і Кубу]</ref>. == Узнагароды == * 2016 — [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web |url=https://nagrady.by/persona/20506/ |title=Архіўная копія |access-date=21 снежня 2021 |archive-date=21 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221131348/https://nagrady.by/persona/20506/ |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://mshp.gov.by/about/ruk/2zam/d24a62f8a21e7d45.html Аляксей Ігаравіч Багданаў. Інфармацыя на сайце Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211221123734/https://mshp.gov.by/about/ruk/2zam/d24a62f8a21e7d45.html |date=21 снежня 2021 }} {{Міністры гандлю Беларусі}} {{Паслы Беларусі ў Казахстане}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Багданаў Аляксей Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Казахстане]] [[Катэгорыя:Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь]] rp8aro4rl0i956bzxafvohy75hjxb79 0 697376 5175018 5074958 2026-08-03T17:12:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175018 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Аляксей Папоў |поўнае імя = Аляксей Мікалаевіч Папоў |выява = |рост = |вага = |грамадзянства = |цяперашні клуб = |пасада = |пазіцыя = |клубы = |трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2017|{{Сцяг Беларусі|20px}} [[МФК МАПІД]]| |2017—2018|{{Сцяг Беларусі|20px}} [[МФК БЧ]]| |2018-|{{Сцяг Беларусі|20px}} [[МФК Вітэн]]|}} }} {{цёзкі2|Папоў}} '''Аляксей Мікалаевіч Папоў''' (нар. {{ДН|9|7|1982}}) — [[Беларусь|беларускі]] міні-футбольны ігрок і [[трэнер]]. == Кар’ера == Быў членам [[Зборная Беларусі па міні-футболе|зборнай Беларусі па міні-футболе]]<ref>[https://futsalua.org/blog/post/aleksei-popov-mne-eshche-est-k-chemu-stremitsya Алексей Попов: «Мне еще есть к чему стремиться»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211230050046/https://futsalua.org/blog/post/aleksei-popov-mne-eshche-est-k-chemu-stremitsya |date=30 снежня 2021 }}</ref>. У чэрвені 2017 года ўзначаліў гомельскі міні-футбольны клуб «[[МФК БЧ|БЧ]]». {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://mini-football.by/staff/4680?season_id=1003596 ПОПОВ АЛЕКСЕЙ НИКОЛАЕВИЧ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229203849/https://mini-football.by/staff/4680?season_id=1003596 |date=29 снежня 2021 }} * [https://futsalua.org/character/aleksei-popov-nikolaevich-belarus ЛИЧНОСТЬ АЛЕКСЕЙ ПОПОВ НИКОЛАЕВИЧ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229203847/https://futsalua.org/character/aleksei-popov-nikolaevich-belarus |date=29 снежня 2021 }} * [https://www.pressball.by/articles/football/others/109353 Мини-футбол. Алексей Попов: играть без поражений — глупая цель] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229203847/https://www.pressball.by/articles/football/others/109353 |date=29 снежня 2021 }} * [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008654 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229203851/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008654 |date=29 снежня 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Папоў Аляксей Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі МФК Дарожнік]] [[Катэгорыя:Ігракі МФК МАПІД]] [[Катэгорыя:Трэнеры МФК МАПІД]] [[Катэгорыя:Трэнеры МФК БЧ]] [[Катэгорыя:Трэнеры МФК Вітэн]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па міні-футболе]] 0ltkazvqh5x3xk1unoxfel1cramn190 0 699009 5175035 5155738 2026-08-03T17:38:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175035 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Вядомы як = аўтар манаграфіі «Развіццё складаназалежнага сказа ў беларускай мове» |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} {{цёзкі2|Груца}} '''Аляксей Пятровіч Груца''' ([[9 мая]] [[1924]], вёска [[Пішчыкі]], [[Сваташыцкая воласць]], [[Горацкі павет]], [[Смаленская губерня]] — [[27 лютага]] [[2017]], [[Мінск]]) — беларускі [[мовазнавец]]. [[Доктар філалагічных навук]] ([[1969]]), [[прафесар]] (1971). Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1971). == Біяграфія == Пасля заканчэння ў 1941 г. 1-ай [[Дуброўна|Дубров]]енскай сярэдняй школы працаваў па гаспадарцы, а ў лютым 1944 года быў вывезены немцамі на прымусовыя работы ў [[Германія|Германію]], адкуль быў вызвалены англійскімі войскамі ў красавіку 1945 года. З верасня 1945 да красавіка 1947 г. знаходзіўся на службе ў арміі, пасля завяршэння якой вучыўся на [[літаратурны факультэт БДПУ|літаратурным факультэц]]е [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. Удзельнічаў у дыялекталагічных экспедыцыях па збіранні матэрыялаў для Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы. Пасля заканчэння інстытута працаваў настаўнікам у г. Мінску і абараніў дысертацыю кандыдата філалагічных навук.<ref>{{кніга|аўтар = Груца, Аляксей.|загаловак = Гісторыя складаных форм будучага часу ў беларускай мове: дысертацыя кандыдата філалагічных навук |адказны = АН БССР. [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа]] |месца =[[Мінск]] |год = 1956 |старонак = 233 }}</ref> У 1957 г. перайшоў на працу ў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства]] ў групу па ўкладанні «Беларуска-рускага слоўніка» (1962) і па стварэнні «Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы». За гэту працу ў ліку іншых суаўтараў у 1971 годзе была прысуджана [[Дзяржаўная прэмія СССР]]. У 1969 годзе Аляксей Груца паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю.<ref>{{кніга|аўтар = Груца, Аляксей.|загаловак = Развіцце складаназалежнага сказа ў беларускай мове: дысертацыя доктара філалагічных навук|адказны = АН БССР. [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа]] |месца =[[Мінск]] |год = 1968 |старонак = 534 }}</ref> З верасня 1969 года Аляксей Груца працаваў у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]], спачатку на пасадзе прафесара, пазней — загадчыка кафедры. == Творчасць == Кола цікавасцей Аляксея Груцы — сінтаксіс беларускай мовы, дыялектная лексіка, гісторыя мовы, лексікаграфія, параўнальна-гістарычныя даследаванні, розныя ўзроўні моўнай сістэмы беларускай, рускай і стараславянскай моў, напісаў і апублікаваў каля 150 навуковых і метадычных прац па разнастайных пытаннях беларускага мовазнаўства, у тым ліку ў замежных выданнях «[[Slawia orientalis]]» ([[Варшава|Warszawa]]), «[[Slavia]]» ([[Прага|Praha]]), «[[Slavica Slovaca]]» ([[Браціслава|Bratislava]]). Суаўтар фундаментальнай працы «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» ([[1969]]), шматтомнага «Гістарычнага слоўніка беларускай мовы», пяцітомнага «Лексічнага атласа беларускай мовы» (1993—1997). == Узнагароды == Разам з іншымі супрацоўнікамі Інстытуту мовазнаўства адзначаны ў 1971 годзе Дзяржаўнай прэміяй СССР за шэраг калектыўных прац па беларускай лінгвагеаграфіі: «Хрэстаматыя па беларускай дыялекталогіі» ([[1962]]), «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» ([[1963]]), «Нарысы па беларускай дыялекталогіі» (1964) і «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968—1969). == Сям’я == * Бацька — Пётр Паўлавіч Груца ({{Н}} [[вёска]] [[Пішчыкі]] — 27 красавіка 1961, [[Пішчыкі]]), Застаўшыся на звыштэрміновую службу ў войску, у [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] фельдфебель Пётр Паўлавіч стаў кавалерам Георгіеўскага крыжа IV, III і II ступеняў. Па сканчэнні 10 ліпеня 1916 г. курса 2-й Араніенбаумскай школы прапаршчыкаў даслужыўся да штабс-капітана ў 1917 годзе. * Маці — Матрона Цімафееўна ({{Н}} [[Дабрынь (Віцебская вобласць)|Дабрынь]] — 1957, [[Пішчыкі]].) * Жонка — Юзэфа Станіславаўна Лешка нарадзілася ў Мінску ў 1923 годзе. Скончыла [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ]], працавала настаўніцай школы № 27 у Мінску. * Сын — [[Сяргей Груца]] ({{Н}}14 ліпеня 1957) — кандыдат фізіка-матэматычных навук.<ref>{{кніга|аўтар = Груца, Сяргей Аляксеевіч.|загаловак = Паўправаднікі монакрышталі. Аптычныя ўласцівасці.|спасылка = http://dep.nlb.by/jspui/handle/nlb/53523|год = 1996|archive-date = 21 студзеня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220121195917/http://dep.nlb.by/jspui/handle/nlb/53523}}</ref> * Сын — [[Ігар Груца]] ({{Н}}7 студзеня 1960 г.) — [[кандыдат гістарычных навук]], выпускнік [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]].<ref>{{артыкул| аўтар = [[Эмануіл Іофе|Иоффе, Э. Г.]] | загаловак = Педогогические династии: династия Груцо. | спасылка = http://elib.bspu.by/handle/doc/12514 | выданне =[[Адукацыя і выхаванне]] | тып = Навукова-тэарэтычны і навукова-метадычны часопіс | год = 2018 | нумар = 5| старонкі = 71—74 }}</ref> == Кнігапіс == * {{кніга|загаловак = Беларуска-рускі слоўнік: каля 90000 слоў |адказны = пад рэдакцыяй [[Кандрат Крапіва|К. К. Крапівы]] |месца =[[Масква]] |выдавецтва = Дзяржаўнае выдавецтва замежных і нацыянальных слоўнікаў |год = 1962 |старонак = 1048 |тыраж = 15000}} * {{кніга|загаловак = Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Карты |адказны =Р. І. Аванесаў і інш.; пад рэдакцыяй Р. І. Аванесава, [[Кандрат Крапіва|К. К. Крапівы]], Ю. Ф. Мацкевіч; рэдактары-картографы: Л. П. Колабава, А. А. Ляўшынаў, М. С. Руткоўская |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1963 |том = 1 |старонак = 338 |тыраж = 1000}} * {{кніга|загаловак = Дыялекталагічны атлас беларускай мовы: уступныя артыкулы, даведачныя матэрыялы і каментарыі да карт |адказны = Р. І. Аванесаў і інш.] ; пад рэдакцыяй Р. І. Аванесава, [[Кандрат Крапіва|К. К. Крапівы]], Ю. Ф. Мацкевіч |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1963 |том = 2 |старонак = 969 |тыраж = 1000}} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Даданыя азначальныя з адноснымі прыслоуямі і злучнікамі ў беларускай мове. | выданне = Slavica Slovaca | тып =часопіс | год = 1968 | нумар = 3 | старонкі = 268—275 }} * {{кніга|аўтар = Груца, Аляксей.|загаловак = Развіцце складаназалежнага сказа ў беларускай мове. (На матэрыяле помнікаў пісьменнасці XIV—XVII ст.ст. і сучасных народных гаворак). |адказны = рэдактар: Аванесаў, Рубен Іванавіч |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1970 |старонак = 270 |тыраж = 1000}} * {{кніга|аўтар = А. П. Груцо/ |загаловак = Старославянский язык: учебное пособие для филологических специальностей высших учебных заведений |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[БДПУ]] |год = 1999|isbn = 985-435-128-9|тыраж = 300}} * {{кніга|аўтар = А. П. Груцо/ |загаловак = Старославянский язык: учебное пособие для филологических специальностей учреждений, обеспечивающих получение высш. образования |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = ТетраСистемс |год = 2004|старонак = 335|isbn = 985-470-147-6|тыраж = 300}} * {{кніга|аўтар = А. П. Груцо/ |загаловак = Старославянский язык : практический курс |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = ТетраСистемс |год = 2005|старонак = 334|isbn = 985-470-352-5|тыраж = 2000}} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Некаторыя асаблівасці развіцця беларускай мовы ў прасторы і часе. | спасылка = https://bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/Vesti%20BDPU/2007/_vesti_2_2007_ser_1.pdf | выданне = Весці БДПУ| тып = Навукова-метадычны часопіс СЕРЫЯ 1. Педагогіка. Псіхалогія. Філалогія| месца =[[Мінск]] | год = 2007 | нумар = 2(52)| старонкі = 66—69 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Надзённыя праблемы беларускага мовазнаўства на пачатку XXI стагоддзя. | адказны = навуковы рэдактар А. А. Лукашанец| выданне = Граматычны лад беларускай мовы. Шляхі гістарычнага развіцця і сучасныя тэндэнцыі | тып = матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, 29―30 кастрычніка 2007 г. | месца =[[Мінск]] | год = 2007 | старонкі = 13—16 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Да пытання пра надзённыя праблемы сучаснага беларускага мовазнаўства. | адказны = редколлегия: Е. И. Абрамова, Г. В. Писарук, О. А. Фелькина| выданне = Славянские языки: системно-описательный и социокультурный аспекты исследования | месца =[[Брэст]] | год = 2008 | старонкі = 85—88 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Некоторые замечания об особенностях взаимодействия языков в истории этнической Беларуси. | выданне = Беларуская мова ў культурнай і моўнай прасторы Славіі| тып = матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Мінск, 24―25 лістапада 2009 г.)| месца =[[Мінск]] | год = 2009 | старонкі = 98—106 }} * {{артыкул | аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Трансфармацыя структуры і семантыкі назоўніка долъ у беларускай мове. | спасылка = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24375 | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2010 | нумар = 4 (268) | старонкі = 48, 49 | archive-date = 21 студзеня 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220121195912/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24375 }} * {{артыкул | аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Некалькі заўваг пра трансфармацыю метатэзы плаўных у беларускай мове. | спасылка = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24268 | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2011 | нумар = 4 (280) | старонкі = 52, 53 | archive-date = 21 студзеня 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220121195912/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24268 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Историческая диалектология и предмет ее изучения. | спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/36747/1/%d0%90.%d0%9f.%20%d0%93%d1%80%d1%83%d1%86%d0%be.pdf | адказны = рэдкал. Старычонак В.Д. і інш.; адк. рэд. В.Д. Старычонак| выданне = Беларусь на скрыжаванні стагоддзяў: ад класікі да сучаснасці| тып = матэрыялы Міжнар. навуковай канферэнцыі, г. Мінск, 1–2 лістап. 2012| месца =[[Мінск]] | выдавецтва = БДПУ| год = 2012}} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Адвербіялізацыя і яе трансфармацыя ў беларускай мове. | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2013 | нумар = 1 (301) | старонкі = 43, 44 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Назоўнік «буцян» і вытворчыя ад яго ў гаворцы Дубровеншчыны.| спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/35996/1/%d0%93%d1%80%d1%83%d1%86%d0%be%20%d0%90.%d0%9f..pdf| адказны = рэдкал. В.Д. Старычонак, І.М. Гоўзіч, Н. В. Заяц ; адк. рэд. В.Д. Старычонак | выданне = Дзявятыя Танкаўскія чытанні | тып = (да 100-годдзя ўніверсітэта): матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, г. Мінск, 26 верасня 2014| месца =[[Мінск]] | выдавецтва = БДПУ| год = 2014 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Семантыка субстантыўных прыслоўяў з прыстаўкай въ. | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2014 | нумар = 5 | старонкі = 30, 32 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Яшчэ раз пра гаворкі Дубровеншчыны. | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2014 | нумар = 9 | старонкі = 43, 44 }} * {{cite web | author = Груцо А. П. | date = 2008 | url = https://refdb.ru/look/1280545-pall.html| title = Воспоминания и размышления о прожитом и пережитом. (в назидание потомкам)| language = ru}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Груца Аляксей Пятровіч // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: БелЭн, 1994.— 655 с. — С. 165. * {{Крыніцы/БелЭн|5|Груца Аляксей Пятровіч}} — С. 467. * Груца, Аляксей Пятрович. // {{Крыніцы/Памяць/Дубровенскі раён|1}} — С. 513. * {{Крыніцы/ЭКБ|3|Груца Аляксей Пятровіч}} — С. 277. * {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|2|Груца Аляксей Пятровіч}} С. 214. * {{артыкул| аўтар = [[Васіль Старычонак|Старычонак, Васіль.]] | загаловак = Талент і веды — новаму пакаленню : да юбілею Аляксея Груцы. | спасылка = https://elib.bspu.by/bitstream/doc/6051/1/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D1%96%20%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%8B%20%E2%80%93%20%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D1%83%20%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8E.%20%D0%94%D0%B0%20%D1%8E%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F%20%D0%93%D1%80%D1%83%D1%86%D1%8B.pdf | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2014 | нумар = 5 | старонкі = 29, 30 }} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/ru/documents/130903 https://bis.nlb.by/ru/documents/130903 Беларусь у асобах і падзеях] {{DEFAULTSORT:Груца, Аляксей Пятровіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка]] rxq9bhqzffdi8k8m6dimc4kt5tm6039 0 713354 5174946 4162346 2026-08-03T13:27:06Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] 5174946 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскае паўстанне (1918-19)]] ix17m2jnjrf0yxknsiy3rh3s2cnno4x 0 713500 5174926 5146664 2026-08-03T12:56:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174926 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Арлоў}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Арлоў''', па нараджэнні '''Лейба-Ісаак Лейзеравіч Фельдбін''' (7(19) жніўня 1895{{sfn|Баринов|2022|}}, [[Бабруйск]], [[Мінская губерня]] — 25 сакавіка 1973, [[Кліўленд]], [[Агая]], ЗША) — савецкі разведчык, маёр дзяржаўнай бяспекі (1935). Нелегальны рэзідэнт савецкай разведкі ва [[Францыя|Францыі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Італія|Італіі]] (1933—1937), рэзідэнт [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] і саветнік рэспубліканскага ўрада [[Іспанія|Іспаніі]] па бяспецы (1937—1938). Бацькоўскае прозвішча '''Фельдбейн''' у запісе пра нараджэнні Лейбы-Ісаака скажона на '''Фельдбін{{sfn|Баринов|2022|}}'''. У аддзеле кадраў НКУС улічаны як '''Леў Лазаравіч Нікольскі'''. У ЗША жыў па «дакументах прыкрыцця» на імя '''Аляксандра Міхайлавіча Арлова{{sfn|Баринов|2022|}}''', '''Ігара Канстанцінавіча Берга'''. Імаверна, найвядомейшы перабежчык сярод высокапастаўленых супрацоўнікаў НКУС. У ліпені 1938 года, падчас Вялікага тэрору, з сям’ёй з Францыі праз Канаду ўцёк у ЗША, дзе жыў да смерці. У ЗША Арлоў быў кансультантам ЦРУ. У ЗША падрыхтаваў шэраг публікацый, якія пазней склалі яго мемуарную кнігу «Гісторыя сталінскіх злачынстваў». Цяпер спецыялісты скептычна ацэньваюць мемуары Арлова, лічаць, што значная іх частка з’яўляецца яго вымыслам{{sfn|Баринов|2022|}}. У СССР першая публічная згадка пра Арлова з’явілася толькі 20-21.12.1990 года, калі ў газеце «Труд» пра яго апублікаваны артыкул. Фельдбін да эміграцыі і ўжо ў ЗША містыфікоўваў сваё жыццё. Шмат у біяграфіі Арлова вядома толькі з яго словаў. У зман быў уведзены нават біёграф Арлова, брытанскі гісторык {{нп5|Барыс Барысавіч Валадарскі|Барыс Валадарскі||Boris Volodarsky}}. Асабліва гэта тычыцца ранняга жыцця, Валадарскі ў манаграфіі на амаль 800 старонак прысвяціў гэтым гадам літаральна адзін абзац, менавіта гэтыя звесткі распаўсюджаны ў Інтэрнэце. Барыс Валадарскі карыстаўся маскоўскімі архівамі, але па-за яго аглядам засталося 4 асабістыя справы Арлова-Фельдбіна, якія дазваляюць высветліць некаторыя моманты яго дарэвалюцыйнай біяграфіі{{sfn|Баринов|2022|}}. == Біяграфія == Бацька, мешчанін Эліэзер Сролевіч Фельдбейн, перабраўся ў Бабруйск з мястэчка Пагост Ігуменскага павета. Маці, Геля-Хана Ізраілеўна Зарэцкая, імаверна, ураджэнка Бабруйска{{sfn|Баринов|2022|}}. Барыс Валадарскі называе сям’ю Лейбы «вельмі рэлігійнай». На праўдзе пра жыццё Лейбы нічога не вядома да пачатку Першай сусветнай вайны. Фактычна біяграфія пачынаецца ў верасні 1915 года, калі Фельдбін паступіў у дадатковы клас Чанстахоўскай мужчынскай гімназіі, эвакуіраванай у падмаскоўнае сяло Чаркізава. Там Фельдбін 17 мая 1916 года атрымаў атэстат{{sfn|Баринов|2022|}}. Пасля школы Лейба меў цвёрды намер паступаць ва ўніверсітэт на юрыдычны факультэт. Аднак вакансій на факультэце не было, ён запісваецца на медыцынскі, каб ужо быць у «ведамстве ўніверсітэта», калі месца на патрэбным факультэце з’явіцца. Адначасова, для падстрахоўкі, у канцы ліпеня 1916 года Лейба паступіў у Лазараўскі інстытут усходніх моў. У жніўні 1916 года ён просіць дазволу вольнаслухачом наведваць заняткі ў Акадэміі жывапісу, скульптуры і дойлідства. Каб зэканоміць на транспарце, Лейба пасяліўся ў самым цэнтры Масквы, на Малой Броннай (37, пазней 20), ва ўлюбёным месцы студэнтаў{{sfn|Баринов|2022|}}. Паводле біяграфіі ў кнізе Валадарскага, Фельдбін правучыўся ў Інстытуце два семестры, але на праўдзе ён сышоў адтуль ужо 28 верасня 1916 года, нават не прыступіў да заняткаў, як толькі з’явілася вакансія на юрыдычным факультэце. Лейба аказаўся на адным курсе са сваім будучым супрацоўнікам па НКУС, выхадцам з Гродна [[Сяргей Шпігельглас|Сяргеем Шпігельгласам]]; пазней Фельдбін сцвярджаў, што менавіта Шпігельгласа прыслалі ў Антверпен для яго ліквідацыі, але ён ухіліўся ад сустрэчы{{sfn|Баринов|2022|}}. Пасля года вучобы Фельдбін і Шпігельглас прызваны ў дзеючую армію. Фельдбін 2 чэрвеня 1917 года залічаны ў 2-ю Маскоўскую школу прапаршчыкаў. 5 кастрычніка 1917 года паспяхова скончыў курс і быў залічаны малодшым афіцэрам у 85-ы пяхотны запасны полк, раскватараваны ў Лефортава. Служба Фельдбіна, аднак, працягвалася толькі паўтара месяцы. Ужо пры бальшавіках салдаты не абралі яго на камандзірскую пасаду. Засмучаны Фельдбін 20 лістапада 1917 года падаў прашэнне пра перавод у рэзерв, а 9 сакавіка 1918 года звольнены з арміі па хваробе{{sfn|Баринов|2022|}}. Ужо ў снежні 1917 года Фельдбін вярнуўся да вучобы і да мая 1918 года даздаў патрэбныя дысцыпліны за 1 курс. Далей пра яго біяграфію ёсць толькі фрагментарныя звесткі{{sfn|Баринов|2022|}}. У анкеце Фёльдбін паказваў, што служыў у асобым аддзеле 12-й арміі, якая ў гэты час знаходзілася на Паўночным Каўказе. Пры гэтым у кароткі перыяд савецкай улады ў Крыме (красавік-чэрвень 1919) Фельдбін быў у Феадосіі. Затым, без указання даты, ідуць Архангельская губНК і асобы аддзел па ахове паўночнай мяжы Рэспублікі. У лютым 1920 года Фельдбін усё яшчэ лічыўся студэнтам і быў адлічаны па фармальнай прычыне — не падаў ва ўніверсітэт дакументы пра вайсковую службу{{sfn|Баринов|2022|}}. Паводле афіцыйнай біяграфіі, у 1921—1924 гадах Фельдбін, тым часам следчы Вярхоўнага трыбунала УЦВК, вучыўся на юрыдычным аддзяленні факультэта грамадскіх навук МДУ, але на праўдзе ўжо ў ліпені 1922 года, пасля спробы аднавіцца на 2-гі курс, Фельдбін забраў дакументы з МДУ. У студэнцкай справе захавалася пяць розначасовых здымкаў Фельдбіна, напэўна, у маладосці ён любіў фатаграфавацца{{sfn|Баринов|2022|}}. З 1924 года дзейнасць Фельдбіна звязана выключна з АДПУ/НКУС{{sfn|Баринов|2022|}}. == Творчасць == * Alexander Orlov: ''The Secret History of Stalin’s Crimes''. Random House, 1953. ** Нямецкае выданне: ''Kreml-Geheimnisse''. Marienburg-Verlag, Würzburg, 1956. ** Рускае выданне: {{кніга |аўтар = Орлов А. |частка = |загаловак = Тайная история сталинских преступлений |арыгінал = |спасылка = http://krotov.info/lib_sec/15_o/rl/ov.htm |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Всемирное слово |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 352 |серыя = |isbn = 5-86442-001-8 |тыраж = |archive-date = 27 жніўня 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180827145911/http://krotov.info/lib_sec/15_o/rl/ov.htm }} ISBN 978-5-86442-001-0 * Alexander Orlov: ''The Handbook of Intelligence and Guerrilla Warfare''. Ann Arbor, University of Michigan Press, 1963. * Alexander Orlov: ''The March of Time''. St Ermin’s Press, 2004, ISBN 1-903608-05-8. == У літаратуры і мемуарах == * Згадваецца ў рамане [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Хэмінгуэя]] «[[Па кім звоніць звон]]» пад прозвішчам Варлоў<ref>''Зубов Олег''. [http://magazines.russ.ru/novyi_mi/1996/12/knobos06.html Такой вот странный шпион] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130829040646/http://magazines.russ.ru/novyi_mi/1996/12/knobos06.html |date=29 жніўня 2013 }} // Новый мир. — 1996. — № 12.</ref>. * Згадваецца [[Оруэл]]ам у Homage to Catalonia. * Сустрэчу з Арловым у Іспаніі апісвае Кірыл Хенкін у сваёй кнізе «Паляўнічы ўверх нагамі». * Дзейнасць Арлова ў часы Кастрычніцкай рэвалюцыі апісана па архіўных звестках і сведчаннях у кнізе Мікалая Стаўрова «„Вялікія“ ідэі XX стагоддзя». * Дзейнасць Арлова ў Іспаніі з’яўляецца адной з сюжэтных ліній у рамане Максіма Кантара «Падручнік малявання». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Абрамов В.|частка=|загаловак=Евреи в КГБ|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца={{М.}}|выдавецтва=Издатель Быстров|год=2006|том=|старонкі=252—255|старонак=|серыя=|isbn=5-9764-0015-9|тыраж=4000}} * ''Иванян Э. А.'' Орлов Александр // Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII—XX века. — {{М.}}: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0. * {{артыкул|аўтар=Зубов О.|загаловак=Такой вот странный шпион|арыгінал=|спасылка=http://magazines.russ.ru/novyi_mi/1996/12/knobos06.html|выданне=Новый мир|тып=журнал|месца={{М.}}|год=1996|выпуск=|том=|нумар=12|старонкі=|isbn=|issn=|doi=}} * {{кніга|аўтар=Петров Н. В., Скоркин К. В.|спасылка=http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm|месца=М.|загаловак=Кто руководил НКВД, 1934—1941: справочник|адказны=под ред. Н. Г Охотина, А. Б. Рогинского|выданне=Звенья|год=1999|старонкі=112|isbn=5-7870-0032-3|тыраж=3000|archive-date=1 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm}} * {{кніга|аўтар=Рейфилд Д.|частка=|загаловак=Сталин и его подручные|арыгінал=Stalin and his hangmen|спасылка=|адказны=|месца=М.|выданне=Новое литературное обозрение |год=2008|том=|старонкі=|старонак=500|isbn=978-5-86793-651-8|тыраж=1500|ref=Рейфильд}} * ''Судоплатов П. А.'' [http://www.lib.ru/POLITOLOG/SUDOPLATOW/specoperacii.txt Спецоперации. Лубянка и Кремль. 1930—1950 годы.] — {{М.}}: ОЛМА-ПРЕСС, 1997. * {{кніга|аўтар=Царёв О. И., Костелло Дж.|частка=|загаловак=Роковые иллюзии|арыгінал=|спасылка=|адказны=|месца={{М.}}|выданне=Международные отношения|год=1995|том=|старонкі=|старонак=572}} * ''Boris Volodarsky''. [https://books.google.ru/books/about/Stalin_s_Agent.html?id=tM6SBQAAQBAJ&printsec=frontcover&source=kp_read_button&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Stalin’s Agent: The Life and Death of Alexander Orlov]. — {{N. Y.}}: [[Oxford University Press]], 2015. 832 pages. ISBN 978-0-19-965658-5. * ''Брук-Шеферд Гордон''. Судьба советских перебежчиков. — Нью-Йорк—Иерусалим—Париж: Издательство «Время и мы». — 1983. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|''Баринов И.'' [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/761305858351527/ Александр Орлов: чекист из Бобруйска] // Запісы беларусаведа, 22.07.2022.}} * [http://www.echo.msk.ru/programs/all/520097-echo/ Аляксандр Арлоў, рускі разведчык: дасье] на сайце радыёстанцыі «[[Эхо Москвы|Рэха Масквы]]» * [http://www.hrono.info/biograf/bio_o/orlov_am.html Арлоў Аляксандр Міхайлавіч: Біяграфія] на сайце інтэрнэт-праекта «Хронас» {{DEFAULTSORT:Арлоў Аляксандр Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Разведчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага Сцяга]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] 44lhprlgua1icxfwnq3umwv8e0kh6nq 0 715661 5175125 4718835 2026-08-04T04:53:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175125 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Світанак}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Світанак» |частка = Канфлікт у Сектары Газа |выява = Focused foiling of Tisir Jabari.webm |памер = 250 |загаловак = [[Мэтавае забойства]] [[Тайсір Джабары|Тайсіра Джабары]], камандзіра руху [[Ісламскі джыхад у Палесціне|«Ісламскі джыхад»]] у [[Палесцінская аўтаномія|Палесціне]]. |дата = 5—7 жніўня 2022 |месца = [[Сектар Газа]] і [[Заходні бераг ракі Іардан]] |вынік = спыненне агню |праціўнік1 = {{ISR}} |праціўнік2 = [[Ісламскі джыхад у Палесціне]] (ІДП) |камандзір1 = {{flagicon|Israel}} [[Яір Лапід]]<br>{{flagicon|Israel}} [[Бэні Ганц]]<br>{{flagicon|Israel}} [[Авіў Кахаві]] |камандзір2 = [[Зіяд аль-Нахаль]]<br>[[Тайсір Джабары]]{{KIA}} |страты1 = 2 салдата (параненыя) |страты2 = 15 забітых }} '''Аперацыя «Світанак»''' ({{lang-he|מבצע עלות השחר}}) — мэтанакіраваная ваенная аперацыя Ізраіля супраць «[[Ісламскі джыхад у Палесціне|Ісламскага джыхаду ў Палесціне]]» (ІДП). У ходзе аперацыі, [[Мэтавае забойства|мэтававаным забойствам]] быў забіты военачальнік групіроўкі ІДП [[Тайсір Джабары|Тайсіра Джабары]]<ref name="detaly">{{cite web|title=ЦАХАЛ начал операцию «Рассвет» в Газе: ликвидирован один из лидеров «Исламского джихада»|url=https://detaly.co.il/tsahal-nachal-operatsiyu-rassvet-v-gaze/|website=detaly.co.il|access-date=8 жніўня 2022|archive-date=11 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811110407/https://detaly.co.il/tsahal-nachal-operatsiyu-rassvet-v-gaze/|url-status=dead}}</ref>. == Перадгісторыя == [[1 жніўня]] 2022 года ізраільскія сілы арыштавалі Басема аль-Саадзі, лідара «[[Ісламскі джыхад у Палесціне|Ісламскага джыхаду ў Палесціне]]» на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе р. Іардан]]. [[5 жніўня]] спецыяльны каардынатар Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па блізкаўсходнім мірным працэсе [[Тор Венэсланд]], як паведамляецца, наведаў дом аль-Саадзі ў Джэніне і сустрэўся з членамі яго сям’і ў рамках намаганняў па прадухіленні эскалацыі паміж Ізраілем і ІДП. Пазней Венэсланд выступіў з заявай, у якой выказаў занепакоенасць з нагоды «эскалацыі паміж палесцінскімі баевікамі і Ізраілем, якая працягваецца, уключаючы мэтанакіраванае забойства сёння лідара палесцінскага ісламскага джыхаду ў Газе. Гэта адбываецца на фоне росту напружанасці на акупаваным Заходнім беразе і ў сектары Газа за апошнія тыдні», і заклікаў усе бакі прадухіліць далейшую эскалацыю. == Ход падзей == Раніцай [[5 жніўня]] Ізраіль нанёс авіяўдар па жылым доме, дзе знаходзіўся военачальнік групіроўкі ІДП [[Тайсір Джабары]]<ref name="9tv">{{cite news|title=Операция "Рассвет", день второй: первые итоги.|url=https://www.9tv.co.il/item/48060|agency=9tv}}</ref><ref name="forbes">{{cite web|author=Весна Педченко, Юля Сапронова|title=Сектор Газа начал обстрел Израиля в ответ на операцию «Рассвет»|url=https://www.forbes.ru/society/473731-sektor-gaza-nacal-obstrel-izraila-v-otvet-na-operaciu-rassvet|website=forbes}}</ref>. Сярод дзесяці забітых было 4 забітых баевікоў ІДП, 5-гадовая дзяўчынка і 23-гадовая жанчына. [[6 жніўня]] у Сектары Газа былі нанесеныя наступныя авіяўдары, у выніку якіх загінула 5 чалавек, у тым ліку двое мужчын у [[Хан-Юніс]]е і пажылая жанчына ў [[Бейт-Ханун]]е, якая святкавала вяселле. Камандаванне тылу Ізраіля папярэдзіла мірных жыхароў у радыусе 80 км ад Сектара Газа, каб яны рыхтаваліся да ракетнага абстрэлу. ІДП заявіла, што выпусцілі па Ізраілі сотню ракет<ref name="Reuters">{{cite web|author=Nidal Al-Mughrabi|title=Palestinian militants fire rockets at Israel after Gaza air strikes|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-forces-carry-out-strike-gaza-military-statement-2022-08-05/|website=Reuters}}</ref>. Раніцай [[6 жніўня]] Ізраіль арыштаваў 20 чалавек на Заходнім беразе, 19 з якіх былі членамі «Ісламскага джыхаду ў Палесціне». [[7 жніўня]] баевікі ПІД заявілі аб згодзе на перамір’е, дасягнутай пры пасярэдніцтве [[Егіпет|Егіпта]]. Улады Ізраіля пацвердзілі згоду на перамір’е і падкрэслілі гатоўнасць прымяніць сілу ў выпадку парушэння рэжыму спынення агню. Перамір’е пачалося а 23:30 па мясцовым часе (20:30 па Грынвічы). Першапачаткова планавалася, што яно пачнецца а 20:00<ref>{{cite web |datepublished=2022-08-07 |url=https://www.bbc.com/russian/news-62460013 |title=Боевики в Газе согласились на перемирие. Израиль говорит, что цели операции выполнены |publisher=BBC News Русская служба|accessdate=2022-08-08 |lang=ru}}</ref>. == Дыпламатыя == Пасол [[Дзяржава Палесціна|Палесціны]] ў [[ААН]] [[Рыяд Мансур]] паведаміў, што [[Савет Бяспекі ААН]] збярэцца [[8 жніўня]], каб абгаварыць сітуацыю. Аб правядзенні сустрэчы прасілі [[ААЭ]], [[Кітай]], [[Францыя]], [[Ірландыя]] і [[Нарвегія]]. {{зноскі}} [[Катэгорыя:2022 год у Ізраілі]] [[Катэгорыя:2022 год у Сектары Газа]] [[Катэгорыя:Ізраільска-палесцінскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] [[Катэгорыя:Жнівень 2022 года]] euwkmin25qp03lzc27pnikoa531n5sm 0 726144 5175062 4857938 2026-08-03T20:34:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175062 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сініцын}} {{Навуковец}} '''Анатоль Канстанцінавіч Сініцын''' ({{ДН|5|2|1948}}, [[Мёры]], [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|||2018}}) — [[Беларусь|беларускі]] матэматык, цепла- і радыёфізік. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (спецыяльнасць «Матэматыка», 1997). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (спецыяльнасць «Матэматыка», 1970), [[Інстытут цепла- і масаабмену АН БССР]] (аспірантура, спецыяльнасць «Цеплафізіка», 1975). Працаваў у Інстытуце цепла- і масаабмену АН БССР (1970—1978, навуковы супрацоўнік лабараторыі канвектыўных і хвалевых працэсаў у вадкасці), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Беларускім дзяржаўным ўніверсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі]] (з 1978, прафесар кафедры вылічальных метадаў і праграмавання, у 1993—2009 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: мадэляванне задач цеплафізікі; даследаванне працэсаў узаемадзеяння электронных патокаў з электрамагнітнымі палямі ў вакуумных прыладах ЗВЧ на аснове матэматычнага мадэлявання. == Бібліяграфія == * Оптимизация процессов взаимодействия электронных потоков с электромагнитными волнами в усилителях и генераторах типа О и приборах с поперечной модуляцией : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.03 / Синицын Анатолий Константинович. — Минск, 1995. — Имя на белорусском языке «Анатолій» (с. 25). * Исследование некоторых термоконвективных волновых процессов в несжимаемой жидкости : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.04.14 / Синицын Анатолий Константинович. ― Новосибирск, 1977. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|14|Сіні́цын Анатоль Канстанцінавіч||401}} * {{крыніцы/Республика Беларусь : энциклопедия|6|Синицын Анатолий Константинович}} — С. 659. * Синицын Анатолий Константинович // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 366—369. == Спасылкі == * [https://by.patents.su/patents/sinicyn-anatolijj-konstantinovich Синицын Анатолий Константинович // База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260123040535/https://by.patents.su/patents/sinicyn-anatolijj-konstantinovich |date=23 студзеня 2026 }}{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/1362856 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} * [https://istina.msu.ru/workers/92710540/all/ Синицын Анатолий Константинович // Интеллектуальная Система Тематического Исследования НАукометрических данных (ИСТИНА)] [[МДУ]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сініцын Анатоль Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Матэматыкі СССР]] [[Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] djs0kuhiq18n17b38supz63d3bxju03 0 726786 5175077 5055970 2026-08-03T23:29:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175077 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бойка}} {{Навуковец}} '''Андрэй Андрэевіч Бойка''' ({{ВДП}}) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў, фізікі цвёрдага цела, оптыкі. [[Доктар тэхнічных навук]] ([[Расія]], 2014; [[Беларусь]], 2015), [[кандыдат фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[дацэнт]] (2010), [[прафесар]] (2023). == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны]] (спецыяльнасць «Фізіка» (1991; аспірантура, 1995), [[Інстытут хіміі сілікатаў імя І. В. Грабеншчыкова РАН]] (дактарантура, 2009). Працаваў у СШ № 24 [[Гомель|Гомеля]] (1990—1991, настаўнік інфарматыкі), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1991—1996, навуковы супрацоўнік ПНДЛ), [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога]] (з 1996 — старшы навуковы супрацоўнік НДС, 1998—2007 — загадчык НДЛ «Тэхнічная кераміка і сілікаты», дацэнт кафедры фізікі, з 2007 — прарэктар па навуковай рабоце). Навуковыя інтарэсы: фізікахімія золь-гель працэсу; матэрыялазнаўства неметалічных матэрыялаў, фізіка-хімічныя працэсы фарміравання шкла і шклокерамікі на аснове аксідных сістэм для оптыкі і электронікі. == Бібліяграфія == * Золь-гель синтез оптически активных неорганических оксидных материалов : диссертация … доктора технических наук : 05.17.11 : защищена 24.09.2013 : утверждена 11.03.2014 / Бойко Андрей Андреевич. — Санкт-Петербург, 2013. * Влияние ионов церия на свойства гельных кварцевых стекол для оптических светофильтров : диссертация … кандидата физико-математических наук : 01.04.07 ; 01.04.05 / Бойко Андрей Андреевич. — Гомель, 1996. * [https://elib.gstu.by/handle/220612/28824 Золь-гель синтез оптического кварцевого стекла] / Е. Н. Подденежный, А. А. Бойко. — Гомель, 2002. * Алмазосодержащая керамика для абразивной обработки : [монография] / П. А. Витязь, Л. В. Судник, А. А. Бойко, Д. М. Авдеев; под общ. ред. П. А. Витязя. — Минск : Бестпринт, 2004. — 196 с. * Алексеенко, А. А. [http://elib.gstu.by/handle/220612/10467 Функциональные материалы на основе диоксида кремния, получаемые золь-гель методом] / А. А. Алексеенко, А. А. Бойко, Е. Н. Подденежный. — Гомель : ГГТУ им. П. О. Сухого, 2008. — 183 с. * Бойко, А. А. Экологические аспекты применения нанотехнологий : учебное пособие / А. А. Бойко, Г. В. Петришин. — Гомель : Новый Меридиан-Н, 2017. — 104 с. * Бойко, А. А. [https://elib.gstu.by/handle/220612/28748 Композиционные материалы, получаемые с применением золь-гель метода : <nowiki>[монография]</nowiki>] / А. А. Бойко. — Гомель : ГГТУ им. П. О. Сухого, 2023. — 185 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.gstu.by/university/employees/boyko-andrey-andreevich Бойко Андрей Андреевич: личная страница на официальном сайте ГГТУ им. П. О. Сухого] * [https://elib.gstu.by/discover?filtertype_1=author&filter_relational_operator_1=contains&filter_1=%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%BE+%D0%B0.%D0%B0.&submit_apply_filter=&query= Бойко Андрей Андреевич: труды в Электронной библиотеке ГГТУ им. П. О. Сухого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260123091537/https://elib.gstu.by/discover?filtertype_1=author&filter_relational_operator_1=contains&filter_1=%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%BE+%D0%B0.%D0%B0.&submit_apply_filter=&query= |date=23 студзеня 2026 }} * [https://scholar.google.ru/citations?hl=ru&user=SAgMtcMAAAAJ Бойко Андрей Андреевич: профиль в Google Академия] * [https://elibrary.ru/author_profile.asp?id=531727 Бойко Андрей Андреевич: профиль в eLIBRARY.ru] * [https://orcid.org/0000-0003-2445-9601 Бойко Андрей Андреевич: профиль в ORCID] * [https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7102247680 Бойко Андрей Андреевич: профиль в Scopus] * [https://www.webofscience.com/wos/author/record/3910128 Бойко Андрей Андреевич: профиль в Web of Science] * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar598088&strq=l_siz=20 Бойко Андрей Андреевич: личная страница в базе данных «Ученые Беларуси»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бойка Андрэй Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] iyw09orh28k3119tcqaecyi5gnx6xkd 10 726893 5175153 4906486 2026-08-04T05:43:47Z Emilia Noah 155537 5175153 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Спіс касмічных запускаў |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |загаловак = {{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў|Спіс касмічных запускаў|ru|Список космических запусков}} |стыль_цела = width:100%; |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = 1950-я |спіс1 = {{Navbox decade list | | | | | | | |[[Спіс касмічных запускаў у 1957 годзе|1957]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1958 годзе|1958]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1959 годзе|1959]] }} |загаловак2 = 1960-я |спіс2 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1960 годзе|1960]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1961 годзе|1961]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1962 годзе|1962]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1963 годзе|1963]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1964 годзе|1964]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1965 годзе|1965]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1966 годзе|1966]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1967 годзе|1967]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1968 годзе|1968]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1969 годзе|1969]] }} |загаловак3 = 1970-я |спіс3 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1970 годзе|1970]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1971 годзе|1971]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1972 годзе|1972]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1973 годзе|1973]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1974 годзе|1974]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1975 годзе|1975]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1976 годзе|1976]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1977 годзе|1977]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1978 годзе|1978]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1979 годзе|1979]] }} |загаловак4 = 1980-я |спіс4 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1980 годзе|1980]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1981 годзе|1981]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1982 годзе|1982]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1983 годзе|1983]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1984 годзе|1984]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1985 годзе|1985]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1986 годзе|1986]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1987 годзе|1987]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1988 годзе|1988]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1989 годзе|1989]] }} |загаловак5 = 1990-я |спіс5 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1990 годзе|1990]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1991 годзе|1991]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1992 годзе|1992]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1993 годзе|1993]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1994 годзе|1994]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1995 годзе|1995]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1996 годзе|1996]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1997 годзе|1997]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1998 годзе|1998]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1999 годзе|1999]] }} |загаловак6 = 2000-я |спіс6 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 2000 годзе|2000]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2001 годзе|2001]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2002 годзе|2002]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2003 годзе|2003]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2004 годзе|2004]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2005 годзе|2005]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2006 годзе|2006]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2007 годзе|2007]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2008 годзе|2008]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2009 годзе|2009]] }} |загаловак7 = 2010-я |спіс7 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 2010 годзе|2010]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2011 годзе|2011]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2012 годзе|2012]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2013 годзе|2013]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2014 годзе|2014]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2015 годзе|2015]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2016 годзе|2016]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2017 годзе|2017]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2018 годзе|2018]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2019 годзе|2019]] }} |загаловак8 = {{Не перакладзена 5|2020-я гады ў гісторыі касмічных запускаў|2020-я|en|2020s in spaceflight}} |спіс8 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 2020 годзе|2020]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2021 годзе|2021]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2022 годзе|2022]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2023 годзе|2023]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2024 годзе|2024]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2025 годзе|2025]] |{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2026 годзе|2026|en|2026 in spaceflight}} |{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2027 годзе|2027|en|2027 in spaceflight}} |{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2028 годзе|2028|en|2028 in spaceflight}} |{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2029 годзе|2029|en|2029 in spaceflight}} }} |загаловак9 = {{Не перакладзена 5|2030-я гады ў гісторыі касмічных запускаў|2030-я|en|2030s in spaceflight}} |спіс9 = {{Navbox decade list |{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2030 годзе|2030|fr|2030 en astronautique}} | | | | | | | | | }} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Касманаўтыка]] </noinclude> bdrk1peec65juk90sa9o0auwxxtteak 5175155 5175153 2026-08-04T05:46:14Z Emilia Noah 155537 5175155 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Спіс касмічных запускаў |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |загаловак = {{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў|Спіс касмічных запускаў|ru|Список космических запусков}} |стыль_цела = width:100%; |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = 1950-я |спіс1 = {{Navbox decade list | | | | | | | |[[Спіс касмічных запускаў у 1957 годзе|1957]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1958 годзе|1958]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1959 годзе|1959]] }} |загаловак2 = 1960-я |спіс2 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1960 годзе|1960]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1961 годзе|1961]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1962 годзе|1962]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1963 годзе|1963]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1964 годзе|1964]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1965 годзе|1965]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1966 годзе|1966]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1967 годзе|1967]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1968 годзе|1968]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1969 годзе|1969]] }} |загаловак3 = 1970-я |спіс3 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1970 годзе|1970]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1971 годзе|1971]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1972 годзе|1972]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1973 годзе|1973]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1974 годзе|1974]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1975 годзе|1975]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1976 годзе|1976]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1977 годзе|1977]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1978 годзе|1978]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1979 годзе|1979]] }} |загаловак4 = 1980-я |спіс4 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1980 годзе|1980]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1981 годзе|1981]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1982 годзе|1982]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1983 годзе|1983]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1984 годзе|1984]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1985 годзе|1985]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1986 годзе|1986]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1987 годзе|1987]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1988 годзе|1988]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1989 годзе|1989]] }} |загаловак5 = 1990-я |спіс5 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 1990 годзе|1990]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1991 годзе|1991]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1992 годзе|1992]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1993 годзе|1993]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1994 годзе|1994]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1995 годзе|1995]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1996 годзе|1996]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1997 годзе|1997]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1998 годзе|1998]] |[[Спіс касмічных запускаў у 1999 годзе|1999]] }} |загаловак6 = 2000-я |спіс6 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 2000 годзе|2000]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2001 годзе|2001]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2002 годзе|2002]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2003 годзе|2003]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2004 годзе|2004]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2005 годзе|2005]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2006 годзе|2006]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2007 годзе|2007]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2008 годзе|2008]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2009 годзе|2009]] }} |загаловак7 = 2010-я |спіс7 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 2010 годзе|2010]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2011 годзе|2011]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2012 годзе|2012]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2013 годзе|2013]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2014 годзе|2014]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2015 годзе|2015]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2016 годзе|2016]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2017 годзе|2017]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2018 годзе|2018]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2019 годзе|2019]] }} |загаловак8 = {{Не перакладзена 5|2020-я гады ў гісторыі касмічных запускаў|2020-я|en|2020s in spaceflight}} |спіс8 = {{Navbox decade list |[[Спіс касмічных запускаў у 2020 годзе|2020]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2021 годзе|2021]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2022 годзе|2022]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2023 годзе|2023]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2024 годзе|2024]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2025 годзе|2025]] |[[Спіс касмічных запускаў у 2026 годзе|2026]] |''{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2027 годзе|2027|en|2027 in spaceflight}}'' |''{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2028 годзе|2028|en|2028 in spaceflight}}'' |''{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2029 годзе|2029|en|2029 in spaceflight}}'' }} |загаловак9 = {{Не перакладзена 5|2030-я гады ў гісторыі касмічных запускаў|2030-я|en|2030s in spaceflight}} |спіс9 = {{Navbox decade list |''{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў у 2030 годзе|2030|fr|2030 en astronautique}}'' | | | | | | | | | }} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Касманаўтыка]] </noinclude> ikg9js76rnwkhlungucv4v2atq9h1yo 0 728399 5175154 5044294 2026-08-04T05:45:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175154 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Аркадзь Іванавіч Русале́нка'''{{sfn|БелЭн|2001}} (нар. {{ДН|9|5|1939}}, в. [[Атрубы (Жлобінскі раён)|Адрубы]], [[Жлобінскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[эколаг]]. [[Доктар біялагічных навук]] (1991), [[прафесар]] (2005). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі тэхналагічны інстытут]] (спецыяльнасць «Лясная гаспадарка», 1962), [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытут эксперыментальнай батанікі АН Беларускай ССР]] (аспірантура, спецыяльнасць «Батаніка», 1972). Працаваў у Інстытуце эксперыментальнай батанікі АН Беларусі (1972—1994, загадчык лабараторыі фітаманіторынгу), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітеце (1994—2015, [[Лесагаспадарчы факультэт БДТУ|лесагаспадарчы факультэт]], кафедра лясных культур і глебазнаўства, прафесар). Навуковыя інтарэсы: экалогія раслін і раслінных супольнасцей; [[фітаманіторынг]]; [[батаніка]]. == Узнагароды == Граматы [[Міністэрства лясной гаспадаркі Беларускай ССР]] (1981), Прэзідыума [[АН Беларускай ССР]] (1981) і інш. == Бібліяграфія == * Рост и продуктивность лесных фитоценозов Белоруссии и их изменения при антропогенном нарушении водно-воздушного режима почв : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.16 : защищена 13.11.1990 : утверждена 17.05.1991 / Русаленко Аркадий Иванович. — Минск, 1988. * Леса Беларуси: экология, структура, продуктивность / А. И. Русаленко. — Минск, 2012. * Науки о Земле: учебное пособие / А. И. Русаленко. — Минск, 2007. * Классификация лесной растительности Беларуси и их использование в лесном хозяйстве / А. И. Русаленко // Труды БГТУ / Белорусский государственный технологический университет. ― 2011. ― № 1. ― С. 169―174. * Гидротехнические сооружения с основами гидрологии и гидравлики – Минск : БГТУ, 1998. – 190 с. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|13|Русале́нка Аркадзь Іванавіч||455}} * Русаленка Аркадзь Іванавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 32. == Спасылкі == * [https://bkatk.by/o-kolledzhe/istoriya-kolledzha/ Буда-Кашалёўскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж. Гісторыя каледжа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240509000037/https://bkatk.by/o-kolledzhe/istoriya-kolledzha/ |date=9 мая 2024 }} * [https://wiki.belstu.by/русаленко_аркадий_иванович Русаленко Аркадий Иванович // Википедия Белорусского государственного технического университета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250327111634/https://wiki.belstu.by/%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=27 сакавіка 2025 }}{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/1103342 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Русаленка Аркадзь Іванавіч}} [[Катэгорыя:Эколагі СССР]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] m8xait68dz1xu6i8xx7nl1sqfn0arsk 0 730463 5175362 4764420 2026-08-04T11:46:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175362 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Аўгусцін Дзюмэ''' ({{lang-fr|Augustin Dumay}}, {{Н}}{{ДН|17|1|1949}}, [[Парыж]], [[Францыя]]) — французскі скрыпач і дырыжор з Парыжа<ref>{{Cite web|title=Augustin Dumay – Primephonic|url=https://play.primephonic.com/artist/augustin-dumay-1949|website=play.primephonic.com|language=en|accessdate=24 студзеня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831002409/https://play.primephonic.com/artist/augustin-dumay-1949|archivedate=31 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref>. == Біяграфія == [[Герберт фон Караян]] запрасіў Дзюмэ ў якасці саліста выступіць з [[Ё Ё Ма|Ё-Ё Ма]] ў [[Парыж]]ы. Пазней ён выканаў ''Другі канцэрт'' [[Бела Бартак]]а з [[Колін Дэвіс|Колінам Дэвісам]] і [[Берлінскі філарманічны аркестр|Берлінскім філарманічным аркестрам]], дзе ён застаўся. У той час ён таксама працаваў для [[Новы Японскі філарманічны аркестр|Новага Японскага філарманічнага аркестра]], [[Аркестр раманскай Швейцарыі|Аркестра раманскай Швейцарыі]], [[Лонданскі сімфанічны аркестр|Лонданскага сімфанічнага аркестра]], [[Каралеўскі аркестр Кансертгебау|Каралеўскага аркестра Кансертгебау]], [[Лос-Анджэлескі філарманічны аркестр|Лос-Анджэлескага філарманічнага аркестра]], [[Манрэальскі сімфанічны аркестр|Манрэальскага сімфанічнага аркестра]], [[Варшаўскі філарманічны аркестр|Варшаўскага філармонічнага аркестра]] і нават [[Камерны аркестр Малера|камернага аркестра Малера]]. Таксама выступаў з такімі вядомымі нямецкімі дырыжорамі, як [[Курт Мазур]], [[Курт Зандэрлінг]], [[Вольфганг Заваліш]], [[Крыстоф фон Дананьі|Крыстаф фон Дананьі]], разам з [[Сэйдзі Адзава]] з Японіі, [[Шарль Дзютуа|Шарлем Дзютуа]] са Швейцарыі, [[Генадзь Мікалаевіч Раждзественскі|Генадзем Раждзественскім]] з Расіі і з французскімі: [[Марк Мінкоўскі|Маркам Мінкоўскім]] і [[Эмануэль Крывін|Эмануэлем Крывінам]]. Дзюмэй выступаў у розных мюзік-холах, уключаючы [[Уігмар-хол|Уігмар]], [[Вікторыя-хол|Вікторыя]], [[Санторы-хол|Санторы]] ў Токіа і [[Хол каралевы Лізаветы]]<ref name="naxos">{{Cite web|url=http://www.naxos.com/person/Augustin_Dumay/37618.htm|title=Augustin Dumay|publisher=[[Naxos Records]]|accessdate=October 30, 2013}}</ref><ref name=tvs>{{cite web|url=http://www.theviolinsite.com/violinists/augustin_dumay.html|title=Augustin Dumay|publisher=Violin Site|accessdate=October 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510144440/http://theviolinsite.com/violinists/augustin_dumay.html|archive-date=May 10, 2013|url-status=dead}}</ref>. З 2003 па 2012 гады ён з’яўляецца галоўным дырыжорам [[Каралеўскі камерны аркестр Валоніі|Каралеўскага камернага аркестра Валоніі]], з якім ён падарожнічаў па [[Еўропа|Еўропе]]. З 2002 па 2005 год ён займаў пасаду дырэктара аддзела мастацтваў на Музычным фестывалі ў Ментоне і стаў прафесарам Музычнай капэлы каралевы Елізаветы, дзе навучаў многіх маладых скрыпачоў<ref>{{Cite web|title=Augustin Dumay, violin|url=https://www.brusselsphilharmonic.be/en/biographies/augustin-dumay-viool|website=Brussels Philharmonic|language=en|access-date=24 студзеня 2023|archive-date=20 жніўня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820170322/https://brusselsphilharmonic.be/en/biographies/augustin-dumay-viool|url-status=dead}}</ref>. Яго запісы былі ганараваны шматлікімі узнагародамі<ref name="naxos"/>. Яго музыку публікавалі такія кампаніі, як [[EMI]] і [[Deutsche Grammophon]], і яна атрымала шмат узнагарод, такіх як ''Gramophone Award'', ''[[Грэмі|Grammy]]'' і ''Victoires de la Musique''. У цяперашні час ён працуе з [[Кітайскі філарманічны аркестр|Кітайскім]] і [[Ратэрдамскі філарманічны аркестр|Ратэрдамскім]] філарманічнымі аркестрамі, [[Берлінскі сімфанічны аркестр|Берлінскім сімфанічным аркестрам]], [[Лазанскі камерны аркестр|Лазанскім камерным аркестрам]] і шмат іншымі<ref name="tvs"/>. {{Зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-01-24}} {{DEFAULTSORT:Дзюмэ Аўгусцін}} {{Бібліяінфармацыя}} c3dnba5al077e7ohdxy8g7ggit8knua 0 735641 5175113 5147129 2026-08-04T03:47:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175113 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маёраў}} {{футбаліст | імя = Антуан Маёраў | поўнае імя = Антуан Іванавіч Маёраў | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | пасада = | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1988—1991| {{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|КІМ (Віцебск)]]|67 (5) |1991—1992| {{Сцяг|СССР||20px}}{{Сцяг|Украіна||20px}} [[ФК Хімік Севераданецк|Хімік (Севераданецк)]]|47 (8) |1993| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Лакаматыў Віцебск|Лакаматыў (Віцебск)]]|1 (0) |1993| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Віцебск|Дзвіна (Віцебск)]]|28 (3) |1994—1996| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|62 (10) |1997—1998| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама-93 Мінск|Дынама-93 (Мінск)]]|21 (3) |1998| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Лакаматыў-НН|Лакаматыў-НН (Ніжні Ноўгарад)]]|6 (1) |1999| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Тарпеда-Вікторыя|Тарпеда-Вікторыя (Ніжні Ноўгарад)]]|17 (1) |1999| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-МАЗ (Мінск)]]|3 (0) |2001| {{Сцяг|Літва||20px}} [[ФК Жальгірыс Вільнюс|Жальгірыс (Вільнюс)]]|6 (0) |2001| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|6 (0) |2016—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]|2 (0) }} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2012—| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (жан.)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2016—2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]| |2021—2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ЖФК Віцебск|Віцебск (жан.)]]| |2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Макслайн|Макслайн (Рагачоў)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нафтан|Нафтан (Наваполацк)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Макслайн|Макслайн (Віцебск)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023—2024| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Слонім-2017|Слонім-2017]]| |2024| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Орша|Орша]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} }} }} '''Антуан Маёраў''' (нар. {{ДН|13|8|1971}}, [[Мінск]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер. Сын савецкага і беларускага арбітра Івана Маёрава<ref>{{cite web|date = 2016-12-13|url = https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/drovosek/1130879/|title = «Семина в Харькове чуть не «прибили». Так он спрятался от милиции в раздевалке». Как белорус судил чемпионат СССР|website = by.tribuna.com|access-date = 2024-04-16|language = ru|archive-date = 22 сакавіка 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230322071328/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/drovosek/1130879/|url-status = dead}}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па пляжным футболе|зборную Беларусі па пляжным футболе]]<ref>{{cite web |date = |url = http://www.beachsoccer.by/sbornaya-belarusi/istoriya-sbornoj |title = История сборной |publisher = Ассоциация «Федерация пляжного футбола» Республики Беларусь |access-date = 2024-04-16 |language = ru |archive-date = 20 кастрычніка 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201020193239/http://beachsoccer.by/sbornaya-belarusi/istoriya-sbornoj |url-status = dead }}</ref>. == Клубная кар’ера == Выступаў за [[мінск|мінскае]] «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У 1998 годзе пераехаў у [[Расія|Расію]] ў [[Ніжні Ноўгарад|ніжагародскі]] «[[ФК Лакаматыў Ніжні Ноўгарад|Лакаматыў]]». На заходзе кар’еры выступаў за «[[ФК Жальгірыс Вільнюс|Жальгірыс]]». == Трэнерская кар’ера == У 2002—2012 гадах быў футбольным арбітрам, абслугоўваў матчы Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі. З 2012 года працаваў у жаночай камандзе «[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]]». У 2016 годзе ўзначаліў клуб «[[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]», заставаўся яго галоўным трэнерам да 2020 года, калі ён спыніў існаванне. У верасні 2021 года стаў галоўным трэнерам жаночай каманды «[[ЖФК Віцебск|Віцебска]]»<ref>{{cite web|date = 2021-09-20|url = https://football.by/news/156204 |title = Антуан Майоров возглавил женскую команду "Витебска" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>, працаваў на гэтай пасадзе да чэрвеня 2022 года<ref>{{cite web|date = 2022-06-30|url = https://fc.vitebsk.by/2022/06/30/antuan-ivanovich-majorov-pokidaet-klub/|title = Антуан Иванович Майоров покидает клуб!|work = Афіцыйны сайт «Віцебска»|access-date = 2024-04-12|language = ru|archive-date = 6 ліпеня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220706185500/https://fc.vitebsk.by/2022/06/30/antuan-ivanovich-majorov-pokidaet-klub/|url-status = dead}}</ref>. У ліпені 2022 года стаў памочнікам [[Юрый Пунтус|Юрыя Пунтуса]] ў рагачоўскім «[[ФК Макслайн|Макслайне]]»<ref>{{cite web|date = 2022-07-21|url = https://football.by/news/166056 |title = Антуан Майоров пополнил тренерский штаб "Макслайна" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. У студзені 2023 года ўслед за Пунтусам перабраўся ў наваполацкі «[[ФК Нафтан|Нафтан]]»<ref>{{cite web|date = 2023-01-16|url = https://football.by/news/171251 |title = Помогать Пунтусу в "Нафтане" будут Стрипейкис и Майоров |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>, а ў маі 2023 года разам з ім вярнуўся ў «Макслайн», які на гэты час пераехаў у Віцебск<ref>{{cite web|date = 2023-05-31|url = https://football.by/news/175249 |title = Антуан Майоров будет ассистентом Юрия Пунтуса в "Макслайне" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. У лістападзе 2023 года пакінуў «Макслайн»<ref>{{cite web|date = 2023-11-29|url = https://football.by/news/181303 |title = Антуан Майоров покинул "Макслайн" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref> і ў снежні быў прадстаўлены ў якасці галоўнага трэнера «[[ФК Слонім-2017|Слоніма-2017]]»<ref>{{cite web|date = 2023-12-26|url = https://football.by/news/182153 |title = Антуан Майоров возглавил "Слоним" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. Пакінуў клуб у чэрвені 2024 года<ref>{{cite web|date = 2024-06-11|url = https://football.by/news/188558 |title = Майоров покинул пост главного тренера "Слонима-2017" |website = football.by|access-date = 2024-08-07|language = ru}}</ref>. У ліпені 2024 года года ўвайшоў у трэнерскі штаб «[[ФК Орша|Оршы]]»<ref>{{cite web|date = 2024-07-05|url = https://football.by/news/189688 |title = Антуан Майоров нашел новую команду в первой лиге |website = football.by|access-date = 2024-08-07|language = ru}}</ref>, але хутка па сямейных абставінах пакінуў клуб<ref>{{cite web|date = 2024-07-30|url = https://football.by/news/190796 |title = Антуан Майоров менее месяца проработал в "Орше" |website = football.by|access-date = 2024-08-07|language = ru}}</ref>. == Дасягненні == * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]]. * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе |Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]]. * Фіналіст Кубка Беларусі (1): [[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1995/96]]. * Фіналіст Кубка Літвы (1): 2001. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маёраў Антуан Іванавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Севераданецк]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-93 Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Ніжні Ноўгарад]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-Вікторыя]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Жальгірыс Вільнюс]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ашмяны-БДУФК]] [[Катэгорыя:Ігракі ў пляжны футбол Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя суддзі Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па пляжным футболе]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Ашмяны-БДУФК]] [[Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Слонім-2017]] iz5h24fq3gzifz2w32k2fis5a157o62 0 736810 5175117 4734720 2026-08-04T04:04:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175117 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Антэ Дошэн''' ({{lang-hr|Ante Došen}}) ({{ДН|||1895}}, {{МН|Госпіч||}}, [[Ліцка-Крбаўская жупанія]], [[Каралеўства Харватыя і Славонія]], [[Транслейтанія]], [[Аўстра-Венгрыя]] (цяпер — [[Ліцка-Сеньская жупанія]], [[Харватыя]]) — {{ДС|||1977}}) — харвацкі ваенны і палітычны дзеяч у эміграцыі. == Біяграфія == Сын харвацкага палітычнага дзеяча і публіцыста [[Марка Дошэн]]а. Падчас Першай сусветнай вайны быў [[падпаручнік]]ам узброенных сіл [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. У 1918 годзе знаходзіўся ў [[Мінск]]у, дзе стаў сведкам абвяшчання [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>Саўка, З. Беларуская цывілізацыя ў Амэрыцы = Belarusan Civilization in America: пяцьдзясят гадоў Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня, 1949―1999: падзеі, дакумэнты, успаміны, пэрсаналіі / Зьміцер Саўка; [рэдактар Наталля Гардзіенка; прадмова Лявона Юрэвіча]. — Мінск: Кнігазбор, 2019. — 603 с., XII с. фат., партр.: іл., партр., факсім. — С. 70. — Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 38). — ISBN 978-985-7207-69-5.</ref><ref>Беларус. — 1969. — № 143. — С.</ref>. Пасля вайны эміграваў у [[ЗША]], дзе займаўся шырокай грамадскай дзейнасцю сярод эмігрантаў. З 1933 па 1935 гады быў рэдактарам паўмесячніка ''[[Незалежная харвацкая дзяржава (часопіс, Пітсбург)|«Незалежная харвацкая дзяржава»]]'' («Nezavisnu hrvatsku državu»). Быў абраны старэйшынай Харвацкага дамабрана ў ЗША (створаны ў 1959 годзе)<ref>{{cite web|url = https://govori.tripod.com/hrvatska_emigracija.htm|title = HOP postaje glavni politički suparnik i konkurent HSS-u|author = Marin Sopta|date = 30.08.2004 — 30.10.2004|work = Hrvatska politička emigracija i Hrvatska država|language = hr|access-date = 2023-04-04|archive-date = 27 верасня 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230927154750/https://govori.tripod.com/hrvatska_emigracija.htm|url-status = dead}}</ref>. З лютага 1974 да 1977 года прэзідэнт Харвацкай нацыянальнай рады (палітычная арганізацыя, заснаваная ў [[1974]] годзе на прынцыпах дзяржаўнай незалежнасці Харватыі)<ref>Miočević, T. T. Hrvatsko narodno vijeće od 1974. do 1990. / Tanja Trošelj Miočević // Obnovljeni Život. — 2020. — № 75 (2). — S. 229—245.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Ljubović, E. Grbovi plemstva Like, Gacke i Krbave / Enver Ljubović; [prijevod sažetka Olga Grozdek (talijanski), Anton Jukić (njemački)]. — Zagreb: Megrad, 2003. — 309 str.: ilustr. u bojama. — S. 94—95. — ISBN 953-99305-0-2. {{ізаляваны артыкул|date=2023-04-09}} {{DEFAULTSORT:Дошэн Антэ}} [[Катэгорыя:Журналісты Харватыі]] [[Катэгорыя:Харваты ў ЗША]] r08m12vpvrr7sa0802fw8w3hr1icrki 0 737945 5174996 5040353 2026-08-03T15:35:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174996 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якушэвіч}} {{Футбаліст}} '''Аляксандра Якушэвіч''' (нар. {{ДН|12|1|1992}}, [[Віцебск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбаліст]]ка, [[Абаронца (футбол)|абаронца]]. Трэнер жаночай каманды «Універсітэт» з Віцебска па [[міні-футбол]]у<ref>[https://vitvesti.by/index.php/sport/zhenskaia-mini-futbolnaia-komanda-iz-vitebska-lidiruet-v-chempionate-belarusi.html Женская мини-футбольная команда из Витебска лидирует в чемпионате Беларуси]</ref>. == Біяграфія == З 2021 года выступае за «Віцебск»<ref>{{Cite web |url=https://1prof.by/news/sport/zhenskoe-lico-futbola-gde-zhe-gotovyat-respublikanskih-chempionok/ |title=ЖЕНСКОЕ ЛИЦО ФУТБОЛА. ГДЕ ЖЕ ГОТОВЯТ РЕСПУБЛИКАНСКИХ ЧЕМПИОНОК? |access-date=27 красавіка 2023 |archive-date=27 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427130623/https://1prof.by/news/sport/zhenskoe-lico-futbola-gde-zhe-gotovyat-respublikanskih-chempionok/ |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mini-football.by/player/2307251 Якушевич Александра Игоревна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230427091025/https://mini-football.by/player/2307251 |date=27 красавіка 2023 }} * [https://fcminsk.by/player/aleksandra-jakushevich/ Александра Якушевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230427091024/https://fcminsk.by/player/aleksandra-jakushevich/ |date=27 красавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якушэвіч Аляксандра}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Славянка Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў]] tr9ig5b2dw0v7rssgeh9al7ljrolrba 0 740811 5175187 5160619 2026-08-04T08:03:38Z ~2026-42974-23 172123 /* Аповесці */ дадала аповесць 5175187 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бязлепкіна}} {{цёзкі2|Рудабелец}} {{Пісьменнік}} '''Святлана Уладзіміраўна Бязлепкіна''', па нараджэнні '''Рудабелец''' (нар. [[31 жніўня]] [[1957]], [[Малейкі]], [[Брагінскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — беларуская [[пісьменніца]], [[журналістка]]. == Біяграфія == Скончыла [[факультэт журналістыкі БДУ]] (1979), працавала ў раённым і абласным друку (газеты «[[Чачэрскі веснік]]» і «[[Гомельская праўда]]»). Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Вострасюжэтную псіхалагічную прозу Бязлепкінай умоўна можна падзяліць на творы пра сучаснасць і творы пра мінулае, дзе адлюстраваны лёс звычайных людзей на фоне буйных гістарычных падзей. Аповесці і апавяданні Святланы Бязлепкінай друкаваліся ў часопісах «[[Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», а таксама ў газетах «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМ]]», «[[Звязда (газета)|Звязда]]» і іншых выданнях. Аўтарка кнігі прозы «Чарнобыльская русалка» (1998): Удзельніца калектыўных зборнікаў: * «Размова з люстэркам» (Мінск, Аверсэв, 2023) з апавяданнямі «Дыягназ» і «Таямніца гатэля „Раяль“»; * «Здрада» (Мінск, Мастацкая літаратура, 2026) з аповесцямі «Час адплаты, або Паляванне за шчасцем» і «Выйсці замуж за шведа». == Водгукі крытыкі == {{Перапісаць раздзел|}} <!--Вікіпедыя — не цытатнік, гэта яшчэ можа і парушаць аўтарскія правы. Трэба сфармуляваць неяк сцісла паводле гэтых водгукаў. Таксама цытаты відавочна набіраліся рукамі, ёсць памылкі друку, калі перапрацоўваць раздзел у вычытцы няма сэнсу, але так выглядае не вельмі.--> <blockquote>Гераіні Святланы Бязлепкінай (апавяданні «Па законе фотагеніі» і «Перадкалядная гісторыя») — сучасныя гараджанкі, прафесіяналы ў сваёй справе, самастойныя, не залежныя ні ад кога, здольныя імгненна прымаць рашэнні… Асабліва цікавы першы з твораў: на прыкладзе сямейнай пары акцёраў пісьменніца знаёміць з тонкасцямі сцэнічных пастановак і адкрывае сакрэты кінематаграфічнага мастацтва. Гэта ўнікальны досвед, што зазвычай застаецца па-за кадрам, па той бок кулісаў, а тут чытач нібы сам трапляе ў багемны асяродак — настолькі змястоўна, каларытна, з гумарам і жывой мовай ён апісаны, што верыш кожнаму слову… А праблемы, якія стаяць перад гераіняй твора, актуальныя для любой жанчыны: як знайсці кампраміс паміж сям’ёй і працай, падтрымаць веру ў сябе і сваю «геніяльнасць» мужа і дапамагчы яму з кар’ерай, пры гэтым ахвяруючы ўласным талентам… Зрэшты, як застацца жанчынай, якую хацелася б абараніць і падтрымаць, у свеце, што пастаянна вымагае зусім іншых якасцяў — супрацьлеглых…<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/be/news/20190116/1547616100-aglyad-litaraturnyh-chasopisau|title=Агляд літаратурных часопісаў|website=zviazda.by|date=2019-01-16|access-date=2024-07-05|archive-date=6 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006151839/https://zviazda.by/be/news/20190116/1547616100-aglyad-litaraturnyh-chasopisau|url-status=dead}}</ref></blockquote> <blockquote>Стылістычна бездакорнае апавяданне «Урокі Шантанэ» — багатая мова, дынамічны захапляльны сюжэт (дзеі адбываюцца ў Францыі ў 1-й палове XIX ст.), галоўны герой, настаўнік гісторыі, які адразу заваёўвае сімпатыі.<ref name=":0" /></blockquote> <blockquote>Прынамсі, аматарам літаратуры імя Святланы Бязлепкінай (Святланы Рудабелец) дагэтуль не было знаёма, хоць яна пасля заканчэння факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта сем гадоў працавала літаратурным супрацоўнікам абласной газеты «Гомельская праўда», шэсць гадоў загадвала аддзелам раённай газеты «Чачэрскі веснік». Цяпер жыве ў Мінску, займаецца багаты журналісцкі вопыт, добрае веданне жыцця і выклікалі ў С. Бязлепкінай жаданне паспрабаваць свае сілы ў літаратуры. Так з’явіліся з-пад яе пяра першыя апавяданні, а з цягам часу іх назбіралася і на кнігу, якую пад назвай «Чарнобыльская русалка» (такая і назва аднаго з апавяданняў) выйшла ў майскім нумары "Бібліятэкі часопіса "Маладосць Прадмову напісаў галоўны рэдактар «Маладосці» Генрых Далідовіч, які зазначае: «Адным з моцных бакоў творчасці Святланы Бязлепкінай з’яўляецца тое, што яна любіць і ўмее пісаць пра што ні сучаснасць. Тут, у гэтай кнізе, ёсць так званая постсавецкая эпоха, што выпала нам напрыканцы ХХ стагоддзя. У цэнтры ўвагі празаіка доля старэйшага пакалення, трывогі і пошукі многіх здольных з сярэдняга, узнясенне па-свойму адораных, але хітрых і бездухоўных, няясны лёс нашых дзяцей і ўнукаў, выпрабаванне „заходнім дабрабытамі маскультурай“, а да ўсяго „падарунак“ Чарнобыля ўсё гэта горача пульсуе ў апавяданнях аўтара». Г. Далідовіч дае і ацэнку творчасці С. Бязлепкінай: «Моцны бок прозы Святланы Бязлепкінай і ў тым, што яна ўмее адбіраць жыццёвы матэрыял, зацікаўліваць, умела будаваць сюжэт, кампазіцыю, псіхалагізаваць, — чытаеш і не можаш выцерпець, а што далей, чым гэта ўсё скончыцца, ці завяжацца ў новы вузел?» Можа ўзнікнуць заканамернае пытанне: а ці ўсё ў гэтым зборніку на належным узроўні? Наконт гэтага Г. Далідовіч гаворыць наступнае: «Сябры, хіба ў жанчын бываюць слабасці? Слабасці ў жанчын тыя ж іхнія вартасці!» Жарт жартам, а пазнаёміцца з кнігай варта.<ref>У літаратуры новае імя // ЛіМ. № 38. 18.09.1998.</ref></blockquote> == Бібліяграфія == * Кніга прозы «Чарнобыльская русалка» (1998) ** Донна Францэска з 9 «В» ** І прыйдзе дзень ** Ружы і Радзіма ** Памятай пра брыяфіліумы ** Алена Рэмбаўна ** Чарнобыльская русалка ** Анёл з пятага паверха ** Гданьская гісторыя ==== Аповесці ==== * У межах Нагорнай пропаведзі //Маладосць, 2000, № 5. * Шазюбль, або проста гульня // Полымя, 2004, № 4.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Sviatlana_Biazlepkina/Saziubl,_albo_prosta_hulnia.html|title=Святлана Бязлепкіна. Шазюбль, альбо проста гульня|website=knihi.com|access-date=2024-07-05}}</ref> * Лінія Дзюранда // Маладосць, 2013, № 11. * Урокі Шантанэ // Полымя, 2019, № 8. * Півонеманія // Полымя, 2023, № 3. * Восень Будапешта // Полымя, 2024, № 7. * Час адплаты, або Паляванне за шчасцем // Полымя, 2026, № 4. * Выйсці замуж за шведа // зб. Здрада, 2026. ==== Апавяданні ==== * Майстра і Маруся // Маладосць, 1998, № 12 * Аднойчы ў Грамічэле" // Маладосць, 2006, № 6.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Sviatlana_Biazlepkina/Adnojcy_u_Hramicele.html|title=Святлана Бязлепкіна. Аднойчы ў Грамічэле|website=knihi.com|access-date=2024-07-05}}</ref> * Венгерскі праект // ЛіМ, 2012, 13 красавіка, с. 17. * Венгерский проект // Неман, 2016, № 7. * Однажды в Граммикеле // Неман, 2016, № 7. * Па законе фотагеніі // Полымя, 2018, № 12. * Перадкалядная гісторыя // Полымя, 2018, № 12. * Дыягназ // Полымя, 2022, № 6. * Таямніцы гатэля «Royal» // Полымя, 2022, № 10. * Апошні шанс // Маладосць, 2023, № 1. * Апокрыф, або Узыходжанне на Парнас // Маладосць, 2023, № 9. * Лепшая роля // Алеся, 2024, № 6. * Не па сцэнарыю // Маладосць, 2025, № 5. * Ніколі не позна // Маладосць. 2025, № 5. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Будовіч Я.'' Агляд літаратурных часопісаў // Звязда. 18.09.2019. * ''Будовіч Я.'' Агляд літаратурных часопісаў // Звязда. 16.01.2019. * ''Шматкова І.'' Сучасная беларуская жаночая навела: высокая проза альбо любоўнае чытво? // Роднае слова. — 2024. — № 3. — С.11-16. * ''Бязлепкіна-Чарнякевіч А. П.'' [https://elib.bsu.by/handle/123456789/321879 Вобразы журналістак у аповесці С. Бязлепкінай «У межах Нагорнай пропаведзі»] // Журналістыка – 2024: стан, праблемы і перспектывы : матэрыялы 26-й Міжнар. навук.-практ. канф., прысвеч. 80-годдзю фак. журналістыкі Беларус. дзярж. ун-та, Мінск, 14–15 лістап. 2024 г. / Беларус. дзярж. ун-т ; рэдкал.: а. в. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. – Мінск : БДУ, 2024. – С. 406-409. {{ізаляваны артыкул|date=2023-06-10}} {{DEFAULTSORT:Бязлепкіна Святлана Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] ctomy4n3yymsdyunujkw94dw5do80qr 0 745838 5175286 5170009 2026-08-04T10:02:44Z Slavazai1973 60865 /* Біяграфія */ 5175286 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Светнік (значэнні)}} {{Баскетбаліст}} '''Сяргей Мацвеевіч Светнік''' (нар. {{ДН|22|6|1969}}, [[Маладзечна]], [[Мінская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст, пазней трэнер. Гуляў на пазіцыях цяжкага форварда і цэнтравога. Майстар спорту СССР. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]<ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ |title=Евробаскет. Вы знали об этом? |access-date=10 жніўня 2023 |archive-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232034/https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/team/p/sid/1287/tid/2186/_/1995_European_Championship_for_Men/index.html 1995 European Championship for Men. 21-27 Jun. 1993]</ref>. Бацька беларускіх валейбалістак [[Анастасія Светнік|Анастасіі Светнік]] і [[Любоў Сяргееўна Светнік|Любові Светнік]]. == Біяграфія == Выступаў за беларускія клубы [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]] (1986—1988, 1990—1993), [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РШВСМ]] (1997, ''у Кубку Беларусі''), «[[Гродна-93]]» (1998), «[[Аўтазаводзец Мінск|Аўтазаводзец-Джэнці]]» (1999, ''у Кубку Беларусі''), «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» (1999), [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]] (2002/03), «[[БНТУ (баскетбольны клуб)|Мінск-БНТУ]]» (2003/04), [[Свіслач Асіповічы|АЗАА]] (2004—2007). Таксама выступаў за клубы Расіі, Літвы, Славакіі, Польшчы, Германіі, у тым ліку за ТКЗ (Таганрог, Расія, 1994/95)<ref>[https://www.goalstream.org/match/102985142/c3280a96#/messages/gclub_club_10148357 7 сентября 1994 БК СТРОИТЕЛЬ — БК ТАГАНРОГ]</ref>, «Літкабеліс» (Панявежыс, Літва, 1995/96)<ref>[https://www.proballers.com/basketball/player/177524/sergei-svetnik SERGEI SVETNIK]</ref>, «Могул» (Лучанец, Славакія, 1996/97), «Стары Собаль» (Ніжні Тагіл, Расія, 1997)<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1997-09-23/11_2/ ДВУХДНЕВНОЕ СОЛО РАЙСКОГО В ЕКАТЕРИНБУРГЕ]</ref>, «Палонію» (Пшэмысль, Польшча, 1998/99), «Кёльн-99» (Кёльн, Германія, 2000/01). У 1997 годзе падчас чэмпіянату далучыўся да [[Расія|расійскай]] каманды «Стары Собаль», але ў лістападзе ён пакінуў клуб, бо быў запрошаны ў нацыянальную зборную Беларусі<ref>{{Cite web |url=http://xn----7sbe4amqblheg4iua.xn--p1ai/pages/view/712 |title=25-летию Баскетбольного клуба «Старый соболь» посвящается…Сезон 1997—1998 гг. |access-date=10 жніўня 2023 |archive-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810231446/http://xn----7sbe4amqblheg4iua.xn--p1ai/pages/view/712 |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскую зборную Беларусі]] ў 1993—2001 гадах<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/q/Serguei%20SVETNIK/pid//_//players.html Serguei SVETNIK]</ref>. У 2010—2014 гадах і ў сакавіку-ліпені 2026 года узначальваў жаночы клуб [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|«Мінск-2006» / «Цмокі-Мінск» / БК «Мінск»]]<ref>[https://www.sports.ru/basketball/73882790.html Сергей Светник: «У нас строится новая команда»]</ref>, у 2008—2010 гадах, са студзеня 2014 да сакавіка 2026 года і з ліненя 2026 года — другі трэнер клуба. Быў другім трэнерам [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночай зборнай Беларусі]] на чэмпіянаце свету-2014<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/2014-%D1%87%D0%BC/ |title=Чемпионат мира 2014 Турция |access-date=13 верасня 2023 |archive-date=15 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715161102/https://bbw-g2n.jimdofree.com/2014-%D1%87%D0%BC/ |url-status=dead }}</ref>. == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|2003]]. === У якасці трэнера === * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі сярод жанчын]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/132951?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=295&lang=ru Профіль на сайце РФБ]{{Недаступная спасылка}} * [https://minskbasket.by/ru/teams/zhenskaya-komanda/sergej-svetnik-21?season=2022-2023 Профіль на сайце БК «Мінск»] * [https://bbw-g2n.jimdofree.com/тренеры-1/персоналии/светник-с/ Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230810231424/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%81/ |date=10 жніўня 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Sergei-Svetnik/26026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-muzhchiny/komandy-3 ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ИГРОКИ)] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1995}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Светнік Сяргей Мацвеевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Трэнеры ЖБК «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі БК «Стары Собаль»]] [[Катэгорыя:Ігракі «БДЭУ-ГрандПрынт» Мінск]] 6lvkxqfor8rmxnexdlsx5du9jlgky72 0 746180 5175071 5053532 2026-08-03T22:15:03Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:PIA01153.jpg]] → [[File:Mars Pathfinder panorama with rock names and Sojourner rover (PIA01153).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless name 5175071 wikitext text/x-wiki {{Касмічны апарат|Імя=Mars Pathfinder|Выява=[[Выява:Mars Pathfinder Lander preparations.jpg|300px]]|Подпіс=''Pathfinder'' і ''[[Sojourner|Sojourner]]'' у JPL у кастрычніку 1996, падчас складання ў стартавую канфігурацыю.<ref name="NASA-Sojourner">{{cite web |last=Nelson |first=Jon |title=Mars Pathfinder / Sojourner Rover |url=http://www.jpl.nasa.gov/missions/details.php?id=5913 |work=[[NASA]] |access-date=February 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219235613/http://www.jpl.nasa.gov/missions/details.php?id=5913 |archive-date=February 19, 2014 |url-status=live }}</ref>|Арганізацыя={{Сцяг|ЗША}} [[НАСА]]|Аператар=[[Лабараторыя рэактыўнага руху]]|Задачы=Даследаванне [[Марса]]|Запуск=[[4 снежня]] [[1996]] 06:58:07 [[UTC]]|Ракета-носьбіт=[[Delta II]]|Стартавая пляцоўка=SLC-17|NSSDC_ID=1996-068A|NORAD_ID=24667|Маса=''На старце:'' 850 кг<ref name=fact-sheet>{{cite web|url=http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/mpf/fact_sheet.html|title=Mars Pathfinder Fact Sheet|publisher=NASA/JPL|date=March 19, 2005|access-date=February 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140919015757/http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/mpf/fact_sheet.html|archive-date=September 19, 2014|url-status=live}}</ref> ''Пасля пасадкі:'' Пасадачны модуль: 264 кг, марсаход: 11,5 кг|Магутнасць=Пасадачны модуль 35 Вт Марсаход 13 Вт|Крыніцы сілкавання=Сонечныя панэлі|Тэрмін актыўнага існавання=Запланаваны: 85 дзён Фактычны: 9 месяцаў і 23 дні|Дата пасадкі=[[4 ліпеня]] [[1997]] ў 16:56:55 [[UTC]]|Каардынаты пасадкі={{Coord|19|7|48|N|326|47|48|E|globe:mars}}|Сайт=https://mars.nasa.gov/MPF/}}  '''«''Mars Pathfinder»'''''<ref>{{Cite news|work=[[Washington Post]]|title=One Way or Another, Space Agency Will Hitch a Ride to Mars|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1993/11/13/one-way-or-another-space-agency-will-hitch-a-ride-to-mars/c3c354a0-59d1-4373-aa88-15d8b5a3f602/}}</ref> — амерыканская аўтаматычная пасадачная станцыя, даследаваўшая [[Марс]] у 1997 годзе. Станцыя складалася з [[Пасадачны модуль|пасадачнага апарата]], пасля пасадкі перайменаванага ў '''Мемарыяльную станцыю [[Карл Саган|Карла Сагана]]''', і 11,5-кілаграмовага колавага [[Робат|рабатызаванага]] [[Марсаход|марсахода]] ''Sojourner''<ref>{{Cite web|url=http://mpfwww.jpl.nasa.gov/missions/past/pathfinder.html|title=Mars Pathfinder|website=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112062226/http://mpfwww.jpl.nasa.gov/missions/past/pathfinder.html|archive-date=November 12, 2011|access-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref>, які стаў першым [[Планетаход|планетаходам]], што паспяхова працаваў па-за межамі сістэмы Зямля-Месяц. Станцыя была запушчана [[НАСА|NASA]] 4 снежня 1996 года на ракеце-носьбіце Delta II, і села 4 ліпеня 1997 года ў [[Марс|марсіянскай]] даліне Арэс, у рэгіёне пад назвай [[раўніна Хрыса]]. Затым [[пасадачны модуль]] адкрыўся, вызваляючы марсаход, які меў правесці шмат эксперыментаў на паверхні Марса. Місія мела шэраг навуковых прыбораў для аналізу марсіянскай [[Атмасфера|атмасферы]], [[Клімат|клімату]] і геалогіі, а таксама складу [[Горная парода|парод]] і глебы. Кіравала місіяй [[Лабараторыя рэактыўнага руху]] (JPL), падраздзяленне [[Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут|Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута]], якое адказвае за праграму NASA па даследаванні Марса. Гэтая місія была першай з серыі місій на Марс з марсаходамі, і стала першым паспяховым марсіянскім пасадачным апаратам пасля таго, як два [[Праграма «Вікінг»|Вікінгі]] селі на Марс у 1976 годзе. Нягледзячы на тое, што [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]] паспяхова адправіў планетходы на Месяц у рамках [[Месяцаход|праграмы «Лунаход»]] у 1970-х гадах, яго марсіянскія місіі з марсаходамі праваліліся. У дадатак да навуковых мэтаў, місія ''Mars Pathfinder'' была таксама місіяй праверкі розных інавацыйных тэхналогій, такіх як прызямленне з дапамогай падушкі бяспекі і аўтаматызаванае ўхіленне ад перашкод, якія пазней былі выкарыстаны ў місіі [[Mars Exploration Rover]]. ''Mars Pathfinder'' была таксама адметнай сваім надзвычай нізкім коштам у параўнанні з іншымі місіямі па даследаванню Марса. Першапачаткова місія была задумана як першая ў праграме Mars Environmental Survey (MESUR). == Мэты місіі == * Даказаць, што распрацоўка «хутчэйшага, лепшага і таннейшага» касмічнага апарата магчымая (тры гады распрацоўкі і кошт менш за 150 мільёнаў долараў на пасадачны апарат і 25 мільёнаў долараў на марсаход<ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=MESURPR|title=Mars Pathfinder Rover|publisher=National Aeronautics and Space Administration|access-date=2020-09-30|archive-date=21 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021135133/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=MESURPR|url-status=dead}}</ref>). * Паказаць, што з дапамогай простай сістэмы і ў 1/15 кошту місіі [[Праграма «Вікінг»|Вікінгаў]] можна адправіць тузін навуковых прыбораў на іншую планету. Для параўнання, місіі Viking каштавалі 935 мільёнаў долараў у 1974 годзе,<ref>{{cite book |chapter-url=http://solarviews.com/history/SP-4212/ch8-6.html |chapter=Viking Lander: Building A Complex Spacecraft - Reorganizations and Additional Cutbacks |url=http://solarviews.com/history/SP-4212/contents.html |title=On Mars: Exploration of the Red Planet 1958-1978 |first1=Edward Clinton |last1=Ezell |first2=Linda Neuman |last2=Ezell |pages=268–270 |publisher=National Aeronautics and Space Administration |location=Washington, D.C. |year=1984 |access-date=June 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408053821/http://solarviews.com/history/SP-4212/contents.html |archive-date=April 8, 2016 |url-status=live }}</ref> што адпавядала 3,5 мільярда долараў у 1997 годзе. * Прадэманстраваць прыхільнасць NASA да недарагіх даследаванняў планет, завяршыўшы місію з агульнымі выдаткамі ў 280 мільёнаў долараў, уключаючы кошт ракеты-носьбіта і затраты на падтрымку місіі. == Навуковыя эксперыменты == [[Файл:Sojourner_on_Mars_PIA01122.jpg|злева|міні|200x200пкс| Марсаход ''Sojourner'' на Марсе, 22 сол]] ''Mars Pathfinder'' праводзіў розныя даследаванні на марсіянскай глебе з дапамогай трох навуковых прыбораў. Пасадачны апарат меў стэрэаскапічную камеру з прасторавымі фільтрамі на рассоўнай мачце, Imager for Mars Pathfinder (IMP)<ref name=":02">{{Cite journal|title= The imager for Mars Pathfinder experiment|author1=Smith, P. H. |author2=Tomasko, M. G. |author3=Britt, D. |author4=Crowe, D. G. |author5=Reid, R. |author6=Keller, H. U. |author7=Thomas, N. |author8=Gliem, F. |author9=Rueffer, P. |author10=Sullivan, R. |author11=Greeley, R. |author12=Knudsen, J. M. |author13=Madsen, M. B. |author14=Gunnlaugsson, H. P. |author15=Hviid, S. F. |author16=Goetz, W. |author17=Soderblom, L. A. |author18=Gaddis, L. |author19=Kirk, R. |journal=Journal of Geophysical Research |volume= 102 |issue=E2 |pages=4003–4026 |date=1997 |doi=10.1029/96JE03568 |bibcode=1997JGR...102.4003S|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Results from the Mars Pathfinder camera |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1758 |author1=Smith P. H. |author2=Bell J. F. |author3=Bridges N. T. |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume= 278|issue=5344 |pages=1758–1765|date=1997| doi=10.1126/science.278.5344.1758|pmid=9388170|bibcode = 1997Sci...278.1758S |doi-access=free }}</ref> і інструмент структуры атмасферы/метэаралагічны набор (ASI/MET)<ref>{{Cite journal|title=The Mars Pathfinder atmospheric structure investigation meteorology (ASI/MET) experiment}}</ref>, які выконваў ролю марсіянскай метэастанцыі, збіраючы звесткі пра ціск, тэмпературу і вецер. Канструкцыя MET уключала ў сябе тры ветрапаказальніка, усталяваныя на трох вышынях, самы верхні — прыкладна на вышыні 1 метра. За час працы метэастанцыя збольшага рэгістравала заходнія вятры.<ref>{{Cite web|url=http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/science/windsocks.html|title=Windsocks on Mars|website=JPL/NASA Mars Pathfinder|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011341/http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/science/windsocks.html|archive-date=March 5, 2016|access-date=June 10, 2015|url-status=live|year=2005}}</ref> Марсаход ''Sojourner'' меў альфа-пратонны рэнтгенаўскі спектрометр (APXS)<ref>{{Cite journal|title=Determination of the chemical composition of Martian soil and rocks: The alpha proton X ray spectrometer|author1=R. Rieder|author2=H. Wänke|author3=T. Economou|author4=A. Turkevich|journal=Journal of Geophysical Research|date=1997|volume=102|issue=E2|pages=4027–4044|doi=10.1029/96JE03918|bibcode=1997JGR...102.4027R}}</ref> для аналізу кампанентаў камянёў і глебы. Марсаход таксама меў дзве чорна-белыя камеры і адну каляровую. Гэтыя прыборы маглі даследаваць геалогію марсіянскай паверхні на адлегласці ад некалькіх міліметраў да сотняў метраў, [[Геахімія|геахімію]] і эвалюцыйную гісторыю горных парод, [[Магнетызм|магнітныя]] і [[Механіка|механічныя]] уласцівасці зямлі, магнітныя ўласцівасці пылу, атмасферныя, ратацыйныя і [[Арбіта|арбітальныя]] працэсы планеты. [[Файл:H_rover-comp_wheels_02.jpg|справа|міні|200x200пкс| Параўнанне памераў колаў: ''Sojourner'', [[Mars Exploration Rover]], [[Марсіянская навуковая лабараторыя|Mars Science Laboratory]]]] На борце марсахода знаходзілася тры навігацыйных камеры: дзве чорна-белыя 0,3- [[Піксель|мегапіксельныя]] камеры былі размешчаны спераду ў спалучэнні з пяццю [[Лазер|лазернымі]] далёкамерамі і дазвалялі як рабіць стэрэаскапічныя выявы, так і выяўляць небяспеку на шляху марсахода. Трэцяя камера мела тую ж раздзяляльнасць, але рабіла каляровыя здымкі, была размешчана ззаду (каля APXS), і была звернута на 90°. Яна рабіла выявы мэтавай вобласці працы APXS і слядоў марсахода на зямлі. Пікселі гэтай каляровай камеры былі размешчаны такім чынам, што з 16 пікселяў блока 4×4 пікселяў 12 пікселяў былі адчувальнымі да зялёнага, 2 пікселя да чырвонага і 2 пікселя да [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвонага]] і сіняга колераў. Але паколькі ўсе камеры мелі [[Аб’ектыў|лінзы]] зробленыя з селеніду цынку, які блакуе святло з [[Даўжыня хвалі|даўжынёй хвалі]] ніжэй за 500&nbsp;нм, сіняе святло фактычна не дасягала гэтых «сініх/інфрачырвоных» пікселяў, таму яны запісвалі толькі інфрачырвонае. Усе тры камеры былі выраблены кампаніяй Eastman Kodak Company і кіраваліся [[Цэнтральны працэсар|працэсарам]] марсахода. Усе яны мелі аўтаматычную экспазіцыю і магчымасці апрацоўкі дрэнных пікселяў. Марсаход мог сціскаць выявы з пярэдніх камер з дапамогай алгарытму кадавання з усечаным блокам (BTC), але для выяваў з задняй камеры ён мог рабіць тое ж самае толькі са стратай інфармацыі аб колеры. Аптычнай раздзяляльнасці камер было дастаткова для распазнавання 6 мм аб’екта на адлегласці 65 см.<ref name="sojcam">{{Cite web|url=http://pdsimg.jpl.nasa.gov/data/mpfr-m-rvrcam-2-edr-v1.0/mprv_0001/document/rcinst.htm|title=Rover Camera Instrument Description|website=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001725/http://pdsimg.jpl.nasa.gov/data/mpfr-m-rvrcam-2-edr-v1.0/mprv_0001/document/rcinst.htm|archive-date=March 5, 2016|access-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref> === Пасадачны апарат ''Pathfinder'' === ==== Imager for ''Mars Pathfinder'' (IMP), (уключае магнітометр і анемометр)<ref>{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/MPF/imp/science/specs.html|title=IMP Camera Specifications|website=mars.nasa.gov|access-date=2023-03-29}}</ref><ref name=":02"/> ==== [[Файл:Mars_Pathfinder_IMP_camera.gif|міні| Камера Mars Pathfinder IMP буйным планам]] [[Файл:Diagram_of_Mars_Pathfinder_IMP_camera.jpg|міні| Схема камеры Mars Pathfinder IMP]] IMP меў набор фільтраў, прызначаных для запісу з’яў у атмасферны і на паверхні. Інструмент меў дзве камеры, якія дазвалялі атрымліваць стэрэаскапічныя выявы, прычым набор фільтраў у іх трохі адрозніваўся.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/MPF/mpf/sci_desc.html|title=Mars Pathfinder Instrument Descriptions|website=mars.nasa.gov|access-date=2023-03-29}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/MPF/imp/howdoes/how_does.html|title=How does the IMP work ?|website=mars.nasa.gov|access-date=2023-03-29}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://atmos.nmsu.edu/data_and_services/atmospheres_data/MARS/pathfinder/logs/Instrument%20Overview.pdf|title=IMP Instrument Overview|website=atmos.nmsu.edu}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Характарыстыкі фільтраў IMP<ref name=":2"/><ref name=":3"/> ! Камера і фільтр ! Цэнтральная даўжыня хвалі (нм) ! Шырыня паласы прапускання (нм) ! Катэгорыя |- | L0 | 443 | 26 | Стэрэа, геалогія |- | L5 | 671 | 20 | Стэрэа, геалогія |- | L6 | 802 | 21 | Геалогія |- | L7 | 858 | 34 | Геалогія |- | L8 | 898 | 41 | Геалогія |- | L9 | 931 | 27 | Стэрэа, далёкі план, геалогія |- | L10 | 1003 | 29 | Геалогія |- | L11 | 968 | 31 | Стэрэа, далёкі план, геалогія |- | R0 | 443 | 26 | Стэрэа, геалогія |- | R5 | 671 | 20 | Стэрэа, геалогія |- | R6 | 752 | 19 | Геалогія |- | R8 | 600 | 21 | Геалогія |- | R9 | 531 | 30 | Стэрэа, далёкі план, геалогія |- | R10 | 480 | 27 | Геалогія |- | R11 | 967 | 30 | Стэрэа, далёкі план, геалогія |- | L1 | 450 | 5 |Сонечны |- | L2 | 883 | 6 |Сонечны |- | L3 | 925 | 5 |Сонечны |- | L4 | 935 | 5 |Сонечны |- | R1 | 670 | 5 |Сонечны |- | R2 | 946 | 44 |Сонечны |- | R3 | 936 | 5 |Сонечны |- | R4 | 989 | 5 | Сонечны |} ==== [[Атмасфера|Атмасферныя]] і [[Метэаралогія|метэаралагічныя]] датчыкі (ASI/MET) ==== [[Файл:Mars_Pathfinder_lander_scheme.jpg|міні| Схема пасадачнага апарата Mars Pathfinder. Бачны слуп ASI/MET, які пашыраецца да верху.]] ASI/MET фіксаваў даныя аб тэмпературы, ціску і ветры падчас уваходу ў атмасферу Марса, спуску, а таксама на паверхні.<ref name=":1"/> На інструменце знаходзілася ўласная электроніка для працы датчыкаў і запісу даных.<ref name=":1" /> === Марсаход Sojourner === # Сістэма візуалізацыі (тры камеры: пярэдняя ч/б стэрэапара,<ref name="sojcam"/> задняя каляровая) # [[Лазер|Лазерная]] сістэма выяўлення небяспекі<ref name="Stone19962">{{cite report|title=Mars Pathfinder Microrover: A Small, Low-Cost, Low-Power Spacecraft|author=Stone, H. W.|year=1996|hdl=2014/25424|url=http://hdl.handle.net/2014/25424}}</ref> # Альфа-пратонны [[Рэнтгенаўскае выпраменьванне|рэнтгенаўскі]] спектрометр (APXS) # Эксперымент па зносу колаў # Эксперымент прыліпання матэрыялаў # Акселерометры == Месца пасадкі == Месцам прызямлення была старажытная пойма ў паўночным паўшар’і Марса пад назвай даліна Арэса, адна з самых камяністых частак Марса. Навукоўцы абралі яе, таму што палічылі што гэта адносна бяспечная паверхня для прызямлення, якая тым не менш мусіць мець шырокі спектр розных камянёў, сабраных падчас катастрафічнай паводкі ў далёкім мінулым. Пасля паспяховай пасадкі спускальны апарат атрымаў назву ''Мемарыяльная станцыя [[Карл Саган|Карла Сагана]]'' ў гонар [[Астраном|астранома]].<ref>{{cite web|url=https://www.jpl.nasa.gov/releases/97/sagansta.html|title=Mars lander renamed for Sagan|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211162346/https://www.jpl.nasa.gov/releases/97/sagansta.html|archive-date=December 11, 2018|access-date=September 5, 2017|url-status=live}}</ref>{{Панарама|PIA01466.jpg|1200px|Панарама месца пасадкі ''Mars Pathfinder'', знятая IMP}} == Уваход ва атмасферу, спуск і пасадка == [[Файл:Landing_sequence.gif|міні| Паслядоўнасць пасадкі]] ''Mars Pathfinder'' увайшоў у атмасферу Марса і сеў на паверхню з дапамогай інавацыйнай сістэмы, якая ўключае ўваходную капсулу, звышгукавы [[парашут]], цвёрдапаліўныя ракетныя рухавікі і вялікія падушкі бяспекі для амартызацыі ўдару. ''Mars Pathfinder'' наўпрост увайшоў у атмасферу Марса ў рэтраградным кірунку з гіпербалічнай траекторыі на хуткасці 6,1 км/с, для ўваходу ў атмасферу выкарыстоўваючы пасадачную капсулу, якая была зроблена на падставе арыгінальнай канструкцыі пасадачнага апарата Viking. Капсула складалася з задняй абалонкі і спецыяльна распрацаванага абляцыйнага цеплавога экрана для запаволення да 370 м/с, калі ўжо актывуецца звышгукавы парашут, каб запаволіць спуск праз тонкую марсіянскую атмасферу да 68 м/с. Бартавы камп’ютар пасадачнага апарата выкарыстоўваў дадатковыя бартавыя акселерометры для вызначэння часу надзімання парашута. Праз дваццаць секунд пасля гэтага піратэхнічна скідаўся цеплаахоўны экран. Яшчэ праз дваццаць секунд спускальны апарат аддзяляўся і спускаўся з задняй абалонкі на 20-метровай аброці. Калі пасадачны апарат зніжаўся да вышыні ў 1,6 км над паверхняй, бартавым камп’ютарам выкарыстоўваўся радар для вызначэння вышыні і хуткасці зніжэння. Гэтая інфармацыя была патрэбна для вызначэння дакладнага часу наступных пасадачных працэдур.<ref>{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/MPF/mpf/edl/edl1.html|title=Mars Pathfinder - Entry Descent and Landing|website=mars.nasa.gov|access-date=2021-02-16}}</ref> [[Файл:Pathfinder_Air_Bags_-_GPN-2000-000484.jpg|справа|міні|200x200пкс| Выпрабаванні падушак бяспекі ''Pathfinder'' у чэрвені 1995 года]] Як толькі пасадачны апарат знізіўся да вышыні 355 м над зямлёй, менш чым за секунду надзьмуліся падушкі бяспекі з дапамогай трох газагенератараў.<ref>{{Cite web|url=https://pdsimage2.wr.usgs.gov/Missions/Mars_Pathfinder/mpim_0001/document/insthost.htm|title=Mars Pathfinder Lander Description|website=pdsimage.wr|publisher=[[USGS]]|access-date=31 March 2021|archive-date=11 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311004210/https://pdsimage2.wr.usgs.gov/Missions/Mars_Pathfinder/mpim_0001/document/insthost.htm|url-status=dead}}</ref> Падушкі бяспекі складаліся з чатырох злучаных паміж сабой шматслаёвых мяшкоў вектрана, якія атачалі пасадачны апарат у форме чатырохгранніка. Яны былі спраектаваны і выпрабаваны з улікам удараў пад вуглом да 28 м/с. Аднак так як падушкі бяспекі былі разлічаны не больш чым на 15 м/с вертыкальны ўдар, тры цвердапаліўныя рэтраракеты былі ўсталяваныя над пасадачным апаратам, у задняй абалонкі капсулы.<ref>{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/MPF/mpf/rad.html|title=Rocket Assisted Descent – The RAD Rocket Motors|website=mars.nasa.gov|access-date=2021-02-16}}</ref> Яны спрацавалі ў 98 м над зямлёй. Бартавы камп’ютар пасадачнага апарата падлічыў найлепшы час для запуску ракет і пераразання аброці так, каб хуткасць пасадачнага апарата знізілася прыкладна да нуля на вышыні ад 15 да 25 м над зямлёй. Пасля 2,3&nbsp;секунды працы ракет, спускальны апарат адрэзаў аброць прыкладна на вышыні 21,5 м над зямлёй і ўпаў на паверхню Марса. Ракеты жа адляцелі ўверх і прэч разам з задняй абалонкай капсулы і парашутам (яны пасля былі знойдзены на касмічных здымках мясцовасці). Пасадачны апарат урэзаўся ў паверхню на хуткасці 14 м/с і меў паскарэнне тармажэння толькі 18&nbsp;G. Першы адскок быў вышынёй 15,7 м, далей апарат працягваў падскокваць яшчэ як мінімум 15 раз (але даныя акселерометра ў гэты час не запісваліся).<ref>{{Cite journal|last1=Spencer|first1=David A.|last2=Blanchard|first2=Robert C.|last3=Braun|first3=Robert D.|last4=Kallemeyn|first4=Pieter H.|last5=Thurman|first5=Sam W.|date=March 1998|title=Mars Pathfinder Entry, Descent, and Landing Reconstruction|url=http://dx.doi.org/10.2514/2.3478|journal=Journal of Spacecraft and Rockets|volume=36|issue=3|pages=357–366|doi=10.2514/2.3478|issn=0022-4650}}</ref> Увесь працэс уваходу ва атмасферу, спуску і пасадкі быў завершаны за чатыры хвіліны. Як толькі пасадачны апарат перастаў каціцца, падушкі бяспекі спусціліся і ўцягнуліся ў бок пасадачнага апарата з дапамогай чатырох лябёдак, усталяваных на «пялёстках» пасадачнага апарата. Прызначаны для выпраўлення з любой першапачатковай арыентацыі, пасадачны апарат адразу апынуўся проста на сваім базавым пялёстку. Праз 87 хвілін пасля прызямлення пялёсткі былі разгорнуты, адкрыўшы марсаход ''Sojourner'' і сонечныя панэлі, што былі прымацаванымі знутры.<ref name="nssdca">{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-068A|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=2021-02-16|archive-date=27 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127200641/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-068A|url-status=dead}}</ref> Пасадачны апарат сеў ноччу ў 2:56:55 па мясцовым сонечным часе Марса (16:56:55 UTC) 4 ліпеня 1997 года. Пасадачны апарат павінен быў дачакацца ўзыходу сонца, каб адправіць свае першыя лічбавыя сігналы і выявы на Зямлю. Месца прызямлення знаходзілася на 19,30° паўночнай шыраты і 33,52° заходняй даўгаты ў даліне Арэс, усяго 19 км на паўднёвы захад ад цэнтра 200-кіламетровага эліпса пасадачнай пляцоўкі. Падчас першага марсіянскага сонечнага дня, які пасадачны апарат правёў на планеце, ён зрабіў здымкі і некаторыя метэаралагічныя вымярэнні. Пасля таго як першыя даныя былі атрыманы, інжынеры зразумелі, што адна з падушак бяспекі не цалкам спусцілася і магла стаць праблемай для маючага адбыцца праезду па пандусе марсахода ''Sojourner''. Каб вырашыць праблему, яны паслалі каманду пасадачнаму апарату падняць адзін з яго пялёсткаў і выканаць дадатковае ўцягванне лябёдцы, каб спусціць падушку бяспекі. Працэдура прайшла паспяхова, і на другі дзень ''Sojourner'' быў адчэплены ад пасадачнага модуля і спушчаны па пандусу.<ref name="nssdca"/> == Дзейнасць марсахода == === Разгортванне ''Sojourner'' === З’езд марсахода ''Sojourner'' з пасадачнага апарата адбыўся на 2 [[сол]] пасля пасадкі 4 ліпеня 1997 года. Па меры таго, як ішлі наступныя солы, ён набліжаўся да розных камянёў, якія навукоўцы назвалі «Барнакл Біл», «Ёгі» і «[[Скубі-Ду]]» у гонар герояў вядомых [[Мультфільм|мультфільмаў]]. Марсаход рабіў даследванні элементаў, знойдзеных у гэтых камянях і марсіянскай глебе, у той час як пасадачны апарат рабіў здымкі ''Sojourner'' і навакольнай мясцовасці, ў дадатак да назіранняў за кліматам. ''Sojourner'' — шасціколавы апарат даўжынёй 65 см, шырынёй 48 см, вышынёй 30 см і вагой 11,5 кг.<ref>{{Cite web|url=http://mepag.jpl.nasa.gov/meeting/mar-09/02_MEPAG_McCuistion_Mar_09.pdf|title=Mars – the search for life|date=March 4, 2009|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327083233/http://mepag.jpl.nasa.gov/meeting/mar-09/02_MEPAG_McCuistion_Mar_09.pdf|archive-date=March 27, 2009|access-date=March 28, 2009|url-status=dead}}</ref> Яго максімальная хуткасць дасягала 1 см/с. Агулам ''Sojourner'' праехаў каля 100 м, ніколі не аддаляючыся больш за 12 м ад пасадачнага модуля ''Pathfinder''. За 83 сол працы ён адправіў на Зямлю 550 фотаздымкаў і прааналізаваў [[Хімія|хімічныя]] ўласцівасці 16 месцаў побач з пасадачным апаратам. === Аналіз камянёў ''Sojourner'' === [[Файл:Sojourner_and_Barnacle_Bill.jpg|міні| ''Sojourner'' каля камня Барнакл Біл]] Першы аналіз камня пачаўся на 3 сол з Барнакл Біла. Для вызначэння яго складу быў выкарыстаны рэнтгенаўскі спектрометр альфа-часціц (APXS). Спектрометру спатрэбілася дзесяць гадзін, каб зрабіць поўнае сканаванне ўзору. Ён выявіў усе элементы, акрамя [[Вадарод|вадароду]], які складае ўсяго 0,1 працэнта ад масы пароды. APXS працаваў шляхам апраменьвання горных парод і ўзораў глебы [[Альфа-часціца|альфа-часціцамі]] ([[Атамнае ядро|ядрамі]] [[Гелій|гелія]], якія складаюцца з двух [[Пратон|пратонаў]] і двух [[Нейтрон|нейтронаў]]). Вынікі паказалі, што камень "Барнакл Біл" вельмі падобны на зямныя [[Андэзіт|андэзіты]], што пацвярджае мінулую [[Вулкан|вулканічную]] актыўнасць. Адкрыццё андэзітаў паказала, што некаторыя марсіянскія пароды ў мінулым былі пераплаўлены і перапрацаваны. На Зямлі андезіт утвараецца, калі магма знаходзіцца ў каменных кішэнях, а частка жалеза і магнію асядае. Такім чынам, канчатковая парода змяшчае менш жалеза і магнію і больш дыяксіду крэмнію. Вулканічныя пароды звычайна класіфікуюць шляхам параўнання адноснай колькасці шчолачаў (Na₂O і K₂O) з колькасцю дыяксіду крэмнію (SiO₂). Андэзіт адрозніваецца ад парод, знойдзеных у метэарытах, якія прыляцелі з Марса.<ref name="Golombek, M 1997">Golombek, M. et al. 1997. </ref><ref name="nssdc.gsfc.nasa.gov">{{Cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/marspath/apxs.html|title=APXS Composition Results|website=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603120939/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/marspath/apxs.html|archive-date=June 3, 2016|access-date=June 10, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="Bruckner, J. 20013">{{cite journal|last1=Bruckner|first1=J.|first2=G.|last2=Dreibus|first3=R.|last3=Rieder|first4=H.|last4=Wanke|year=2001|title=Revised Data of the Mars Pathfinder Alpha Proton X-ray spectrometer: Geochemical Behavior of Major and Minor Elements|journal=Lunar and Planetary Science XXXII|page=1293|bibcode=2001LPI....32.1293B}}</ref> Аналіз каменя Ёгі з дапамогай APXS паказаў, што гэта была [[Базальт|базальтавая]] парода, больш прымітыўная чым Баранкл Біл. Форма і фактура Ёгі ўказваюць, што ён верагодна трапіў у тую мясцовасць у выніку [[Навадненне|паводкі]]. Яшчэ адзін камень, "Мо", меў пэўныя сляды ветравой эрозіі на паверхні. Большасць прааналізаваных парод паказалі высокае ўтрыманне [[Крэмній|крэмнію]]. У іншым рэгіёне, вядомым як сад камянёў, ''Sojourner'' знайшоў дзюны ў форме паўмесяца, падобныя на [[Дзюна|дзюны]] на Зямлі. Калі канчатковыя вынікі місіі былі апісаны ў серыі артыкулаў у часопісе ''Science''(5 снежня 1997 г.), лічылася, што камень Ёгі меў пылавы налёт, але ўнутры быў падобны на камень Барнакл Біл. Разлікі паказваюць, што гэтыя два камяні складаюцца ў асноўным з мінералаў артапіраксена (сілікат магнію і жалеза), палявых шпатаў (алюмініевыя сілікаты калію, натрыю і кальцыя) і кварцу (дыяксід крэмнія), з дадаткам малой колькасці магнетыту, ільменіту, сульфіду жалеза і фасфату кальцыю.<ref name="Golombek, M 1997">Golombek, M. et al. 1997. </ref><ref name="nssdc.gsfc.nasa.gov"/>{{Панарама|Mars Pathfinder panorama with rock names and Sojourner rover (PIA01153).jpg|1200px|Панарама камянёў каля [[Sojourner|''Sojourner'']] (5 снежня 1997)}} === Бартавы камп’ютар === Убудаваны камп’ютар марсахода ''Sojourner'' змяшчаў 2&nbsp;МГц<ref>{{Cite web|url=http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/rover/faqs_sojourner.html#cpu|title=Mars Pathfinder FAQs - Sojourner CPU|website=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229132636/http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/rover/faqs_sojourner.html#cpu|archive-date=December 29, 2014|access-date=June 10, 2015|url-status=live}}</ref> [[Цэнтральны працэсар|працэсар]] Intel 80C85 з 512&nbsp;[[Кілабайт|Кб]] [[Памяць з адвольным доступам|аператыўнай памяці]] і 176&nbsp;Кб цвёрдацельнай [[Флэш-памяць|флэш-памяці]], працуючы з цыклічным выканаўчым механізмам.<ref name="ieeecomputer">{{Cite journal|title=Autonomy for Mars rovers: past, present, and future|url=http://users.etown.edu/w/wunderjt/ITALY_2009/PUBLICATION_MARS_SPIRIT_ALL_PATH_PLANNING_JPL.pdf|access-date=June 10, 2015|archivedate=https://web.archive.org/web/20160304095252/http://users.etown.edu/w/wunderjt/ITALY_2009/PUBLICATION_MARS_SPIRIT_ALL_PATH_PLANNING_JPL.pdf}}</ref> Камп’ютар пасадачнага апарата ''Pathfinder'' уяўляў сабой адначыпавы [[Цэнтральны працэсар|працэсар]] IBM Risc 6000 (Rad6000 SC) з абаронай ад выпраменьвання, 128&nbsp;Мб аператыўнай памяці і 6&nbsp;Мб [[EEPROM]].<ref>{{Cite web|url=http://quest.arc.nasa.gov/mars/ask/about-mars-path/pathfinder_computer.txt|title="QUESTION: What type of computer is the Pathfinder utilizing? ..." (NASA Quest Q&A)|date=1997|publisher=[[NASA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307043527/http://quest.arc.nasa.gov/mars/ask/about-mars-path/pathfinder_computer.txt|archive-date=March 7, 2016|access-date=July 21, 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://quest.arc.nasa.gov/mars/ask/about-rover/Why_to_use_a_80C85_microprocessor_in_Rover_.txt|title="QUESTION: When it was designed, why was only a single 80C85 CPU used? ..." (NASA Quest Q&A)|date=1997|publisher=[[NASA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723003545/http://quest.arc.nasa.gov/mars/ask/about-rover/Why_to_use_a_80C85_microprocessor_in_Rover_.txt|archive-date=July 23, 2015|access-date=July 21, 2015|url-status=dead}}</ref> Яго [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмай]] была VxWorks.<ref name="Wind_River">{{Cite web|url=http://www.windriver.com/news/press/pr.html?ID=314|title=Wind River Powers Mars Exploration Rovers—Continues Legacy as Technology Provider for NASA's Space Exploration|date=June 6, 2003|publisher=Wind River Systems|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106090354/http://www.windriver.com/news/press/pr.html?ID=314|archive-date=January 6, 2010|access-date=August 28, 2009|url-status=live}}</ref> == Вынікі працы ''Pathfinder'' == [[Файл:Mars_sunset_PIA00920.jpg|міні| Буйны план неба Марса на заходзе, знята ''Mars Pathfinder'' (1997)]] Пасадачны апарат за час працы адправіў на Зямлю больш за 2,3 мільярда біт (287,5 мегабайт) інфармацыі, уключаючы 16 500 здымкаў, і зрабіў 8,5 мільёна вымярэнняў [[Атмасферны ціск|атмасфернага ціску]], тэмпературы і хуткасці ветру.<ref name="jplpathfinder">{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars-pathfinder/|title=Mars Pathfinder and Sojourner|website=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623112234/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars-pathfinder/|archive-date=June 23, 2015|access-date=June 10, 2015|url-status=live}}</ref> Зрабіўшы некалькі здымкаў неба на розных адлегласцях ад Сонца, навукоўцы змаглі вызначыць што памер часціц у ружовай дымцы складае каля аднаго [[Мікраметр|мікраметра]] ў радыусе. Колер некаторых часціц быў падобны да аксігідраксіднай фазы жалеза, што пацвярджае тэорыю больш цёплага і вільготнага клімату ў мінулым.<ref>Smith, P. et al. 1997. </ref> ''Pathfinder'' меў некалькі магнітаў для вывучэння магнітнай кампаненты пылу. У рэшце рэшт усе магніты акрамя аднаго пакрыліся пылам. Паколькі самы слабы магніт не прыцягваў часціцы, была зроблена выснова, што паветраны пыл не ўтрымлівае чыстага [[Магнетыт|магнетыту]] ці толькі аднаго тыпу [[Маггеміт|маггеміту]]. Верагодна, пыл быў сумессю, магчыма змацаванай аксідам жалеза (Fe₂O₃).<ref>Hviid, S. et al. 1997. </ref> Выкарыстоўваючы значна больш складаныя прыборы, марсаход [[Spirit (марсаход)|''Spirit'']] выявіў што магнетыт можа растлумачыць магнітную прыроду пылу і глебы на Марсе. Магнетыт быў знойдзены ў глебе і найбольш магнетычная частка глебы была цёмнай. Магнетыт таксама вельмі цёмны.<ref>Bertelsen, P. et al. 2004. </ref> Выкарыстоўваючы доплераўскі сачэнне і двухбаковыя вымярэнні, навукоўцы пашырылі ранейшыя вымярэнні пасадачных апаратаў ''Viking'' і вызначылі, што негідрастатычны кампанент палярнага [[Момант інерцыі|моманту інэрцыі]] звязаны з [[Правінцыя Фарсіда|выпукласцю Фарсіды]] і што планета ўнутры не расплаўлена. Металічнае ядро мае радыус ад 1 300 да 2 000 км.<ref name="Golombek, M 1997">Golombek, M. et al. 1997. </ref> == Канец місіі == [[Файл:MPT_Hardware_on_the_Surface_MRO_picture.jpg|злева|міні| ''Mars Pathfinder'' зняты з космасу [[Mars Reconnaissance Orbiter|MRO]] HiRISE]] Хоць планавалася, што місія працягнецца ад тыдня да месяца, марсаход паспяхова працаваў амаль тры месяцы. Сувязь спынілася пасля 7 кастрычніка<ref name="batteryfailure">{{Cite web|url=http://news.sciencemag.org/sciencenow/1997/10/27-04.html|title=Mars Pathfinder Nearing Its End|website=sciencemag.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621151651/http://news.sciencemag.org/sciencenow/1997/10/27-04.html|archive-date=June 21, 2013|access-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref> з апошняй перадачай даных ад Pathfinder 27 верасня 1997 года ў 10:23 UTC. Кіраўнікі місіі спрабавалі аднавіць поўную сувязь на працягу наступных пяці месяцаў, але місія была спынена 10 сакавіка 1998 года. Падчас працягнутай місіі стваралася стэрэапанарама навакольнай мясцовасці з высокай раздзяляльнасцю, і планавалася наведванне марсаходам Sojourner аддаленага хрыбта, але панарама была завершана толькі прыкладна на траціну, і наведванне хрыбта не паспела пачацца, калі сувязь са станцыяй знікла.<ref name="batteryfailure" /> Бартавы акумулятар, разлічаны на працу на працягу аднаго месяца, мог выйсці з ладу пасля шматразовай зарадкі і разрадкі. Акумулятар выкарыстоўваўся для нагрэву электронікі зонда да тэмпературы крыху вышэйшай за чаканую начную. Калі акумулятар выйшаў з ладу, больш нізкія чым звычайна тэмпература магла прывесці да паломкі крытычна важных частак, што ў сваю чаргу — да страты сувязі.<ref name="batteryfailure"/><ref name="nasafacts">{{Cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/mpf.pdf|title=NASA facts - Mars Pathfinder|website=[[Лабараторыя рэактыўнага руху|Jet Propulsion Laboratory]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513063945/http://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/mpf.pdf|archive-date=May 13, 2013|access-date=September 30, 2013|url-status=live}}</ref> Але ўжо за першы месяц працы місія перавыканала свае мэты. ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' знайшоў пасадачны апарат ''Pathfinder'' у студзені 2007 года.<ref>{{cite news |url=https://www.newscientist.com/article/dn10945 |title=Mars probe may have spotted lost rover |date=January 12, 2007 |first=Maggie |last=McKee |work=New Scientist |access-date=September 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424095729/http://www.newscientist.com/article/dn10945 |archive-date=April 24, 2015 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/multimedia/pia09105.html|title=Mars Pathfinder Landing Site and Surroundings|website=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20150520190938/http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/multimedia/pia09105.html|archive-date=May 20, 2015|access-date=June 10, 2015|url-status=live}}</ref> == Зноскі == <references group="" responsive="0"></references> {{Марс}} {{Даследаванне Марса АМС}} [[Катэгорыя:Марсаходы]] [[Катэгорыя:1997 год у навуцы]] 61qr8htfiojr1zk84a83e6v8xsi0kok 0 748025 5175115 5043867 2026-08-04T03:55:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175115 wikitext text/x-wiki [[Выява:El anticuario (Ulpiano Checa).jpg|міні|«Антыквар», малюнак [[1908]] г.]] '''Антыква́р''' (ад {{lang-la|antīquārius}} «старажытны») — аматар, [[калекцыянер]] або даследчык старажытнасцей, спецыяліст па [[антыкварыят]]у. == Гісторыя == Ужо ў старажытнасці выяўляліся людзі, якія праяўлялі цікавасць да старых [[артэфакт (археалогія)|артэфактаў]]. Так, [[Шумеры|шумерскі]] лугаль [[Шульгі (Ур)|Шульгі]] збіраў і ўзнаўляў тэксты старажытных [[гімн]]аў. «Я захаваў гэтыя старажытнасці, ніколі не аддаючы іх нябыту», — пахваляўся ён<ref>[https://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section2/tr24202.htm A praise poem of Shulgi (Shulgi B): translation]</ref>. [[Асірыя|Асірыйскі]] валадар [[Ашурбаніпал]] паведамляў пра сябе, што чытаў старажытныя надпісы, сутнасць якіх у яго час ужо была мала зразумелай, даследаваў знакі на камянях, пакінутыя да [[Сусветны патоп|патопу]]<ref>[https://www.cairn.info/revue-le-genre-humain-2011-1-page-171.htm Alain Schnapp Le sentiment des ruines, de l’Orient ancien aux Lumières : continuités et transformations]</ref>. [[Набанід]], валадар [[Вавілонія|Вавілоніі]], заахвочваў раскопкі для знаходжання старадаўніх рэчаў. Але ў выніку гэта прывяло да падробак «знаходак»<ref>[https://www.archaeology.org/issues/463-2203/sidebars/10407-ancient-antiquarians Royal Antiquarians]</ref>. У [[антычнасць|антычным свеце]] цікавасць да [[Класічная Грэцыя|класічнага перыяду]] ўзнікла ў эпоху [[элінізм]]у. [[Аталіды]] ў [[Пергам]]е і [[Пталамеі]] ў [[Александрыя|Александрыі]] заснавалі вялікія [[Бібліятэка|бібліятэкі]], што разам налічвалі амаль мільён скруткаў, многія з якіх адлюстроўвалі [[філасофія|філасофскія]], [[мастацтва|мастацкія]] і [[палітыка|палітычныя]] погляды папярэднікаў<ref>[https://www.ekathimerini.com/culture/131117/early-antiquarians-in-roman-greece Early antiquarians in Roman Greece]</ref>. Зборам фактаў пра старажытныя славутасці, пошукам і пераказам старажытных аўтараў займаліся [[Дыядор Сіцылійскі|Дыядор]], [[Плутарх]], [[Паўсаній (географ)|Паўсаній]], [[Дыяген Лаэрцкі]], [[Еўтыхій Прокл]] і інш. Падчас заваяванняў ва ўсходнім [[Міжземнамор’е|Міжземнамор'і]] [[Старажытны Рым|рымскія]] вайскаводы прывозілі творы грэчаскага мастацтва на сваю радзіму, выстаўлялі напаказ у храмах, грамадскіх месцах ці ў сябе дома. Рымскія дзеячы, сярод іх — [[Цыцэрон]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nga.gov/features/introduction-to-greek-bronzes/greek-art-and-roman-collectors.html |title=Greek Art and Roman Collectors |access-date=11 верасня 2023 |archive-date=24 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724122210/https://www.nga.gov/features/introduction-to-greek-bronzes/greek-art-and-roman-collectors.html |url-status=dead }}</ref>, замаўлялі праз агентаў у [[Афіны|Афінах]] і іншых месцах дастаўку [[скульптура|скульптур]] для паказу на іх [[віла]]х. Рымляне таксама вывучалі і свае помнікі старажытнасці. Так, [[Ціт Лівій]] паведамляе пра звычай ўбіваць [[цвік]]і ў храме [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэра Оптымуса]] і пры гэтым заўважае, што [[Аналы|аналіст]] Цынцый быў уважлівым даследчыкам такіх помнікаў і выявіў, што звычай паходзіць ад [[этрускі|этрускаў]]<ref>Ціт Лівій Ab urbe condita, Кніга 7, 3:7</ref>. У [[4 стагоддзе|IV]] — [[6 стагоддзе|VI]] стст. у [[Лацінская мова|лацінамоўных]] тэкстах слова «антыквар» ({{lang-la|antiquari}}) значыла пісца, чалавека, які вывучаў старажытны час. У [[12 стагоддзе|XII]] ст. яно ўжывалася для вызначэння перапішчыка, даследчыка [[Рымскае права|Рымскага права]]<ref>[https://www.cnrtl.fr/etymologie/Antiquaire/0 Etymologie de ANTIQUAIRE]</ref>. У [[16 стагоддзе|XVI]] ст. слова «антыквар» пашырылася на аматараў збірання старажытных рукапісаў і рэчаў<ref>[https://www.universalis.fr/encyclopedie/antiquaire ANTIQUAIRE — Encyclopædia Universalis]</ref>. Але сам рух антыквараў узнік яшчэ раней, у [[14 стагоддзе|XIV]] — [[15 стагоддзе|XV]] стст. у сувязі з пашырэннем ідэй [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Веданне мінулага лічылася абавязковым для тых, хто ганарыўся сваёй адукацыяй і добрым густам. Сярод найбольш вядомых [[гуманіст|гуманістаў]]-збіральнікаў старажытнасцей былі [[Кірыяк з Анконы]], [[Флавіа Б’ёнда|Ф. Біёнда]], [[Поджа Брачаліні|П. Брачыяліні]], [[Уільям Кемдэн|У. Кемдэн]], [[Жазеф Жуст Скалігер|Ж. Ж. Скалігер]] і г. д. У [[ВКЛ]] збіраннем старажытнасцей займаўся [[Альберт Віюк-Каяловіч]]. Дзейнасць ранніх антыквараў часцяком фінансавалася [[Папа Рымскі|Папамі Рымскімі]], [[манарх]]амі, а таксама прыватнымі фундатарамі накшталт [[Козіма Медычы Старэйшы|К. Медычы]], [[:de:Johann Jakob Fugger|Ё. Я. Фугера]], [[Роберт Котан|Р. Котана]]. Вынікам было стварэнне бібліятэк, спецыяльных кабінетаў і палат, якія былі правобразамі сучасных бібліятэк, [[архіў|архіваў]] і [[музей|музеяў]]. Антыквары не проста збіралі калекцыі, але стваралі апісанні артэфактаў, старанна вывучалі іх. Першапачаткова працы антыквараў былі прысвечаны пераважна знаходкам у [[горад|гарадах]]. Акрамя таго, яны таксама займаліся [[медыцына]]й, [[геаграфія]]й і [[астраномія]]й. З другой паловы [[17 стагоддзе|XVII]] ст. занятак антыквараў быў засяроджаны амаль выключна на старажытнасцях, пачалося вывучэнне рэгіянальных помнікаў, арганізоўваліся і абмяркоўваліся вандроўкі ў іншыя краіны. Важным здабыткам XVII — [[18 стагоддзе|XVIII]] стст. стала выкарыстанне ведаў розных [[навука|навук]]. Так, [[Ан Клод дэ Кейлюс]] прыўнёс у [[археалагічныя даследаванні|археалагічныя раскопкі]] строгасць [[інжынерная справа|інжынеранай справы]] і відавочную ўвагу [[экалогія|экалагічнаму]] кантэксту<ref>[https://doi.org/10.4000/nda.182 Arianna Esposito, Pierre Pinon, Magali Vène La bibliothèque des antiquaires français (xvie-xviiie siècle)]</ref>. У XVIII ст. уплыў [[Асветніцтва]] выявіўся ў абавязковай [[храналогія|храналагічнай]] класіфікацыі ведаў і рэчаў, ацэнцы старажытных рэчаў з пункту гледжання сучаснасці, пэўнай спецыялізацыі саміх антыквараў. Ствараліся сеткі абмену досведам і ведамі, калекцыямі, узнікла сувязь з тагачаснымі [[сродкі масавай інфармацыі|сродкамі масавай інфармацыі]], у тым ліку навуковымі часопісамі. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. далейшае развіццё антыкварнай справы падштухнуў [[рамантызм]]. Ён стымуляваў [[мода|моду]] на старажытнасці сярод [[Буржуазія|буржуазнай]] публікі і [[Інтэлігенцыя|інтэлектуалаў]]. Адным з галоўных цэнтраў дзейнасці антыквараў стаў [[Парыж]], дзе з [[1842]] г. выдаваўся першы спецыялізаваны часопіс «Кабінет аматара і антыквара» ({{lang-fr|Le Cabinet de l'amateur et de l'antiquaire}})<ref>[https://books.openedition.org/septentrion/57609 Manuel Charpy Amateurs, collectionneurs et chineurs parisiens du XIXe siècle]</ref>. Попыт стымуляваў пераўтварэнне часткі антыквараў у прадпрымальнікаў, якія адчынялі антыкварныя крамы або вялі продаж старадаўніх і экзатычных рэчаў праз аўкцыёны. Разам з гэтым, вывучэнне старажытнасцей з даследчыцкімі мэтамі стала абавязкам [[гісторыя|гісторыкаў]], [[археолаг]]аў, [[музеязнаўства|музеязнаўцаў]] і іншых спецыялістаў. Такім чынам у першай палове XIX ст.<ref>[https://www.cnrtl.fr/etymologie/Antiquaire/0 Etymologie de ANTIQUAIRE]</ref> значэнне паняцця «антыквар» у паўсядзённай мове паступова трансфармавалася ў гандляра [[антыкварыят]]ам. У наш час у шэрагу краін дзейнасць прафесійных антыквараў сертыфікуецца, патрабуе адпаведных досведу і адукацыі. Дзейнічаюць буйныя аб'яднанні антыквараў, якія гуртуюць спецыялістаў, арганізуюць выданні, экспертызу, папулярызуюць культурную спадчыну. Найстарэйшым з іх з'яўляецца Таварыства антыквараў Шатландыі<ref>[https://www.socantscot.org Society of Antiquaries of Scotland]</ref>, заснаванае ў [[1780]] г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Самахвалаў, Д. С|частка = |загаловак = Гісторыя гістарычнай думкі : курс лекцый|арыгінал = |спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57486/1/Samohvalov.pdf|адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БДУ|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-518-807-1|тыраж = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200110070135/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57486/1/Samohvalov.pdf|archivedate = 10 студзеня 2020}} == Спасылкі == * [https://archives.history.ac.uk/makinghistory/resources/articles/antiquarianism.html Antiquarianism and history] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230908202615/https://archives.history.ac.uk/makinghistory/resources/articles/antiquarianism.html |date=8 верасня 2023 }} * [https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/702584 Antiquarianism as a Vital Historiography for the Twenty-First Century] * [https://scholarworks.wmich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1007&context=english_pubs Medievalism and Literature: An Annotated Bibliography of Critical Studies] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Антыквары]] j4x2my2spb3q9gcioc715q5fxxt926k 0 751243 5175346 5049877 2026-08-04T11:21:00Z Autumndancer 168015 5175346 wikitext text/x-wiki '''Клі́мавіцкае радо́вішча ме́лу''' — [[радовішча]] за 1,5 км на поўдзень ад г. [[Клімавічы]]. Пластавы паклад звязаны з адкладамі [[туронскі ярус|туронскага ярус]]а ([[верхні мел]]). Разведаныя запасы 5,3 млн. т<ref name="ЭПБ"/>. [[Мел]] белы, шаравата-белы, шчыльны, месцамі трэшчынаваты, з запясочаным да глыбіні 1 м покрывам; CaCO₃ у ім 80—93 %. Трапляюцца карставыя варонкі і запоўненыя пясчана-жвіровым матэрыялам прамыіны. Магутнасць карыснай тоўшчы (уся не пройдзена) да 21,6 м, [[ускрышы]] (розназярністыя пяскі, [[супескі]], [[суглінкі]]) 0,2—8,8 м. Мел прыдатны на выраб [[вапна|вапны]], як [[вапнавае ўгнаенне]]. Радовішча распрацоўваецца [[Клімавіцкі камбінат будаўнічых матэрыялаў|камбінатам будаўнічых матэрыялаў]] у г. Клімавічы<ref name="ЭПБ">{{крыніцы/ЭПБ|3|Клімавіцкае радовішча мелу}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭПБ|3|Клімавіцкае радовішча мелу}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] [[Катэгорыя:Геалогія Клімавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Клімавічы]] 1lqhxxa7rc894rb6zrp3hed9xuc2iqc 2 751929 5175088 4626458 2026-08-04T00:56:12Z Superpes15 97711 Superpes15 перанёс старонку [[Удзельнік:Shazmone]] у [[Удзельнік:Renamed user 32a470aa7542445a35321a6a5643a2b3]] не пакінуўшы перасылкі: Аўтаматычна перанесена старонка пры змене імя ўдзельніка з «[[Special:CentralAuth/Shazmone|Shazmone]]» на «[[Special:CentralAuth/Renamed user 32a470aa7542445a35321a6a5643a2b3|Renamed user 32a470aa7542445a35321a6a5643a2b3]]» 4626458 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ __NONEWSECTIONLINK__ [[Катэгорыя:User be]] iea2v8x834ndylo7zr4ctaob4wjhd4b 100 753022 5175002 5174223 2026-08-03T15:51:40Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5175002 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі|2026-08-03T14:33:51Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Войцех Тылькоўскі|2026-08-03T12:02:12Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Міхаіл Пятровіч Гразноў|2026-08-03T11:51:49Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Шадурскі|2026-08-01T14:27:31Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнацій Якаўлевіч Рэшка|2026-08-01T12:32:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Абсерваторыя Лоўэла|2026-08-01T12:29:06Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Цэзары Камінскі|2026-08-01T11:17:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Васіль Іванавіч Сабольшчыкаў|2026-07-31T10:52:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Рудольф Паерлс|2026-07-31T06:55:49Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іван Якаўлевіч Файніцкі|2026-07-30T14:56:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Канстанцін Васілевіч Харламповіч|2026-07-30T13:33:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Генры Джон Эльвез|2026-07-30T13:12:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Літоўская мова (экзалінгвонім беларускай мовы)|2026-07-30T07:40:47Z|~2026-42161-27}} {{Новы артыкул|Гілель Самуілавіч Аляксандраў|2026-07-29T14:32:23Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Вінцэнт Карчэўскі|2026-07-29T10:27:02Z|Aliaksei Lastouski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> lucotr2mhymoobsimcgsdogcri4b8ax 100 753287 5174998 5174579 2026-08-03T15:50:45Z NirvanaBot 40832 +8 новых 5174998 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі|2026-08-03T14:33:51Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Кузьма Іванавіч Заслаўскі|2026-08-03T13:51:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Іван Карнілавіч Падабедаў|2026-08-03T10:28:18Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Арый Майсеевіч Пазоўскі|2026-08-03T08:12:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пажыхарскае радовішча нафты|2026-08-03T06:42:08Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Цыля Дропкіна|2026-08-02T22:49:15Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Беларускае кавальства|2026-08-02T16:35:47Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Жуцяеў|2026-08-02T16:09:06Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Эліяху Добкін|2026-08-02T15:24:11Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Вацлаў Валеры Валодзька|2026-08-02T12:58:17Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вуліца Яна Райніса (Мінск)|2026-08-02T12:44:32Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Лея Браўн|2026-08-01T19:43:29Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Дора Бэйрак|2026-08-01T17:02:02Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Іосіф Іпалітавіч Равіч|2026-08-01T15:28:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі/Віцебская вобласць/Браслаўскі раён|2026-08-01T13:31:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэзары Камінскі|2026-08-01T11:17:01Z|Aliaksei Lastouski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3944mvo5ejq80okl3ioc93yuc0mekrw 0 755643 5174913 5162239 2026-08-03T12:35:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174913 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казека}} {{пісьменнік}} '''Аляксандр Мікалаевіч Казека''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 жніўня 1958 года ў вёсцы [[Новы Юзін]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] ў сям’і лесніка<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/stikhi-rozhdennye-serdtsem.html|title=Писатель из Могилева Александр Казеко посвятил 80-летию Великой Победы песню «Посреди тишины»|first=Татьяна|last=ПОДЛИПСКАЯ-ГРИШАЕВА|website=www.sb.by|date=2025-07-05|access-date=2026-07-07}}</ref>. У 1970 годзе сям’я пераехала ў вёску [[Чачэвічы]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]]. Пасля заканчэння Чачэвіцкай сельскай школы паступіў у [[Арлоўскае вышэйшае ваеннае вучылішча сувязі]]. Служыў у [[Арол (горад)|Арле]], [[Уладзівасток]]у, [[Бранск]]у, [[Магілёў|Магілёве]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |title=Казека Аляксандр Мікалаевіч (04.08.1958) |access-date= |archive-date=3 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103224454/https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |url-status=dead }}</ref>. Пасля выхаду ў запас працаваў настаўнікам у вёсцы Чачэвічы, потым — у [[Магілёўская абласная філармонія|Магілёўскай абласной філармоніі]]. Пасля закрыцця філармоніі працаваў намеснікам кіраўніка [[Магілёўскі абласны цэнтр культуры і мастацтва|Магілёўскага абласнога цэнтра культуры і мастацтва]]<ref name=":0" />. Член праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], член яго Праўлення і Прэзідыума, старшыня Магілёўскага абласнога аддзялення<ref name=":1">{{Cite web|url=http://catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php?id=95|title=Таленты ад роднай зямлi|website=catalog.library.mogilev.by|access-date=2024-01-03}}</ref>. Член Каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў і палітычных партый Магілёўскай вобласці<ref name=":1" />. Член грамадскага аб’яднання «[[Рускае культурна-асветніцкае таварыства]]», член Магілёўскага абласнога гісторыка-патрыятычнага пошукавага клуба «[[Віккру]]»<ref name=":0" />. Член рэдакцыйнага савета часопіса «Белая вежа» [[Саюз пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы|Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы]]<ref name=":1" />. Памёр 27 чэрвеня 2026 года<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. == Творчасць == Піша на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Аўтар кніг паэзіі «Души моей родник» (2005 г.), «Мелодия надежды» (2008 г.), «Час сяўбы» (2009 г.), [[Паэма|паэм]] «Медуніца» (2012 г.), «Марыйка» (2013 г.). Акрамя таго яго вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы дзеці твае, Беларусь», «Прыдняпроўе — маё натхненне»<ref name=":0" />. == Узнагароды == * Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ і ІІ ступеняў, «[[70 гадоў Узброеных Сіл СССР]]», «[[90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]»<ref name=":0" />, [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] і інш., знакамі, шматлікімі ганаровымі граматамі і лістамі падзякі СССР, Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі<ref name=":1" />. * Лаўрэат спецыяльнай прэміі Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта «Дасягненне» 2018 г. у намінацыі «Літаратурная дзейнасць»<ref name=":1" />. * За шматгадовую плённую дзейнасць і прапаганду духоўных каштоўнасцей у літаратурнай творчасці імя Аляксандра Мікалаевіча Казекі ўнесена ў Кнігу славы Магілёўшчыны па выніках 2020 года<ref name=":1" />. == Бібліяграфія == * «Души моей родник» (Магілёў, 2005) * «Мелодия надежды» (Магілёў, 2008) * «Единственный друг» (зборнік песень М. Яцкова на словы А. Казекі) (2008) * «Час сяўбы» (Магілёў, 2009) * «Медуніца» (Магілёў, 2012) * «Перекрестки судеб» (Мінск, 2014) * «Марыйка» (Магілёў, 2017) * «Маё сэрца навек застаецца з табой» (2019) * «Песня роднай зямлі» (Мінск, 2020) * «Марыйка» (Магілёў, 2020)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belta_telegramm/330809|title=Поэт Алесь Казеко прочел отрывок из своей поэмы "Марыйка". Ко Дню белорусской письменности-2025|website=[[БелТА]]}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казека Аляксандр Мікалаевіч}} a7d66nsgzylt6wt3gs9hz3u3gm4mph0 0 761463 5175114 4695831 2026-08-04T03:49:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175114 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} '''Антуан Жорж Та́бе́т'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|13|6|1907}} — {{ДС|16|5|1964}}) — [[ліван]]скі [[архітэктар]], [[публіцыст]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Бхамдун]] ([[Ліван]]) у сям’і вясковага каваля. У 1927 годзе скончыў Вышэйшую інжынерную школу ў [[Бейрут|Бейруце]]. Вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у [[Парыж]]ы ў [[Агюст Перэ|Агюста Перэ]]{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ВСЭ|1976}}. У маі 1939 года прымаў удзел у арганізацыі ў Бейруце Антыфашысцкага кангрэса, на якім была ўтворана Ліга барацьбы з фашызмам і нацызмам{{sfn|ВСЭ|1976}}. Адзін з заснавальнікаў (1941{{sfn|ВСЭ|1976}}), выдавец і рэдактар часопіса «Ат-Тарык» («Шлях»). На працягу шэрагу гадоў (1946—1948{{sfn|ВСЭ|1976}}) А. Ж. Табет быў старшынёй Ліванскага таварыства сяброў СССР. З 1949 года старшыня Ліванскага нацыянальнага савета міру, з 1950 года член Прэзідыума [[Сусветны савет міру|Сусветнага савета міру]]. Першы прэзідэнт і да канца жыцця віцэ-прэзідэнт Таварыства інжынераў і архітэктараў Лівана. У 1961 годзе ўзнагароджаны [[Міжнародная Ленінская прэмія «За ўмацаванне міру паміж народамі»|Міжнароднай Ленінскай прэміяй «За ўмацаванне міру паміж народамі»]]. Памёр Антуан Жорж Табет 16 мая 1964 года ў [[Масква|Маскве]]{{sfn|ВСЭ|1976}}. == Архітэктурная творчасць == [[Файл:Courtyard at Beiteddine Palace - 2009.jpg|thumb|Палац Бейт-эд-Дзін пасля рэканструкцыі]] У сваіх пабудовах А. Ж. Табет зыходзіў з прынцыпаў сучаснай еўрапейскай архітэктуры, ажыццяўляў іх з улікам ліванскіх кліматычных умоў. Сярод яго прац: * гатэль «Усходні Палац» у [[Дамаск]]у, [[Сірыя]], 1932; * фабрыка піва ў Ждэйдзе, Бейрут, 1934; * «Каледж мудрасці» ў Бейруце, 1938; * вялікі шматкватэрны дом у Бейруце, 1949; * група жылых дамоў у раёне Хазміі ў Бейруце, 1960. Прымаў удзел у рэканструкцыі палаца Бейт-эд-Дзін. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Та́бе́т Антуан Жорж||366}} * {{ВСЭ3|Та́бет Антуан Жорж (Табит Антун)|том=25|старонкі=160}} * Та́бет Антуан Жорж (Табит Антун) // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 274. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1427-thabet-antoine-georges Табет Антуан Жорж // Галерея шедевров мирового искусства Арт-Рисунок]{{ref-ru}} * [https://artdic.ru/authors/show/country_id/582060/id/495 Табет, Антуан. (Tabet, Antuan., 1907—1964) // Словарь терминов изобразительного искусства с иллюстрациями]{{ref-ru}} * [https://sochum.ru/index.php?dispatch=materials.getfile&object_id=88458&object_type=pdf Электронная библиотечная система социо-гуманитарного знания SOCHUM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240318032934/https://sochum.ru/index.php?dispatch=materials.getfile&object_id=88458&object_type=pdf |date=18 сакавіка 2024 }}{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Табет Антуан Жорж}} [[Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Лівана]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Публіцысты XX стагоддзя]] azzv8eqmk8zu9r10ldacssh8hhwtb7l 0 761469 5175223 4695812 2026-08-04T08:43:24Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ +1 5175223 wikitext text/x-wiki '''Бонд''': == Прозвішча == * [[Андрэй Андрэевіч Бонд]] — беларускі шоўмен * [[Найджэл Бонд]] — англійскі прафесійны снукерыст * [[Рудзі Бонд]] — амерыканскі акцёр == Тапонім == * [[Бонд (акруга)]] == Персанажы == * [[Джэймс Бонд]] {{неадназначнасць}} ldns8hxhsq9byjvwvafms1866zl97f1 0 776615 5174994 5040334 2026-08-03T15:23:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174994 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ахрыменка}} {{Вучоны}} '''Аляксандр Яўгенавіч Ахрыме́нка'''{{sfn|БелЭн|1996}} ({{lang-ru|Александр Евгеньевич Охрименко}}; нар. {{ДН|22|4|1938}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Радыёлакацыя|радыёлакацыі]], [[доктар тэхнічных навук]] (1973), [[прафесар]] (1976), заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1982). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Новарасійск]]у. У 1959 годзе скончыў [[Мінскае вышэйшае інжынернае радыётэхнічнае вучылішча проціпаветранай абароны]] (МВІРТВ). Праходзіў службу ў [[Зенітныя ракетныя войскі|зенітных ракетных войсках]] [[Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі]]<ref name="ВКО">[http://www.vko.ru/sites/default/files/images/pictures/library/070827_01/013.pdf Журнал «Воздушно-космическая оборона»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241110043254/http://www.vko.ru/sites/default/files/images/pictures/library/070827_01/013.pdf |date=10 лістапада 2024 }}{{ref-ru}}</ref>. У 1963 годзе паступіў у ад’юнктуру пры МВІРТВ і ў 1966 годзе абараніў [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю<ref name="ВКО" />. Працаваў у вучылішчы ў 1966—1990 гадах{{sfn|БелЭн|1996}}<ref name="ВКО" />, займаў пасады [[Старшы навуковы супрацоўнік|старшага навуковага супрацоўніка]], начальніка кафедры радыёлакацыі<ref name="ВКО" />. У 1972 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, з 1976 года — прафесар. У 1990 годзе А. Я. Ахрыменка абраны па конкурсе на пасаду загадчыка кафедры «Радыётэхнічныя сістэмы» [[БДУІР]], якой кіраваў да 1999 года. У 1996 годзе быў заснавальнікам і займаў пасаду дырэктара Навукова-вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «[[АЛЕВКУРП]]» (сучаснае ААТ «АЛЕВКУРП»)<ref name="АЛ">{{Cite web |url=https://www.alevkurp.by/by/o-predpriyatii/ |title=Аб прадпрыемстве |access-date=10 лістапада 2024 |archive-date=10 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110043254/https://www.alevkurp.by/by/o-predpriyatii/ |url-status=dead }}</ref>, саветніка па навуковай рабоце<ref name="Гр">[https://www.sb.by/articles/groza-pomekh.html Гроза помех]{{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]]</ref>. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Аўтар навуковых прац па адаптыўнай прасторава-часавай апрацоўцы сігналаў, радыёлакацыйным распазнаванні, адаптыўнай факусіроўцы звышчастотнай энергіі. Прымаў удзел у распрацоўцы [[Зенітны ракетны комплекс|зенітна-ракетнага комплекса]] [[С-300]]<ref name="Гр" />. У Мінскім вышэйшым інжынерным радыётэхнічным вучылішчы кіраваў навуковай школай № 3 «Тэорыя і практыка радыёлакацыйнага назірання»<ref name="ВКО" />. Падрыхтаваў 28 кандыдатаў і дваіх дактароў навук, аўтар больш за 350 навуковых прац, 4 падручнікаў, атрымаў больш за 70 аўтарскіх пасведчанняў і [[патэнт]]аў на вынаходствы<ref name="ВКО" />. Правадзейны член Акадэміі навук прыкладной радыёэлектронікі Беларусі, [[Расія|Расіі]] і [[Украіна|Украіны]], Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі пры ААН па аддзяленні радыёнавігацыі<ref name="ВКО" />. Сярод апублікаваных прац: * Основы радиолокации и радиоэлектронная борьба : [Учеб. для высш. уч-щ ПВО / А. Е. Охрименко]. — М. : Воениздат, 1983-. — 22 см. Ч. 1. Основы радиолокации. — Москва : Воениздат, 1983. — 456 с. : ил.; * Основы обработки и передачи информации — Мн.: Типография МВИЗРУ ПВО, 1990. — 180 с.; * Основы извлечения, обработки и передачи информации: Теория радиосистем: в 6 ч. / Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники, Кафедра радиопередающих устройств и радиотехнических систем — Минск : БГУИР, 1994―1995. — ISBN 5-7830-0382-4; * «Алевкурп» и радиолокация на рубеже веков : хроника в датах и лицах / А. Е. Охрименко ; Министерство образования Республики Беларусь, Белорусский государственный университе информатики и радиоэлектроники, Научно-производственное республиканское унитарное предприятие «Алевкурп». — Мн.: БГУИР, 2006. — 55 с., [20] л. фот. ; 30 см. — 200 экз. — ISBN 985-444-952-1; * ''Пархоменко Н. Г., Семашко П. Г., Охрименко А. Е.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/algoritmy-korrelyatsionnoy-obrabotki-signalov-v-radiolokatore-s-tsifrovym-televizionnym-podsvetom Алгоритмы корреляционной обработки сигналов в радиолокаторе с цифровым телевизионным подсветом] // Известия вузов России. Радиоэлектроника. 2011. Вып. 4. — С. 22—29. == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1982) * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]]<ref name="ВКО" /> * [[Нагрудны знак «Вынаходнік СССР»]]<ref name="ВКО" /> * Ганаровы знак Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР «За выдатныя поспехі ў працы»<ref name="ВКО" /> * Медалі [[СССР]], [[Куба|Кубы]], [[Балгарыя|Балгарыі]]<ref name="ВКО" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|2|Ахрыме́нка Аляксандр Яўгенавіч||160}} * {{крыніцы/Рэспубліка Беларусь: энцыклапедыя|5}} — С. 666—668. == Спасылкі == * [http://www.vko.ru/sites/default/files/images/pictures/library/070827_01/013.pdf Охрименко Александр Евгеньевич // Журнал «Воздушно-космическая оборона»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241110043254/http://www.vko.ru/sites/default/files/images/pictures/library/070827_01/013.pdf |date=10 лістапада 2024 }}{{ref-ru}} * [https://www.alevkurp.by/upload/medialibrary/nauka/14_f1babf76-9827-43f8-b4af-a805d30f6b8e.pdf ''Анна Корякова'' Своя система защиты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241110043307/https://www.alevkurp.by/upload/medialibrary/nauka/14_f1babf76-9827-43f8-b4af-a805d30f6b8e.pdf |date=10 лістапада 2024 }} // Беларускі час, 15 сакавіка 2024 года № 11 (1970). — С. 14. * [https://www.sb.by/articles/groza-pomekh.html Гроза помех]{{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] * [https://by.patents.su/patents/ohrimenko-aleksandr-evgenevich Охрименко Александр Евгеньевич // База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241110043309/https://by.patents.su/patents/ohrimenko-aleksandr-evgenevich |date=10 лістапада 2024 }}{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/993982 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} * [https://www.alevkurp.by/by/o-predpriyatii/ Аб прадпрыемстве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241110043254/https://www.alevkurp.by/by/o-predpriyatii/ |date=10 лістапада 2024 }} // Сайт ААТ «[[Алевкурп]]» {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ахрыменка Аляксандр Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Радыётэхнікі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] [[Катэгорыя:Палкоўнікі Беларусі]] 2exo40c4w4nyoz9r22mvw4drdo5y0m9 0 780962 5174995 4922581 2026-08-03T15:32:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174995 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Аляксандра Іванаўна Хромава |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = [[СССР]] |падданства = [[Расійская імперыя]] |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Аляксандра Іванаўна Хромава''' ({{ДН|4|7|1909}}, {{МН|Беласток||}}, [[Гродзенская губерня]], [[Расійская імперыя]] (цяпер — [[Польшча]]) — ?) — адзін з кіраўнікоў савецкага партыйнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. == Біяграфія == Перад [[Вялікая Айчынная вайна|вайной]] працавала намеснікам дырэктара Брэсцкага міжрайгандлю. У 1940 годзе ўступіла ва [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|Усесаюзную камуністычную партыю (бальшавікоў)]]. Са жніўня 1941 года інструктар [[Брэсцкае партыйнае падполле|падпольнага партыйнага цэнтра ў Брэсце]]. З красавіка 1942 года ў партызанах; [[партыйны арганізатар]] [[Партызанскі атрад імя М. А. Шчорса|атрада імя М. А. Шчорса]]<ref>Пронягин, П. В. У самой границы / П. В. Пронягин. — Минск: Беларусь, 1979. — 206, [1] с.: ил., [12] отд. л. ил.</ref>. З верасня 1943 года да ліпеня 1944 года сакратар Антопальскага падпольнага раённага камітэта КП(б)Б. Муж — маёр пагранічных воск<ref name=":0"></ref>. У 1944—1970 гадах на савецкай рабоце ў Брэсце і Мінску. == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]]<ref name=":0">{{cite web|url = https://brest-underground.fandom.com/ru/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0|title = Хромова Александра Ивановна|first = |last = |authorlink = |date = |work = Brest Underground вики|publisher = |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20250121043252/https://brest-underground.fandom.com/ru/wiki/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0|archive-date = 21 студзеня 2025|access-date = |url-status = dead|quote = |ref = }}</ref> == Успаміны == * В боях и походах / А. И. Хромова // Буг в огне: Сборник воспоминаний / Составители: А. А. Крупенников, Т. М. Ходцев, С. В. Маслюков и др. — Минск: Беларусь, 1965. — 528 с. с илл. — С. 320—328. == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне|Хромава Аляксандра Іванаўна|615—616|}} * Яковенко, В. К. Партизанки / Владимир Кириллович Яковенко. — Минск: Беларусь, 1989. — 269, [2] с., [4] л. портр. — ISBN 5-338-00165-9. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Хромава Аляксандра Іванаўна}} [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] beqx1l69btucsds89up3f2focx9k3bd 0 785233 5175005 4959873 2026-08-03T16:09:53Z Ілля Касакоў 21245 5175005 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}}'''Мендзель Элькін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Ідыш|яўрэйскі]] тэатральны дзеяч, [[акцёр]], [[мецэнат]], [[Выдавецкая справа|выдавец]], [[бібліятэкар]], пісьменнік, [[этнограф]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Брожа]] ў беднай сям’і. Бацька Гірш Брожар быў млынаром, маці гандляркай, мелі 10 дзяцей. У 1891 годзе пасяліліся ў [[Бабруйск]]у. Вучыўся ў вёсцы з [[меламед]]амі, потым адзін год, 1883, у ешыбоце Фроіма-Ічы ў Бабруйску, сталаваўся ў жыхароў горада (паводле тагачаснай звычкі «есці дні»). Гандляваў лесам, першапачаткова на поўдні Расеі ў [[Арлоўская губерня|Арлоўскай губерні]], дзе працаваў у далёкага сваяка. Вывучаў стаматалогію ў [[Харкаў|Харкаве]], скончыў у 1902, каля шасці год працаваў [[стаматолаг]]ам у горадзе [[Белы (горад)|Белым]] і ў Бабруйску. Захапляўся мастацтвам, асабліва тэатрам. У 1894 пачаў іграць на рускай і яўрэйскай сцэне ў аматарскіх і прафесійных трупах. Стварыў рускі драматычны гурток, які ставіў заходнееўрапейскія творы. З 1900 года выступае з публіцыстычнымі артыкуламі ў рускіх газетах Бабруйска і [[Менск]]а. Актыўны член бабруйскай групы [[Бунд]]а, сябраваў з ім кіраўнік групы Ной Юхвід па мянушцы «паліцмайстар». Пазнаёміўся і пасябраваў з вядомым пісьменнікам [[А. Вайтэр]]ам і з [[Сара Калманаўна Рэйзен|Сораю Рэйзен]]. Разам яны імкнуліся падвысіць мастацкі ўзровень яўрэйскай драмы (1907 год). У наступныя гады сабраў яшчэ некалькі драматычных гурткоў, ужо на яўрэйскай мове. Працаваў рэжысёрам. У 1908 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]], у трупе Адлера. Знаёміцца з [[Перац Гіршбейн|Перацам Гіршбейнам]] і запрашае яго [[Трупа Гіршбейна|трупу]] выступіць у Бабруйску, вясной 1910 прымае гасцей у сябе дома. У 1912 годзе з [[Абрам Давыдавіч Кіржніц|А. Кіржніцам]] выдаваў газету «[[Бобруйскер вохенблат]]», заснаваў у Менску выдавецтва «Менахем» і выпусціў два творы Пераца Гіршбейна- «Майн бух» і «Пустэ крэчмэ» (Мая кніга, Пустая карчма). У 1915—1916 гадах быў у [[Бежанства|эвакуацыі]] ў раёне [[Саяны|Саянскіх гор]], кіраваў здабычай лесу, вывучаў побыт мясцовых народаў, пісаў кнігу пра мінусінскіх гераў. Сустрэўся з А. Вайтэрам, які быў у ссылцы. У 1916 прызваны ў войска, на Заходнім фронце. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|рэвалюцыі]], у красавіку 1917 у Петраградзе, у 1918 годзе заснаваў яўрэйскі камерны тэатр. У 1919 годзе вяртаецца ў Бабруйск, куды раней вярнулася сям’я. Працаваў у мастацкім аддзеле камісарыята асветы [[ЛітБелССР]], карыстаўся падтрымкаю [[Аляксандр Чарвякоў|Чарвякова]]. У кастрычніку 1919 горад занялі польскія войскі, а Элькін, баючыся арышту, выбраўся ў [[Вільня|Вільню]]. У 1920 годзе, пры бальшавіках стварае польскі, рускі і яўрэйскі тэатры, супрацоўнічае з [[Канстанцін Галкоўскі|Галкоўскім]], але дзейнасць неўзабаве спынілася, бо з Вільні бальшавікі адышлі. [[Файл:Di Chaliastre Mendel Elkin Perec Hirszbajn Uri Cwi Grinberg Perec Markisz Melech Rawicz Izrael Jehoszua Singer 1922.jpg|міні|Элькін першы злева]] З 1920 года ў [[Варшава|Варшаве]], ставіў п’есы [[Шолам Аш|Шолама Аша]], абраны старшынёй прафесійнага саюза яўрэйскіх артыстаў. З 1923 года па запрашэнні Гіршбейна жыў у ЗША. Адзін з заснавальнікаў Яўрэйскага тэатральнага таварыства і «[[Ундзэр-тэатр]]а», заснаваў дзіцячы тэатр. Усе гэтыя асяродкі існавалі нядоўга, каля 2 гадоў. Працаваў у дзіцячым летнім лагеры Кіндэрвэлт. У 1936 годзе заснавальнік Цэнтральнай яўрэйскай бібліятэкі і архіву (пазней у складзе ІВО), дзе да канца жыцця працаваў галоўным бібліятэкарам. Памёр і пахаваны ў Нью-Ёрку. З жонкай Рыўкай сустрэўся ў юнацтве. Адзіная дачка Эся Элькіна — [[піяністка]]. == Творчасць == Напісаў і пераклаў п’есы: * Макс Гальбэ «Дэр штром» (1907) — Разам з А. Вайтэрам і Сорай Рэйзен, не друкавалася, пастаўлена ў той самы год у Менску на рабочай сцэне * [[Давід Маневіч]] «Пасынкі радзімы» Наступныя тры выдаў [[Клецкін]] у Вільні ў 1921 годзе. * [[Макс Нардау]] «Два светы, або Доктар Кон» — драма ў 4 актах * [[Б. Шоу]] «Кандзіда» — містэрыя ў 3 актах * [[Мікалай Рыгоравіч Шкляр|М. Шкляр]] «Бум ун Дрэйдл» (Бум і Юла) — для дзяцей * напісаў другі акт «Дня і ночы» [[С. Ан-скі|С. Ан-скага]] (Нью-Ёрк : Шрыфтн, 1925) * Мотл-трэмп (Нью-Ёрк : Рабочае кола, 1928) — для дзяцей * Дэр гліклахер прынц (там сама, 1929) — паводле [[Оскар Уайльд|Вайлда]] * Дзі лайдн фун Эдзіпус, троер-шпіл ін эйн акт, аф дэр тэмэ фун Софоклес — [[Эдып|Пакуты Эдыпа]], жалобная п’еса ў 1 акце, паводле [[Сафокл]]а (Нью-Ёрк: Бодн, 1935) У 1949 выйшаў зборнік «Тэатр для маленькіх і вялікіх», ён змяшчаў яшчэ некалькі п’ес. Пісаў вершы. Друкаваў крытычныя артыкулы ў розных газетах, часопісах і зборніках. Аўтар [[раман]]а «Фар фрэмдэ зінд» (За чужыя грахі. 1944), кнігі «Койбалер стэпэс» (Стэпы кайбалаў. Клецкін, 1934). [[Хакасы|Кайбалы]] — этнічная група ў складзе хакасаў. У рукапісе засталіся ўспаміны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.museumoffamilyhistory.com/yt/lex/E/elkin-mendl.htm Mendl Elkin] // Слоўнік яўрэйскага тэатра * [https://congressforjewishculture.org/people/2322/ Elkin, Mendl] // Слоўнік яўрэйскай літаратуры * [https://www.jewishgen.org/yizkor/bobruisk/byb537.htmlFrom My Life] by Mendel Elkin * [https://www.jewishgen.org/yizkor/bobruisk/byb584.html Успаміны пра Бабруйск] {{DEFAULTSORT:Элькін Мендзель}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Бунда]] djxuk80kaaonma0pwxnz01aiv86m6fs 0 790771 5175055 5021872 2026-08-03T19:05:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175055 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік }} '''Ана́ Каву́саў''' ([[24 лістапада]] [[1920]], Чыкішляр, [[Туркменская ССР]] — люты [[2006]]) — туркменскі [[паэт]]. == Біяграфія == Скончыў Ашхабадскі мастацкі тэхнікум. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баявых дзеннях на тэрыторыі Украіны<ref>[https://books.google.ru/books?hl=ru&id=Ig0LAQAAMAAJ&dq=%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2+%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0+1920&focus=searchwithinvolume&q=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%97 З-над Божої ріки. Літературний біобібліографічний словник Вінниччини / Упорядкування і загальна редакція А. М. Подолинного. — Вінниця: Континент-ПРИМ, 2001]</ref>, атрымаў цяжкае раненне. У 1948—1953 гадах быў студэнтам [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ім. А. М. Горкага]]<ref>[https://books.google.ru/books?hl=ru&id=6rY3AAAAIAAJ&dq=%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2+%D1%87%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%80&focus=searchwithinvolume&q=+%D1%87%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%80 Съветска художествена литература в България 1966—1978 : био-библиографски справочник / свет. Ст. Кънчев, В, Хрусанова, 3, Орешкова. София : Нар. библ-«Кирил и Методий», 1981. Том 1]</ref>. Быў міністрам культуры і сакратаром Саюза пісьменнікаў Туркменістана. Многія гады жыў у Маскве, працаваў кансультантам па туркменскай літаратуры ў праўленні [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], у выканкаме Міжнароднай супольнасці пісьменніцкіх саюзаў. == Творчасць == У 1950 годзе была выдадзена першая кніга вершаў «Мой сонечны край». У далейшым выдаў мноства паэтычных зборнікаў і друкаваўся ў такіх часопісах, як «Дружба народов», «Нева», «Новый мир» і інш. Выпушчаны ў 1976 годзе ў Кіеве зборнік «Материнські руки» стаў першай кнігай туркменскіх вершаў на ўкраінскай мове<ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/turkmenskaya-literatura-v-ukrainskih-izdaniyah |title=Н. С. Васькив. Туркменская литература в украинских изданиях // Проблемы востоковедения, 2014, № 04(66) |access-date=2019-07-25 |archive-date=2019-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725142835/https://cyberleninka.ru/article/n/turkmenskaya-literatura-v-ukrainskih-izdaniyah |url-status=live }}</ref>. Перакладаў на туркменскую мову творы [[Янка Купала|Я. Купалы]]<ref>{{артыкул|аўтар=Раўнапольскі, М.|загаловак=Дарога ў абодва бакі : беларуска-туркменскія літаратурныя сувязі на сучасным этапе|год=2024-03-22|мова=|выданне=Літаратура і мастацтва|том=|выпуск=11|старонкі=6|issn=}}</ref>, а таксама многія творы рускай літаратуры, у прыватнасці «[[Яўген Анегін (раман)|Яўгена Анегіна]]» [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкіна]]. == Узнагароды == * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] (СССР) (28 кастрычніка 1955 года) — ''за выдатныя заслугі ў развіцці туркменскай літаратуры і мастацтва і ў сувязі з дэкадай туркменскай літаратуры і мастацтва ў гор. Маскве''<ref>{{Cite web |url=https://www.naukaprava.ru/catalog/1/127/96/46523?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 октября 1955 года «О награждении орденами и медалями СССР работников литературы и искусства Туркменской ССР» |access-date=2022-02-23 |archive-date=2022-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223091436/https://www.naukaprava.ru/catalog/1/127/96/46523?view=1 |url-status=live }}</ref>. * Ордэн Дружбы (Расія) (9 сакавіка 1996 года) — ''за заслугі перад дзяржавай, шматгадовую плённую дзейнасць у галіне культуры і мастацтва''<ref>{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/9010 |title=Указ Президента Российской Федерации от 9 марта 1996 года № 366 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |access-date=2018-10-13 |archive-date=2019-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208013919/http://www.kremlin.ru/acts/bank/9010 |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://webkamerton.ru/2011/07/stixotvoreniya-kovusov Біяграфія і вершы ў часопісе «Камертон»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251116192309/https://webkamerton.ru/2011/07/stixotvoreniya-kovusov |date=16 лістапада 2025 }} * [https://litrossia.ru/item/1403-oldarchive/ Некралог ад выканкама Міжнароднай супольнасці пісьменніцкіх саюзаў] [[Катэгорыя:Туркменскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] 6tt2jmd42pr1re4d37f1jl6du9vzmfw 0 792758 5175068 5041461 2026-08-03T21:49:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175068 wikitext text/x-wiki '''Анатоль Савельевіч Туркоў''' (нар. {{ДН|1|10|1949}}, г. [[Камянец]], [[Камянецкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі [[Скульптура|скульптар]], [[Разьба па дрэве|разьбар па дрэве]], мастак. [[Народны майстар Рэспублікі Беларусь]], член [[Беларускі саюз майстроў народнай творчасці|Беларускага саюзаў майстроў народнай творчасці]] Народны майстар [[Беларусь|Беларусі]] Анатоль Туркоў займаецца разьбой па дрэве і жывапісам. Анатоль Туркоў - член Беларускага саюза майстроў народнай творчасці, прызёр рэспубліканскіх і абласных конкурсаў, пастаянны ўдзельнік беларускіх і міжнародных пленэраў. Яго драўляныя паркавыя скульптуры ўпрыгожваюць беларускія і польскія паркі, а сувенірная прадукцыя ў тым ліку з'яўляецца падарункам для замежных дэлегацый, якія наведваюць Беларусь. З 1975 года, працуючы ў раённай мастацкай майстэрні, у складзе групы скульптараў Анатоль Туркоў прымаў удзел у стварэнні помнікаў загінуўшым у гады Вялікай Айчыннай вайны ў [[Камянец|Камянцы]], вёсках [[Лескі|Лескі]], [[Трасцяніца|Трасцяніца]], [[Падбела|Падбела]], [[Мінкавічы|Мінкавічы]], [[Седруж|Седруж]], у Прускаўскім лесе. * Народны майстар Рэспублікі Беларусь == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/sapra-dny-tur.html Народный мастер Анатолий Турков работает с деревом как с живым существом] * [https://belta.by/photonews/view/anatolij-turkov-narodnyj-master-belarusi-iz-kamentsa-8451/ Анатолий Турков - народный мастер Беларуси из Каменца] * [https://www.kamenec.by/anatolij-turkov-ya-slishkom-principialnyj/ Анатолий Турков: “Я всегда был слишком принципиальный”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250718161918/https://www.kamenec.by/anatolij-turkov-ya-slishkom-principialnyj/ |date=18 ліпеня 2025 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Туркоў Анатоль Савельевіч}} [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянцы]] [[Катэгорыя:Народныя майстры Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каменцы]] ipavyj0133uao1mekk8osigv4wvdzvt 0 793938 5175004 5048931 2026-08-03T16:07:41Z Ілля Касакоў 21245 5175004 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = | месца нараджэння = [[Бабруйск]] | дата нараджэння = [[15 жніўня]] [[1887]] | дата смерці = [[1940]] }}'''Абрам Давыдавіч Кіржніц''' ([[15 жніўня]] [[1887]], [[Бабруйск]], [[Мінская губерня]] — [[1940]], [[Масква]]) — бібліёграф, гісторык, журналіст<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=Кіржніц Давыд.|загаловак=Кіржніц Абрам Давыдавіч|год=1997|выданне=[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]|том=4|старонкі=180}}</ref><ref name=":1">В. А. Герасимова // [https://cyberleninka.ru/article/n/plan-kirzhnitsa-proekt-po-pereseleniyu-evreev-v-sibir-v-period-grazhdanskoy-voyny/viewer «План Киржница»: проект по переселению евреев в Сибирь в период Гражданской войны], Judaic-Slavic Journal, № 1 (5) /2021, стр. 233—261. Д</ref><ref>{{Cite web|url=https://jewsencyclopedia.com/index.php/%D0%9A%D0%98%D0%A0%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6_%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=КИРЖНИЦ Абрам Давидович — Российская Еврейская Энциклопедия|website=jewsencyclopedia.com|access-date=2025-10-22}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і дробнага рамесніка. Скончыў 4 класы Бабруйскага гарадскога вучылішча. Выключаны з гандлёвай школы ў Беластоку за рэвалюцыйную дзейнасць. З 1906 года публікаваўся ў рускамоўнай і яўрэйскай прэсе. Стаў членам бібліятэчнай камісіі таварыства «Хэўрэ мефіцэ гасколэ» і з таго часу засяродзіў увагу на бібліяграфіі яўрэйскага друку. У 1911 удзельнік Першага ўсерасійскага з’езда па бібліятэчнай справе<ref name=":0" />. Два гады жыў у Пецярбургу. У 1915 годзе за актыўны ўдзел у дзейнасці [[Бунд]]а быў высланы ў [[Сібір]], у ссылцы працягваў журналісцкую дзейнасць і апублікаваў статыстычны агляд аб мясцовым друку. Пасля рэвалюцыі арганізаваў і ўзначаліў [[іркуцк]]ае аддзяленне Бунда, а таксама стварыў выдавецтва «Яўрэйская свабодная думка» і спрабаваў выпускаць першую ў Сібіры газету бундаўскага кірунку «Водгукі Бунда». У 1919 годзе для амерыканскай арганізацыі дапамогі габрэям «Джойнт» распрацаваў план па ажыццяўленні масавага перасялення яўрэяў у Сібір, які быў вядомы савецкім уладам, але ў той час не быў рэалізаваны<ref name=":1" />. У 1920 годзе пераехаў у [[Чыта|Чыту]], удзельнічаў у распрацоўцы заканадаўства [[Далёкаўсходняя Рэспубліка|Далёкаўсходняй рэспублікі]], якое датычылася этнічных меншасцяў. У 1922 годзе жыў у [[Харбін]]е, дэпартаваны ў канцы года. Ён першы напісаў на ідышы кнігу па бібліятэчнай справе: «Штогоднік для яўрэйскіх бібліятэк на 1914 год», якую выдаў [[Выдавецтва Барыса Клецкіна|Клецкін]] у тым самым годзе. Ён заснаваў і рэдагаваў цэлы рад выданняў: гарадскую штотыднёвую газету «Бобройскер вохенблат» разам з [[Мендзель Элькін|М. Элькіным]], газету «Бобройскер шэйгец» (ці «Югач», 1912), святочную анталогію (1913), часопіс «Дэр ідышэр бібліётэкар», які спыніўся пасля 1 нумару з-за пачатку вайны. нядоўгі час — менскі «Вэкер», затым газету «[[Дэр вайтэр мізрах]]» («Далёкі Усход», 1922), якая стала першым выданнем на ідышы ў гісторыі Сібіры і Кітая. У 1924 годзе пераехаў у Маскву, рэдагаваў часопіс «Маскоўскі пралетар», выкладаў у камуністычным універсітэце усходніх народаў. З 1925 года супрацоўнічаў з вядомым яўрэйскім перыядычным выданнем «Дэр эмес» («Праўда»), быў карэспандэнтам газеты ў [[Бірабіджанскі раён|Бірабіджане]], падтрымліваў і прасоўваў ідэю перасялення яўрэяў-працоўных на Далёкі Усход. Быў адным з кіраўнікоў перасяленчай арганізацыі АЗЕТ. Узначальваў бібліяграфічную секцыю Таварыства па вывучэнні Урала, Сібіры і Далёкага Усхода, удзельнічаў у падрыхтоўцы «Советской сибирской энциклопедии»<ref name=":0" />. У пачатку 1938 года быў арыштаваны па справе пра «продаж Далёкага Усходу японцам» і два гады ўтрымліваўся ў Бутырцы. У 1940 годзе быў вызвалены, але неўзабаве памёр. Даследаваў гісторыю Бунда, яўрэйскага рабочага руху і друку, [[Рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|рэвалюцыі 1917 года]] ў Беларусі. == Сям’я == * Жонка — Любоў Саламонаўна Бейліна (1897, [[Рагачоў]] — 1977, [[Масква]]). Была дочкай фалькларыста і рабіна ў Іркуцку Саламона Бейліна. ** Сын — доктар фізіка-матэматычных навук Давыд Абрамавіч Кіржніц (аўтар артыкула пра бацьку ў «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі»)<ref>{{Cite web|url=https://www.berkovich-zametki.com/Nomer25/Kirzhnic1.htm|title=Kirzhnic|website=www.berkovich-zametki.com|access-date=2025-10-22}}</ref>. == Выбраныя публікацыі == * Книжное дело и периодическая печать в Сибири (1916); * У порога Китая (М., 1924); * В годы империалистической войны. Очерк рабочего движения России (М., 1924); * [[iarchive:kirzhnitsadlenskijrasstrelm192536|Ленский расстрел (М., 1925)]]; * [https://knihi.com/Abram_Kirznic/Jaurejski_peryodycny_druk_u_SSSR_1917-1927.html Яўрэйскі пэрыодычны друк у С. С. С. Р. (1917—1927) (Мн., 1928)]; * Еврейская пресса в Белоруссии (Мн., 1929); * Еврейская печать в бывшей Российской империи (М., 1930); * Октябрьские дни в Белоруссии // Пролетарская революция. 1927. № 12. * Сто дней советской власти в Белоруссии (12 ноября 1917 г. — 19 февраля 1918 г.) // Пролетарская революция. 1928. № 3. * У няволі буржуазнага нацыяналізму // [https://knihi.com/none/Balsavik_Bielarusi_zip.html#1928-003.pdf_ Бальшавік Беларусі. 1928. № 3.] == Крыніцы == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://congressforjewishculture.org/people/1070/Kirzhnits-Avrom_1888-1940 Kirzhnits, Avrom] {{DEFAULTSORT:Кіржніц}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Бунда]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]] gpkwbl7t8l2pndrvy97vg7heaozipgc 0 796866 5175102 5155935 2026-08-04T01:52:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175102 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крывашэеў}} {{ДД}} '''Андрэ́й Яўге́навіч Крывашэ́еў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[журналіст]], [[тэлевядучы]], палітычны аглядальнік, [[грамадскі дзеяч]]. Генеральны дырэктар інфармацыйнага агенцтва «[[Мінск-Навіны]]» (з 2021). Старшыня Праўлення [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]] (з 2020). Дэпутат [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] 29-га склікання (з 2024). == Біяграфія == Нарадзіўся [[2 снежня]] [[1981]] года ў [[Валгаград]]зе (РСФСР, СССР)<ref name="bsj">{{cite web|url=https://bsj.by/2021/12/andrej-krivosheev-gendirektor-agentstva-minsk-novosti/|title=Андрей Кривошеев — гендиректор агентства «Минск-Новости»|publisher=Белорусский союз журналистов|date=2021-12-21|lang=ru|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. Скончыў [[Факультэт гуманітарнай адукацыі і кіравання БНТУ|факультэт гуманітарнай адукацыі і кіравання]] [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="journ.bsu">{{cite web|url=https://journ.bsu.by/vse-novosti/1642-andrej-krivosheev-vstretilsya-so-studentami-zhurfaka.html|title=Председатель правления Белорусского союза журналистов Андрей Кривошеев встретился со студентами журфака БГУ|publisher=Факультэт журналістыкі БДУ|lang=ru|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. Скончыў магістратуру [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Электронны ўрад», тэма дысертацыі: «Выкарыстанне лічбавых інструментаў камунікацыі „Грамадства — СМІ — Улада“» (2025). У 2002—2007 гадах працаваў карэспандэнтам і спецыяльным карэспандэнтам [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. З 2007 года — палітычны аглядальнік, стваральнік і вядучы аўтарскіх праектаў Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь. Аўтар тэлепраектаў «Дыялогі пра цывілізацыю», «Праект І», «24 пытанні», «Спецыяльны рэпартаж», аналітычных праграм «Галоўны эфір», «У цэнтры ўвагі», «Панарама», «Дзелавое жыццё», «Навіны» і іншых, якія выходзілі ў эфіры тэлеканала «[[Беларусь 1]]»<ref name="bsj" />. У 2004—2015 гадах працаваў спецыяльным карэспандэнтам Белтэлерадыёкампаніі ва Украіне і Польшчы. У 2008—2020 гадах — член пула журналістаў, якія асвятляюць дзейнасць Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У лютым 2020 года выбраны старшынёй Праўлення [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]]<ref name="bsj" />. 21 снежня 2021 года распараджэннем старшыні [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінгарвыканкама]] прызначаны генеральным дырэктарам УП «Агенцтва „Мінск-Навіны“»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minsk.gov.by/ru/news/new/2021/12/20/2615/|title=Генеральным директором УП «Агентство «Минск-Новости» назначен Андрей Кривошеев.|author=Минский городской исполнительный комитет|website=minsk.gov.by|date=20 декабря 2021|publisher=Минский городской исполнительный комитет|url-status=dead}}</ref>. У 2024 годзе абраны дэпутатам [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] [[Спіс дэпутатаў Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання|29-га склікання]] па Малінаўскай выбарчай акрузе<ref>{{Cite web|lang=Рус|url=https://minsk.gov.by/gorsovet/struktura-i-sostav/deputatskij-korpus?view=item&id=91|title=Депутатский корпус|author=Минский городской Совет депутатов|website=minsk.gov.by/gorsovet/|url-status=dead}}</ref>. Член Прэзідыума Вышэйшага палітычнага савета партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://www.partiya.by/litsa/vysshij-politicheskij-sovet|title=Высший политический совет|last=it-minsk.by|website=Белорусская партия|access-date=2025-12-29}}</ref>. Суарганізатар супольнасці журналістаў і блогераў Беларусі і Расіі «Друзья — Сябры»<ref name="bsj" />, заснавальнік Асацыяцыі рэгіянальнай прэсы Беларусі і Расіі<ref>{{Cite web|url=http://mininform.gov.by/news/all/assotsiatsiya-regionalnoy-pressy-usilit-osveshchenie-integratsii-belarusi-i-rossii-krivosheev/|title=Ассоциация региональной прессы усилит освещение интеграции Беларуси и России — Кривошеев|website=mininform.gov.by|access-date=2025-12-29|archive-date=6 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106053307/http://mininform.gov.by/news/all/assotsiatsiya-regionalnoy-pressy-usilit-osveshchenie-integratsii-belarusi-i-rossii-krivosheev/|url-status=dead}}</ref>, Клуба беларуска-кітайскай журналістыкі «Бяньчжун»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/belarus-kitay-zheleznoe-bratstvo.html|title=Беларусь — Китай: «железное братство»|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-12-06|access-date=2025-12-29}}</ref>. З 2016 года суарганізатар і выканаўчы дырэктар Міжнароднага Фестывалю дакументальнага кіно краін СНД «Еўразія. DOC» і Маладзёжнага конкурсу кароткаметражных дакументальных фільмаў «Еўразія. DOC 4 хвіліны»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://eurasia.film/|title=Евразия.doc - Фестиваль документального кино стран СНГ|website=Евразия.doc|access-date=2026-01-06}}</ref>. У 2025 годзе Крывашэеву нададзена званне «Ганаровы выпускнік» Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта за важкі ўклад у развіццё медыя-сферы краіны, умацаванне сувязей паміж універсітэтам і прафесійнай супольнасцю журналістаў і садзейнічанне інтэграцыі камунікатыўных навыкаў у тэхнічную адукацыю.<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://bntu.by/be/person/krivosheev-andrey|title=Ганаровы выпускнік|author=Рада БНТУ|website=bntu.by|date=28.11.2025|publisher=Рада БНТУ}}</ref> У ліпені 2025 года ўвайшоў у склад Прэзідыума (да 2031 года), а таксама абраны Старшынёй Прэзідыума<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://bsj.by/2025/07/bszh-voshyol-v-sostav-prezidiuma-pravleniya-mediaplatformy-odin-poyas-odin-put/|title=БСЖ вошёл в состав Президиума Правления Медиаплатформы «Один пояс — один путь» — Белорусский союз журналистов|website=bsj.by|access-date=2025-12-29}}</ref> (2025—2026) Праўлення Глабальнай медыяплатформы журналісцкіх арганізацый Ініцыятывы «Адзін пояс — адзін шлях» (BRJN<ref>{{Cite web|url=https://www.pressbridge.net/|title=Belt&Road Journalists Network|website=www.pressbridge.net|access-date=2026-01-06}}</ref>). Медыяплатформа гэта найбуйнейшае ў гісторыі журналістыкі аб’яднанне работнікаў СМІ і індывідуальных вытворцаў кантэнту, аб’ядноўвае больш за 2 мільёны 400 тысяч прафесійных журналістаў і блогераў з больш чым 100 краін і рэгіёнаў свету. 27 лістапада 2025 года на чарговым XV З’ездзе Беларускага саюза журналістаў пераабраны на пасаду Старшыні Праўлення<ref>https://bsj.by/2025/11/podveli-itogi-za-proshedshie-pyat-let-v-minske-proshel-masshtabnyj-sezd-belorusskogo-soyuza-zhurnalistov/</ref> грамадскага аб’яднання да 2030 года. Уключаны ў санкцыйныя спісы Злучаных Штатаў Амерыкі (з 2008 года) як «асоба, якая прадстаўляе пагрозу інтарэсам нацыянальнай бяспекі ЗША», Вялікабрытаніі (з 2021 года)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-PBbKBUK8LLPZsrbd7ZJbxj/|title=Andrey Evgenievich KRIVOSHEYEV|website=OpenSanctions.org|date=1981-12-02|access-date=2025-12-29}}</ref> і Польшчы (з 2023 года)<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.gov.pl/web/mswia/lista-osob-i-podmiotow-objetych-sankcjami|title=Lista osób i podmiotów objętych sankcjami - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji - Portal Gov.pl|website=Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji|access-date=2025-12-29}}</ref> за «актыўную падтрымку рэжыму А. Лукашэнкі» (аktywnie wspiera reżim A. Łukaszenki). == Узнагароды == * Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «[[За духоўнае адраджэнне]]» (2005) — за цыкл дакументальных фільмаў «Была вайна…» да 60-годдзя Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]<ref name="journ.bsu" />; * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]]<ref name="journ.bsu" />; * Нагрудны знак [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] «Выдатнік тэлебачання і радыё»<ref>{{Cite web|url=http://mininform.gov.by/news/all/uchrezhden-nagrudnyy-znak-otlichiya-ministerstva-informacii-vydatn-k-telebachannya-radye_2/|title=Учрежден нагрудный знак отличия Министерства информации "Выдатнік тэлебачання і радыё"|website=mininform.gov.by|access-date=2026-01-06|archive-date=15 лютага 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260215051142/http://mininform.gov.by/news/all/uchrezhden-nagrudnyy-znak-otlichiya-ministerstva-informacii-vydatn-k-telebachannya-radye_2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mininform.gov.by/news/all/supratso-niki-atn-adznachany-znagarodami/|title=Супрацоўнікі АТН адзначаны ўзнагародамі|website=mininform.gov.by|access-date=2026-01-06|archive-date=12 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212163510/http://mininform.gov.by/news/all/supratso-niki-atn-adznachany-znagarodami/|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крывашэеў Андрэй Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Белтэлерадыёкампаніі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За працоўныя заслугі»]] [[Катэгорыя:Выдатнікі тэлебачання і радыё]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] pqo9d3iewmubrq86hqpzr09ir9n8xx3 0 798503 5175084 5155882 2026-08-04T00:32:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175084 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Масквін}} {{Вучоны |Арыгінал імя = Andriej Moskwin }} '''Андрэй Масквін''' ({{ВДП}}) — беларускі літаратуразнаўца, культуролаг і тэатразнаўца, перакладчык і даследчык славянскіх культур; супрацоўнік [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], кіраўнік [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедры беларусістыкі]] (з 1 кастрычніка 2024).<ref name="kb.uw.edu.pl">{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/moskwin-andriej/|title=Dr hab. Moskwin Andriej, prof. ucz. – Katedra Białorutenistyki|publisher=Uniwersytet Warszawski|language=pl|access-date=2026-01-13}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1963 годзе ў [[Нясвіж]]ы (Беларусь).<ref name="teatrologia.info">{{Cite web|url=https://teatrologia.pl/category/autorzy/andriej-moskwin/|title=Andriej Moskwin|publisher=Teatrologia.info|language=pl|access-date=2026-01-13}}</ref><ref name="studia">{{Cite web|url=https://wuw.pl/data/include/cms/Studia_Interkulturowe_Europy_Srodkowo_Wschodniej_10_2017.pdf|title=Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej 10/2017 (Noty o autorach)|publisher=Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2026-01-13}}</ref> Скончыў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт]] (кафедра славянскай філалогіі) у 1986 годзе.<ref name="esw.uw.edu.pl">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/en/node/577|title=Andriej Moskwin – European Studies, University of Warsaw (profile)|publisher=University of Warsaw|language=en|access-date=2026-01-13|url-status=dead}}</ref><ref name="teatrologia.info"/> Працаваў і выкладаў у шэрагу ўніверсітэтаў Расіі (у тым ліку [[Краснаярск]] і [[Санкт-Пецярбург]]), Чэхіі ([[Пльзень]]), Італіі ([[Бергама]]) і Сербіі ([[Бялград]]).<ref name="teatrologia.info"/><ref name="esw.uw.edu.pl"/> З 1 кастрычніка 2002 года працуе ў Варшаве (структуры, звязаныя з міжкультурнымі даследаваннямі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы).<ref name="teatrologia.info"/> У 2014 годзе абараніў габілітацыю (''doktor habilitowany'') у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]].<ref name="esw.uw.edu.pl"/> == Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць == Прафесійныя інтарэсы Андрэя Масквіна ўключаюць гісторыю і сучасны стан беларускай культуры, літаратуры і мастацтва, а таксама драматургію і тэатр краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.<ref name="kb.uw.edu.pl"/><ref name="studia"/> У [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] вядзе заняткі, у тым ліку, па гісторыі беларускай літаратуры, культуры і мастацтва, па беларускай мове, а таксама па гісторыі ўсходнеславянскай драматургіі і тэатра.<ref name="studia"/> З’яўляецца кіраўніком Лабараторыі (працоўні) даследаванняў тэатра і драмы ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе пры [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]].<ref name="kb.uw.edu.pl"/> Аўтар і каардынатар праекта «Transfer kulturowy: dramaturgia» («Культурны трансфер: драматургія»), у межах якога на польскую мову перакладзены больш як 130 сцэнічных твораў аўтараў з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы; таксама пад рэдакцыяй Масквіна выходзілі анталогіі драматургіі (у прыватнасці расійскай, беларускай, украінскай, славацкай, славенскай, армянскай).<ref name="teatrologia.info"/> == Узнагароды і прызнанне == Беларускамоўнае выданне кнігі «Беларускі тэатр 1920-1930-х: адабраная памяць» (2016) было адзначана Прэміяй імя [[Зоя Кіпель|Зоры Кіпель]] Прэміі [[Прэмія Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі]] (за 2016 год, у гуманітарных навуках).<ref>{{Cite web|url=https://icbs.palityka.org/naviny/vyiniki-premii-kangresa-2017/|title=Вынікі Прэміі Кангрэса — 2017|publisher=Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|language=be|access-date=2026-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921023449/https://icbs.palityka.org/naviny/vyiniki-premii-kangresa-2017/|archivedate=2017-09-21|url-status=live}}</ref> == Выбраныя працы == * ''Stanisław Przybyszewski w kulturze rosyjskiej końca XIX — początku XX wieku''. Warszawa: Wydawnictwo UW, 2007.<ref name="teatrologia.info"/> * ''Współczesny teatr rosyjski''. Warszawa: KSI UW, 2010.<ref name="teatrologia.info"/> * ''Teatr białoruski: 1920—1930. Odrodzenie i zagłada''. Warszawa: BEL Studio, 2013.<ref name="teatrologia.info"/> * ''Беларускі тэатр 1920-1930-х: адабраная памяць''. Мінск: «Логвінаў», 2016.<ref name="kamunikat">{{Cite web|url=https://kamunikat.org/maskvin-andrej|title=Масквін Андрэй|publisher=Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-13|url-status=dead}}</ref> * ''Bratysława: miasto na skrzyżowaniu kultur''. Warszawa: KSI UW, 2016.<ref name="studia"/> * ''Białoruskie czasopiśmiennictwo emigracyjne: «Пагоня», «Сакавік», «Наперад!»''. Warszawa: KSI UW, 2018.<ref name="teatrologia.info"/><ref name="kamunikat"/> * ''Literatury białoruskiej rodowody niepokorne''. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2019.<ref name="kamunikat"/> == Спасылкі == * [https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/moskwin-andriej/ Профіль на сайце Кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта] * [https://esw.uw.edu.pl/en/node/577 Профіль у European Studies (UW)]{{Недаступная спасылка}} * [https://kamunikat.org/maskvin-andrej Старонка аўтара на Kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251113142258/https://kamunikat.org/maskvin-andrej |date=13 лістапада 2025 }} * [https://teatrologia.pl/category/autorzy/andriej-moskwin/ Профіль на Teatrologia.info] * [http://andriej-moskwin.pl/ Афіцыйны сайт] == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Масквін Андрэй}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатразнаўцы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] 0phyqlycdclrk863mf0x2o5hzmsrplz 0 798608 5174997 5158693 2026-08-03T15:50:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174997 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандра Карпаўна Дзямідчык''' ({{lang-ru|Александра Карповна Демидчик}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская падпольшчыца, партызанка-разведчыца з савецкага партызанскага злучэння Сідара Каўпака, школьная настаўніца хіміі, дырэктар сярэдняй школы г. Нароўлі. == Біяграфія == Нарадзілася 28 верасня 1911 года ў вёсцы [[Забашавічы]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/isp-chelovek_spisok10689074/ Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref> Барысаўскага павета Мінскай губерні (Расійская імперыя) у сялянскай сям’і. Бацька быў раскулачаны савецкай уладай і высланы з Беларусі ў адміністрацыйным парадку<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Працаваць пачала настаўніцай пачатковых класаў у [[Крычын]]е<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Пасля працавала школьнай настаўніцай у вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Махаеды]] Нараўлянскага раёна [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] [[БССР]]<ref>''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — С. 154.</ref>. З 1933 г. — дырэктар Махаедаўскай сярэдняй школы<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны яе муж у 1941 г. быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію, а Аляксандра Дзямідчык па заданні Палескага абкама кампартыі засталася ў Нараўлянскім раёне для правядзення падпольнай работы ў тыле ворага — стала савецкай падпольшчыцай<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. У красавіку 1942 г. Аляксандра Дзямідчык у Нароўлі сядзела ў адзіночнай камеры, куды была кінута нямецкай паліцыяй<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/bez-prava-na-pomilovanie-proekt-ne-zabyty-ne-proshheny/ |title=Без права на памілаванне. Праект «Не забытыя. Не дараваны» |access-date=14 студзеня 2026 |archive-date=11 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711060921/https://narovlya.by/novosti/bez-prava-na-pomilovanie-proekt-ne-zabyty-ne-proshheny/ |url-status=dead }}</ref>. Калі ўзнікла небяспека арышту падпольшчыцы (бо ў мясцовай нямецкай паліцыі на яе была заведзена крымінальная справа) і калі ў сакавіку 1943 г. у Нараўлянскім раёне з’явіліся партызаны Сідара Каўпака, яна добраахотна пайшла ў савецкае сумское партызанскае злучэнне Сідара Арцёмавіча Каўпака і па ўласнай ініцыятыве была залічана ў разведвальную роту партызанскага злучэння<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Сваю адзіную дачку Аляксандра Дзямідчык перадала на апеку яе бабулі<ref>''Бережной, И. И.'' Записки разведчика. — Горький, 1962. — С. 71.</ref>. Неўзабаве, па заданні партызан-каўпакоўцаў Аляксандра Дзямідчык пайшла ў [[Хойнікі]], за 30 км, дзе стаяла частка славакаў-фашыстаў на чале з афіцэрам Іозефам Гусарам, якія былі накіраваны ў Беларусь для барацьбы супраць мясцовых савецкіх партызан<ref>''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — С. 154.</ref>. Савецкая разведка напярэдадні высветліла, што камандзір палка Іозеф Гусар недалюблівае фашысцкія парадкі, таму партызаны і вырашылі накіраваць у Хойнікі свайго агітатара<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Рызыкуючы сваім жыццём, Аляксандра Дзямідчык паспяхова правяла з камандзірам славацкага палка Іозефам Гусарам прапагандысцкую размову. І хоць перайсці на бок савецкіх партызан Гусар не адважыўся, бо фашысты заўсёды па-зверску знішчалі сям’і перабежчыкаў, але дапамагчы савецкім партызанам згадзіўся. Ён распавёў аб размяшчэнні немцаў, іх колькасці і ўзбраенні. Нават паабяцаў, што яго салдаты пры прарыве савецкіх патрызан з акружэння (з «мокрага мяшка» — міжрэчча [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Дняпро|Дняпра]] каля [[Брагін]]а і Хойнік) будуць страляць у паветра<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bragin.by/2025/07/sila-pamyati-o-chyom-rasskazyvayut-pisma-i-dokumenty-partizana-kovpakovca-vladimira-dylenka/ |title=Сила памяти. О чём рассказывают письма и документы партизана-ковпаковца Владимира Дыленка |access-date=14 студзеня 2026 |archive-date=10 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910011129/https://www.bragin.by/2025/07/sila-pamyati-o-chyom-rasskazyvayut-pisma-i-dokumenty-partizana-kovpakovca-vladimira-dylenka/ |url-status=dead }}</ref>. У час Другой сусветнай вайны вайны стала добрай патрызанскай разведчыцай (камандзірам групы агентурнай разведкі партызанскага атрада С. Каўпака), медыцынскай сястрой, сувязной, парторгам разведроты, зампалітам камандзіра партызанскага атрада злучэння С. Каўпака, выконвала адказныя баявыя заданні<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Удзельнічала ў 40 баях, разам з партызанскім злучэннем Сідара Каўпака прайшла ўвесь шлях баявых рэйдаў каўпакоўцаў да [[Карпаты|Карпат]]<ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. Яе здольнасць пераконваць і знаходзіць агульную мову з людзьмі выратавала жыццё не аднаму дзясятку партызан<ref>[https://www.sb.by/articles/khrupkost-v-sile.html Хрупкость в силе]</ref>. Апошняя яе партызанская пасада — намеснік начальніка галоўнай разведкі па палітчастцы сумскога партызанскага злучэння (перайменаванага ў снежні 1943 г. у 1-й украінскую партызанскую дывізію імя двойчы героя Савецкага Саюза С. А. Каўпака)<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. 12 лістапада 1944 г. дэмабілізавалася з партызанскай дывізіі<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/isp-chelovek_spisok10689074/ Александра Карповна Демидчик]</ref> і асела ў [[Нароўля|Нароўлі]]. У 1945 г. стала членам КПСС<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. У [[Нароўля|Нароўлі]] з лістапада 1944 па 1977 г. працавала настаўніцай [[хімія|хіміі]] ў сярэдняй школе, у 1945—1947 і 1950—1966 гг. паралельна працавала дырэктарам у той жа школе (цяпер гэта гімназія горада Нароўлі)<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Аляксандра Дзямідчык пасля вайны скончыла педінстытут<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. У сваіх мемуарных нататках літаратар [[Давід Рыгоравіч Сімановіч]] (1932—2014) упамінае, што Аляксандра Дзямідчык у 1947 г. была яго класным кіраўніком і любіла разказваць нараўлянскім школьнікам пра партызан-каўпакоўцаў<ref>''Симанович, Д. Г.'' [https://coollib.cc/b/591451-david-grigorevich-simanovich-vitebskiy-vokzal-ili-vechernie-progulki-cherez-godyi/readp Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы] / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с.</ref>. Унесла значны ўклад у развіццё народнай адукацыі [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]<ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Цалкам звыш 40 год прысвяціла выхванню і адукацыі дзяцей у школах<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Выгадавала трох дачок, якія таксама сталі [[хімія|хімікамі]]<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Была членам Савета ветэранаў вайны і працы і ініцыятарам паваенных партызанскіх сустрэч у Нароўлі<ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Пасля Другой сусветнай вайны Аляксандры Дзямідчык давялося яшчэ раз сустрэцца са славакам Іозефам Гусарам, палкоўнікам у адстаўцы. У чарговую гадавіну перамогі ў Другой сусветнай вайне з СССР у Чэхаславакію быў адпраўлены савецкі «цягнік сяброўства», у склад дэлегацыі якога была запрошана і Аляксандра Дзямідчык. Падчас параду ў [[Браціслава|Браціславе]] Аляксандра Дзямідчык на трыбуне спытала ў міністра абароны [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] пра Іозефа Гусара, які зрабіў добрую справу для савецкіх партызан у 1943 г., дапамогшы каўпакоўцам вырвацца з «мокрага мяшка». Чэхаславацкія ўлады хутка знайшлі Гусара і арганізавалі яго сустрэчу з Аляксандрай Дзямідчык у гасцініцы, дзе адпачывала ветэранка. Жыла ў Нароўлі па вуліцы Камуністычнай, дом 21<ref>''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. Партрэты / С. Кухараў. — Мінск: Маст.літ., 1986. — 319 с. — С. 154.</ref>. Памерла 28 лютага 1990 г. у Нароўлі<ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>, пахавана на другіх нараўлянскіх могілках у 3 км ад горада<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=puFlpM3fbHE Наровля.2020год./Кладбище.] — месца пахавання Аляксандры Дзямідчык на 1 хвіліне 2 сякундзе.</ref><ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/volontery-narovli-vnesli-svoj-vklad-v-ramkah-oblastnogo-subbotnika/ Валанцёры Нароўлі ўнеслі свой уклад у рамках абласнога суботніка]{{Недаступная спасылка}}.</ref>. Нараўлянская раённая газета «[[Прыпяцкая праўда]]» [[1 сакавіка]] [[1990]] г. размясціла вялікі [[некралог]] з [[фатаграфія]]й<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. == Узнагароды == Узнагароджана 14 медалямі (у тым ліку, юбілейнымі), 5 ордэнамі (з якіх 4 — баявыя), дзвюма ганаровымі граматамі Міністэрства асветы БССР і граматамі Вярхоўнага Савета БССР<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>: * Ордэн Чырвонай Зоркі, * Ордэн Знак Пашаны, * Ордэн «Крыж Грунвальда» II ступені Польскай Народнай Рэспублікі, * Чэхаславацкі ордэн Чырвонай Зоркі<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>, * Ордэн Айчыннай вайны II ступені — атрымала 6 красавіка 1985 г. <ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1514692652/ Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>[https://poisk.re/awards/anniversaries/1514692652 Александра Карповна Демидчик]</ref> * Медаль «Партызану Айчыннай вайны» II ступені, * Медаль «За працоўнае адрозненне», * Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», * Юбілейныя медалі. Аляксандра Дзямідчык таксама была прадстаўлена да звання Героя Савецкага Саюза, але звання не атрымала, бо савецкія ўлады не хацелі даваць такое званне дачцэ раскулачанага і высланага з Беларусі селяніна<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Тым не менш, Аляксандра Дзямідчык засталася ў доўгай і светлай памяці народаў [[СССР]]<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|міні|208x208пкс|[[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алея Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]].]] * Аб легендарнай беларускай партызанцы пісалася ў многіх савецкіх мастацкіх і мемуарных кнігах і апавяданнях: [[Сідар Арцёмавіч Каўпак]] у сваёй кнізе «Ад Пуціўля да Карпат» (1945), [[Пётр Пятровіч Вяршыгара]] ў сваёй кнізе «Людзі з чыстым сумленнем» (1946), Іван Іванавіч Беражны ў сваёй кнізе «Запіскі разведчыка» (1962), Сямён Ілліч Стральцоў у сваёй кнізе «Белыя прывіды» (1975) і інш. * Опера «[[Арлінае племя Каўпака]]» прысвечана Аляксандры Карпаўне Дзямідчык<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref>, а паэма «Аляксандра Дзямідчык» пакладзена на музыку<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * У вядомай савецкай гістарычнай кінатрылогіі «Дума пра Каўпака» Аляксандру Карпаўну Дзямідчык (у фільме «Тоня») гуляе [[Наталля Фёдараўна Гвоздікава]]<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. А ваенны эпізод біяграфіі Аляксандры Дзямідчык з Іозефам Гусарам (у фільме [[латышы|латышскі]] акцёр [[Олгертс Шалконіс]] (1931—2018)) адлюстраваны ў другім фільме кінатрылогіі — «Буран»<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. * У [[Нароўля|Нароўлі]] імя і фатаграфія Аляксандры Дзямідчык былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]] (адкрытай 6 лістапада 2010 г.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya |title=Аллея Славы |website=Наровлянский районный исполнительный комитет |access-date=14 студзеня 2026 |archive-date=5 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205064848/https://narovlya.gov.by/ru/alleya |url-status=dead }}</ref><ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Бережной, И. И.'' Записки разведчика / И. И. Бережной. — Горький: Горьковское книжное издательство, 1962. — 508 с. * ''Брайко, П. Е.'' Внимание, Ковпак! / П. Е. Брайко, О. С. Калиненко. — М.: Изд-во ДОСААФ, 1975. — 2-е изд. — 482 с. * ''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — 319 с. * Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с. * ''Симанович, Д. Г.'' Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с. * А. К. Дзямідчык : [некралог] // Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — 1 сакавіка. — С. 4. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзямідчык Аляксандра Карпаўна}} [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] hum43zysf7mp7m20967rxa6tv1p0kw4 0 803275 5175109 5155987 2026-08-04T03:15:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175109 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудак (значэнні)|Рудак}} {{пісьменнік}} '''Антон Рудак''' ({{ВДП}}) — беларускі паэт, гісторык і краязнавец, журналіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 9 жніўня 1989 года ў Мінску. Скончыў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Нацыянальны дзяржаўны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]{{r|prajdzisvet}}, [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]{{r|prajdzisvet}} па спецыяльнасці «Архівазнаўства»{{r|belrad}}. Таксама навучаўся ў [[Школа маладога пісьменніка|Школе маладога пісьменніка]].{{r|genby}} Станам на люты 2014 года працаваў вэб-рэдактарам{{r|nniva}}. Прынамсі з 2022 года супрацоўнік газеты «[[Культура (газета)|Культура]]»{{r|kultinfo}}, аглядальнік{{r|mikfb}}. == Прафесійная дзейнасць == Як гісторык даследуе мінулае Мінска{{r|genby}}. У абшары інтарэсаў часы [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі 1941—1944 гадоў]] Беларусі{{r|bahd}} і Мінска ў прыватнасці{{r|belrad}}. У маі 2021 года ў [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Літаратурным музеі Максіма Багдановіча]] выступіў з лекцыяй «З гісторыі мінскага падполля»{{r|bahd}} пра ўдзельнікаў савецкага і польскага ([[СУБ-АК]], «[[Вахляж]]») рухаў супраціву ў акупаваным Мінску. Як краязнавец цікавіцца фотадакументамі і малавядомымі старымі будынкамі{{r|belrad}}. Праводзіць тэматычныя лекцыі і экскурсіі ў Мінску{{r|belrad}}, у тым ліку прысвечаныя постаці Уладзіміра Караткевіча{{r|shnip}}. == Творчасць == Стварае паэзію, прозу{{r|nniva}} і перакладае. Вершы публікаваліся ў «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Ніве]]» і «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслове]]». У 2014 годзе быў першым беларускім літаратарам у праграме «Рэзідэнцыя маладога літаратара ў Вільні». У 2014 годзе ў серыі «Пункт адліку» Бібліятэкі Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка» выйшаў дэбютны паэтычны зборнік «Верхні горад», куды ўвайшлі вершы напісаныя ў 2009—2014 гадах. Рэдактарам быў [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]], вокладку аформіла [[Ксенія Шталянкова]], прэзентацыя адбылася 3 лістапада 2014 года ў мінскай кнігарні «ЛогвінаЎ».{{r|genby}} Таксама займаецца мастацкім перакладам з польскай мовы.{{r|prajdzisvet}} == Прызнанне == * Пераможца літаратурнага конкурсу «[[Экслібрыс (прэмія)|Экслібрыс]]» імя Ларысы Геніюш у намінацыі «Паэзія» (2012).{{r|nnexlibris}} * Фіналіст літаратурнай прэміі «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя Максіма Багдановіча за 2014 год з кнігай паэзіі «Верхні горад».{{r|shnip}} * Лаўрэат прэміі «Кніга году» (2014) за кнігу паэзіі «Верхні горад».{{r|bahd}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="belrad">{{cite web| url = https://youtu.be/OXUmulYXnjk| title = "Дыялогі пра культуру" - 25. Антон Рудак - 25.02.2021 | author = Radio Kultura BR | date = 2021-02-25 | website = YouTube | access-date = 2026-03-04 | language = be }}</ref> <ref name="mikfb">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/100084960014125/posts/-%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%8B-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8F%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BD-%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%85-%D0%B3/746705304838130/|title=Аглядальнік газеты «Культура» Антон Рудак працягвае сезон вандровак па помніках гісторыі і архітэктуры|website=«Культура і Мастацтва»|date=2025-08-20|publisher=facebook.com}}</ref> <ref name="kultinfo">{{Cite web|lang=ru|url=https://kultura-info.by/filter/author::rudaka::6|title=Культура і мастацтва - Мінск, Беларусь|last=|website=kultura-info.by|access-date=2026-03-04|archive-date=1 чэрвеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601214459/https://kultura-info.by/filter/author::rudaka::6|url-status=dead}}</ref> <ref name="bahd">{{Cite web|url=https://budzma.org/event/lektsyya-antona-rudaka|title=Будзьма беларусамі! » Лекцыя Антона Рудака "З гісторыі мінскага падполля"|website=budzma.org|access-date=2026-03-01}}</ref> <ref name="shnip"> {{кніга |аўтар = Віктар Шніп |загаловак = Трава бясконцасці: дзённікавы раман паэта |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=56521-1.pdf |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Мастацкая літаратура |год = 2018 |том = |pages = 383 |allpages = |серыя = |isbn = 978-985-02-1817-9 |тыраж = 500 }} </ref> <ref name="nniva">{{артыкул |аўтар = Антон Рудак |загаловак = Ружанец |арыгінал = |спасылка = https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=27947-1.pdf |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Наша Ніва |тып = газета |месца = Мінск |выдавецтва = Прыватнае прадпрыемства «Суродзічы» |год = 2014 |выпуск = |том = |нумар = 5 (842) |старонкі = 13 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archive-url = https://web.archive.org/web/20250831082513/https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=27947-1.pdf |archive-date = 31 жніўня 2025 }}</ref> <ref name="prajdzisvet"> {{cite web |url = https://prajdzisvet.org/persons/r/anton-rudak.html |title = Антон Рудак |work = ПрайдзіСвет}} </ref> <ref name="nnexlibris"> {{cite web |url = https://nashaniva.com/74117 |title = Абвясцілі пераможцаў конкурсу «Экслібрыс» |date = 25.05.2012 |work = Наша Ніва |publisher = Прэс-служба СБП}} </ref> <ref name="genby"> {{cite web |url = https://generation.by/news6763.html |title = Антон Рудак прэзентаваў свой «Верхні горад» |first = Віка |last = Трэнас |date = 04/11/2014 |work = Generation.by |publisher = }} </ref> }} == Спасылкі == * {{cite web| url = https://youtu.be/OXUmulYXnjk| title = "Дыялогі пра культуру" - 25. Антон Рудак - 25.02.2021 | author = Radio Kultura BR | date = 2021-02-25 | website = YouTube | access-date = 2026-03-04 | language = be }} * {{Cite web|lang=en|url=https://soundcloud.com/litradio_by/sets/rudak|title=Антон Рудак. Вершы|website=SoundCloud|access-date=2026-03-04}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рудак Антон}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Мінска]] h792o9m5l4o9vsbegtt992c532xr24v 0 805113 5175053 5119743 2026-08-03T18:50:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5175053 wikitext text/x-wiki {{Збудаванне |Беларуская назва = Амфітэатр у Маладзечне |Арыгінальная назва = |Выява =ДК Моло12.jpg |Подпіс = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Месцазнаходжанне = [[Маладзечна]] |Адрас = [[Парк Перамогі (Маладзечна)|Парк Перамогі]] |Тып = [[Амфітэатр]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[2011]] |Архітэктурны стыль = [[Сучасная архітэктура]] |Праектыроўшчык = [[Мінскграмадзянпраект]] |Архітэктар = [[Валянціна Аляксандраўна Цыёнская|В. А. Цыёнская]], [[Вераніка Бароўка|В. <!--В.--> Бароўка]], [[Святлана Кудрыцкая|С. Д. Кудрыцкая]], [[Аляксандра Анкіновіч|А. <!--В.--> Анкіновіч]], [[Андрэй Шышаноўскі|А. С. Шышаноўскі]], [[Наталля Бушуева|Н. Ю. Бушуева]], [[Аляксей Локатка|А. А. Локатка]], [[Вольга Лунянок|В. Л. Лунянок]] |Інжынер-будаўнік = [[Людміла Бычкоўская|Л. Я. Бычкоўская]], [[Вячаслаў Драган|В. І. Драган]] |Сайт = https://mdk.by/о-дворце-культуры/об-амфитеатре }} '''Амфітэа́тр у Маладзе́чне'''&nbsp;— летні канцэртны комплекс пад адкрытым небам у [[Маладзечна|Маладзечне]], размешчаны ў [[Парк Перамогі (Маладзечна)|парку Перамогі]]. З’яўляецца галоўнай пляцоўкай [[Маладзечна (фестываль)|Нацыянальнага фестывалю беларускай песні і паэзіі «Маладзечна»]]. Пабудаваны ў [[2011]] годзе да [[Дажынкі (фестываль)|Рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў вёскі «Дажынкі-2011»]]<ref name="mdk">{{cite web|url=https://mdk.by/%D0%BE-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B/%D0%BE%D0%B1-%D0%B0%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B5|title=Об Амфитеатре|publisher=Дворец культуры г. Молодечно|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026|archive-date=9 сакавіка 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309190627/https://mdk.by/%D0%BE-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B/%D0%BE%D0%B1-%D0%B0%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B5|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя == Летні амфітэатр быў пабудаваны ў [[2011]] годзе паводле праекта дызайн-цэнтра інстытута «[[Мінскграмадзянпраект]]» спецыяльна для правядзення Рэспубліканскага фестывалю «Дажынкі-2011». Будаўніцтва вялося ў сціслыя тэрміны<ref name="ais_story">{{cite web|url=https://ais.by/story/14155|title=Что такое гармония?|publisher=Архитектура и строительство|date=21 лютага 2012|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026}}</ref>. Аўтарскі калектыў архітэктараў уключыў [[Валянціна Аляксандраўна Цыёнская|В.&nbsp;А.&nbsp;Цыёнскую]], [[Вераніка Бароўка|В.&nbsp;В.&nbsp;Бароўку]], [[Святлана Кудрыцкая|С.&nbsp;Д.&nbsp;Кудрыцкую]], [[Аляксандра Анкіновіч|А.&nbsp;<!--В.&nbsp;-->Анкіновіч]], [[Андрэй Шышаноўскі|А.&nbsp;С.&nbsp;Шышаноўскага]], [[Наталля Бушуева|Н.&nbsp;Ю.&nbsp;Бушуеву]], [[Аляксей Локатка|А.&nbsp;А.&nbsp;Локатку]] і [[Вольга Лунянок|В.&nbsp;Л.&nbsp;Лунянок]]. Канструктарамі выступілі [[Людміла Бычкоўская|Л.&nbsp;Я.&nbsp;Бычкоўская]] і [[Вячаслаў Драган|В.&nbsp;І.&nbsp;Драган]]<ref name="zaharyna_s57">{{артыкул |аўтар=[[Ю. Ю. Захарына|Захарина Ю. Ю.]] |загаловак=ВЗАИМОСВЯЗЬ ИСКУССТВ. ИНТЕРПРЕТАЦИЯ МУЗЫКАЛЬНОЙ ТЕМЫ В АРХИТЕКТУРЕ ПОСЛЕДНЕГО СТОЛЕТИЯ |выданне=Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі |тып=зборнік |год=2016 |выпуск=20 |старонкі=57 |спасылка=https://imef.belcentre.by/Sborniki/pytanni_20.pdf |ref=Захарына2016}}</ref><ref name="konkurs">{{cite web|url=https://ais.by/story/13808|title=Итоги ХV Республиканского конкурса на лучшее архитектурное произведение 2010–2011 гг.|publisher=Архитектура и строительство|date=27 снежня 2011|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Амфитеатр - panoramio (1).jpg|злева|міні|Задні фасад]] Архітэктурна-мастацкі вобраз амфітэатра мае сімвалічны характар, які выяўляе яго культурна-відовішчную функцыю. Паводле задумы аўтараў, у канцэпцыі спалучаюцца асацыяцыі і імправізацыі на тэму восені, музыкі, прыроды і культуры<ref name="zaharyna_s57" />. Будынак разглядаецца хутчэй як паркавая скульптура, што знаходзіцца на мяжы архітэктуры і прыроднага асяроддзя, імкнучыся быць адкрытым, скразным і ўпускаць у сябе навакольны пейзаж<ref name="ais_story" />. Форма перакрыцця сцэнічнай пляцоўкі выканана ў выглядзе сіметрычна размешчаных стылізаваных крылаў птушкі. Гэты прыём з'яўляецца прыкладам біямарфнай метафары ў сучаснай беларускай архітэктуры, рэалізаванай традыцыйнымі канструктыўнымі сродкамі<ref name="sergachev_s91">{{кніга |аўтар=[[Сяргей Аляксеевіч Сергачоў|Сергачев С. А.]] |загаловак=ИСТОРИЯ СОВРЕМЕННОЙ АРХИТЕКТУРЫ |месца=Мінск |выдавецтва=[[БНТУ]] |год=2021 |старонкі=91 |спасылка=https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/96774/Istoriya_arhitektury.pdf |ref=Сергачоў2021}}</ref>. Дынамічныя формы ствараюць асацыяцыі са ўзмахам крылаў, што надае вобразу паэтычнасць. У аснове праекта ляжыць тэорыя «складкі» ({{lang-en|The Fold}}), якая канфрантуе з традыцыйнай архітэктурай<ref name="ais_story" />. Будынак стаў першым досведам праекціроўшчыкаў у [[параметрычнае праектаванне|параметрычным праектаванні]]. У аснове канструкцыі выкарыстана структурная пліта «Берлін», а мадэль даху была створана з дапамогай двух параметраў: «крок і градус». Апорную канструкцыю, якая падтрымлівае «крылы» над сцэнай, разлічылі і спраектавалі спецыялісты з [[Брэст|Брэста]]<ref name="ais_story" />. Асноўны колер будынка&nbsp;— чорны, што, на думку архітэктараў, дазваляе акцэнтаваць увагу не на дэталях, а на агульным паэтычным вобразе<ref name="zaharyna_s57" />. Аўтары праекта іранічна адзначалі, што «чорнае робіць зграбнейшым»<ref name="ais_story" />. У той жа час машчэнне пляцоўкі перад амфітэатрам выканана ў колерах восені і імітуе «лісце на мокрым асфальце». Сядзенні для гледачоў таксама рознакаляровыя, ствараючы ўражанне жывапіснай палітры<ref name="ais_story" />. Для функцыянавання ў фестывальны сезон прадугледжаны здымныя тэнты, якія запаўняюць прастору і завісаюць над сцэнай. Перад зімой яны дэмантуюцца. Нават тэхнічныя будынкі, такія як цеплавы пункт, былі спраектаваны як арт-аб'екты, што падкрэслівае цэласнасць мастацкай канцэпцыі<ref name="ais_story" />. == Характарыстыкі == Канцэртны комплекс размешчаны побач са штучнай сажалкай з фантанамі ў цэнтры горада. Пляцоўка сцэны складае 300 м², закулісная прастора&nbsp;— 210 м². Амфітэатр разлічаны на 2600 гледачоў, уключаючы VIP-ложу на 32 месцы. Абсталяваны двума вялікімі экранамі, пражэктарамі, сучасным гукавым і светлавым абсталяваннем. Для артыстаў прадугледжаны зручныя грымёрныя і касцюмерныя з санвузламі, а таксама кабінеты для тэхнічнага персаналу<ref name="mdk" />. == Выкарыстанне == Амфітэатр з’яўляецца галоўнай пляцоўкай [[Маладзечна (фестываль)|Нацыянальнага фестывалю беларускай песні і паэзіі «Маладзечна»]]. Тут таксама праводзяцца творчыя праекты Палаца культуры, такія як справаздачны канцэрт «Сузор’е талентаў», фінал конкурсу «Міс Маладзечна», канцэрты выхаднога дня і іншыя мерапрыемствы<ref name="mdk" />. На сцэне выступалі зоркі эстрады, салісты оперы, харавыя і харэаграфічныя калектывы, джазавыя музыканты і аркестры, а таксама фальклорныя ансамблі<ref name="mdk" />. == Узнагароды == * Медаль і дыплом I ступені на [[XV Рэспубліканскі конкурс лепшых архітэктурных твораў|XV Рэспубліканскім конкурсе лепшых архітэктурных твораў 2010—2011 гадоў]] у намінацыі «Ландшафтная архітэктура і вулічны дызайн», раздзел «Пабудова»<ref name="konkurs" /><ref name="bsc">{{cite web|url=https://bsc.by/ru/story/luchshey-postroykoy-belarusi-2010-2011-godov-priznana-minsk-arena|title=Лучшей постройкой Беларуси 2010–2011 годов признана "Минск-Арена"|publisher=bsc.by|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mdk.by/о-дворце-культуры/об-амфитеатре/ Старонка амфітэатра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260309190627/https://mdk.by/%D0%BE-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B/%D0%BE%D0%B1-%D0%B0%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B5 |date=9 сакавіка 2026 }} на сайце Палаца культуры Маладзечна {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}} [[Катэгорыя:Амфітэатры Беларусі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Маладзечна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе]] psspmuy5avw1hkgg7xv5akh4ir3vkuo 0 806485 5174987 5127418 2026-08-03T14:56:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5174987 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алякса́ндр&nbsp;Шкле́ннік''' ({{lang-pl|Aleksander Szklennik}}; 1864, [[Дзісна]]&nbsp;— 1921, [[Вільня]])&nbsp;— [[Інжынер|інжынер]]-механік, [[чыгуначнік]], [[грамадскі дзеяч]], адзін з ідэолагаў кааператыўнага руху ў [[Вільня|Вільні]]. Аўтар фундаментальнага дзённіка, які з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі Вільні часоў нямецкай акупацыі ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1864 годзе ў горадзе [[Дзісна]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер [[Мёрскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). У 1885 годзе скончыў рэальнае вучылішча ў [[Беласток]]у. Працягнуў адукацыю ў [[Санкт-Пецярбургскі практычны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскім практычным тэхналагічным інстытуце]], які скончыў у 1890 годзе са званнем інжынера-механіка<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350&strq=l_siz=20|title=Szklennik, Aleksander (1864—1921)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=ru|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. У 1890—1893 гадах працаваў на [[Урал]]е, затым у чыгуначных майстэрнях [[Дынабурга-Віцебская чыгунка|Дынабурга-Віцебскай чыгункі]]. З 1893 па 1903 год прафесійная дзейнасць Аляксандра Шкленніка была звязана з [[Сібір]]ру. Ён працаваў на металургічным камбінаце ў [[Абакан]]е, у тэхнічным аддзеле Міністэрства шляхоў зносін у [[Томск]]у, а таксама на [[Сярэдне-Сібірская чыгунка|Сярэдне-Сібірскай чыгунцы]]. У 1903—1905 гадах займаў інжынерную пасаду ў адным з чыгуначных упраўленняў [[Масква|Масквы]]<ref name="nlb" />. У 1905 годзе пераехаў у Вільню, дзе актыўна ўключыўся ў грамадскае і эканамічнае жыццё горада. == Грамадская дзейнасць == Аляксандр Шкленнік быў адным з піянераў і прапагандыстаў ідэй кааперацыі ў Віленскім краі. У 1908 годзе ён заснаваў Таварыства падтрымкі кааперацыі ({{lang-pl|Towarzystwo popierania kooperacji}}). Займаў пасаду старшыні спажывецкага саюза «Адзінства» ({{lang-pl|Zjednoczenie}}). З 1911 года пачаў выдаваць спецыялізаваны часопіс «Кааператыўнае жыццё» ({{lang-pl|Życie spółdzielcze}}), прысвечаны пытанням арганізацыі і развіцця кааператываў{{sfn|Szklennik|2018|с=12}}. Паводле палітычных поглядаў належаў да лагера [[Эндэкі|польскай нацыянальнай дэмакратыі (эндэкаў)]], што адлюстравалася ў яго ацэнках палітычных падзей у Вільні пачатку XX&nbsp;стагоддзя. == Дзённік == Найбольшую вядомасць Аляксандру Шкленніку прынёс яго дзённік «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}}), які ён вёў падчас нямецкай акупацыі Вільні ў 1915—1918 гадах. Рукапіс дзённіка, які складаецца з дзевяці сшыткаў, быў перададзены яго сваякамі ў [[Віленскае таварыства сяброў навук]] праз 15 гадоў пасля смерці аўтара{{sfn|Рупасов|2022|с=216}}. Дзённік з'яўляецца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, якая з незвычайнай дакладнасцю фіксуе штодзённае жыццё горада, эканамічныя цяжкасці, рэквізіцыі, а таксама складаныя міжэтнічныя адносіны паміж [[Беларусы ў Вільні|беларусамі]], [[Палякі|палякамі]], [[Літоўцы|літоўцамі]] і [[Яўрэі|яўрэямі]] ў перыяд Першай сусветнай вайны. Поўнае навуковае выданне дзённіка было падрыхтавана польскай даследчыцай [[Яанна Героўская-Калаўр|Яаннай Героўскай-Калаўр]] і апублікавана [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытутам гісторыі ПАН]] у 2018—2019 гадах{{sfn|Szklennik|2018|с=5}}. == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Szklennik A. |загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik |адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўская-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]] |месца=Warszawa |выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]] |год=2018 |старонак=960 |isbn=978-83-65880-36-9 |ref=Szklennik}} * {{артыкул|аўтар=Рупасов А. И.|загаловак=Рецензия на книгу: Aleksander Szklennik. «Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik|выданне=Петербургские славянские и балканские исследования|год=2022|нумар=1 (31)|старонкі=216—221|doi=10.21638/spbu19.2022.113|ref=Рупасов}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350 Шкленнік, Аляксандр (1864—1921)]{{Недаступная спасылка}} — біяграфічная даведка ў Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі. {{DEFAULTSORT:Шкленнік Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісенскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] 71xoqhi58t8047gcdza8pl919w3faf6 0 810536 5174925 5174842 2026-08-03T12:52:56Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі, вфтр 5174925 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{Пісьменнік}} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар (Малыя Ляды)|Лядзенскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт (1820) і адначасова навучаўся на факультэце літаратуры і вольных мастацтваў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> , атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады»<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровае грамадзянства]]<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года]] ў Польшчы, Літве і Беларусі. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашом Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі — дзед прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і падчас Вялікай Айчыннай вайны, калі ад нямецкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару [https://esu.com.ua/article-889745 Георгію Яталю]<ref>{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}</ref>, а таксама прафесару і пісьменніку [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алесю Бельскаму]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} tizo91eu3vq63qf75enq1yctyspdqby 5174928 5174925 2026-08-03T13:00:38Z M.L.Bot 261 /* Цікавыя факты */ 5174928 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{Пісьменнік}} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар (Малыя Ляды)|Лядзенскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт (1820) і адначасова навучаўся на факультэце літаратуры і вольных мастацтваў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> , атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады»<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гадах — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам Барунскага павятовага вучылішча і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровае грамадзянства]]<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года]] ў Польшчы, Літве і Беларусі. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашом Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі — дзед прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і падчас Вялікай Айчыннай вайны, калі ад нямецкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару Георгію Яталю<ref>{{Артыкул|спасылка=https://esu.com.ua/article-889745|загаловак=Ятель Георгій Прокопович|год=2025-07-02|мова=uk|выданне=Енциклопедія Сучасної України|выдавецтва=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|том=Online 2025|isbn=978-966-02-2074-4}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}</ref>, а таксама прафесару і пісьменніку [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алесю Бельскаму]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} 51ola8vwkly25wmlhmmd7ecgi3gpfjn 5174932 5174928 2026-08-03T13:03:07Z M.L.Bot 261 5174932 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{Пісьменнік}} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар (Малыя Ляды)|Лядзенскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт (1820) і адначасова навучаўся на факультэце літаратуры і вольных мастацтваў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> , атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады»<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гадах — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). У 1830-1832 гадах быў наглядчыкам Барунскага павятовага вучылішча і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, заснаванага ініцыятывай епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Іосіфа Сямашкі]] для навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкаванага [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровае грамадзянства]]<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года]] ў Польшчы, Літве і Беларусі. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашом Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі — дзед прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і падчас Вялікай Айчыннай вайны, калі ад нямецкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару Георгію Яталю<ref>{{Артыкул|спасылка=https://esu.com.ua/article-889745|загаловак=Ятель Георгій Прокопович|год=2025-07-02|мова=uk|выданне=Енциклопедія Сучасної України|выдавецтва=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|том=Online 2025|isbn=978-966-02-2074-4}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}</ref>, а таксама прафесару і пісьменніку [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алесю Бельскаму]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} ckxz1axec7ny3m4dn9527rkvbkzwmby 5175207 5174932 2026-08-04T08:29:28Z ZolaSukhar 169411 удакладненне 5175207 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{Пісьменнік}} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Эканом [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар (Малыя Ляды)|Лядзенскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт (1821) і адначасова навучаўся на факультэце літаратуры і вольных мастацтваў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> , атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады»<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гадах — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). У 1830-1832 гадах быў наглядчыкам Барунскага павятовага вучылішча і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, заснаванага ініцыятывай епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Іосіфа Сямашкі]] для навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкаванага [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровае грамадзянства]]<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года]] ў Польшчы, Літве і Беларусі. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашом Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі — дзед прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і падчас Вялікай Айчыннай вайны, калі ад нямецкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару Георгію Яталю<ref>{{Артыкул|спасылка=https://esu.com.ua/article-889745|загаловак=Ятель Георгій Прокопович|год=2025-07-02|мова=uk|выданне=Енциклопедія Сучасної України|выдавецтва=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|том=Online 2025|isbn=978-966-02-2074-4}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}</ref>, а таксама прафесару і пісьменніку [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алесю Бельскаму]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} tbxao5tvt1iuerdrxvpr17wxnnxtzu2 0 811861 5175260 5173451 2026-08-04T09:34:40Z Aliaksei Lastouski 75892 5175260 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Васіль фон Роткірх''' ({{Lang-ru|Васи́лий Алексе́евич фон-Ро́ткирх}}, псеўданім '''''Теобальд'''''; [[1 снежня]] [[1819]] — [[22 лістапада]] [[1891]][[Вільня|, Вільня]]) — афіцэр жандармерыі, генерал-лейтэнант, пісьменнік, публіцыст і даследчык літоўскай міфалогіі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://libmogilev.by/gymnasium/rothkirch-von-vasily-alekseevich/|title=РОТКИРХ ФОН- ВАСИЛИЙ АЛЕКСЕЕВИЧ — Славная история Могилёвской мужской гимназии|access-date=2026-07-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-17/136|title=Роткирх, фон-, Василий Алексеевич, Русский биографический словарь. Том 17 - А.А. Половцов - читать, скачать|website=Православный портал «Азбука веры»|access-date=2026-07-30}}</ref> Васіль фон Роткірх нарадзіўся 1 снежня 1819 года ў баронскай сям’і [[Расійская імперыя|ў Расійскай імперыі]] . Яго род паходзіць з [[Сілезія|Сілезіі]] і бярэ свой пачатак у XII стагоддзі. У 1624 годзе адзін з прадстаўнікоў гэтага роду з Сілезіі пераехаў у [[Швецыя|Швецыю]]. З часам сям’я абжылася і ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]], а ў сярэдзіне XVIII стагоддзя — ужо ў тагачаснай расійскай [[Ліфляндская губерня|Ліфляндыі]]. Родны брат дзеда Васіля фон Роткірха — Адам Карловіч (Адольф Рэйнгольд) фон Роткірх — быў жанаты на Сафіі Абрамаўне Ганібал, роднай цётцы маці [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. Дзед Аксель Адольф Рэйнгольд, ці Аляксей Карлавіч фон Роткірх, быў аўтарам нямецкамоўнай біяграфіі Пушкіна. Вучыўся ў [[Кіеў|Кіеве]], скончыў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую гімназію]]. У 1837 годзе паступіў юнкерам у Галіцкі егерскі полк і служыў у заходніх губернях Расійскай імперыі. Дванаццаць гадоў Роткірх служыў плац-ад’ютантам у [[Дынабургская крэпасць|Дынабургскай крэпасці]] ([[Даўгаўпілс]]; 1847—1859).<ref>{{Cite web|lang=|url=http://lavrinec.jimdofree.com/%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BA%D1%88%D0%BD/rothkirchandlatgalia/|title=Барон В. А. фон Роткирх и Латгалия|author=Лавринец Павел|website=Quae Vilnam sinuosis|access-date=2026-07-30}}</ref> З 1861 года быў віцэ-дырэктарам Асобай канцылярыі па справах ваеннага становішча ў [[Варшава|Варшаве]] і адыгрываў важную ролю ў падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-64 гадоў]]. Васіль фон Роткірх стаў чалавекам, які найлепш ведаў ход паўстання; паўстання, якое ён сам называў «бунтам», «інтрыгай» ці нават — рэзка — «апаганьваннем трупа ўжо памерлага народа». І сапраўды, уся інфармацыя пра паўстанне, а таксама дакументы, канфіскаваныя падчас баёў ці ператрусаў, праходзілі праз рукі фон Роткірха, які перакладаў іх на рускую мову і накіроўваў у афіцыйны імперскі друк, найперш — ва ўплывовую газету «''Московские ведомости''», якую рэдагаваў [[Міхаіл Нікіфаравіч Каткоў|Міхаіл Каткоў]].<ref>[http://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2019~1593755473626/J.04~2019~1593755473626.pdf ''Griškaitė Reda''. Vasilijus von Rothkirchas ir teatras. Krantai. 2019, Nr. 1, p. 12-16.] </ref> 8 кастрычніка 1863 года за выдатна-старанную і руплівую службу маёр Васіль фон Роткірх, які знаходзіўся ў асобай Канцылярыі Намесніка ў Царстве Польскім па справах ваеннага становішча і лічыўся пры ваеннай пяхоце, быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] 2-й ступені. 10 снежня 1863 года ў Варшаве, на рагу [[Кракаўскае прадмесце|Кракаўскага прадмесця]] і Каралеўскай вуліцы, на яго было здзейснены замах атручаным кінжалам, ён быў паранены ў галаву і левае плячо. Выканаўца замаху сапожнік Ф. Шындлер быў павешаны 31 студзеня 1864 года. У 1864 годзе быў прызначаны дзяжурным штаб-афіцэрам управы III акругі корпуса жандараў у Варшаве, потым займаў высокія жандарскія пасады ў Адэсе (1865-66), Магілёве (1867-68). Начальнік жандарска-паліцэйскіх упраўленняў Мітава-Рыга-Арлоўскай (1868—1873), затым Мінскай (1873—1882) чыгунак, Віленскага губернскага жандарскага ўпраўлення (з 1882 г.). Прымаў актыўны ўдзел: у Мінскім і Віленскім Таварыствах дапамогі навучэнцам (у якіх быў старшынёй), у заснаваным ім у Вільні «Доме для бедных», у Віленскім Свята-Духаўскім брацтве, а таксама працаваў у арганізацыі ў Вільні Археалагічнага з’езда.[[Файл:Rothkirkh1891.jpg|злева|міні|338x338пкс| Надмагільны помнік Роткірха на віленскіх Ефрасіннеўскіх могілках]]Быў арганізатарам першай мастацкай выстаўкі ў Мінску ў 1880 годзе («''Выставка достопримечательностей разного рода''»), якая адбывалася ў сценах Духоўнага вучылішча.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.sb.by/articles/pervaya-vystavka-v-minske-kakoy-ona-byla.html|title=История о том, как начальник жандармерии и епископ организовали первую выставку в Минске|author=Завадская Ирина|website=Беларусь сегодня|date=2018-11-20|access-date=2026-07-30}}</ref> Выстаўка мела некалькі раздзелаў: мастацкі, антрапалагічны, этнаграфічны, збройны, бібліяграфічны. Экспанаты паходзілі пераважны з мінскіх прыватных калекцый, у тым ліку археалагічныя знаходкі прадставілі [[Эмерык Каралевіч Чапскі|Эмерык Гутэн-Чапскі]] і [[Генрык Татур]].<ref>[https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/1999/1/9.pdf ''Грабянчук, І. В.'' Музеі пры губернскіх статыстычных камітэтах у Беларусі (другая палова ХІХ- пачатак ХХ ст.) // Веснік Палескага дзяржаўнага універсітэта. Серыя грамадскіх і гуманітарных навук: научно-практический журнал. — 2009. — № 1. — С. 54-61]</ref> У 1882 зладзіў розыгрыш карціны [[Іван Канстанцінавіч Айвазоўскі|Івана Айвазоўскага]] на карысць бедных мінскіх гімназістаў.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/vidy-na-more.html|title=Неожиданная находка: почти 150 лет назад Иван Айвазовский написал картину для минских гимназистов|author=Завадская Ирина|website=Беларусь сегодня|date=2018-04-12|access-date=2026-07-30}}</ref> У Вільні пачаў пісаць для сталічных і мясцовых часопісаў і газет успаміны і апавяданні, гістарычныя і краязнаўчыя нарысы. Адначасова паглыбіўся ў вывучэнне літоўскай міфалогіі. Генерал-маёр (1885). У 1890-м годзе выйшаў у адстаўку у званні генерал-лейтэнанта. Пахаваны на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Еўфрасіннеўскіх могілках у Вільні]]. Быў жанаты з Караліне Хрысціянаўне Закрэўскай, дзяцей не было. == Літаратурная дзейнасць == Дэбютаваў у друку, ананімна выдаўшы ў Варшаве зборнік «Страшны госць. Літоўская паэма, узятая з народных павер’яў» (1844). Яго склалі пераклад IV часткі драматычнай паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]» (першы пераклад з драматычнай паэмы забароненага ў Расійскай імперыі аўтара і таму ў кнізе не пазначанага), уласныя вершы, пераклады і пераспевы польскіх паэтаў [[Ігнацы Красіцкі|Ігнацыя Красіцкага]] і [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]]. Для створанага ў Дынабургу рускімі афіцэрамі тэатра пісаў п’есы, перапрацоўкі рамана [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма]] «[[Граф Монтэ-Крыста|Граф Манта-Крыста]]», аповесцяў [[Аляксандр Аляксандравіч Бястужаў|А. А. Бястужава-Марлінскага]]. Яго першы досвед у прозе «''Запіскі пра Друскенікі''» (1854) не дазволіла цэнзура. У віленскі перыяд пад псеўданімам Тэабальд публікаваў у часопісах «''Русский архив''» і «''Русская старина''», у газеце «''Виленский вестник''», штогадовым «''Виленском календаре''», а таксама асобнымі брашурамі мемуарныя нарысы і апавяданні. Літаграфія Маскоўскай тэатральнай бібліятэкі выпусціла яго драматычныя творы. Аўтар артыкулаў і нататак на грамадска-палітычныя тэмы, белетрызаваных успамінаў і нарысаў па літоўскай міфалогіі, перакладаў фрагментаў паэмы Ю. І. Крашэўскага «Віталёдавы бітвы» (1885—1886) і балады «Начны вершнік. Літоўская балада» [[Аляксандр Ходзька|Аляксандра Ходзька]]. Сваім патрыятычным абавязкам лічыў стварэнне працы па літоўскай міфалогіі, якая была б адказам рускай навукі на шматлікія польскія працы ў гэтай галіне. Аднак рукапіс «''Поўная літоўская міфалогія і збор меркаванняў розных пісьменнікаў пра яе''» аб’ёмам больш за семсот старонак не быў выдадзены. Артыкулы па літоўскай міфалогіі публікаваў у «''Виленском вестнике''». Яны напісаны з апорай на творы галоўным чынам [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]], а таксама іншых гісторыкаў, этнографаў, фалькларыстаў ([[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвік Юцэвіч]], [[Эдуард Аляксандравіч Вольтэр|Эдуард Вольтэр]], [[Антоні Мяжынскі]], [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхал Балінскі]], [[Юзаф Ярашэвіч]], Ю. І. Крашэўскі, [[Сіманас Даўкантас|С. Даўкантас]] і многія іншыя). Апублікаваныя ў «''Виленском вестнике''» кампілятыўныя нарысы літоўскай міфалогіі ўвайшлі ў кнігу «''Літоўска-язычніцкія нарысы''» (Вільня, 1890). У пяці кнігах пад агульнай назвай «''Успаміны Тэабальда''» выдаў у Вільні (1890) свае апавяданні, успаміны, пераклады. == Творы == * Теобальд. Друскеники и их окрестности // Виленский календарь на 1888 (високосный) год, Вильна: типография А. Г. Сыркина, 1887, с. 207—221. * Теобальд. Драматические сочинения, Москва: Литография Московской театральной библиотеки Е. Н. Рассохиной, 1887 * Воспоминания Теобальда, ч. 1: Воспоминания из путешествий. Вильна: типография М. Р. Ромма, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 2: Виленские воспоминания. Вильна: типография М. Р. Ромма, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 3: Динабургские воспоминания. Вильна: типография А. Г. Сыркина, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 4: Варшавские воспоминания. Типография п. ф. О. Завадзкого, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 5: Воспоминания общие. Беллетристика. Вильна: типография М. Р. Ромма, 1890 * [https://www.prlib.ru/item/706869 Литовско-языческие очерки. Вильна, 1890.] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гришкайте Реда. Барон фон Роткирх — автор «Литовской мифологии» // Вильнюс. 1994. № 4. С. 106—128. * Лавринец Павел. Беллетрист Василий фон Роткирх // Вильнюс. 1996. № 4. С. 144—148. * Лавринец Павел. Польская литература в творчестве В. А. Роткирха // Literatūra. 1996. Nr. 34 (1): Vilnius ir romantizmo kontekstai. P. 132—141. * Griškaitė Reda. Baronas Vasilijus von Rotkirchas — «Lietuvių mitologijos autorius» // Lietuvių atgimimo istorijos studijos, t. 8: Asmuo: tarp tautos ir valstybės. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996. P. 194—223. * Świerczyńska Dobrosława. Zapomniane polonica rosyjskie: o życiu i pracach W. A. Rotkircha — tłumacza «Dziadów» // Pamiętnik Literacki. 1981. R. LXXVII, z. 2. S. 183—195. * ''Лавринец П. М., Штакельберг Ю. М.,.''&#x20;Роткирх Василий Алексеевич&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Русские писатели 1800—1917. Биографический словарь&#x20;&#x2F;&#x20;Гл. ред. П. А. Николаев.&#x20;— Москва: Большая Российская Энциклопедия, 2008.&#x20;— Т.&#x20;5: П—С.&#x20;— С.&#x20;374—375.&#x20;— <nowiki>ISBN 978-5-85270-340-8</nowiki>. * ''Griškaitė R.'' «Mineralinis miestelis», arba kurortinės kultūros pradžia Lietuvoje (pagal Vasilijaus von Rothkircho rankraštį «Užrašai apie Druskininkus») = «Минеральное местечко», или начало курортной культуры в Литве (по рукописи Василия фон Роткирха «Записки о Друскениках») = Mineralne miasteczko, albo początek kultury uzdrowiskowej na Litwie (według rękopisu Wailija von Rothkircha «Zapiski o Druskienikach». Vilnius: Vilniaus Dailės akademijos leidykla, 2003 * ''Ławriniec P.'' Святочная демонология Теобальда (В. А. фон Роткирха) // Motywy demonologiczne w literaturze i kulturze rosyjskiej XI—XX wieku. Pod red. W. Kowalczyka, A. Orłowskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2004. С. 85—90. == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-31}} {{DEFAULTSORT:Роткірх Васіль Аляксеевмч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Літоўская міфалогія]] l6m681vc1ai8eh4lfnu2tock6hc36na 5175292 5175260 2026-08-04T10:05:37Z Aliaksei Lastouski 75892 5175292 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Васіль фон Роткірх''' ({{Lang-ru|Васи́лий Алексе́евич фон-Ро́ткирх}}, псеўданім '''''Теобальд'''''; [[1 снежня]] [[1819]] — [[22 лістапада]] [[1891]][[Вільня|, Вільня]]) — афіцэр жандармерыі, генерал-лейтэнант, пісьменнік, публіцыст і даследчык літоўскай міфалогіі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://libmogilev.by/gymnasium/rothkirch-von-vasily-alekseevich/|title=РОТКИРХ ФОН- ВАСИЛИЙ АЛЕКСЕЕВИЧ — Славная история Могилёвской мужской гимназии|access-date=2026-07-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/russkij-biograficheskij-slovar-tom-17/136|title=Роткирх, фон-, Василий Алексеевич, Русский биографический словарь. Том 17 - А.А. Половцов - читать, скачать|website=Православный портал «Азбука веры»|access-date=2026-07-30}}</ref> Васіль фон Роткірх нарадзіўся 1 снежня 1819 года ў баронскай сям’і [[Расійская імперыя|ў Расійскай імперыі]] . Яго род паходзіць з [[Сілезія|Сілезіі]] і бярэ свой пачатак у XII стагоддзі. У 1624 годзе адзін з прадстаўнікоў гэтага роду з Сілезіі пераехаў у [[Швецыя|Швецыю]]. З часам сям’я абжылася і ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]], а ў сярэдзіне XVIII стагоддзя — ужо ў тагачаснай расійскай [[Ліфляндская губерня|Ліфляндыі]]. Родны брат дзеда Васіля фон Роткірха — Адам Карловіч (Адольф Рэйнгольд) фон Роткірх — быў жанаты на Сафіі Абрамаўне Ганібал, роднай цётцы маці [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. Дзед Аксель Адольф Рэйнгольд, ці Аляксей Карлавіч фон Роткірх, быў аўтарам нямецкамоўнай біяграфіі Пушкіна. Вучыўся ў [[Кіеў|Кіеве]], скончыў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую гімназію]]. У 1837 годзе паступіў юнкерам у Галіцкі егерскі полк і служыў у заходніх губернях Расійскай імперыі. Дванаццаць гадоў Роткірх служыў плац-ад’ютантам у [[Дынабургская крэпасць|Дынабургскай крэпасці]] ([[Даўгаўпілс]]; 1847—1859).<ref>{{Cite web|lang=|url=http://lavrinec.jimdofree.com/%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BA%D1%88%D0%BD/rothkirchandlatgalia/|title=Барон В. А. фон Роткирх и Латгалия|author=Лавринец Павел|website=Quae Vilnam sinuosis|access-date=2026-07-30}}</ref> З 1861 года быў віцэ-дырэктарам Асобай канцылярыі па справах ваеннага становішча ў [[Варшава|Варшаве]] і адыгрываў важную ролю ў падаўленні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-64 гадоў]]. Васіль фон Роткірх стаў чалавекам, які найлепш ведаў ход паўстання; паўстання, якое ён сам называў «бунтам», «інтрыгай» ці нават — рэзка — «апаганьваннем трупа ўжо памерлага народа». І сапраўды, уся інфармацыя пра паўстанне, а таксама дакументы, канфіскаваныя падчас баёў ці ператрусаў, праходзілі праз рукі фон Роткірха, які перакладаў іх на рускую мову і накіроўваў у афіцыйны імперскі друк, найперш — ва ўплывовую газету «''Московские ведомости''», якую рэдагаваў [[Міхаіл Нікіфаравіч Каткоў|Міхаіл Каткоў]].<ref>[http://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2019~1593755473626/J.04~2019~1593755473626.pdf ''Griškaitė Reda''. Vasilijus von Rothkirchas ir teatras. Krantai. 2019, Nr. 1, p. 12-16.] </ref> 8 кастрычніка 1863 года за выдатна-старанную і руплівую службу маёр Васіль фон Роткірх, які знаходзіўся ў асобай Канцылярыі Намесніка ў Царстве Польскім па справах ваеннага становішча і лічыўся пры ваеннай пяхоце, быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] 2-й ступені. 10 снежня 1863 года ў Варшаве, на рагу [[Кракаўскае прадмесце|Кракаўскага прадмесця]] і Каралеўскай вуліцы, на яго было здзейснены замах атручаным кінжалам, ён быў паранены ў галаву і левае плячо. Выканаўца замаху сапожнік Ф. Шындлер быў павешаны 31 студзеня 1864 года. У 1864 годзе быў прызначаны дзяжурным штаб-афіцэрам управы III акругі корпуса жандараў у Варшаве, потым займаў высокія жандарскія пасады ў Адэсе (1865-66), Магілёве (1867-68). Начальнік жандарска-паліцэйскіх упраўленняў Мітава-Рыга-Арлоўскай (1868—1873), затым Мінскай (1873—1882) чыгунак, Віленскага губернскага жандарскага ўпраўлення (з 1882 г.). Прымаў актыўны ўдзел: у Мінскім і Віленскім Таварыствах дапамогі навучэнцам (у якіх быў старшынёй), у заснаваным ім у Вільні «Доме для бедных», у Віленскім Свята-Духаўскім брацтве, а таксама працаваў у арганізацыі ў Вільні Археалагічнага з’езда.[[Файл:Rothkirkh1891.jpg|злева|міні|338x338пкс| Надмагільны помнік Роткірха на віленскіх Ефрасіннеўскіх могілках]]Быў арганізатарам першай мастацкай выстаўкі ў Мінску ў 1880 годзе («''Выставка достопримечательностей разного рода''»), якая адбывалася ў сценах Духоўнага вучылішча.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.sb.by/articles/pervaya-vystavka-v-minske-kakoy-ona-byla.html|title=История о том, как начальник жандармерии и епископ организовали первую выставку в Минске|author=Завадская Ирина|website=Беларусь сегодня|date=2018-11-20|access-date=2026-07-30}}</ref> Выстаўка мела некалькі раздзелаў: мастацкі, антрапалагічны, этнаграфічны, збройны, бібліяграфічны. Экспанаты паходзілі пераважны з мінскіх прыватных калекцый, у тым ліку археалагічныя знаходкі прадставілі [[Эмерык Каралевіч Чапскі|Эмерык Гутэн-Чапскі]] і [[Генрык Татур]].<ref>[https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/1999/1/9.pdf ''Грабянчук, І. В.'' Музеі пры губернскіх статыстычных камітэтах у Беларусі (другая палова ХІХ- пачатак ХХ ст.) // Веснік Палескага дзяржаўнага універсітэта. Серыя грамадскіх і гуманітарных навук: научно-практический журнал. — 2009. — № 1. — С. 54-61]</ref> У 1882 зладзіў розыгрыш карціны [[Іван Канстанцінавіч Айвазоўскі|Івана Айвазоўскага]] на карысць бедных мінскіх гімназістаў.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/vidy-na-more.html|title=Неожиданная находка: почти 150 лет назад Иван Айвазовский написал картину для минских гимназистов|author=Завадская Ирина|website=Беларусь сегодня|date=2018-04-12|access-date=2026-07-30}}</ref> У Вільні пачаў пісаць для сталічных і мясцовых часопісаў і газет успаміны і апавяданні, гістарычныя і краязнаўчыя нарысы. Адначасова паглыбіўся ў вывучэнне літоўскай міфалогіі. Генерал-маёр (1885). У 1890-м годзе выйшаў у адстаўку у званні генерал-лейтэнанта. Пахаваны на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Еўфрасіннеўскіх могілках у Вільні]]. Быў жанаты з Караліне Хрысціянаўне Закрэўскай, дзяцей не было. == Літаратурная дзейнасць == Дэбютаваў у друку, ананімна выдаўшы ў Варшаве зборнік «Страшны госць. Літоўская паэма, узятая з народных павер’яў» (1844). Яго склалі пераклад IV часткі драматычнай паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]» (першы пераклад з драматычнай паэмы забароненага ў Расійскай імперыі аўтара і таму ў кнізе не пазначанага), уласныя вершы, пераклады і пераспевы польскіх паэтаў [[Ігнацы Красіцкі|Ігнацыя Красіцкага]] і [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]]. Для створанага ў Дынабургу рускімі афіцэрамі тэатра пісаў п’есы, перапрацоўкі рамана [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма]] «[[Граф Монтэ-Крыста|Граф Манта-Крыста]]», аповесцяў [[Аляксандр Аляксандравіч Бястужаў|А. А. Бястужава-Марлінскага]]. Яго першы досвед у прозе «''Запіскі пра Друскенікі''» (1854) не дазволіла цэнзура. У віленскі перыяд пад псеўданімам Тэабальд публікаваў у часопісах «''Русский архив''» і «''Русская старина''», у газеце «''Виленский вестник''», штогадовым «''Виленском календаре''», а таксама асобнымі брашурамі мемуарныя нарысы і апавяданні. Літаграфія Маскоўскай тэатральнай бібліятэкі выпусціла яго драматычныя творы. Аўтар артыкулаў і нататак на грамадска-палітычныя тэмы, белетрызаваных успамінаў і нарысаў па літоўскай міфалогіі, перакладаў фрагментаў паэмы Ю. І. Крашэўскага «Віталёдавы бітвы» (1885—1886) і балады «Начны вершнік. Літоўская балада» [[Аляксандр Ходзька|Аляксандра Ходзька]]. Сваім патрыятычным абавязкам лічыў стварэнне працы па літоўскай міфалогіі, якая была б адказам рускай навукі на шматлікія польскія працы ў гэтай галіне. Аднак рукапіс «''Поўная літоўская міфалогія і збор меркаванняў розных пісьменнікаў пра яе''» аб’ёмам больш за семсот старонак не быў выдадзены. Артыкулы па літоўскай міфалогіі публікаваў у «''Виленском вестнике''». Яны напісаны з апорай на творы галоўным чынам [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]], а таксама іншых гісторыкаў, этнографаў, фалькларыстаў ([[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвік Юцэвіч]], [[Эдуард Аляксандравіч Вольтэр|Эдуард Вольтэр]], [[Антоні Мяжынскі]], [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхал Балінскі]], [[Юзаф Ярашэвіч]], Ю. І. Крашэўскі, [[Сіманас Даўкантас|С. Даўкантас]] і многія іншыя). Апублікаваныя ў «''Виленском вестнике''» кампілятыўныя нарысы літоўскай міфалогіі ўвайшлі ў кнігу «''Літоўска-язычніцкія нарысы''» (Вільня, 1890). У пяці кнігах пад агульнай назвай «''Успаміны Тэабальда''» выдаў у Вільні (1890) свае апавяданні, успаміны, пераклады. == Творы == * Теобальд. Друскеники и их окрестности // Виленский календарь на 1888 (високосный) год, Вильна: типография А. Г. Сыркина, 1887, с. 207—221. * Теобальд. Драматические сочинения, Москва: Литография Московской театральной библиотеки Е. Н. Рассохиной, 1887 * Воспоминания Теобальда, ч. 1: Воспоминания из путешествий. Вильна: типография М. Р. Ромма, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 2: Виленские воспоминания. Вильна: типография М. Р. Ромма, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 3: Динабургские воспоминания. Вильна: типография А. Г. Сыркина, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 4: Варшавские воспоминания. Типография п. ф. О. Завадзкого, 1890 * Воспоминания Теобальда, ч. 5: Воспоминания общие. Беллетристика. Вильна: типография М. Р. Ромма, 1890 * [https://www.prlib.ru/item/706869 Литовско-языческие очерки. Вильна, 1890.] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гришкайте Реда. Барон фон Роткирх — автор «Литовской мифологии» // Вильнюс. 1994. № 4. С. 106—128. * Лавринец Павел. Беллетрист Василий фон Роткирх // Вильнюс. 1996. № 4. С. 144—148. * Лавринец Павел. Польская литература в творчестве В. А. Роткирха // Literatūra. 1996. Nr. 34 (1): Vilnius ir romantizmo kontekstai. P. 132—141. * Griškaitė Reda. Baronas Vasilijus von Rotkirchas — «Lietuvių mitologijos autorius» // Lietuvių atgimimo istorijos studijos, t. 8: Asmuo: tarp tautos ir valstybės. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996. P. 194—223. * Świerczyńska Dobrosława. Zapomniane polonica rosyjskie: o życiu i pracach W. A. Rotkircha — tłumacza «Dziadów» // Pamiętnik Literacki. 1981. R. LXXVII, z. 2. S. 183—195. * ''Лавринец П. М., Штакельберг Ю. М.,.''&#x20;Роткирх Василий Алексеевич&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Русские писатели 1800—1917. Биографический словарь&#x20;&#x2F;&#x20;Гл. ред. П. А. Николаев.&#x20;— Москва: Большая Российская Энциклопедия, 2008.&#x20;— Т.&#x20;5: П—С.&#x20;— С.&#x20;374—375.&#x20;— <nowiki>ISBN 978-5-85270-340-8</nowiki>. * ''Griškaitė R.'' «Mineralinis miestelis», arba kurortinės kultūros pradžia Lietuvoje (pagal Vasilijaus von Rothkircho rankraštį «Užrašai apie Druskininkus») = «Минеральное местечко», или начало курортной культуры в Литве (по рукописи Василия фон Роткирха «Записки о Друскениках») = Mineralne miasteczko, albo początek kultury uzdrowiskowej na Litwie (według rękopisu Wailija von Rothkircha «Zapiski o Druskienikach». Vilnius: Vilniaus Dailės akademijos leidykla, 2003 * ''Ławriniec P.'' Святочная демонология Теобальда (В. А. фон Роткирха) // Motywy demonologiczne w literaturze i kulturze rosyjskiej XI—XX wieku. Pod red. W. Kowalczyka, A. Orłowskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2004. С. 85—90. == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-31}} {{DEFAULTSORT:Роткірх Васіль Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Літоўская міфалогія]] kz6rpf228tbe8xst2us8p6k2jccqdkw 0 811907 5175274 5174691 2026-08-04T09:51:59Z Autumndancer 168015 /* У ролях */ 5175274 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Адысе́я»''' ({{lang-en|The Odyssey}}) — [[Эпічны фільм|эпічны]] [[Фэнтэзійны фільм|фэнтэзійны]] [[Баявік (кінажанр)|баявік]] сцэнарыста і рэжысёра [[Крыстафер Нолан|Крыстафера Нолана]], заснаваны на [[Адысея|аднайменнай паэме]] [[Гамер]]а. Ролю [[Адысей|Адысея]] — цара [[Ітака|Ітакі]], які накіроўваецца ў доўгае і небяспечнае падарожжа дадому пасля [[Траянская вайна|Траянскай вайны]], — выканаў [[Мэт Дэйман]]. У фільме таксама здымаліся [[Том Холанд]], [[Эн Хэтэўэй]], [[Роберт Пацінсан]], [[Лупіта Ніёнга|Люпіта Ніёнга]], [[Зендэя|Зендая]], [[Шарліз Тэрон]] і іншыя акцёры{{Пераход|У ролях}}. Нолан і яго жонка [[Эма Томас]] спрадзюсавалі фільм за пасярэдніцтвам сваёй кампаніі [[Syncopy Films|Syncopy]]. Нолан пачаў пісаць сцэнарый для фільма «Адысея» ў сакавіку 2024 года і прадставіў праект студыі ў кастрычніку. Неўзабаве пачаўся працэс падбору акцёраў, і ў лютым 2025 года было пацверджана, што галоўную ролю сыграе Дэйман{{Пераход|Распрацоўка і падбор акцёраў}}. Здымкі праходзілі з лютага па жнівень 2025 года ў розных краінах, у тым ліку ў Марока, Грэцыі, Італіі, Шатландыі, Ісландыі і Заходняй Сахары. Пры бюджэце ў $ 250 млн «Адысея» стала найдаражэйшым фільмам у [[Фільмаграфія Крыстафера Нолана|кар'еры Нолана]] і яго першым праектам, цалкам знятым на камеры [[IMAX]] з [[Шырокафарматны кінематограф|кінаплёнкай шырынёй 70 мм]]{{Пераход|Здымкі}}. Прэм'ерны паказ у Лондане адбыўся 6 ліпеня 2026 года. У шырокі пракат у ЗША і Вялікабрытаніі фільм выйшаў 17 ліпеня 2026 года{{Пераход|Прэм'ера}}. == У ролях == <!-- Парадак акцёраў згодна з афіцыйным постарам. --> {{калонкі}} * [[Мэт Дэйман]] — [[Адысей]], цар вострава [[Ітака]]<ref name="DamonOdysseusFirstLook" /> * [[Том Холанд]] — [[Тэлемах]], сын Адысея, які спрабуе знайсці яго<ref name="TeaserTrailer" /><ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}} * [[Эн Хэтэўэй]] — [[Пенелопа]], жонка Адысея, якая адхіляе ў яго адсутнасць патэнцыйных жаніхоў<ref name="EWDec2025" /> * [[Роберт Пацінсан]] — [[Антыной (сын Еўпіфа)|Антыной]], адзін з жаніхоў Пенелопы<ref name="EWDec2025" /> * [[Лупіта Ніёнга]] — [[Алена Прыгожая]]<ref name="TimeCoverStory" /> і [[Клітэмнестра]]<ref name="TimeCoverStory" /> * [[Саманта Мортан]] — [[Кірка (міфалогія)|Кірка]], багіня і чараўніца, якая жыве на востраве [[Ээя]]<ref name="TimeCoverStory" /> * [[Джон Легуізама]] — [[Яўмей]], верны слуга Адысея<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}} * [[Зендая]] — [[Афіна]], багіня мудрасці, вайсковай стратэгіі і рамёстваў, якая дапамагае Адысею<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}} * [[Шарліз Тэрон]] — [[Каліпса]]<ref name="TheronRoleUpdate"/><ref name="TheronJun2025" /> * [[Джон Бернтал]] — [[Менелай]], цар [[Спарта|Спарты]]<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}} * [[Хімеш Патэль]] — [[Еўрылох]], правая рука Адысея<ref name="EWDec2025" /> * [[Біл Ірвін]] — [[Паліфем]], цыклоп і сын [[Пасейдон]]а * [[Эліят Пейдж]] — [[Сінон]]<ref name="SupportingCastRoles">{{Cite web |last=Franklin |first=Garth |author-link=Garth Franklin |date=2026-06-25 |title=''The Odyssey'' Cast List Ends Achilles Talk |url=https://www.darkhorizons.com/the-odyssey-cast-list-ends-achilles-talk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626151121/https://www.darkhorizons.com/the-odyssey-cast-list-ends-achilles-talk/ |archive-date=2026-06-26 |access-date=2026-06-27 |website=[[Dark Horizons]]}}</ref><ref name="IntoFilmCast">{{Cite web |title=''The Odyssey'': Everyday Epic |url=https://www.intofilm.org/promotions/the-odyssey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625214813/https://www.intofilm.org/promotions/the-odyssey |archive-date=2026-06-25 |access-date=2026-06-25 |publisher=[[Into Film]]}}</ref> * [[Бені Сафдзі]] — [[Агамемнан]], цар [[Мікены|Мікен]]<ref name="PrologueCommentaryTelegraph" /> * [[Коры Хокінс]] — Паліб, адзін з жаніхоў Пенелопы * Ніка Нікатэра — Пісандр, адзін з жаніхоў Пенелопы * [[Эліес Гэбел]] — [[Элат (мифология)|Элат]], адзін з жаніхоў Пенелопы * [[Іда Голдберг]] — Амфімедон, адзін з жаніхоў Пенелопы * [[Джэймі Харыс]] — Агелай, адзін з жаніхоў Пенелопы * [[Раян Хёрст]] — [[Ментар]], гід і настаўнік Тэлемаха * [[Мія Гот]] — [[Меланфо (дачка Долія)|Меланфо]], служанка Адысея і Пенелопы<ref name="CharacterFirstLooks" /> * [[Логан Маршал-Грын]] — [[Меланфій (сын Долія)|Меланфій]], [[жывёлагадоўля|пастух]] Адысея * [[Уіл Юн Лі]] — Анхіял, адзін са спадарожнікаў Адысея<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|59}} * Джымі Гансалес — Кефей, адзін са спадарожнікаў Адысея<ref name="EWDec2025" /> * [[Эндру Ховард]] — [[Паліт (спадарожнік Адысея)|Паліт]], адзін са спадарожнікаў Адысея * [[Джован Адэпа]] — [[Элпенор]], адзін са спадарожнікаў Адысея * [[Джэсі Гарсія]] — Менетон, адзін са спадарожнікаў Адысея * [[Джош Сцюарт]] — Антыфат, адзін са спадарожнікаў Адысея * [[Шон Эйверы]] — Лаадам, адзін са спадарожнікаў Адысея * Энтані Малінары — [[Перымед]], адзін са спадарожнікаў Адысея * Стывен Мёрфі — [[Фемій]], адзін са спадарожнікаў Адысея * Іэн Каселберы — [[Долій (міфалогія)|Долій]], адзін са спадарожнікаў Адысея * [[Трэвіс Скот (рэпер)|Трэвіс Скот]] — [[Бард (Сярэднявечча)|бард]]<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/the-odyssey-travis-scott-christopher-nolan-1236640716/|title=‘The Odyssey’: Travis Scott Appears in New TV Trailer for Christopher Nolan’s Epic|lang=en-US|first=Jack|last=Dunn|website=[[Variety]]|date=2026-01-26|access-date=2026-01-26}}</ref> * [[Рафі Гаўран]] — траянец * [[Шайла Фернандэс]] — траянец * [[Джэймс Рэмар]] — [[Тыресій]], сляпы [[прарок]] [[Замагільны свет у старажытнагрэчаскай міфалогіі|замагільнага свету Грэцыі]] * Кейт Фаглі — [[Эўрыклея]], служанка Адысея і Пенелопы * [[Нік Тарабей]] * {{iw|Морыс Компці|Морыс Компці|en|Maurice Compte}} — слуга Менелая * {{iw|Майкл Уламіс|Майкл Уламіс|en|Michael Vlamis}} * Браян Вернел — [[Ір (жабрак)|Ір]], жабрак на Ітацы {{калонкі/канец}} == Вытворчасць == === Распрацоўка і падбор акцёраў === [[Файл:ChrisNolanBFI150224 (11 of 12) (53531857591) (cropped).jpg|thumb|upright=0.75|«Адысея» — другі праект сцэнарыста і рэжысёра [[Крыстафер Нолан|Крыстафера Нолана]], зняты пад эгідай [[Universal Pictures]]]] Пасля атрымання ў сакавіку 2024 года прэмій «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у намінацыях «[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]]» і «[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшы рэжысёр]]» за фільм «[[Опенгеймер (фільм)|Опенгеймер]]» (2023) [[Крыстафер Нолан]] пачаў пісаць сцэнарый да свайго наступнага праекта<ref name="VarietyMar2024" /><ref name="BelloniMar2024" />. У кастрычніку таго ж года з'явілася інфармацыя, што ён распрацоўвае свой новы фільм для кампаніі [[Universal Pictures]], якая выпусціла ў пракат «Опенгеймера». Было пацверджана, што Нолан напіша сцэнарый і спрадзюсуе фільм разам са сваёй жонкай [[Эма Томас|Эмай Томас]] за пасярэдніцтвам кампаніі [[Syncopy Films|Syncopy]]. [[Мэт Дэйман]], які здымаўся ў Нолана ў карцінах «Опенгеймер» і «[[Інтэрстэлар]]» (2014), вёў перамовы аб тым, каб сыграць адну з роляў, а здымкі былі запланаваны на пачатак 2025 года. У адрозненне ад «Опенгеймера», набытага «Universal» на аўкцыёне, дадзены праект ад пачатку і да канца створаны пад кіраўніцтвам студыі, якая прызначыла дату выхаду на 17 ліпеня 2026 года<ref name="DevelopmentRevealTHR" /><ref name="DevelopmentRevealDeadline" />. Падрабязнасці сюжэту стужкі былі раскрыты не адразу, што адрознівала яе ад папярэдніх работ Нолана і выклікала мноства спекуляцый. Хадзілі чуткі, што гэта будзе гістарычны фільм пра вампіраў, перазапуск экшн-трылера «[[Блакітны гром]]» (1983)<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}}<ref name="Pattinson" /><ref name="Theron" /> або адаптацыя брытанскага шпіёнскага серыяла «[[Вязень (тэлесерыял, 1967)|Вязень]]» (1967—1968), якую Нолан хацеў зняць яшчэ ў 2009 годзе<ref name="VarietyMar2024" /><ref name="DevelopmentRevealTHR" />, але ўсе яны былі абвергнуты<ref name="Pattinson" /><ref name="Theron" /><ref name="DevelopmentRevealTHR" />. Пазней у тым жа месяцы пацвердзілася інфармацыя пра ўдзел Дэймана, а да акцёрскага складу далучыўся [[Том Холанд]]<ref name="Holland" />. У лістападзе далучыліся [[Эн Хэтэўэй]] і [[Роберт Пацінсан]], якія раней працавалі з Ноланам<ref name="HathawayZendaya" /><ref name="Pattinson" />, а таксама [[Зендая]]<ref name="HathawayZendaya" />, [[Люпита Ніёнга]]<ref name="Nyong'o" /> і [[Шарліз Тэрон]]<ref name="Theron" />. Дэйману, Холанду, Хэтэўэй і Пацінсану дасталіся галоўныя ролі, а Ніёнга і Зендаі — другасныя<ref name="Pattinson" />. У снежні 2024 года кампанія «Universal» абвясціла, што новы фільм Нолана будзе называцца «Адысея» і стане экранізацыяй [[Адысея|аднайменнай]] [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскай]] [[Эпас|эпічнай]] паэмы [[Гамер]]а. Студыя апісвала праект як «міфічны эпічны баявік», які будзе здымацца па ўсім свеце<ref name="TheOdysseyAnnounceDeadline" /><ref name="TheOdysseyAnnounceTHR" />. Раней Нолан павінен быў здымаць для «[[Warner Bros. Pictures]]» фільм «[[Троя (фільм)|Троя]]» (2004), заснаваны на паэме «[[Іліяда]]», сюжэт якой разгортваецца да «Адысеі». «Трою» ў выніку паставіў [[Вольфганг Петэрсен]], а Нолану ў якасці «суцяшальнага прызу» прапанавалі зняць фільм «[[Бэтмен: Пачатак]]» (2005)<ref name="NolanTroyConfirm" /><ref name="NolanTroy" /><ref name="NolanTroyGoyer" />. Меркаваны бюджэт «Адысеі» склаў $ 250 млн, што зрабіла яе найдаражэйшай карцінай у [[Фільмаграфія Крыстафера Нолана|кар'еры пастаноўшчыка]]<ref name="Budget" /><ref name="TeaserLeakTHR" />. Нолан і Томас назвалі «Адысею» «фундаментальнай» гісторыяй, у якой прысутнічаюць элементы такіх жанраў, як жахі, містыка, рамантыка і трылер<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|59}}<ref name="Empire2MillionFilm" />. На стварэнне фільма рэжысёра натхнілі навеяныя [[Старажытнагрэчаская міфалогія|міфамі Старажытнай Грэцыі]] праекты, якія ён глядзеў у дзяцінстве, у прыватнасці стужкі [[Рэй Харыхаўзен|Рэя Харыхаўзена]]<ref name="Empire2MillionFilm" />. Мастаком-пастаноўшчыкам стала [[Рут Дэ Ёнг]], а за дызайн касцюмаў адказвала {{iw|Элен Мірожнік|Элен Мірожнік||Ellen Mirojnick}}; яны абедзве працавалі з Ноланам над «Опенгеймерам»<ref name="FavignanaFilming" /><ref name="DeJong" />. {{Урэзка | выраўноўванне = right | шырыня = 250px | Змест = Помніцца, калі мне было пяць ці шэсць гадоў, я ў школе глядзеў спектакль пра Уліса [лацінскі варыянт [[Адысей|Адысея]]], у якім гралі старэйшакласнікі. Я памятаю [[Сірэны|сірэн]], як яго прывязвалі да мачты і гэтак далей. Па-мойму, такая гісторыя ёсць у кожнага з нас. А калі пачынаеш разбіраць і адаптоўваць тэкст арыгіналу, разумееш, што ўсе іншыя фільмы — у тым ліку і тыя, над якімі працаваў я, — усе яны паходзяць ад «Адысеі». [[Эма Томас]]] лепш за ўсё апісала праект, калі мы пра яго абвясцілі: фундаментальная гісторыя. | Подпіс = Крыстафер Нолан пра тое, як ён у раннім узросце зацікавіўся «Адысеяй» і як яна паўплывала на яго папярэднія работы<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}} | арыгінал = I remember seeing a school play of Ulysses [''the Latin variant of Odysseus''] when I was five or six years old. The older kids were doing it. I remember the Sirens and him being strapped to the mast and things like that. I think it's in all of us, really. And when you start to break down the text and adapt it, you find that all of these other films – and all the films I've worked on – you know, they're all from The Odyssey. Emma [Thomas] said it best when we first announced the project: it's foundational. | мова арыгіналу = en }} Пазней да праекту далучыліся як іншыя акцёры, якія ўжо працавалі з Ноланам, — [[Бені Сафдзі]]<ref name="Safdie" />, [[Эліят Пейдж]], [[Хімеш Патэль]], [[Біл Ірвін]]<ref name="Jan2025Castings" />, [[Джош Сцюарт]]<ref name="Stewart" />, Энтані Малінары<ref name="Molinari" /> і [[Джэймс Рэмар]]<ref name="Remar" />, — так і тыя, хто здымаўся ў яго ўпершыню, — [[Джон Бернтал]]<ref name="Bernthal" />, [[Джон Легуізама]]<ref name="Leguizamo" />, [[Саманта Мортан]]<ref name="Jan2025Castings" />, [[Джэсі Гарсія]], [[Уіл Юн Лі]]<ref name="GarciaLee" />, [[Рафі Гаўран]], [[Шайла Фернандэс]]<ref name="GavronFernandez" />, [[Мія Гот]]<ref name="Goth" />, [[Коры Хокінс]]<ref name="Hawkins" />, [[Нік Тарабей]], Джымі Гансалес, {{iw|Морыс Компці|Морыс Компці|en|Maurice Compte}}<ref name="TarabayGonzalesCompte" />, {{iw|Майкл Уламіс|Майкл Уламіс|en|Michael Vlamis}}, [[Іда Голдберг]]<ref name="VlamisGoldberg" />, [[Раян Херст]]<ref name="Hurst" /> і [[Джован Адэпа]]<ref name="IcelandFilming" />. У акцёрскім складзе таксама быў [[Косма Джарвіс]]<ref name="Jarvis" />, але яму давялося пакінуць праект праз шчыльны графік, і яго ролю аддалі [[Логан Маршал-Грын|Логану Маршалу-Грыну]]<ref name="Marshall-Green" />. Паводле акцёра [[Скіт Ульрых|Скіта Ульрыха]], ён і яшчэ два чалавекі ў пачатку лютага беспаспяхова праходзілі пробы на ролі ў фільме<ref name="Ulrich" />. У сярэдзіне лютага «Universal» пацвердзіла, што Дэйман сыграе [[Адысей|Адысея]]. Незадоўга да гэтага хадзілі чуткі, што героя сыграе Холанд<ref name="DamonOdysseusFirstLook" />; пазней было пацверджана, што яму дасталася роля [[Тэлемах]]а, сына Адысея<ref name="TeaserTrailer" />. === Здымкі === [[Здымачны перыяд]] доўжыўся з 25 лютага па 8 жніўня 2025 года<ref name="MoroccoFilmingStart" /><ref name="FilmingWrap" /> і праходзіў у розных краінах, у тым ліку ў Марока, Грэцыі, Італіі, Ісландыі і Шатландыі<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}}. Аператарам стаў даўні калега Нолана [[Хойтэ ван Хойтэма]]<ref name="DamonOdysseusFirstLook" />. Хаця Нолан выкарыстоўваў камеры [[IMAX]] [[Шырокафарматны кінематограф|з кінаплёнкай шырынёй 70 мм]] яшчэ з часоў фільма «[[Цёмны рыцар]]» (2008), «Адысея» — першы яго праект, цалкам зняты на IMAX-камеры, як на новыя, лягчэйшыя і менш шумныя, так і на тыя, што існавалі раней<ref name="TheOdysseyAnnounceTHR" /><ref name="IMAXFilmCamerasTHR" /><ref name="IMAXFilmCamerasCollider" />. Для здымак было выкарыстана больш за 610 км плёнкі<ref name="Empire2MillionFilm" />. Здымкі праходзілі пад рабочай назвай «Гісторыя Чарлі» ({{lang-en|Charlie’s Tale}})<ref name="IcelandProductionReimpursed" /> і завяршыліся на дзевяць дзён раней за прызначаны тэрмін<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|56}}. Першыя сцэны былі зняты ў канцы лютага ў ксары [[Айт-Бен-Хаду]] на паўночны захад ад [[Варзазат]]а, Марока<ref name="MoroccoFilmingStart" /><ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|56—57}}. У гэтых сцэнах паказаны канец [[Траянская вайна|Траянской вайны]], які папярэднічае асноўнаму сюжэту «Адысеі»<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|56—57}}<ref name="DakhlaFilming" />. Знаходзячыся ў Марока, здымачная група таксама працавала ў [[Эс-Сувейра|Эс-Сувейры]] і [[Маракеш]]ы<ref name="DahklaFilmingResponseBloomberg" /><ref name="DahklaFilmingResponseTheTimes" />. З 10 па 21 сакавіка здымкі адбываліся ў [[Месінія (перыферыйная адзінка)|Месініі]], перыферыйнай адзінцы [[Пелапанес (акруга)|Пелапанеса]], а менавіта ў [[Пілас]]е, [[Крэпасць Мадон|крэпасці Мадон]], на пляжы Алміралакас у Іялаве, у пячоры Нестара на пляжы [[Вайдакілья]] (там здымаліся сцэны з цыклопам [[Паліфем]]ам), а таксама на месцы археалагічных раскопак у [[Акракарынф]]е<ref name="PylosFilming" /><ref name="PylosFilming2" /><ref name="GreeceFilming" /><ref name="MesseniaCornithFilming" />. Працуючы ў Грэцыі, здымачная група супрацоўнічала з мясцовым аддзяленнем студыі «Faliro House Productions»<ref name="GreeceFilming" /> і пасля трох тыдняў працы атрымала [[Рабат (скідка)|рабат]] у памеры 40 %<ref name="GreeceProductionRebate" />. К 27 сакавіка здымачная група адправілася на [[Эгадскія астравы]] ля заходняга ўзбярэжжа [[Сіцылія|Сіцыліі]], Італія, — яны, верагодна, сталі ў фільме месцам, у паэме вядомым як «казіны востраў»<ref name="FilmingLocations" /><ref name="FavignanaFilming" />. З 15 красавіка па 15 мая ў раёне [[Ліпарскія астравы|Ліпарскіх астравоў]] адбыліся здымкі на вадзе — астравы Ліпары, [[Басілуца]] і [[Вулкана]] паслужылі правобразам для міфічнага вострава Эолія. На здымкі ў гэтых месцах былі накладзены пэўныя абмежаванні ў адпаведнасці з [[Муніцыпальнае права|муніцыпальным правам]]<ref name="AeolianIslandsFilming" /><ref name="FilmingLocations" />. Здымачная група выкарыстала найдаўжэйшы сучасны [[langskip|карабль]] [[Вікінгі|вікінгаў]] {{iw|Draken Harald Hårfagre}}, якім кіравалі акцёры, што сыгралі таварышаў Адысея<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}}. У пачатку мая частка здымак прайшла ў павільёне ў Лос-Анджэлесе — гэта адзіны раз, калі для гэтага фільма што-небудзь здымалася ў студыйных дэкарацыях<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}}<ref name="LosAngelesFilming" />, — а ў пачатку чэрвеня — у [[Замак Фінлейтэр|замку Фінлейтэр]] у акрузе [[Моры (акруга, Шатландыя)|Моры]], Шатландыя<ref name="ScotlandFilming" />. У другой палавіне месяца здымачная група адправілася ў аддаленыя рэгіёны Ісландыі, сярод якіх былі порт [[Ландэяхёбн]], гара {{iw|Х'ёрлейфсхёфдзі|||Hjörleifshöfði}}, рака [[Маркарфлёўт]] і паўвостраў [[Снайфельснес]]<ref name="IcelandFilming" /><ref name="IcelandProductionReimpursed" /> (у асноўным там здымаліся сцэны ў [[Замагільны свет у старажытнагрэчаскай міфалогіі|замагільным свеце]])<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}}, а пасля вярнулася ў Шатландыю, каб правесці здымкі ў порце горада Бакі і на зацішным пляжы Санісайд каля вёскі [[Кален (Шатландыя)|Кален]]. З 3 па 16 ліпеня здымкі праходзілі ў калбінскім лесе, а затым здымачная група зноў прыехала ў замак Фінлейтэр, дзе прабыла да 25 ліпеня<ref name="ScotlandFilmingContinued" />. Тэрон здымалася ў сваіх сцэнах у апошнія два тыдні ліпеня<ref name="TheronJun2025" />. [[Файл:Désert de Dakhla (dunes blanches).jpg|thumb|upright=0.95|Некаторыя сцэны былі зняты на Белай дзюне ля горада [[Дахла (Заходняя Сахара)|Дахла]] ў Заходняй Сахары, што выклікала некаторую крытыку]] З 17 па 22 ліпеня прайшлі здымкі сцэн з удзелам Дэймана і Зендаі на Белай дзюне ля горада [[Дахла (Заходняя Сахара)|Дахла]] ў [[Заходняя Сахара|Заходняй Сахары]]<ref name="DakhlaFilmingStart" /><ref name="DakhlaFilming" /><ref name="DahklaFilmingResponseGuardian" /><ref name="DahklaFilmingResponseIndependent" />, які з 1975 года знаходзіцца [[Паўднёвыя правінцыі Марока|пад кантролем Марока]]<ref name="DahklaFilmingResponseForbes" /><ref name="DahklaFilmingResponseIndependent" /><ref name="DahklaFilmingResponseTheTimes" />. Фронт [[Палісарыё]] — прызнаны ААН прадстаўнік народа [[сахараві]] ў Заходняй Сахары — асудзіў рашэнне здымаць фільм у дадзеным рэгіёне, назваўшы яго «абяленнем [мараканскага] каланіялізму» і «парушэннем міжнароднага права і этычных стандартаў культурнай і мастацкай дзейнасці»<ref name="DahklaFilmingResponseBloomberg" /><ref name="DahklaFilmingResponseTheTimes" /><ref name="DahklaFilmingResponseSahrawiGovernment" />. Арганізатары {{iw|Міжнародны кінафестываль у Сахары|Міжнароднага кінафестываля ў Сахары||Sahara International Film Festival}} таксама раскрытыкавалі гэтае рашэнне, заявіўшы, што здымачная група, працуючы ў такіх месцах, «несвядома і ненаўмысна» здымае з Марока адказнасць за інтэрвенцыю на дадзенай тэрыторыі і рэпрэсіі ў дачыненні да сахараві<ref name="DahklaFilmingResponseIndependent" /><ref name="DahklaFilmingResponseGuardian" />. Арганізатары заклікалі спыніць здымкі, але на той час увесь патрэбны матэрыял ужо быў зняты<ref name="DahklaFilmingResponseIndependent" /><ref name="DahklaFilmingResponseGuardian" />. У той жа час {{iw|Мараканскі кінематаграфічны цэнтр|||Moroccan Cinematographic Center}} назваў «Адысею» важным для прасоўвання мараканскай кінаіндустрыі праектам і адзначыў, што гэта першы буйны амерыканскі фільм, зняты на падкантрольнай дзяржаве тэрыторыі<ref name="DahklaFilmingResponseBloomberg" /><ref name="DahklaFilmingResponseTheTimes" />. Арганізатары кінафестываля неўзабаве выпусцілі заяву, у якой заклікалі «Нолана, "Universal Pictures" і іншых публічна прызнаць няправільным рашэнне здымкі сцэн у Дахле і не ўключаць іх у фільм "Адысея" альбо запытаць у законных прадстаўнікоў народа сахараві — паўнапраўных уладальнікаў зямлі, на якой быў зняты фільм, — згоды на іх уключэнне». Гэтую заяву падпісалі і падтрымалі многія значныя дзеячы, у тым ліку іспанскія акцёры [[Карлас Бардэм|Карлас]] і [[Хаўер Бардэм|Хаўер Бардэмы]], [[Луіс Тасар]], {{iw|Караліна Юстэ|Караліна Юстэ||Carolina Yuste}} і [[Хуан Дыега Бота]], іспанскія кінематаграфісты {{iw|Радрыга Сарагоен|Радрыга Сарагоен||Rodrigo Sorogoyen}} і [[Ісіяр Бальяін]], а таксама сахарская праваабаронніца {{iw|Элгалія Джымі|Элгалія Джымі||Elghalia Djimi}}<ref name="DakhlaFilmingResponseElDiario" /><ref name="DakhlaFilmingResponseRollingStone" /><ref name="DakhlaFilmingResponseFiSahara" />. Здымкі таксама праходзілі на [[Мальта|Мальце]]<ref name="FilmingWrap" />, у Вялікабрытаніі і Ірландыі<ref name="FilmingLocations" /><ref name="Molinari" />. Пад канец вытворчасці здымачная група вярнулася ў Лос-Анджэлес<ref name="FilmingWrap" />. === Завяршэнне вытворчасці === У канцы 2025 года з'явілася інфармацыя пра тое, што Хэтэўэй сыграла [[Пенелопа|Пенелопу]], Зендая — [[Афіна|Афіну]], Пацінсан — [[Антыной (сын Еўпіфа)|Антыноя]], Бернтал — [[Менелай|Менелая]]<ref name="CharacterFirstLooks" /><ref name="EWDec2025" /><ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|50}}, Сафдзі — [[Агамемнан]]а<ref name="PrologueCommentaryTelegraph" />, Патэль — [[Еўрылох]]а<ref name="EWDec2025" />, Легуізама — [[Еўмей|Еўмея]]<ref name="EmpireCoverStoryJan2026" />{{rp|55}}, Гот — [[Меланфо (дачка Долія)|Меланфо]]<ref name="CharacterFirstLooks" />, а Гансалес — Кефея<ref name="EWDec2025" />. За графіку адказваюць студыі [[DNEG]] і {{iw|Wētā Workshop}}<ref name="DNEG" /><ref name="WētāWorkshop" />. З даўніх калег Нолана над фільмам працуюць супервайзер візуальных эфектаў {{iw|Эндру Джэксан (супервайзер візуальных эфектаў)|Эндру Джэксан||Andrew Jackson (visual effects)}}<ref name="DNEG" />, рэжысёр мантажу [[Джэніфер Лейм]]<ref name="Lame" /> і кампазітар [[Людвіг Ёрансан]]<ref name="Göransson" />. == Рэкламная кампанія == У сярэдзіне лютага «Universal Pictures» апублікавала прома-фота з Дэйманам у вобразе Адысея<ref name="DamonOdysseusFirstLook" />. Джэн Жуно ў водгуку для часопіса «[[People]]» назвала позу, у якой стаіць Дэйман, «змрочнай» і «застрашальнай»<ref name="DamonOdysseusFirstLookPeople" />, а Крыстафер Марк з сайта «The Playlist» назваў вобраз героя «манкім». Праз уласцівыя «Адысеі» фантастычныя элементы ён дапусціў, што ў гэтым фільме будзе больш камп'ютарнай графікі, чым у папярэдніх праектах Нолана<ref name="DamonOdysseusFirstLookTP" />. Некаторыя гісторыкі ўказалі на гістарычныя недакладнасці ў касцюме, які носіць акцёр (асаблівую ўвагу звярнулі на [[карынфскі шлем]] з чырвоным плюмажам), спасылаючыся на тое, якія даспехі герой насіў у часы падзей «Адысеі» і як яны апісаны ў «Іліядзе»<ref name="DamonOdysseusFirstLookResponses" />. Аглядальнік [[/Film]] Джэрэмі Ватай назваў вобраз «версіяй старажтынагрэчаскага строя, папулярызаванай безліччу фільмаў», і, хаця, паводле Ватая, выява не дала ніякіх падрабязнасцей пра падыход Нолана да зыходнага матэрыялу, адзначыў, што будзе рады паглядзець фільм<ref name="DamonOdysseusFirstLook/Film" />. Джо Джордж у нататцы для «[[Den of Geek]]» таксама звярнуў увагу на гістарычныя недакладнасці, але палічыў, што Нолан аддае даніну павагі карцінам [[Новы Галівуд|Новага Галівуду]], такім як «[[Трыста спартанцаў (фільм, 1962)|Трыста спартанцаў]]» (1962) і «[[Ясон і арганаўты]]» (1963). Аўтар адзначыў, што «рашэнне [рэжысёра] схіліцца ў бок старога Галівуду напоперак гістарычнай дакладнасці можа кагосьці здзівіць», але ён уключыў у свой новы праект элементы фільмаў, якія паўплывалі на яго мінулыя работы, зрабіўшы іх «арыгінальнымі і актуальнымі»<ref name="DamonOdysseusFirstLookDoG" />. У ліпені 2025 года, за год да прэм'еры «Адысеі», перад сеансамі фільма «[[Свет юрскага перыяда: Адраджэнне]]» дэманстраваўся 70-секундны тызер-трэйлер з удзелам персанажаў Холанда і Бернтала<ref name="TeaserTrailer" /><ref name="TeaserLeakVariety" />; неўзабаве экранны запіс роліка трапіў у сеціва<ref name="TeaserLeakTHR" /><ref name="TeaserLeakVariety" />. Аглядальніца «[[Vanity Fair]]» Элеа Гіеміна-Баўэр адзначыла, што тызер рэкламуе «Адысею» «праз намёкі і сціслы мантаж»<ref name="TeaserTrailerVF" />, а журналістка «[[Collider]]» Ханна Хант звярнула ўвагу на фінальную сцэну роліка, у якой Адысей без памяці плыве па акіяне<ref name="TeaserTrailerCollider" />. Грэг Эванс з «[[The Independent]]» напісаў, што гледачы сутыкнуліся з завышанымі чаканнямі і, убачыўшы трэйлер, упалі «ў шаленства»<ref name="TeaserTrailerIndependent" />; паводле аглядальніка «{{iw|Men’s Journal|||Men's Journal}}» Раяна Брыта, такая рэакцыя цалкам апраўданая. Ён адзначыў, што «злавесная атмасфера» роліка абяцае «ўрэчаіснены міф» і што ў ім больш гавораць пра Адысея, чым паказваюць яго самога<ref name="TeaserTrailerMJ" />. Рык Стывенсан з «/Film» напісаў, што ролік працягвае традыцыю Нолана ствараць тызеры, якія дэманструюць настрой фільма без паглыблення ў дэталі сюжэту, але пры гэтым палічыў яго «досыць змястоўным» адносна аналагічных тызераў да іншых праектаў Нолана<ref name="TeaserTrailer/Film" />. Эрык Каін («[[Forbes]]») і Эстэр Цукерман («[[The New York Times]]») былі не ў захапленні ад таго, што брытанскія акцёры, якія граюць грэкаў, размаўляюць з амерыканскім акцэнтам. Каіна занепакоілі «прыглушаныя» і «сухія» колеры, а Цукерман палічыў, што тызер «не хоча распавядаць занадта шмат пра погляд Нолана на гамераўскую сагу»<ref name="TeaserTrailerNYT" /><ref name="TeaserTrailerForbes" />. 12 снежня перад сеансамі фільмаў «[[Бітва за бітвай]]» і «[[Грэшнікі (фільм, 2025)|Грэшнікі]]» ў IMAX на 70-мм плёнцы дэманстраваўся шасціхвілінны пралог да фільма; з 19 снежня яго паказваюць перад аналагічнымі сеансамі стужкі «[[Аватар: Полымя і попел]]»<ref name="Dec2025PrologueTrailer" />. У пралогу паказаны [[Траянскі конь]] і заканчэнне [[Траянская вайна|Траянскай вайны]]. Аглядальнік «[[Variety]]» Дэніел Д’Адарыё пахваліў урывак, палічыўшы, што Нолан «не страціў свайго таленту тонка спалучаць розныя падзеі — хаос вайны і дакладнасць механізмаў брамы Троі — і прапрацоўваць персанажаў, якія ўдзельнічаюць у гэтых падзеях. Можна сказаць, што клапатліва напісаны сюжэт унутры вялікай драмы — гэта таксама своеасаблівы траянскі конь»<ref name="PrologueCommentaryVariety" />. Цім Робі ў водгуку для «[[The Daily Telegraph]]» назваў хуткі тэмп урыўка «гонкай з часам у духу Нолана» і параўнаў пачуццё «ўдушальнай клаўстрафобіі» ў персанажаў унутры Траянскага каня са сцэнамі з перакуленымі суднамі з фільма «[[Дзюнкерк (фільм, 2017)|Дзюнкерк]]» (2017). Ён апісаў пралог як шматабяцальны, але які прайграе ўступнай сцэне з «Цёмнага рыцара»<ref name="PrologueCommentaryTelegraph" />. Том Бейкан з «[[ComicBook.com]]» пахваліў Нолана за «неверагодную здольнасць ствараць адчуванне маштабу» і аператарскую работу. Паводле Бейкана, настолькі «ўражвальныя» сцэны дазволяць «Адысеі» стаць «адным з найпрыгажэйшых фільмаў 2026 года»<ref name="PrologueCommentaryCB" />. Журналіст {{iw|Джэф Снайдэр|Джэф Снайдэр||Jeff Sneider}} назваў урывак «неверагодным», пахваліўшы інтэнсіўную музыку Ёрансана і аператарскую работу ван Хойтэмы<ref name="PrologueCommentarySneider" />. Перад стандартнымі сеансамі «Полымя і попелу» дэманстраваўся паўнавартасны трэйлер «Адысеі»<ref name="Dec2025PrologueTrailer" />, які 22 снежня выйшаў у сеціве<ref name="Dec2025TrailerUSAToday" />. Кейт Эрбланд з «[[IndieWire]]» была ўражана тым, як ролік «робіць упор на ўласцівую гэтай самой адысеі драму і боль, на страшэнныя смерці і лідарскія якасці галоўнага героя»<ref name="Dec2025TrailerIW" />. Мірэя Мулор і Нік Стэніфард з «[[Total Film]]» таксама былі ўражаны трэйлерам, які ўключаў некаторыя кадры з пралогу і прапаноўваў больш інфармацыі пра фільм у параўнанні з папярэднімі промаматэрыяламі<ref name="Dec2025TrailerTF" />. Журналіст «[[Empire (часопіс)|Empire]]» Бен Трэвіс заўважыў, што трэйлер засяроджаны на «мокрых і дзікіх кадрах, гіганцкім размаху і Траянскім кані», а не на акцёрах другога плану — Пацінсане, Зендаі, Ніёнга і Тэрон, — якіх у папярэдніх роліках не было<ref name="Dec2025TrailerEmpire" />. Паводле аглядальніцы «[[Hindustan Times]]» Суміі Срываставы, ролік прапануе «маленькія, у асноўным эмбіентныя ўрыўкі з сюжэту»<ref name="Dec2025TrailerHT" />. Эдвард Сегара з «[[USA Today]]» адзначыў «трывожны» мантаж і назваў Адысея і Пенелопу «няшчаснымі закаханымі» накшталт [[Рамэа Мантэкі|Рамэа]] і [[Джульета Капулеці|Джульеты]]<ref name="Dec2025TrailerUSAToday" />, а журналістка «[[Vulture]]» Фрэн Хепфнер ахарактарызавала іх як «адну з найпрывабнейшых пар у фільмаграфіі Нолана», звярнуўшы ўвагу на спробы Адысея вярнуцца дадому да сям'і<ref name="Dec2025TrailerVulture" />. Эймі Харт з «[[Polygon]]» не спадабалася сціснутая выява ў анлайн-версіі; паводле Харт, гэта і ёсць прычына, з якой Нолан вырашыў спярша паказаць трэйлер у кінатэатрах<ref name="Dec2025TrailerPolygon" />. Аглядальнік «[[Gizmodo]]» Жэрмен Люсье разгледзеў тызер-постар, які выйшаў у той жа час, з выявай пазалочанага [[пазваночнік]]а на шлеме Адысея, што, паводле Люсье, стварае «яскравы кантраст» з першай выявай касцюма персанажа. Дадаванне пазваночніка ён палічыў увасабленнем сілы і характару Адысея, роўна як і адказам Нолана на крытыку, звязаную з гістарычнымі недакладнасцямі<ref name="TeaserPosterGizmodo" />. Паводле фірмы аналітыкі даных у сферы забаў «WaveMetrix», за першыя 24 гадзіны ролік сабраў агулам 121,4 млн праглядаў у сацыяльных сетках «[[TikTok]]» (27 %), «[[YouTube]]» (26 %), «[[Facebook]]» (21 %), «[[Instagram]]» (18 %) і «[[X (сацыяльная сетка)|X]]» (10 %), стаўшы восьмым самым праглядаемым трэйлерам 2025 года і пераўзышоўшы паказчыкі трэйлера да фільма «Universal» «[[Злая. Частка 2]]» (113 млн) за аналагічны перыяд<ref name="TrailerViews" />. == Прэм'ера == «[[Universal Pictures]]» выпусціў фільм «Адысея» ў амерыканскі пракат 17 ліпеня 2026 года. Карціна дэманструецца ў [[IMAX]]<ref name="TheOdysseyAnnounceTHR" />, [[Шырокафарматны кінематограф#IMAX|IMAX з 70-мм кінаплёнкай]]<ref name="IMAX70mmPresalesTHR" /> і іншых прэміяльных фарматах<ref name="IMAX70mmPresalesDeadline" />. 17 ліпеня 2025 года, за год да прэм'еры фільма, у продаж паступілі квіткі на некалькі паказаў у IMAX на 70-мм плёнцы, што было ўспрынята як нечаканы ход з боку буйнога дыстрыб'ютара<ref name="IMAX70mmPresalesTHR" />. Квіткі на некаторыя з гэтых сеансаў былі распрададзены на працягу 12 гадзін пасля пачатку продажаў<ref name="IMAX70mmPresalesTHR" /><ref name="IMAX70mmPresalesDeadline" />. == Успрыняцце == === Крытыка === «Адысея» атрымала высокія ацэнкі крытыкаў. На [[Агрэгатар рэцэнзій|сайце-агрэгатары]] рэцэнзій «[[Rotten Tomatoes]]» рэйтынг фільма складае 95 % на аснове 370 рэцэнзій з сярэдняй ацэнкай 8,7/10 і мае «сертыфікат свежасці»<ref name="RT" />. Рэйтынг фільма на сайце-агрэгатары «[[Metacritic]]» складае 89 балаў са 100 магчымых на падставе 60 аглядаў крытыкаў, што адпавядае «ўсеагульнаму прызнанню»<ref name="MT" />. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="DevelopmentRevealDeadline">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2024-10-08 |title=Christopher Nolan Sets Next Movie At Universal In Imax For Summer 2026 With Matt Damon Eyed To Star |url=https://deadline.com/2024/10/christopher-nolan-new-movie-matt-damon-release-date-1236099940/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008234636/https://deadline.com/2024/10/christopher-nolan-new-movie-matt-damon-release-date-1236099940/ |archive-date=2024-10-08 |access-date=2024-10-09 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="DevelopmentRevealTHR">{{Cite magazine |last1=Couch |first1=Aaron |last2=Kit |first2=Borys |date=2024-10-08 |title=Christopher Nolan's Next Movie Lands at Universal With Matt Damon in Talks to Star |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-next-movie-lands-at-universal-1235617025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009010815/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-next-movie-lands-at-universal-1235617025/ |archive-date=2024-10-09 |access-date=2024-10-08 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="Holland">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=2024-10-21 |title=Tom Holland to Star in Christopher Nolan's Latest Film |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/tom-holland-to-star-in-christopher-nolan-next-film-1236040294/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="HathawayZendaya">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2024-11-08 |title=Anne Hathaway And Zendaya To Star In Christopher Nolan's Next Film |url=https://deadline.com/2024/11/christopher-nolan-next-movie-zendaya-anne-hathaway-1236167055/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108200727/https://deadline.com/2024/11/christopher-nolan-next-movie-zendaya-anne-hathaway-1236167055/ |archive-date=2024-11-08 |access-date=2024-11-08 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="Nyong'o">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=2024-11-12 |title=Lupita Nyong'o to Star in Christopher Nolan's Latest Film (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/lupita-nyongo-christopher-nolan-film-exclusive-1236060118/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112222410/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/lupita-nyongo-christopher-nolan-film-exclusive-1236060118/ |archive-date=2024-11-12 |access-date=2024-11-12 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="Pattinson">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=2024-11-20 |title=Robert Pattinson Reteaming With Christopher Nolan for ''Oppenheimer'' Filmmaker's Latest Film |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/robert-pattinson-reteaming-christopher-nolan-next-film-1236068184/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121001659/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/robert-pattinson-reteaming-christopher-nolan-next-film-1236068184/ |archive-date=2024-11-21 |access-date=2024-11-20 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="Theron">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2024-11-25 |title=Charlize Theron Latest Addition To A-List Ensemble Of Christopher Nolan's Next Movie Universal |url=https://deadline.com/2024/11/charlize-theron-christopher-nolan-next-movie-1236187150/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125231642/https://deadline.com/2024/11/charlize-theron-christopher-nolan-next-movie-1236187150/ |archive-date=2024-11-25 |access-date=2024-11-25 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="TheronRoleUpdate">{{Cite magazine |last=Chuba |first=Kirsten |date=2026-04-15 |title=Christopher Nolan Debuts Epic New Footage From 'The Odyssey', Including Trojan Horse Sequence |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-new-footage-the-odyssey-1236565170/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416005318/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-new-footage-the-odyssey-1236565170/ |archive-date=2026-04-16 |access-date=2026-04-15 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="TheOdysseyAnnounceDeadline">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=2024-12-23 |title=Christopher Nolan's Next Film Is An Adaptation Of Homer's ''The Odyssey'', Universal Reveals |url=https://deadline.com/2024/12/christopher-nolan-the-odyssey-confirmed-directors-new-film-universal-1236241340/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223222535/https://deadline.com/2024/12/christopher-nolan-the-odyssey-confirmed-directors-new-film-universal-1236241340/ |archive-date=2024-12-23 |access-date=2024-12-23 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="TheOdysseyAnnounceTHR">{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=2024-12-23 |title=Christopher Nolan's Next Movie Revealed as ''The Odyssey'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-adapting-the-odyssey-1236093332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224001909/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-adapting-the-odyssey-1236093332/ |archive-date=2024-12-24 |access-date=2024-12-24 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="Budget">{{Cite news |last=Belloni |first=Matthew |date=2025-01-10 |title=25 Surefire, 100 Percent Probable Hollywood Predictions for 2025 (Part 2) |url=https://puck.news/25-surefire-100-percent-probable-2025-hollywood-predictions-part-2/ |url-access=subscription |url-status=live |website=Puck |lang=en}}</ref> <ref name="Bernthal">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2025-01-22 |title=Christopher Nolan's New ''Odyssey'' Movie Adds Jon Bernthal To Cast |url=https://deadline.com/2025/01/christopher-nolan-the-odyssey-movie-jon-bernthal-1236262954/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122180332/https://deadline.com/2025/01/christopher-nolan-the-odyssey-movie-jon-bernthal-1236262954/ |archive-date=2025-01-22 |access-date=2025-01-22 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="FilmingLocations">{{Cite magazine |last=Vivarelli |first=Nick |date=2025-01-27 |title=Christopher Nolan Set to Shoot Part of ''The Odyssey'' on Sicilian 'Goat Island', Where Odysseus Landed (Exclusive) |url=https://variety.com/2025/film/global/christopher-nolan-odyssey-shoot-sicily-1236287028/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127144519/https://variety.com/2025/film/global/christopher-nolan-odyssey-shoot-sicily-1236287028/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2025-01-27 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="Safdie">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=2025-01-29 |title=Benny Safdie Reuniting with Christopher Nolan for ''The Odyssey'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/benny-safdie-reuniting-with-christopher-nolan-the-odyssey-1236121609/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129203515/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/benny-safdie-reuniting-with-christopher-nolan-the-odyssey-1236121609/ |archive-date=2025-01-29 |access-date=2025-01-29 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="Leguizamo">{{Cite magazine |last=Stephan |first=Katcy |date=2025-01-30 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Adds John Leguizamo |url=https://variety.com/2025/film/news/john-leguizamo-the-odyssey-christopher-nolan-1236292024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131041818/https://variety.com/2025/film/news/john-leguizamo-the-odyssey-christopher-nolan-1236292024/ |archive-date=2025-01-31 |access-date=2025-01-30 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="Jan2025Castings">{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=2025-01-31 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Rounds Out Cast with Elliot Page, Himesh Patel |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-the-odyssey-elliot-page-himesh-patel-1236123901/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131230604/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-the-odyssey-elliot-page-himesh-patel-1236123901/ |archive-date=2025-01-31 |access-date=2025-01-31 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="GarciaLee">{{Cite web |last=Cordero |first=Rosy |date=2025-02-10 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Casts Jesse Garcia & Will Yun Lee |url=https://deadline.com/2025/02/christopher-nolan-the-odyssey-jesse-garcia-will-yun-lee-1236282119/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210175704/https://deadline.com/2025/02/christopher-nolan-the-odyssey-jesse-garcia-will-yun-lee-1236282119/ |archive-date=2025-02-10 |access-date=2025-02-10 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="GavronFernandez">{{Cite magazine |last=Stephan |first=Katcy |date=2025-02-14 |title=Rafi Gavron and Shiloh Fernandez Join Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Ensemble (Exclusive) |url=https://variety.com/2025/film/news/rafi-gavron-shiloh-fernandez-the-odyssey-christopher-nolan-1236307465/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214190527/https://variety.com/2025/film/news/rafi-gavron-shiloh-fernandez-the-odyssey-christopher-nolan-1236307465/ |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-02-14 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="Goth">{{Cite magazine |last=Dunn |first=Jack |date=2025-02-14 |title=Mia Goth Joins Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://variety.com/2025/film/news/mia-goth-christopher-nolan-the-odyssey-1236293892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214212242/https://variety.com/2025/film/news/mia-goth-christopher-nolan-the-odyssey-1236293892/ |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-02-14 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="Hawkins">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=2025-02-14 |title=Corey Hawkins Latest To Join Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://deadline.com/2025/02/the-odyssey-corey-hawkins-christopher-nolan-1236289906/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214212343/https://deadline.com/2025/02/the-odyssey-corey-hawkins-christopher-nolan-1236289906/ |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-02-14 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="TarabayGonzalesCompte">{{Cite web |last=Cordero |first=Rosy |date=2025-02-14 |title=Nick Tarabay, Jimmy Gonzales & Maurice Compte Join Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://deadline.com/2025/02/nick-tarabay-jimmy-gonzales-maurice-compte-the-odyssey-1236290047/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214232446/https://deadline.com/2025/02/nick-tarabay-jimmy-gonzales-maurice-compte-the-odyssey-1236290047/ |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-02-14 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="DamonOdysseusFirstLook">{{Cite web |last=Chitwood |first=Adam |date=2025-02-17 |title=Matt Damon Is Odysseus in First Look at Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://www.thewrap.com/matt-damon-odysseus-christopher-nolan-the-odyssey-image/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217162736/https://www.thewrap.com/matt-damon-odysseus-christopher-nolan-the-odyssey-image/ |archive-date=2025-02-17 |access-date=2025-02-17 |website=[[TheWrap]] |lang=en}}</ref> <ref name="VlamisGoldberg">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=2025-02-18 |title=Michael Vlamis & Iddo Goldberg Latest To Join Christopher Nolan's ''The Odyssey'' At Universal |url=https://deadline.com/2025/02/the-odyssey-movie-adds-michael-vlamis-iddo-goldberg-1236293990/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218223335/https://deadline.com/2025/02/the-odyssey-movie-adds-michael-vlamis-iddo-goldberg-1236293990/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-02-18 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="GreeceFilming">{{Cite news |last=<!--Newsroom--> |date=2025-02-20 |title=Christopher Nolan heading to Peloponnese with A-list cast for ''The Odyssey'' |url=https://www.ekathimerini.com/culture/1262171/christopher-nolan-heading-to-peloponnese-with-a-list-cast-for-the-odyssey-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220112625/https://www.ekathimerini.com/culture/1262171/christopher-nolan-heading-to-peloponnese-with-a-list-cast-for-the-odyssey-trailer/ |archive-date=2025-02-20 |access-date=2025-03-04 |newspaper=«[[Катимерини]]» |lang=en}}</ref> <ref name="MoroccoFilmingStart">{{Cite news |last=Goyal |first=Samarth |date=2025-02-25 |title=First photos from the shooting of Christopher Nolan's ''The Odyssey'' go viral online; See pics |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/first-photos-from-the-shooting-of-christopher-nolans-the-odyssey-go-viral-online-see-pics-101740486357425.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304170717/https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/first-photos-from-the-shooting-of-christopher-nolans-the-odyssey-go-viral-online-see-pics-101740486357425.html |archive-date=2025-03-04 |access-date=2025-03-04 |newspaper=[[Hindustan Times]] |lang=en}}</ref> <ref name="Jarvis">{{Cite web |last1=Wiseman |first1=Andreas |last2=Kroll |first2=Justin |date=2025-03-04 |title=''Shōgun'' Star Cosmo Jarvis Joins Christopher Nolan's ''The Odyssey'' With Filming Underway In Morocco |url=https://deadline.com/2025/03/shogun-star-cosmo-jarvis-joins-christopher-nolans-the-odyssey-with-filming-underway-in-morocco-1236310317/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304165634/https://deadline.com/2025/03/shogun-star-cosmo-jarvis-joins-christopher-nolans-the-odyssey-with-filming-underway-in-morocco-1236310317/ |archive-date=2025-03-04 |access-date=2025-03-04 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="Stewart">{{Cite news |last=Isabell |first=Rachel |date=2025-03-19 |title=Webster County native Josh Stewart cast in ''The Odyssey'' |url=https://www.wvecho.com/news/webster-county-native-josh-stewart-cast-in-the-odyssey/article_59c50e18-0073-11f0-a13c-1ff81c774771.html |url-status=dead |access-date=2025-08-25 |newspaper=Webster Echo |lang=en |archive-date=7 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107194426/https://www.wvecho.com/news/webster-county-native-josh-stewart-cast-in-the-odyssey/article_59c50e18-0073-11f0-a13c-1ff81c774771.html }}</ref> <ref name="Hurst">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=2025-03-13 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Adds ''Sons of Anarchy'' Actor Ryan Hurst |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-the-odyssey-adds-ryan-hurst-1236163312/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250314185453/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-the-odyssey-adds-ryan-hurst-1236163312/ |archive-date=2025-03-14 |access-date=2025-03-14 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="Ulrich">{{Cite web |last=Lapin-Bertone |first=Joshua |date=2025-02-07 |title=''Scream''{{'s}} Skeet Ulrich was in talks for Christopher Nolan's ''The Odyssey'' movie, but just learned he didn't get the part |url=https://www.thepopverse.com/movies-chris-nolan-odyssey-scream-skeet-ulrich-audition |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210082654/https://www.thepopverse.com/movies-chris-nolan-odyssey-scream-skeet-ulrich-audition |archive-date=2025-02-10 |access-date=2025-03-16 |website=Popverse |lang=en}}</ref> <ref name="MesseniaCornithFilming">{{Cite web |last=Giannopoulos |first=Bill |date=2025-03-08 |title=Filming of ''Odyssey'' Finally Begins in Ancient Corinth (photos) |url=https://greekcitytimes.com/2025/03/08/filming-of-odyssey-finally-begins-in-ancient-corinth-photos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250309181530/https://greekcitytimes.com/2025/03/08/filming-of-odyssey-finally-begins-in-ancient-corinth-photos/ |archive-date=2025-03-09 |access-date=2025-03-31 |website=Greek City Times |lang=en}}</ref> <ref name="FavignanaFilming">{{Cite news |date=2025-03-27 |title=Zendaya's first look on the ''The Odyssey'' set features bridal-style costume as filming begins |url=https://tribune.com.pk/story/2536751/zendayas-first-look-on-the-the-odyssey-set-features-bridal-style-costume-as-filming-begins |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327111121/https://tribune.com.pk/story/2536751/zendayas-first-look-on-the-the-odyssey-set-features-bridal-style-costume-as-filming-begins |archive-date=2025-03-27 |access-date=2025-03-31 |newspaper=The Express Tribune |lang=en}}</ref> <ref name="DamonOdysseusFirstLookResponses">Источники с комментариями относительно костюма Одиссея: * {{Cite magazine |last=Miller |first=Liz Shannon |date=2025-02-18 |title=History Nerds Are Already Nitpicking Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://consequence.net/2025/02/christopher-nolan-odyssey-photo-historians/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218223903/https://consequence.net/2025/02/christopher-nolan-odyssey-photo-historians/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-04-14 |magazine=[[Consequence]] |ref=none |lang=en}} * {{Cite news |last=Parkel |first=Inga |date=2025-02-19 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' immediately called out for glaring historical inaccuracy |url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-b2700636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219072032/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-b2700636.html |archive-date=2025-02-19 |access-date=2025-04-14 |newspaper=[[The Independent]] |ref=none |lang=en}} * {{Cite web |last=Goslin |first=Austen |date=2025-02-19 |title=The first image from Christopher Nolan's ''Odyssey'' movie isn't historically accurate, and that's fine |url=https://www.polygon.com/news/525433/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-historical-accuracy-still-good |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219153840/https://www.polygon.com/news/525433/christopher-nolan-odyssey-matt-damon-historical-accuracy-still-good |archive-date=2025-02-19 |website=[[Polygon]] |ref=none |lang=en}} * {{Cite magazine |last=West |first=Amy |date=2025-02-19 |title=Move over, Ridley Scott: Christopher Nolan's ''The Odyssey'' is the latest film criticized for poor historical accuracy following first look |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/drama-movies/move-over-ridley-scott-christopher-nolans-the-odyssey-is-the-latest-film-criticized-for-poor-historical-accuracy-following-first-look/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219124756/https://www.gamesradar.com/entertainment/drama-movies/move-over-ridley-scott-christopher-nolans-the-odyssey-is-the-latest-film-criticized-for-poor-historical-accuracy-following-first-look/ |archive-date=2025-02-19 |access-date=2025-04-19 |magazine=[[Total Film]] |publisher=[[GamesRadar+]] |ref=none |lang=en}}</ref> <ref name="Molinari">{{Cite magazine |last=Minton |first=Matt |date=2025-07-03 |title=Everything We Know About Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://variety.com/2025/film/news/christopher-nolan-the-odyssey-cast-release-date-1236260285/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250707232521/https://variety.com/2025/film/news/christopher-nolan-the-odyssey-cast-release-date-1236260285/ |archive-date=2025-07-07 |access-date=2025-07-07 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="Göransson">{{Cite web |last=Thomas |first=Lou |date=2025-04-15 |title="We're recreating the devil's music": composer Ludwig Göransson on ''Sinners'' |url=https://www.bfi.org.uk/interviews/were-recreating-devils-music-composer-ludwig-goransson-sinners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428014231/https://www.bfi.org.uk/interviews/were-recreating-devils-music-composer-ludwig-goransson-sinners/ |archive-date=2025-04-28 |access-date=2025-04-29 |publisher=[[Британский институт кино]] |lang=en}}</ref> <ref name="LosAngelesFilming">{{Cite web |last=Johnson |first=Ted |date=2025-05-04 |title=Donald Trump Says He's Pursuing 100% Tariffs On Movies Produced Outside U.S., Calling Runaway Production "A National Security Threat" |url=https://deadline.com/2025/05/trump-movie-tariffs-hollywood-1236384980/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504233702/https://deadline.com/2025/05/trump-movie-tariffs-hollywood-1236384980/ |archive-date=2025-05-04 |access-date=2025-05-05 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="PylosFilming">{{Cite web |last=<!--GTP editing team--> |date=2025-03-10 |title=Peloponnese: Production Begins for Hollywood Film ''The Odyssey'' in Pylos |url=https://news.gtp.gr/2025/03/10/peloponnese-production-begins-for-hollywood-film-the-odyssey-in-pylos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311125947/https://news.gtp.gr/2025/03/10/peloponnese-production-begins-for-hollywood-film-the-odyssey-in-pylos/ |archive-date=2025-03-11 |access-date=2025-05-07 |website=Greek Travel Pages |lang=en}}</ref> <ref name="PylosFilming2">{{Cite web |last=Tangonan |first=EJ |date=2025-03-13 |title=Get a peek at Jon Bernthal and Tom Holland on the set of Christopher Nolan's ''The Odyssey'' in behind-the-scenes photos |url=https://www.joblo.com/odyssey-set-pics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313134938/https://www.joblo.com/odyssey-set-pics/ |archive-date=2025-03-13 |access-date=2025-05-07 |website=JoBlo.com |lang=en}}</ref> <ref name="IMAXFilmCamerasTHR">{{Cite magazine |last=Roxborough |first=Scott |date=2025-05-15 |title=Christopher Nolan's ''Odyssey'' Will Be the First Blockbuster Shot Entirely on Imax Film Cameras |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nolan-odyssey-first-blockbuster-to-only-use-imax-cameras-1236217925/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515165452/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nolan-odyssey-first-blockbuster-to-only-use-imax-cameras-1236217925/ |archive-date=2025-05-15 |access-date=2025-05-15 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="IMAXFilmCamerasCollider">{{Cite web |last1=Jones |first1=Tamera |last2=Weintraub |first2=Steven |date=2025-05-16 |title="Something Has Clearly Happened": IMAX Is Looking to Expand Technology, Locations, and Laser Upgrades In the Wake of Christopher Nolan & ''Sinners'' Success [Exclusive] |url=https://collider.com/imax-christopher-nolan-sinners-richard-gelfond-expansions-upgrades/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518164706/https://collider.com/imax-christopher-nolan-sinners-richard-gelfond-expansions-upgrades/ |archive-date=2025-05-18 |access-date=2025-05-18 |website=[[Collider]] |lang=en}}</ref> <ref name="GreeceProductionRebate">{{Cite magazine |last=Vourlias |first=Christopher |date=2025-05-17 |title=''The Odyssey'', ''Maria'' Filming Location Greece Hits Troubled Waters Over Ongoing Delays With 40% Cash Rebate |url=https://variety.com/2025/film/global/the-odyssey-greece-delays-cash-rebate-1236400655/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519224851/https://variety.com/2025/film/global/the-odyssey-greece-delays-cash-rebate-1236400655/ |archive-date=2025-05-19 |access-date=2025-05-19 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="NolanTroy">{{Cite web |last=Finke |first=Nikki |date=2013-06-21 |title=2nd Update: Warner Bros Shake-Up – Jeff Robinov Quitting Movie Studio After No New Contract Offered And Kevin Tsujihara's War Of Silence; Sue Kroll, Dan Fellman, And Greg Silverman May Become Triumvirate |url=http://deadline.com/2013/06/yet-another-warner-bros-shake-up-jeff-robinov-quitting-movie-studio-after-no-new-contract-offered-and-kevin-tsujiharas-war-of-silence-sue-kroll-dan-fellman-greg-silverman-may-lead-as-triumvira-521215/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831054123/http://deadline.com/2013/06/yet-another-warner-bros-shake-up-jeff-robinov-quitting-movie-studio-after-no-new-contract-offered-and-kevin-tsujiharas-war-of-silence-sue-kroll-dan-fellman-greg-silverman-may-lead-as-triumvira-521215/ |archive-date=2014-08-31 |access-date=2025-06-18 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="NolanTroyGoyer">{{Cite web |last=Scott |first=Ryan |date=2025-06-16 |title=The Greek Mythology Movie Christopher Nolan Almost Directed Before ''The Odyssey'' |url=https://www.slashfilm.com/1888064/christopher-nolan-greek-mythology-movie-before-the-odyssey-troy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618031152/https://www.slashfilm.com/1888064/christopher-nolan-greek-mythology-movie-before-the-odyssey-troy/ |archive-date=2025-06-18 |access-date=2025-06-18 |website=[[Slashfilm|/Film]] |lang=en}}</ref> <ref name="IcelandFilming">{{Cite magazine |last=Chapman |first=Michael |date=2025-06-16 |title=Christopher Nolan Returns to Iceland to Film ''The Odyssey'' |url=https://www.icelandreview.com/news/christopher-nolan-returns-to-iceland-to-film-the-odyssey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701184637/https://www.icelandreview.com/news/christopher-nolan-returns-to-iceland-to-film-the-odyssey/ |archive-date=2025-07-01 |access-date=2025-06-18 |magazine=Iceland Review |lang=en}}</ref> <ref name="TheronJun2025">{{Cite magazine |last=Davids |first=Brian |date=2025-07-01 |title=Charlize Theron Talks Potential ''The Old Guard'' Trilogy, ''The Odyssey'' and a ''Mad Max: Fury Road'' Making-of Movie |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/charlize-theron-old-guard-trilogy-odyssey-1236304226/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701232509/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/charlize-theron-old-guard-trilogy-odyssey-1236304226/ |archive-date=2025-07-01 |access-date=2025-07-01 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="ScotlandFilming">{{Cite news |last=Harrison |first=Jody |date=2025-06-09 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' starts filming at Findlater Castle |url=https://www.heraldscotland.com/news/25226296.christopher-nolans-odyssey-starts-filming-findlater-castle/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609163727/https://www.heraldscotland.com/news/25226296.christopher-nolans-odyssey-starts-filming-findlater-castle/ |archive-date=2025-06-09 |access-date=2025-07-07 |newspaper=The Herald |lang=en}}</ref> <ref name="ScotlandFilmingContinued">{{Cite news |last=Williams |first=Craig |date=2025-06-30 |title=Behind the scenes at ''The Odyssey'' film set in Scotland |url=https://www.heraldscotland.com/news/25278675.look-behind-scenes-odyssey-film-set-scotland/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250630192107/https://www.heraldscotland.com/news/25278675.look-behind-scenes-odyssey-film-set-scotland/ |archive-date=2025-06-30 |access-date=2025-07-02 |newspaper=The Herald |lang=en}}</ref> <ref name="Marshall-Green">{{Cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=2025-07-07 |title=Cosmo Jarvis Pulls Out Of Christopher Nolan's ''The Odyssey''; ''Shogūn'' Star Replaced By Logan Marshall-Green |url=https://deadline.com/2025/07/the-odyssey-cosmo-jarvis-leaves-cast-1236450845/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250707181850/https://deadline.com/2025/07/the-odyssey-cosmo-jarvis-leaves-cast-1236450845/ |archive-date=2025-07-07 |access-date=2025-07-07 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="VarietyMar2024">{{Cite magazine |last=Siegel |first=Tatiana |date=2024-03-12 |title=Christopher Nolan's Final ''Oppenheimer'' Payday Close to $100 Million (Exclusive) |url=https://variety.com/2024/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-pay-1235938430/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312140048/https://variety.com/2024/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-pay-1235938430/ |archive-date=2024-03-12 |access-date=2025-07-07 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="BelloniMar2024">{{Cite news |last=Belloni |first=Matthew |date=2024-03-12 |title=What I'm Hearing: Oscars Inanity, Lourd's Shadow Party & Langley's Big Year |url=https://puck.news/newsletter_content/what-im-hearing-oscars-inanity-lourds-shadow-party-langleys-big-year-2/ |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2025-07-07 |website=Puck |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailer">{{Cite web |last=Fuster |first=Jeremy |date=2025-07-01 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Teaser Trailer Is Playing Only in Theaters |url=https://www.thewrap.com/the-odyssey-trailer-in-theaters-christopher-nolan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703162320/https://www.thewrap.com/the-odyssey-trailer-in-theaters-christopher-nolan/ |archive-date=2025-07-03 |access-date=2025-07-07 |website=[[TheWrap]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserLeakTHR">{{Cite magazine |last=Hibberd |first=James |date=2025-07-01 |title=Christopher Nolan's Epic ''The Odyssey'' Teaser Trailer Leaks Online |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-the-odyssey-trailer-1236303733/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701194055/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-the-odyssey-trailer-1236303733/ |archive-date=2025-07-01 |access-date=2025-07-01 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserLeakVariety">{{Cite magazine |last=Moreau |first=Jordan |date=2025-07-01 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Teaser Leaks Online Amid Theatrical Rollout: Here's What Happens in the First Footage |url=https://variety.com/2025/film/news/christopher-nolan-odyssey-teaser-leaks-online-first-footage-1236445352/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701204933/https://variety.com/2025/film/news/christopher-nolan-odyssey-teaser-leaks-online-first-footage-1236445352/ |archive-date=2025-07-01 |access-date=2025-07-07 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="IMAX70mmPresalesTHR">{{Cite magazine |last=McClintock |first=Pamela |date=2025-07-17 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Sells Out in Imax 70MM a Year Ahead of Film's Release |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-odyssey-sells-out-year-early-1236319117/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718003925/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-odyssey-sells-out-year-early-1236319117/ |archive-date=2025-07-18 |access-date=2025-07-31 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="IMAX70mmPresalesDeadline">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=2025-07-17 |title=''The Odyssey'' 70MM Imax Tickets Selling Out For Regal & AMC, But Seats Still Available |url=https://deadline.com/2025/07/the-odyssey-advance-tickets-sell-out-1236461851/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718020940/https://deadline.com/2025/07/the-odyssey-advance-tickets-sell-out-1236461851/ |archive-date=2025-07-18 |access-date=2025-07-31 |website=[[Deadline Hollywood]] |lang=en}}</ref> <ref name="AeolianIslandsFilming">Источники, рассказывающие о местах съёмок на Липарских островах: * {{Cite web |last=Hughes |first=Rebecca Ann |date=2025-02-06 |title=Volcanic drama and tuna feasts: Why you should visit ''The Odyssey''’s Italian island filming locations |url=https://www.euronews.com/travel/2025/02/06/volcanic-drama-and-tuna-feasts-why-you-should-visit-the-odysseys-italian-island-filming-lo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212012427/https://www.euronews.com/travel/2025/02/06/volcanic-drama-and-tuna-feasts-why-you-should-visit-the-odysseys-italian-island-filming-lo |archive-date=2025-02-12 |access-date=2025-07-15 |website=[[Euronews]] |ref=none |lang=en}} * {{Cite web |date=2025-04-15 |title=''The Odyssey'': da oggi vietato navigare a meno di 300 metri nelle aree di Pietra del Bagno e Basiluzzo |url=https://www.giornaledilipari.it/the-odyssey-da-oggi-vietato-navigare-a-meno-di-300-metri-nelle-aree-di-pietra-del-bagno-e-basiluzzo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416070109/https://www.giornaledilipari.it/the-odyssey-da-oggi-vietato-navigare-a-meno-di-300-metri-nelle-aree-di-pietra-del-bagno-e-basiluzzo/ |archive-date=2025-04-16 |access-date=2025-07-31 |website=Giornale di Lipari |lang=it}} * {{Cite web |last=Penna |first=Denise |date=2025-04-24 |title=''The Odyssey'' in Sicily: the filming locations of the new movie by Christopher Nolan |url=https://www.visititaly.eu/places-and-tours/odyssey-sicily-filming-locations-movie-christopher-nolan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619211747/https://www.visititaly.eu/places-and-tours/odyssey-sicily-filming-locations-movie-christopher-nolan |archive-date=2025-06-19 |access-date=2025-07-15 |website=Visit Italy |ref=none |lang=en}} * {{Cite web |last=Webster |first=Andrew |date=2025-04-24 |title=Christopher Nolan's New Film ''The Odyssey'' is Being Filmed in Aeolian Islands |url=https://4filming.com/nolans-the-odyssey-is-being-filmed-in-aeolian-islands/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731021548/https://4filming.com/nolans-the-odyssey-is-being-filmed-in-aeolian-islands/ |archive-date=2025-07-31 |access-date=2025-07-15 |website=4Filming |ref=none |lang=en}}</ref> <ref name="DakhlaFilmingStart">{{Cite web |last=Masaiti |first=Amira El |date=2025-07-17 |title=Christopher Nolan shoots ''The Odyssey'' with Matt Damon, Zendaya in Morocco's Dakhla |url=https://en.hespress.com/116014-christopher-nolan-shoots-the-odyssey-with-matt-damon-zendaya-in-moroccos-dakhla.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731161825/https://en.hespress.com/116014-christopher-nolan-shoots-the-odyssey-with-matt-damon-zendaya-in-moroccos-dakhla.html |archive-date=2025-07-31 |access-date=2025-07-21 |website=Hespress |lang=en}}</ref> <ref name="DakhlaFilming">{{Cite news |date=2025-07-22 |title=Hollywood au Sahara: Dakhla, la nouvelle muse d'hollywood |trans-title=Голливуд в Сахаре: Дахла, новая голливудская муза |url=https://www.laverite.ma/hollywood-au-sahara-dakhla-la-nouvelle-muse-dhollywood/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731162911/https://www.laverite.ma/hollywood-au-sahara-dakhla-la-nouvelle-muse-dhollywood/ |archive-date=2025-07-31 |access-date=2025-07-29 |newspaper=La Vérité |lang=fr}}</ref> <ref name="DahklaFilmingResponseGuardian">{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=2025-07-28 |title=Christopher Nolan criticised for filming in occupied Western Sahara city |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/28/christopher-nolan-criticised-for-filming-in-occupied-western-sahara-city |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802023211/https://www.theguardian.com/world/2025/jul/28/christopher-nolan-criticised-for-filming-in-occupied-western-sahara-city |archive-date=2025-08-02 |access-date=2025-07-28 |newspaper=[[The Guardian]] |lang=en}}</ref> <ref name="DahklaFilmingResponseIndependent">{{Cite news |last=Parkel |first=Inga |date=2025-07-30 |title=Christopher Nolan urged to suspend filming ''The Odyssey'' in occupied Western Sahara |url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/christopher-nolan-odyssey-western-sahara-b2798542.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802023315/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/christopher-nolan-odyssey-western-sahara-b2798542.html |archive-date=2025-08-02 |access-date=2025-08-01 |newspaper=[[The Independent]] |lang=en}}</ref> <ref name="DahklaFilmingResponseForbes">{{Cite magazine |last=Murray |first=Conor |date=2025-07-28 |title=Christopher Nolan's ''Odyssey'' Courts Controversy For Shooting In Disputed African Territory |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/07/28/christopher-nolans-odyssey-courts-controversy-for-shooting-in-disputed-african-territory/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803030724/https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/07/28/christopher-nolans-odyssey-courts-controversy-for-shooting-in-disputed-african-territory/ |archive-date=2025-08-03 |access-date=2025-07-29 |magazine=[[Forbes]] |lang=en}}</ref> <ref name="DahklaFilmingResponseBloomberg">{{Cite news |last=Karam |first=Souhail |date=2025-07-28 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Wades Into African Territorial Dispute |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-07-27/the-odyssey-nolan-s-250-million-greek-epic-wades-into-african-land-dispute |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2025-08-04 |publisher=Bloomberg News |lang=en}}</ref> <ref name="DahklaFilmingResponseTheTimes">{{Cite news |last=Wilkinson |first=Isambard |date=2025-07-28 |title=Christopher Nolan accused of 'colonialism' over ''Odyssey'' filming |url=https://www.thetimes.com/culture/film/article/christopher-nolan-the-odyssey-colonialism-ffws35cdc |url-status=live |newspaper=[[The Times]] |location=[[Мадрыд]] |lang=en}}</ref> <ref name="DahklaFilmingResponseSahrawiGovernment">{{Cite press release |title=Sahrawi Government condemns attempt to film in occupied Dakhla, deems it violation of international law and cultural ethics |date=2025-07-18 |publisher=Sahara Press Service |location=Шахид Эль-Хафед |url=https://spsrasd.info/en/2025/07/20/10882.html |last1=Selma |first1=Moussa |access-date=2025-07-21 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720222942/https://www.spsrasd.info/en/2025/07/20/10882.html |archive-date=2025-07-20 |publication-date=2025-07-20 |lang=en}}</ref> <ref name="DakhlaFilmingResponseElDiario">{{Cite news |last=<!--elDiario.es Culture--> |date=2025-08-04 |title=Rodrigo Sorogoyen, Icíar Bollaín, Javier Bardem y más artistas, contra el rodaje de ''La Odisea'' de Nolan en el Sáhara Occidental |trans-title=Родриго Сорогойен, Исиар Больяин, Хавьер Бардем и другие артисты против съёмок «Одиссеи» Нолана в Западной Сахаре |url=https://www.eldiario.es/cultura/cine/rodrigo-sorogoyen-iciar-bollain-javier-bardem-artistas-rodaje-odisea-nolan-sahara_1_12513941.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825224516/https://www.eldiario.es/cultura/cine/rodrigo-sorogoyen-iciar-bollain-javier-bardem-artistas-rodaje-odisea-nolan-sahara_1_12513941.html |archive-date=2025-08-25 |access-date=2025-08-06 |newspaper=elDiario.es |lang=es}}</ref> <ref name="DakhlaFilmingResponseRollingStone">{{Cite magazine |last=Strefezza |first=Sebastián |date=2025-08-05 |title=Javier Bardem, Sorogoyen y más artistas en contra del rodaje de ''La Odisea'' |trans-title=Хавьер Бардем, Сорогойен и другие артисты против съёмок фильма «Одиссея» |url=https://es.rollingstone.com/javier-bardem-sorogoyen-y-mas-artistas-en-contra-del-rodaje-de-la-odisea/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806194525/https://es.rollingstone.com/javier-bardem-sorogoyen-y-mas-artistas-en-contra-del-rodaje-de-la-odisea/ |archive-date=2025-08-06 |access-date=2025-08-25 |magazine=[[Rolling Stone|Rolling Stone en Español]] |lang=es}}</ref> <ref name="DakhlaFilmingResponseFiSahara">{{Cite press release |title=Over One Hundred Artists, Journalists, Activists and Human Rights Defenders Sign on to FiSahara's Statement Against ''The Odyssey'' Shoot in Occupied Western Sahara |date=2025-08-04 |publisher=Международный кинофестиваль в Сахаре |url=https://festivalsahara.org/en/news/the-odyssey-manifesto/ |last=<!--Prensa FiSahara--> |access-date=2025-08-07 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807011458/https://festivalsahara.org/en/news/the-odyssey-manifesto/ |archive-date=2025-08-07 |lang=en}}</ref> <ref name="FilmingWrap">{{Cite web |last=Franklin |first=Garth |date=2025-08-08 |title=Nolan's ''The Odyssey'' Wraps Filming |url=https://www.darkhorizons.com/nolans-the-odyssey-wraps-filming/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825235809/https://www.darkhorizons.com/nolans-the-odyssey-wraps-filming/ |archive-date=2025-08-25 |access-date=2025-08-25 |website=Dark Horizons |lang=en}}</ref> <ref name="DNEG">{{Cite web |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' |url=https://www.dneg.com/our-work/the-odyssey |url-status=live |access-date=2025-08-26 |publisher=[[DNEG]] |lang=en}}</ref> <ref name="Lame">{{Cite magazine |date=2025-07-17 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Breaks New Ground: 70MM IMAX Tickets Available Now for 2026 Release |url=https://www.motionpictures.org/2025/07/christopher-nolans-the-odyssey-breaks-new-ground-70mm-imax-tickets-available-now-for-2026-release/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721033749/https://www.motionpictures.org/2025/07/christopher-nolans-the-odyssey-breaks-new-ground-70mm-imax-tickets-available-now-for-2026-release/ |archive-date=2025-07-21 |access-date=2025-10-26 |magazine=The Credits |publisher=[[Ассоциация кинокомпаний]] |lang=en}}</ref> <ref name="Empire2MillionFilm">{{Cite web |last=Travis |first=Ben |date=2025-11-13 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Is The Epic To End All Epics: 'We Shot Over 2 Million Feet Of Film' |url=https://www.empireonline.com/movies/news/christopher-nolan-the-odyssey-epic-to-end-all-epics-cn-exclusive/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113223255/https://www.empireonline.com/movies/news/christopher-nolan-the-odyssey-epic-to-end-all-epics-cn-exclusive/ |archive-date=2025-11-13 |access-date=2025-11-13 |website=[[Empire (журнал)|Empire]] |lang=en}}</ref> <ref name="IcelandProductionReimpursed">{{Cite web |last=Adam |first=Darren |date=2025-09-30 |title=Nearly ISK 900 million reimbursed to Nolan Odysseus epic |url=https://www.ruv.is/english/2025-09-30-nearly-isk-900-million-reimbursed-to-nolan-odysseus-epic-454874 |url-status=live |access-date=2025-11-13 |publisher=[[RÚV]] |lang=en}}</ref> <ref name="CharacterFirstLooks">{{Cite web |last=Travis |first=Ben |date=2025-11-14 |title=''The Odyssey'': First Looks At Tom Holland, Anne Hathaway And Mia Goth In Christopher Nolan's Epic |url=https://www.empireonline.com/movies/news/the-odyssey-firstlooks-at-tom-holland-anne-hathaway-and-mia-goth-and-tom-holland-in-christopher-nolans-epic-cno/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114161655/https://www.empireonline.com/movies/news/the-odyssey-firstlooks-at-tom-holland-anne-hathaway-and-mia-goth-and-tom-holland-in-christopher-nolans-epic-cno/ |archive-date=2025-11-14 |access-date=2025-11-14 |website=[[Empire (журнал)|Empire]] |lang=en}}</ref> <ref name="Remar">{{Cite magazine |last=Gardner |first=Chris |date=2025-11-14 |title=James Remar Is Still Thinking About Christopher Nolan Standing for 12 Hours on ''The Odyssey'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-odyssey-movie-james-remar-cast-1236427738/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115032722/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-odyssey-movie-james-remar-cast-1236427738/ |archive-date=2025-11-15 |access-date=2025-11-14 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailerForbes">{{Cite magazine |last=Kain |first=Erik |date=2025-07-02 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Trailer Leaks Online and It Looks Pretty Bad |url=https://www.forbes.com/sites/erikkain/2025/07/02/christopher-nolans-the-odyssey-trailer-leaks-online-and-it-looks-pretty-bad/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703100644/https://www.forbes.com/sites/erikkain/2025/07/02/christopher-nolans-the-odyssey-trailer-leaks-online-and-it-looks-pretty-bad/ |archive-date=2025-07-03 |access-date=2025-11-15 |magazine=[[Forbes]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailerCollider">{{Cite web |last=Hunt |first=Hannah |date=2025-07-02 |title=Tom Holland Confronts Jon Bernthal in ''The Odyssey''{{'s}} Epic First Trailer, Setting up Christopher Nolan's Vision of the Iconic Legend |url=https://collider.com/the-odyssey-trailer-breakdown-christopher-nolan-tom-holland-jon-bernthal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703084834/https://collider.com/the-odyssey-trailer-breakdown-christopher-nolan-tom-holland-jon-bernthal/ |archive-date=2025-07-03 |access-date=2025-11-15 |website=[[Collider]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailerVF">{{Cite magazine |last=Guilleminault-Bauer |first=Eléa |date=2025-07-03 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'': Everything We Know |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/story/christopher-nolan-odyssey-trailer-leak |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703150428/https://www.vanityfair.com/hollywood/story/christopher-nolan-odyssey-trailer-leak |archive-date=2025-07-03 |access-date=2025-11-15 |magazine=[[Vanity Fair]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailerIndependent">{{Cite news |last=Evans |first=Greg |date=2025-07-03 |title=Teaser trailer for Christopher Nolan's ''The Odyssey'' leaks online |url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/the-odyssey-christopher-nolan-teaser-trailer-leak-b2781647.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703082652/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/the-odyssey-christopher-nolan-teaser-trailer-leak-b2781647.html |archive-date=2025-07-03 |access-date=2025-11-15 |newspaper=[[The Independent]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailerNYT">{{Cite news |last=Zuckerman |first=Esther |date=2025-07-02 |title=''The Odyssey'' Teaser is in Theaters. We Took a Look |url=https://www.nytimes.com/2025/07/02/movies/the-odyssey-teaser.html |url-access=limited |url-status=live |access-date=2025-11-15 |newspaper=[[The New York Times]] |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailerMJ">{{Cite magazine |last=Britt |first=Ryan |date=2025-07-02 |title=I Saw the Theater-Only ''Odyssey'' Trailer and It Proves This Film Is Worth the Hype |url=https://www.mensjournal.com/entertainment/the-odyssey-trailer-theater-only-synopsis-matt-damon |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703050520/https://www.mensjournal.com/entertainment/the-odyssey-trailer-theater-only-synopsis-matt-damon |archive-date=2025-07-03 |access-date=2025-11-15 |magazine=Men’s Journal |lang=en}}</ref> <ref name="TeaserTrailer/Film">{{Cite web |last=Stevenson |first=Rick |date=2025-07-01 |title=''The Odyssey'' Teaser Trailer Continues a Christopher Nolan Trend (For Better or Worse) |url=https://www.slashfilm.com/1901048/the-odyssey-teaser-trailer-christopher-nolan-trend/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702075152/https://www.slashfilm.com/1901048/the-odyssey-teaser-trailer-christopher-nolan-trend/ |archive-date=2025-07-02 |access-date=2025-11-15 |website=[[/Film]] |lang=en}}</ref> <ref name="EmpireCoverStoryJan2026">{{Cite magazine |last=de Semlyen |first=Nick |date=2025-11-20 |publication-date=2026-01 |title=Bringing it Home |url=https://www.greatmagazines.co.uk/empire-january-2026 |url-access=subscription |access-date=2025-11-20 |magazine=[[Empire (журнал)|Empire]] |location=Великобритания |pages=48–59 |issue=448 |lang=en}}</ref> <ref name="DeJong">{{Cite web |title=Ruth De Jong |url=https://adg.org/directory/1678-ruth-de-jong/ |url-status=live |access-date=2025-11-21 |publisher=Гильдия художников-постановщиков США |lang=en}}</ref> <ref name="NolanTroyConfirm">{{Cite magazine |last=Sharf |first=Zack |date=2025-11-21 |title=Christopher Nolan Was Hired to Direct ''Troy'' More Than 20 Years Before ''The Odyssey''; He Says the Studio Backtracked and Offered ''Batman Begins'' as 'Consolation Prize' |url=https://variety.com/2025/film/news/christopher-nolan-hired-troy-director-the-odyssey-1236588697/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122064513/https://variety.com/2025/film/news/christopher-nolan-hired-troy-director-the-odyssey-1236588697/ |archive-date=2025-11-22 |access-date=2025-11-22 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025PrologueTrailer">{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=2025-12-09 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' to Release Six-Minute Prologue in Theaters at 70mm Imax Screenings |url=https://variety.com/2025/film/box-office/the-odyssey-prologue-theaters-imax-screenings-1236604700/ |url-status=live |access-date=2025-12-10 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="PrologueCommentaryVariety">{{Cite magazine |last=D'Addario |first=Daniel |date=2025-12-12 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Imax Prologue Shows Matt Damon Emerging From the Trojan Horse and an Epic Battle Beginning |url=https://variety.com/2025/film/news/the-odyssey-prologue-matt-damon-trojan-horse-christopher-nolan-1236607580/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212190133/https://variety.com/2025/film/news/the-odyssey-prologue-matt-damon-trojan-horse-christopher-nolan-1236607580/ |archive-date=2025-12-12 |access-date=2025-12-12 |magazine=[[Variety]] |lang=en}}</ref> <ref name="PrologueCommentarySneider">{{Cite web |last=Sneider |first=Jeff |date=2025-12-12 |title=''The Odyssey'' Prologue: Christopher Nolan and Composer Ludwig Göransson Have Done It Again |url=https://www.theinsneider.com/p/odyssey-prologue-leaks-online-christopher-nolan-matt-damon-trojan-horse-golden-globes-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212205713/https://www.theinsneider.com/p/odyssey-prologue-leaks-online-christopher-nolan-matt-damon-trojan-horse-golden-globes-analysis |archive-date=2025-12-12 |access-date=2025-12-12 |website=The InSneider |lang=en}}</ref> <ref name="EWDec2025">{{Cite magazine |last=Hull |first=Gerrard |date=2025-12-16 |title=Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland are a family divided in new ''The Odyssey'' images (exclusive) |url=https://ew.com/the-odyssey-exclusive-images-matt-damon-anne-hathaway-tom-holland-11857321 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251216205236/https://ew.com/the-odyssey-exclusive-images-matt-damon-anne-hathaway-tom-holland-11857321 |archive-date=2025-12-16 |access-date=2025-12-16 |magazine=[[Entertainment Weekly]] |lang=en}}</ref> <ref name="PrologueCommentaryTelegraph">{{Cite news |last=Robey |first=Tim |date=2025-12-12 |title=I've seen Christopher Nolan's secretive ''Odyssey'' trailer. It teases one battle after another |url=https://www.telegraph.co.uk/films/2025/12/12/christopher-nolan-odyssey-trailer/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219012222/https://www.telegraph.co.uk/films/2025/12/12/christopher-nolan-odyssey-trailer/ |archive-date=2025-12-19 |access-date=2025-12-18 |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |lang=en}}</ref> <ref name="PrologueCommentaryCB">{{Cite web |last=Bacon |first=Tom |date=2025-12-12 |title=''The Odyssey'' New Footage Description: Here's What's in the 6-Minute IMAX Prologue (& How To Watch It) |url=https://comicbook.com/movies/news/the-odyssey-new-footage-description-heres-whats-in-the-6-minute-imax-prologue-how-to-watch-it/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219031251/https://comicbook.com/movies/news/the-odyssey-new-footage-description-heres-whats-in-the-6-minute-imax-prologue-how-to-watch-it/ |archive-date=2025-12-19 |access-date=2025-12-18 |website=[[ComicBook.com]] |lang=en}}</ref> <ref name="WētāWorkshop">{{Cite Instagram |last=Wētā Workshop |user=wetaworkshop |postid=DSbW9CMiMx_ |date=2025-12-18 |title=A film by Christopher Nolan. In theatres July 17. |access-date=2026-01-04 |link=https://www.instagram.com/p/DSbW9CMiMx_/ |url-status=live |lang=en}}</ref> <ref name="DamonOdysseusFirstLook/Film">{{Cite web |last=Mathai |first=Jeremy |date=2025-02-17 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Reveals First Look At Matt Damon As Odysseus |url=https://www.slashfilm.com/1791606/christopher-nolan-the-odyssey-matt-damon-first-look/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217183945/https://www.slashfilm.com/1791606/christopher-nolan-the-odyssey-matt-damon-first-look/ |archive-date=2025-02-17 |access-date=2026-01-04 |website=[[/Film]] |lang=en}}</ref> <ref name="DamonOdysseusFirstLookDoG">{{Cite web |last=George |first=Joe |date=2025-02-18 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' First Look Is More Classic Hollywood Than Homer |url=https://www.denofgeek.com/movies/christopher-nolan-odyssey-first-look/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218170450/https://www.denofgeek.com/movies/christopher-nolan-odyssey-first-look/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2026-01-04 |website=[[Den of Geek]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerIW">{{Cite web |last=Erbland |first=Kate |date=2025-12-22 |title=''The Odyssey'' Trailer: Christopher Nolan Brings the Ultimate Epic to the Big Screen |url=https://www.indiewire.com/news/trailers/the-odyssey-trailer-christopher-nolan-1235169171/ |url-status=live |access-date=2026-01-04 |website=[[IndieWire]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerUSAToday">{{Cite news |last=Segarra |first=Edward |date=2025-12-22 |title=Matt Damon and Anne Hathaway are star-crossed lovers in ''The Odyssey'' |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2025/12/22/the-odyssey-trailer-matt-damon-anne-hathaway-christopher-nolan/87887261007/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251225173029/https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2025/12/22/the-odyssey-trailer-matt-damon-anne-hathaway-christopher-nolan/87887261007/ |archive-date=2025-12-25 |access-date=2026-01-04 |newspaper=[[USA Today]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerVulture">{{Cite magazine |last=Hoepfner |first=Fran |date=2025-12-22 |title=Odysseus Is Christopher Nolan's Latest Sad Dad |url=https://www.vulture.com/article/christopher-nolan-the-odyssey-trailer.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222165927/https://www.vulture.com/article/christopher-nolan-the-odyssey-trailer.html |archive-date=2025-12-22 |access-date=2026-01-04 |magazine=[[Vulture]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerHT">{{Cite news |first=Soumya |last=Srivastava |date=2025-12-22 |title=''The Odyssey'' trailer: Christopher Nolan returns with Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland and the greatest epic |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/hollywood/the-odyssey-trailer-christopher-nolan-returns-with-matt-damon-anne-hathaway-tom-holland-and-the-greatest-epic-101766413221322.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224005317/https://www.hindustantimes.com/entertainment/hollywood/the-odyssey-trailer-christopher-nolan-returns-with-matt-damon-anne-hathaway-tom-holland-and-the-greatest-epic-101766413221322.html |archive-date=2025-12-24 |access-date=2026-01-04 |newspaper=[[Hindustan Times]] |lang=en}}</ref> <ref name="DamonOdysseusFirstLookPeople">{{Cite magazine |last=Juneau |first=Jen |date=2025-02-17 |title=See Matt Damon as Odysseus in Epic First Photo from Christopher Nolan's ''The Odyssey'' Movie |url=https://people.com/matt-damon-the-odyssey-first-look-christopher-nolan-11681006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217172019/https://people.com/matt-damon-the-odyssey-first-look-christopher-nolan-11681006 |archive-date=2025-02-17 |access-date=2026-01-04 |magazine=[[People]] |lang=en}}</ref> <ref name="DamonOdysseusFirstLookTP">{{Cite web |last=Marc |first=Christopher |date=2025-02-17 |title=''The Odyssey'': First-Look At Matt Damon In Christopher Nolan Epic |url=https://theplaylist.net/first-look-matt-damon-christopher-nolan-the-odyssey-20250217/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217183347/https://theplaylist.net/first-look-matt-damon-christopher-nolan-the-odyssey-20250217/ |archive-date=2025-02-17 |access-date=2026-01-04 |website=The Playlist |lang=en}}</ref> <ref name="TrailerViews">{{Cite magazine |last=Murray |first=Conor |date=2025-12-23 |title=Christopher Nolan's ''Odyssey'' Trailer Earns 121.4 Million Views In First 24 Hours—Doubles ''Oppenheimer'' |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/12/23/christopher-nolans-odyssey-trailer-earns-1214-million-views-in-first-24-hours-doubles-oppenheimer/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223202204/https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/12/23/christopher-nolans-odyssey-trailer-earns-1214-million-views-in-first-24-hours-doubles-oppenheimer/ |archive-date=2025-12-23 |access-date=2026-01-04 |magazine=[[Forbes]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerPolygon">{{Cite web |last=Hart |first=Aimee |date=2025-12-22 |title=Watch Christopher Nolan's ''The Odyssey trailer'' the way it wasn't meant to be seen |url=https://www.polygon.com/christopher-nolan-the-odyssey-trailer-matt-damon-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224102044/https://www.polygon.com/christopher-nolan-the-odyssey-trailer-matt-damon-2026/ |archive-date=2025-12-24 |access-date=2026-01-05 |website=[[Polygon]]}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerTF">{{Cite web |last1=Mullor |first1=Mireia |last2=Staniforth |first2=Nick |date=2025-12-22 |title=Christopher Nolan's ''The Odyssey'' unleashes a brand new trailer |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/action-movies/the-first-trailer-for-christopher-nolans-the-odyssey-teases-matt-damons-mythical-journey-in-next-summers-biggest-movie/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223235522/https://www.gamesradar.com/entertainment/action-movies/the-first-trailer-for-christopher-nolans-the-odyssey-teases-matt-damons-mythical-journey-in-next-summers-biggest-movie/ |archive-date=2025-12-23 |access-date=2026-01-05 |website=[[Total Film]] |publisher=[[GamesRadar+]] |lang=en}}</ref> <ref name="Dec2025TrailerEmpire">{{Cite magazine |last=Travis |first=Ben |date=2025-12-22 |title=''The Odyssey'' trailer: Christopher Nolan epic sends Matt Damon on a long journey home |url=https://www.empireonline.com/movies/news/the-odyssey-trailer-matt-damon-christopher-nolan-epic/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222160326/https://www.empireonline.com/movies/news/the-odyssey-trailer-matt-damon-christopher-nolan-epic/ |archive-date=2025-12-22 |access-date=2026-01-05 |magazine=[[Empire (журнал)|Empire]] |lang=en}}</ref> <ref name="TimeCoverStory">{{cite magazine |last=Dockterman |first=Eliana |date=2026-05-12 |title=Inside ''The Odyssey'', Christopher Nolan's Most Epic Movie Yet |url=https://time.com/article/2026/05/12/christopher-nolan-odyssey-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512121954/https://time.com/article/2026/05/12/christopher-nolan-odyssey-interview/ |archive-date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |magazine=[[Time]]}}</ref> <ref name="TeaserPosterGizmodo">{{Cite web |last=Lussier |first=Germain |date=2025-12-18 |title=The New ''Odyssey'' Poster Throws a Bone to All Those Armor Complaints |url=https://gizmodo.com/new-odyssey-poster-christopher-nolan-greek-armor-2000701416 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251218203551/https://gizmodo.com/new-odyssey-poster-christopher-nolan-greek-armor-2000701416 |archive-date=2025-12-18 |access-date=2026-01-05 |website=[[Gizmodo]] |lang=en}}</ref> <ref name="RT">{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_odyssey_2026 |title=The Odyssey (2026) |website=[[Rotten Tomatoes]] |lang=en}}</ref> <ref name="MT">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/the-odyssey-2026/ |title=The Odyssey Reviews |website=[[Metacritic]] |lang=en}}</ref> }} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.odysseymovie.com/|фільма|lang=en}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-31}} [[Катэгорыя:Фільмы Крыстафера Нолана]] [[Катэгорыя:Фільмы Universal Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] jkls06alma94bfknkdq2zj1h3lrf3oj 0 811978 5174975 5174510 2026-08-03T14:29:46Z JerzyKundrat 174 5174975 wikitext text/x-wiki {{Службовы спіс}} {| class="wikitable sortable" |- ! Нумар ! Назва ! Тып ! Датаванне ! Населены пункт ! Месцазнаходжанне ! Крыніца |- | 447 || [[Браслаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 9—10 ст., 11—12 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада на перашыйку паміж азёрамі [[Дрывяты]] і [[Навята]], на [[Замкавая гара (Браслаў)|Замкавай гары]] (14 м) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=138}} |- | 448 || [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|Калодзежны шацёр]] || архітэктурны || 19 ст. || [[Браслаў]] || У цэнтры горада, у двары Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 449 || [[Браслаўскі касцёл|Касцёл]]|| архітэктурны || канец 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 450 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Браслаў)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Браслаў]] || Вул. Леніна, 86 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 451 || [[Свята-Успенская царква (Браслаў)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 2-я палавіна 19 ст. || [[Браслаў]] || Каля старажытнага замчышча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 452 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, на плошчы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1958 г. || [[Браслаў]] || На плошчы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 453 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Браслаў, Ленінская вуліца)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]]|| гістарычны || 1963 г. || [[Браслаў]] || На вул. Ленінскай, на тэрыторыі аўтабазы № 18 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=139}} |- | 454 || [[Месца бою 1944 г. (Алёхны)|Месца бою 1944 г.]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1977 г. (помнік) || [[Алёхны (Плюскі сельсавет)|Алёхны]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 455 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Ахрэмаўцы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1973 г. (помнік) || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 456 || [[Курганны могільнік (Ахрэмаўцы)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—10 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 0,5 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, справа ад шашы [[Браслаў]] — [[Шаркаўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 457 || [[Мемарыяльная дошка падпольшчыкам (Ахрэмаўцы)|Мемарыяльная дошка падпольшчыкам]]|| гістарычны || 1975 г. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На будынку школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140}} |- | 458 || [[Парк імя І. У. Мічурына (Ахрэмаўцы)|Парк імя І. У. Мічурына]]|| архітэктурны || 2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст. || [[Ахрэмаўцы (Ахрэмаўскі сельсавет)|Ахрэмаўцы]], цэнтр [[Ахрэмаўскі сельсавет|сельсавета]] || На паўвостраве паўднёва-ўсходняга берага воз. [[Дрывяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=140—141}} |- | 459 || [[Курган Бессмяротнасці (Бабылі)|Курган Бессмяротнасці]]|| гістарычны || 1965 г. || [[Бабылі (Далёкаўскі сельсавет)|Бабылі]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || За 7 км на поўнач ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 460 || [[Магіла ахвяр фашызму (Баравыя)|Магіла ахвяр фашызму]]|| гістарычны || 1942 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Баравыя (Казянскі сельсавет)|Баравыя]], [[Казянскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 461 || [[Помнік землякам (Баруны)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Баруны (Плюскі сельсавет)|Баруны]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 462 || [[Курганны могільнік (Богіна)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 8—11 ст. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || Насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе воз. [[Богінскае возера|Богінскае]], справа ад дарогі з в. [[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]] ў в. [[Плетарова]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 463 || [[Помнік землякам (Богіна)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1972 г. || [[Богіна (Далёкаўскі сельсавет)|Богіна]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 464 || [[Помнік землякам (Быстрамаўцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1970 г. || [[Быстрамаўцы (Плюскі сельсавет)|Быстрамаўцы]], [[Плюскі сельсавет]] || Каля клуба || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 465 || [[Помнік землякам (Вайнюнцы)|Помнік землякам]]|| гістарычны || 1974 г. || [[Вайнюнцы (Далёкаўскі сельсавет)|Вайнюнцы]], [[Далёкаўскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі, каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=141}} |- | 466 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, на могілках)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Відзы]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 467 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Відзы, у цэнтры пасёлка)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]]|| гістарычны || 1944 г. (падзея), 1953 г. (помнік) || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 468 || [[Магіла Тамаша Ваўжэцкага|Магіла Ваўжэцкага Тамаша Аляксандравіча]] || гістарычны || 1816 г. (помнік устаноўлены пазней) || [[Відзы]] || На вул. Леніна, у двары прадмага № 2 || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142}} |- | 469 || [[Троіцкі касцёл (Відзы)|Троіцкі касцёл]] || архітэктурны || 1914 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=142—143}} |- | 470 || [[Відзаўская царква|Царква]]|| архітэктурны || 1910 г. || [[Відзы]] || У цэнтры пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143}} |- | 471 || [[Сядзіба Ваўжэцкіх (Відзы-Лаўчынскія)|Сядзіба]]: * сядзібны дом * парк * гаспадарчыя будынкі || архітэктурны || канец 18 — пачатак 19 ст. || [[Відзы-Лаўчынскія (Відзаўскі сельсавет)|Відзы-Лаўчынскія]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || На ўсходняй ускраіне вёскі, на паўночным беразе воз. [[Дворнае (возера)|Дворнае]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=143—144}} |- | 472 || [[Курганны могільнік (Вусце)|Курганны могільнік]]|| археалагічны || 7—11 ст. || [[Вусце (Казянскі сельсавет)|Вусце]], [[Казянскі сельсавет]] || За 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=144}} |- | 473 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гаўрыланцы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1969 г. || [[Гаўрыланцы]], [[Слабодкаўскі сельсавет]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 474 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Гірэйшы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Гірэйшы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || Каля будынка канторы саўгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 475 || [[Магіла ахвяр фашызму (Глыбоўшчына)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. || [[Глыбоўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || За 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе воз. [[Глыбоўшчына (возера)|Глыбоўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 476 || [[Курганны могільнік (Далёкія)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || За 1 км на паўночны захад ад вёскі ў пералеску і на полі, каля дарогі ў в. [[Даўборы]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 477 || [[Помнік Кліменту Яфрэмавічу Варашылаву (Далёкія)|Помнік Варашылаву Кліменту Яфрэмавічу]] || гістарычны || 1973 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 478 || [[Помнік землякам (Далёкія)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля Дома культуры || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 479 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Далёкія)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1967 г. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка праўлення калгаса || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 480 || [[Станіславаўскі касцёл (Далёкія)|Станіславаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1-я палавіна 20 ст. || [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]], цэнтр [[Далёкаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 481 || [[Помнік землякам (Дзеткавіцы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1970 г. || [[Дзеткавіцы]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=145}} |- | 482 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Друя)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1948 г. (помнік) || [[Друя]] || У цэнтры пасёлка, у скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 483 || [[Троіцкі касцёл і кляштар бернардзінцаў (Друя)|Кляштар бернардзінцаў]]:<br>* касцёл<br>* жылы корпус<br>* брама з агароджай || архітэктурны || 1643—1646 гг., 18 ст. || [[Друя]] || У паўночнай частцы пасёлка, на высокім беразе р. [[Заходняя Дзвіна]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 484 || [[Магіла ахвяр фашызму (Друя)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На правым беразе р. [[Друйка (рака)|Друйка]], на тэрыторыі сядзібы (вул. Браслаўская, 5) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 485 || [[Месца бою 1812 года (Друя)|Месца бою 1812 года]] || гістарычны || 1812 г. (падзея), 1962 г. (помнік) || [[Друя]] || На заходняй ускраіне Друі, злева ад дарогі на [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 486 || [[Друйскі парк|Парк]] || архітэктурны || 18 ст. || [[Друя]] || На левым беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], уздоўж галоўнай вуліцы пасёлка || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146}} |- | 487 || [[Дрысвяцкі замак|Замчышча]] || археалагічны || 11—18 ст. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]] || На востраве воз. [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=146—147}} |- | 488 || [[Петрапаўлаўскі касцёл (Дрысвяты)|Петрапаўлаўскі касцёл]] || архітэктурны || 1929 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| У паўночнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147}} |- | 489 || [[Петрапаўлаўская царква (Дрысвяты)|Царква]] || архітэктурны || 1908 г. || [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]], цэнтр [[Дрысвяцкі сельсавет|сельсавета]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 490 || [[Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»|Месца базіравання Відзаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і штабоў партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму»]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, у [[Казянскі лес|Казянскім лесе]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=147—148}} |- | 491 || [[Помнік землякам (Дуброўка)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1974 г. || [[Дуброўка (Казянскі сельсавет)|Дуброўка]], [[Казянскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 492 || [[Гарадзішча (Жвірблі)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || Жвірблі, [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Піля. На заходняй ускраіне вёскі, на высокім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 493 || [[Помнік землякам (Ждэгелі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Ждэгелі]], [[Відзаўскі сельсавет|Відзскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 494 || [[Помнік землякам (Завер’е)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1967 г. || [[Завер’е]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 495 || [[Зазонаўскае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Зазоны]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Замак. На высокім круглым пагорку, каля паўночна-ўсходняй ускраіны вёскі, злева ад дарогі [[Браслаў]] — [[Даўгаўпілс]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 496 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Замошша)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] || гістарычны || 1972 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На школьным двары || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148}} |- | 497 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Замошша)|Гарадзішча і курганны могільнік]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. (гарадзішча) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || На заходняй ускраіне вёскі паміж азёрамі [[Шылава (возера)|Шылава]] і [[Замошша (возера)|Замошша]] (гарадзішча). За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=148—149}} |- | 498 || [[Магіла ахвяр фашызму (Замошша)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942 г. (падзея), 1974 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Рэпаўшчына || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 499 || [[Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава|Месца базіравання Браслаўскага падпольнага райкома КП(б)Б і партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава]] || гістарычны || 1943—1944 гг. (падзея), 1960 г. (помнік) || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 6 км на захад ад вёскі, у Казянскім лесе (падзея), на паўднёвай ускраіне вёскі (помнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 500 || [[Помнік Вользе Канстанцінаўне Максімовіч|Помнік Максімовіч Вользе Канстанцінаўне]] || гістарычны || 1975 г. || [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || Каля будынка школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 501 || [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Зарачча)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1964 г. (помнік) || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149}} |- | 502 || [[Вадзяны млын (Зарачча)|Вадзяны млын]] || архітэктурны || канец 18 — 1-я палавіна 19 ст. || [[Зарачча (Браслаўскі раён)|Зарачча]], цэнтр [[Зарацкі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтральнай частцы вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=149—150}} |- | 503 || [[Вяночны двор (Іказнь)|Вяночны двор]]:<br>* хата<br>* сенцы<br>* хлявы || архітэктурны || 1909 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || Сядзіба Н. А. Ажгінь || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150}} |- | 504 || [[Іказненскі замак|Замчышча]] || археалагічны, гістарычны || 16 ст. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| На востраве воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=150—151}} |- | 505 || [[Свята-Мікалаеўская царква (Іказнь)|Мікалаеўская царква]] || архітэктурны || 1905 г. || [[Іказнь (аграгарадок)|Іказнь]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 506 || [[Брацкая магіла партызан (Казяны)|Брацкая магіла партызан]] || гістарычны, мастацкі || 1944 г. (падзея), 1969 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || У скверы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 507 || [[Магіла ахвяр фашызму (Казяны)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1942—1943 гг. (падзея), 1967 г. (помнік) || [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]], цэнтр [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 508 || [[Помнік землякам (Карасіна)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1981 г. || [[Карасіна (Браслаўскі раён)|Карасіна]], [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Мяжанскі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 509 || [[Царква (Кірыліна)|Царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Кірыліна]], [[Друйскі сельсавет]] || На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=151}} |- | 510 || [[Курганны могільнік (Коўшынкі)|Курганны могільнік]] || археалагічны || — || [[Коўшынкі]], [[Казянскі сельсавет]] || За 0,5 км на поўнач ад вёскі, каля дарогі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 511 || [[Лабэцкія|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1943 г. || Лабэцкія (не існуе), [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 512 || [[Гарадзішча (Літоўшчына)|Гарадзішча]] || археалагічны || 6 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Літоўшчына (Браслаўскі раён)|Літоўшчына]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| Мясцовая назва Татарская Гара. За 2 км на захад ад вёскі, за 100 м ад хутара [[Татараўшчына]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 513 || [[Гарадзішча (Лукшы)|Гарадзішча]] || археалагічны || 5 ст. да н.э. — 3 ст. н.э. || [[Лукшы (Браслаўскі раён)|Лукшы]], [[Плюскі сельсавет]] || За 0,8 км на захад ад вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 514 || [[Гарадзішча і курганны могільнік (Майшулі)|Гарадзішча, курганны могільнік]] || археалагічны || 6—11 ст. (могільнік) || [[Майшулі]], [[Зарацкі сельсавет]] || За 0,3 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Рацкі Бор (гарадзішча). За 0,5 км на поўдзень ад гарадзішча (могільнік) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152}} |- | 515 || [[Маскавіцкае гарадзішча|Гарадзішча]] || археалагічны || 11—13 ст. || [[Маскавічы]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на беразе воз. [[Дзерба]]|| {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=152—153}} |- | 516 || [[Свята-Пакроўская царква (Мінкавічы)|Пакроўская царква]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мінкавічы (Браслаўскі раён)|Мінкавічы]], [[Дрысвяцкі сельсавет]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 517 || [[Касцёл Маці Боскай Анёльскай (Мяжаны)|Касцёл Маці Боскай Анёльскай]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Мяжаны]], цэнтр [[Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 518 || [[Помнік землякам (Опліса 1)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Опліса 1|Опліса-1]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 519 || [[Брацкая магіла савецкага воіна і партызан (Опса)|Брацкая магіла савецкага воіна і партызан]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1963 г. (помнік) || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]] || На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 520 || [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Опса)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 521 || [[Курган Бессмяротнасці (Опса)|Курган Бессмяротнасці]] || гістарычны || 1963 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| На могілках || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 522 || [[Курганны могільнік (Опса)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 8—11 ст. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 3 км на поўдзень ад вёскі, злева ад дарогі ў [[Відзы]], у лесе || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=153}} |- | 523 || [[Помнік землякам (Опса)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1975 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 524 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Опса)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1964 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы-інтэрната || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 525 || [[Сядзіба Плятэраў (Опса)|Сядзіба]]:<br>* сядзібны дом<br>* флігель<br>* гаспадарчыя пабудовы<br>* парк || архітэктурны || 1904 г. || [[Опса (аграгарадок)|Опса]], цэнтр [[Опсаўскі сельсавет|сельсавета]]|| За 2 км ад вёскі, на ўсходнім беразе воз. [[Опса (возера)|Опса]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=154}} |- | 526 || [[Магіла ахвяр фашызму (Пагошча)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1972 г. (помнік) || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]] || За 3 км на поўдзень ад в. Пагошча || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 527 || [[Помнік землякам (Пагошча)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Пагошча (аграгарадок)|Пагошча]], [[Опсаўскі сельсавет]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 528 || [[Троіцкі касцёл (Плюсы)|Касцёл]] || архітэктурны || пачатак 20 ст. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]] || На ўсходняй ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 529 || [[Помнік Івану Мікітавічу Ваўчкову|Помнік Ваўчкову Івану Мікітавічу]] || гістарычны || 1976 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля школы || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 530 || [[Помнік землякам (Плюсы)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1971 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 531 || [[Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу (Плюсы)|Помнік Леніну Уладзіміру Ільічу]] || гістарычны || 1978 г. || [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]], цэнтр [[Плюскі сельсавет|сельсавета]]|| Каля будынка выканкома сельсавета || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 532 || [[Гарадзішча (Пустошка)|Гарадзішча]] || археалагічны || — || [[Пустошка (Браслаўскі раён)|Пустошка]], [[Зарацкі сельсавет]] || Мясцовая назва Чортава Гара. На заходнім беразе воз. [[Струста (возера)|Струста]], каля дарогі [[Плюсы (аграгарадок)|Плюсы]] — [[Браслаў]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 533 || [[Гарадзішча (Рацюнкі)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Рацюнкі]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| На паўднёвай ускраіне вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 534 || [[Рэпаўшчына (Браслаўскі раён)|Месца спаленай вёскі]] || гістарычны || 1942 г. || Рэпаўшчына (не існуе), [[Ахрэмаўскі сельсавет|Ахрэмавецкі сельсавет]] || За 2 км на поўдзень ад в. [[Замошша (Ахрэмаўскі сельсавет)|Замошша]] || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 535 || [[Гарадзішчы (Слабодка)|Гарадзішчы]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| За 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі (гарадзішча-1). За 0,5 км на паўночны захад ад гарадзішча-1 (гарадзішча-2) || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155}} |- | 536 || [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|Касцёл Сэрца Ісуса]] || архітэктурны || 1903 г. || [[Слабодка (Слабодкаўскі сельсавет)|Слабодка]], цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|сельсавета]]|| У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=155—156}} |- | 537 || [[Магіла ахвяр фашызму (Стаўрова)|Магіла ахвяр фашызму]] || гістарычны || 1943 г. (падзея), 1968 г. (помнік) || [[Стаўрова (Браслаўскі раён)|Стаўрова]], [[Казянскі сельсавет]] || За 2 км на поўнач ад в. Стаўрова || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 538 || [[Магіла Рыгора Сяргеевіча Эфрона|Магіла Эфрона Рыгора Сяргеевіча]] || гістарычны || 1944 г. (падзея), 1957 г. (помнік) || [[Струнеўшчына]], [[Друйскі сельсавет]] || Каля магілкі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 539 || [[Гарадзішча (Укля)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 1 км на поўнач ад вёскі на беразе воз. [[Укля (возера)|Укля]], ва ўрочышчы Тарылава || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 540 || [[Курганны могільнік (Укля)|Курганны могільнік]] || археалагічны || 11—12 ст. || [[Укля (вёска)|Укля]], [[Цяцеркаўскі сельсавет]] || За 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на ўскраіне лесу || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 541 || [[Помнік землякам (Цяцеркі)|Помнік землякам]] || гістарычны || 1972 г. || [[Цяцеркі]], цэнтр [[Цяцеркаўскі сельсавет|сельсавета]] || У цэнтры вёскі || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |- | 542 || [[Гарадзішча (Шавуры)|Гарадзішча]] || археалагічны || 7 ст. да н.э. — 4 ст. н.э. || [[Шавуры (Браслаўскі раён)|Шавуры]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Слабодкаўскі сельсавет]]|| За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на высокім і доўгім пагорку || {{sfn|Збор помнікаў|1985|с=156}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Віцебская|ref=Збор помнікаў}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-02}} [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]] [[Катэгорыя:Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна]] gmi8kykubpt53d74tr5awqwm2fxh3yp 0 811989 5175191 5174487 2026-08-04T08:15:08Z M.L.Bot 261 5175191 wikitext text/x-wiki '''Рала''' — старажытная драўляная безадвальная [[Вупраж|вупражная]] ворная (земляробчая) прылада з нізкім замацаваннем цяглавай сілы{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}. Папярэднік [[Саха (ворная прылада)|сахі]] і [[Плуг|плуга]], пашыраны ва ўсіх земляробчых народаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Складаецца з рабочай часткі — ральніка, на канец якога мацавалі наральнік, дышля (градыля) і ручак (дзяржання) для кіравання{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Паводле канструкцыі працоўнай часткі і спосабу выкарыстання вылучаюць рала з полазам і без яго, паводле формы дышля — на прама- і крыва- дышальныя (градыльныя){{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}}, якія ў сваю чаргу мелі шэраг варыянтаў{{sfn|БЭ|2001|p=286}}. Каменны наральнік канца 3-га тысячагоддзя да н.э. знойдзены каля [[Хатляны|Хаталян]] Уздзенскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/|title=В музее Хотлянской школы хранится экспонат, которому свыше четырех тысяч лет - 13.06.2022|author=Виктор Соболевский|last=|website=Чырвоная Зорка|date=2022-06-13|access-date=2026-08-01|last2=Яскович|first2=Дарья}}</ref><ref>[https://uzda-asveta.gov.by/napravleniia-deiatelnosti/%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B8-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 Фота наральніка буйнейшым планам, пад тэкстам.]</ref>. Ва Усходняй Еўропе ралы з’явіліся ў 1-й палове 1-га тысячагоддзя з узнікненнем ворнага вупражнага земляробства, пра што сведчаць знаходкі драўляных рал ва Украіне (Жабічы Чарнігаўскай і Такары Сумскай абласцей) і ў Расіі (Сяргееўск Бранскай вобласці). Таксама да 1-й паловы 1-га тысячагоддзя адносяць крывадышальнае полазнае рала, знойдзенае ў тарфяніку каля [[Капланавічы|Капланавіч]] Клецкага раёна (належала, імаверна, насельніцтву [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культуры]]{{sfn|БЭ|2001|p=286}}). Гэта рала зроблена са ствала дрэва з доўгім суком, мела завостраны полаз, а з процілеглага боку адтуліну для дзяржання, за якое трымаўся араты. Доўгі сук служыў дышлем, металічнага наральніка хутчэй за ўсё яшчэ не было. Гэта рала пры нахіле магло няпоўна пераварочваць пласт зямлі і падрэзаць карані [[Пустазелле|пустазелля]].{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Другое драўлянае рала XIII ст., знойдзенае ў Брэсце, выраблена з дубовага ствала даўжынёй 155 см, які быў дышлем. Ад яго пад вуглом 28° адыходзіў сук даўжынёй 43 см, які ўтвараў рабочую частку рала. Магчыма, гэта рала мела металічны наральнік, але гэта толькі гіпотэза, бо рабочы канец рала абламаны. На дышлі было тры адтуліны — для дзяржання, для металічнага чарэсла і для дэталі, з дапамогай якой можна было падоўжыць параўнальную кароткі дышаль.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} На паселішчы VIII—IX ст. [[Хотамель]] знойдзены два шырокія асіметрычныя наральнікі з плечукамі даўжынёй 9,8—10,5 см, шырынёй 6,6—7 см і металічнае чарэсла даўжынёй 40 см, якое служыла для падразання пласта зямлі. Гэтыя наральнікі ад падэшвеннага рала з чарэслам, якое магло не толькі ўзрыхляць зямлю, але пры пэўным сваім становішчы, дзякуючы шырокім плечукам, пераварочваць яе верхні пласт. Каля [[Дворыцкая Слабада|Дворыцкай Слабады]] Мінскага раёна знойдзены шыракалопасцевы наральнік X — пачатку XI ст. з плечукамі, удвая даўжэйшымі за хотамельскія, і чарэсла. З такім наральнікам можна было глыбей і якасней араць.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} Металічныя наральнікі для рал без полаза знойдзены ў Брэсце, Гродне, каля [[Збароў|Збарова]] Рагачоўскага раёна, у Клецку, Навагрудку і іншых месцах. Нягледзячы, што на пачатку 2-га тысячагоддзя на тэрыторыі Беларусі пашырылася больш прагрэсіўная ворная прылада — саха, рала праз яго манеўранасць выкарыстоўвалі да XX ст.{{sfn|Каробушкіна|2011|p=249}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Каробушкіна|аўтар=Каробушкіна Т. М.|загаловак=Рала|арыгінал=|спасылка=|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Археалогія Беларусі : энцыклапедыя : у 2 т.|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2011|выпуск=|том=Т. 2 : Л — Я|нумар=|старонкі=249|isbn=978-985-11-0549-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * ''Краснов Ю. В.'' Древнейшие упряжные пахотные орудия. М., 1975; * ''Коробушкина Т. Н.'' Земледелие на территории Белоруссии в X—XIII вв. Минск, 1979; * ''Коробушкина Т. Н.'' Появление упряжных пахотных орудий и их дальнейшее развитие на территории Белоруссии (до XIV в.) // Тез. докл. сов. делегации на IV Междунар. конгр. слав. археологии. М., 1980. * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рала|том=13|с=286|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты]] l3f4s1im4vyole0b9347lshgnk2zozl 0 811999 5175101 5174836 2026-08-04T01:39:29Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175101 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валодзька}} {{Асоба | Commons = | выява = [[File:Portret Wacława Wołodźko, pseud. Sahi-bej.jpg|thumb|]] }}'''Вацлаў Валеры Валодзька ('''[[Польская мова|пол.]] ''Walery Wacław Wołodźko,'' псеўданімы '''''Wacław Koszczyc,''''' '''''Sahi-Bey''''', [[1831]], [[Мінская губерня]] — [[8 красавіка]] [[1904]], [[Львоў]]) — паўстанец, палітычны дзеяч і [[інжынер]].<ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — C. 380.</ref><ref name=":1">[http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/kps_2016_27_34.pdf Obsulewicz-Niewińska, Beata. Walery Wołodźko (Sahi-bej) i akademicy kijowscy. ''Київські полоністичні студії'', 2016, 368—381.]</ref> Аўтар раманаў, апавяданняў і мемуараў часоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1831 годзе ў Мінскай губерні. Вышэйшую ваенную адукацыю атрымаў у [[Пецярбург]]у. Служыў капітан-інжынерам у расійскай арміі. У 1856 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]] навязаў стасункі са студэнтамі-канспіратарамі [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]], далучыўся да Трайняцкага звязу (пра што пакінуў успаміны). 3 канца 1862 года — у Мінску. На пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] перайшоў на бок паўстанцаў, удзельнічаў у баях на Міншчыне. Пасля паразы паўстання адправіўся ў [[Турцыя|Турцыю]], дзе пражыў сем гадоў пад імём Сагі-Бея і працаваў дарожным і маставым інжынерам. У 1870 годзе пасяліўся ў Львове. Супрацоўнічаў з [[Галічына|галіцкімі]] і варшаўскімі часопісамі, адначасова актыўна ўдзельнічаў у незалежніцкім падполлі. У сакавіку 1876 стаў адным з заснавальнікаў антырасійскай вайскова-палітычнай арганізацыі Канфедэрацыя польскай нацыі, але з-за неасцярожных паводзінаў і заклікаў да арганізацыі паўстання ў падтрымку Турцыі быў выключаны з арганізацыі ў чэрвені 1877 года. Праводзіў агітацыю сярод львоўскіх рамеснікаў, таксама заклікаў далучыцца да Польскага легіёну ў Турцыі. Пад канец жыцця пакутваў ад маніі пераследу, памёр у галечы. Пахаваны ў Львове на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскіх могілках]].<ref name=":1" /> == Творчасць == Яго даследаванні «''Зыгмунд Серакоўскі — вярхоўны галоўнакамандуючы Жмудзі ў 1863 г.''» (1891), «''Пярун, апошнія атрады на Літве ў паўстанні 1863-64 гадоў''» (без года выдання) прысвечаны падзеям на Беларусі i ў Літве ў час паўстання. Найбольшую каштоўнасць маюць яго «У''спаміны з паўстання ў Мінскім ваяводстве ў 1863 годзе''» (1875), у якіх паказана дзейнасць Мінскай паўстанцкай арганізацыі, характарызуюцца кіраўнікі i ўдзельнікі паўстання [[Карнэль Пялікша]], [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслаў Свентажэцкі]], [[Станіслаў Ляскоўскі]], [[Антон Трусаў]] i інш. У рукапісе засталася яго праца «''Паўстанне ў Магілёўскай губерні ў 1863 годзе''». Пад псеўданімам Вацлаў Кошчыц апублікаваў гістарычныя раманы i аповесці: «''Вернутыя да сапраўднай веры''» (1877), «''Выбраннікі ле­су''» (1881—82), «''Вяшчунскія ваенныя паходні''» (1898), «паляўнічыя» апавяданні «''3 літоўскай пушчы''» (1877), у якіх апісаў падзеі [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1831]] i 1863 на Беларусі i ў Літве, адносіны да ix сялян (некаторыя героі гавораць на беларускай мове), намаляваў вобразы [[Кастусь Каліноўскі|Канстанціна Каліноўскага]], [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]]. Пад псеўданімам Сагі-бея выдаў дарожныя нататкі «Усход. Ca Стамбула ў Анкару» (1874), «3 вандровак па Анатоліі» (1875), раман «Крывавы набытак» (1884), прысвеча­ны вызваленчай барацьбе албанскага i македонскага народаў супраць турэцкага панавання. У раманах i аповесцях «Сізіфава праца» (1877), «Змагар лёсу» (1883), «Веска для вёскі» (1888) i іншых выкрываў згодніцтва буйной шляхты, заклікаў палепшыць жыццё сялян.<ref name=":0" /> == Публікацыі == * Koszczyc Wacław, Wschód. Ze Stambułu do Angory, «Gazeta Narodowa» 1873, nr 140—303; [https://polona.pl/preview/f422b107-8b3d-430b-98e6-f403f7185361 Lwów 1874]. * Koszczyc Wacław, Wspomnienia z powstania województwa mińskiego z roku 1863, [w:] [https://polona2.pl/item/polska-w-walce-zbior-wspomnien-i-pamietnikow-z-dziejow-naszego-wyjarzmiania-t-2,MTUxMTY1NDc/8/#info:metadata Polska w walce, wyd. Antoni Giller, t. 1, Kraków 1875], s. 183—315. * Koszczyc Wacław, Z wędrówek po Anatolii. Szkice i opowiadania, «Tydzień Literacko-Artystyczny, Naukowy i Społeczny» 1875, nr 10-20. * Koszczyc Wacław, Praca Syzyfa. Powieść, «Gazeta Narodowa» 1876, nr 155—267, [https://polona.pl/preview/5e431eba-8c28-4c1d-b866-e5e32baadfe7 Lwów 1877]. * Koszczyc Wacław, Z puszczy. Szkice i obrazki litewskie. I Nawrócona, «Gazeta Narodowa» 1877, nr 260—296. * Koszczyc Wacław, "Piorun": ostatnie oddziały na Litwie w powstaniu 1863/4 r.: z własnych opowiadań "Pioruna" * Koszczyc Wacław, Wybrańcy losu. Powieść «Dziennik Poznański» 1880—1881, nr 3-23. [https://polona.pl/preview/b1ad8e75-cbb6-48c4-bbaa-15cfcd666551 Lwow 1882] * Sahi-Bey, Ład Boży. Obrazek z życia tureckiego, «Kłosy» 1881, nr 838—861; [https://polona.pl/preview/ab5a5df1-6cc9-4019-ad15-f3f88b756013 Lwów 1882]. * Koszczyc Wacław, Gwiazda przewodnia. Obraz na tle życia wschodniego, «Ateneum» 1883, t. 3-4; [https://polona.pl/preview/10989d97-7432-45fa-a222-45337402ed13 Lwów 1884]. * Sahi-Bey, Krwawy dorobek. Powieść z życia albańskomacedońskiego, «Tygodnik Ilustrowany» 1883, t. 2, nr 27-44; [https://claude.ai/chat/3852ec29-bc8e-416c-83aa-f8d888206baa Warszawa 1884]. * [https://polona.pl/preview/01a039dc-5869-48d1-8e23-56b86fec1199 Koszczyc Wacław, Szermierz przeznaczenia, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 46-133.] * Koszczyc Wacław, Ucieczka. Opowiadanie historyczne, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 214—216. * Koszczyc Wacław, Źródła ruchu 1863 r. i akademicy kijowscy, «Gazeta Narodowa» 1884, nr 9-10, 14-17, 53, 55, 57. * Sahi-Bey, Z tajemnic Wschodu. Obrazki i szkice «Wędrowiec» 1885, nr 1-9, 33-40, [https://polona.pl/item-view/70a2d653-6d27-4e29-8c9a-8325286a3e25?page=2 wyd. osobne Warszawa 1886]. * Koszczyc Wacław, Obrazki macedońskie «Życie» [Warszawa] 1887, nr 23-30. * [https://polona.pl/preview/ad60921f-33ca-4345-b1f9-def0c82607f0 Koszczyc Wacław, Wieś dla wsi, Lwów 1888.] * [https://polona.pl/preview/515d3586-6376-4224-8dec-002ce9dc42c3 Koszczyc Wacław, Zygmunt Sierakowski, naczelny wódz Żmudzi w r. 1863, Lwów 1891.] * Koszczyc Wacław, Wici wyroczne. Powieść historyczna na tle powstania styczniowego, [https://polona.pl/preview/3153b75f-d042-4eed-8b8e-a8c4dc80699d t. 1], [https://polona.pl/preview/a683358e-fd33-466b-8410-117636f1ed68 t. 2]. Lwów 1898. * [https://polona.pl/preview/aa2c9a46-06df-4b94-aba8-4b3168753b22 Były Konfederat. Ruch narodowy w roku 1877: konfederacja narodu polskiego 1876 r. Chicago, 1899.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Валодзька Вацлаў Валеры}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1904 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1831 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Інжынеры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Львове]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскай губерні]] 53g4qkg10do0xedt3a4wojtsl7sbze4 5175226 5175101 2026-08-04T08:46:10Z Aliaksei Lastouski 75892 5175226 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валодзька}} {{Асоба | Commons = | выява = [[File:Portret Wacława Wołodźko, pseud. Sahi-bej.jpg|thumb|]] }}'''Вацлаў Валеры Валодзька ('''[[Польская мова|пол.]] ''Walery Wacław Wołodźko,'' псеўданімы '''''Wacław Koszczyc,''''' '''''Sahi-Bey''''', [[1831]], [[Мінская губерня]] — [[8 красавіка]] [[1904]], [[Львоў]]) — паўстанец, палітычны дзеяч і [[інжынер]].<ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — C. 380.</ref><ref name=":1">[http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/kps_2016_27_34.pdf Obsulewicz-Niewińska, Beata. Walery Wołodźko (Sahi-bej) i akademicy kijowscy. ''Київські полоністичні студії'', 2016, 368—381.]</ref> Аўтар раманаў, апавяданняў і мемуараў часоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1831 годзе ў Мінскай губерні. Вышэйшую ваенную адукацыю атрымаў у [[Пецярбург]]у. Служыў капітан-інжынерам у расійскай арміі. У 1856 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]] навязаў стасункі са студэнтамі-канспіратарамі [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]], далучыўся да Трайняцкага звязу (пра што пакінуў успаміны). 3 канца 1862 года — у Мінску. На пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] перайшоў на бок паўстанцаў, удзельнічаў у баях на Міншчыне. Пасля паразы паўстання адправіўся ў [[Турцыя|Турцыю]], дзе пражыў сем гадоў пад імём Сагі-Бея і працаваў дарожным і маставым інжынерам. У 1870 годзе пасяліўся ў Львове. Супрацоўнічаў з [[Галічына|галіцкімі]] і варшаўскімі часопісамі, адначасова актыўна ўдзельнічаў у незалежніцкім падполлі. У сакавіку 1876 стаў адным з заснавальнікаў антырасійскай вайскова-палітычнай арганізацыі Канфедэрацыя польскай нацыі, але з-за неасцярожных паводзінаў і заклікаў да арганізацыі паўстання ў падтрымку Турцыі быў выключаны з арганізацыі ў чэрвені 1877 года. Праводзіў агітацыю сярод львоўскіх рамеснікаў, таксама заклікаў далучыцца да Польскага легіёну ў Турцыі. Пад канец жыцця пакутваў ад маніі пераследу, памёр у галечы. Пахаваны ў Львове на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскіх могілках]].<ref name=":1" /> == Творчасць == Яго даследаванні «''Зыгмунд Серакоўскі — вярхоўны галоўнакамандуючы Жмудзі ў 1863 г.''» (1891), «''Пярун, апошнія атрады на Літве ў паўстанні 1863-64 гадоў''» (без года выдання) прысвечаны падзеям на Беларусі i ў Літве ў час паўстання. Найбольшую каштоўнасць маюць яго «У''спаміны з паўстання ў Мінскім ваяводстве ў 1863 годзе''» (1875), у якіх паказана дзейнасць Мінскай паўстанцкай арганізацыі, характарызуюцца кіраўнікі i ўдзельнікі паўстання [[Карнэль Пялікша]], [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслаў Свентажэцкі]], [[Станіслаў Ляскоўскі]], [[Антон Данілавіч Трусаў|Антон Трусаў]] i інш. У рукапісе засталася яго праца «''Паўстанне ў Магілёўскай губерні ў 1863 годзе''». Пад псеўданімам Вацлаў Кошчыц апублікаваў гістарычныя раманы i аповесці: «''Вернутыя да сапраўднай веры''» (1877), «''Выбраннікі ле­су''» (1881—82), «''Вяшчунскія ваенныя паходні''» (1898), «паляўнічыя» апавяданні «''3 літоўскай пушчы''» (1877), у якіх апісаў падзеі [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1831]] i 1863 на Беларусі i ў Літве, адносіны да ix сялян (некаторыя героі гавораць на беларускай мове), намаляваў вобразы [[Кастусь Каліноўскі|Канстанціна Каліноўскага]], [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]]. Пад псеўданімам Сагі-бея выдаў дарожныя нататкі «Усход. Ca Стамбула ў Анкару» (1874), «3 вандровак па Анатоліі» (1875), раман «Крывавы набытак» (1884), прысвеча­ны вызваленчай барацьбе албанскага i македонскага народаў супраць турэцкага панавання. У раманах i аповесцях «Сізіфава праца» (1877), «Змагар лёсу» (1883), «Веска для вёскі» (1888) i іншых выкрываў згодніцтва буйной шляхты, заклікаў палепшыць жыццё сялян.<ref name=":0" /> == Публікацыі == * Koszczyc Wacław, Wschód. Ze Stambułu do Angory, «Gazeta Narodowa» 1873, nr 140—303; [https://polona.pl/preview/f422b107-8b3d-430b-98e6-f403f7185361 Lwów 1874]. * Koszczyc Wacław, Wspomnienia z powstania województwa mińskiego z roku 1863, [w:] [https://polona2.pl/item/polska-w-walce-zbior-wspomnien-i-pamietnikow-z-dziejow-naszego-wyjarzmiania-t-2,MTUxMTY1NDc/8/#info:metadata Polska w walce, wyd. Antoni Giller, t. 1, Kraków 1875], s. 183—315. * Koszczyc Wacław, Z wędrówek po Anatolii. Szkice i opowiadania, «Tydzień Literacko-Artystyczny, Naukowy i Społeczny» 1875, nr 10-20. * Koszczyc Wacław, Praca Syzyfa. Powieść, «Gazeta Narodowa» 1876, nr 155—267, [https://polona.pl/preview/5e431eba-8c28-4c1d-b866-e5e32baadfe7 Lwów 1877]. * Koszczyc Wacław, Z puszczy. Szkice i obrazki litewskie. I Nawrócona, «Gazeta Narodowa» 1877, nr 260—296. * Koszczyc Wacław, "Piorun": ostatnie oddziały na Litwie w powstaniu 1863/4 r.: z własnych opowiadań "Pioruna" * Koszczyc Wacław, Wybrańcy losu. Powieść «Dziennik Poznański» 1880—1881, nr 3-23. [https://polona.pl/preview/b1ad8e75-cbb6-48c4-bbaa-15cfcd666551 Lwow 1882] * Sahi-Bey, Ład Boży. Obrazek z życia tureckiego, «Kłosy» 1881, nr 838—861; [https://polona.pl/preview/ab5a5df1-6cc9-4019-ad15-f3f88b756013 Lwów 1882]. * Koszczyc Wacław, Gwiazda przewodnia. Obraz na tle życia wschodniego, «Ateneum» 1883, t. 3-4; [https://polona.pl/preview/10989d97-7432-45fa-a222-45337402ed13 Lwów 1884]. * Sahi-Bey, Krwawy dorobek. Powieść z życia albańskomacedońskiego, «Tygodnik Ilustrowany» 1883, t. 2, nr 27-44; [https://claude.ai/chat/3852ec29-bc8e-416c-83aa-f8d888206baa Warszawa 1884]. * [https://polona.pl/preview/01a039dc-5869-48d1-8e23-56b86fec1199 Koszczyc Wacław, Szermierz przeznaczenia, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 46-133.] * Koszczyc Wacław, Ucieczka. Opowiadanie historyczne, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 214—216. * Koszczyc Wacław, Źródła ruchu 1863 r. i akademicy kijowscy, «Gazeta Narodowa» 1884, nr 9-10, 14-17, 53, 55, 57. * Sahi-Bey, Z tajemnic Wschodu. Obrazki i szkice «Wędrowiec» 1885, nr 1-9, 33-40, [https://polona.pl/item-view/70a2d653-6d27-4e29-8c9a-8325286a3e25?page=2 wyd. osobne Warszawa 1886]. * Koszczyc Wacław, Obrazki macedońskie «Życie» [Warszawa] 1887, nr 23-30. * [https://polona.pl/preview/ad60921f-33ca-4345-b1f9-def0c82607f0 Koszczyc Wacław, Wieś dla wsi, Lwów 1888.] * [https://polona.pl/preview/515d3586-6376-4224-8dec-002ce9dc42c3 Koszczyc Wacław, Zygmunt Sierakowski, naczelny wódz Żmudzi w r. 1863, Lwów 1891.] * Koszczyc Wacław, Wici wyroczne. Powieść historyczna na tle powstania styczniowego, [https://polona.pl/preview/3153b75f-d042-4eed-8b8e-a8c4dc80699d t. 1], [https://polona.pl/preview/a683358e-fd33-466b-8410-117636f1ed68 t. 2]. Lwów 1898. * [https://polona.pl/preview/aa2c9a46-06df-4b94-aba8-4b3168753b22 Były Konfederat. Ruch narodowy w roku 1877: konfederacja narodu polskiego 1876 r. Chicago, 1899.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Валодзька Вацлаў Валеры}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1904 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1831 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Інжынеры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Львове]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскай губерні]] i95suanys05ecuausqmb70hid7jhm0t 5175285 5175226 2026-08-04T10:02:27Z M.L.Bot 261 афармленне 5175285 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валодзька}} {{Асоба}} '''Вацлаў Валеры Валодзька''' ({{lang-pl|Walery Wacław Wołodźko}}), псеўданімы '''Wacław Koszczyc''', ''Sahi-Bey''' ({{ВДП}}) — паўстанец 1863 года, палітычны дзеяч і [[інжынер]].<ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — C. 380.</ref><ref name=":1">[http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/kps_2016_27_34.pdf Obsulewicz-Niewińska, Beata. Walery Wołodźko (Sahi-bej) i akademicy kijowscy. ''Київські полоністичні студії'', 2016, 368—381.]</ref> Аўтар раманаў, апавяданняў і мемуараў часоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1831 годзе ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Вышэйшую ваенную адукацыю атрымаў у [[Пецярбург]]у. Служыў капітан-інжынерам у расійскай арміі. У 1856 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]] навязаў стасункі са студэнтамі-канспіратарамі [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]], далучыўся да Трайняцкага звязу (пра што пакінуў успаміны). 3 канца 1862 года — у Мінску. На пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] перайшоў на бок паўстанцаў, удзельнічаў у баях на Міншчыне. Пасля паразы паўстання адправіўся ў [[Турцыя|Турцыю]], дзе пражыў сем гадоў пад імем Сагі-Бея і працаваў дарожным і маставым інжынерам. У 1870 годзе пасяліўся ў Львове. Супрацоўнічаў з [[Галічына|галіцкімі]] і варшаўскімі часопісамі, адначасова актыўна ўдзельнічаў у незалежніцкім падполлі. У сакавіку 1876 стаў адным з заснавальнікаў антырасійскай вайскова-палітычнай арганізацыі Канфедэрацыя польскай нацыі, але з-за неасцярожных паводзінаў і заклікаў да арганізацыі паўстання ў падтрымку Турцыі быў выключаны з арганізацыі ў чэрвені 1877 года. Праводзіў агітацыю сярод львоўскіх рамеснікаў, таксама заклікаў далучыцца да Польскага легіёну ў Турцыі. Пад канец жыцця пакутваў ад маніі пераследу, памёр у галечы. Пахаваны ў Львове на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскіх могілках]].<ref name=":1" /> == Творчасць == Яго даследаванні «''Зыгмунд Серакоўскі — вярхоўны галоўнакамандуючы Жмудзі ў 1863 г.''» (1891), «''Пярун, апошнія атрады на Літве ў паўстанні 1863-64 гадоў''» (без года выдання) прысвечаны падзеям на Беларусі i ў Літве ў час паўстання. Найбольшую каштоўнасць маюць яго «У''спаміны з паўстання ў Мінскім ваяводстве ў 1863 годзе''» (1875), у якіх паказана дзейнасць Мінскай паўстанцкай арганізацыі, характарызуюцца кіраўнікі i ўдзельнікі паўстання [[Карнэль Пялікша]], [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслаў Свентажэцкі]], [[Станіслаў Ляскоўскі]], [[Антон Данілавіч Трусаў|Антон Трусаў]] i інш. У рукапісе засталася яго праца «''Паўстанне ў Магілёўскай губерні ў 1863 годзе''». Пад псеўданімам Вацлаў Кошчыц апублікаваў гістарычныя раманы i аповесці: «''Вернутыя да сапраўднай веры''» (1877), «''Выбраннікі ле­су''» (1881—82), «''Вяшчунскія ваенныя паходні''» (1898), «паляўнічыя» апавяданні «''3 літоўскай пушчы''» (1877), у якіх апісаў падзеі [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1831]] i 1863 на Беларусі i ў Літве, адносіны да ix сялян (некаторыя героі гавораць на беларускай мове), намаляваў вобразы [[Кастусь Каліноўскі|Канстанціна Каліноўскага]], [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]]. Пад псеўданімам Сагі-бея выдаў дарожныя нататкі «Усход. Ca Стамбула ў Анкару» (1874), «3 вандровак па Анатоліі» (1875), раман «Крывавы набытак» (1884), прысвеча­ны вызваленчай барацьбе албанскага i македонскага народаў супраць турэцкага панавання. У раманах i аповесцях «Сізіфава праца» (1877), «Змагар лёсу» (1883), «Веска для вёскі» (1888) i іншых выкрываў згодніцтва буйной шляхты, заклікаў палепшыць жыццё сялян.<ref name=":0" /> == Публікацыі == * Koszczyc Wacław, Wschód. Ze Stambułu do Angory, «Gazeta Narodowa» 1873, nr 140—303; [https://polona.pl/preview/f422b107-8b3d-430b-98e6-f403f7185361 Lwów 1874]. * Koszczyc Wacław, Wspomnienia z powstania województwa mińskiego z roku 1863, [w:] [https://polona2.pl/item/polska-w-walce-zbior-wspomnien-i-pamietnikow-z-dziejow-naszego-wyjarzmiania-t-2,MTUxMTY1NDc/8/#info:metadata Polska w walce, wyd. Antoni Giller, t. 1, Kraków 1875], s. 183—315. * Koszczyc Wacław, Z wędrówek po Anatolii. Szkice i opowiadania, «Tydzień Literacko-Artystyczny, Naukowy i Społeczny» 1875, nr 10-20. * Koszczyc Wacław, Praca Syzyfa. Powieść, «Gazeta Narodowa» 1876, nr 155—267, [https://polona.pl/preview/5e431eba-8c28-4c1d-b866-e5e32baadfe7 Lwów 1877]. * Koszczyc Wacław, Z puszczy. Szkice i obrazki litewskie. I Nawrócona, «Gazeta Narodowa» 1877, nr 260—296. * Koszczyc Wacław, «Piorun»: ostatnie oddziały na Litwie w powstaniu 1863/4 r.: z własnych opowiadań «Pioruna» * Koszczyc Wacław, Wybrańcy losu. Powieść «Dziennik Poznański» 1880—1881, nr 3-23. [https://polona.pl/preview/b1ad8e75-cbb6-48c4-bbaa-15cfcd666551 Lwow 1882] * Sahi-Bey, Ład Boży. Obrazek z życia tureckiego, «Kłosy» 1881, nr 838—861; [https://polona.pl/preview/ab5a5df1-6cc9-4019-ad15-f3f88b756013 Lwów 1882]. * Koszczyc Wacław, Gwiazda przewodnia. Obraz na tle życia wschodniego, «Ateneum» 1883, t. 3-4; [https://polona.pl/preview/10989d97-7432-45fa-a222-45337402ed13 Lwów 1884]. * Sahi-Bey, Krwawy dorobek. Powieść z życia albańskomacedońskiego, «Tygodnik Ilustrowany» 1883, t. 2, nr 27-44; [https://claude.ai/chat/3852ec29-bc8e-416c-83aa-f8d888206baa Warszawa 1884]. * [https://polona.pl/preview/01a039dc-5869-48d1-8e23-56b86fec1199 Koszczyc Wacław, Szermierz przeznaczenia, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 46-133.] * Koszczyc Wacław, Ucieczka. Opowiadanie historyczne, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 214—216. * Koszczyc Wacław, Źródła ruchu 1863 r. i akademicy kijowscy, «Gazeta Narodowa» 1884, nr 9-10, 14-17, 53, 55, 57. * Sahi-Bey, Z tajemnic Wschodu. Obrazki i szkice «Wędrowiec» 1885, nr 1-9, 33-40, [https://polona.pl/item-view/70a2d653-6d27-4e29-8c9a-8325286a3e25?page=2 wyd. osobne Warszawa 1886]. * Koszczyc Wacław, Obrazki macedońskie «Życie» [Warszawa] 1887, nr 23-30. * [https://polona.pl/preview/ad60921f-33ca-4345-b1f9-def0c82607f0 Koszczyc Wacław, Wieś dla wsi, Lwów 1888.] * [https://polona.pl/preview/515d3586-6376-4224-8dec-002ce9dc42c3 Koszczyc Wacław, Zygmunt Sierakowski, naczelny wódz Żmudzi w r. 1863, Lwów 1891.] * Koszczyc Wacław, Wici wyroczne. Powieść historyczna na tle powstania styczniowego, [https://polona.pl/preview/3153b75f-d042-4eed-8b8e-a8c4dc80699d t. 1], [https://polona.pl/preview/a683358e-fd33-466b-8410-117636f1ed68 t. 2]. Lwów 1898. * [https://polona.pl/preview/aa2c9a46-06df-4b94-aba8-4b3168753b22 Były Konfederat. Ruch narodowy w roku 1877: konfederacja narodu polskiego 1876 r. Chicago, 1899.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Валодзька Вацлаў Валеры}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Інжынеры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Львове]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскай губерні]] khjtoaxxn8qs20psbdztjw9vp9di8z4 5175287 5175285 2026-08-04T10:03:03Z M.L.Bot 261 5175287 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валодзька}} {{Асоба}} '''Вацлаў Валеры Валодзька''' ({{lang-pl|Walery Wacław Wołodźko}}), псеўданімы '''Wacław Koszczyc''', '''Sahi-Bey''' ({{ВДП}}) — паўстанец 1863 года, палітычны дзеяч і [[інжынер]].<ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — C. 380.</ref><ref name=":1">[http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/kps_2016_27_34.pdf Obsulewicz-Niewińska, Beata. Walery Wołodźko (Sahi-bej) i akademicy kijowscy. ''Київські полоністичні студії'', 2016, 368—381.]</ref> Аўтар раманаў, апавяданняў і мемуараў часоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1831 годзе ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Вышэйшую ваенную адукацыю атрымаў у [[Пецярбург]]у. Служыў капітан-інжынерам у расійскай арміі. У 1856 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]] навязаў стасункі са студэнтамі-канспіратарамі [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]], далучыўся да Трайняцкага звязу (пра што пакінуў успаміны). 3 канца 1862 года — у Мінску. На пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] перайшоў на бок паўстанцаў, удзельнічаў у баях на Міншчыне. Пасля паразы паўстання адправіўся ў [[Турцыя|Турцыю]], дзе пражыў сем гадоў пад імем Сагі-Бея і працаваў дарожным і маставым інжынерам. У 1870 годзе пасяліўся ў Львове. Супрацоўнічаў з [[Галічына|галіцкімі]] і варшаўскімі часопісамі, адначасова актыўна ўдзельнічаў у незалежніцкім падполлі. У сакавіку 1876 стаў адным з заснавальнікаў антырасійскай вайскова-палітычнай арганізацыі Канфедэрацыя польскай нацыі, але з-за неасцярожных паводзінаў і заклікаў да арганізацыі паўстання ў падтрымку Турцыі быў выключаны з арганізацыі ў чэрвені 1877 года. Праводзіў агітацыю сярод львоўскіх рамеснікаў, таксама заклікаў далучыцца да Польскага легіёну ў Турцыі. Пад канец жыцця пакутваў ад маніі пераследу, памёр у галечы. Пахаваны ў Львове на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскіх могілках]].<ref name=":1" /> == Творчасць == Яго даследаванні «''Зыгмунд Серакоўскі — вярхоўны галоўнакамандуючы Жмудзі ў 1863 г.''» (1891), «''Пярун, апошнія атрады на Літве ў паўстанні 1863-64 гадоў''» (без года выдання) прысвечаны падзеям на Беларусі i ў Літве ў час паўстання. Найбольшую каштоўнасць маюць яго «У''спаміны з паўстання ў Мінскім ваяводстве ў 1863 годзе''» (1875), у якіх паказана дзейнасць Мінскай паўстанцкай арганізацыі, характарызуюцца кіраўнікі i ўдзельнікі паўстання [[Карнэль Пялікша]], [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслаў Свентажэцкі]], [[Станіслаў Ляскоўскі]], [[Антон Данілавіч Трусаў|Антон Трусаў]] i інш. У рукапісе засталася яго праца «''Паўстанне ў Магілёўскай губерні ў 1863 годзе''». Пад псеўданімам Вацлаў Кошчыц апублікаваў гістарычныя раманы i аповесці: «''Вернутыя да сапраўднай веры''» (1877), «''Выбраннікі ле­су''» (1881—82), «''Вяшчунскія ваенныя паходні''» (1898), «паляўнічыя» апавяданні «''3 літоўскай пушчы''» (1877), у якіх апісаў падзеі [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1831]] i 1863 на Беларусі i ў Літве, адносіны да ix сялян (некаторыя героі гавораць на беларускай мове), намаляваў вобразы [[Кастусь Каліноўскі|Канстанціна Каліноўскага]], [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]]. Пад псеўданімам Сагі-бея выдаў дарожныя нататкі «Усход. Ca Стамбула ў Анкару» (1874), «3 вандровак па Анатоліі» (1875), раман «Крывавы набытак» (1884), прысвеча­ны вызваленчай барацьбе албанскага i македонскага народаў супраць турэцкага панавання. У раманах i аповесцях «Сізіфава праца» (1877), «Змагар лёсу» (1883), «Веска для вёскі» (1888) i іншых выкрываў згодніцтва буйной шляхты, заклікаў палепшыць жыццё сялян.<ref name=":0" /> == Публікацыі == * Koszczyc Wacław, Wschód. Ze Stambułu do Angory, «Gazeta Narodowa» 1873, nr 140—303; [https://polona.pl/preview/f422b107-8b3d-430b-98e6-f403f7185361 Lwów 1874]. * Koszczyc Wacław, Wspomnienia z powstania województwa mińskiego z roku 1863, [w:] [https://polona2.pl/item/polska-w-walce-zbior-wspomnien-i-pamietnikow-z-dziejow-naszego-wyjarzmiania-t-2,MTUxMTY1NDc/8/#info:metadata Polska w walce, wyd. Antoni Giller, t. 1, Kraków 1875], s. 183—315. * Koszczyc Wacław, Z wędrówek po Anatolii. Szkice i opowiadania, «Tydzień Literacko-Artystyczny, Naukowy i Społeczny» 1875, nr 10-20. * Koszczyc Wacław, Praca Syzyfa. Powieść, «Gazeta Narodowa» 1876, nr 155—267, [https://polona.pl/preview/5e431eba-8c28-4c1d-b866-e5e32baadfe7 Lwów 1877]. * Koszczyc Wacław, Z puszczy. Szkice i obrazki litewskie. I Nawrócona, «Gazeta Narodowa» 1877, nr 260—296. * Koszczyc Wacław, «Piorun»: ostatnie oddziały na Litwie w powstaniu 1863/4 r.: z własnych opowiadań «Pioruna» * Koszczyc Wacław, Wybrańcy losu. Powieść «Dziennik Poznański» 1880—1881, nr 3-23. [https://polona.pl/preview/b1ad8e75-cbb6-48c4-bbaa-15cfcd666551 Lwow 1882] * Sahi-Bey, Ład Boży. Obrazek z życia tureckiego, «Kłosy» 1881, nr 838—861; [https://polona.pl/preview/ab5a5df1-6cc9-4019-ad15-f3f88b756013 Lwów 1882]. * Koszczyc Wacław, Gwiazda przewodnia. Obraz na tle życia wschodniego, «Ateneum» 1883, t. 3-4; [https://polona.pl/preview/10989d97-7432-45fa-a222-45337402ed13 Lwów 1884]. * Sahi-Bey, Krwawy dorobek. Powieść z życia albańskomacedońskiego, «Tygodnik Ilustrowany» 1883, t. 2, nr 27-44; [https://claude.ai/chat/3852ec29-bc8e-416c-83aa-f8d888206baa Warszawa 1884]. * [https://polona.pl/preview/01a039dc-5869-48d1-8e23-56b86fec1199 Koszczyc Wacław, Szermierz przeznaczenia, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 46-133.] * Koszczyc Wacław, Ucieczka. Opowiadanie historyczne, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 214—216. * Koszczyc Wacław, Źródła ruchu 1863 r. i akademicy kijowscy, «Gazeta Narodowa» 1884, nr 9-10, 14-17, 53, 55, 57. * Sahi-Bey, Z tajemnic Wschodu. Obrazki i szkice «Wędrowiec» 1885, nr 1-9, 33-40, [https://polona.pl/item-view/70a2d653-6d27-4e29-8c9a-8325286a3e25?page=2 wyd. osobne Warszawa 1886]. * Koszczyc Wacław, Obrazki macedońskie «Życie» [Warszawa] 1887, nr 23-30. * [https://polona.pl/preview/ad60921f-33ca-4345-b1f9-def0c82607f0 Koszczyc Wacław, Wieś dla wsi, Lwów 1888.] * [https://polona.pl/preview/515d3586-6376-4224-8dec-002ce9dc42c3 Koszczyc Wacław, Zygmunt Sierakowski, naczelny wódz Żmudzi w r. 1863, Lwów 1891.] * Koszczyc Wacław, Wici wyroczne. Powieść historyczna na tle powstania styczniowego, [https://polona.pl/preview/3153b75f-d042-4eed-8b8e-a8c4dc80699d t. 1], [https://polona.pl/preview/a683358e-fd33-466b-8410-117636f1ed68 t. 2]. Lwów 1898. * [https://polona.pl/preview/aa2c9a46-06df-4b94-aba8-4b3168753b22 Były Konfederat. Ruch narodowy w roku 1877: konfederacja narodu polskiego 1876 r. Chicago, 1899.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Валодзька Вацлаў Валеры}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Інжынеры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Львове]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскай губерні]] 5k3kjuw1lz9c4zr4o5p0wpowkaupdek 5175291 5175287 2026-08-04T10:05:28Z M.L.Bot 261 5175291 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валодзька}} {{Асоба}} '''Вацлаў Валеры Валодзька''' ({{lang-pl|Walery Wacław Wołodźko}}), псеўданімы '''Wacław Koszczyc''', '''Sahi-Bey''' ({{ВДП}}) — [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанец 1863 года]], палітычны дзеяч і [[інжынер]].<ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — C. 380.</ref><ref name=":1">[http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/kps_2016_27_34.pdf Obsulewicz-Niewińska, Beata. Walery Wołodźko (Sahi-bej) i akademicy kijowscy. ''Київські полоністичні студії'', 2016, 368—381.]</ref> Аўтар раманаў, апавяданняў і мемуараў часоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1831 годзе ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Вышэйшую ваенную адукацыю атрымаў у [[Пецярбург]]у. Служыў капітан-інжынерам у расійскай арміі. У 1856 годзе ў [[Кіеў|Кіеве]] навязаў стасункі са студэнтамі-канспіратарамі [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]], далучыўся да Трайняцкага звязу (пра што пакінуў успаміны). 3 канца 1862 года — у Мінску. На пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] перайшоў на бок паўстанцаў, удзельнічаў у баях на Міншчыне. Пасля паразы паўстання адправіўся ў [[Турцыя|Турцыю]], дзе пражыў сем гадоў пад імем Сагі-Бея і працаваў дарожным і маставым інжынерам. У 1870 годзе пасяліўся ў Львове. Супрацоўнічаў з [[Галічына|галіцкімі]] і варшаўскімі часопісамі, адначасова актыўна ўдзельнічаў у незалежніцкім падполлі. У сакавіку 1876 стаў адным з заснавальнікаў антырасійскай вайскова-палітычнай арганізацыі Канфедэрацыя польскай нацыі, але з-за неасцярожных паводзінаў і заклікаў да арганізацыі паўстання ў падтрымку Турцыі быў выключаны з арганізацыі ў чэрвені 1877 года. Праводзіў агітацыю сярод львоўскіх рамеснікаў, таксама заклікаў далучыцца да Польскага легіёну ў Турцыі. Пад канец жыцця пакутваў ад маніі пераследу, памёр у галечы. Пахаваны ў Львове на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскіх могілках]].<ref name=":1" /> == Творчасць == Яго даследаванні «''Зыгмунд Серакоўскі — вярхоўны галоўнакамандуючы Жмудзі ў 1863 г.''» (1891), «''Пярун, апошнія атрады на Літве ў паўстанні 1863-64 гадоў''» (без года выдання) прысвечаны падзеям на Беларусі i ў Літве ў час паўстання. Найбольшую каштоўнасць маюць яго «У''спаміны з паўстання ў Мінскім ваяводстве ў 1863 годзе''» (1875), у якіх паказана дзейнасць Мінскай паўстанцкай арганізацыі, характарызуюцца кіраўнікі i ўдзельнікі паўстання [[Карнэль Пялікша]], [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслаў Свентажэцкі]], [[Станіслаў Ляскоўскі]], [[Антон Данілавіч Трусаў|Антон Трусаў]] i інш. У рукапісе засталася яго праца «''Паўстанне ў Магілёўскай губерні ў 1863 годзе''». Пад псеўданімам Вацлаў Кошчыц апублікаваў гістарычныя раманы i аповесці: «''Вернутыя да сапраўднай веры''» (1877), «''Выбраннікі ле­су''» (1881—82), «''Вяшчунскія ваенныя паходні''» (1898), «паляўнічыя» апавяданні «''3 літоўскай пушчы''» (1877), у якіх апісаў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1831]] i 1863 гадоў у Беларусі i Літве, адносіны да ix сялян (некаторыя героі гавораць беларускай мовай), намаляваў вобразы [[Кастусь Каліноўскі|Канстанціна Каліноўскага]], [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]]. Пад псеўданімам Сагі-бея выдаў дарожныя нататкі «Усход. Ca Стамбула ў Анкару» (1874), «3 вандровак па Анатоліі» (1875), раман «Крывавы набытак» (1884), прысвеча­ны вызваленчай барацьбе албанскага i македонскага народаў супраць турэцкага панавання. У раманах i аповесцях «Сізіфава праца» (1877), «Змагар лёсу» (1883), «Веска для вёскі» (1888) i іншых выкрываў згодніцтва буйной шляхты, заклікаў палепшыць жыццё сялян.<ref name=":0" /> == Публікацыі == * Koszczyc Wacław, Wschód. Ze Stambułu do Angory, «Gazeta Narodowa» 1873, nr 140—303; [https://polona.pl/preview/f422b107-8b3d-430b-98e6-f403f7185361 Lwów 1874]. * Koszczyc Wacław, Wspomnienia z powstania województwa mińskiego z roku 1863, [w:] [https://polona2.pl/item/polska-w-walce-zbior-wspomnien-i-pamietnikow-z-dziejow-naszego-wyjarzmiania-t-2,MTUxMTY1NDc/8/#info:metadata Polska w walce, wyd. Antoni Giller, t. 1, Kraków 1875], s. 183—315. * Koszczyc Wacław, Z wędrówek po Anatolii. Szkice i opowiadania, «Tydzień Literacko-Artystyczny, Naukowy i Społeczny» 1875, nr 10-20. * Koszczyc Wacław, Praca Syzyfa. Powieść, «Gazeta Narodowa» 1876, nr 155—267, [https://polona.pl/preview/5e431eba-8c28-4c1d-b866-e5e32baadfe7 Lwów 1877]. * Koszczyc Wacław, Z puszczy. Szkice i obrazki litewskie. I Nawrócona, «Gazeta Narodowa» 1877, nr 260—296. * Koszczyc Wacław, «Piorun»: ostatnie oddziały na Litwie w powstaniu 1863/4 r.: z własnych opowiadań «Pioruna» * Koszczyc Wacław, Wybrańcy losu. Powieść «Dziennik Poznański» 1880—1881, nr 3-23. [https://polona.pl/preview/b1ad8e75-cbb6-48c4-bbaa-15cfcd666551 Lwow 1882] * Sahi-Bey, Ład Boży. Obrazek z życia tureckiego, «Kłosy» 1881, nr 838—861; [https://polona.pl/preview/ab5a5df1-6cc9-4019-ad15-f3f88b756013 Lwów 1882]. * Koszczyc Wacław, Gwiazda przewodnia. Obraz na tle życia wschodniego, «Ateneum» 1883, t. 3-4; [https://polona.pl/preview/10989d97-7432-45fa-a222-45337402ed13 Lwów 1884]. * Sahi-Bey, Krwawy dorobek. Powieść z życia albańskomacedońskiego, «Tygodnik Ilustrowany» 1883, t. 2, nr 27-44; [https://claude.ai/chat/3852ec29-bc8e-416c-83aa-f8d888206baa Warszawa 1884]. * [https://polona.pl/preview/01a039dc-5869-48d1-8e23-56b86fec1199 Koszczyc Wacław, Szermierz przeznaczenia, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 46-133.] * Koszczyc Wacław, Ucieczka. Opowiadanie historyczne, «Gazeta Narodowa» 1883, nr 214—216. * Koszczyc Wacław, Źródła ruchu 1863 r. i akademicy kijowscy, «Gazeta Narodowa» 1884, nr 9-10, 14-17, 53, 55, 57. * Sahi-Bey, Z tajemnic Wschodu. Obrazki i szkice «Wędrowiec» 1885, nr 1-9, 33-40, [https://polona.pl/item-view/70a2d653-6d27-4e29-8c9a-8325286a3e25?page=2 wyd. osobne Warszawa 1886]. * Koszczyc Wacław, Obrazki macedońskie «Życie» [Warszawa] 1887, nr 23-30. * [https://polona.pl/preview/ad60921f-33ca-4345-b1f9-def0c82607f0 Koszczyc Wacław, Wieś dla wsi, Lwów 1888.] * [https://polona.pl/preview/515d3586-6376-4224-8dec-002ce9dc42c3 Koszczyc Wacław, Zygmunt Sierakowski, naczelny wódz Żmudzi w r. 1863, Lwów 1891.] * Koszczyc Wacław, Wici wyroczne. Powieść historyczna na tle powstania styczniowego, [https://polona.pl/preview/3153b75f-d042-4eed-8b8e-a8c4dc80699d t. 1], [https://polona.pl/preview/a683358e-fd33-466b-8410-117636f1ed68 t. 2]. Lwów 1898. * [https://polona.pl/preview/aa2c9a46-06df-4b94-aba8-4b3168753b22 Były Konfederat. Ruch narodowy w roku 1877: konfederacja narodu polskiego 1876 r. Chicago, 1899.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Валодзька Вацлаў Валеры}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Інжынеры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Львове]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскай губерні]] h4xh9qqcp9nz3zytdhdasna9vckgjxc 0 812003 5174892 5174638 2026-08-03T12:18:55Z M.L.Bot 261 5174892 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Юрый Мікалаевіч Жуцяеў''' ({{ВДП}}) — беларускі прамысловы дызайнер і гісторык архітэктуры. Нарадзіўся не пазней за 1940-я гады. Прынамсі з 1972<ref>{{Cite web|url=https://tehne.com/event/arhivsyachina/o-surskiy-i-ya-gerasimenko-opyt-prognozirovaniya-form-v-dizayne-belorussii|title=О. А. Сурский, И. Я. Герасименко. Опыт прогнозирования форм в дизайне Белоруссии|website=tehne.com|access-date=2026-08-03}}</ref> года супрацоўнік [[Беларускі філіял Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі|Беларускага філіяла]] [[Усесаюзны навукова-даследчы інстытут тэхнічнай эстэтыкі|Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі]] (БФ УНДІТЭ), у 1976 і 1986 гадах — мастак-канструктар. Сярод іншага, у калектыве дызайнераў БФ УНДІТЭ — [[Станіслаў Паланевіч]] (кіраўнік), [[Віктар Сонца]], Б. Шульман, Святлана Хлебародава, Юрый Жуцяеў, Ю. С. Кокіна, Е. В. Бугакаў, Сяргей Вантух, Віктар Сівалобаў, Марк Элькінд — распрацаваў дызайнерскую частку праекта грузавога аўтамабіля [[МАЗ-2000]] (пазней вядомага як аўтапоезд «Перабудова»), упершыню паказаны на закрытай частцы выставы «Аўтадызайн-88» на ВДНГ СССР<ref>{{Cite web|url=https://tatlin.ru/articles/avtopoezd_perestrojka|title=Автопоезд «Перестройка»|website=tatlin.ru|access-date=2026-08-02}}</ref>. Таксама ў 1988 годзе суаўтар праекта грузавога мотаролера «Муравей 2М-01» з закрытай кабінай. Станам на студзень 1997 года, адзін з галоўных дызайнераў ДП «Нацыянальны дызайн-цэнтр» (пераемніка БФ УНДІТЭ) Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіям<ref>{{Cite web|url=http://levonevski.net/pravo/razdel5/num2/5d20072.html|title=О присуждении премий Совета Министров Республики Беларусь 1997 года в области дизайна Архив 2007|website=levonevski.net|access-date=2026-08-02}}</ref>. У 1997 годзе праект «Шасі ўніверсальнае трактарнае „Унітрак“», зроблены і заяўлены сумесна ВА «МТЗ» і Нацыянальным дызайн-цэнтрам, аўтарства Уладзіміра Каробкіна, Мікалая Іванчанкі, Уладзіміра Жаркевіча, Юрыя Жуцяева, Валерыя Разоўскага стаў другім з двух лаўрэатаў Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у галіне дызайну.<ref>''Малин А. Г.'' [https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/18689/Ist_i_teor_dizaina_2024.pdf История и теория дизайна : конспект лекций] / А. Г. Малин. — Витебск : УО «ВГТУ», 2024. — 118 с. ISBN 978-985-481-769-9- — С. 94</ref> У 2000-я гады быў навуковым кіраўніком дыпломных праектаў прамысловых дызайнераў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (БДАМ)<ref>{{Cite web|url=https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|title=Designet.ru - Защиты промдизайнеров в Белорусской государственной академии искусств, часть 2 - Защиты и просмотры|website=www.designet.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250518132057/https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|archive-date=2025-18-05|access-date=2026-08-02|date=2006-07-23}}</ref>. Станам на ліпень 2008 года, выкладчык кафедры дызайну БДАМ<ref>''Ольга Жарина'' По Свислочи — на речном такси //Вечерний Минск. — 2008. — 10 июля.</ref>. У 2000-2010-я гады займаўся гісторыяй горадабудаўніцтва і архітэктуры, у прыватнасці мінскім канструктывізмам 1920-1930-х гадоў, публікаваўся ў прафесійным часопісе «[[Архитектура и строительство]]» і перыядычных выданнях. Энтузіяст гісторыі флоту і суднабудаўніцтва, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі, суднамадэліст.<ref>{{Cite web|url=https://morsouyz.by/schastlivogo-plavaniya|title=СЧАСТЛИВОГО ПЛАВАНИЯ! {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2026-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://klub32rumba.tilda.ws/muz|title=Музейная экспозиция|website=klub32rumba.tilda.ws|access-date=2026-08-02}}</ref> Аўтар шэрагу публікацый у папулярным часопісе ваенна-марской тэматыкі «Гангут». == Бібліяграфія == * Жутяев Ю. Н., Борель Б. А., Дикалов В. Е. Унифицированные тракторы // Техническая эстетика № 10, 1976. * Жутяев Ю. Н. Художественно-конструкторская разработка группы тракторов // Техническая эстетика № 11, 1980. * Жутяев Ю. Н., Фролов А. А. Дизайн-программа «Хлопкомаш»: цели и принципы // Техническая эстетика № [https://science.totalarch.com/magazine/technical_aesthetics/ta_1986_12.pdf 12, 1986]. * Жутяев Ю. «Темные крамы» Козьмодемьяновской улицы // «Вечерний Минск» № 77 (11338), 9.04.2007. * Жутяев Ю. Клуб пищевиков в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство / гл. ред. П. П. Ткачик. — 2013. — № 3. — С.86-88. * Жутяев, Ю. Кинотеатр «Пролетарий» / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси / гл. ред. В. И. Мартинович; учредитель «СтройМедиаПроект», белорусское республиканское унитарное предприятие (Минск). — 2015. — № 2. — С. 60-62. * Жутяев Ю. Большой государственный театр БССР в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2015. — 5 сентября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/bolshoy-gosudarstvennyy-teatr-bssr-v-minske</nowiki> — Дата доступа: 02.08.2026. * Жутяев Ю. Первое здание БПИ в Минске: 1930—1935 гг. / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси. — 2016. — № 5. — С. 60-61. * Жутяев Ю. Гараж Автодорожного техникума / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2016. — 19 ноября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/garazh</nowiki> avtodorozhnogo-tehnikuma — Дата доступа: 26.03.2026. * Жутяев, Ю. Н. [https://web.archive.org/web/20180112081705/http://www.vminsk.by/news/26/56017/ Пять веков минского моста на лавах] / Ю. Н. Жутяев // Вечерний Минск № 2 (12765), 11.01.2018. * Жутяев, Ю. Н. 100-мм плаворудие типа ДБ. (проект 165) / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 1999. — Вып. 19. — С. 64. * Жутяев Ю. Н. Болиндеры в десантной операции у Южной Озерейки / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2000. — Вып. 23. * Жутяев Ю. Н. Реактивные пусковые установки 8-М-8 на малых охотниках Черноморского флота (1942—1943 годы) // Гангут. — 2000. — Вып. 25. * Жутяева Ю. Н. Камели в российском судостроении / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2007. — Вып. 44. * Жутяев Ю. Н. Кричевская верфь. // Гангут. — 2011. — Вып. 61. — С. 3—17. * ''Жутяев Ю''.Н. Прамы Российского флота // Гангут. Сб. ст. СПб., 2012. Вып. 69. — С. 3-28. * Жутяев Ю. Н., Кузнецов Л. А. Строились на реках Беларуси // Гангут. — 2019. — Вып. 113. * Корабли Российского императорского флота, 1892—1917 гг.: Энциклопедия / [Сост. А. Я. Алешкевич и др.]; Под общ. ред. А. Е. Тараса. — Мн.: ООО «Харвест», 2000. — 333, [2] с., [36] с. ил.: ил.; 30 см. — (Библиотека военной истории) . — Сост. также: Жутяев Ю. Н., Тарас А. Е. — Библиогр.: с. 326 (14 назв.). — Указ. назв. кораблей и судов: с. 327—334. — ISBN 985-433-888-6 (в пер.): Б. ц., 11000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жуцяеў Юрый Мікалаевіч}} rzfoqve7g5nagdt7vec8jh0257j5j4m 5174893 5174892 2026-08-03T12:19:22Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Удзельнік:Maksim L./Чарнавік 4]] у [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] не пакінуўшы перасылкі 5174892 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Юрый Мікалаевіч Жуцяеў''' ({{ВДП}}) — беларускі прамысловы дызайнер і гісторык архітэктуры. Нарадзіўся не пазней за 1940-я гады. Прынамсі з 1972<ref>{{Cite web|url=https://tehne.com/event/arhivsyachina/o-surskiy-i-ya-gerasimenko-opyt-prognozirovaniya-form-v-dizayne-belorussii|title=О. А. Сурский, И. Я. Герасименко. Опыт прогнозирования форм в дизайне Белоруссии|website=tehne.com|access-date=2026-08-03}}</ref> года супрацоўнік [[Беларускі філіял Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі|Беларускага філіяла]] [[Усесаюзны навукова-даследчы інстытут тэхнічнай эстэтыкі|Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі]] (БФ УНДІТЭ), у 1976 і 1986 гадах — мастак-канструктар. Сярод іншага, у калектыве дызайнераў БФ УНДІТЭ — [[Станіслаў Паланевіч]] (кіраўнік), [[Віктар Сонца]], Б. Шульман, Святлана Хлебародава, Юрый Жуцяеў, Ю. С. Кокіна, Е. В. Бугакаў, Сяргей Вантух, Віктар Сівалобаў, Марк Элькінд — распрацаваў дызайнерскую частку праекта грузавога аўтамабіля [[МАЗ-2000]] (пазней вядомага як аўтапоезд «Перабудова»), упершыню паказаны на закрытай частцы выставы «Аўтадызайн-88» на ВДНГ СССР<ref>{{Cite web|url=https://tatlin.ru/articles/avtopoezd_perestrojka|title=Автопоезд «Перестройка»|website=tatlin.ru|access-date=2026-08-02}}</ref>. Таксама ў 1988 годзе суаўтар праекта грузавога мотаролера «Муравей 2М-01» з закрытай кабінай. Станам на студзень 1997 года, адзін з галоўных дызайнераў ДП «Нацыянальны дызайн-цэнтр» (пераемніка БФ УНДІТЭ) Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіям<ref>{{Cite web|url=http://levonevski.net/pravo/razdel5/num2/5d20072.html|title=О присуждении премий Совета Министров Республики Беларусь 1997 года в области дизайна Архив 2007|website=levonevski.net|access-date=2026-08-02}}</ref>. У 1997 годзе праект «Шасі ўніверсальнае трактарнае „Унітрак“», зроблены і заяўлены сумесна ВА «МТЗ» і Нацыянальным дызайн-цэнтрам, аўтарства Уладзіміра Каробкіна, Мікалая Іванчанкі, Уладзіміра Жаркевіча, Юрыя Жуцяева, Валерыя Разоўскага стаў другім з двух лаўрэатаў Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у галіне дызайну.<ref>''Малин А. Г.'' [https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/18689/Ist_i_teor_dizaina_2024.pdf История и теория дизайна : конспект лекций] / А. Г. Малин. — Витебск : УО «ВГТУ», 2024. — 118 с. ISBN 978-985-481-769-9- — С. 94</ref> У 2000-я гады быў навуковым кіраўніком дыпломных праектаў прамысловых дызайнераў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (БДАМ)<ref>{{Cite web|url=https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|title=Designet.ru - Защиты промдизайнеров в Белорусской государственной академии искусств, часть 2 - Защиты и просмотры|website=www.designet.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250518132057/https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|archive-date=2025-18-05|access-date=2026-08-02|date=2006-07-23}}</ref>. Станам на ліпень 2008 года, выкладчык кафедры дызайну БДАМ<ref>''Ольга Жарина'' По Свислочи — на речном такси //Вечерний Минск. — 2008. — 10 июля.</ref>. У 2000-2010-я гады займаўся гісторыяй горадабудаўніцтва і архітэктуры, у прыватнасці мінскім канструктывізмам 1920-1930-х гадоў, публікаваўся ў прафесійным часопісе «[[Архитектура и строительство]]» і перыядычных выданнях. Энтузіяст гісторыі флоту і суднабудаўніцтва, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі, суднамадэліст.<ref>{{Cite web|url=https://morsouyz.by/schastlivogo-plavaniya|title=СЧАСТЛИВОГО ПЛАВАНИЯ! {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2026-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://klub32rumba.tilda.ws/muz|title=Музейная экспозиция|website=klub32rumba.tilda.ws|access-date=2026-08-02}}</ref> Аўтар шэрагу публікацый у папулярным часопісе ваенна-марской тэматыкі «Гангут». == Бібліяграфія == * Жутяев Ю. Н., Борель Б. А., Дикалов В. Е. Унифицированные тракторы // Техническая эстетика № 10, 1976. * Жутяев Ю. Н. Художественно-конструкторская разработка группы тракторов // Техническая эстетика № 11, 1980. * Жутяев Ю. Н., Фролов А. А. Дизайн-программа «Хлопкомаш»: цели и принципы // Техническая эстетика № [https://science.totalarch.com/magazine/technical_aesthetics/ta_1986_12.pdf 12, 1986]. * Жутяев Ю. «Темные крамы» Козьмодемьяновской улицы // «Вечерний Минск» № 77 (11338), 9.04.2007. * Жутяев Ю. Клуб пищевиков в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство / гл. ред. П. П. Ткачик. — 2013. — № 3. — С.86-88. * Жутяев, Ю. Кинотеатр «Пролетарий» / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси / гл. ред. В. И. Мартинович; учредитель «СтройМедиаПроект», белорусское республиканское унитарное предприятие (Минск). — 2015. — № 2. — С. 60-62. * Жутяев Ю. Большой государственный театр БССР в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2015. — 5 сентября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/bolshoy-gosudarstvennyy-teatr-bssr-v-minske</nowiki> — Дата доступа: 02.08.2026. * Жутяев Ю. Первое здание БПИ в Минске: 1930—1935 гг. / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси. — 2016. — № 5. — С. 60-61. * Жутяев Ю. Гараж Автодорожного техникума / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2016. — 19 ноября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/garazh</nowiki> avtodorozhnogo-tehnikuma — Дата доступа: 26.03.2026. * Жутяев, Ю. Н. [https://web.archive.org/web/20180112081705/http://www.vminsk.by/news/26/56017/ Пять веков минского моста на лавах] / Ю. Н. Жутяев // Вечерний Минск № 2 (12765), 11.01.2018. * Жутяев, Ю. Н. 100-мм плаворудие типа ДБ. (проект 165) / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 1999. — Вып. 19. — С. 64. * Жутяев Ю. Н. Болиндеры в десантной операции у Южной Озерейки / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2000. — Вып. 23. * Жутяев Ю. Н. Реактивные пусковые установки 8-М-8 на малых охотниках Черноморского флота (1942—1943 годы) // Гангут. — 2000. — Вып. 25. * Жутяева Ю. Н. Камели в российском судостроении / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2007. — Вып. 44. * Жутяев Ю. Н. Кричевская верфь. // Гангут. — 2011. — Вып. 61. — С. 3—17. * ''Жутяев Ю''.Н. Прамы Российского флота // Гангут. Сб. ст. СПб., 2012. Вып. 69. — С. 3-28. * Жутяев Ю. Н., Кузнецов Л. А. Строились на реках Беларуси // Гангут. — 2019. — Вып. 113. * Корабли Российского императорского флота, 1892—1917 гг.: Энциклопедия / [Сост. А. Я. Алешкевич и др.]; Под общ. ред. А. Е. Тараса. — Мн.: ООО «Харвест», 2000. — 333, [2] с., [36] с. ил.: ил.; 30 см. — (Библиотека военной истории) . — Сост. также: Жутяев Ю. Н., Тарас А. Е. — Библиогр.: с. 326 (14 назв.). — Указ. назв. кораблей и судов: с. 327—334. — ISBN 985-433-888-6 (в пер.): Б. ц., 11000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жуцяеў Юрый Мікалаевіч}} rzfoqve7g5nagdt7vec8jh0257j5j4m 5174904 5174893 2026-08-03T12:28:57Z M.L.Bot 261 5174904 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Юрый Мікалаевіч Жуцяеў''' ({{ВДП}}) — беларускі прамысловы дызайнер і гісторык архітэктуры. Нарадзіўся не пазней за 1940-я гады. Прынамсі з 1972<ref>{{Cite web|url=https://tehne.com/event/arhivsyachina/o-surskiy-i-ya-gerasimenko-opyt-prognozirovaniya-form-v-dizayne-belorussii|title=О. А. Сурский, И. Я. Герасименко. Опыт прогнозирования форм в дизайне Белоруссии|website=tehne.com|access-date=2026-08-03}}</ref> года супрацоўнік [[Беларускі філіял Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі|Беларускага філіяла]] [[Усесаюзны навукова-даследчы інстытут тэхнічнай эстэтыкі|Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі]] (БФ УНДІТЭ), у 1976 і 1986 гадах — мастак-канструктар. Сярод іншага, у калектыве дызайнераў БФ УНДІТЭ — [[Станіслаў Паланевіч]] (кіраўнік), [[Віктар Сонца]], Б. Шульман, Святлана Хлебародава, Юрый Жуцяеў, Ю. С. Кокіна, Е. В. Бугакаў, Сяргей Вантух, Віктар Сівалобаў, Марк Элькінд — распрацаваў дызайнерскую частку праекта грузавога аўтамабіля [[МАЗ-2000]] (пазней вядомага як аўтапоезд «Перабудова»), упершыню паказаны на закрытай частцы выставы «Аўтадызайн-88» на ВДНГ СССР<ref>{{Cite web|url=https://tatlin.ru/articles/avtopoezd_perestrojka|title=Автопоезд «Перестройка»|website=tatlin.ru|access-date=2026-08-02}}</ref>. Таксама ў 1988 годзе суаўтар праекта грузавога мотаролера «Муравей 2М-01» з закрытай кабінай. Станам на студзень 1997 года, адзін з галоўных дызайнераў ДП «Нацыянальны дызайн-цэнтр» (пераемніка БФ УНДІТЭ) Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіям<ref>{{Cite web|url=http://levonevski.net/pravo/razdel5/num2/5d20072.html|title=О присуждении премий Совета Министров Республики Беларусь 1997 года в области дизайна Архив 2007|website=levonevski.net|access-date=2026-08-02}}</ref>. У 1997 годзе праект «Шасі ўніверсальнае трактарнае „Унітрак“», зроблены і заяўлены сумесна ВА «МТЗ» і Нацыянальным дызайн-цэнтрам, аўтарства Уладзіміра Каробкіна, Мікалая Іванчанкі, Уладзіміра Жаркевіча, Юрыя Жуцяева, Валерыя Разоўскага стаў другім з двух лаўрэатаў Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у галіне дызайну.<ref>''Малин А. Г.'' [https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/18689/Ist_i_teor_dizaina_2024.pdf История и теория дизайна : конспект лекций] / А. Г. Малин. — Витебск : УО «ВГТУ», 2024. — 118 с. ISBN 978-985-481-769-9- — С. 94</ref> У 2000-я гады быў навуковым кіраўніком дыпломных праектаў прамысловых дызайнераў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (БДАМ)<ref>{{Cite web|url=https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|title=Designet.ru - Защиты промдизайнеров в Белорусской государственной академии искусств, часть 2 - Защиты и просмотры|website=www.designet.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250518132057/https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|archive-date=2025-18-05|access-date=2026-08-02|date=2006-07-23}}</ref>. Станам на ліпень 2008 года, выкладчык кафедры дызайну БДАМ<ref>''Ольга Жарина'' По Свислочи — на речном такси //Вечерний Минск. — 2008. — 10 июля.</ref>. У 2000-2010-я гады займаўся гісторыяй горадабудаўніцтва і архітэктуры, у прыватнасці мінскім канструктывізмам 1920-1930-х гадоў, публікаваўся ў прафесійным часопісе «[[Архитектура и строительство]]» і перыядычных выданнях. Энтузіяст гісторыі караблебудавання і суднабудаўніцтва, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі, суднамадэліст.<ref>{{Cite web|url=https://morsouyz.by/schastlivogo-plavaniya|title=СЧАСТЛИВОГО ПЛАВАНИЯ! {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2026-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://klub32rumba.tilda.ws/muz|title=Музейная экспозиция|website=klub32rumba.tilda.ws|access-date=2026-08-02}}</ref> Аўтар шэрагу публікацый у папулярным часопісе ваенна-марской тэматыкі «Гангут». == Бібліяграфія == * Жутяев Ю. Н., Борель Б. А., Дикалов В. Е. Унифицированные тракторы // Техническая эстетика № 10, 1976. * Жутяев Ю. Н. Художественно-конструкторская разработка группы тракторов // Техническая эстетика № 11, 1980. * Жутяев Ю. Н., Фролов А. А. Дизайн-программа «Хлопкомаш»: цели и принципы // Техническая эстетика № [https://science.totalarch.com/magazine/technical_aesthetics/ta_1986_12.pdf 12, 1986]. * Жутяев Ю. «Темные крамы» Козьмодемьяновской улицы // «Вечерний Минск» № 77 (11338), 9.04.2007. * Жутяев Ю. Клуб пищевиков в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство / гл. ред. П. П. Ткачик. — 2013. — № 3. — С.86-88. * Жутяев, Ю. Кинотеатр «Пролетарий» / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси / гл. ред. В. И. Мартинович; учредитель «СтройМедиаПроект», белорусское республиканское унитарное предприятие (Минск). — 2015. — № 2. — С. 60-62. * Жутяев Ю. Большой государственный театр БССР в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2015. — 5 сентября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/bolshoy-gosudarstvennyy-teatr-bssr-v-minske</nowiki> — Дата доступа: 02.08.2026. * Жутяев Ю. Первое здание БПИ в Минске: 1930—1935 гг. / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси. — 2016. — № 5. — С. 60-61. * Жутяев Ю. Гараж Автодорожного техникума / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2016. — 19 ноября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/garazh</nowiki> avtodorozhnogo-tehnikuma — Дата доступа: 26.03.2026. * Жутяев, Ю. Н. [https://web.archive.org/web/20180112081705/http://www.vminsk.by/news/26/56017/ Пять веков минского моста на лавах] / Ю. Н. Жутяев // Вечерний Минск № 2 (12765), 11.01.2018. * Жутяев, Ю. Н. 100-мм плаворудие типа ДБ. (проект 165) / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 1999. — Вып. 19. — С. 64. * Жутяев Ю. Н. Болиндеры в десантной операции у Южной Озерейки / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2000. — Вып. 23. * Жутяев Ю. Н. Реактивные пусковые установки 8-М-8 на малых охотниках Черноморского флота (1942—1943 годы) // Гангут. — 2000. — Вып. 25. * Жутяева Ю. Н. Камели в российском судостроении / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2007. — Вып. 44. * Жутяев Ю. Н. Кричевская верфь. // Гангут. — 2011. — Вып. 61. — С. 3—17. * ''Жутяев Ю''.Н. Прамы Российского флота // Гангут. Сб. ст. СПб., 2012. Вып. 69. — С. 3-28. * Жутяев Ю. Н., Кузнецов Л. А. Строились на реках Беларуси // Гангут. — 2019. — Вып. 113. * Корабли Российского императорского флота, 1892—1917 гг.: Энциклопедия / [Сост. А. Я. Алешкевич и др.]; Под общ. ред. А. Е. Тараса. — Мн.: ООО «Харвест», 2000. — 333, [2] с., [36] с. ил.: ил.; 30 см. — (Библиотека военной истории) . — Сост. также: Жутяев Ю. Н., Тарас А. Е. — Библиогр.: с. 326 (14 назв.). — Указ. назв. кораблей и судов: с. 327—334. — ISBN 985-433-888-6 (в пер.): Б. ц., 11000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жуцяеў Юрый Мікалаевіч}} 18yivz8dqxsuws33pie1eem5kowmj7g 5174909 5174904 2026-08-03T12:33:31Z M.L.Bot 261 5174909 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Юрый Мікалаевіч Жуцяеў''' ({{ВДП}}) — беларускі прамысловы дызайнер і гісторык архітэктуры. Нарадзіўся не пазней за 1940-я гады. Прынамсі з 1972<ref>{{Cite web|url=https://tehne.com/event/arhivsyachina/o-surskiy-i-ya-gerasimenko-opyt-prognozirovaniya-form-v-dizayne-belorussii|title=О. А. Сурский, И. Я. Герасименко. Опыт прогнозирования форм в дизайне Белоруссии|website=tehne.com|access-date=2026-08-03}}</ref> года супрацоўнік [[Беларускі філіял Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі|Беларускага філіяла]] [[Усесаюзны навукова-даследчы інстытут тэхнічнай эстэтыкі|Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі]] (БФ УНДІТЭ), у 1976 і 1986 гадах — мастак-канструктар. Сярод іншага, у калектыве дызайнераў БФ УНДІТЭ — [[Станіслаў Паланевіч]] (кіраўнік), [[Віктар Сонца]], Б. Шульман, Святлана Хлебародава, Юрый Жуцяеў, Ю. С. Кокіна, Е. В. Бугакаў, Сяргей Вантух, Віктар Сівалобаў, Марк Элькінд — распрацаваў дызайнерскую частку праекта грузавога аўтамабіля [[МАЗ-2000]] (пазней вядомага як аўтапоезд «Перабудова»), упершыню паказаны на закрытай частцы выставы «Аўтадызайн-88» на ВДНГ СССР<ref>{{Cite web|url=https://tatlin.ru/articles/avtopoezd_perestrojka|title=Автопоезд «Перестройка»|website=tatlin.ru|access-date=2026-08-02}}</ref>. Таксама ў 1988 годзе суаўтар праекта грузавога мотаролера «Муравей 2М-01» з закрытай кабінай. Станам на студзень 1997 года, адзін з галоўных дызайнераў ДП «[[Нацыянальны дызайн-цэнтр]]» (пераемніка БФ УНДІТЭ) Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіям<ref>{{Cite web|url=http://levonevski.net/pravo/razdel5/num2/5d20072.html|title=О присуждении премий Совета Министров Республики Беларусь 1997 года в области дизайна Архив 2007|website=levonevski.net|access-date=2026-08-02}}</ref>. У 1997 годзе праект «Шасі ўніверсальнае трактарнае „Унітрак“», зроблены і заяўлены сумесна ВА «МТЗ» і Нацыянальным дызайн-цэнтрам, распрацоўкі Уладзіміра Каробкіна і Мікалая Іванчанкі, дызайну Уладзіміра Жаркевіча, Юрыя Жуцяева, Валерыя Разоўскага стаў другім з двух лаўрэатаў Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у галіне дызайну.<ref>''Малин А. Г.'' [https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/18689/Ist_i_teor_dizaina_2024.pdf История и теория дизайна : конспект лекций] / А. Г. Малин. — Витебск : УО «ВГТУ», 2024. — 118 с. ISBN 978-985-481-769-9- — С. 94</ref> У 2000-я гады быў навуковым кіраўніком дыпломных праектаў прамысловых дызайнераў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (БДАМ)<ref>{{Cite web|url=https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|title=Designet.ru - Защиты промдизайнеров в Белорусской государственной академии искусств, часть 2 - Защиты и просмотры|website=www.designet.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250518132057/https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|archive-date=2025-18-05|access-date=2026-08-02|date=2006-07-23}}</ref>. Станам на ліпень 2008 года, выкладчык кафедры дызайну БДАМ<ref>''Ольга Жарина'' По Свислочи — на речном такси //Вечерний Минск. — 2008. — 10 июля.</ref>. У 2000-2010-я гады займаўся гісторыяй горадабудаўніцтва і архітэктуры, у прыватнасці мінскім канструктывізмам 1920-1930-х гадоў, публікаваўся ў прафесійным часопісе «[[Архитектура и строительство]]» і перыядычных выданнях. Энтузіяст гісторыі караблебудавання і суднабудаўніцтва, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі, суднамадэліст.<ref>{{Cite web|url=https://morsouyz.by/schastlivogo-plavaniya|title=СЧАСТЛИВОГО ПЛАВАНИЯ! {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2026-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://klub32rumba.tilda.ws/muz|title=Музейная экспозиция|website=klub32rumba.tilda.ws|access-date=2026-08-02}}</ref> Аўтар шэрагу публікацый у папулярным часопісе ваенна-марской тэматыкі «Гангут». == Бібліяграфія == * Жутяев Ю. Н., Борель Б. А., Дикалов В. Е. Унифицированные тракторы // Техническая эстетика № 10, 1976. * Жутяев Ю. Н. Художественно-конструкторская разработка группы тракторов // Техническая эстетика № 11, 1980. * Жутяев Ю. Н., Фролов А. А. Дизайн-программа «Хлопкомаш»: цели и принципы // Техническая эстетика № [https://science.totalarch.com/magazine/technical_aesthetics/ta_1986_12.pdf 12, 1986]. * Жутяев Ю. «Темные крамы» Козьмодемьяновской улицы // «Вечерний Минск» № 77 (11338), 9.04.2007. * Жутяев Ю. Клуб пищевиков в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство / гл. ред. П. П. Ткачик. — 2013. — № 3. — С.86-88. * Жутяев, Ю. Кинотеатр «Пролетарий» / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси / гл. ред. В. И. Мартинович; учредитель «СтройМедиаПроект», белорусское республиканское унитарное предприятие (Минск). — 2015. — № 2. — С. 60-62. * Жутяев Ю. Большой государственный театр БССР в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2015. — 5 сентября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/bolshoy-gosudarstvennyy-teatr-bssr-v-minske</nowiki> — Дата доступа: 02.08.2026. * Жутяев Ю. Первое здание БПИ в Минске: 1930—1935 гг. / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси. — 2016. — № 5. — С. 60-61. * Жутяев Ю. Гараж Автодорожного техникума / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2016. — 19 ноября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/garazh</nowiki> avtodorozhnogo-tehnikuma — Дата доступа: 26.03.2026. * Жутяев, Ю. Н. [https://web.archive.org/web/20180112081705/http://www.vminsk.by/news/26/56017/ Пять веков минского моста на лавах] / Ю. Н. Жутяев // Вечерний Минск № 2 (12765), 11.01.2018. * Жутяев, Ю. Н. 100-мм плаворудие типа ДБ. (проект 165) / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 1999. — Вып. 19. — С. 64. * Жутяев Ю. Н. Болиндеры в десантной операции у Южной Озерейки / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2000. — Вып. 23. * Жутяев Ю. Н. Реактивные пусковые установки 8-М-8 на малых охотниках Черноморского флота (1942—1943 годы) // Гангут. — 2000. — Вып. 25. * Жутяева Ю. Н. Камели в российском судостроении / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2007. — Вып. 44. * Жутяев Ю. Н. Кричевская верфь. // Гангут. — 2011. — Вып. 61. — С. 3—17. * ''Жутяев Ю''.Н. Прамы Российского флота // Гангут. Сб. ст. СПб., 2012. Вып. 69. — С. 3-28. * Жутяев Ю. Н., Кузнецов Л. А. Строились на реках Беларуси // Гангут. — 2019. — Вып. 113. * Корабли Российского императорского флота, 1892—1917 гг.: Энциклопедия / [Сост. А. Я. Алешкевич и др.]; Под общ. ред. А. Е. Тараса. — Мн.: ООО «Харвест», 2000. — 333, [2] с., [36] с. ил.: ил.; 30 см. — (Библиотека военной истории) . — Сост. также: Жутяев Ю. Н., Тарас А. Е. — Библиогр.: с. 326 (14 назв.). — Указ. назв. кораблей и судов: с. 327—334. — ISBN 985-433-888-6 (в пер.): Б. ц., 11000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жуцяеў Юрый Мікалаевіч}} ju4eesolls4mtvb64cbcz1m1j9zca8e 5174919 5174909 2026-08-03T12:45:04Z M.L.Bot 261 /* Бібліяграфія */ 5174919 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Юрый Мікалаевіч Жуцяеў''' ({{ВДП}}) — беларускі прамысловы дызайнер і гісторык архітэктуры. Нарадзіўся не пазней за 1940-я гады. Прынамсі з 1972<ref>{{Cite web|url=https://tehne.com/event/arhivsyachina/o-surskiy-i-ya-gerasimenko-opyt-prognozirovaniya-form-v-dizayne-belorussii|title=О. А. Сурский, И. Я. Герасименко. Опыт прогнозирования форм в дизайне Белоруссии|website=tehne.com|access-date=2026-08-03}}</ref> года супрацоўнік [[Беларускі філіял Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі|Беларускага філіяла]] [[Усесаюзны навукова-даследчы інстытут тэхнічнай эстэтыкі|Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі]] (БФ УНДІТЭ), у 1976 і 1986 гадах — мастак-канструктар. Сярод іншага, у калектыве дызайнераў БФ УНДІТЭ — [[Станіслаў Паланевіч]] (кіраўнік), [[Віктар Сонца]], Б. Шульман, Святлана Хлебародава, Юрый Жуцяеў, Ю. С. Кокіна, Е. В. Бугакаў, Сяргей Вантух, Віктар Сівалобаў, Марк Элькінд — распрацаваў дызайнерскую частку праекта грузавога аўтамабіля [[МАЗ-2000]] (пазней вядомага як аўтапоезд «Перабудова»), упершыню паказаны на закрытай частцы выставы «Аўтадызайн-88» на ВДНГ СССР<ref>{{Cite web|url=https://tatlin.ru/articles/avtopoezd_perestrojka|title=Автопоезд «Перестройка»|website=tatlin.ru|access-date=2026-08-02}}</ref>. Таксама ў 1988 годзе суаўтар праекта грузавога мотаролера «Муравей 2М-01» з закрытай кабінай. Станам на студзень 1997 года, адзін з галоўных дызайнераў ДП «[[Нацыянальны дызайн-цэнтр]]» (пераемніка БФ УНДІТЭ) Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіям<ref>{{Cite web|url=http://levonevski.net/pravo/razdel5/num2/5d20072.html|title=О присуждении премий Совета Министров Республики Беларусь 1997 года в области дизайна Архив 2007|website=levonevski.net|access-date=2026-08-02}}</ref>. У 1997 годзе праект «Шасі ўніверсальнае трактарнае „Унітрак“», зроблены і заяўлены сумесна ВА «МТЗ» і Нацыянальным дызайн-цэнтрам, распрацоўкі Уладзіміра Каробкіна і Мікалая Іванчанкі, дызайну Уладзіміра Жаркевіча, Юрыя Жуцяева, Валерыя Разоўскага стаў другім з двух лаўрэатаў Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у галіне дызайну.<ref>''Малин А. Г.'' [https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/18689/Ist_i_teor_dizaina_2024.pdf История и теория дизайна : конспект лекций] / А. Г. Малин. — Витебск : УО «ВГТУ», 2024. — 118 с. ISBN 978-985-481-769-9- — С. 94</ref> У 2000-я гады быў навуковым кіраўніком дыпломных праектаў прамысловых дызайнераў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (БДАМ)<ref>{{Cite web|url=https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|title=Designet.ru - Защиты промдизайнеров в Белорусской государственной академии искусств, часть 2 - Защиты и просмотры|website=www.designet.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250518132057/https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|archive-date=2025-18-05|access-date=2026-08-02|date=2006-07-23}}</ref>. Станам на ліпень 2008 года, выкладчык кафедры дызайну БДАМ<ref>''Ольга Жарина'' По Свислочи — на речном такси //Вечерний Минск. — 2008. — 10 июля.</ref>. У 2000-2010-я гады займаўся гісторыяй горадабудаўніцтва і архітэктуры, у прыватнасці мінскім канструктывізмам 1920-1930-х гадоў, публікаваўся ў прафесійным часопісе «[[Архитектура и строительство]]» і перыядычных выданнях. Энтузіяст гісторыі караблебудавання і суднабудаўніцтва, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі, суднамадэліст.<ref>{{Cite web|url=https://morsouyz.by/schastlivogo-plavaniya|title=СЧАСТЛИВОГО ПЛАВАНИЯ! {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2026-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://klub32rumba.tilda.ws/muz|title=Музейная экспозиция|website=klub32rumba.tilda.ws|access-date=2026-08-02}}</ref> Аўтар шэрагу публікацый у папулярным часопісе ваенна-марской тэматыкі «Гангут». == Бібліяграфія == * Жутяев Ю. Н., Борель Б. А., Дикалов В. Е. Унифицированные тракторы // Техническая эстетика № 10, 1976. * Жутяев Ю. Н. Художественно-конструкторская разработка группы тракторов // Техническая эстетика № 11, 1980. * Жутяев Ю. Н., Фролов А. А. Дизайн-программа «Хлопкомаш»: цели и принципы // Техническая эстетика № [https://science.totalarch.com/magazine/technical_aesthetics/ta_1986_12.pdf 12, 1986]. * Жутяев Ю. «Темные крамы» Козьмодемьяновской улицы // «Вечерний Минск» № 77 (11338), 9.04.2007. * Жутяев Ю. Клуб пищевиков в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство / гл. ред. П. П. Ткачик. — 2013. — № 3. — С.86-88. * Жутяев Ю. [http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 Советский рынок № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160627182643/http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1|date=27 чэрвеня 2016}} // Архитектура и строительство. -- 2014. -- № 3. * Жутяев, Ю. Кинотеатр «Пролетарий» / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси / гл. ред. В. И. Мартинович; учредитель «СтройМедиаПроект», белорусское республиканское унитарное предприятие (Минск). — 2015. — № 2. — С. 60-62. * Жутяев Ю. Большой государственный театр БССР в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2015. — 5 сентября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/bolshoy-gosudarstvennyy-teatr-bssr-v-minske</nowiki> — Дата доступа: 02.08.2026. * Жутяев Ю. Первое здание БПИ в Минске: 1930—1935 гг. / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси. — 2016. — № 5. — С. 60-61. * Жутяев Ю. Гараж Автодорожного техникума / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2016. — 19 ноября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/garazh</nowiki> avtodorozhnogo-tehnikuma — Дата доступа: 26.03.2026. * Жутяев, Ю. Н. [https://web.archive.org/web/20180112081705/http://www.vminsk.by/news/26/56017/ Пять веков минского моста на лавах] / Ю. Н. Жутяев // Вечерний Минск № 2 (12765), 11.01.2018. * Жутяев, Ю. Н. 100-мм плаворудие типа ДБ. (проект 165) / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 1999. — Вып. 19. — С. 64. * Жутяев Ю. Н. Болиндеры в десантной операции у Южной Озерейки / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2000. — Вып. 23. * Жутяев Ю. Н. Реактивные пусковые установки 8-М-8 на малых охотниках Черноморского флота (1942—1943 годы) // Гангут. — 2000. — Вып. 25. * Жутяева Ю. Н. Камели в российском судостроении / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2007. — Вып. 44. * Жутяев Ю. Н. Кричевская верфь. // Гангут. — 2011. — Вып. 61. — С. 3—17. * ''Жутяев Ю''.Н. Прамы Российского флота // Гангут. Сб. ст. СПб., 2012. Вып. 69. — С. 3-28. * Жутяев Ю. Н., Кузнецов Л. А. Строились на реках Беларуси // Гангут. — 2019. — Вып. 113. * Корабли Российского императорского флота, 1892—1917 гг.: Энциклопедия / [Сост. А. Я. Алешкевич и др.]; Под общ. ред. А. Е. Тараса. — Мн.: ООО «Харвест», 2000. — 333, [2] с., [36] с. ил.: ил.; 30 см. — (Библиотека военной истории) . — Сост. также: Жутяев Ю. Н., Тарас А. Е. — Библиогр.: с. 326 (14 назв.). — Указ. назв. кораблей и судов: с. 327—334. — ISBN 985-433-888-6 (в пер.): Б. ц., 11000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жуцяеў Юрый Мікалаевіч}} jsbsdil1vifshtrzoc4hhulvvlpxjpw 5175242 5174919 2026-08-04T08:57:33Z M.L.Bot 261 5175242 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Юрый Мікалаевіч Жуцяеў''' ({{ВДП}}) — беларускі прамысловы дызайнер і гісторык архітэктуры. Нарадзіўся не пазней за 1940-я гады. Прынамсі з 1972<ref>{{Cite web|url=https://tehne.com/event/arhivsyachina/o-surskiy-i-ya-gerasimenko-opyt-prognozirovaniya-form-v-dizayne-belorussii|title=О. А. Сурский, И. Я. Герасименко. Опыт прогнозирования форм в дизайне Белоруссии|website=tehne.com|access-date=2026-08-03}}</ref> года супрацоўнік [[Беларускі філіял Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі|Беларускага філіяла]] [[Усесаюзны навукова-даследчы інстытут тэхнічнай эстэтыкі|Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнай эстэтыкі]] (БФ УНДІТЭ), у 1976 і 1986 гадах — мастак-канструктар. Сярод іншага, у калектыве дызайнераў БФ УНДІТЭ — [[Станіслаў Паланевіч]] (кіраўнік), [[Віктар Сонца]], Б. Шульман, Святлана Хлебародава, Юрый Жуцяеў, Ю. С. Кокіна, Е. В. Бугакаў, Сяргей Вантух, Віктар Сівалобаў, Марк Элькінд — распрацаваў дызайнерскую частку праекта грузавога аўтамабіля [[МАЗ-2000]] (пазней вядомага як аўтапоезд «Перабудова»), упершыню паказаны на закрытай частцы выставы «Аўтадызайн-88» на ВДНГ СССР<ref>{{Cite web|url=https://tatlin.ru/articles/avtopoezd_perestrojka|title=Автопоезд «Перестройка»|website=tatlin.ru|access-date=2026-08-02}}</ref>. Таксама ў 1988 годзе суаўтар праекта грузавога мотаролера «Муравей 2М-01» з закрытай кабінай. Станам на студзень 1997 года, адзін з галоўных дызайнераў ДП «[[Нацыянальны дызайн-цэнтр]]» (пераемніка БФ УНДІТЭ) Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіям<ref>{{Cite web|url=http://levonevski.net/pravo/razdel5/num2/5d20072.html|title=О присуждении премий Совета Министров Республики Беларусь 1997 года в области дизайна Архив 2007|website=levonevski.net|access-date=2026-08-02}}</ref>. У 1997 годзе праект «Шасі ўніверсальнае трактарнае „Унітрак“», зроблены і заяўлены сумесна ВА «МТЗ» і Нацыянальным дызайн-цэнтрам, распрацоўкі Уладзіміра Каробкіна і Мікалая Іванчанкі, дызайну Уладзіміра Жаркевіча, Юрыя Жуцяева, Валерыя Разоўскага стаў другім з двух лаўрэатаў Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у галіне дызайну.<ref>''Малин А. Г.'' [https://rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/18689/Ist_i_teor_dizaina_2024.pdf История и теория дизайна : конспект лекций] / А. Г. Малин. — Витебск : УО «ВГТУ», 2024. — 118 с. ISBN 978-985-481-769-9- — С. 94</ref> У 2000-я гады быў навуковым кіраўніком дыпломных праектаў прамысловых дызайнераў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (БДАМ)<ref>{{Cite web|url=https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|title=Designet.ru - Защиты промдизайнеров в Белорусской государственной академии искусств, часть 2 - Защиты и просмотры|website=www.designet.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250518132057/https://www.designet.ru/education/degreeshowsandreviews/?id=7823|archive-date=2025-18-05|access-date=2026-08-02|date=2006-07-23}}</ref>. Станам на ліпень 2008 года, выкладчык кафедры дызайну БДАМ<ref>''Ольга Жарина'' По Свислочи — на речном такси //Вечерний Минск. — 2008. — 10 июля.</ref>. У 2000-2010-я гады займаўся гісторыяй горадабудаўніцтва і архітэктуры, у прыватнасці мінскім [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізмам]] 1920-1930-х гадоў, публікаваўся ў прафесійным часопісе «[[Архитектура и строительство]]» і перыядычных выданнях. Энтузіяст гісторыі караблебудавання і суднабудаўніцтва, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі, суднамадэліст.<ref>{{Cite web|url=https://morsouyz.by/schastlivogo-plavaniya|title=СЧАСТЛИВОГО ПЛАВАНИЯ! {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2026-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://klub32rumba.tilda.ws/muz|title=Музейная экспозиция|website=klub32rumba.tilda.ws|access-date=2026-08-02}}</ref> Аўтар шэрагу публікацый у папулярным часопісе ваенна-марской тэматыкі «Гангут». == Бібліяграфія == * Жутяев Ю. Н., Борель Б. А., Дикалов В. Е. Унифицированные тракторы // Техническая эстетика № 10, 1976. * Жутяев Ю. Н. Художественно-конструкторская разработка группы тракторов // Техническая эстетика № 11, 1980. * Жутяев Ю. Н., Фролов А. А. Дизайн-программа «Хлопкомаш»: цели и принципы // Техническая эстетика № [https://science.totalarch.com/magazine/technical_aesthetics/ta_1986_12.pdf 12, 1986]. * Жутяев Ю. «Темные крамы» Козьмодемьяновской улицы // «Вечерний Минск» № 77 (11338), 9.04.2007. * Жутяев Ю. Клуб пищевиков в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство / гл. ред. П. П. Ткачик. — 2013. — № 3. — С.86-88. * Жутяев Ю. [http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1 Советский рынок № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160627182643/http://arcp.by/ru/article/sovetskiy-rynok-no-1|date=27 чэрвеня 2016}} // Архитектура и строительство. -- 2014. -- № 3. * Жутяев, Ю. Кинотеатр «Пролетарий» / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси / гл. ред. В. И. Мартинович; учредитель «СтройМедиаПроект», белорусское республиканское унитарное предприятие (Минск). — 2015. — № 2. — С. 60-62. * Жутяев Ю. Большой государственный театр БССР в Минске / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2015. — 5 сентября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/bolshoy-gosudarstvennyy-teatr-bssr-v-minske</nowiki> — Дата доступа: 02.08.2026. * Жутяев Ю. Первое здание БПИ в Минске: 1930—1935 гг. / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство Беларуси. — 2016. — № 5. — С. 60-61. * Жутяев Ю. Гараж Автодорожного техникума / Ю. Жутяев // Архитектура и строительство. — 2016. — 19 ноября. — Режим доступа: <nowiki>https://ais.by/article/garazh</nowiki> avtodorozhnogo-tehnikuma — Дата доступа: 26.03.2026. * Жутяев, Ю. Н. [https://web.archive.org/web/20180112081705/http://www.vminsk.by/news/26/56017/ Пять веков минского моста на лавах] / Ю. Н. Жутяев // Вечерний Минск № 2 (12765), 11.01.2018. * Жутяев, Ю. Н. 100-мм плаворудие типа ДБ. (проект 165) / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 1999. — Вып. 19. — С. 64. * Жутяев Ю. Н. Болиндеры в десантной операции у Южной Озерейки / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2000. — Вып. 23. * Жутяев Ю. Н. Реактивные пусковые установки 8-М-8 на малых охотниках Черноморского флота (1942—1943 годы) // Гангут. — 2000. — Вып. 25. * Жутяева Ю. Н. Камели в российском судостроении / Ю. Н. Жутяев // Гангут. — 2007. — Вып. 44. * Жутяев Ю. Н. Кричевская верфь. // Гангут. — 2011. — Вып. 61. — С. 3—17. * ''Жутяев Ю''.Н. Прамы Российского флота // Гангут. Сб. ст. СПб., 2012. Вып. 69. — С. 3-28. * Жутяев Ю. Н., Кузнецов Л. А. Строились на реках Беларуси // Гангут. — 2019. — Вып. 113. * Корабли Российского императорского флота, 1892—1917 гг.: Энциклопедия / [Сост. А. Я. Алешкевич и др.]; Под общ. ред. А. Е. Тараса. — Мн.: ООО «Харвест», 2000. — 333, [2] с., [36] с. ил.: ил.; 30 см. — (Библиотека военной истории) . — Сост. также: Жутяев Ю. Н., Тарас А. Е. — Библиогр.: с. 326 (14 назв.). — Указ. назв. кораблей и судов: с. 327—334. — ISBN 985-433-888-6 (в пер.): Б. ц., 11000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жуцяеў Юрый Мікалаевіч}} ki15a100hxwq88y5t9frvb8okrulj6h 0 812018 5174888 5174771 2026-08-03T12:05:40Z DzBar 156353 афармленне 5174888 wikitext text/x-wiki {{Фільм|прадзюсар={{Plainlist| * [[Bob Yari]] * [[Lori McCreary]] * [[Rob Paris (producer)|Rob Paris]] }}|мова=English}}'''''Амаль што ўдалы план'''''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://voka.tv/ru-RU/movies/amal-shto-udaly-plan|title=Амаль што ўдалы план|website=VOKA}}</ref> ({{Lang-en|The Maiden Heist}}) — амерыканскі [[Злачынства|крымінальны]] [[Кінакамедыя|камедыйны фільм]] 2009 года рэжысёра Пітэра Х’юіта па сцэнарыі Майкла ЛеС’ера, у галоўных ролях [[Морган Фрымэн|Морган Фрыман]], [[Крыстафер Уокен]], [[Уільям Мэйсі|Уільям Х. Мэйсі]] і [[Марша Гей Хардэн]].<ref>{{Cite web|url=http://www.realmovienews.com/news/1306|title=Freeman, Walken and Macy chase Lonely Maidens!}}</ref> == У ролях == * [[Морган Фрымэн|Морган Фрыман]] у ролі Чарльза Пітэрсана * [[Крыстафер Уокен]] у ролі Роджэра Барлоу * [[Уільям Мэйсі|Уільям Х. Мэйсі]] ў ролі Джорджа Маклендана * Марша Гей Хардэн у ролі Роўз * Брэкін Мэер у ролі галоднага мастака * Він Эверэт — дацэнт * Крысці Скот Кэшман — памочніца дырэктара музея * Энтані Кашыа — ахоўнік музея * Вікторыя Сір у ролі жанчыны, якая выгульвае пудзеля<ref>{{Cite web|url=http://www.wickedlocal.com/article/20090621/News/306219905/?Start=2|title=Beverly actress scores plum role|author=Gate, Bobby|date=June 21, 2009|publisher=Wicked Local ([[GateHouse Media]])}}</ref> * Дуглас Боўэн Флін у ролі дацкага абаронцы * Элісанджэла ДыАленкар у ролі наведвальніка музея * Ахмад Хархаш у ролі Васіма Хайла == Вытворчасць == Ён здымаўся пад рабочай назвай ''«Адзінокая дзяўчына» (''{{Lang-en|The Lonely Maiden}}'')''. Здымкі праводзіліся ў асноўным у [[Бостан]]е, штат Масачусэтс, а некалькі сцэн былі зняты ў Вустэрскім мастацкім музеі ў горадзе [[Вустэр (Масачусетс)|Вустэр, штат Масачусeтс]].<ref>{{Cite web|url=https://www.worcesterart.org/|title=Worcester Art Museum|website=www.worcesterart.org}}</ref> Карціна ''«Адзінокая дзяўчына»'' была створана спецыяльна для фільма мастаком Джэрэмі Ліпкінгам .<ref>{{Cite web|url=https://www.artnews.com/art-news/news/planning-a-romantic-getaway-226/|title=Planning a Romantic Getaway|author=Wolff|first=Rachel|date=May 1, 2009}}</ref> Карціна з коткай і грэчаская скульптура таксама былі створаны спецыяльна. == Рэліз == Дэбют фільма адбыўся на Эдынбургскім міжнародным кінафестывалі 25 чэрвеня 2009 года<ref>{{Cite web|url=https://www.edfilmfest.org.uk/whats-on?src=cal&date=2009-06-25&per_page=15&page=2|title=Event List &#124; Edinburgh International Film Festival|website=www.edfilmfest.org.uk}}</ref>, а 27 кастрычніка 2009 года ён выйшаў на DVD. Фільм даступны на беларускай мове ў сервісе [[VOKA]]<ref name=":0" />. == Зноскі == <references /> == Cпасылкі == * {{Imdb title|1107860}} * {{Rotten Tomatoes|maiden_heist}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2009 года]] [[Катэгорыя:Фільмы 2009 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя камедыі]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Бостане]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША]] lvtggjdvs90f1z7fdxbb1dmtbgq6igc 0 812019 5175100 5174774 2026-08-04T01:38:54Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175100 wikitext text/x-wiki '''Пажыццёвае ўтрыманне''' — у цывільным праве дагавор адчужэння жылога дома (кватэры) з умовай пажыццёвага ўтрымання яго ўладальніка. Паводле гэтага дагавора адзін бок (набытчык) абавязваецца прадаставіць другому боку, які з’яўляецца непрацаздольным па ўзросце або па стане здароўя (адчужальнік), пажыццёвае матэрыяльнае забеспячэнне ў натуры (у выглядзе жылля, харчавання, догляду і неабходнай дапамогі), а адчужальнік — перадаць ва ўласнасць набытчыка жылы дом (кватэру). Дагавор складаецца ў адпаведнасці з правіламі, выкладзенымі ў [[Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь|Цывільным кодэксе Рэспублікі Беларусь]]. Дагавор можа быць скасаваны па патрабаванні адчужальніка ў выпадку невыканання набытчыкам прынятых на сябе абавязацельстваў ці па патрабаванні набытчыка, калі яго матэрыяльнае становішча пагоршылася па незалежных ад яго абставінах і ён не можа прадаставіць адчужальніку абумоўленае ўтрыманне. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пажыццёвае ўтрыманне||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} [[Катэгорыя:Грамадзянска-прававыя дагаворы]] p9rhk55l5yywjg3khdcejw65egpop5t 0 812031 5175099 5174858 2026-08-04T01:38:38Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175099 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Category:Jan Gotlib Bloch }} [[Файл:Bloch_POL_COA.svg|міні| Герб з моманту атрымання дваранства ў 1883 годзе]] [[Файл:Jan_Gotlib_Bloch_-_grób.jpg|міні|361x361пкс| Магіла Яна Готліба Блоха на Павонзкіх могілках]] '''Іван Станіслававіч Бліёх''' ([[Польская мова|пол]]. ''Jan Gottlieb Bloch'', [[Руская мова|рус]]. ''Иван Станиславович Блиох,'' [[24 чэрвеня]] [[1836|1836,]] [[Радам]] - [[7 студзеня]] [[1902|1902,]] [[Варшава]]) — польскі фінансіст і прамысловец, «кароль чыгунак», статыстык.<ref name=":0">''Zor Andrzej.'' [http://bloch.org.pl/images/pliki/Szkic.pdf Jan Gottlieb Bloch. Szkic biograficzny] // Fundacja im. Jana Blocha. Warszawa.</ref> Быў сімвалам эпохі сталага [[Капіталізм|капіталізму]], пасля смерці яго апісвалі як найвыдатнейшую і найцікавейшую фігуру ў фінансавым свеце Варшавы канца XIX стагоддзя, зорку першай велічыні польскай фінансавай эліты ў апошнія дзесяцігоддзі XIX стагоддзя''.'' == Вучоба і праца == Нарадзіўся ў [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям'і ў сям'і Селіма (Саламона) і Фрыдэрыкі Нэймар. Яго бацька паходзіў з [[Лешна (Польшча)|Лешна,]] валодаў невялікай фабрыкай па фарбаванні тэкстылю, якая спачатку знаходзілася ў Радаме, а пазней у Варшаве. У Яна Готліба было восем братоў і сясцёр. Скончыў рэальную школу ў Варшаве. Каля 1851 года выехаў у Варшаву. Яму тады было пятнаццаць гадоў. Спачатку ён працаваў у варшаўскім банку пасыльным у Генрыка Цёпліца. Адначасова наведваў сярэднюю школу ў Варшаве. Пасля заканчэння працы ў банку працаваў ва ўпраўленні памешчыцкіх маёнткаў на Падоллі. У 1851 годзе адмовіўся ад [[Іўдаізм|іўдаізму]] і перайшоў у [[кальвінізм]]. Калі яму было 19 гадоў, паехаў працаваць у [[Санкт-Пецярбург]]. Спачатку працаваў там на [[Паравы млын|паравым млын]]<nowiki/>е, а потым пачаў будаваць чыгункі як прадпрымальнік, спачатку як субарэндатар, выконваючы будаўнічыя работы, звязаныя з [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|лініяй Варшава-Пецярбург]], пабудаваў, сярод іншага, [[Варшаўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)|чыгуначны вакзал у Санкт-Пецярбургу]]. Займаючыся будаўніцтвам чыгункі,набыў значны маёнтак, што дазволіла яму заснаваць уласны банк пасля вяртання ў Польшчу ў 1862 годзе. Але перад гэтым вырашыў на некаторы час паехаць за мяжу, вучыўся ў нямецкіх універсітэтах, з 1860 года некаторы час ва [[Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта|ўніверсітэце Берліна]]. Пасля вяселля з Эміліяй, дачкой доктара Генрыка Кроненберга, Бліёх назаўсёды пасяліўся ў Варшаве, купіў цудоўны дом і заснаваў вялікую банкаўскую кантору. З 1864 года укладваў свой капітал у розныя прамысловыя прадпрыемствы, у тым ліку: у Варшаве ён купіў, перабудаваў і мадэрнізаваў паравы млын і пабудаваў механічную пякарню. Меў значную долю ў цукровай прамысловасці, купляў і мадэрнізаваў цукровыя заводы, у тым ліку: «''Częstocice''» ў Радамскім краі, «''Dobzelin''» у [[Кутна|Кутненскім краі]], [[Вэлыкы Жытын|''«Żytyń»'']] на [[Валынь|Валыні]]. Таксама эксплуатаваў лясы на Валыні. Зацікаўленасці Бліёха былі выключна шматграннымі, бо ён таксама стаў эканамістам і фінансістам. Яго банк, не самы буйны, але значны ў галіне, працаваў амаль паўстагоддзя. Застаецца незразумелым, ці перайшоў ён у каталіцызм.<ref name=":0" /> У 1875 годзе, ва ўзросце 39 гадоў, ён лічыўся выдатным экспертам па чыгуначных пытаннях, знаходзіўся на піку сваёй кар'еры, прадпрымаў смелыя ініцыятывы шматграннага характару і дасягаў найвялікшых поспехаў. У 1883 годзе набыў зямельны маёнтак плошчай 30 влокаў [[Лэнчна|у Лэнчне]] на Любліншчыне (менавіта там, недалёка [[Люблін|ад Любліна]], праз амаль 100 гадоў быў створаны новы вугальны басейн, але, наколькі нам вядома, Бліёх не ведаў пра вугальныя пласты, інакш, верагодна, менавіта ён бы ініцыяваў будаўніцтва шахты). У той час гэта быў вялікі маёнтак, багаты на ўрадлівую глебу, а сам горад Лэнчна славіўся на паўднёвым усходзе Польшчы сваімі штогадовымі коннымі кірмашамі. Увесь час ён быў актыўным чыгуначным прадпрымальнікам, што было яго асноўнай дзейнасцю і дало яму красамоўную мянушку ''Караля чыгунак''. Жыццё і дзейнасць гэтага эканамічнага дзеяча і прадпрымальніка супала з часамі найвялікшага буму чыгуначнага будаўніцтва ў Расійскай імперыі. Будаўніцтва ў 1865 годзе жалезнай дарогі Фабрыка-Лодзь стала яго першай выдатнай магчымасцю ў Каралеўстве Польскім і першым крокам да галавакружнай кар'еры. Ён скарыстаўся гэтай магчымасцю. Ян Блох і іншыя сузаснавальнікі змаглі нядрэнна зарабіць, пабудаваўшы нават такую кароткую чыгуначную лінію, як Жалезная чыгунка Фабрычна-Лодзінскай чыгункі. З таго часу яго імя суправаджала амаль усе чыгуначныя ідэі і праекты ў [[Царства Польскае|Каралеўстве Польскім]] на працягу апошніх 40 гадоў XIX стагоддзя, і будаўніцтва Лодзь-Фабрыканскай чыгункі не стала выключэннем. Наступным важным крокам у яго кар'еры стала стварэнне Паўднёва-Заходняй чыгуначнай кампаніі пасля набыцця большай часткі акцый Брэсцкай-Кіеўскай, Брэсцкай-Граеўскай і Адэскай чыгунак. У 1882 годзе ён атрымаў канцэсію на будаўніцтва чыгуначнай лініі Івангорад (цяпер [[Дэмблін]] ) — [[Дамброва Гурніча]], якая была завершана ў 1885 годзе. Гэтая чыгунка адыграла значную ролю ў эканамічным развіцці Каралеўства Польскага, спрыяючы прамысловаму адраджэнню [[Келецкая губерня|Кельцкай]] і [[Радамская губерня|Радамскай]] губерняў. Дзякуючы гэтым поспехам Блох стаў членам т. зв. навуковага камітэта пры Міністэрстве казначэйства, атрымаўшы званне [[Стацкі саветнік|дзяржаўнага дарадцы]] . Яго вельмі ўражвала, калі ў грамадстве да яго звярталіся як да генерала, і нездарма, бо яго тытул адпавядаў вайсковаму званню генерал-маёра. == Статыстычныя працы == Працамі  «''Рускія  чыгункі...''»  (1875)  і «''Уплыў  рускіх  чыгунак  на  эканамічны стан  Расіі''»  (т.  І—5,  1878)  паклаў  пачатак  развіццю  чыгуначнай  статыстыкі.  Аўтар прац  па  эканамічнайй  гісторыі,  эканоміцы прамысловасці  і  сельскай  гаспадаркі  Расіі: «''Фабрычная  прамысловасць Царства Польскага 1871—1880''»  (Варшава, 1881—84);  «''Фінансы  Расіі  XIX  стагоддзя''»  (т.  І—4,  СГІб.,  1882);  «''Меліярацыйны  крэдыт  і  стан  сельскай  гаспадаркі  ў  Расіі  і  замежных  краінах''»  (СПб., 1890),  «''Зямля  і  яе  запазычанасць  у  Царстве  Польскім''»  (Варшава,  1892),  «''Эканоміка-статыстычныя  працы  1875— 1900  гг.''»  (Парыж,  1900);  «''Параўнанне матэрыяльнага  і  духоўнага  дабрабыту губерняў  заходніх,  вялікарасійскіх  і ўсходніх''»  (т.  І—5,  з  атласам,  СПб., 1901).  У яго працах шмат звестак пра Беларусь. У мемуарах [[Сяргей Юльевіч Вітэ|Сяргея Вітэ]] сцвярджаецца:<blockquote>Усе яго вучоныя працы пісаліся не ім, а пісаліся рознымі пісьменнікамі і спецыялістамі за грошы, якія ён ім плаціў. Сам жа Бліёх толькі складаў, і то з дапамогай сваіх супрацоўнікаў, праграму тых прац, якія ён прапаноўваў выдаваць…<ref>''Витте С. Ю.''&#x20;1849—1894: Детство. Царствования Александра II и Александра III, глава 7&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Воспоминания.&#x20;— <abbr>М.</abbr>: Соцэкгиз, 1960.&#x20;— Т.&#x20;1.&#x20;— С.&#x20;115—120, 337—338, 358—359.&nbsp;</ref></blockquote> == Сіянізм == З 1897 года Бліёх удзельнічаў у працы Яўрэйскага каланізацыйнага таварыства (ЕКА) у Расіі і шчодра яго субсідаваў. Ён праявіў цікавасць да сіянізму і стаў сябрам [[Тэадор Герцль|Тэадора Герцля]]. Па просьбе Герцля ў 1899 годзе Бліёх дапамог дамагчыся дазволу ўладаў на свабодны продаж у Расіі акцый Яўрэйскага каланіяльнага банка. == Пацыфізм == У творы «''Будучая вайна ў тэхнічных, эканамічных і палітычных адносінах''» (Т. 1–6, СПб.: тып. І.А. Ефрона, 1898) імкнуўся даказаць, што вайна паміж сучаснымі дзяржавамі-мілітарыстамі з'яўляецца бессэнсоўнай, і пачатак вайны прывядзе да спусташэння абодвух ваюючых бакоў. Апошнія гады жыцця прысвяціў прапагандзе пацыфісцкіх лозунгаў, друкуючы свае артыкулы ў часопісах, брашурах, а таксама выступаючы на ​​розных канферэнцыях сумесна з дзяржаўнымі дзеячамі і палітыкамі (у прыватнасці, на I Міжнароднай канферэнцыі Міра ў [[Гаага|Гаазе]] ў 1899). Апошняй яго справай была заснаванне Музея Вайны і Міра ў [[Люцэрн|Люцэрне]] ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]], адкрытага толькі пасля яго смерці 7 чэрвеня 1902 г. (фармальна музей праіснаваў да 1919, а фактычна да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]). З'яўляўся першым польскім кандыдатам для [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі]] [[Нобелеўская прэмія міру|міру]], але памёр да разгляду намінацыі. == Сям'я == З 12 лістапада 1883 года Ян Блох насіў дваранскі тытул з гербам Блох . 30 жніўня 1862 года ў Евангелічна-рэфармацкай царкве ў Варшаве ён ажаніўся з Эміліяй Кроненберг (1845-1921, дачкой Генрыка Анджэя Кроненберга), з якой у яго было пяцёра дзяцей: * Марыя Катажына (пам. 1926), жонка Юзафа Касцельскага, паэта і палітыка, маці пісьменніка Ўладзіслава Аўгуста Касцельскага . * Генрык Ян (нар. 1866, спадчыннік маёнтка Лэнчна), * Аляксандра Эмілія, жонка [[Юзаф Вейсенгоф|Юзафа Вейсэнгофа]], паэта і празаіка, * Эмілія, жонка Ксаверыя Галынскага, капітана гвардыі расійскай арміі, а пазней Міхала Ардэнгі, * Яніна Марыя, жонка Казіміра Кастанецкага, прафесара анатоміі Ягелонскага ўніверсітэта. Дачка Яна Блоха, Эмілія, і Ксаверый Галынскі, былі бацькамі Яна Галынскага, прадпрымальніка, члена Сейма тры тэрміны запар (II–IV) у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]]. У апошнія гады свайго жыцця Ян Блох быў надзвычай актыўным у галіне [[Філантроп|філантропіі]]. Пры жыцці ён уклаў значныя сумы грошай у розныя грамадскія ініцыятывы, і ў сваім завяшчанні пакінуў на іх вялікія сумы грошай (да 400 000 рублёў, або 2,666 мільёна польскіх злотых). Адзіны сын Яна Блоха, Генрык, не пераняў бацьку, не працягнуў яго кар'еру, задаволіўся пасадай умерана заможнага землеўладальніка (хаця і ажаніўся з графіняй Ізабэлай Вадзінскай), кіраваў сямейным маёнткам у Лэнчне, утрымліваў стайню скаковых коней і не адыгрываў значнай ролі ў эканамічным жыцці. Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (участак 181-3/4-1). == Літаратура == * Бліёх Іван Станіслававіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 1996. – Т. 3. – С. 191. * Блиох, Иван Станиславович&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&#x20;: в 86&#x20;т. (82&#x20;т. и 4&#x20;доп.).&#x20;— <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. * Блиох, Иван Станиславович&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона.&#x20;— <abbr>СПб.</abbr>, 1908—1913. * {{ВТ-ВЭС|Блиох, Иван Станиславович|том=4|страницы=569—570}} * [https://www.polskipetersburg.ru/search/simple?sPs%5B0%5D.tV=%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%85 Гуренович М. А. Блиох (Блох) Иван Станиславович] // Польский Петербург. Энциклопедия * ''Ильин С.В.'' Блиох Иван Станиславович // Экономическая история России с древнейших времен до 1917 г. Энциклопедия. Т. 1. М., 2008. С. 247-248. * ''Grodek Andrzej.'' Bloch Jan Gotlib // Polski slownik biograficzny. Т. 2. Krakow. S. 124-126. * Kapitalista, pacyfista, filantrop Jan Bloch (1836-1902) / pod red. Andrzeja Zora. Warszawa, 2014. * ''Zor Andrzej.'' [http://bloch.org.pl/images/pliki/Szkic.pdf Jan Gottlieb Bloch. Szkic biograficzny] // Fundacja im. Jana Blocha. Warszawa. == Публікацыі == * «Русские железные дороги», 1875 * «Труды комиссии по учреждению железнодорожных пенсионных касс» (СПб., 1875) * «Calculs servant de base pour des Caisses de Retraites» (Варшава, 1875) * «Исследование по вопросам, относящимся к производству, торговле и передвижению скота и скотских продуктов в России и за границей» (1876) * «Влияние железных дорог на экономическое состояние России» (5 томов, с графическим атласом, СПб., 1878). * «О взимании русскими железными дорогами провозных плат в металлической валюте» (1877) * «Финансы России XIX столетия» (4 тома, 1882) на сайте Руниверс * «О сельскохозяйственном мелиорационном кредите в России и иностранных государствах» * «Будущая война и её экономические последствия» (6 томов и 1 том картограмм). Том 1. Том 2. Том 3. Том 4. Том 6. * «Сравнение материального и нравственного благосостояния губерний западных, великороссийских и привислинских» * «Les ouvrages statistico-economiques 1875—1900» == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Бліёх Іван Станіслававіч}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1902 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Радаме]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] <references /> [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі]] [[Катэгорыя:Банкіры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Статыстыка]] [[Катэгорыя:Пацыфізм]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Чыгункі Расійскай імперыі]] ioifh5ehq7c9mb88qsolyke4sxb333k 0 812034 5175098 5174865 2026-08-04T01:38:35Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175098 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = }}'''Іван Карнілавіч (Карлавіч) Падабедаў''' ([[1799]], [[Шклоў]] —{{OldStyleDate4|29.11.1860}}, [[Санкт-Пецярбург]]) - прыгонны музыкант аркестра [[Шклоўскі кадэцкі корпус|Шклоўскага кадэцкага корпуса]], выдатны расійскі [[віяланчэліст]], педагог. [[Файл:Подобедов_И.К._"Милый_друг._кадриль".pdf|міні|Кадриль "Милый друг", сочинение И. К. Подобедова, 1851 г.]] == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1799|1799 годзе]] ў [[Шклоў|Шклове]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і прыгоннага музыканта Карнілы (Карла ) Падабедава<ref>''Капилов А. Л.'' Скрипка белорусская. — {{Мн.}}, 1982. — С. 34.</ref>, які граў у прыгонным тэатры [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|Сямёна Зорыча]] і займаўся музыкай з выхаванцамі Шклоўскага кадэцкага корпуса . Пасля смерці Зорыча ў 1799 годзе і падзелу яго маёнтка паміж спадчыннікамі корпусныя музыкі перайшлі да брата Зорыча Давіда Неранчыча, а іх сем'і перайшлі да пляменніка Зорыча венгерскага шляхціча Арсенія Чарнаевіча. Фінансавыя справы Зорыча ў апошнія гады яго жыцця знаходзіліся ў поўным расстройстве, з прычыны чаго пасля яго смерці над яго маёнткам была ўстаноўлена апека, а кадэцкі корпус разам з музыкантамі быў узяты ў казну і пераведзены спачатку ў Гродна, а затым у Маскву. Большасць музыкаў пры гэтым была пераўтворана ў прыслугу. Захаваўся ліст Неранчыча да [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Гаўрылы]] [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Дзяржавіна]], які кіраваў маёнткам Зорыча ў перыяд апякунства, з просьбай не аддаваць былых музыкаў у рэкруты, але далейшы лёс шклоўскіх музыкаў не вядомы. У выніку гэтых падзей Іван Падабедаў яшчэ ў маленстве разам са старэйшым братам Міхаілам быў разлучаны з бацькам і перайшоў у спадчыну да Арсенія Чарнаевіча, які, заўважыўшы музычныя здольнасці братоў, распарадзіўся навучаць іх гульні на музычных інструментах: Міхаіла - на скрыпцы, а Івана - на віяланчэлі. У 1824 годзе Міхаіл атрымаў вольную і пераехаў у Санкт-Пецярбург, дзе стаў адным з лепшых скрыпачоў прыдворнага аркестра, але да 1835 года цалкам страціўшы зрок, быў змушаны пакінуць службу і ў 1837 году сканаў. У сакавіку 1827 года ўслед за старэйшым братам атрымаў вольную і Іван Падабедаў. Ён таксама пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]] і ў чэрвені 1827 года паступіў музыкам у Дырэкцыю імператарскіх тэатраў на службу, якая доўжылася на працягу 33 гадоў, амаль да самай смерці. У 1828 годзе Падабедаў ажаніўся з Кацярынай Гаўрылаўнай Шувалавай, сястрой вядомага ў той час артыста і спевака Мацвея Гаўрылавіча Шувалава. У шлюбе нарадзіліся дзве дачкі і два сыны. Аб высокім узроўні выканальніцкага майстэрства Падабедава да моманту яго прыезду ў Пецярбург кажа той факт, што ён выконваў першыя партыі віяланчэлі ўжо з пачатку сваёй службы ў аркестры. У 1831 годзе ён і афіцыйна атрымаў прызначэнне на пасаду 1-га віяланчэліста-саліста, а ў 1833 годзе быў зацверджаны на гэтай пасадзе «з вызваленнем ад абрання іншага роду жыцця». З 1843 гуляў таксама першым альтыстам у аркестры пецярбургскай нямецкай драматычнай трупы. Адначасова выкладаў музыку ў [[Расійскі дзяржаўны інстытут сцэнічных мастацтваў|Санкт-Пецярбургскім Тэатральным вучылішчы]] (1836—1849 гг.), Другім (1839—1858 гг.) і Паўлоўскім (1849—1860 гг.) кадэцкіх карпусах . Шэраг вучняў Падабедава (Ф. Русо, П. Пясоцкі, В. Зайцаў) у далейшым таксама гралі ў Імператарскім аркестры. У Падабедава з 12 гадоў пачаў вучыцца ігры на скрыпцы і віяланчэлі Г. П. Кандрацьеў. Некаторай папулярнасцю карысталася танцавальная музыка, якую Падабедаў складаў для фартэпіяна. Разнастайнасць музычнай дзейнасці Падабедава шмат у чым тлумачыцца яго пошукамі дадатковых заробкаў з мэтай даць добрую адукацыю дзецям. І гэта яму ўдалося. У 1857 годзе старэйшы з яго сыноў Іван скончыў [[Юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта|юрыдычны факультэт Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] па разрадзе камеральных навук, а ў 1859 іншы яго сын Мікалай скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Медыка-хірургічную акадэмію]] . Абедзве дачкі Івана Карніловіча скончылі тэатральную вучэльню і сталі досыць вядомымі акторкамі. З 1840 года Іван Карніловіч быў правадзейным членам, а затым і адным з дырэктараў Санкт-Пецярбургскага філарманічнага таварыства . У 1849 годзе Іван Карніловіч быў узведзены ў [[Ганаровыя грамадзяне|патомнае ганаровае грамадзянства]]. У ліпені 1860 года з-за цяжкай хваробы (рак) быў вымушаны пакінуць службу ў аркестры і{{OldStyleDate3|29.11.1860}} сканаў. Падрабязныя звесткі аб асаблівасцях гульні Івана Падабедава не дайшлі да нашага часу, але захаваліся пахвальныя водгукі аб яго выканальніцкім майстэрстве і таленце. == Сям'я == Ажаніўся з Кацярынай Гаўрылаўнай Шувалавай (1807—18.11.1888) — харыстка пецярбургскай опернай трупы, сястра акцёра Мацвея Шувалава Іх дзеці: * Падабедава, Надзея Іванаўна (Падабедава 1-я; 1830—1893) — актрыса [[Александрынскі тэатр|Александрынскага тэатра]] * Падабедаў, Іван Іванавіч (1835—25.11.1907) — у 1857 годзе кандыдатам скончыў юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта па разрадзе камеральных навук <ref>{{Cite web|url=https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003583244?page=635|title=Императорский С.Петербургский университет в течение первых пятидесяти лет его существования. — {{СПб.}} : в Тип. В. Безобразова, 1870. — CIII.|archive-url=https://web.archive.org/web/20250217134735/https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003583244%3Fpage%3D635|archive-date=2025-02-17|access-date=2025-02-17|url-status=live}}</ref>; з 12 красавіка 1881 года — [[Правадзейны стацкі саветнік|сапраўдны стацкі саветнік]], чыноўнік Міністэрства ўнутраных спраў * Падабедаў, Мікалай Іванавіч' (1836-12.07.1899) - ваенны ўрач; у 1859 годзе скончыў Медыка-хірургічную акадэмію ; з 12 красавіка 1881 года — сапраўдны стацкі саветнік , удзельнік [[Расійска-турэцкая вайна (1877—1878)|руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў]] , старшы ўрач Лейб-гвардыі Маскоўскага палка ;{{ЮК|24 октября}} 1865 года [[калежскі асэсар]] Н. І. Падабедаў ажаніўся з дачкой купца 1-й гільдыі, Ганнай Анісімаўнай Какушкінай ** Іх старэйшы сын: Веньямін (07.10.1866 —1905) — ваенны ўрач, [[калежскі саветнік]], удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайны 1904—1905 гг.]] , старэйшы лекар на браняносцы « Сісой Вялікі», загінуў у [[Цусімская бітва|Цусімскай бітве]] . * Нільская, Кацярына Іванаўна (Падабедава 2-я; 1839—1883) — актрыса Александрынскага тэатра. == Літаратура == ** ''Гинзбург Л. С.'' История виолончельного искусства. — {{М.}}: Музгиз, 1957. — Кн. 2. — С. 144—147. ** ''Александров К.'' Белорусская артистическая династия // Неман. — 1981. — № 5. ** ''Капилов А. Л.'' Скрипка белорусская. — Минск, 1982. — С. 33—36. ** Іван Карнілавіч Падабедаў // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5т. — {{Мн.}}, 1987. — Т. 4. — С. 132. ** Падабедаў Іван Карнілавіч // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — {{Мн.}}: БелЭн, 1995. — С. 486. ** ''Капилов А. Л., Ахвердова Е. И.'' Музыкальная культура Беларуси XIX — начала XX веков. — Минск: Институт современных знаний, 2000. — С. 26—29. ** ''Петровская И. Ф.'' Музыкальный Петербург, 1801—1917: Энциклопедический словарь-исследование. — {{СПб.}}: Композитор, 2010. — Кн. 2. — Т. 11. — С. 223. * {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Падабедаў Іван Карнілавіч}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Шаблон «Вонкавыя спасылкі» пусты]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі Расіі]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кампазітары Расіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Альтысты Расіі]] [[Катэгорыя:Альтысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1860 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 11 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклове]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1799 годзе]] hkvwnbzd8gurta570us0ng3623lry0o 0 812035 5175097 5174880 2026-08-04T01:38:32Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175097 wikitext text/x-wiki '''Пазырыкскія курганы''' — група вялікіх [[курган]]оў (магілы родавых ці племянных правадыроў) ва ўрочышчы Пазырык на правым беразе р. [[Вялікі Улаган]] у [[Рэспубліка Алтай|Рэспубліцы Алтай]] ([[Расія]]). Даследаваліся ў 1929, 1947—49 гадах археолагам [[Міхаіл Пятровіч Гразноў|Міхаілам Гразновым]]. У Пазырыкскіх курганах выяўлены прамавугольныя ямы глыбінёй да 4 м і плошчай каля 50 м², у якіх стаялі пахавальныя камеры (зрубы з бярвення) вышынёй да 2 м. Дзякуючы значнай вышыні Пазырыка, асаблівасці клімату і канструкцыі курганоў пад імі ўзнікла шматгадовая мерзлата, якая забяспечыла добрую захаванасць пахавальнага інвентару і бальзаміраваных нябожчыкаў (мужчына мангалоід, мужчына і жанчына еўрапеоіднага тыпу, мужчынскія целы пакрыты татуіроўкай). Захаваліся вырабы з дрэва, тканін, лямцу, футра і скуры, у т. л. ворсавы [[дыван]], танюткія шарсцяныя тканіны, а таксама вышытыя кітайскія шаўковыя тканіны. Шматлікія творы мастацтва выкананы ў т.зв. звярыным стылі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пазырыкскія курганы||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} [[Катэгорыя:Скіфскае мастацтва]] hagynfsb3kpxsbf855xcr25oe13qwqq 5175240 5175097 2026-08-04T08:54:49Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} 5175240 wikitext text/x-wiki '''Пазырыкскія курганы''' — група вялікіх [[курган]]оў (магілы родавых ці племянных правадыроў) ва ўрочышчы Пазырык на правым беразе ракі [[Вялікі Улаган]] у [[Рэспубліка Алтай|Рэспубліцы Алтай]] ([[Расія]]). Даследаваліся ў 1929, 1947—1949 гадах археолагам [[Міхаіл Пятровіч Гразноў|Міхаілам Гразновым]]. У Пазырыкскіх курганах выяўлены прамавугольныя ямы глыбінёй да 4 м і плошчай каля 50 м², у якіх стаялі пахавальныя камеры (зрубы з бярвення) вышынёй да 2 м. Дзякуючы значнай вышыні Пазырыка, асаблівасці клімату і канструкцыі курганоў пад імі ўзнікла шматгадовая мерзлата, якая забяспечыла добрую захаванасць пахавальнага інвентару і бальзаміраваных нябожчыкаў (мужчына мангалоід, мужчына і жанчына еўрапеоіднага тыпу, мужчынскія целы пакрыты татуіроўкай). Захаваліся вырабы з дрэва, тканін, лямцу, футра і скуры, у т. л. ворсавы [[дыван]], танюткія шарсцяныя тканіны, а таксама вышытыя кітайскія шаўковыя тканіны. Шматлікія творы мастацтва выкананы ў т.зв. звярыным стылі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пазырыкскія курганы||}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} [[Катэгорыя:Скіфскае мастацтва]] dlwrocoecqupsiybj7jz0wh77ret6k3 5175241 5175240 2026-08-04T08:55:28Z M.L.Bot 261 +{{славутасць}} 5175241 wikitext text/x-wiki {{славутасць}} '''Пазырыкскія курганы''' — група вялікіх [[курган]]оў (магілы родавых ці племянных правадыроў) ва ўрочышчы Пазырык на правым беразе ракі [[Вялікі Улаган]] у [[Рэспубліка Алтай|Рэспубліцы Алтай]] ([[Расія]]). Даследаваліся ў 1929, 1947—1949 гадах археолагам [[Міхаіл Пятровіч Гразноў|Міхаілам Гразновым]]. У Пазырыкскіх курганах выяўлены прамавугольныя ямы глыбінёй да 4 м і плошчай каля 50 м², у якіх стаялі пахавальныя камеры (зрубы з бярвення) вышынёй да 2 м. Дзякуючы значнай вышыні Пазырыка, асаблівасці клімату і канструкцыі курганоў пад імі ўзнікла шматгадовая мерзлата, якая забяспечыла добрую захаванасць пахавальнага інвентару і бальзаміраваных нябожчыкаў (мужчына мангалоід, мужчына і жанчына еўрапеоіднага тыпу, мужчынскія целы пакрыты татуіроўкай). Захаваліся вырабы з дрэва, тканін, лямцу, футра і скуры, у т. л. ворсавы [[дыван]], танюткія шарсцяныя тканіны, а таксама вышытыя кітайскія шаўковыя тканіны. Шматлікія творы мастацтва выкананы ў т.зв. звярыным стылі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пазырыкскія курганы||}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} [[Катэгорыя:Скіфскае мастацтва]] 64w4cdss52u039epjhgb8toylxuxm4k 0 812038 5174886 2026-08-03T12:02:12Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78251114|Wojciech Tylkowski]]» 5174886 wikitext text/x-wiki   '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], тэолаг, выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]] . Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе ён вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у Канстанцінопаль ці нават у Кітай, але тагачасны генерал Ордэна (Ян Паўль Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з Маскоўскай дзяржавай быў змушаны пакінуць ВКЛ, ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў Рэч Паспалітую, у 1662 годзе - у Пінску. Выхоўвае сыноў Яна Караля Чартарыскага. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў Варшаве (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці пенітэнцыярнага ўстановы ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы (Плоцк, Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692). Навуковыя працы Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «Займальная філасофія» («Philosophia curiosa», т. 1—9, 1669—90), «Займальная практычная геаметрыя» («Geometria practica curiosa», 1692), «Займальная арыфметыка» («Ariphmetica curiosa», 1668), «Займальная фізіка» («Physica curiosa», 1680), «Сямейны лекар» («Medicus familiaris», 1693), «Пра сельскую гаспадарку» («De re agrarian», 1681), «Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію» («Uczone rozmowy», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «Дысідэнцкія абвінавачванні» (1718), «Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах» (1727), «Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  правідэнцыялізму,  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] htlvon21sylx36r9xquh41gbxe26bfd 5174887 5174886 2026-08-03T12:03:38Z Aliaksei Lastouski 75892 5174887 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}}  '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], тэолаг, выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]] . Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе ён вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у Канстанцінопаль ці нават у Кітай, але тагачасны генерал Ордэна (Ян Паўль Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з Маскоўскай дзяржавай быў змушаны пакінуць ВКЛ, ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў Рэч Паспалітую, у 1662 годзе - у Пінску. Выхоўвае сыноў Яна Караля Чартарыскага. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў Варшаве (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці пенітэнцыярнага ўстановы ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы (Плоцк, Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692). Навуковыя працы Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «Займальная філасофія» («Philosophia curiosa», т. 1—9, 1669—90), «Займальная практычная геаметрыя» («Geometria practica curiosa», 1692), «Займальная арыфметыка» («Ariphmetica curiosa», 1668), «Займальная фізіка» («Physica curiosa», 1680), «Сямейны лекар» («Medicus familiaris», 1693), «Пра сельскую гаспадарку» («De re agrarian», 1681), «Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію» («Uczone rozmowy», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «Дысідэнцкія абвінавачванні» (1718), «Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах» (1727), «Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  правідэнцыялізму,  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] me2efl6vx1qiue2w1reaa9aoot8799n 5174889 5174887 2026-08-03T12:08:20Z Aliaksei Lastouski 75892 5174889 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў Рэч Паспалітую, у 1662 годзе - у Пінску. Выхоўвае сыноў Яна Караля Чартарыскага. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў Варшаве (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці пенітэнцыярнага ўстановы ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы (Плоцк, Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692). == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «Займальная філасофія» («Philosophia curiosa», т. 1—9, 1669—90), «Займальная практычная геаметрыя» («Geometria practica curiosa», 1692), «Займальная арыфметыка» («Ariphmetica curiosa», 1668), «Займальная фізіка» («Physica curiosa», 1680), «Сямейны лекар» («Medicus familiaris», 1693), «Пра сельскую гаспадарку» («De re agrarian», 1681), «Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію» («Uczone rozmowy», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «Дысідэнцкія абвінавачванні» (1718), «Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах» (1727), «Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  правідэнцыялізму,  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. == Літаратура == Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя : [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] gepeymdw6wqav1luc42zhku8n4p6pqs 5174890 5174889 2026-08-03T12:14:04Z Aliaksei Lastouski 75892 5174890 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692). == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «Займальная філасофія» («Philosophia curiosa», т. 1—9, 1669—90), «Займальная практычная геаметрыя» («Geometria practica curiosa», 1692), «Займальная арыфметыка» («Ariphmetica curiosa», 1668), «Займальная фізіка» («Physica curiosa», 1680), «Сямейны лекар» («Medicus familiaris», 1693), «Пра сельскую гаспадарку» («De re agrarian», 1681), «Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію» («Uczone rozmowy», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «Дысідэнцкія абвінавачванні» (1718), «Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах» (1727), «Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  правідэнцыялізму,  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] az9v4rywsy1ll2ezvhit7xjfbrp0j40 5174895 5174890 2026-08-03T12:21:31Z Aliaksei Lastouski 75892 5174895 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692). == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «Займальная філасофія» («Philosophia curiosa», т. 1—9, 1669—90), «Займальная практычная геаметрыя» («Geometria practica curiosa», 1692), «Займальная арыфметыка» («Ariphmetica curiosa», 1668), «Займальная фізіка» («Physica curiosa», 1680), «Сямейны лекар» («Medicus familiaris», 1693), «Пра сельскую гаспадарку» («De re agrarian», 1681), «Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію» («Uczone rozmowy», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «Дысідэнцкія абвінавачванні» (1718), «Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах» (1727), «Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  правідэнцыялізму,  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур'ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць - на думку сучасных даследчыкаў - на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай акустыкі, першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў лагічных развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу Meteorologia curiosa ... чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце De re agraria Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – C. 74. * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] 4r47kvkih88sftv1pqhnheisc23uhdi 5174898 5174895 2026-08-03T12:26:13Z Aliaksei Lastouski 75892 5174898 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz] Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</ref> == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  [[Правідэнцыялізм|правідэнцыялізму]],  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур'ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць - на думку сучасных даследчыкаў - на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай акустыкі, першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў лагічных развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу Meteorologia curiosa ... чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце De re agraria Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – C. 74. * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] m566tnqsgfbc2vg4fx4i6662uq1mx6o 5174905 5174898 2026-08-03T12:29:04Z Aliaksei Lastouski 75892 5174905 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz] Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</ref> == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  [[Правідэнцыялізм|правідэнцыялізму]],  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур'ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць - на думку сучасных даследчыкаў - на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай акустыкі, першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў лагічных развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу Meteorologia curiosa ... чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце De re agraria Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех //[[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – C. 74. * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] bwn4esrp8gv60dmyjwkvz7bt4vm9o3u 5174906 5174905 2026-08-03T12:30:59Z Aliaksei Lastouski 75892 5174906 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz Tazbir, « <nowiki>W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus]</nowiki> », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100]</ref> == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  [[Правідэнцыялізм|правідэнцыялізму]],  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур'ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць - на думку сучасных даследчыкаў - на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай [[Акустыка|акустыкі]], першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў [[Логіка|лагічных]] развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу ''Meteorologia curiosa ...'' чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце ''De re agraria'' Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех //[[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – C. 74. * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] 2yrl3zqgq77mhtzuwtp2azfzqzpyjo7 5174908 5174906 2026-08-03T12:32:27Z Aliaksei Lastouski 75892 5174908 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz Tazbir, « <nowiki>W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus]</nowiki> », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100]</ref> == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  [[Правідэнцыялізм|правідэнцыялізму]],  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур'ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць - на думку сучасных даследчыкаў - на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай [[Акустыка|акустыкі]], першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў [[Логіка|лагічных]] развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу ''Meteorologia curiosa ...'' чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце ''De re agraria'' Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех //[[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – C. 74. * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] qh5qj54vfcnaz6r1q8wtwzcg9i5imca 5174915 5174908 2026-08-03T12:38:20Z Aliaksei Lastouski 75892 5174915 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца смерці = [[Вільня]] }} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', [[Польская мова|пол]]. ''Wojciech Tylkowski''''',''' [[19 красавіка]] [[1624|1624,]] [[Мазовія|Мазовіія]] -[[14 студзеня]] [[1695|1695,]] [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск|Пултуска]]. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651–1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе - у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666–70). Затым ён правёў тры гады (1670–1673) у [[Ватыкан|Ватыкане]] ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683–1685), а потым у Варшаве (1685–1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz Tazbir, « <nowiki>W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus]</nowiki> », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100]</ref> == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы  на  ўстарэласць  звестак  і езуіцкую  казуістыку,  на  працягу  некалькіх  дзесяцігоддзяў  творы  Тылькоўскага  былі для  езуіцкіх  прафесараў  адной  з  галоўных крыніц  прыродазнаўчых  ведаў.  З  дапамогай  лагічных  прыёмаў  і  фармальных доказаў  ён  абгрунтоўваў  і  абараняў  догматы  рэлігіі,  існаванне  Бога  як  стваральніка  сусвету  і  бессмяротнасць  душы.  У  поглядах  на  гісторыю  Тылькоўскі  прытрымліваўся  [[Правідэнцыялізм|правідэнцыялізму]],  паводле якога  ўся  дзейнасць  людзей  —  гэта  ажыццяўленне  раней  прадугледжанага  «божага плана»;  гісторыя  і  мінулае  маюць  значэнне  толькі  таму,  што  ў  іх  ёсць  божыя  прадбачанні  сучаснага  і  будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур'ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць - на думку сучасных даследчыкаў - на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай [[Акустыка|акустыкі]], першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў [[Логіка|лагічных]] развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу ''Meteorologia curiosa ...'' чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце ''De re agraria'' Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – C. 74. * Бирало А.А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. – Мінск, 2006. – Т. 2. – С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97–144, s. 217–227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295–297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452–473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185–186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, « Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa », Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22–43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296–303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, « Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624–1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) », Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239–251 {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] hb14f8kr2c0c6gxqcbrzen11kxxpvrn 5174954 5174915 2026-08-03T13:36:30Z JerzyKundrat 174 5174954 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца смерці = [[Вільня]] }} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', {{lang-pl|Wojciech Tylkowski}}, [[19 красавіка]] [[1624]], [[Мазовія|Мазовіія]] — [[14 студзеня]] [[1695]], [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск]]а. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651—1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж]]ы. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе — у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыскі|Яна Караля Чартарыскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666-70). Затым ён правёў тры гады (1670—1673) у [[Ватыкан]]е ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683—1685), а потым у Варшаве (1685—1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz Tazbir, " <nowiki>W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus]</nowiki> ", Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77-78, 83-100]</ref> == Навуковыя працы == Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы на ўстарэласць звестак і езуіцкую казуістыку, на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў творы Тылькоўскага былі для езуіцкіх прафесараў адной з галоўных крыніц прыродазнаўчых ведаў. З дапамогай лагічных прыёмаў і фармальных доказаў ён абгрунтоўваў і абараняў догматы рэлігіі, існаванне Бога як стваральніка сусвету і бессмяротнасць душы. У поглядах на гісторыю Тылькоўскі прытрымліваўся [[правідэнцыялізм]]у, паводле якога ўся дзейнасць людзей — гэта ажыццяўленне раней прадугледжанага «божага плана»; гісторыя і мінулае маюць значэнне толькі таму, што ў іх ёсць божыя прадбачанні сучаснага і будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур’ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць — на думку сучасных даследчыкаў — на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай [[Акустыка|акустыкі]], першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў [[Логіка|лагічных]] развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу ''Meteorologia curiosa …'' чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце ''De re agraria'' Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 16. — C. 74. * Бирало А. А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97-144, s. 217—227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295—297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452—473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185—186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, " Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa ", Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22-43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296—303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, " Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624—1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) ", Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239—251 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1695 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1624 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] mwu8bl8cq3infbljr240zgnnczi5onj 5174956 5174954 2026-08-03T13:40:57Z JerzyKundrat 174 5174956 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца смерці = [[Вільня]] }} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', {{lang-pl|Wojciech Tylkowski}}; {{ДН|19|4|1624}}, [[Мазовія]] — {{ДС|14|1|1695}}, [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск]]а. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651—1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж]]ы. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе — у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыйскі|Яна Караля Чартарыйскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666-70). Затым ён правёў тры гады (1670—1673) у [[Ватыкан]]е ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683—1685), а потым у Варшаве (1685—1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz Tazbir, " <nowiki>W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus]</nowiki> ", Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77-78, 83-100]</ref> == Навуковыя працы == [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы на ўстарэласць звестак і езуіцкую казуістыку, на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў творы Тылькоўскага былі для езуіцкіх прафесараў адной з галоўных крыніц прыродазнаўчых ведаў. З дапамогай лагічных прыёмаў і фармальных доказаў ён абгрунтоўваў і абараняў догматы рэлігіі, існаванне Бога як стваральніка сусвету і бессмяротнасць душы. У поглядах на гісторыю Тылькоўскі прытрымліваўся [[правідэнцыялізм]]у, паводле якога ўся дзейнасць людзей — гэта ажыццяўленне раней прадугледжанага «божага плана»; гісторыя і мінулае маюць значэнне толькі таму, што ў іх ёсць божыя прадбачанні сучаснага і будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур’ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць — на думку сучасных даследчыкаў — на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай [[Акустыка|акустыкі]], першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў [[Логіка|лагічных]] развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу ''Meteorologia curiosa …'' чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце ''De re agraria'' Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 16. — C. 74. * Бирало А. А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97-144, s. 217—227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295—297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452—473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185—186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, " Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa ", Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22-43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296—303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, " Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624—1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) ", Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239—251 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] 1bk3v93e45p6flog0udcv4pk211tdr5 5175096 5174956 2026-08-04T01:38:26Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175096 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца смерці = [[Вільня]] }} '''Войцех Тылькоўскі''' (таксама сутракаецца як ''Тылкоўскі'', {{lang-pl|Wojciech Tylkowski}}; {{ДН|19|4|1624}}, [[Мазовія]] — {{ДС|14|1|1695}}, [[Вільня]]) — [[Езуіты|езуіт]], [[тэолаг]], выкладчык езуіцкіх школ. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі, верагодна, каля [[Пултуск]]а. Пасля ўступлення ў [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] ў Вільні ў 1646 годзе вывучаў гуманітарныя навукі, затым [[Філасофія|філасофію]] (у езуіцкіх калегіумах у [[Орша|Оршы]] і [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]]), пасля чаго чытаў лекцыі (1651—1655) [[Рыторыка|па рыторыцы]] і [[Матэматыка|матэматыцы]] ў калегіумах у Полацку і [[Нясвіж]]ы. У 1654 годзе Тылькоўскі падаў прашэнне адправіцца ў «індыйскую місію»; ён хацеў паехаць у [[Канстанцінопаль]] ці нават у [[Кітай]], але тагачасны генерал Ордэна (Ян Павел Аліва) не задаволіў яго просьбу. З-за вайны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] быў змушаны пакінуць [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], ён знаходзіцца ў [[Познань|Познані]] ў 1655 годзе, адкуль перабіраецца ў [[Прага|Прагу]], дзе працягвае тэалагічныя штудыі і слухае лекцыі выбітанага тэолага Радэрыка дэ Араджы. У 1658 годзе закончвае чацвёрты год тэалогіі ў пражскім езуіцкім калегіуме, дзе ён таксама быў пасвечаны ў святары (каля 1660). Адтуль яго накіроўваюць у [[Сілезія|Сілезію]] ([[Вроцлаў]], Ніса). Затым вярнуўся ў [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]], у 1662 годзе — у [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску.]] Выхоўвае сыноў [[Ян Караль Чартарыйскі|Яна Караля Чартарыйскага]]. Выкладаў маральную тэалогію, [[іўрыт]], філасофію і матэматыку ў розных месцах, у тым ліку: у [[Бранева|Браневе]] і ў [[Варшава|Варшаве]] (1666-70). Затым ён правёў тры гады (1670—1673) у [[Ватыкан]]е ў якасці польскага спавядальніка ў [[Сабор Святога Пятра|базіліцы Святога Пятра]], а з 1673 па 1675 год быў рэктарам папскай семінарыі ў Вільні. Затым ён стаў [[Місіянерства|місіянерам]] у двух біскупствах Польшчы ([[Плоцк]], Познань). Пасля гэтага ён вярнуўся да выкладання маральнай тэалогіі і матэматыкі, спачатку ў Плоцку (1683—1685), а потым у Варшаве (1685—1692).<ref name=":0">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf Janusz Tazbir, " <nowiki>W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus]</nowiki> ", Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77-78, 83-100]</ref> == Навуковыя працы == [[Файл:Wojciech_Tylkowski_Uczone_rozmowy.png|міні| Войцех Тылькоўскі, ''«Вучоныя размовы»'', 1692 г.]] Набыў вядомасць як вучоны-энцыклапедыст, пакінуў працы па тэалогіі, філасофіі, прыродных і дакладных навуках. Аўтар манументальнай серыі: «''Займальная філасофія''» («''Philosophia curiosa''», т. 1—9, 1669—90), «''Займальная практычная геаметрыя''» («''Geometria practica curiosa''», 1692), «''Займальная арыфметыка''» («''Ariphmetica curiosa''», 1668), «''Займальная фізіка''» («''Physica curiosa''», 1680), «''Сямейны лекар''» («''Medicus familiaris''», 1693), «''Пра сельскую гаспадарку''» («''De re agrarian''», 1681), «''Навуковыя гутаркі, якія змяшчаюць у сабе амаль усю філасофію''» («''Uczone rozmowy''», 1692) і інш. У Вільні выйшлі кнігі Тылькоўскага «''Дысідэнцкія абвінавачванні''» (1718), «''Крыніца дабрачыннай і палітычнай мудрасці, якая дапамагае пры застольных размовах''» (1727), «''Дасканалая мудрасць, заснаваная на Божым страху''» (1743). Нягледзячы на ўстарэласць звестак і езуіцкую казуістыку, на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў творы Тылькоўскага былі для езуіцкіх прафесараў адной з галоўных крыніц прыродазнаўчых ведаў. З дапамогай лагічных прыёмаў і фармальных доказаў ён абгрунтоўваў і абараняў догматы рэлігіі, існаванне Бога як стваральніка сусвету і бессмяротнасць душы. У поглядах на гісторыю Тылькоўскі прытрымліваўся [[правідэнцыялізм]]у, паводле якога ўся дзейнасць людзей — гэта ажыццяўленне раней прадугледжанага «божага плана»; гісторыя і мінулае маюць значэнне толькі таму, што ў іх ёсць божыя прадбачанні сучаснага і будучыні. Адстойваў дамаганні каталіцкай царквы на вяршэнства ў хрысціянстве. Далучыўся да тэорыі [[Ціха Браге]], згодна з якой Сонца рухалася вакол нерухомай Зямлі, а планеты рухаліся вакол Сонца. Для Т. характэрны маралізатарскі падыход да гісторыі. Гэты надзвычай працалюбiвы кампiлятар увайшоў у гiсторыю навукi ўсё, як гумарыстычная асоба (шмат у чым з-за сваёй любові да кур’ёзаў) і цемрашал. Аднак шмат у якіх працах ён распаўсюджваў у Рэчы Паспалітай веды аб перадавых дасягненнях навукі XVII стагоддзя, спасылаючыся на такіх яе прадстаўнікоў, як [[Тамаза Кампанела|Кампанела]], [[Іаган Кеплер|Кеплер]], Ціха Браге. Яго працы на тэму пастырства і даследаванняў Бібліі стаяць — на думку сучасных даследчыкаў — на сярэднім еўрапейскім узроўні. Некаторыя з іх былі нават перакладзены на замежныя мовы. Тылькоўскі мае таксама некаторыя дасягненні ў галіне музычнай [[Акустыка|акустыкі]], першы спрабаваў прымяніць матэматыку ў [[Логіка|лагічных]] развагах. Напісаў таксама цікавы трактат аб колерах, а яго працу ''Meteorologia curiosa …'' чыталі і высока шанавалі ва многіх краінах Еўропы. У трактаце ''De re agraria'' Тылькоўскі распаўсюджваў рацыянальны падыход да праблем сельскай гаспадаркі. Тое ж самае можна сказаць аб яго працах у галіне садоўніцтва і агародніцтва.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Тылкоўскі Войцех // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 16. — C. 74. * Бирало А. А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII—середине XVIII в. Мн., 1971. С. 29—33. * Тылькоўскі Войцех // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]: [у 3 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 679. * Тылкоўскі Войцех // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 324. * F. Gabryl, Pojęcia filozoficzne naszych scholastyków z XVII w. [Philosophicae nostrorum scholasticorum e XVII saec. conceptiones], Ateneum Kapłańskie 10 (1913), 97-144, s. 217—227 * S. Bednarski, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce [Lapsus et renascentia Societatis Jesu scholarum in Polonia] (Krakow, 1933), s. 87, 295—297, 333 * Karol Estreicher, Bibliografia polska, t. 31, 1936, s. 452—473 * R. Pleckaitis, Feodalismo laikotarpio filosofia Lietuvoje [Periodo feudalismi philosophia in Lituania] (Vilnius, 1975), s. 185—186, 481 * [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/kwartalnik-historii-nauki-i-techniki/1978-tom-23-numer-1/kwartalnik_historii_nauki_i_techniki-r1978-t23-n1-s83-100.pdf <nowiki>Janusz Tazbir, « W. Tylkowski, Polihistor osmieszony [irrisus] », Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, vol. 32, 1978, s. 77–78, 83–100</nowiki>] * Roman Darowski, " Geneza dzieła Wojciecha Tykolwskiego S.J. Philosophia curiosa ", Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, vol. 26, 1978/80, s. 22-43 * Filozofia i myśl spoleczna XVII wieku, pars 2 (Warszawa 1979), s. 296—303 [Z. Ogonowski] * Franciscus Bargiel, " Adalbertus (Wojciech) Tylkowski S.J. (1624—1695) eiusque Philosophia curiosa (1669) ", Forum philosophicum, Warszawa, vol. 7, 2002, s. 239—251 {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Тылькоўскі Войцех}} [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Езуіты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіты Польшчы]] [[Катэгорыя:Схаластыка]] [[Катэгорыя:Энцыклапедысты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] b05ur07ewopp7n32guw3okf3hovy9uk 0 812039 5174894 2026-08-03T12:20:01Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] 5174894 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] f5e9kjmlalt0i8edsr57mulh24rzysb 0 812040 5174911 2026-08-03T12:34:06Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] 5174911 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] f5e9kjmlalt0i8edsr57mulh24rzysb 0 812041 5174912 2026-08-03T12:34:29Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] 5174912 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Юрый Мікалаевіч Жуцяеў]] f5e9kjmlalt0i8edsr57mulh24rzysb 0 812042 5174921 2026-08-03T12:46:11Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Смоўж]] у [[Слізнякі]]: Смоўж - больш шырокі памятак, і можа ўключаць як бруханогіх з ракавінай, так і без 5174921 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слізнякі]] rfxmxgvvrogyr5v9rkd0ndmeiitfmpn 0 812043 5174927 2026-08-03T13:00:14Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1367421407|Glen Hansard]]» 5174927 wikitext text/x-wiki   '''Глен Джэймс Ангус Хансард''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ірландскі спявак, аўтар песень і акцёр. У 1990 годзе ён стаў сузаснавальнікам ірландскага рок-гурта [[The Frames]], фронтменам якога ён быў. Гурт выпусціў шэсць студыйных альбомаў, чатыры з якіх трапілі ў дзесятку лепшых ірландскіх альбомных хіт-парадаў. Хансард таксама быў удзельнікам [[Фолк-рок|фолк-рок-]]<nowiki/>дуэта [[The Swell Season]], заснаванага ў 2005 годзе, які выпусціў тры альбомы. У 2012 годзе ён выпусціў свой дэбютны сольны альбом ''Rhythm and Repose''; другі альбом ''Didn't He Ramble'' (2015) быў намінаваны на прэмію «Грэмі» за найлепшы фолк-альбом. Хансард быў у першую чаргу музыкам, але таксама здымаўся ў кіно і пісаў музыку для яго. Ён зняўся ў камедыйнай драме ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/The_Commitments_(film)" rel="mw:ExtLink" title="The Commitments (film)" class="cx-link" data-linkid="173">The Commitments</a>'' (1991), якая атрымала прэмію [[BAFTA|BAFTA,]] і рамантычнай драме ''«Сірано»'' (2021), намінаванай на [[Залаты глобус|«Залаты глобус»]]. Хансард зняўся ў музычнай драме ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Once_(film)" rel="mw:ExtLink" title="Once (film)" class="cx-link" data-linkid="177">Once</a>'' (2007), якая атрымала некалькі буйных узнагарод, у тым ліку прэмію «Оскар» за найлепшую арыгінальную песню за «''Falling Slowly''», якую сумесна напісалі і выканалі Хансард і Маркета Ірглова. Хансард ажаніўся з фінскай паэтэсай Майрэ Саарыцай у 2022 годзе; у тым жа годзе ў іх нарадзіўся сын, і яны жылі ў Селбрыджы каля Дубліна і ў [[Хельсінкі]]. Ён загінуў у аварыі на матацыкле на ўскраіне [[Дублін|Дубліна]] ў ліпені 2026 года ва ўзросце 56 гадоў. [[Файл:Glen_marketa_derry_2006.jpg|міні| Гансард і Маркета Ірглова граюць у краме пласцінак Cool Discs, [[Ландандэры|Дэры]], Паўночная Ірландыя, красавік 2006 г.]] == Дыскаграфія == === Сольная === ==== Студыйныя альбомы ==== * ''Rhythm and Repose (2012)'' * ''Didn't He Ramble (2015)'' * ''Between Two Shores (2018)'' * ''This Wild Willing (2019)'' * ''All That Was East Is West of Me Now (2023)'' ==== Міні-альбомы ==== * ''Drive All Night'' (2013) * ''It Was Triumph We Once Proposed...Songs of Jason Molina'' (2015) * ''A Season on the Line'' (2016) === The Frames === '''Студыйныя альбомы''' * ''Another Love Song'' (1991) * ''Fitzcarraldo'' (1995) * ''Dance the Devil'' (1999) * ''For the Birds'' (2001){{Асоба}} * ''Breadcrumb Trail'' (2002) * ''Burn the Maps'' (2004) * ''The Cost'' (2006) * ''Longitude'' (2015) === The Swell Season === '''Студыйныя альбомы''' * ''The Swell Season'' (2006) * ''Once: Music from the Motion Picture'' (2007, саўндтрэк) * ''Strict Joy'' (2009) * ''Forward'' (2025) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|схаваць=а|link_text=Афіцыйны сайт}} * {{Imdb імя|360598|Glen Hansard}} * [https://web.archive.org/web/20120116035507/http://www.theswellseason.com Profile], theswellseason.com * [http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html Lyrics] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120414205112/http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html|date=14 April 2012}}, IrishMusicCentral.com * [https://www.threemonkeysonline.com/article_glen_hansard_interview_the_frames.htm "Sweating Songs" (Hansard interview)] * [https://web.archive.org/web/20100222081821/http://www.vpro.nl/programma/vrijegeluiden/afleveringen/20653176 It's Just A Band] (2005) {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую песню да фільма»]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] 9w0swuot4ykmua7s0h8zazbj69c60gt 5174931 5174927 2026-08-03T13:02:57Z DzBar 156353 афармленне 5174931 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Глен Джэймс Ангус Хансард''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ірландскі спявак, аўтар песень і акцёр. У 1990 годзе ён стаў сузаснавальнікам ірландскага рок-гурта [[The Frames]], фронтменам якога ён быў. Гурт выпусціў шэсць студыйных альбомаў, чатыры з якіх трапілі ў дзесятку лепшых ірландскіх альбомных хіт-парадаў. Хансард таксама быў удзельнікам [[Фолк-рок|фолк-рок-]]<nowiki/>дуэта [[The Swell Season]], заснаванага ў 2005 годзе, які выпусціў тры альбомы. У 2012 годзе ён выпусціў свой дэбютны сольны альбом ''Rhythm and Repose''; другі альбом ''Didn't He Ramble'' (2015) быў намінаваны на прэмію «Грэмі» за найлепшы фолк-альбом. Хансард быў у першую чаргу музыкам, але таксама здымаўся ў кіно і пісаў музыку для яго. Ён зняўся ў камедыйнай драме ''The_Commitments'' (1991), якая атрымала прэмію [[BAFTA|BAFTA,]] і рамантычнай драме ''Sirano'' (2021), намінаванай на [[Залаты глобус|«Залаты глобус»]]. Хансард зняўся ў музычнай драме ''Once'' (2007), якая атрымала некалькі буйных узнагарод, у тым ліку прэмію «Оскар» за найлепшую арыгінальную песню за «''Falling Slowly''», якую сумесна напісалі і выканалі Хансард і Маркета Ірглова. Хансард ажаніўся з фінскай паэтэсай Майрэ Саарыцай у 2022 годзе; у тым жа годзе ў іх нарадзіўся сын, і яны жылі ў Селбрыджы каля Дубліна і ў [[Хельсінкі]]. Ён загінуў у аварыі на матацыкле на ўскраіне [[Дублін|Дубліна]] ў ліпені 2026 года ва ўзросце 56 гадоў. [[Файл:Glen_marketa_derry_2006.jpg|міні| Гансард і Маркета Ірглова граюць у краме пласцінак Cool Discs, [[Ландандэры|Дэры]], Паўночная Ірландыя, красавік 2006 г.]] == Дыскаграфія == === Сольная === ==== Студыйныя альбомы ==== * ''Rhythm and Repose (2012)'' * ''Didn't He Ramble (2015)'' * ''Between Two Shores (2018)'' * ''This Wild Willing (2019)'' * ''All That Was East Is West of Me Now (2023)'' ==== Міні-альбомы ==== * ''Drive All Night'' (2013) * ''It Was Triumph We Once Proposed...Songs of Jason Molina'' (2015) * ''A Season on the Line'' (2016) === The Frames === '''Студыйныя альбомы''' * ''Another Love Song'' (1991) * ''Fitzcarraldo'' (1995) * ''Dance the Devil'' (1999) * ''For the Birds'' (2001) * ''Breadcrumb Trail'' (2002) * ''Burn the Maps'' (2004) * ''The Cost'' (2006) * ''Longitude'' (2015) === The Swell Season === '''Студыйныя альбомы''' * ''The Swell Season'' (2006) * ''Once: Music from the Motion Picture'' (2007, саўндтрэк) * ''Strict Joy'' (2009) * ''Forward'' (2025) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|схаваць=а|link_text=Афіцыйны сайт}} * {{Imdb імя|360598|Glen Hansard}} * [https://web.archive.org/web/20120116035507/http://www.theswellseason.com Profile], theswellseason.com * [http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html Lyrics] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120414205112/http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html|date=14 April 2012}}, IrishMusicCentral.com * [https://www.threemonkeysonline.com/article_glen_hansard_interview_the_frames.htm "Sweating Songs" (Hansard interview)] * [https://web.archive.org/web/20100222081821/http://www.vpro.nl/programma/vrijegeluiden/afleveringen/20653176 It's Just A Band] (2005) {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую песню да фільма»]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] 07c89fhd7y3si6qmjina6d6u50e0x4d 5174933 5174931 2026-08-03T13:07:53Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Фолк-музыканты]]; +[[Катэгорыя:Рок-музыканты Ірландыі]]; +[[Катэгорыя:Музыканты XXI стагоддзя]]; +[[Катэгорыя:Гітарысты Ірландыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5174933 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Глен Джэймс Ангус Хансард''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ірландскі спявак, аўтар песень і акцёр. У 1990 годзе ён стаў сузаснавальнікам ірландскага рок-гурта [[The Frames]], фронтменам якога ён быў. Гурт выпусціў шэсць студыйных альбомаў, чатыры з якіх трапілі ў дзесятку лепшых ірландскіх альбомных хіт-парадаў. Хансард таксама быў удзельнікам [[Фолк-рок|фолк-рок-]]<nowiki/>дуэта [[The Swell Season]], заснаванага ў 2005 годзе, які выпусціў тры альбомы. У 2012 годзе ён выпусціў свой дэбютны сольны альбом ''Rhythm and Repose''; другі альбом ''Didn't He Ramble'' (2015) быў намінаваны на прэмію «Грэмі» за найлепшы фолк-альбом. Хансард быў у першую чаргу музыкам, але таксама здымаўся ў кіно і пісаў музыку для яго. Ён зняўся ў камедыйнай драме ''The_Commitments'' (1991), якая атрымала прэмію [[BAFTA|BAFTA,]] і рамантычнай драме ''Sirano'' (2021), намінаванай на [[Залаты глобус|«Залаты глобус»]]. Хансард зняўся ў музычнай драме ''Once'' (2007), якая атрымала некалькі буйных узнагарод, у тым ліку прэмію «Оскар» за найлепшую арыгінальную песню за «''Falling Slowly''», якую сумесна напісалі і выканалі Хансард і Маркета Ірглова. Хансард ажаніўся з фінскай паэтэсай Майрэ Саарыцай у 2022 годзе; у тым жа годзе ў іх нарадзіўся сын, і яны жылі ў Селбрыджы каля Дубліна і ў [[Хельсінкі]]. Ён загінуў у аварыі на матацыкле на ўскраіне [[Дублін|Дубліна]] ў ліпені 2026 года ва ўзросце 56 гадоў. [[Файл:Glen_marketa_derry_2006.jpg|міні| Гансард і Маркета Ірглова граюць у краме пласцінак Cool Discs, [[Ландандэры|Дэры]], Паўночная Ірландыя, красавік 2006 г.]] == Дыскаграфія == === Сольная === ==== Студыйныя альбомы ==== * ''Rhythm and Repose (2012)'' * ''Didn't He Ramble (2015)'' * ''Between Two Shores (2018)'' * ''This Wild Willing (2019)'' * ''All That Was East Is West of Me Now (2023)'' ==== Міні-альбомы ==== * ''Drive All Night'' (2013) * ''It Was Triumph We Once Proposed...Songs of Jason Molina'' (2015) * ''A Season on the Line'' (2016) === The Frames === '''Студыйныя альбомы''' * ''Another Love Song'' (1991) * ''Fitzcarraldo'' (1995) * ''Dance the Devil'' (1999) * ''For the Birds'' (2001) * ''Breadcrumb Trail'' (2002) * ''Burn the Maps'' (2004) * ''The Cost'' (2006) * ''Longitude'' (2015) === The Swell Season === '''Студыйныя альбомы''' * ''The Swell Season'' (2006) * ''Once: Music from the Motion Picture'' (2007, саўндтрэк) * ''Strict Joy'' (2009) * ''Forward'' (2025) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|схаваць=а|link_text=Афіцыйны сайт}} * {{Imdb імя|360598|Glen Hansard}} * [https://web.archive.org/web/20120116035507/http://www.theswellseason.com Profile], theswellseason.com * [http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html Lyrics] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120414205112/http://www.irishmusiccentral.com/theframes/lyrics.html|date=14 April 2012}}, IrishMusicCentral.com * [https://www.threemonkeysonline.com/article_glen_hansard_interview_the_frames.htm "Sweating Songs" (Hansard interview)] * [https://web.archive.org/web/20100222081821/http://www.vpro.nl/programma/vrijegeluiden/afleveringen/20653176 It's Just A Band] (2005) {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую песню да фільма»]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Фолк-музыканты]] [[Катэгорыя:Рок-музыканты Ірландыі]] [[Катэгорыя:Музыканты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гітарысты Ірландыі]] 9bctbzbzb330z9ik45yumbz3egusbww 0 812044 5174936 2026-08-03T13:12:58Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Пайка''', '''паянне''' — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў расплаўленым прыпоем. Пры пайцы адбываецца ўзаемнае растварэнне і пранікненне асноўнага матэрыялу і вадкага прыпою, які запаўняе прамежак паміж злучаным...» 5174936 wikitext text/x-wiki '''Пайка''', '''паянне''' — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў расплаўленым прыпоем. Пры пайцы адбываецца ўзаемнае растварэнне і пранікненне асноўнага матэрыялу і вадкага прыпою, які запаўняе прамежак паміж злучанымі часткамі вырабу і пасля ахаладжэння цвярдзее з утварэннем суцэльнага паянага шва. Пайкай злучаюць вырабы з [[метал]]аў і іх [[сплавы|сплаваў]], радзей [[шкло|шкла]], керамікі, [[графіт]]у і інш. матэрыялаў у аўтамабіле- і прыладабудаванні, электроніцы, [[радыётэхніка|радыётэхніцы]] і інш. Адрозніваюць пайку цвёрдымі прыпоямі на аснове [[серабро|серабра]], [[медзь|медзі]] і інш. ([[тэмпература плаўлення]] 550—1100 °C) і мяккімі прыпоямі на аснове [[волава]], [[свінец|свінцу]] і інш. (да 400 °C). У адрозненне ад зваркі канцы вырабаў, злучаных пайкай, не аплаўляюцца. Для ачысткі паверхні металаў ад аксідных ці інш. плёнак выкарыстоўваюць флюсы. Для аблягчэння працэсу пайкі паверхні вырабаў часам папярэдне лудзяць (гл. луджэнне). Неметалічныя матэрыялы злучаюць прыпоямі з актыўнымі металамі (напр., тытан, [[цырконій]], [[хром]]) ці звычайнымі прыпоямі пасля металізацыі. Пры пайцы вырабы разам з прыпоем награюць у электрапечах, [[паяльнік]]амі, [[паяльная лямпа|паяльнымі лямпамі]], газавымі гарэлкамі, інфрачырвонымі і лазернымі прамянямі і інш. [[Катэгорыя:Пайка]] tqf75etoiptunnyqasqq0atmg5l64zy 5174938 5174936 2026-08-03T13:15:09Z Autumndancer 168015 5174938 wikitext text/x-wiki '''Пайка''', '''паянне''' — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў расплаўленым прыпоем. Пры пайцы адбываецца ўзаемнае растварэнне і пранікненне асноўнага матэрыялу і вадкага прыпою, які запаўняе прамежак паміж злучанымі часткамі вырабу і пасля ахаладжэння цвярдзее з утварэннем суцэльнага паянага шва. Пайкай злучаюць вырабы з [[метал]]аў і іх [[сплавы|сплаваў]], радзей [[шкло|шкла]], керамікі, [[графіт]]у і інш. матэрыялаў у аўтамабіле- і прыладабудаванні, электроніцы, [[радыётэхніка|радыётэхніцы]] і інш. Адрозніваюць пайку цвёрдымі прыпоямі на аснове [[серабро|серабра]], [[медзь|медзі]] і інш. ([[тэмпература плаўлення]] 550—1100 °C) і мяккімі прыпоямі на аснове [[волава]], [[свінец|свінцу]] і інш. (да 400 °C). У адрозненне ад зваркі канцы вырабаў, злучаных пайкай, не аплаўляюцца. Для ачысткі паверхні металаў ад аксідных ці інш. плёнак выкарыстоўваюць флюсы. Для аблягчэння працэсу пайкі паверхні вырабаў часам папярэдне лудзяць (гл. луджэнне). Неметалічныя матэрыялы злучаюць прыпоямі з актыўнымі металамі (напр., тытан, [[цырконій]], [[хром]]) ці звычайнымі прыпоямі пасля металізацыі. Пры пайцы вырабы разам з прыпоем награюць у электрапечах, [[паяльнік]]амі, [[паяльная лямпа|паяльнымі лямпамі]], газавымі гарэлкамі, інфрачырвонымі і лазернымі прамянямі і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пайка, паянне||}} [[Катэгорыя:Пайка]] 1ayt4gcme1k5yzjra44jlfqw3hox19z 5174940 5174938 2026-08-03T13:17:21Z Autumndancer 168015 5174940 wikitext text/x-wiki [[Файл:|thumb|Ручная пайка [[паяльнік]]ам]] '''Пайка''', '''паянне''' — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў расплаўленым прыпоем. Пры пайцы адбываецца ўзаемнае растварэнне і пранікненне асноўнага матэрыялу і вадкага прыпою, які запаўняе прамежак паміж злучанымі часткамі вырабу і пасля ахаладжэння цвярдзее з утварэннем суцэльнага паянага шва. Пайкай злучаюць вырабы з [[метал]]аў і іх [[сплавы|сплаваў]], радзей [[шкло|шкла]], керамікі, [[графіт]]у і інш. матэрыялаў у аўтамабіле- і прыладабудаванні, электроніцы, [[радыётэхніка|радыётэхніцы]] і інш. Адрозніваюць пайку цвёрдымі прыпоямі на аснове [[серабро|серабра]], [[медзь|медзі]] і інш. ([[тэмпература плаўлення]] 550—1100 °C) і мяккімі прыпоямі на аснове [[волава]], [[свінец|свінцу]] і інш. (да 400 °C). У адрозненне ад зваркі канцы вырабаў, злучаных пайкай, не аплаўляюцца. Для ачысткі паверхні металаў ад аксідных ці інш. плёнак выкарыстоўваюць флюсы. Для аблягчэння працэсу пайкі паверхні вырабаў часам папярэдне лудзяць (гл. луджэнне). Неметалічныя матэрыялы злучаюць прыпоямі з актыўнымі металамі (напр., тытан, [[цырконій]], [[хром]]) ці звычайнымі прыпоямі пасля металізацыі. Пры пайцы вырабы разам з прыпоем награюць у электрапечах, [[паяльнік]]амі, [[паяльная лямпа|паяльнымі лямпамі]], газавымі гарэлкамі, інфрачырвонымі і лазернымі прамянямі і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пайка, паянне||}} [[Катэгорыя:Пайка]] f6h3ten1im9q846fsrd86u90y4d3crz 5175095 5174940 2026-08-04T01:38:21Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5175095 wikitext text/x-wiki [[Файл:|thumb|Ручная пайка [[паяльнік]]ам]] '''Пайка''', '''паянне''' — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў расплаўленым прыпоем. Пры пайцы адбываецца ўзаемнае растварэнне і пранікненне асноўнага матэрыялу і вадкага прыпою, які запаўняе прамежак паміж злучанымі часткамі вырабу і пасля ахаладжэння цвярдзее з утварэннем суцэльнага паянага шва. Пайкай злучаюць вырабы з [[метал]]аў і іх [[сплавы|сплаваў]], радзей [[шкло|шкла]], керамікі, [[графіт]]у і інш. матэрыялаў у аўтамабіле- і прыладабудаванні, электроніцы, [[радыётэхніка|радыётэхніцы]] і інш. Адрозніваюць пайку цвёрдымі прыпоямі на аснове [[серабро|серабра]], [[медзь|медзі]] і інш. ([[тэмпература плаўлення]] 550—1100 °C) і мяккімі прыпоямі на аснове [[волава]], [[свінец|свінцу]] і інш. (да 400 °C). У адрозненне ад зваркі канцы вырабаў, злучаных пайкай, не аплаўляюцца. Для ачысткі паверхні металаў ад аксідных ці інш. плёнак выкарыстоўваюць флюсы. Для аблягчэння працэсу пайкі паверхні вырабаў часам папярэдне лудзяць (гл. луджэнне). Неметалічныя матэрыялы злучаюць прыпоямі з актыўнымі металамі (напр., тытан, [[цырконій]], [[хром]]) ці звычайнымі прыпоямі пасля металізацыі. Пры пайцы вырабы разам з прыпоем награюць у электрапечах, [[паяльнік]]амі, [[паяльная лямпа|паяльнымі лямпамі]], газавымі гарэлкамі, інфрачырвонымі і лазернымі прамянямі і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пайка, паянне||}} {{няма катэгорый|date=2026-08-04}} [[Катэгорыя:Пайка]] fzkqod4dprjak39zbwdyd4j9osw60fp 5175202 5175095 2026-08-04T08:25:11Z Autumndancer 168015 ілюстрацыя 5175202 wikitext text/x-wiki [[Файл:Desoldering.jpg|thumb|Ручная пайка [[паяльнік]]ам]] '''Пайка''', '''паянне''' — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў расплаўленым прыпоем. Пры пайцы адбываецца ўзаемнае растварэнне і пранікненне асноўнага матэрыялу і вадкага прыпою, які запаўняе прамежак паміж злучанымі часткамі вырабу і пасля ахаладжэння цвярдзее з утварэннем суцэльнага паянага шва. Пайкай злучаюць вырабы з [[метал]]аў і іх [[сплавы|сплаваў]], радзей [[шкло|шкла]], керамікі, [[графіт]]у і інш. матэрыялаў у аўтамабіле- і прыладабудаванні, электроніцы, [[радыётэхніка|радыётэхніцы]] і інш. Адрозніваюць пайку цвёрдымі прыпоямі на аснове [[серабро|серабра]], [[медзь|медзі]] і інш. ([[тэмпература плаўлення]] 550—1100 °C) і мяккімі прыпоямі на аснове [[волава]], [[свінец|свінцу]] і інш. (да 400 °C). У адрозненне ад зваркі канцы вырабаў, злучаных пайкай, не аплаўляюцца. Для ачысткі паверхні металаў ад аксідных ці інш. плёнак выкарыстоўваюць флюсы. Для аблягчэння працэсу пайкі паверхні вырабаў часам папярэдне лудзяць (гл. луджэнне). Неметалічныя матэрыялы злучаюць прыпоямі з актыўнымі металамі (напр., тытан, [[цырконій]], [[хром]]) ці звычайнымі прыпоямі пасля металізацыі. Пры пайцы вырабы разам з прыпоем награюць у электрапечах, [[паяльнік]]амі, [[паяльная лямпа|паяльнымі лямпамі]], газавымі гарэлкамі, інфрачырвонымі і лазернымі прамянямі і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пайка, паянне||}} {{няма катэгорый|date=2026-08-04}} [[Катэгорыя:Пайка]] f8ul2sns9bqqs2ju6e9px2h8zkizhd8 0 812045 5174937 2026-08-03T13:14:10Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Пайка]] 5174937 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пайка]] g6qwhyacfzje3xdp7nsazjamguh3hf1 0 812046 5174943 2026-08-03T13:19:49Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Слімак]] у [[Слімакі]]: Уніфікацыя назваў 5174943 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слімакі]] 3vn47xh45cqp5v5vpxyfw9xkdukluj8 0 812047 5174952 2026-08-03T13:28:59Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153757107|Фрэнк Оушен]]» 5174952 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = PBR&B, [[Поп-музыка|поп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|frankocean.com}} | Імя = Фрэнк Оўшэн | Выява = Frank Ocean 2022 Blonded.jpg | Шырыня = 300px | Апісанне выявы = Оўшэн ў 2022 годзе | Імя пры нараджэнні = Крыстафер Эдвін Бро | Дата нараджэння = 28.10.1987 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Лонг-Біч|у Лонг-Біч}}, [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | Краіна = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Прафесіі = {{спявак|XXI стагоддзя|ЗША}}, рэпер, {{музычны прадзюсар|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{фатограф|XXI стагоддзя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 2005 — цяперашні час | Інструменты = клавішныя музычныя інструменты, [[гітара]] | Калектывы = Odd Future | Лэйблы = [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Stem, [[Island Def Jam Music Group|Island]], Blonded | Узнагароды = «[[Грэмі]]» (2013 — двойчы) <br> [[Brit Award]] (2013) }} '''Крыстафер Фрэнсіс «Фрэнк» Оўшэн''' ({{Lang-en|Christopher Francis «Frank» Ocean}}), народжаны '''Крыстафер Эдвін Бро''' ({{Lang-en|Christopher Edwin Breaux}} ; [[28 кастрычніка]] [[1987]], [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] спявак, аўтар песень і рэпер. Музычныя крытыкі адзначаюць яго працы за [[Авангард|авангардныя]] стылі і інтраспектыўную, эліптычную лірыку. Оушэн атрымаў дзве прэміі «[[Грэмі]]» і прэмію [[BRIT Awards|Brit Award]] як міжнародны мужчынскі сольны выканаўца сярод іншых узнагарод, а два яго студыйныя альбомы былі ўключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}} [[Rolling Stone]] (2020). Фрэнк Оўшэн пачаў сваю музычную кар'еру ў якасці {{Не перакладзена 3|Літаратурны негр|гострайтэра|ru|Литературный негр}}, перш чым далучыцца да хіп-хоп калектыву {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}} у 2010 годзе. У наступным годзе ён выпусціў свой першы мікстэйп ''{{Не перакладзена 3|Nostalgia, Ultra|3=ru|4=Nostalgia, Ultra}}'', а пасля заключыў кантракт на запіс з {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. Яго першы студыйны альбом, эклектычны ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'' (2012), аб'яднаў стылі [[Рытм-н-блюз|R&B]] і {{Не перакладзена 3|Cоўл|соўл|ru|Соул}}. На цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі» 2013 года ''channel ORANGE'' быў намінаваны на "Альбом года" і стаў {{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы прагрэсіўны R&B-альбом|лепшым гарадскім сучасным альбомам|ru|Премия «Грэмми» за лучший прогрессивный R&B-альбом}}; адзін з яго сінглаў, "Thinkin Bout You", быў намінаваны на "{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года|Запіс года|ru|Премия «Грэмми» за лучшую запись года}}". У 2013 годзе часопіс [[Time]] назваў яго адным з самых {{Не перакладзена 3|Time 100|уплывовых людзей у свеце|ru|Time 100}}. Пасля чатырохгадовага перапынку Фрэнк выпусціў {{Не перакладзена 3|Візуальны альбом|візуальны альбом|ru|Визуальный альбом}} пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Endless (альбом Фрэнка Оўшэна)|Endless|ru|Endless (альбом Фрэнка Оушена)}}'' у 2016 годзе, каб выканаць кантрактныя абавязацельствы з Def Jam. Фрэнк самастойна выпусціў свой другі студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Blonde (альбом Фрэнка Оўшэна)|Blonde|ru|Blonde (альбом Фрэнка Оушена)}}'' на наступны дзень пасля выхаду ''Endless''. ''Blonde'' пашырыў эксперыментальны музычны падыход Фрэнка і заняў першае месца ў спісе найлепшых альбомаў {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} дзесяцігоддзя 2010-х. Гэта быў яго першы альбом нумар адзін у амерыканскім ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' і быў {{Не перакладзена 3|Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны плацінавым|ru|Сертификация RIAA}} [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)]]. Пачынаючы з 2017 года, Фрэнк час ад часу выпускаў сінглы, працаваў фатографам для часопісаў, запусціў модны брэнд {{Не перакладзена 3|Homer (брэнд)|Homer|4=Homer (brand)}} і запусціў Homer Radio: новую трансляцыю {{Не перакладзена 3|Apple Music 1|4=Apple Music 1}}, якая выходзіць кожны чацвер у 10 гадзін вечара па ўсходнім часе і апісваецца як гадзіннікавае акно таго, што адбываецца ў іх офісе. == Ранняе жыццё == Оўшэн нарадзіўся 28 кастрычніка 1987 года ў [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]. Калі яму было пяць гадоў, ён і яго сям'я пераехалі ў раён [[Новы Арлеан|Новага Арлеана]] . Ён быў выхаваны [[Хрысціянства|хрысціянінам]], у тым ліку кароткі час быў практыкуючым каталіком. Пасля заканчэння сярэдняй школы Джона Эрэта ў Марэра, штат [[Луізіяна]], у 2005 годзе Оўшэн паступіў ва Універсітэт Новага Арлеана для вывучэння англійскай мовы. Аднак ураган ''{{Не перакладзена 3|Катрына (ураган)|Катрына|ru|Катрина (ураган)}}'' абрынуўся на Новы Арлеан у жніўні 2005 года, разбурыўшы яго дом і асабістую студыю гуказапісу і вымусіўшы яго перавесціся ва Універсітэт Луізіяны ў [[Лафает (Луізіяна)|Лафееце]]. Ён прабыў там кароткі час, перш чым кінуць вучобу, каб засяродзіцца на сваёй музычнай кар'еры. == Кар'ера == === 2006—2011: Пачатак кар'еры, Odd Future і ''Nostalgia, Ultra'' === У 2006 годзе Фрэнк пераехаў у [[Лос-Анджэлес]], каб працягнуць сваю музычную кар'еру, працуючы ў розных установах хуткага харчавання і сферы абслугоўвання, каб пракарміць сябе. Менш чым за тры гады ён зарэкамендаваў сябе як аўтар песень пад імем Лоні Бро, атрымаўшы першае імя "Лоні" ў гонар свайго дзядулі па імені Лаянэл, з якім Оушэн часта меў зносіны ў дзяцінстве. Атрымаўшы кантракт на напісанне песень, Оўшэн пісаў песні для такіх артыстаў, як [[Джасцін Бібер|Джасцін Бибер]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru|4=Ледженд, Джон}} і {{Не перакладзена 3|Брэнд Норвуд|Брэндзі|ru|Норвуд, Брэнди}}. Пазней Фрэнк сказаў аб сваёй працы ў той час: {{Cquote|Быў момант, калі я складаў для іншых людзей, і, магчыма, было б зручна працягваць гэта рабіць і атрымліваць асалоду ад гэтай крыніцай даходу і ананімнасцю. Але гэта не прычына, па якой я сышоў са школы і з сям'і.}} Ён узяў сцэнічны псеўданім Фрэнк Оўшэн, запазычыўшы яго ў [[Фрэнк Сінатра|Фрэнка Сінатры]] і фільма 1960-х гадоў ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}'', у якім Сінатра згуляў галоўную ролю. Неўзабаве пасля гэтага ён далучыўся да хіп-хоп-калектыву Odd Future з Лос-Анджэлеса, з якім пазнаёміўся ў 2009 годзе. Яго сяброўства з удзельнікам Odd Future {{Не перакладзена 3|Tyler, the Creator|3=ru|4=Tyler, the Creator}}, надала Фрэнку новы імпульс у напісанні песень. У канцы 2009 года ён пазнаёміўся з {{Не перакладзена 3|Трыкі Сцюарт|Трыкі Сцюартам|ru|Стюарт, Трики}}, які дапамог яму падпісаць кантракт на напісанне песень з Def Jam Recordings. Фрэнк адчуў, што лэйбл грэбуе ім, і пачаў працаваць над мікстэйпам самастойна, без іх удзелу. 16 лютага 2011 года Фрэнк самастойна выпусцілі выніковы мікстэйп ''Nostalgia, Ultra'' онлайн бясплатна. Мікстэйп атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Мікстэйп факусуюць на міжасобасных адносінах, асабістых разважаннях і сацыяльных каментарах. Эндру Ноз з [[National Public Radio|NPR]] сказаў, што напісанне песень Фрэнкам "разумнае і вытанчанае... якое вылучае яго з натоўпу". Джона Вайнер з часопіса [[Rolling Stone]] напісаў, што Фрэнк быў "адораным авангардным R&B смузі". [[Файл:Frank_Ocean_December_2011_(cropped).jpg|справа|міні|350x350пкс| Фрэнк Оўшэн у 2011]] У красавіку 2011 года Фрэнк заявіў, што яго адносіны з Def Jam умацаваліся пасля выхаду ''Nostalgia, Ultra''. Мікстэйп зрабіў Фрэнка шырока вядомым і прывёў да яго супрацоўніцтва з рэперамі [[Jay-Z]] і [[Канье Уэст|Kanye West]] Упершыню Фрэнк з'явіўся ў кліпе Tyler, the Creator на сінгл "She" з дэбютнага студыйнага альбома {{Не перакладзена 3|Goblin (альбом)|Goblin|ru|Goblin (альбом)}} (2011). Яго першае выступленне адбылося ў супрацоўніцтве з Odd Future на {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|фестывалі музыкі і мастацтваў у даліне Каачэла|ru|Коачелла (фестиваль)}} ў 2011 годзе, дзе пазней ён далучыўся да іх у іх першым туры па ўсходнім узбярэжжы Злучаных Штатаў. 19 мая 2011 года лэйбл гуказапісу Def Jam абвясціў аб сваіх планах перавыдаць ''Nostalgia, Ultra'' у выглядзе [[Міні-альбом|EP]]. Сінгл "Novacane" быў выпушчаны на [[iTunes]] у маі 2011 года, а EP першапачаткова павінен быў выйсці ў наступным месяцы, але быў адкладзены. У чэрвені 2011 года Оўшэн паведаміў, што ён будзе працаваць над маючым адбыцца сумесным альбомам Канье Уэста і Jay-Z ''[[Watch the Throne]]''. Оўшэн быў суаўтарам двух трэкаў: "No Church in the Wild" і "Made in America". 28 ліпеня 2011 года песня пад назвай "Thinkin Bout You" пратачылася ў Інтэрнэт. Пазней высветлілася, што песня была эталонным трэкам, напісаным Оўшэнам для дэбютнага студыйнага альбома артысткі {{Не перакладзена 3|Roc Nation|3=ru|4=Roc Nation}} Брыджыт Кэлі. Кэлі перайменавала песню ў "Thinking About Forever". У верасні 2011 года было выпушчана музычнае відэа, знятае High5Collective на версію Оўшэна, аднак песня ўсё роўна з'явілася на дэбютным EP Келі "Every Girl". У жніўні 2011 года Фрэнк Оўшэн упершыню з'явіўся на вокладцы выдання ''{{Не перакладзена 3|The Fader|3=ru|4=The Fader}}'' у яго 75-м нумары. === 2012—2013: ''channel ORANGE'' === [[Файл:Tyler_the_Creator_and_Frank_Ocean_Coachella_2012.jpg|справа|міні|350x350пкс| Оўшэн (справа) з Tyler, the Creator Coachella ў красавіку 2012 года]] Оушэн апублікаваў вокладку для вядучага сінгла свайго дэбютнага студыйнага альбома пад назвай "Thinkin Bout You", паведаміўшы, што песня будзе выпушчана ў лічбавых крамах 10 красавіка 2012 года. Аднак месяцам раней ужо пратачылася пераробленая версія песні. Аб меркаваным сінгле ён сказаў: "Гэта коратка вызначае мяне як артыста, таго, кім я з'яўляюся прама цяпер, і гэта было мэтай", – сказаў ён аб працягу сваёй нашумелай ''Nostalgia, Ultra''. "Уся справа ў гісторыях. Калі я напішу 14 гісторый, якія мне падабаюцца, то наступны крок – стварыць вакол іх музычнае асяроддзе, якое найлепшым чынам ахутае гісторыю і ўсе віды гукавай дасканаласці".  {{Quote box|quote=Магчыма, гэта момант R&B Ziggy Stardust, калі спрэчкі і публічнасць, звязаныя з сэксуальнасцю артыста, і бляск яго апошняга альбома аб'ядноўваюцца, каб надаць яго кар'еры нястрымны імпульс. — Алексіс Петрыдзіс, 2012}} У 2012 годзе Оўшэн выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'', які атрымаў усеагульнае прызнанне крытыкаў, якія пазней назвалі яго лепшым альбомам года па выніках апытання {{Не перакладзена 3|HMV|3=ru|4=HMV}}. Ён таксама прынёс Оўшэну шэсць намінацый на прэмію «[[Грэмі]]», і некаторыя аўтары адзначылі, што ён прасунуў жанр R&B у іншым, больш складаным кірунку. Разгляданы як першы камерцыйны рэліз Оўшэна на традыцыйным лэйбле гуказапісу, ''channel ORANGE'' паказаў нетрадыцыйныя песні, якія былі адзначаны за іх апавяданне і сацыяльныя каментары, а таксама шчыльны музычны сплаў, заснаваны на [[Джаз|джазе]], соўле і R&B. Фанк і электронная музыка таксама паўплывалі на ягоны альбом. Песні пра непадзеленае каханне, у прыватнасці, прыцягнулі найбольшую ўвагу, збольшага з-за заявы Оўшэна перад выхадам альбома, калі ён прызнаўся, што яго першым каханнем быў мужчына. Гэтая аб'ява трапіла ў загалоўкі сусветных газет, і некаторыя крытыкі параўналі яго культурнае ўздзеянне з тым, калі [[Дэвід Боўі]] прызнаўся, што ён бісексуал у 1972 годзе. [[Файл:Frank_Ocean_Coachella_2012_3.jpg|справа|міні|350x350пкс| Выступ Оўшэна на Coachella 2012]] ''channel ORANGE'' дэбютаваў на другім радку ''Billboard 200'' і разыйшоўся тыражом 131 000 копій за першы тыдзень. Большая частка продажаў за першы тыдзень прыйшлася на лічбавыя копіі з iTunes, у той час як прыкладна 3000 продажаў былі фізічнымі копіямі. 30 студзеня ''channel ORANGE'' атрымаў залаты сертыфікат Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі ([[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]). Па дадзеных {{Не перакладзена 3|Luminate|Nielsen SoundScan|ru|Luminate}}, да верасня 2014 года было прададзена 621000 копій альбома. Оўшэн прасоўваў альбом падчас свайго летняга тура 2012 года, падчас якога адбыліся фінальныя выступы на фестывалях Coachella і {{Не перакладзена 3|Lollapalooza|3=ru|4=Lollapalooza}}. На цырымоніі [[BRIT Awards|Brit Awards]] 2013 Оушэн атрымаў прэмію Brit Award як міжнародны сольны выканаўца мужчынскага полу. 28 мая 2013 года Оўшэн анансавалі тур "You're Not Dead..." 2013; турнэ па Еўропе і Канадзе, якое складаецца з чатырнаццаці дат, якое пачалося 16 чэрвеня 2013 года ў [[Мюнхен|Мюнхене]]. У яго было запланавана выступленне ў першы вечар OVO Fest 4 жніўня 2013 года; аднак ён быў вымушаны адмяніць свой выступ з-за невялікай траўмы галасавых звязкаў. Першы вечар музычнага фестывалю пасля быў адменены, і {{Не перакладзена 3|Джэймс Блэйк (музыкант)|Джэймсу Блэйку|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}} было забраніравана выступленне ў другі вечар у якасці замены Оўшэна. Оўшэн з'явіўся ў альбоме {{Не перакладзена 3|Джон Мэер|Джона Мэера|ru|Мейер, Джон}} ''Paradise Valley'' у якасці выканаўцы песні пад назвай "Wildfire". === 2013—2016: ''Endless'' і ''Blonde'' === У лютым 2013 года Оўшэн пацвердзіў, што ён пачаў працу над сваім другім студыйным альбомам, які, як ён пацвердзіў, будзе яшчэ адным канцэптуальным альбомам. Ён распавёў, што над запісам працаваў з Tyler, the Creator, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэлам Уільямсам|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Danger Mouse|3=ru|4=Danger Mouse}}. Пазней ён заявіў, што знаходзіўся пад уплывам [[The Beach Boys]] і [[The Beatles]]. Ён заявіў, што зацікаўлены ў супрацоўніцтве з {{Не перакладзена 3|Tame Impala|3=ru|4=Tame Impala}} і {{Не перакладзена 3|King Krule|3=ru|4=King Krule}} і што ён запіша частку альбома на [[Бора-Бора]]. 10 сакавіка 2014 года песня "Hero" стала даступнай для бясплатнай запампоўкі на [[SoundCloud]]. Песня напісана сумесна з {{Не перакладзена 3|Мік Джонс (гітарыст The Clash)|Мікам Джонсам|ru|Джонс, Мик (гитарист The Clash)}}, {{Не перакладзена 3|Пол Сіманон|Полам Сіманонам|ru|Симонон, Пол}} і {{Не перакладзена 3|Diplo|3=ru|4=Дипло}} і з'яўляецца часткай трох выканаўцаў Converse. Серыя з адной песні. У красавіку 2014 года Оўшэн заявіў, што яго другі альбом амаль гатовы. У чэрвені ''Billboard'' паведаміў, што спявак працуе з шэрагам артыстаў, такіх як Хэпі Перэс (з якім ён працаваў над ''Nostalgia, Ultra''), Чарлі Гамбетта і Кевін Рыстра, у той час як прадзюсары {{Не перакладзена 3|Hit-Boy|3=ru|4=Hit-Boy}}, {{Не перакладзена 3|Родні Джэркінс||ru|Джеркинс, Родни}} і Danger Mouse, як казалі, таксама былі на борце. 29 лістапада 2014 года Оўшэн апублікаваў фрагмент новай песні, як мяркуецца, з яго далейшага працягу на ''channel ORANGE'' пад назвай "Memrise" на сваёй афіцыйнай старонцы ў [[Tumblr]]. [[The Guardian]] апісала песню так: "...песня, якая пацвярджае, што, нягледзячы на паведамленні аб змене лэйбла і мэнэджменту, ён захаваў як свае эксперыменты, так і пачуццё меланхоліі за мінулыя гады". 6 красавіка 2015 года Оўшэн абвясціў, што яго працяг ''channel ORANGE'' выйдзе ў ліпені. У канчатковым рахунку альбом не быў выпушчаны ў ліпені, без аніякіх тлумачэнняў яго затрымкі. Хадзілі чуткі, што выданне будзе называцца ''Boys Don't Cry'', і планавалася, што ў альбом увойдзе вышэйзгаданая "Memrise". У лютым 2016 года Оўшэн быў паказаны ў альбоме Канье Уэста ''[[The Life of Pablo]]'' на трэку "Wolves" разам з {{Не перакладзена 3|Вік Менса|Вікам Менсам|ru|Менса, Вик}} і [[Сія (спявачка)|Sia]]. Праз месяц Уэст адрэдагаваў песню нанова, а частка Оўшэна была аддзелена і ўнесена ў трэк-ліст як яго ўласная песня пад назвай "Frank's Track". У ліпені 2016 года ён намякнуў на магчымы другі альбом з выявай на сваім вэб-сайце, які ўказвае на ліпеньскую дату рэлізу. На малюнку паказаны бібліятэчны білет з надпісам ''Boys Don't Cry'' і шматлікімі штампамі, якія маюць на ўвазе розныя тэрміны выпуску. Даты пачынаюцца з 2 ліпеня 2015 года і заканчваюцца ў ліпені 2016 года. Брат Оўшэна, Раян Бро, таксама прапанаваў гэты рэліз, падпісаўшы ў [[Instagram]] тую ж фатаграфію з бібліятэчнай карткі, на якой напісана "BOYS DON'T CRY #JULY 2016". Да 1 жніўня 2016 года, прыкладна ў 3 гадзіны ночы, бясконцая прамая трансляцыя, знятая пры негатыўным асвятленні ў памяшканні, як мяркуецца, з'яўляецца бруклінскім складам, фундаваная [[Apple Music]], пачала з'яўляцца на boysdontcry.co на якім, як аказалася, быў паказаны Оўшэн, які працуе па дрэвах. Пазней стала зразумела, што гэтыя інструментальныя кампазіцыі былі ўзятыя з яго будучыні візуальнага альбома ''Endless''; працягласць поўнай версіі ацэньваецца ў 140 гадзін. У той жа дзень многія агенцтва навін паведамілі, што 5 жніўня 2016 года можа стаць датай выхаду ''Boys Don't Cry''. Гэтая дата таксама аказалася недакладнай, хоць на сесіі Reddit AMA яго калега Малай сказаў, што Оўшэн — перфекцыяніст, які пастаянна нешта падпраўляе, і што з яго мастацтвам нельга спяшацца. 18 і 19 жніўня 2016 года прамая трансляцыя суправаджалася музыкай, а апоўначы на Apple Music была накіравана спасылка на праект пад назвай ''Endless''. ''Endless'' стаў бы апошнім альбомам Оўшэна на Def Jam Recordings, які выканаў бы яго кантракт з гуказапісвальным лэйблам. Да выхаду візуальнага альбома на Apple Music Оўшэн ужо пачаў прыкладаць намаганні да таго, каб расстацца з Def Jam, які падпісаў кантракт з артыстам у 2009 годзе. Ён апісвае свае перамовы з лэйблам як "сямігадовую шахматную партыю", дадаючы пры гэтым, што падчас працэсу ён замяніў многіх сваіх прадстаўнікоў (уключаючы адваката і мэнэджара), а таксама быў вымушаны выкупіць усе свае майстар-запісы, якія раней належалі Def Jam. Апоўначы па ціхаакіянскім часе 20 жніўня 2016 года музычнае відэа на песню пад назвай "Nikes" было загружана на старонку Оушена Connect ў Apple Music, а затым на яго ўласны вэб-сайт. Таксама 20 жніўня Оўшэн абвясціў аб стварэнні ўсплывальных крам у Лос-Анджэлесе, Нью-Ёрку, Чыкага і Лондане для свайго часопіса ''Boys Don't Cry'' і выпусціў свой другі студыйны альбом ''Blonde'', які атрымаў шырокае прызнанне. ''Blonde'' дэбютаваў на першым месцы ў некалькіх краінах, уключаючы Злучаныя Штаты і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], і зафіксаваў продажу ў 232 000 копій (275 000 адзінак, эквівалентных альбому) за першы тыдзень. Замест таго, каб адправіцца ў звычайны прома-тур, гуляючы на радыё-фестывалях і з'яўляючыся ў тэлевізійных шоу, Оўшэн правёў месяц пасля выхаду ''Blonde'', падарожнічаючы па такіх краінах, як [[Кітай]], [[Японія]] і [[Францыя]]. Ён таксама вырашыў не прадстаўляць ''Blonde'' на разгляд на цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», заявіўшы, што "гэта ўстанова, безумоўна, мае настальгічнае значэнне; проста, падобна, яно не вельмі добра ўяўляе людзей, якія родам адтуль, адкуль я родам, і прытрымліваюцца таго, чаго прытрымліваюся я". Time ацаніў яго як лепшы альбом 2016 года ў сваім спісе на канец года. Forbes падлічыў, што ''Blonde'' зарабіў Оўшэну амаль мільён прыбытку пасля аднаго тыдня даступнасці, прыпісаўшы гэта таму, што ён выпусціў альбом самастойна і ў якасці абмежаванага эксклюзіўнага рэлізу на iTunes і Apple Music. 9 ліпеня 2018 года ''Blonde'' атрымаў плацінавы сертыфікат [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай сацыяцыі гуказапісных кампаній (RIAA)]]. === 2017— цяперашні час: Blonded Radio, сінглы і ''Homer'' === 21 лютага 2017 года [[Шатландыя|шатландскі]] дыджэй і прадзюсар {{Не перакладзена 3|Calvin Harris|3=ru|4=Кельвин Харрис}} анансаваў свой сінгл "Slide", у якім прынялі ўдзел Оўшэн і хіп-хоп-трыо {{Не перакладзена 3|Migos|3=ru|4=Migos}}. Сінгл выйшаў два дні пазней і выйшаў з пятага студыйнага альбома Харыса ''Funk Wav Bounces Vol. 1.'' Оўшэн і Migos прыпісваюць вакальныя партыі, а ўдзельнікам Оўшэна і Migos, {{Не перакладзена 3|Quavo|3=ru|4=Quavo}} і {{Не перакладзена 3|Offset|3=ru|4=Offset}}, прыпісваюць напісанне песень, у той час як прадзюсаваннем займаецца Харыс. Іншага ўдзельніка Migos, {{Не перакладзена 3|Takeoff|3=ru|4=Takeoff}}, у песні няма. Песня была выпушчана 23 лютага 2017 года і была паказана ў першым эпізодзе радыё-шоў Оўшэна Beats 1 Blonded Radio. Гэта таксама першае запісанае супрацоўніцтва Оўшэна з таго часу, як ён пакінуў Def Jam, прычым Оўшэн паказаны ў анатацыі да альбома як "з'явіўся дзякуючы Фрэнку Оўшэну". Песня была сертыфікавана Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі як двойчы Плацінавая і стала першым сінглам Оўшэна з першай дзясяткі ў чарце Billboard Mainstream Top 40, дасягнуўшы 9-га радка. 10 сакавіка 2017 года Оўшэн выпусціў новы сінгл "Chanel" у другім эпізодзе Blonded Radio, а таксама сыграў альтэрнатыўную версію з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|ASAP Rocky|3=ru|4=ASAP Rocky}}. Песня стала яго першай сольнай працай, выпушчанай пасля ''Blonde'' і ''Endless'' у 2016 годзе. У наступных эпізодах Blonded Radio у красавіку адбылася прэм'ера песні Оўшэна "Biking" з удзелам [[Jay-Z]] і Tyler, the Creator "Lens", а таксама альтэрнатыўнай версіі з удзелам {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і рэмікса на трэк "Slide On Me" з удзелам {{Не перакладзена 3|Young Thug|3=ru|4=Young Thug}}. 15 мая Оўшэн быў паказаны ў песні {{Не перакладзена 3|ASAP Mob|3=ru|4=ASAP Mob}} "Raf", прэм'ера якой адбылася на Blonded разам з сольнай версіяй "Biking". 28 жніўня Оўшэн выпусціў яшчэ адзін сінгл, "Provider", на Blonded Radio. У кастрычніку 2017 года Оўшэн апублікаваў фотарэпартаж пад назвай "New 17" для брытанскага часопіса {{Не перакладзена 3|i-D (часопіс)|i-D|ru|I-D magazine}} . У эсэ Оўшэн сказаў: "Калі вам спадабаўся дзве тысячы сямнаццаты, то вам спадабаецца дзве тысячы васемнаццаты". У лістападзе 2017 года Оўшэн намякнуў праз Tumblr, што яго пяты праект завершаны. Аднак невядома, калі і ці будзе ён выпушчаны. Голас Оўшэна з'яўляецца ў відэагульні [[Grand Theft Auto V]], калі ён гуляе самога сябе вядучым нутрагульнявымі радыёстанцыі Blonded Los Santos 97.8 FM. Ён таксама дадаў у гульню песні "Provider", "Ivy", "Crack Rock", "Chanel", "Nights" і "Pretty Sweet" і спявае джынглы радыёстанцыі. 14 лютага 2018 года Оўшэн выпусціў "Moon River", кавер-версію песні, выкананай [[Одры Хепбёрн]] у фільме 1961 года [[Сняданне ў Тыфані (фільм)|''Сняданак у Ціфані'']]. У маі 2018 года Оўшэн быў на трэках "Brotha Man" і "Purity" з трэцяга студыйнага альбома ASAP Rocky ''{{Не перакладзена 3|Testing|3=ru|4=Testing}}''. У жніўні 2018 года Оўшэн прыняў удзел у песні "Carousel" з трэцяга студыйнага альбома Трэвіса Скота ''{{Не перакладзена 3|Astroworld|3=ru|4=Astroworld}}'', які выйшаў у той жа дзень. У верасні 2018 года паведамлялася, што Оўшэн падаў у суд на Скота з дапамогай ліста аб спыненні. Пазней Оўшэн пацвердзіў праз пост у Tumblr, што спрэчка тычылася сацыяльных пытанняў, а не музыкі, і з таго часу была вырашана паміж двума артыстамі. 6 лістапада 2018 года на працягу дня трансляваліся тры прамежкавыя спецыяльныя выпускі Blonded Radio, прысвечаныя прамежкавым выбарам, якія адбыліся ў ЗША, а таксама выпуску новых тавараў, якія бясплатна раздаваліся тым, у каго ёсць пацвярджэнне аб галасаванні ў [[Х’юстан|Х'юстане]], [[Атланта|Атланце]], [[Маямі]] і [[Далас|Даласе]]. Самі шоў не ўключалі ніякіх новых песень Оўшэна, але ўключалі розныя палітычныя дыскусіі, уключаючы дыскусію аб тым, што Оўшэн з'яўляецца "адкрыта дзіўным" чарнаскурым чалавекам у сучаснай рэп-музыцы. 5 лютага 2019 года акаўнт Оўшэна на Tumblr быў узламаны, намякаючы на інфармацыю аб большай колькасці матэрыялаў Оўшэна. З тых часоў гэтыя паведамленні былі выдаленыя. 19 кастрычніка 2019 года Оўшэн выпусціў новую песню пад назвай "DHL" на сваім радыёшоу Beats 1 Blonded Radio і анансаваў на сваім вэб-сайце 7-цалевыя вінілавыя сінглы з двума новымі песнямі пад назвай "Dear April" і "Cayendo", першапачаткова даступныя толькі ў выглядзе фізічных сінглаў з бі-сайд-рэміксамі ад Justice і Sango, адпаведна. 1 лістапада 2019 года Оўшэн рушыў услед за "DHL" з новай песняй пад назвай "In My Room", прэм'ера якой адбылася на Blonded Radio, а неўзабаве пасля гэтага, 3 лістапада, апублікаваў у Інтэрнэце яшчэ адзін вінілавы сінгл з новай песняй пад назвай "Little Demon" з рэміксам на бі-сайд ад Arca. Аднак 25 лютага 2020 года Оўшэн абвясціў, што заменіць "Little Demon" нявыдадзенай песняй, якая выйдзе 28 лютага 2020 года. Вініл для "Little Demon" быў ануляваны, і грошы былі вернутыя. Оўшэн павінен быў стаць хэдлайнерам {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|Каачэлы|ru|Коачелла (фестиваль)}} у кастрычніку 2020 года. З-за пандэміі COVID-19 фестываль першапачаткова быў адкладзены да 9-11 кастрычніка і 16-18 кастрычніка, але ў чэрвені супрацоўнікі аховы здароўя акругі Рыверсайд абвясцілі пра гэта, і Дыліжанс быў поўнасцю адменены. У жніўні 2021 года сузаснавальнік Каачэлы Пол Толет пацвердзіў, што Оўшэн стане хэдлайнерам фестывалю ў 2023 годзе. З 25 сакавіка 2020 года вэб-сайт Оўшэн пачаў адпраўляць вінілавыя сінглы "Dear April" і "Cayendo", а таксама раней выпушчаны "In My Room", хоць пазней многія паведамлялі аб праблемах з атрыманнем заказаў на вініл або вяртанні сродкаў за адмененыя заказы. Рэміксы на гэтыя два трэкі раней гралі падчас яго начнога DJ-сэта club night PrEP+. Выпускі вінілу і эксклюзіўнасць заахвоцілі слухачоў выкласці гэтыя дзве песні на такія сайты, як [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]] і SoundCloud, і гэтыя дзве песні былі афіцыйна выпушчаны ў лічбавым выглядзе 3 красавіка. 8 жніўня 2021 года Фрэнк Оўшэн афіцыйна прадставіў свой першы модны праект ''Homer'', першапачаткова анансаваны спеваком у інтэрв'ю [[Financial Times]]. У пытаннях і адказах, адпраўленых у прэс-рэлізе, Homer была проста пазначана як "незалежная амерыканская кампанія класа люкс, заснаваная Фрэнкам Оўшэнам". У сваім сторыс у Instagram Фрэнк напісаў: "Гэты праект прымушаў мой розум рухацца, а ўяўленне буяніць на працягу ўсяго гэтага. (...) Я спадзяюся стварыць даўгавечныя рэчы, якія цяжка разбурыць, убачыць гэта ў камені. (...) Гэта 3 гады ў працэсе распрацоўкі, і мне так шмат хочацца падзяліцца з усімі вамі. Ювелірная кампанія, якая ўжо супрацоўнічала з [[Prada]], чэрпае натхненне ў "дзіцячых дакучлівых ідэях" і "спадчыне як фантазіі". 13 верасня 2021 года ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] Фрэнк наведаў гала-канцэрт [[Met Gala]]. Спявак здзівіў усіх, прыйшоўшы на мерапрыемства з рабатызаваным зялёным немаўлём (таго ж колеру, што і яго валасы), пра якое ён клапаціўся, як аб сапраўдным, буркуючы і закалыхваючы яго. На чырвонай дывановай дарожцы, у інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|Кеке Палмер|Кеке Палмер|ru|Кеке Палмер}}, калі Фрэнка спыталі пра “запраграмаванае дзіця”, ён адказаў: "Ён уражаны, я ўражаны". Істота насіла камбінезон з галактычным прынтам і магла паднімаць свае канечнасці, з-за чаго здавалася амаль жывым. Оўшэн, з іншага боку, абраў чорны замшавы гарнітур-тройку ад Prada і белую футболку пад ім. Яго аксэсуары ўключалі капялюш з вышыўкай "Dreamcore", п'есу анімацыйнай кампаніі {{Не перакладзена 3|DreamWorks Animation|DreamWorks|ru|DreamWorks Animation}}, і каралі ад яго раскошнага ювелірнага брэнда ''Homer''. "У Амерыцы... Я адчуваю, што мы ў некаторым родзе ствараем, задаём некаторыя тэндэнцыі ў цэлым, асабліва ў музыцы", — сказаў ён аб тэме вечара "У Амерыцы: слоўнік моды". 25 снежня 2021 года Оўшэн выпусціў новую 9-хвілінную песню без назвы ў сваім радыёшоў Beats 1 Blonded Radio з музычным укладам Коры Генры. У чэрвені 2022 года было абвешчана, што Оўшэн вядзе перамовы аб зняцці свайго першага поўнаметражнага фільма з прадзюсерскай кампаніяй {{Не перакладзена 3|A24|3=ru|4=A24}} . 10 студзеня 2023 года фестываль Каачэла аб'явіў, што Оўшэн будзе хэдлайнерам фестывалю 16 і 23 красавіка, гэта яго першыя жывыя выступленні з 2017 года. == Музычны стыль == Музыка Оўшэна была ахарактарызавана музычнымі пісьменнікамі як своеасаблівая па стылі. Яго музыка звычайна ўключае электронную клавіятуру, часта выкананую самім Оўшэнам, і падмацоўваецца прыглушанай рытм-секцыяй у пастаноўцы. Яго кампазіцыі часта напісаны ў сярэднім тэмпе, змяшчаюць нетрадыцыйныя мелодыі і часам маюць эксперыментальную структуру песні. У каментарах крытыкаў ён быў ахарактарызаваны як "авангардны R&B выканаўца", "авангардны соўл-спявак" і "поп-музыка". Стывен Хайдэн назваў яго "інтраспектыўным выканаўцам душэўных балад". У напісанні песень Оўшэна Джон Парелес з [[The New York Times]] адзначае " адкрытае рэха самастойных, наватарскіх аўтараў песень у стылі R&B, такіх як [[Прынс (спявак)|Прынс]], [[Сціві Уандэр]], [[Марвін Гэй]], Максвел, {{Не перакладзена 3|Эрыка Баду|Эрыка Баду|ru|Баду, Эрика}} і асабліва {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=R. Kelly}}, і яго манеру пісаць мелодыі, якія вагаюцца паміж прамовай і песняй, асіметрычныя і синкопированные." Джодзі Розен з Rolling Stone называе яго выбітным спеваком з-за "яго пачуцці рамантычнай трагедыі, якая разгортваецца ў павольна закіпаюць баладах". Крыс Рычардс з [[Washington Post|The Washington Post]] ахарактарызаваў прысутнасць Оўшэна на сцэне падчас жывых выступаў як "стрыманае". Як у ''Nostalgia, Ultra'' была прадстаўлена як арыгінальная музыка Оўшэна, так і трэкі, заснаваныя на сэмпліраваных мелодыях, ''channel ORANGE'' прадставіў Оўшэна ў якасці асноўнага музычнага кампазітара, пра які музычны журналіст Роберт Кристгау выказаў меркаванне: "Калі ён адзіны кампазітар, Оўшэн супраціўляецца выстаўленню сябе напаказ — супраціўляецца дурманліваму настрою, разумнаму тэмпу, сам па сабе трансцэндэнтны фальцэт". Тэксты песень Оушена закранаюць тэмы кахання, тугі, благіх прадчуванняў і настальгіі. Яго дэбютны сінгл "Novacane" супрацьпастаўляе здранцвенне і штучнасць сэксуальных адносін з тэмамі мэйнстрым-радыё, у той час як "Voodoo" аб'ядноўвае тэмы духоўнасці і сэксуальнасці і ўяўляе сабой эксцэнтрычны погляд на такія тэмы, распаўсюджаныя ў R&B. Апошняя песня была выпушчаная Оўшэнам на яго запісе ў Tumblr і змяшчае дасылкі як да традыцыйнай духоўнай песні "He's Got the Whole World in His Hands", так і да жаночай анатоміі ў прыпеве: "У яе ўвесь свет у яе juicy fruit / у яго ўвесь свет у штанах / ён абгарнуў увесь свет заручальным кольцам / затым надзеў ўвесь свет на яе рукі / у яе ў руках увесь свет / у яго ў руках увесь свет". Па словах Корбона Гобла з {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}}, лірычныя "настроі" "Voodoo" сведчаць аб "часам змрочных, дэпрэсіўных лірычных тэндэнцыях Оўшэна", як аўтар {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}} Тирхака Лаў лічыць такія песні аднымі з самых адметных для Оушена, паколькі яны зменьваюць сэнс, які ляжыць у аснове кароткатэрміновай і доўгатэрміновай памяц, і "парушыць працягу лінейнага часу, падахвочваючы нас пагрузіцца глыбока ў нашы ўласныя ўспаміны і адчуць нешта незгладжальна рэальнае". Некаторыя песні на ''channel ORANGE'' намякаюць на вопыт Оўшэна, звязаны з непадзеленага любоўю. == Уплыў == Оўшэн — адзін з самых вядомых мастакоў свайго пакалення. Музычныя крытыкі прыпісваюць яму адраджэнне дасучаснага R&B, а таксама падыход да жанру інакш, чым у яго сучаснікаў, дзякуючы выкарыстанню іншых жанраў, у тым ліку эксперыментальны, электра, рок і псіхадэлічны. Яго характэрнае гучанне і стыль аказалі ўплыў на шматлікіх выканаўцаў розных музычных жанраў. {{Не перакладзена 3|The Insider|3=ru|4=The Insider}} і {{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru|4=The Wall Street Journal}} лічылі Оўшэна самым дамінуючым артыстам дзесяцігоддзя 2010-х гадоў. Ён быў уключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|Time 100|100 самых уплывовых людзей|ru|Time 100}} свету па версіі часопіса [[Time]] за 2013 год і ў спіс {{Не перакладзена 3|Forbes 30 Under 30|3=ru|4=Forbes 30 Under 30}} ва ўзросце да 30 гадоў за 2017 год. Эндзі Келлман з [[AllMusic]] напісаў,<templatestyles src="Шаблон:Цитата/styles.css" />{{Cquote|Фрэнк Оўшэн быў адной з самых цікавых фігур у сучаснай музыцы з моманту свайго прыходу ў пачатку 2010-х гадоў. Спявак і аўтар песень, чыё майстэрскае творчасць не паддаецца жорсткай класіфікацыі як R&B, Ён, тым не менш, прасунуў гэты жанр наперад з дапамогай, здавалася б, бесцырымонных, але творча дэталізаваных апавяданняў, у якіх ён чаргаваўся паміж тужлівым рамантыкам і лагодным хвалько.}} Культурны крытык Нэльсан Джордж сцвярджае, што разам з Мігелем Оўшэн "застолбил тэрыторыю, дзе [ён] не канкуруе з тымі хітовымі [камерцыйны R&B] групамі" і "культывуе гук, які ўраўнаважвае клопату дарослых з пачуццём маладых людзей, якія спрабуюць зразумець свае ўласныя жадання (падыходнае апісанне акіяна, у прыватнасці)." Кэлі Олгрим, пішучая для The Insider, сказала, што Оўшэн "змяніў само наша разуменне сучаснай музыкі" і што ён абмяркоўвае такія тэмы, як маладосць, нявіннасць, страчанае каханне, адзінота, жаданне і смяротнасць у сваёй музыцы такім чынам, што "гэта здаецца свежым і экстраардынарным [і] робіць интроспективное гучанне універсальным і трансцэндэнтным [вось чаму]ён адзін з вызначальных мастакоў нашага часу".Джэйкаб Шамсіян з {{Не перакладзена 3|Business Insider|3=ru|4=Business Insider}} сказаў, што Оўшэн "не проста адзін з самых важных артыстаў у поп-музыцы, ён адзін з самых важных артыстаў ва ўсёй музыцы". У артыкуле [[GQ]] пад назвай "Чаму Фрэнк Оўшэн — музычная ікона" Джон Сэвідж апісаў Оўшэна як "аднаго з поп-эліт", "сапраўдная поп-зорка сённяшняга дня" і "непераўзыдзены сучасны артыст ва ўсіх сэнсах, які пагружаны ў новыя гукавыя магчымасці, той, хто глыбока адданы мастацкім даследаванням у самым глыбокім сэнсе". Сэвідж пахваліў Оўшэна за тое, што ён вывеў R&B на "новы ўзровень [дзякуючы] стварэння ўзрушаючых гукавых вобразаў, якія адпавядаюць яго тэкстаў". {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} лічыў Оўшэна "майстрам напісання спавядальных песень, які заслужыў статус культавага абраза дзякуючы сваёй загадкавай персоны і своеасабліваму падыходу да поп-музыкі". У 2023 годзе часопіс Rolling Stone паставіў Оўшэна на 190-е месца ў сваім спісе 200 найвялікшых спевакоў усіх часоў. == Асабістае жыццё == 23 красавіка 2015 Оўшэн паспяхова змяніў сваё законнае імя з Крыстафера Эдвіна Бро на Крыстафера Фрэнсіса Оўшэна. Па паведамленнях, да змены імя артыста заахвоціў фільм 1960 года ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}''<ref>{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|title=Frank Ocean Legally Changed His Name To Frank Ocean|publisher=The FADER|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054136/http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Летам 2012 Оўшэн напісаў адкрыты ліст, у якім паведаміў, што, будучы 19-гадовым, адчуваў неўзаемную любоў да хлопца, аднак называць сябе геем, [[Бісексуальнасць|бісэксуалаў]] або [[Гетэрасексуальнасць|гетэрасексуалаў]] не стаў<ref>{{Cite web|url=http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|title=Frank Ocean|publisher=Frank Ocean|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908001632/http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|archive-date=2012-09-08|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Скончыў пасланне Фрэнк радком: «У мяне больш няма таямніц, якія я павінен хаваць. Я адчуваю сябе свабодным»<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|title=Frank Ocean Opens Up About His Sexuality {{!}} Pitchfork|publisher=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107221902/http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|archive-date=2016-11-07|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Пасля [[Камінг-аўт|камінг-аўту]] шэраг артыстаў, уключаючы [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Беёнсэ]] і [[Jay-Z]], Публічна падтрымалі Фрэнка<ref>{{Cite news|title=Beyonce, Jay-Z support Frank Ocean in open letters; R&B singer drops 'Sweet Life'|url=http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life|work=HitFix|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021101258/http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life}}</ref><ref>{{Cite news|title=Beyonce Applauds Frank Ocean For Coming Out|url=http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2017-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101163725/http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/}}</ref>. У цэлым хіп-хоп супольнасць станоўча адрэагавала на заяву Оушена, у тым ліку і яго паплечнікі з {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean's Sexual Declaration: Will It Spark Change In Hip-Hop Community?|url=http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028144015/http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/}}</ref><ref>{{Cite news|title=R&B singer Frank Ocean comes out|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779|work=NY Daily News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019212837/http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Расэл Сіманс|Расэл Сіманс|ru|Симмонс, Расселл}}, заснавальнік лэйбла Def Jam Recordings і адна з уплывовых фігур ранняга хіп-хопа, напісаў віншавальную артыкул у Global Grind, заявіўшы: «''Сёння вялікі дзень для ўсяго хіп-хопа. Гэты дзень вызначыць, хто мы ёсць насамрэч. Ці будзем мы спагадлівыя? Ці можам мы любіць?... Ваша рашэнне публічна прызнацца ў сваёй сэксуальнай арыентацыі дае надзею і святло для вельмі многіх маладых людзей, якія да гэтага часу жывуць у страху''»<ref>{{Cite news|title=Russell Simmons Praises 'Brave' Frank Ocean {{!}} MTV UK|url=http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223410/http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Прададзена ! Сертыфікаты |- | ''Channel Orange'' | * Дата выхаду: 10 ліпеня 2012 * Лэйбл: Def Jam | {{Не перакладзена 3|Luminate|US|ru|Luminate}}: 930 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Nabs Three Six Zero's Mark Gillespie as Manager Ahead of New Album|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2014-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140917010852/http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold & Platinum - RIAA|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE|work=RIAA|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818002932/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE}}</ref> * [[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|BPI]]: Залаты<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|title=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|publisher=www.bpi.co.uk|archive-url=https://www.webcitation.org/6HJ7atMsb?url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|archive-date=2013-06-11|access-date=2016-11-05|url-status=dead}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Music Canada|MC|ru|Music Canada}}: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold/Platinum - Music Canada|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean|work=Music Canada|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105231602/http://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Аўстралійская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|ARIA|ru|Австралийская ассоциация звукозаписывающих компаний}}: Плацінавы<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|title=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2013.htm|publisher=www.aria.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922094626/http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|archive-date=2016-09-22|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |- |''Blonde'' | * Дата выхаду: 20 жніўня 2016 * Лэйбл: Boys Don't Cry | US: 1 000 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Seeks Distribution Deal for Physical Version of 'Blonde' Album|url=http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161102002627/http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Плацінавы * BPI: Сярэбраны<ref name=":6" /> |} === Сумесныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''The OF Tape Vol.'' ''2'' <small>(разам з Odd Future)</small> | * Дата выхаду: 20 сакавіка 2012 * Лэйбл: Odd Future |} === Мікстэйпы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Запампавана |- | ''Nostalgia, Ultra'' | * Дата выхаду: 16 лютага 2011 | 870'000<ref>{{Cite web|url=http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|title=Frank Ocean - Nostalgia, Ultra. Hosted by OFWGKTA|publisher=DatPiff|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029200203/http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|archive-date=2016-10-29|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |} === Відэаальбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''Endless'' | * Дата выхаду: 19 жніўня 2016 * Лэйбл: Def Jam; Thresh Produce |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ў жанры соўл]] [[Катэгорыя:Барытоны]] [[Катэгорыя:Фатографы ЗША]] [[Катэгорыя:Фатографы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лонг-Біч]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fnss5lol2hnjz8yadvbfa7silbavs0a 5174953 5174952 2026-08-03T13:31:32Z Vlad Shmeklia 158547 удакладненне 5174953 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = PBR&B, [[Поп-музыка|поп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|frankocean.com}} | Імя = Фрэнк Оўшэн | Выява = Frank Ocean 2022 Blonded.jpg | Шырыня = 300px | Апісанне выявы = Оўшэн ў 2022 годзе | Імя пры нараджэнні = Крыстафер Эдвін Бро | Дата нараджэння = 28.10.1987 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Лонг-Біч|у Лонг-Біч}}, [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | Краіна = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Прафесіі = {{спявак|XXI стагоддзя|ЗША}}, рэпер, {{музычны прадзюсар|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{фатограф|XXI стагоддзя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 2005 — цяперашні час | Інструменты = клавішныя музычныя інструменты, [[гітара]] | Калектывы = Odd Future | Лэйблы = [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Stem, [[Island Def Jam Music Group|Island]], Blonded | Узнагароды = «[[Грэмі]]» (2013 — двойчы) <br> [[Brit Award]] (2013) }} '''Крыстафер Фрэнсіс «Фрэнк» Оўшэн''' ({{Lang-en|Christopher Francis «Frank» Ocean}}), народжаны '''Крыстафер Эдвін Бро''' ({{Lang-en|Christopher Edwin Breaux}} ; [[28 кастрычніка]] [[1987]], [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] спявак, аўтар песень і рэпер. Музычныя крытыкі адзначаюць яго працы за [[Авангард|авангардныя]] стылі і інтраспектыўную, эліптычную лірыку. Оушэн атрымаў дзве прэміі «[[Грэмі]]» і прэмію [[BRIT Awards|Brit Award]] як міжнародны мужчынскі сольны выканаўца сярод іншых узнагарод, а два яго студыйныя альбомы былі ўключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}} [[Rolling Stone]] (2020). Фрэнк Оўшэн пачаў сваю музычную кар'еру ў якасці {{Не перакладзена 3|Літаратурны негр|гострайтэра|ru|Литературный негр}}, перш чым далучыцца да хіп-хоп калектыву {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}} у 2010 годзе. У наступным годзе ён выпусціў свой першы мікстэйп ''{{Не перакладзена 3|Nostalgia, Ultra|3=ru|4=Nostalgia, Ultra}}'', а пасля заключыў кантракт на запіс з {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. Яго першы студыйны альбом, эклектычны ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'' (2012), аб'яднаў стылі [[Рытм-н-блюз|R&B]] і {{Не перакладзена 3|Cоўл|соўл|ru|Соул}}. На цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі» 2013 года ''channel ORANGE'' быў намінаваны на "Альбом года" і стаў {{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы прагрэсіўны R&B-альбом|лепшым гарадскім сучасным альбомам|ru|Премия «Грэмми» за лучший прогрессивный R&B-альбом}}; адзін з яго сінглаў, "Thinkin Bout You", быў намінаваны на "{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года|Запіс года|ru|Премия «Грэмми» за лучшую запись года}}". У 2013 годзе часопіс [[Time]] назваў яго адным з самых {{Не перакладзена 3|Time 100|уплывовых людзей у свеце|ru|Time 100}}. Пасля чатырохгадовага перапынку Фрэнк выпусціў {{Не перакладзена 3|Візуальны альбом|візуальны альбом|ru|Визуальный альбом}} пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Endless (альбом Фрэнка Оўшэна)|Endless|ru|Endless (альбом Фрэнка Оушена)}}'' у 2016 годзе, каб выканаць кантрактныя абавязацельствы з Def Jam. Фрэнк самастойна выпусціў свой другі студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Blonde (альбом Фрэнка Оўшэна)|Blonde|ru|Blonde (альбом Фрэнка Оушена)}}'' на наступны дзень пасля выхаду ''Endless''. ''Blonde'' пашырыў эксперыментальны музычны падыход Фрэнка і заняў першае месца ў спісе найлепшых альбомаў {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} дзесяцігоддзя 2010-х. Гэта быў яго першы альбом нумар адзін у амерыканскім ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' і быў {{Не перакладзена 3|Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны плацінавым|ru|Сертификация RIAA}} [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)]]. Пачынаючы з 2017 года, Фрэнк час ад часу выпускаў сінглы, працаваў фатографам для часопісаў, запусціў модны брэнд {{Не перакладзена 3|Homer (брэнд)|Homer|4=Homer (brand)}} і запусціў Homer Radio: новую трансляцыю {{Не перакладзена 3|Apple Music 1|4=Apple Music 1}}, якая выходзіць кожны чацвер у 10 гадзін вечара па ўсходнім часе і апісваецца як гадзіннікавае акно таго, што адбываецца ў іх офісе. == Ранняе жыццё == Оўшэн нарадзіўся 28 кастрычніка 1987 года ў [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]. Калі яму было пяць гадоў, ён і яго сям'я пераехалі ў раён [[Новы Арлеан|Новага Арлеана]] . Ён быў выхаваны [[Хрысціянства|хрысціянінам]], у тым ліку кароткі час быў практыкуючым каталіком. Пасля заканчэння сярэдняй школы Джона Эрэта ў Марэра, штат [[Луізіяна]], у 2005 годзе Оўшэн паступіў ва Універсітэт Новага Арлеана для вывучэння англійскай мовы. Аднак ураган ''{{Не перакладзена 3|Катрына (ураган)|Катрына|ru|Катрина (ураган)}}'' абрынуўся на Новы Арлеан у жніўні 2005 года, разбурыўшы яго дом і асабістую студыю гуказапісу і вымусіўшы яго перавесціся ва Універсітэт Луізіяны ў [[Лафает (Луізіяна)|Лафееце]]. Ён прабыў там кароткі час, перш чым кінуць вучобу, каб засяродзіцца на сваёй музычнай кар'еры. == Кар'ера == === 2006—2011: Пачатак кар'еры, Odd Future і ''Nostalgia, Ultra'' === У 2006 годзе Фрэнк пераехаў у [[Лос-Анджэлес]], каб працягнуць сваю музычную кар'еру, працуючы ў розных установах хуткага харчавання і сферы абслугоўвання, каб пракарміць сябе. Менш чым за тры гады ён зарэкамендаваў сябе як аўтар песень пад імем Лоні Бро, атрымаўшы першае імя "Лоні" ў гонар свайго дзядулі па імені Лаянэл, з якім Оушэн часта меў зносіны ў дзяцінстве. Атрымаўшы кантракт на напісанне песень, Оўшэн пісаў песні для такіх артыстаў, як [[Джасцін Бібер|Джасцін Бибер]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru|4=Ледженд, Джон}} і {{Не перакладзена 3|Брэнд Норвуд|Брэндзі|ru|Норвуд, Брэнди}}. Пазней Фрэнк сказаў аб сваёй працы ў той час: {{Cquote|Быў момант, калі я складаў для іншых людзей, і, магчыма, было б зручна працягваць гэта рабіць і атрымліваць асалоду ад гэтай крыніцай даходу і ананімнасцю. Але гэта не прычына, па якой я сышоў са школы і з сям'і.}} Ён узяў сцэнічны псеўданім Фрэнк Оўшэн, запазычыўшы яго ў [[Фрэнк Сінатра|Фрэнка Сінатры]] і фільма 1960-х гадоў ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}'', у якім Сінатра згуляў галоўную ролю. Неўзабаве пасля гэтага ён далучыўся да хіп-хоп-калектыву Odd Future з Лос-Анджэлеса, з якім пазнаёміўся ў 2009 годзе. Яго сяброўства з удзельнікам Odd Future {{Не перакладзена 3|Tyler, the Creator|3=ru|4=Tyler, the Creator}}, надала Фрэнку новы імпульс у напісанні песень. У канцы 2009 года ён пазнаёміўся з {{Не перакладзена 3|Трыкі Сцюарт|Трыкі Сцюартам|ru|Стюарт, Трики}}, які дапамог яму падпісаць кантракт на напісанне песень з Def Jam Recordings. Фрэнк адчуў, што лэйбл грэбуе ім, і пачаў працаваць над мікстэйпам самастойна, без іх удзелу. 16 лютага 2011 года Фрэнк самастойна выпусцілі выніковы мікстэйп ''Nostalgia, Ultra'' онлайн бясплатна. Мікстэйп атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Мікстэйп факусуюць на міжасобасных адносінах, асабістых разважаннях і сацыяльных каментарах. Эндру Ноз з [[National Public Radio|NPR]] сказаў, што напісанне песень Фрэнкам "разумнае і вытанчанае... якое вылучае яго з натоўпу". Джона Вайнер з часопіса [[Rolling Stone]] напісаў, што Фрэнк быў "адораным авангардным R&B смузі". [[Файл:Frank_Ocean_December_2011_(cropped).jpg|справа|міні|350x350пкс| Фрэнк Оўшэн у 2011]] У красавіку 2011 года Фрэнк заявіў, што яго адносіны з Def Jam умацаваліся пасля выхаду ''Nostalgia, Ultra''. Мікстэйп зрабіў Фрэнка шырока вядомым і прывёў да яго супрацоўніцтва з рэперамі [[Jay-Z]] і [[Канье Уэст|Kanye West]] Упершыню Фрэнк з'явіўся ў кліпе Tyler, the Creator на сінгл "She" з дэбютнага студыйнага альбома {{Не перакладзена 3|Goblin (альбом)|Goblin|ru|Goblin (альбом)}} (2011). Яго першае выступленне адбылося ў супрацоўніцтве з Odd Future на {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|фестывалі музыкі і мастацтваў у даліне Каачэла|ru|Коачелла (фестиваль)}} ў 2011 годзе, дзе пазней ён далучыўся да іх у іх першым туры па ўсходнім узбярэжжы Злучаных Штатаў. 19 мая 2011 года лэйбл гуказапісу Def Jam абвясціў аб сваіх планах перавыдаць ''Nostalgia, Ultra'' у выглядзе [[Міні-альбом|EP]]. Сінгл "Novacane" быў выпушчаны на [[iTunes]] у маі 2011 года, а EP першапачаткова павінен быў выйсці ў наступным месяцы, але быў адкладзены. У чэрвені 2011 года Оўшэн паведаміў, што ён будзе працаваць над маючым адбыцца сумесным альбомам Канье Уэста і Jay-Z ''[[Watch the Throne]]''. Оўшэн быў суаўтарам двух трэкаў: "No Church in the Wild" і "Made in America". 28 ліпеня 2011 года песня пад назвай "Thinkin Bout You" пратачылася ў Інтэрнэт. Пазней высветлілася, што песня была эталонным трэкам, напісаным Оўшэнам для дэбютнага студыйнага альбома артысткі {{Не перакладзена 3|Roc Nation|3=ru|4=Roc Nation}} Брыджыт Кэлі. Кэлі перайменавала песню ў "Thinking About Forever". У верасні 2011 года было выпушчана музычнае відэа, знятае High5Collective на версію Оўшэна, аднак песня ўсё роўна з'явілася на дэбютным EP Келі "Every Girl". У жніўні 2011 года Фрэнк Оўшэн упершыню з'явіўся на вокладцы выдання ''{{Не перакладзена 3|The Fader|3=ru|4=The Fader}}'' у яго 75-м нумары. === 2012—2013: ''channel ORANGE'' === [[Файл:Tyler_the_Creator_and_Frank_Ocean_Coachella_2012.jpg|справа|міні|350x350пкс| Оўшэн (справа) з Tyler, the Creator Coachella ў красавіку 2012 года]] Оушэн апублікаваў вокладку для вядучага сінгла свайго дэбютнага студыйнага альбома пад назвай "Thinkin Bout You", паведаміўшы, што песня будзе выпушчана ў лічбавых крамах 10 красавіка 2012 года. Аднак месяцам раней ужо пратачылася пераробленая версія песні. Аб меркаваным сінгле ён сказаў: "Гэта коратка вызначае мяне як артыста, таго, кім я з'яўляюся прама цяпер, і гэта было мэтай", – сказаў ён аб працягу сваёй нашумелай ''Nostalgia, Ultra''. "Уся справа ў гісторыях. Калі я напішу 14 гісторый, якія мне падабаюцца, то наступны крок – стварыць вакол іх музычнае асяроддзе, якое найлепшым чынам ахутае гісторыю і ўсе віды гукавай дасканаласці".  {{Quote box|quote=Магчыма, гэта момант R&B Ziggy Stardust, калі спрэчкі і публічнасць, звязаныя з сэксуальнасцю артыста, і бляск яго апошняга альбома аб'ядноўваюцца, каб надаць яго кар'еры нястрымны імпульс. — Алексіс Петрыдзіс, 2012}} У 2012 годзе Оўшэн выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'', які атрымаў усеагульнае прызнанне крытыкаў, якія пазней назвалі яго лепшым альбомам года па выніках апытання {{Не перакладзена 3|HMV|3=ru|4=HMV}}. Ён таксама прынёс Оўшэну шэсць намінацый на прэмію «[[Грэмі]]», і некаторыя аўтары адзначылі, што ён прасунуў жанр R&B у іншым, больш складаным кірунку. Разгляданы як першы камерцыйны рэліз Оўшэна на традыцыйным лэйбле гуказапісу, ''channel ORANGE'' паказаў нетрадыцыйныя песні, якія былі адзначаны за іх апавяданне і сацыяльныя каментары, а таксама шчыльны музычны сплаў, заснаваны на [[Джаз|джазе]], соўле і R&B. Фанк і электронная музыка таксама паўплывалі на ягоны альбом. Песні пра непадзеленае каханне, у прыватнасці, прыцягнулі найбольшую ўвагу, збольшага з-за заявы Оўшэна перад выхадам альбома, калі ён прызнаўся, што яго першым каханнем быў мужчына. Гэтая аб'ява трапіла ў загалоўкі сусветных газет, і некаторыя крытыкі параўналі яго культурнае ўздзеянне з тым, калі [[Дэвід Боўі]] прызнаўся, што ён бісексуал у 1972 годзе. [[Файл:Frank_Ocean_Coachella_2012_3.jpg|справа|міні|350x350пкс| Выступ Оўшэна на Coachella 2012]] ''channel ORANGE'' дэбютаваў на другім радку ''Billboard 200'' і разыйшоўся тыражом 131 000 копій за першы тыдзень. Большая частка продажаў за першы тыдзень прыйшлася на лічбавыя копіі з iTunes, у той час як прыкладна 3000 продажаў былі фізічнымі копіямі. 30 студзеня ''channel ORANGE'' атрымаў залаты сертыфікат Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі ([[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]). Па дадзеных {{Не перакладзена 3|Luminate|Nielsen SoundScan|ru|Luminate}}, да верасня 2014 года было прададзена 621000 копій альбома. Оўшэн прасоўваў альбом падчас свайго летняга тура 2012 года, падчас якога адбыліся фінальныя выступы на фестывалях Coachella і {{Не перакладзена 3|Lollapalooza|3=ru|4=Lollapalooza}}. На цырымоніі [[BRIT Awards|Brit Awards]] 2013 Оушэн атрымаў прэмію Brit Award як міжнародны сольны выканаўца мужчынскага полу. 28 мая 2013 года Оўшэн анансавалі тур "You're Not Dead..." 2013; турнэ па Еўропе і Канадзе, якое складаецца з чатырнаццаці дат, якое пачалося 16 чэрвеня 2013 года ў [[Мюнхен|Мюнхене]]. У яго было запланавана выступленне ў першы вечар OVO Fest 4 жніўня 2013 года; аднак ён быў вымушаны адмяніць свой выступ з-за невялікай траўмы галасавых звязкаў. Першы вечар музычнага фестывалю пасля быў адменены, і {{Не перакладзена 3|Джэймс Блэйк (музыкант)|Джэймсу Блэйку|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}} было забраніравана выступленне ў другі вечар у якасці замены Оўшэна. Оўшэн з'явіўся ў альбоме {{Не перакладзена 3|Джон Мэер|Джона Мэера|ru|Мейер, Джон}} ''Paradise Valley'' у якасці выканаўцы песні пад назвай "Wildfire". === 2013—2016: ''Endless'' і ''Blonde'' === У лютым 2013 года Оўшэн пацвердзіў, што ён пачаў працу над сваім другім студыйным альбомам, які, як ён пацвердзіў, будзе яшчэ адным канцэптуальным альбомам. Ён распавёў, што над запісам працаваў з Tyler, the Creator, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэлам Уільямсам|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Danger Mouse|3=ru|4=Danger Mouse}}. Пазней ён заявіў, што знаходзіўся пад уплывам [[The Beach Boys]] і [[The Beatles]]. Ён заявіў, што зацікаўлены ў супрацоўніцтве з {{Не перакладзена 3|Tame Impala|3=ru|4=Tame Impala}} і {{Не перакладзена 3|King Krule|3=ru|4=King Krule}} і што ён запіша частку альбома на [[Бора-Бора]]. 10 сакавіка 2014 года песня "Hero" стала даступнай для бясплатнай запампоўкі на [[SoundCloud]]. Песня напісана сумесна з {{Не перакладзена 3|Мік Джонс (гітарыст The Clash)|Мікам Джонсам|ru|Джонс, Мик (гитарист The Clash)}}, {{Не перакладзена 3|Пол Сіманон|Полам Сіманонам|ru|Симонон, Пол}} і {{Не перакладзена 3|Diplo|3=ru|4=Дипло}} і з'яўляецца часткай трох выканаўцаў Converse. Серыя з адной песні. У красавіку 2014 года Оўшэн заявіў, што яго другі альбом амаль гатовы. У чэрвені ''Billboard'' паведаміў, што спявак працуе з шэрагам артыстаў, такіх як Хэпі Перэс (з якім ён працаваў над ''Nostalgia, Ultra''), Чарлі Гамбетта і Кевін Рыстра, у той час як прадзюсары {{Не перакладзена 3|Hit-Boy|3=ru|4=Hit-Boy}}, {{Не перакладзена 3|Родні Джэркінс||ru|Джеркинс, Родни}} і Danger Mouse, як казалі, таксама былі на борце. 29 лістапада 2014 года Оўшэн апублікаваў фрагмент новай песні, як мяркуецца, з яго далейшага працягу на ''channel ORANGE'' пад назвай "Memrise" на сваёй афіцыйнай старонцы ў [[Tumblr]]. [[The Guardian]] апісала песню так: "...песня, якая пацвярджае, што, нягледзячы на паведамленні аб змене лэйбла і мэнэджменту, ён захаваў як свае эксперыменты, так і пачуццё меланхоліі за мінулыя гады". 6 красавіка 2015 года Оўшэн абвясціў, што яго працяг ''channel ORANGE'' выйдзе ў ліпені. У канчатковым рахунку альбом не быў выпушчаны ў ліпені, без аніякіх тлумачэнняў яго затрымкі. Хадзілі чуткі, што выданне будзе называцца ''Boys Don't Cry'', і планавалася, што ў альбом увойдзе вышэйзгаданая "Memrise". У лютым 2016 года Оўшэн быў паказаны ў альбоме Канье Уэста ''[[The Life of Pablo]]'' на трэку "Wolves" разам з {{Не перакладзена 3|Вік Менса|Вікам Менсам|ru|Менса, Вик}} і [[Сія (спявачка)|Sia]]. Праз месяц Уэст адрэдагаваў песню нанова, а частка Оўшэна была аддзелена і ўнесена ў трэк-ліст як яго ўласная песня пад назвай "Frank's Track". У ліпені 2016 года ён намякнуў на магчымы другі альбом з выявай на сваім вэб-сайце, які ўказвае на ліпеньскую дату рэлізу. На малюнку паказаны бібліятэчны білет з надпісам ''Boys Don't Cry'' і шматлікімі штампамі, якія маюць на ўвазе розныя тэрміны выпуску. Даты пачынаюцца з 2 ліпеня 2015 года і заканчваюцца ў ліпені 2016 года. Брат Оўшэна, Раян Бро, таксама прапанаваў гэты рэліз, падпісаўшы ў [[Instagram]] тую ж фатаграфію з бібліятэчнай карткі, на якой напісана "BOYS DON'T CRY #JULY 2016". Да 1 жніўня 2016 года, прыкладна ў 3 гадзіны ночы, бясконцая прамая трансляцыя, знятая пры негатыўным асвятленні ў памяшканні, як мяркуецца, з'яўляецца бруклінскім складам, фундаваная [[Apple Music]], пачала з'яўляцца на boysdontcry.co на якім, як аказалася, быў паказаны Оўшэн, які працуе па дрэвах. Пазней стала зразумела, што гэтыя інструментальныя кампазіцыі былі ўзятыя з яго будучыні візуальнага альбома ''Endless''; працягласць поўнай версіі ацэньваецца ў 140 гадзін. У той жа дзень многія агенцтва навін паведамілі, што 5 жніўня 2016 года можа стаць датай выхаду ''Boys Don't Cry''. Гэтая дата таксама аказалася недакладнай, хоць на сесіі Reddit AMA яго калега Малай сказаў, што Оўшэн — перфекцыяніст, які пастаянна нешта падпраўляе, і што з яго мастацтвам нельга спяшацца. 18 і 19 жніўня 2016 года прамая трансляцыя суправаджалася музыкай, а апоўначы на Apple Music была накіравана спасылка на праект пад назвай ''Endless''. ''Endless'' стаў бы апошнім альбомам Оўшэна на Def Jam Recordings, які выканаў бы яго кантракт з гуказапісвальным лэйблам. Да выхаду візуальнага альбома на Apple Music Оўшэн ужо пачаў прыкладаць намаганні да таго, каб расстацца з Def Jam, які падпісаў кантракт з артыстам у 2009 годзе. Ён апісвае свае перамовы з лэйблам як "сямігадовую шахматную партыю", дадаючы пры гэтым, што падчас працэсу ён замяніў многіх сваіх прадстаўнікоў (уключаючы адваката і мэнэджара), а таксама быў вымушаны выкупіць усе свае майстар-запісы, якія раней належалі Def Jam. Апоўначы па ціхаакіянскім часе 20 жніўня 2016 года музычнае відэа на песню пад назвай "Nikes" было загружана на старонку Оўшэна Connect ў Apple Music, а затым на яго ўласны вэб-сайт. Таксама 20 жніўня Оўшэн абвясціў аб стварэнні ўсплывальных крам у Лос-Анджэлесе, Нью-Ёрку, Чыкага і Лондане для свайго часопіса ''Boys Don't Cry'' і выпусціў свой другі студыйны альбом ''Blonde'', які атрымаў шырокае прызнанне. ''Blonde'' дэбютаваў на першым месцы ў некалькіх краінах, уключаючы Злучаныя Штаты і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], і зафіксаваў продажу ў 232 000 копій (275 000 адзінак, эквівалентных альбому) за першы тыдзень. Замест таго, каб адправіцца ў звычайны прома-тур, гуляючы на радыё-фестывалях і з'яўляючыся ў тэлевізійных шоу, Оўшэн правёў месяц пасля выхаду ''Blonde'', падарожнічаючы па такіх краінах, як [[Кітай]], [[Японія]] і [[Францыя]]. Ён таксама вырашыў не прадстаўляць ''Blonde'' на разгляд на цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», заявіўшы, што "гэта ўстанова, безумоўна, мае настальгічнае значэнне; проста, падобна, яно не вельмі добра ўяўляе людзей, якія родам адтуль, адкуль я родам, і прытрымліваюцца таго, чаго прытрымліваюся я". Time ацаніў яго як лепшы альбом 2016 года ў сваім спісе на канец года. Forbes падлічыў, што ''Blonde'' зарабіў Оўшэну амаль мільён прыбытку пасля аднаго тыдня даступнасці, прыпісаўшы гэта таму, што ён выпусціў альбом самастойна і ў якасці абмежаванага эксклюзіўнага рэлізу на iTunes і Apple Music. 9 ліпеня 2018 года ''Blonde'' атрымаў плацінавы сертыфікат [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай сацыяцыі гуказапісных кампаній (RIAA)]]. === 2017— цяперашні час: Blonded Radio, сінглы і ''Homer'' === 21 лютага 2017 года [[Шатландыя|шатландскі]] дыджэй і прадзюсар {{Не перакладзена 3|Calvin Harris|3=ru|4=Кельвин Харрис}} анансаваў свой сінгл "Slide", у якім прынялі ўдзел Оўшэн і хіп-хоп-трыо {{Не перакладзена 3|Migos|3=ru|4=Migos}}. Сінгл выйшаў два дні пазней і выйшаў з пятага студыйнага альбома Харыса ''Funk Wav Bounces Vol. 1.'' Оўшэн і Migos прыпісваюць вакальныя партыі, а ўдзельнікам Оўшэна і Migos, {{Не перакладзена 3|Quavo|3=ru|4=Quavo}} і {{Не перакладзена 3|Offset|3=ru|4=Offset}}, прыпісваюць напісанне песень, у той час як прадзюсаваннем займаецца Харыс. Іншага ўдзельніка Migos, {{Не перакладзена 3|Takeoff|3=ru|4=Takeoff}}, у песні няма. Песня была выпушчана 23 лютага 2017 года і была паказана ў першым эпізодзе радыё-шоў Оўшэна Beats 1 Blonded Radio. Гэта таксама першае запісанае супрацоўніцтва Оўшэна з таго часу, як ён пакінуў Def Jam, прычым Оўшэн паказаны ў анатацыі да альбома як "з'явіўся дзякуючы Фрэнку Оўшэну". Песня была сертыфікавана Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі як двойчы Плацінавая і стала першым сінглам Оўшэна з першай дзясяткі ў чарце Billboard Mainstream Top 40, дасягнуўшы 9-га радка. 10 сакавіка 2017 года Оўшэн выпусціў новы сінгл "Chanel" у другім эпізодзе Blonded Radio, а таксама сыграў альтэрнатыўную версію з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|ASAP Rocky|3=ru|4=ASAP Rocky}}. Песня стала яго першай сольнай працай, выпушчанай пасля ''Blonde'' і ''Endless'' у 2016 годзе. У наступных эпізодах Blonded Radio у красавіку адбылася прэм'ера песні Оўшэна "Biking" з удзелам [[Jay-Z]] і Tyler, the Creator "Lens", а таксама альтэрнатыўнай версіі з удзелам {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і рэмікса на трэк "Slide On Me" з удзелам {{Не перакладзена 3|Young Thug|3=ru|4=Young Thug}}. 15 мая Оўшэн быў паказаны ў песні {{Не перакладзена 3|ASAP Mob|3=ru|4=ASAP Mob}} "Raf", прэм'ера якой адбылася на Blonded разам з сольнай версіяй "Biking". 28 жніўня Оўшэн выпусціў яшчэ адзін сінгл, "Provider", на Blonded Radio. У кастрычніку 2017 года Оўшэн апублікаваў фотарэпартаж пад назвай "New 17" для брытанскага часопіса {{Не перакладзена 3|i-D (часопіс)|i-D|ru|I-D magazine}} . У эсэ Оўшэн сказаў: "Калі вам спадабаўся дзве тысячы сямнаццаты, то вам спадабаецца дзве тысячы васемнаццаты". У лістападзе 2017 года Оўшэн намякнуў праз Tumblr, што яго пяты праект завершаны. Аднак невядома, калі і ці будзе ён выпушчаны. Голас Оўшэна з'яўляецца ў відэагульні [[Grand Theft Auto V]], калі ён гуляе самога сябе вядучым нутрагульнявымі радыёстанцыі Blonded Los Santos 97.8 FM. Ён таксама дадаў у гульню песні "Provider", "Ivy", "Crack Rock", "Chanel", "Nights" і "Pretty Sweet" і спявае джынглы радыёстанцыі. 14 лютага 2018 года Оўшэн выпусціў "Moon River", кавер-версію песні, выкананай [[Одры Хепбёрн]] у фільме 1961 года [[Сняданне ў Тыфані (фільм)|''Сняданак у Ціфані'']]. У маі 2018 года Оўшэн быў на трэках "Brotha Man" і "Purity" з трэцяга студыйнага альбома ASAP Rocky ''{{Не перакладзена 3|Testing|3=ru|4=Testing}}''. У жніўні 2018 года Оўшэн прыняў удзел у песні "Carousel" з трэцяга студыйнага альбома Трэвіса Скота ''{{Не перакладзена 3|Astroworld|3=ru|4=Astroworld}}'', які выйшаў у той жа дзень. У верасні 2018 года паведамлялася, што Оўшэн падаў у суд на Скота з дапамогай ліста аб спыненні. Пазней Оўшэн пацвердзіў праз пост у Tumblr, што спрэчка тычылася сацыяльных пытанняў, а не музыкі, і з таго часу была вырашана паміж двума артыстамі. 6 лістапада 2018 года на працягу дня трансляваліся тры прамежкавыя спецыяльныя выпускі Blonded Radio, прысвечаныя прамежкавым выбарам, якія адбыліся ў ЗША, а таксама выпуску новых тавараў, якія бясплатна раздаваліся тым, у каго ёсць пацвярджэнне аб галасаванні ў [[Х’юстан|Х'юстане]], [[Атланта|Атланце]], [[Маямі]] і [[Далас|Даласе]]. Самі шоў не ўключалі ніякіх новых песень Оўшэна, але ўключалі розныя палітычныя дыскусіі, уключаючы дыскусію аб тым, што Оўшэн з'яўляецца "адкрыта дзіўным" чарнаскурым чалавекам у сучаснай рэп-музыцы. 5 лютага 2019 года акаўнт Оўшэна на Tumblr быў узламаны, намякаючы на інфармацыю аб большай колькасці матэрыялаў Оўшэна. З тых часоў гэтыя паведамленні былі выдаленыя. 19 кастрычніка 2019 года Оўшэн выпусціў новую песню пад назвай "DHL" на сваім радыёшоу Beats 1 Blonded Radio і анансаваў на сваім вэб-сайце 7-цалевыя вінілавыя сінглы з двума новымі песнямі пад назвай "Dear April" і "Cayendo", першапачаткова даступныя толькі ў выглядзе фізічных сінглаў з бі-сайд-рэміксамі ад Justice і Sango, адпаведна. 1 лістапада 2019 года Оўшэн рушыў услед за "DHL" з новай песняй пад назвай "In My Room", прэм'ера якой адбылася на Blonded Radio, а неўзабаве пасля гэтага, 3 лістапада, апублікаваў у Інтэрнэце яшчэ адзін вінілавы сінгл з новай песняй пад назвай "Little Demon" з рэміксам на бі-сайд ад Arca. Аднак 25 лютага 2020 года Оўшэн абвясціў, што заменіць "Little Demon" нявыдадзенай песняй, якая выйдзе 28 лютага 2020 года. Вініл для "Little Demon" быў ануляваны, і грошы былі вернутыя. Оўшэн павінен быў стаць хэдлайнерам {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|Каачэлы|ru|Коачелла (фестиваль)}} у кастрычніку 2020 года. З-за пандэміі COVID-19 фестываль першапачаткова быў адкладзены да 9-11 кастрычніка і 16-18 кастрычніка, але ў чэрвені супрацоўнікі аховы здароўя акругі Рыверсайд абвясцілі пра гэта, і Дыліжанс быў поўнасцю адменены. У жніўні 2021 года сузаснавальнік Каачэлы Пол Толет пацвердзіў, што Оўшэн стане хэдлайнерам фестывалю ў 2023 годзе. З 25 сакавіка 2020 года вэб-сайт Оўшэн пачаў адпраўляць вінілавыя сінглы "Dear April" і "Cayendo", а таксама раней выпушчаны "In My Room", хоць пазней многія паведамлялі аб праблемах з атрыманнем заказаў на вініл або вяртанні сродкаў за адмененыя заказы. Рэміксы на гэтыя два трэкі раней гралі падчас яго начнога DJ-сэта club night PrEP+. Выпускі вінілу і эксклюзіўнасць заахвоцілі слухачоў выкласці гэтыя дзве песні на такія сайты, як [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]] і SoundCloud, і гэтыя дзве песні былі афіцыйна выпушчаны ў лічбавым выглядзе 3 красавіка. 8 жніўня 2021 года Фрэнк Оўшэн афіцыйна прадставіў свой першы модны праект ''Homer'', першапачаткова анансаваны спеваком у інтэрв'ю [[Financial Times]]. У пытаннях і адказах, адпраўленых у прэс-рэлізе, Homer была проста пазначана як "незалежная амерыканская кампанія класа люкс, заснаваная Фрэнкам Оўшэнам". У сваім сторыс у Instagram Фрэнк напісаў: "Гэты праект прымушаў мой розум рухацца, а ўяўленне буяніць на працягу ўсяго гэтага. (...) Я спадзяюся стварыць даўгавечныя рэчы, якія цяжка разбурыць, убачыць гэта ў камені. (...) Гэта 3 гады ў працэсе распрацоўкі, і мне так шмат хочацца падзяліцца з усімі вамі. Ювелірная кампанія, якая ўжо супрацоўнічала з [[Prada]], чэрпае натхненне ў "дзіцячых дакучлівых ідэях" і "спадчыне як фантазіі". 13 верасня 2021 года ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] Фрэнк наведаў гала-канцэрт [[Met Gala]]. Спявак здзівіў усіх, прыйшоўшы на мерапрыемства з рабатызаваным зялёным немаўлём (таго ж колеру, што і яго валасы), пра якое ён клапаціўся, як аб сапраўдным, буркуючы і закалыхваючы яго. На чырвонай дывановай дарожцы, у інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|Кеке Палмер|Кеке Палмер|ru|Кеке Палмер}}, калі Фрэнка спыталі пра “запраграмаванае дзіця”, ён адказаў: "Ён уражаны, я ўражаны". Істота насіла камбінезон з галактычным прынтам і магла паднімаць свае канечнасці, з-за чаго здавалася амаль жывым. Оўшэн, з іншага боку, абраў чорны замшавы гарнітур-тройку ад Prada і белую футболку пад ім. Яго аксэсуары ўключалі капялюш з вышыўкай "Dreamcore", п'есу анімацыйнай кампаніі {{Не перакладзена 3|DreamWorks Animation|DreamWorks|ru|DreamWorks Animation}}, і каралі ад яго раскошнага ювелірнага брэнда ''Homer''. "У Амерыцы... Я адчуваю, што мы ў некаторым родзе ствараем, задаём некаторыя тэндэнцыі ў цэлым, асабліва ў музыцы", — сказаў ён аб тэме вечара "У Амерыцы: слоўнік моды". 25 снежня 2021 года Оўшэн выпусціў новую 9-хвілінную песню без назвы ў сваім радыёшоў Beats 1 Blonded Radio з музычным укладам Коры Генры. У чэрвені 2022 года было абвешчана, што Оўшэн вядзе перамовы аб зняцці свайго першага поўнаметражнага фільма з прадзюсерскай кампаніяй {{Не перакладзена 3|A24|3=ru|4=A24}} . 10 студзеня 2023 года фестываль Каачэла аб'явіў, што Оўшэн будзе хэдлайнерам фестывалю 16 і 23 красавіка, гэта яго першыя жывыя выступленні з 2017 года. == Музычны стыль == Музыка Оўшэна была ахарактарызавана музычнымі пісьменнікамі як своеасаблівая па стылі. Яго музыка звычайна ўключае электронную клавіятуру, часта выкананую самім Оўшэнам, і падмацоўваецца прыглушанай рытм-секцыяй у пастаноўцы. Яго кампазіцыі часта напісаны ў сярэднім тэмпе, змяшчаюць нетрадыцыйныя мелодыі і часам маюць эксперыментальную структуру песні. У каментарах крытыкаў ён быў ахарактарызаваны як "авангардны R&B выканаўца", "авангардны соўл-спявак" і "поп-музыка". Стывен Хайдэн назваў яго "інтраспектыўным выканаўцам душэўных балад". У напісанні песень Оўшэна Джон Парелес з [[The New York Times]] адзначае " адкрытае рэха самастойных, наватарскіх аўтараў песень у стылі R&B, такіх як [[Прынс (спявак)|Прынс]], [[Сціві Уандэр]], [[Марвін Гэй]], Максвел, {{Не перакладзена 3|Эрыка Баду|Эрыка Баду|ru|Баду, Эрика}} і асабліва {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=R. Kelly}}, і яго манеру пісаць мелодыі, якія вагаюцца паміж прамовай і песняй, асіметрычныя і синкопированные." Джодзі Розен з Rolling Stone называе яго выбітным спеваком з-за "яго пачуцці рамантычнай трагедыі, якая разгортваецца ў павольна закіпаюць баладах". Крыс Рычардс з [[Washington Post|The Washington Post]] ахарактарызаваў прысутнасць Оўшэна на сцэне падчас жывых выступаў як "стрыманае". Як у ''Nostalgia, Ultra'' была прадстаўлена як арыгінальная музыка Оўшэна, так і трэкі, заснаваныя на сэмпліраваных мелодыях, ''channel ORANGE'' прадставіў Оўшэна ў якасці асноўнага музычнага кампазітара, пра які музычны журналіст Роберт Кристгау выказаў меркаванне: "Калі ён адзіны кампазітар, Оўшэн супраціўляецца выстаўленню сябе напаказ — супраціўляецца дурманліваму настрою, разумнаму тэмпу, сам па сабе трансцэндэнтны фальцэт". Тэксты песень Оўшэна закранаюць тэмы кахання, тугі, благіх прадчуванняў і настальгіі. Яго дэбютны сінгл "Novacane" супрацьпастаўляе здранцвенне і штучнасць сэксуальных адносін з тэмамі мэйнстрым-радыё, у той час як "Voodoo" аб'ядноўвае тэмы духоўнасці і сэксуальнасці і ўяўляе сабой эксцэнтрычны погляд на такія тэмы, распаўсюджаныя ў R&B. Апошняя песня была выпушчаная Оўшэнам на яго запісе ў Tumblr і змяшчае дасылкі як да традыцыйнай духоўнай песні "He's Got the Whole World in His Hands", так і да жаночай анатоміі ў прыпеве: "У яе ўвесь свет у яе juicy fruit / у яго ўвесь свет у штанах / ён абгарнуў увесь свет заручальным кольцам / затым надзеў ўвесь свет на яе рукі / у яе ў руках увесь свет / у яго ў руках увесь свет". Па словах Корбона Гобла з {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}}, лірычныя "настроі" "Voodoo" сведчаць аб "часам змрочных, дэпрэсіўных лірычных тэндэнцыях Оўшэна", як аўтар {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}} Тирхака Лаў лічыць такія песні аднымі з самых адметных для Оўшэна, паколькі яны зменьваюць сэнс, які ляжыць у аснове кароткатэрміновай і доўгатэрміновай памяц, і "парушыць працягу лінейнага часу, падахвочваючы нас пагрузіцца глыбока ў нашы ўласныя ўспаміны і адчуць нешта незгладжальна рэальнае". Некаторыя песні на ''channel ORANGE'' намякаюць на вопыт Оўшэна, звязаны з непадзеленага любоўю. == Уплыў == Оўшэн — адзін з самых вядомых мастакоў свайго пакалення. Музычныя крытыкі прыпісваюць яму адраджэнне дасучаснага R&B, а таксама падыход да жанру інакш, чым у яго сучаснікаў, дзякуючы выкарыстанню іншых жанраў, у тым ліку эксперыментальны, электра, рок і псіхадэлічны. Яго характэрнае гучанне і стыль аказалі ўплыў на шматлікіх выканаўцаў розных музычных жанраў. {{Не перакладзена 3|The Insider|3=ru|4=The Insider}} і {{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru|4=The Wall Street Journal}} лічылі Оўшэна самым дамінуючым артыстам дзесяцігоддзя 2010-х гадоў. Ён быў уключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|Time 100|100 самых уплывовых людзей|ru|Time 100}} свету па версіі часопіса [[Time]] за 2013 год і ў спіс {{Не перакладзена 3|Forbes 30 Under 30|3=ru|4=Forbes 30 Under 30}} ва ўзросце да 30 гадоў за 2017 год. Эндзі Келлман з [[AllMusic]] напісаў,<templatestyles src="Шаблон:Цитата/styles.css" />{{Cquote|Фрэнк Оўшэн быў адной з самых цікавых фігур у сучаснай музыцы з моманту свайго прыходу ў пачатку 2010-х гадоў. Спявак і аўтар песень, чыё майстэрскае творчасць не паддаецца жорсткай класіфікацыі як R&B, Ён, тым не менш, прасунуў гэты жанр наперад з дапамогай, здавалася б, бесцырымонных, але творча дэталізаваных апавяданняў, у якіх ён чаргаваўся паміж тужлівым рамантыкам і лагодным хвалько.}} Культурны крытык Нэльсан Джордж сцвярджае, што разам з Мігелем Оўшэн "застолбил тэрыторыю, дзе [ён] не канкуруе з тымі хітовымі [камерцыйны R&B] групамі" і "культывуе гук, які ўраўнаважвае клопату дарослых з пачуццём маладых людзей, якія спрабуюць зразумець свае ўласныя жадання (падыходнае апісанне акіяна, у прыватнасці)." Кэлі Олгрим, пішучая для The Insider, сказала, што Оўшэн "змяніў само наша разуменне сучаснай музыкі" і што ён абмяркоўвае такія тэмы, як маладосць, нявіннасць, страчанае каханне, адзінота, жаданне і смяротнасць у сваёй музыцы такім чынам, што "гэта здаецца свежым і экстраардынарным [і] робіць интроспективное гучанне універсальным і трансцэндэнтным [вось чаму]ён адзін з вызначальных мастакоў нашага часу".Джэйкаб Шамсіян з {{Не перакладзена 3|Business Insider|3=ru|4=Business Insider}} сказаў, што Оўшэн "не проста адзін з самых важных артыстаў у поп-музыцы, ён адзін з самых важных артыстаў ва ўсёй музыцы". У артыкуле [[GQ]] пад назвай "Чаму Фрэнк Оўшэн — музычная ікона" Джон Сэвідж апісаў Оўшэна як "аднаго з поп-эліт", "сапраўдная поп-зорка сённяшняга дня" і "непераўзыдзены сучасны артыст ва ўсіх сэнсах, які пагружаны ў новыя гукавыя магчымасці, той, хто глыбока адданы мастацкім даследаванням у самым глыбокім сэнсе". Сэвідж пахваліў Оўшэна за тое, што ён вывеў R&B на "новы ўзровень [дзякуючы] стварэння ўзрушаючых гукавых вобразаў, якія адпавядаюць яго тэкстаў". {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} лічыў Оўшэна "майстрам напісання спавядальных песень, які заслужыў статус культавага абраза дзякуючы сваёй загадкавай персоны і своеасабліваму падыходу да поп-музыкі". У 2023 годзе часопіс Rolling Stone паставіў Оўшэна на 190-е месца ў сваім спісе 200 найвялікшых спевакоў усіх часоў. == Асабістае жыццё == 23 красавіка 2015 Оўшэн паспяхова змяніў сваё законнае імя з Крыстафера Эдвіна Бро на Крыстафера Фрэнсіса Оўшэна. Па паведамленнях, да змены імя артыста заахвоціў фільм 1960 года ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}''<ref>{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|title=Frank Ocean Legally Changed His Name To Frank Ocean|publisher=The FADER|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054136/http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Летам 2012 Оўшэн напісаў адкрыты ліст, у якім паведаміў, што, будучы 19-гадовым, адчуваў неўзаемную любоў да хлопца, аднак называць сябе геем, [[Бісексуальнасць|бісэксуалаў]] або [[Гетэрасексуальнасць|гетэрасексуалаў]] не стаў<ref>{{Cite web|url=http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|title=Frank Ocean|publisher=Frank Ocean|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908001632/http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|archive-date=2012-09-08|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Скончыў пасланне Фрэнк радком: «У мяне больш няма таямніц, якія я павінен хаваць. Я адчуваю сябе свабодным»<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|title=Frank Ocean Opens Up About His Sexuality {{!}} Pitchfork|publisher=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107221902/http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|archive-date=2016-11-07|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Пасля [[Камінг-аўт|камінг-аўту]] шэраг артыстаў, уключаючы [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Беёнсэ]] і [[Jay-Z]], Публічна падтрымалі Фрэнка<ref>{{Cite news|title=Beyonce, Jay-Z support Frank Ocean in open letters; R&B singer drops 'Sweet Life'|url=http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life|work=HitFix|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021101258/http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life}}</ref><ref>{{Cite news|title=Beyonce Applauds Frank Ocean For Coming Out|url=http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2017-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101163725/http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/}}</ref>. У цэлым хіп-хоп супольнасць станоўча адрэагавала на заяву Оўшэна, у тым ліку і яго паплечнікі з {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean's Sexual Declaration: Will It Spark Change In Hip-Hop Community?|url=http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028144015/http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/}}</ref><ref>{{Cite news|title=R&B singer Frank Ocean comes out|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779|work=NY Daily News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019212837/http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Расэл Сіманс|Расэл Сіманс|ru|Симмонс, Расселл}}, заснавальнік лэйбла Def Jam Recordings і адна з уплывовых фігур ранняга хіп-хопа, напісаў віншавальную артыкул у Global Grind, заявіўшы: «''Сёння вялікі дзень для ўсяго хіп-хопа. Гэты дзень вызначыць, хто мы ёсць насамрэч. Ці будзем мы спагадлівыя? Ці можам мы любіць?... Ваша рашэнне публічна прызнацца ў сваёй сэксуальнай арыентацыі дае надзею і святло для вельмі многіх маладых людзей, якія да гэтага часу жывуць у страху''»<ref>{{Cite news|title=Russell Simmons Praises 'Brave' Frank Ocean {{!}} MTV UK|url=http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223410/http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Прададзена ! Сертыфікаты |- | ''Channel Orange'' | * Дата выхаду: 10 ліпеня 2012 * Лэйбл: Def Jam | {{Не перакладзена 3|Luminate|US|ru|Luminate}}: 930 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Nabs Three Six Zero's Mark Gillespie as Manager Ahead of New Album|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2014-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140917010852/http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold & Platinum - RIAA|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE|work=RIAA|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818002932/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE}}</ref> * [[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|BPI]]: Залаты<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|title=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|publisher=www.bpi.co.uk|archive-url=https://www.webcitation.org/6HJ7atMsb?url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|archive-date=2013-06-11|access-date=2016-11-05|url-status=dead}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Music Canada|MC|ru|Music Canada}}: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold/Platinum - Music Canada|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean|work=Music Canada|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105231602/http://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Аўстралійская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|ARIA|ru|Австралийская ассоциация звукозаписывающих компаний}}: Плацінавы<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|title=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2013.htm|publisher=www.aria.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922094626/http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|archive-date=2016-09-22|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |- |''Blonde'' | * Дата выхаду: 20 жніўня 2016 * Лэйбл: Boys Don't Cry | US: 1 000 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Seeks Distribution Deal for Physical Version of 'Blonde' Album|url=http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161102002627/http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Плацінавы * BPI: Сярэбраны<ref name=":6" /> |} === Сумесныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''The OF Tape Vol.'' ''2'' <small>(разам з Odd Future)</small> | * Дата выхаду: 20 сакавіка 2012 * Лэйбл: Odd Future |} === Мікстэйпы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Запампавана |- | ''Nostalgia, Ultra'' | * Дата выхаду: 16 лютага 2011 | 870'000<ref>{{Cite web|url=http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|title=Frank Ocean - Nostalgia, Ultra. Hosted by OFWGKTA|publisher=DatPiff|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029200203/http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|archive-date=2016-10-29|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |} === Відэаальбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''Endless'' | * Дата выхаду: 19 жніўня 2016 * Лэйбл: Def Jam; Thresh Produce |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ў жанры соўл]] [[Катэгорыя:Барытоны]] [[Катэгорыя:Фатографы ЗША]] [[Катэгорыя:Фатографы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лонг-Біч]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] h9asp3oh5up4pt4496fhsrawe302uib 5174955 5174953 2026-08-03T13:38:54Z DzBar 156353 афармленне 5174955 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = PBR&B, [[Поп-музыка|поп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|frankocean.com}} | Імя = Фрэнк Оўшэн | Выява = Frank Ocean 2022 Blonded.jpg | Шырыня = 300px | Апісанне выявы = Оўшэн ў 2022 годзе | Імя пры нараджэнні = Крыстафер Эдвін Бро | Дата нараджэння = 28.10.1987 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Лонг-Біч|у Лонг-Біч}}, [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | Краіна = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Прафесіі = {{спявак|XXI стагоддзя|ЗША}}, рэпер, {{музычны прадзюсар|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{фатограф|XXI стагоддзя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 2005 — цяперашні час | Інструменты = клавішныя музычныя інструменты, [[гітара]] | Калектывы = Odd Future | Лэйблы = [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Stem, [[Island Def Jam Music Group|Island]], Blonded | Узнагароды = «[[Грэмі]]» (2013 — двойчы) <br> [[Brit Award]] (2013) }} '''Крыстафер Фрэнсіс «Фрэнк» Оўшэн''' ({{Lang-en|Christopher Francis «Frank» Ocean}}), народжаны '''Крыстафер Эдвін Бро''' ({{Lang-en|Christopher Edwin Breaux}} ; [[28 кастрычніка]] [[1987]], [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] спявак, аўтар песень і рэпер. Музычныя крытыкі адзначаюць яго працы за [[Авангард|авангардныя]] стылі і інтраспектыўную, эліптычную лірыку. Оушэн атрымаў дзве прэміі «[[Грэмі]]» і прэмію [[BRIT Awards|Brit Award]] як міжнародны мужчынскі сольны выканаўца сярод іншых узнагарод, а два яго студыйныя альбомы былі ўключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}} [[Rolling Stone]] (2020). Фрэнк Оўшэн пачаў сваю музычную кар'еру ў якасці {{Не перакладзена 3|Літаратурны негр|гострайтэра|ru|Литературный негр}}, перш чым далучыцца да хіп-хоп калектыву {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}} у 2010 годзе. У наступным годзе ён выпусціў свой першы мікстэйп ''{{Не перакладзена 3|Nostalgia, Ultra|3=ru|4=Nostalgia, Ultra}}'', а пасля заключыў кантракт на запіс з {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. Яго першы студыйны альбом, эклектычны ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'' (2012), аб'яднаў стылі [[Рытм-н-блюз|R&B]] і {{Не перакладзена 3|Cоўл|соўл|ru|Соул}}. На цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі» 2013 года ''channel ORANGE'' быў намінаваны на "Альбом года" і стаў {{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы прагрэсіўны R&B-альбом|лепшым гарадскім сучасным альбомам|ru|Премия «Грэмми» за лучший прогрессивный R&B-альбом}}; адзін з яго сінглаў, "Thinkin Bout You", быў намінаваны на "{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года|Запіс года|ru|Премия «Грэмми» за лучшую запись года}}". У 2013 годзе часопіс [[Time]] назваў яго адным з самых {{Не перакладзена 3|Time 100|уплывовых людзей у свеце|ru|Time 100}}. Пасля чатырохгадовага перапынку Фрэнк выпусціў {{Не перакладзена 3|Візуальны альбом|візуальны альбом|ru|Визуальный альбом}} пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Endless (альбом Фрэнка Оўшэна)|Endless|ru|Endless (альбом Фрэнка Оушена)}}'' у 2016 годзе, каб выканаць кантрактныя абавязацельствы з Def Jam. Фрэнк самастойна выпусціў свой другі студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Blonde (альбом Фрэнка Оўшэна)|Blonde|ru|Blonde (альбом Фрэнка Оушена)}}'' на наступны дзень пасля выхаду ''Endless''. ''Blonde'' пашырыў эксперыментальны музычны падыход Фрэнка і заняў першае месца ў спісе найлепшых альбомаў {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} дзесяцігоддзя 2010-х. Гэта быў яго першы альбом нумар адзін у амерыканскім ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' і быў {{Не перакладзена 3|Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны плацінавым|ru|Сертификация RIAA}} [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)]]. Пачынаючы з 2017 года, Фрэнк час ад часу выпускаў сінглы, працаваў фатографам для часопісаў, запусціў модны брэнд {{Не перакладзена 3|Homer (брэнд)|Homer|4=Homer (brand)}} і запусціў Homer Radio: новую трансляцыю {{Не перакладзена 3|Apple Music 1|4=Apple Music 1}}, якая выходзіць кожны чацвер у 10 гадзін вечара па ўсходнім часе і апісваецца як гадзіннікавае акно таго, што адбываецца ў іх офісе. == Ранняе жыццё == Оўшэн нарадзіўся 28 кастрычніка 1987 года ў [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]. Калі яму было пяць гадоў, ён і яго сям'я пераехалі ў раён [[Новы Арлеан|Новага Арлеана]]. Ён быў выхаваны [[Хрысціянства|хрысціянінам]], у тым ліку кароткі час быў практыкуючым каталіком. Пасля заканчэння сярэдняй школы Джона Эрэта ў Марэра, штат [[Луізіяна]], у 2005 годзе Оўшэн паступіў ва Універсітэт Новага Арлеана для вывучэння англійскай мовы. Аднак ураган ''{{Не перакладзена 3|Катрына (ураган)|Катрына|ru|Катрина (ураган)}}'' абрынуўся на Новы Арлеан у жніўні 2005 года, разбурыўшы яго дом і асабістую студыю гуказапісу і вымусіўшы яго перавесціся ва Універсітэт Луізіяны ў [[Лафает (Луізіяна)|Лафееце]]. Ён прабыў там кароткі час, перш чым кінуць вучобу, каб засяродзіцца на сваёй музычнай кар'еры. == Кар'ера == === 2006—2011: Пачатак кар'еры, Odd Future і ''Nostalgia, Ultra'' === У 2006 годзе Фрэнк пераехаў у [[Лос-Анджэлес]], каб працягнуць сваю музычную кар'еру, працуючы ў розных установах хуткага харчавання і сферы абслугоўвання, каб пракарміць сябе. Менш чым за тры гады ён зарэкамендаваў сябе як аўтар песень пад імем Лоні Бро, атрымаўшы першае імя "Лоні" ў гонар свайго дзядулі па імені Лаянэл, з якім Оушэн часта меў зносіны ў дзяцінстве. Атрымаўшы кантракт на напісанне песень, Оўшэн пісаў песні для такіх артыстаў, як [[Джасцін Бібер|Джасцін Бибер]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru|4=Ледженд, Джон}} і {{Не перакладзена 3|Брэнд Норвуд|Брэндзі|ru|Норвуд, Брэнди}}. Пазней Фрэнк сказаў аб сваёй працы ў той час: {{Cquote|Быў момант, калі я складаў для іншых людзей, і, магчыма, было б зручна працягваць гэта рабіць і атрымліваць асалоду ад гэтай крыніцай даходу і ананімнасцю. Але гэта не прычына, па якой я сышоў са школы і з сям'і.}} Ён узяў сцэнічны псеўданім Фрэнк Оўшэн, запазычыўшы яго ў [[Фрэнк Сінатра|Фрэнка Сінатры]] і фільма 1960-х гадоў ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}'', у якім Сінатра згуляў галоўную ролю. Неўзабаве пасля гэтага ён далучыўся да хіп-хоп-калектыву Odd Future з Лос-Анджэлеса, з якім пазнаёміўся ў 2009 годзе. Яго сяброўства з удзельнікам Odd Future {{Не перакладзена 3|Tyler, the Creator|3=ru|4=Tyler, the Creator}}, надала Фрэнку новы імпульс у напісанні песень. У канцы 2009 года ён пазнаёміўся з {{Не перакладзена 3|Трыкі Сцюарт|Трыкі Сцюартам|ru|Стюарт, Трики}}, які дапамог яму падпісаць кантракт на напісанне песень з Def Jam Recordings. Фрэнк адчуў, што лэйбл грэбуе ім, і пачаў працаваць над мікстэйпам самастойна, без іх удзелу. 16 лютага 2011 года Фрэнк самастойна выпусцілі выніковы мікстэйп ''Nostalgia, Ultra'' онлайн бясплатна. Мікстэйп атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Мікстэйп факусуюць на міжасобасных адносінах, асабістых разважаннях і сацыяльных каментарах. Эндру Ноз з [[National Public Radio|NPR]] сказаў, што напісанне песень Фрэнкам "разумнае і вытанчанае... якое вылучае яго з натоўпу". Джона Вайнер з часопіса [[Rolling Stone]] напісаў, што Фрэнк быў "адораным авангардным R&B смузі". [[Файл:Frank_Ocean_December_2011_(cropped).jpg|справа|міні|350x350пкс| Фрэнк Оўшэн у 2011]] У красавіку 2011 года Фрэнк заявіў, што яго адносіны з Def Jam умацаваліся пасля выхаду ''Nostalgia, Ultra''. Мікстэйп зрабіў Фрэнка шырока вядомым і прывёў да яго супрацоўніцтва з рэперамі [[Jay-Z]] і [[Канье Уэст|Kanye West]] Упершыню Фрэнк з'явіўся ў кліпе Tyler, the Creator на сінгл "She" з дэбютнага студыйнага альбома {{Не перакладзена 3|Goblin (альбом)|Goblin|ru|Goblin (альбом)}} (2011). Яго першае выступленне адбылося ў супрацоўніцтве з Odd Future на {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|фестывалі музыкі і мастацтваў у даліне Каачэла|ru|Коачелла (фестиваль)}} ў 2011 годзе, дзе пазней ён далучыўся да іх у іх першым туры па ўсходнім узбярэжжы Злучаных Штатаў. 19 мая 2011 года лэйбл гуказапісу Def Jam абвясціў аб сваіх планах перавыдаць ''Nostalgia, Ultra'' у выглядзе [[Міні-альбом|EP]]. Сінгл "Novacane" быў выпушчаны на [[iTunes]] у маі 2011 года, а EP першапачаткова павінен быў выйсці ў наступным месяцы, але быў адкладзены. У чэрвені 2011 года Оўшэн паведаміў, што ён будзе працаваць над маючым адбыцца сумесным альбомам Канье Уэста і Jay-Z ''[[Watch the Throne]]''. Оўшэн быў суаўтарам двух трэкаў: "No Church in the Wild" і "Made in America". 28 ліпеня 2011 года песня пад назвай "Thinkin Bout You" пратачылася ў Інтэрнэт. Пазней высветлілася, што песня была эталонным трэкам, напісаным Оўшэнам для дэбютнага студыйнага альбома артысткі {{Не перакладзена 3|Roc Nation|3=ru|4=Roc Nation}} Брыджыт Кэлі. Кэлі перайменавала песню ў "Thinking About Forever". У верасні 2011 года было выпушчана музычнае відэа, знятае High5Collective на версію Оўшэна, аднак песня ўсё роўна з'явілася на дэбютным EP Келі "Every Girl". У жніўні 2011 года Фрэнк Оўшэн упершыню з'явіўся на вокладцы выдання ''{{Не перакладзена 3|The Fader|3=ru|4=The Fader}}'' у яго 75-м нумары. === 2012—2013: ''channel ORANGE'' === [[Файл:Tyler_the_Creator_and_Frank_Ocean_Coachella_2012.jpg|справа|міні|350x350пкс| Оўшэн (справа) з Tyler, the Creator Coachella ў красавіку 2012 года]] Оушэн апублікаваў вокладку для вядучага сінгла свайго дэбютнага студыйнага альбома пад назвай "Thinkin Bout You", паведаміўшы, што песня будзе выпушчана ў лічбавых крамах 10 красавіка 2012 года. Аднак месяцам раней ужо пратачылася пераробленая версія песні. Аб меркаваным сінгле ён сказаў: "Гэта коратка вызначае мяне як артыста, таго, кім я з'яўляюся прама цяпер, і гэта было мэтай", – сказаў ён аб працягу сваёй нашумелай ''Nostalgia, Ultra''. "Уся справа ў гісторыях. Калі я напішу 14 гісторый, якія мне падабаюцца, то наступны крок – стварыць вакол іх музычнае асяроддзе, якое найлепшым чынам ахутае гісторыю і ўсе віды гукавай дасканаласці".  {{Quote box|quote=Магчыма, гэта момант R&B Ziggy Stardust, калі спрэчкі і публічнасць, звязаныя з сэксуальнасцю артыста, і бляск яго апошняга альбома аб'ядноўваюцца, каб надаць яго кар'еры нястрымны імпульс. — Алексіс Петрыдзіс, 2012}} У 2012 годзе Оўшэн выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'', які атрымаў усеагульнае прызнанне крытыкаў, якія пазней назвалі яго лепшым альбомам года па выніках апытання {{Не перакладзена 3|HMV|3=ru|4=HMV}}. Ён таксама прынёс Оўшэну шэсць намінацый на прэмію «[[Грэмі]]», і некаторыя аўтары адзначылі, што ён прасунуў жанр R&B у іншым, больш складаным кірунку. Разгляданы як першы камерцыйны рэліз Оўшэна на традыцыйным лэйбле гуказапісу, ''channel ORANGE'' паказаў нетрадыцыйныя песні, якія былі адзначаны за іх апавяданне і сацыяльныя каментары, а таксама шчыльны музычны сплаў, заснаваны на [[Джаз|джазе]], соўле і R&B. Фанк і электронная музыка таксама паўплывалі на ягоны альбом. Песні пра непадзеленае каханне, у прыватнасці, прыцягнулі найбольшую ўвагу, збольшага з-за заявы Оўшэна перад выхадам альбома, калі ён прызнаўся, што яго першым каханнем быў мужчына. Гэтая аб'ява трапіла ў загалоўкі сусветных газет, і некаторыя крытыкі параўналі яго культурнае ўздзеянне з тым, калі [[Дэвід Боўі]] прызнаўся, што ён бісексуал у 1972 годзе. [[Файл:Frank_Ocean_Coachella_2012_3.jpg|справа|міні|350x350пкс| Выступ Оўшэна на Coachella 2012]] ''channel ORANGE'' дэбютаваў на другім радку ''Billboard 200'' і разыйшоўся тыражом 131 000 копій за першы тыдзень. Большая частка продажаў за першы тыдзень прыйшлася на лічбавыя копіі з iTunes, у той час як прыкладна 3000 продажаў былі фізічнымі копіямі. 30 студзеня ''channel ORANGE'' атрымаў залаты сертыфікат Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі ([[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]). Па дадзеных {{Не перакладзена 3|Luminate|Nielsen SoundScan|ru|Luminate}}, да верасня 2014 года было прададзена 621000 копій альбома. Оўшэн прасоўваў альбом падчас свайго летняга тура 2012 года, падчас якога адбыліся фінальныя выступы на фестывалях Coachella і {{Не перакладзена 3|Lollapalooza|3=ru|4=Lollapalooza}}. На цырымоніі [[BRIT Awards|Brit Awards]] 2013 Оушэн атрымаў прэмію Brit Award як міжнародны сольны выканаўца мужчынскага полу. 28 мая 2013 года Оўшэн анансавалі тур "You're Not Dead..." 2013; турнэ па Еўропе і Канадзе, якое складаецца з чатырнаццаці дат, якое пачалося 16 чэрвеня 2013 года ў [[Мюнхен|Мюнхене]]. У яго было запланавана выступленне ў першы вечар OVO Fest 4 жніўня 2013 года; аднак ён быў вымушаны адмяніць свой выступ з-за невялікай траўмы галасавых звязкаў. Першы вечар музычнага фестывалю пасля быў адменены, і {{Не перакладзена 3|Джэймс Блэйк (музыкант)|Джэймсу Блэйку|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}} было забраніравана выступленне ў другі вечар у якасці замены Оўшэна. Оўшэн з'явіўся ў альбоме {{Не перакладзена 3|Джон Мэер|Джона Мэера|ru|Мейер, Джон}} ''Paradise Valley'' у якасці выканаўцы песні пад назвай "Wildfire". === 2013—2016: ''Endless'' і ''Blonde'' === У лютым 2013 года Оўшэн пацвердзіў, што ён пачаў працу над сваім другім студыйным альбомам, які, як ён пацвердзіў, будзе яшчэ адным канцэптуальным альбомам. Ён распавёў, што над запісам працаваў з Tyler, the Creator, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэлам Уільямсам|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Danger Mouse|3=ru|4=Danger Mouse}}. Пазней ён заявіў, што знаходзіўся пад уплывам [[The Beach Boys]] і [[The Beatles]]. Ён заявіў, што зацікаўлены ў супрацоўніцтве з {{Не перакладзена 3|Tame Impala|3=ru|4=Tame Impala}} і {{Не перакладзена 3|King Krule|3=ru|4=King Krule}} і што ён запіша частку альбома на [[Бора-Бора]]. 10 сакавіка 2014 года песня "Hero" стала даступнай для бясплатнай запампоўкі на [[SoundCloud]]. Песня напісана сумесна з {{Не перакладзена 3|Мік Джонс (гітарыст The Clash)|Мікам Джонсам|ru|Джонс, Мик (гитарист The Clash)}}, {{Не перакладзена 3|Пол Сіманон|Полам Сіманонам|ru|Симонон, Пол}} і {{Не перакладзена 3|Diplo|3=ru|4=Дипло}} і з'яўляецца часткай трох выканаўцаў Converse. Серыя з адной песні. У красавіку 2014 года Оўшэн заявіў, што яго другі альбом амаль гатовы. У чэрвені ''Billboard'' паведаміў, што спявак працуе з шэрагам артыстаў, такіх як Хэпі Перэс (з якім ён працаваў над ''Nostalgia, Ultra''), Чарлі Гамбетта і Кевін Рыстра, у той час як прадзюсары {{Не перакладзена 3|Hit-Boy|3=ru|4=Hit-Boy}}, {{Не перакладзена 3|Родні Джэркінс||ru|Джеркинс, Родни}} і Danger Mouse, як казалі, таксама былі на борце. 29 лістапада 2014 года Оўшэн апублікаваў фрагмент новай песні, як мяркуецца, з яго далейшага працягу на ''channel ORANGE'' пад назвай "Memrise" на сваёй афіцыйнай старонцы ў [[Tumblr]]. [[The Guardian]] апісала песню так: "...песня, якая пацвярджае, што, нягледзячы на паведамленні аб змене лэйбла і мэнэджменту, ён захаваў як свае эксперыменты, так і пачуццё меланхоліі за мінулыя гады". 6 красавіка 2015 года Оўшэн абвясціў, што яго працяг ''channel ORANGE'' выйдзе ў ліпені. У канчатковым рахунку альбом не быў выпушчаны ў ліпені, без аніякіх тлумачэнняў яго затрымкі. Хадзілі чуткі, што выданне будзе называцца ''Boys Don't Cry'', і планавалася, што ў альбом увойдзе вышэйзгаданая "Memrise". У лютым 2016 года Оўшэн быў паказаны ў альбоме Канье Уэста ''[[The Life of Pablo]]'' на трэку "Wolves" разам з {{Не перакладзена 3|Вік Менса|Вікам Менсам|ru|Менса, Вик}} і [[Сія (спявачка)|Sia]]. Праз месяц Уэст адрэдагаваў песню нанова, а частка Оўшэна была аддзелена і ўнесена ў трэк-ліст як яго ўласная песня пад назвай "Frank's Track". У ліпені 2016 года ён намякнуў на магчымы другі альбом з выявай на сваім вэб-сайце, які ўказвае на ліпеньскую дату рэлізу. На малюнку паказаны бібліятэчны білет з надпісам ''Boys Don't Cry'' і шматлікімі штампамі, якія маюць на ўвазе розныя тэрміны выпуску. Даты пачынаюцца з 2 ліпеня 2015 года і заканчваюцца ў ліпені 2016 года. Брат Оўшэна, Раян Бро, таксама прапанаваў гэты рэліз, падпісаўшы ў [[Instagram]] тую ж фатаграфію з бібліятэчнай карткі, на якой напісана "BOYS DON'T CRY #JULY 2016". Да 1 жніўня 2016 года, прыкладна ў 3 гадзіны ночы, бясконцая прамая трансляцыя, знятая пры негатыўным асвятленні ў памяшканні, як мяркуецца, з'яўляецца бруклінскім складам, фундаваная [[Apple Music]], пачала з'яўляцца на boysdontcry.co на якім, як аказалася, быў паказаны Оўшэн, які працуе па дрэвах. Пазней стала зразумела, што гэтыя інструментальныя кампазіцыі былі ўзятыя з яго будучыні візуальнага альбома ''Endless''; працягласць поўнай версіі ацэньваецца ў 140 гадзін. У той жа дзень многія агенцтва навін паведамілі, што 5 жніўня 2016 года можа стаць датай выхаду ''Boys Don't Cry''. Гэтая дата таксама аказалася недакладнай, хоць на сесіі Reddit AMA яго калега Малай сказаў, што Оўшэн — перфекцыяніст, які пастаянна нешта падпраўляе, і што з яго мастацтвам нельга спяшацца. 18 і 19 жніўня 2016 года прамая трансляцыя суправаджалася музыкай, а апоўначы на Apple Music была накіравана спасылка на праект пад назвай ''Endless''. ''Endless'' стаў бы апошнім альбомам Оўшэна на Def Jam Recordings, які выканаў бы яго кантракт з гуказапісвальным лэйблам. Да выхаду візуальнага альбома на Apple Music Оўшэн ужо пачаў прыкладаць намаганні да таго, каб расстацца з Def Jam, які падпісаў кантракт з артыстам у 2009 годзе. Ён апісвае свае перамовы з лэйблам як "сямігадовую шахматную партыю", дадаючы пры гэтым, што падчас працэсу ён замяніў многіх сваіх прадстаўнікоў (уключаючы адваката і мэнэджара), а таксама быў вымушаны выкупіць усе свае майстар-запісы, якія раней належалі Def Jam. Апоўначы па ціхаакіянскім часе 20 жніўня 2016 года музычнае відэа на песню пад назвай "Nikes" было загружана на старонку Оўшэна Connect ў Apple Music, а затым на яго ўласны вэб-сайт. Таксама 20 жніўня Оўшэн абвясціў аб стварэнні ўсплывальных крам у Лос-Анджэлесе, Нью-Ёрку, Чыкага і Лондане для свайго часопіса ''Boys Don't Cry'' і выпусціў свой другі студыйны альбом ''Blonde'', які атрымаў шырокае прызнанне. ''Blonde'' дэбютаваў на першым месцы ў некалькіх краінах, уключаючы Злучаныя Штаты і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], і зафіксаваў продажу ў 232 000 копій (275 000 адзінак, эквівалентных альбому) за першы тыдзень. Замест таго, каб адправіцца ў звычайны прома-тур, гуляючы на радыё-фестывалях і з'яўляючыся ў тэлевізійных шоу, Оўшэн правёў месяц пасля выхаду ''Blonde'', падарожнічаючы па такіх краінах, як [[Кітай]], [[Японія]] і [[Францыя]]. Ён таксама вырашыў не прадстаўляць ''Blonde'' на разгляд на цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», заявіўшы, што "гэта ўстанова, безумоўна, мае настальгічнае значэнне; проста, падобна, яно не вельмі добра ўяўляе людзей, якія родам адтуль, адкуль я родам, і прытрымліваюцца таго, чаго прытрымліваюся я". Time ацаніў яго як лепшы альбом 2016 года ў сваім спісе на канец года. Forbes падлічыў, што ''Blonde'' зарабіў Оўшэну амаль мільён прыбытку пасля аднаго тыдня даступнасці, прыпісаўшы гэта таму, што ён выпусціў альбом самастойна і ў якасці абмежаванага эксклюзіўнага рэлізу на iTunes і Apple Music. 9 ліпеня 2018 года ''Blonde'' атрымаў плацінавы сертыфікат [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай сацыяцыі гуказапісных кампаній (RIAA)]]. === 2017— цяперашні час: Blonded Radio, сінглы і ''Homer'' === 21 лютага 2017 года [[Шатландыя|шатландскі]] дыджэй і прадзюсар {{Не перакладзена 3|Calvin Harris|3=ru|4=Кельвин Харрис}} анансаваў свой сінгл "Slide", у якім прынялі ўдзел Оўшэн і хіп-хоп-трыо {{Не перакладзена 3|Migos|3=ru|4=Migos}}. Сінгл выйшаў два дні пазней і выйшаў з пятага студыйнага альбома Харыса ''Funk Wav Bounces Vol. 1.'' Оўшэн і Migos прыпісваюць вакальныя партыі, а ўдзельнікам Оўшэна і Migos, {{Не перакладзена 3|Quavo|3=ru|4=Quavo}} і {{Не перакладзена 3|Offset|3=ru|4=Offset}}, прыпісваюць напісанне песень, у той час як прадзюсаваннем займаецца Харыс. Іншага ўдзельніка Migos, {{Не перакладзена 3|Takeoff|3=ru|4=Takeoff}}, у песні няма. Песня была выпушчана 23 лютага 2017 года і была паказана ў першым эпізодзе радыё-шоў Оўшэна Beats 1 Blonded Radio. Гэта таксама першае запісанае супрацоўніцтва Оўшэна з таго часу, як ён пакінуў Def Jam, прычым Оўшэн паказаны ў анатацыі да альбома як "з'явіўся дзякуючы Фрэнку Оўшэну". Песня была сертыфікавана Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі як двойчы Плацінавая і стала першым сінглам Оўшэна з першай дзясяткі ў чарце Billboard Mainstream Top 40, дасягнуўшы 9-га радка. 10 сакавіка 2017 года Оўшэн выпусціў новы сінгл "Chanel" у другім эпізодзе Blonded Radio, а таксама сыграў альтэрнатыўную версію з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|ASAP Rocky|3=ru|4=ASAP Rocky}}. Песня стала яго першай сольнай працай, выпушчанай пасля ''Blonde'' і ''Endless'' у 2016 годзе. У наступных эпізодах Blonded Radio у красавіку адбылася прэм'ера песні Оўшэна "Biking" з удзелам [[Jay-Z]] і Tyler, the Creator "Lens", а таксама альтэрнатыўнай версіі з удзелам {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і рэмікса на трэк "Slide On Me" з удзелам {{Не перакладзена 3|Young Thug|3=ru|4=Young Thug}}. 15 мая Оўшэн быў паказаны ў песні {{Не перакладзена 3|ASAP Mob|3=ru|4=ASAP Mob}} "Raf", прэм'ера якой адбылася на Blonded разам з сольнай версіяй "Biking". 28 жніўня Оўшэн выпусціў яшчэ адзін сінгл, "Provider", на Blonded Radio. У кастрычніку 2017 года Оўшэн апублікаваў фотарэпартаж пад назвай "New 17" для брытанскага часопіса {{Не перакладзена 3|i-D (часопіс)|i-D|ru|I-D magazine}}. У эсэ Оўшэн сказаў: "Калі вам спадабаўся дзве тысячы сямнаццаты, то вам спадабаецца дзве тысячы васемнаццаты". У лістападзе 2017 года Оўшэн намякнуў праз Tumblr, што яго пяты праект завершаны. Аднак невядома, калі і ці будзе ён выпушчаны. Голас Оўшэна з'яўляецца ў відэагульні [[Grand Theft Auto V]], калі ён гуляе самога сябе вядучым нутрагульнявымі радыёстанцыі Blonded Los Santos 97.8 FM. Ён таксама дадаў у гульню песні "Provider", "Ivy", "Crack Rock", "Chanel", "Nights" і "Pretty Sweet" і спявае джынглы радыёстанцыі. 14 лютага 2018 года Оўшэн выпусціў "Moon River", кавер-версію песні, выкананай [[Одры Хепбёрн]] у фільме 1961 года [[Сняданне ў Тыфані (фільм)|''Сняданак у Ціфані'']]. У маі 2018 года Оўшэн быў на трэках "Brotha Man" і "Purity" з трэцяга студыйнага альбома ASAP Rocky ''{{Не перакладзена 3|Testing|3=ru|4=Testing}}''. У жніўні 2018 года Оўшэн прыняў удзел у песні "Carousel" з трэцяга студыйнага альбома Трэвіса Скота ''{{Не перакладзена 3|Astroworld|3=ru|4=Astroworld}}'', які выйшаў у той жа дзень. У верасні 2018 года паведамлялася, што Оўшэн падаў у суд на Скота з дапамогай ліста аб спыненні. Пазней Оўшэн пацвердзіў праз пост у Tumblr, што спрэчка тычылася сацыяльных пытанняў, а не музыкі, і з таго часу была вырашана паміж двума артыстамі. 6 лістапада 2018 года на працягу дня трансляваліся тры прамежкавыя спецыяльныя выпускі Blonded Radio, прысвечаныя прамежкавым выбарам, якія адбыліся ў ЗША, а таксама выпуску новых тавараў, якія бясплатна раздаваліся тым, у каго ёсць пацвярджэнне аб галасаванні ў [[Х’юстан|Х'юстане]], [[Атланта|Атланце]], [[Маямі]] і [[Далас|Даласе]]. Самі шоў не ўключалі ніякіх новых песень Оўшэна, але ўключалі розныя палітычныя дыскусіі, уключаючы дыскусію аб тым, што Оўшэн з'яўляецца "адкрыта дзіўным" чарнаскурым чалавекам у сучаснай рэп-музыцы. 5 лютага 2019 года акаўнт Оўшэна на Tumblr быў узламаны, намякаючы на інфармацыю аб большай колькасці матэрыялаў Оўшэна. З тых часоў гэтыя паведамленні былі выдаленыя. 19 кастрычніка 2019 года Оўшэн выпусціў новую песню пад назвай "DHL" на сваім радыёшоу Beats 1 Blonded Radio і анансаваў на сваім вэб-сайце 7-цалевыя вінілавыя сінглы з двума новымі песнямі пад назвай "Dear April" і "Cayendo", першапачаткова даступныя толькі ў выглядзе фізічных сінглаў з бі-сайд-рэміксамі ад Justice і Sango, адпаведна. 1 лістапада 2019 года Оўшэн рушыў услед за "DHL" з новай песняй пад назвай "In My Room", прэм'ера якой адбылася на Blonded Radio, а неўзабаве пасля гэтага, 3 лістапада, апублікаваў у Інтэрнэце яшчэ адзін вінілавы сінгл з новай песняй пад назвай "Little Demon" з рэміксам на бі-сайд ад Arca. Аднак 25 лютага 2020 года Оўшэн абвясціў, што заменіць "Little Demon" нявыдадзенай песняй, якая выйдзе 28 лютага 2020 года. Вініл для "Little Demon" быў ануляваны, і грошы былі вернутыя. Оўшэн павінен быў стаць хэдлайнерам {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|Каачэлы|ru|Коачелла (фестиваль)}} у кастрычніку 2020 года. З-за пандэміі COVID-19 фестываль першапачаткова быў адкладзены да 9-11 кастрычніка і 16-18 кастрычніка, але ў чэрвені супрацоўнікі аховы здароўя акругі Рыверсайд абвясцілі пра гэта, і Дыліжанс быў поўнасцю адменены. У жніўні 2021 года сузаснавальнік Каачэлы Пол Толет пацвердзіў, што Оўшэн стане хэдлайнерам фестывалю ў 2023 годзе. З 25 сакавіка 2020 года вэб-сайт Оўшэн пачаў адпраўляць вінілавыя сінглы "Dear April" і "Cayendo", а таксама раней выпушчаны "In My Room", хоць пазней многія паведамлялі аб праблемах з атрыманнем заказаў на вініл або вяртанні сродкаў за адмененыя заказы. Рэміксы на гэтыя два трэкі раней гралі падчас яго начнога DJ-сэта club night PrEP+. Выпускі вінілу і эксклюзіўнасць заахвоцілі слухачоў выкласці гэтыя дзве песні на такія сайты, як [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]] і SoundCloud, і гэтыя дзве песні былі афіцыйна выпушчаны ў лічбавым выглядзе 3 красавіка. 8 жніўня 2021 года Фрэнк Оўшэн афіцыйна прадставіў свой першы модны праект ''Homer'', першапачаткова анансаваны спеваком у інтэрв'ю [[Financial Times]]. У пытаннях і адказах, адпраўленых у прэс-рэлізе, Homer была проста пазначана як "незалежная амерыканская кампанія класа люкс, заснаваная Фрэнкам Оўшэнам". У сваім сторыс у Instagram Фрэнк напісаў: "Гэты праект прымушаў мой розум рухацца, а ўяўленне буяніць на працягу ўсяго гэтага. (...) Я спадзяюся стварыць даўгавечныя рэчы, якія цяжка разбурыць, убачыць гэта ў камені. (...) Гэта 3 гады ў працэсе распрацоўкі, і мне так шмат хочацца падзяліцца з усімі вамі. Ювелірная кампанія, якая ўжо супрацоўнічала з [[Prada]], чэрпае натхненне ў "дзіцячых дакучлівых ідэях" і "спадчыне як фантазіі". 13 верасня 2021 года ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] Фрэнк наведаў гала-канцэрт [[Met Gala]]. Спявак здзівіў усіх, прыйшоўшы на мерапрыемства з рабатызаваным зялёным немаўлём (таго ж колеру, што і яго валасы), пра якое ён клапаціўся, як аб сапраўдным, буркуючы і закалыхваючы яго. На чырвонай дывановай дарожцы, у інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|Кеке Палмер|Кеке Палмер|ru|Кеке Палмер}}, калі Фрэнка спыталі пра “запраграмаванае дзіця”, ён адказаў: "Ён уражаны, я ўражаны". Істота насіла камбінезон з галактычным прынтам і магла паднімаць свае канечнасці, з-за чаго здавалася амаль жывым. Оўшэн, з іншага боку, абраў чорны замшавы гарнітур-тройку ад Prada і белую футболку пад ім. Яго аксэсуары ўключалі капялюш з вышыўкай "Dreamcore", п'есу анімацыйнай кампаніі {{Не перакладзена 3|DreamWorks Animation|DreamWorks|ru|DreamWorks Animation}}, і каралі ад яго раскошнага ювелірнага брэнда ''Homer''. "У Амерыцы... Я адчуваю, што мы ў некаторым родзе ствараем, задаём некаторыя тэндэнцыі ў цэлым, асабліва ў музыцы", — сказаў ён аб тэме вечара "У Амерыцы: слоўнік моды". 25 снежня 2021 года Оўшэн выпусціў новую 9-хвілінную песню без назвы ў сваім радыёшоў Beats 1 Blonded Radio з музычным укладам Коры Генры. У чэрвені 2022 года было абвешчана, што Оўшэн вядзе перамовы аб зняцці свайго першага поўнаметражнага фільма з прадзюсерскай кампаніяй {{Не перакладзена 3|A24|3=ru|4=A24}}. 10 студзеня 2023 года фестываль Каачэла аб'явіў, што Оўшэн будзе хэдлайнерам фестывалю 16 і 23 красавіка, гэта яго першыя жывыя выступленні з 2017 года. == Музычны стыль == Музыка Оўшэна была ахарактарызавана музычнымі пісьменнікамі як своеасаблівая па стылі. Яго музыка звычайна ўключае электронную клавіятуру, часта выкананую самім Оўшэнам, і падмацоўваецца прыглушанай рытм-секцыяй у пастаноўцы. Яго кампазіцыі часта напісаны ў сярэднім тэмпе, змяшчаюць нетрадыцыйныя мелодыі і часам маюць эксперыментальную структуру песні. У каментарах крытыкаў ён быў ахарактарызаваны як "авангардны R&B выканаўца", "авангардны соўл-спявак" і "поп-музыка". Стывен Хайдэн назваў яго "інтраспектыўным выканаўцам душэўных балад". У напісанні песень Оўшэна Джон Парелес з [[The New York Times]] адзначае " адкрытае рэха самастойных, наватарскіх аўтараў песень у стылі R&B, такіх як [[Прынс (спявак)|Прынс]], [[Сціві Уандэр]], [[Марвін Гэй]], Максвел, {{Не перакладзена 3|Эрыка Баду|Эрыка Баду|ru|Баду, Эрика}} і асабліва {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=R. Kelly}}, і яго манеру пісаць мелодыі, якія вагаюцца паміж прамовай і песняй, асіметрычныя і синкопированные." Джодзі Розен з Rolling Stone называе яго выбітным спеваком з-за "яго пачуцці рамантычнай трагедыі, якая разгортваецца ў павольна закіпаюць баладах". Крыс Рычардс з [[Washington Post|The Washington Post]] ахарактарызаваў прысутнасць Оўшэна на сцэне падчас жывых выступаў як "стрыманае". Як у ''Nostalgia, Ultra'' была прадстаўлена як арыгінальная музыка Оўшэна, так і трэкі, заснаваныя на сэмпліраваных мелодыях, ''channel ORANGE'' прадставіў Оўшэна ў якасці асноўнага музычнага кампазітара, пра які музычны журналіст Роберт Кристгау выказаў меркаванне: "Калі ён адзіны кампазітар, Оўшэн супраціўляецца выстаўленню сябе напаказ — супраціўляецца дурманліваму настрою, разумнаму тэмпу, сам па сабе трансцэндэнтны фальцэт". Тэксты песень Оўшэна закранаюць тэмы кахання, тугі, благіх прадчуванняў і настальгіі. Яго дэбютны сінгл "Novacane" супрацьпастаўляе здранцвенне і штучнасць сэксуальных адносін з тэмамі мэйнстрым-радыё, у той час як "Voodoo" аб'ядноўвае тэмы духоўнасці і сэксуальнасці і ўяўляе сабой эксцэнтрычны погляд на такія тэмы, распаўсюджаныя ў R&B. Апошняя песня была выпушчаная Оўшэнам на яго запісе ў Tumblr і змяшчае дасылкі як да традыцыйнай духоўнай песні "He's Got the Whole World in His Hands", так і да жаночай анатоміі ў прыпеве: "У яе ўвесь свет у яе juicy fruit / у яго ўвесь свет у штанах / ён абгарнуў увесь свет заручальным кольцам / затым надзеў ўвесь свет на яе рукі / у яе ў руках увесь свет / у яго ў руках увесь свет". Па словах Корбона Гобла з {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}}, лірычныя "настроі" "Voodoo" сведчаць аб "часам змрочных, дэпрэсіўных лірычных тэндэнцыях Оўшэна", як аўтар {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}} Тирхака Лаў лічыць такія песні аднымі з самых адметных для Оўшэна, паколькі яны зменьваюць сэнс, які ляжыць у аснове кароткатэрміновай і доўгатэрміновай памяц, і "парушыць працягу лінейнага часу, падахвочваючы нас пагрузіцца глыбока ў нашы ўласныя ўспаміны і адчуць нешта незгладжальна рэальнае". Некаторыя песні на ''channel ORANGE'' намякаюць на вопыт Оўшэна, звязаны з непадзеленага любоўю. == Уплыў == Оўшэн — адзін з самых вядомых мастакоў свайго пакалення. Музычныя крытыкі прыпісваюць яму адраджэнне дасучаснага R&B, а таксама падыход да жанру інакш, чым у яго сучаснікаў, дзякуючы выкарыстанню іншых жанраў, у тым ліку эксперыментальны, электра, рок і псіхадэлічны. Яго характэрнае гучанне і стыль аказалі ўплыў на шматлікіх выканаўцаў розных музычных жанраў. {{Не перакладзена 3|The Insider|3=ru|4=The Insider}} і {{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru|4=The Wall Street Journal}} лічылі Оўшэна самым дамінуючым артыстам дзесяцігоддзя 2010-х гадоў. Ён быў уключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|Time 100|100 самых уплывовых людзей|ru|Time 100}} свету па версіі часопіса [[Time]] за 2013 год і ў спіс {{Не перакладзена 3|Forbes 30 Under 30|3=ru|4=Forbes 30 Under 30}} ва ўзросце да 30 гадоў за 2017 год. Эндзі Келлман з [[AllMusic]] напісаў:{{Cquote|Фрэнк Оўшэн быў адной з самых цікавых фігур у сучаснай музыцы з моманту свайго прыходу ў пачатку 2010-х гадоў. Спявак і аўтар песень, чыё майстэрскае творчасць не паддаецца жорсткай класіфікацыі як R&B, Ён, тым не менш, прасунуў гэты жанр наперад з дапамогай, здавалася б, бесцырымонных, але творча дэталізаваных апавяданняў, у якіх ён чаргаваўся паміж тужлівым рамантыкам і лагодным хвалько.}} Культурны крытык Нэльсан Джордж сцвярджае, што разам з Мігелем Оўшэн "заняў тэрыторыю, дзе [ён] не канкуруе з тымі хітовымі камерцыйнымі R&B-групамі" і "культывуе гук, які ўраўнаважвае клопату дарослых з пачуццём маладых людзей, якія спрабуюць зразумець свае ўласныя жадання (падыходнае апісанне акіяна, у прыватнасці)." Кэлі Олгрим, пішучая для The Insider, сказала, што Оўшэн "змяніў само наша разуменне сучаснай музыкі" і што ён абмяркоўвае такія тэмы, як маладосць, нявіннасць, страчанае каханне, адзінота, жаданне і смяротнасць у сваёй музыцы такім чынам, што "гэта здаецца свежым і экстраардынарным [і] робіць интроспективное гучанне універсальным і трансцэндэнтным [вось чаму] ён адзін з вызначальных мастакоў нашага часу".Джэйкаб Шамсіян з {{Не перакладзена 3|Business Insider|3=ru|4=Business Insider}} сказаў, што Оўшэн "не проста адзін з самых важных артыстаў у поп-музыцы, ён адзін з самых важных артыстаў ва ўсёй музыцы". У артыкуле [[GQ]] пад назвай "Чаму Фрэнк Оўшэн — музычная ікона" Джон Сэвідж апісаў Оўшэна як "аднаго з поп-эліт", "сапраўдная поп-зорка сённяшняга дня" і "непераўзыдзены сучасны артыст ва ўсіх сэнсах, які пагружаны ў новыя гукавыя магчымасці, той, хто глыбока адданы мастацкім даследаванням у самым глыбокім сэнсе". Сэвідж пахваліў Оўшэна за тое, што ён вывеў R&B на "новы ўзровень [дзякуючы] стварэння ўзрушаючых гукавых вобразаў, якія адпавядаюць яго тэкстаў". {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} лічыў Оўшэна "майстрам напісання спавядальных песень, які заслужыў статус культавага абраза дзякуючы сваёй загадкавай персоны і своеасабліваму падыходу да поп-музыкі". У 2023 годзе часопіс Rolling Stone паставіў Оўшэна на 190-е месца ў сваім спісе 200 найвялікшых спевакоў усіх часоў. == Асабістае жыццё == 23 красавіка 2015 Оўшэн паспяхова змяніў сваё законнае імя з Крыстафера Эдвіна Бро на Крыстафера Фрэнсіса Оўшэна. Па паведамленнях, да змены імя артыста заахвоціў фільм 1960 года ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}''<ref>{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|title=Frank Ocean Legally Changed His Name To Frank Ocean|publisher=The FADER|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054136/http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Летам 2012 Оўшэн напісаў адкрыты ліст, у якім паведаміў, што, будучы 19-гадовым, адчуваў неўзаемную любоў да хлопца, аднак называць сябе геем, [[Бісексуальнасць|бісэксуалаў]] або [[Гетэрасексуальнасць|гетэрасексуалаў]] не стаў<ref>{{Cite web|url=http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|title=Frank Ocean|publisher=Frank Ocean|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908001632/http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|archive-date=2012-09-08|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Скончыў пасланне Фрэнк радком: «У мяне больш няма таямніц, якія я павінен хаваць. Я адчуваю сябе свабодным»<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|title=Frank Ocean Opens Up About His Sexuality {{!}} Pitchfork|publisher=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107221902/http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|archive-date=2016-11-07|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Пасля [[Камінг-аўт|камінг-аўту]] шэраг артыстаў, уключаючы [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Беёнсэ]] і [[Jay-Z]], Публічна падтрымалі Фрэнка<ref>{{Cite news|title=Beyonce, Jay-Z support Frank Ocean in open letters; R&B singer drops 'Sweet Life'|url=http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life|work=HitFix|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021101258/http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life}}</ref><ref>{{Cite news|title=Beyonce Applauds Frank Ocean For Coming Out|url=http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2017-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101163725/http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/}}</ref>. У цэлым хіп-хоп супольнасць станоўча адрэагавала на заяву Оўшэна, у тым ліку і яго паплечнікі з {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean's Sexual Declaration: Will It Spark Change In Hip-Hop Community?|url=http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028144015/http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/}}</ref><ref>{{Cite news|title=R&B singer Frank Ocean comes out|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779|work=NY Daily News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019212837/http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Расэл Сіманс|Расэл Сіманс|ru|Симмонс, Расселл}}, заснавальнік лэйбла Def Jam Recordings і адна з уплывовых фігур ранняга хіп-хопа, напісаў віншавальную артыкул у Global Grind, заявіўшы: «''Сёння вялікі дзень для ўсяго хіп-хопа. Гэты дзень вызначыць, хто мы ёсць насамрэч. Ці будзем мы спагадлівыя? Ці можам мы любіць?... Ваша рашэнне публічна прызнацца ў сваёй сэксуальнай арыентацыі дае надзею і святло для вельмі многіх маладых людзей, якія да гэтага часу жывуць у страху''»<ref>{{Cite news|title=Russell Simmons Praises 'Brave' Frank Ocean {{!}} MTV UK|url=http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223410/http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Прададзена ! Сертыфікаты |- | ''Channel Orange'' | * Дата выхаду: 10 ліпеня 2012 * Лэйбл: Def Jam | {{Не перакладзена 3|Luminate|US|ru|Luminate}}: 930 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Nabs Three Six Zero's Mark Gillespie as Manager Ahead of New Album|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2014-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140917010852/http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold & Platinum - RIAA|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE|work=RIAA|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818002932/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE}}</ref> * [[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|BPI]]: Залаты<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|title=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|publisher=www.bpi.co.uk|archive-url=https://www.webcitation.org/6HJ7atMsb?url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|archive-date=2013-06-11|access-date=2016-11-05|url-status=dead}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Music Canada|MC|ru|Music Canada}}: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold/Platinum - Music Canada|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean|work=Music Canada|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105231602/http://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Аўстралійская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|ARIA|ru|Австралийская ассоциация звукозаписывающих компаний}}: Плацінавы<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|title=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2013.htm|publisher=www.aria.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922094626/http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|archive-date=2016-09-22|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |- |''Blonde'' | * Дата выхаду: 20 жніўня 2016 * Лэйбл: Boys Don't Cry | US: 1 000 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Seeks Distribution Deal for Physical Version of 'Blonde' Album|url=http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161102002627/http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Плацінавы * BPI: Сярэбраны<ref name=":6" /> |} === Сумесныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''The OF Tape Vol.'' ''2'' <small>(разам з Odd Future)</small> | * Дата выхаду: 20 сакавіка 2012 * Лэйбл: Odd Future |} === Мікстэйпы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Запампавана |- | ''Nostalgia, Ultra'' | * Дата выхаду: 16 лютага 2011 | 870'000<ref>{{Cite web|url=http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|title=Frank Ocean - Nostalgia, Ultra. Hosted by OFWGKTA|publisher=DatPiff|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029200203/http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|archive-date=2016-10-29|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |} === Відэаальбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''Endless'' | * Дата выхаду: 19 жніўня 2016 * Лэйбл: Def Jam; Thresh Produce |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ў жанры соўл]] [[Катэгорыя:Барытоны]] [[Катэгорыя:Фатографы ЗША]] [[Катэгорыя:Фатографы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лонг-Біч]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] jvdxvy74i2xj1ykfsai8gfq1c51s97p 5174958 5174955 2026-08-03T13:48:05Z DzBar 156353 дапаўненне 5174958 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = PBR&B, [[Поп-музыка|поп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|frankocean.com}} | Імя = Фрэнк Оўшэн | Выява = Frank Ocean 2022 Blonded.jpg | Шырыня = 300px | Апісанне выявы = Оўшэн ў 2022 годзе | Імя пры нараджэнні = Крыстафер Эдвін Бро | Дата нараджэння = 28.10.1987 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Лонг-Біч|у Лонг-Біч}}, [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | Краіна = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Прафесіі = {{спявак|XXI стагоддзя|ЗША}}, рэпер, {{музычны прадзюсар|XXI стагоддзя|ЗША}}, {{фатограф|XXI стагоддзя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 2005 — цяперашні час | Інструменты = клавішныя музычныя інструменты, [[гітара]] | Калектывы = Odd Future | Лэйблы = [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Stem, [[Island Def Jam Music Group|Island]], Blonded | Узнагароды = «[[Грэмі]]» (2013 — двойчы) <br> [[Brit Award]] (2013) }} '''Крыстафер Фрэнсіс «Фрэнк» Оўшэн''' ({{Lang-en|Christopher Francis «Frank» Ocean}}), народжаны '''Крыстафер Эдвін Бро''' ({{Lang-en|Christopher Edwin Breaux}} ; [[28 кастрычніка]] [[1987]], [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] спявак, аўтар песень і рэпер. Музычныя крытыкі адзначаюць яго працы за [[Авангард|авангардныя]] стылі і інтраспектыўную, эліптычную лірыку. Оушэн атрымаў дзве прэміі «[[Грэмі]]» і прэмію [[BRIT Awards|Brit Award]] як міжнародны мужчынскі сольны выканаўца сярод іншых узнагарод, а два яго студыйныя альбомы былі ўключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў|ru|500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}} [[Rolling Stone]] (2020). Фрэнк Оўшэн пачаў сваю музычную кар'еру ў якасці {{Не перакладзена 3|Літаратурны негр|гострайтэра|ru|Литературный негр}}, перш чым далучыцца да хіп-хоп калектыву {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}} у 2010 годзе. У наступным годзе ён выпусціў свой першы мікстэйп ''{{Не перакладзена 3|Nostalgia, Ultra|3=ru|4=Nostalgia, Ultra}}'', а пасля заключыў кантракт на запіс з {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. Яго першы студыйны альбом, эклектычны ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'' (2012), аб'яднаў стылі [[Рытм-н-блюз|R&B]] і {{Не перакладзена 3|Cоўл|соўл|ru|Соул}}. На цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі» 2013 года ''channel ORANGE'' быў намінаваны на "Альбом года" і стаў {{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы прагрэсіўны R&B-альбом|лепшым гарадскім сучасным альбомам|ru|Премия «Грэмми» за лучший прогрессивный R&B-альбом}}; адзін з яго сінглаў, "Thinkin Bout You", быў намінаваны на "{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года|Запіс года|ru|Премия «Грэмми» за лучшую запись года}}". У 2013 годзе часопіс [[Time]] назваў яго адным з самых {{Не перакладзена 3|Time 100|уплывовых людзей у свеце|ru|Time 100}}. Пасля чатырохгадовага перапынку Фрэнк выпусціў {{Не перакладзена 3|Візуальны альбом|візуальны альбом|ru|Визуальный альбом}} пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Endless (альбом Фрэнка Оўшэна)|Endless|ru|Endless (альбом Фрэнка Оушена)}}'' у 2016 годзе, каб выканаць кантрактныя абавязацельствы з Def Jam. Фрэнк самастойна выпусціў свой другі студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Blonde (альбом Фрэнка Оўшэна)|Blonde|ru|Blonde (альбом Фрэнка Оушена)}}'' на наступны дзень пасля выхаду ''Endless''. ''Blonde'' пашырыў эксперыментальны музычны падыход Фрэнка і заняў першае месца ў спісе найлепшых альбомаў {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} дзесяцігоддзя 2010-х. Гэта быў яго першы альбом нумар адзін у амерыканскім ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' і быў {{Не перакладзена 3|Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны плацінавым|ru|Сертификация RIAA}} [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)]]. Пачынаючы з 2017 года, Фрэнк час ад часу выпускаў сінглы, працаваў фатографам для часопісаў, запусціў модны брэнд {{Не перакладзена 3|Homer (брэнд)|Homer|4=Homer (brand)}} і запусціў Homer Radio: новую трансляцыю {{Не перакладзена 3|Apple Music 1|4=Apple Music 1}}, якая выходзіць кожны чацвер у 10 гадзін вечара па ўсходнім часе і апісваецца як гадзіннікавае акно таго, што адбываецца ў іх офісе. == Ранняе жыццё == Оўшэн нарадзіўся 28 кастрычніка 1987 года ў [[Лонг-Біч]], [[Каліфорнія]]. Калі яму было пяць гадоў, ён і яго сям'я пераехалі ў раён [[Новы Арлеан|Новага Арлеана]]. Ён быў выхаваны [[Хрысціянства|хрысціянінам]], у тым ліку кароткі час быў практыкуючым каталіком. Пасля заканчэння сярэдняй школы Джона Эрэта ў Марэра, штат [[Луізіяна]], у 2005 годзе Оўшэн паступіў ва Універсітэт Новага Арлеана для вывучэння англійскай мовы. Аднак ураган ''{{Не перакладзена 3|Катрына (ураган)|Катрына|ru|Катрина (ураган)}}'' абрынуўся на Новы Арлеан у жніўні 2005 года, разбурыўшы яго дом і асабістую студыю гуказапісу і вымусіўшы яго перавесціся ва Універсітэт Луізіяны ў [[Лафает (Луізіяна)|Лафееце]]. Ён прабыў там кароткі час, перш чым кінуць вучобу, каб засяродзіцца на сваёй музычнай кар'еры. == Кар'ера == === 2006—2011: Пачатак кар'еры, Odd Future і ''Nostalgia, Ultra'' === У 2006 годзе Фрэнк пераехаў у [[Лос-Анджэлес]], каб працягнуць сваю музычную кар'еру, працуючы ў розных установах хуткага харчавання і сферы абслугоўвання, каб пракарміць сябе. Менш чым за тры гады ён зарэкамендаваў сябе як аўтар песень пад імем Лоні Бро, атрымаўшы першае імя "Лоні" ў гонар свайго дзядулі па імені Лаянэл, з якім Оушэн часта меў зносіны ў дзяцінстве. Атрымаўшы кантракт на напісанне песень, Оўшэн пісаў песні для такіх артыстаў, як [[Джасцін Бібер|Джасцін Бибер]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru|4=Ледженд, Джон}} і {{Не перакладзена 3|Брэнд Норвуд|Брэндзі|ru|Норвуд, Брэнди}}. Пазней Фрэнк сказаў аб сваёй працы ў той час: {{Cquote|Быў момант, калі я складаў для іншых людзей, і, магчыма, было б зручна працягваць гэта рабіць і атрымліваць асалоду ад гэтай крыніцай даходу і ананімнасцю. Але гэта не прычына, па якой я сышоў са школы і з сям'і.}} Ён узяў сцэнічны псеўданім Фрэнк Оўшэн, запазычыўшы яго ў [[Фрэнк Сінатра|Фрэнка Сінатры]] і фільма 1960-х гадоў ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}'', у якім Сінатра згуляў галоўную ролю. Неўзабаве пасля гэтага ён далучыўся да хіп-хоп-калектыву Odd Future з Лос-Анджэлеса, з якім пазнаёміўся ў 2009 годзе. Яго сяброўства з удзельнікам Odd Future {{Не перакладзена 3|Tyler, the Creator|3=ru|4=Tyler, the Creator}}, надала Фрэнку новы імпульс у напісанні песень. У канцы 2009 года ён пазнаёміўся з {{Не перакладзена 3|Трыкі Сцюарт|Трыкі Сцюартам|ru|Стюарт, Трики}}, які дапамог яму падпісаць кантракт на напісанне песень з Def Jam Recordings. Фрэнк адчуў, што лэйбл грэбуе ім, і пачаў працаваць над мікстэйпам самастойна, без іх удзелу. 16 лютага 2011 года Фрэнк самастойна выпусцілі выніковы мікстэйп ''Nostalgia, Ultra'' онлайн бясплатна. Мікстэйп атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Мікстэйп факусуюць на міжасобасных адносінах, асабістых разважаннях і сацыяльных каментарах. Эндру Ноз з [[National Public Radio|NPR]] сказаў, што напісанне песень Фрэнкам "разумнае і вытанчанае... якое вылучае яго з натоўпу". Джона Вайнер з часопіса [[Rolling Stone]] напісаў, што Фрэнк быў "адораным авангардным R&B смузі". [[Файл:Frank_Ocean_December_2011_(cropped).jpg|справа|міні|350x350пкс| Фрэнк Оўшэн у 2011]] У красавіку 2011 года Фрэнк заявіў, што яго адносіны з Def Jam умацаваліся пасля выхаду ''Nostalgia, Ultra''. Мікстэйп зрабіў Фрэнка шырока вядомым і прывёў да яго супрацоўніцтва з рэперамі [[Jay-Z]] і [[Канье Уэст|Kanye West]] Упершыню Фрэнк з'явіўся ў кліпе Tyler, the Creator на сінгл "She" з дэбютнага студыйнага альбома {{Не перакладзена 3|Goblin (альбом)|Goblin|ru|Goblin (альбом)}} (2011). Яго першае выступленне адбылося ў супрацоўніцтве з Odd Future на {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|фестывалі музыкі і мастацтваў у даліне Каачэла|ru|Коачелла (фестиваль)}} ў 2011 годзе, дзе пазней ён далучыўся да іх у іх першым туры па ўсходнім узбярэжжы Злучаных Штатаў. 19 мая 2011 года лэйбл гуказапісу Def Jam абвясціў аб сваіх планах перавыдаць ''Nostalgia, Ultra'' у выглядзе [[Міні-альбом|EP]]. Сінгл "Novacane" быў выпушчаны на [[iTunes]] у маі 2011 года, а EP першапачаткова павінен быў выйсці ў наступным месяцы, але быў адкладзены. У чэрвені 2011 года Оўшэн паведаміў, што ён будзе працаваць над маючым адбыцца сумесным альбомам Канье Уэста і Jay-Z ''[[Watch the Throne]]''. Оўшэн быў суаўтарам двух трэкаў: "No Church in the Wild" і "Made in America". 28 ліпеня 2011 года песня пад назвай "Thinkin Bout You" пратачылася ў Інтэрнэт. Пазней высветлілася, што песня была эталонным трэкам, напісаным Оўшэнам для дэбютнага студыйнага альбома артысткі {{Не перакладзена 3|Roc Nation|3=ru|4=Roc Nation}} Брыджыт Кэлі. Кэлі перайменавала песню ў "Thinking About Forever". У верасні 2011 года было выпушчана музычнае відэа, знятае High5Collective на версію Оўшэна, аднак песня ўсё роўна з'явілася на дэбютным EP Келі "Every Girl". У жніўні 2011 года Фрэнк Оўшэн упершыню з'явіўся на вокладцы выдання ''{{Не перакладзена 3|The Fader|3=ru|4=The Fader}}'' у яго 75-м нумары. === 2012—2013: ''channel ORANGE'' === [[Файл:Tyler_the_Creator_and_Frank_Ocean_Coachella_2012.jpg|справа|міні|350x350пкс| Оўшэн (справа) з Tyler, the Creator Coachella ў красавіку 2012 года]] Оушэн апублікаваў вокладку для вядучага сінгла свайго дэбютнага студыйнага альбома пад назвай "Thinkin Bout You", паведаміўшы, што песня будзе выпушчана ў лічбавых крамах 10 красавіка 2012 года. Аднак месяцам раней ужо пратачылася пераробленая версія песні. Аб меркаваным сінгле ён сказаў: "Гэта коратка вызначае мяне як артыста, таго, кім я з'яўляюся прама цяпер, і гэта было мэтай", – сказаў ён аб працягу сваёй нашумелай ''Nostalgia, Ultra''. "Уся справа ў гісторыях. Калі я напішу 14 гісторый, якія мне падабаюцца, то наступны крок – стварыць вакол іх музычнае асяроддзе, якое найлепшым чынам ахутае гісторыю і ўсе віды гукавай дасканаласці".  {{Quote box|quote=Магчыма, гэта момант R&B Ziggy Stardust, калі спрэчкі і публічнасць, звязаныя з сэксуальнасцю артыста, і бляск яго апошняга альбома аб'ядноўваюцца, каб надаць яго кар'еры нястрымны імпульс. — Алексіс Петрыдзіс, 2012}} У 2012 годзе Оўшэн выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Channel Orange|channel ORANGE|ru|Channel Orange}}'', які атрымаў усеагульнае прызнанне крытыкаў, якія пазней назвалі яго лепшым альбомам года па выніках апытання {{Не перакладзена 3|HMV|3=ru|4=HMV}}. Ён таксама прынёс Оўшэну шэсць намінацый на прэмію «[[Грэмі]]», і некаторыя аўтары адзначылі, што ён прасунуў жанр R&B у іншым, больш складаным кірунку. Разгляданы як першы камерцыйны рэліз Оўшэна на традыцыйным лэйбле гуказапісу, ''channel ORANGE'' паказаў нетрадыцыйныя песні, якія былі адзначаны за іх апавяданне і сацыяльныя каментары, а таксама шчыльны музычны сплаў, заснаваны на [[Джаз|джазе]], соўле і R&B. Фанк і электронная музыка таксама паўплывалі на ягоны альбом. Песні пра непадзеленае каханне, у прыватнасці, прыцягнулі найбольшую ўвагу, збольшага з-за заявы Оўшэна перад выхадам альбома, калі ён прызнаўся, што яго першым каханнем быў мужчына. Гэтая аб'ява трапіла ў загалоўкі сусветных газет, і некаторыя крытыкі параўналі яго культурнае ўздзеянне з тым, калі [[Дэвід Боўі]] прызнаўся, што ён бісексуал у 1972 годзе. [[Файл:Frank_Ocean_Coachella_2012_3.jpg|справа|міні|350x350пкс| Выступ Оўшэна на Coachella 2012]] ''channel ORANGE'' дэбютаваў на другім радку ''Billboard 200'' і разыйшоўся тыражом 131 000 копій за першы тыдзень. Большая частка продажаў за першы тыдзень прыйшлася на лічбавыя копіі з iTunes, у той час як прыкладна 3000 продажаў былі фізічнымі копіямі. 30 студзеня ''channel ORANGE'' атрымаў залаты сертыфікат Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі ([[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]). Па дадзеных {{Не перакладзена 3|Luminate|Nielsen SoundScan|ru|Luminate}}, да верасня 2014 года было прададзена 621000 копій альбома. Оўшэн прасоўваў альбом падчас свайго летняга тура 2012 года, падчас якога адбыліся фінальныя выступы на фестывалях Coachella і {{Не перакладзена 3|Lollapalooza|3=ru|4=Lollapalooza}}. На цырымоніі [[BRIT Awards|Brit Awards]] 2013 Оушэн атрымаў прэмію Brit Award як міжнародны сольны выканаўца мужчынскага полу. 28 мая 2013 года Оўшэн анансавалі тур "You're Not Dead..." 2013; турнэ па Еўропе і Канадзе, якое складаецца з чатырнаццаці дат, якое пачалося 16 чэрвеня 2013 года ў [[Мюнхен|Мюнхене]]. У яго было запланавана выступленне ў першы вечар OVO Fest 4 жніўня 2013 года; аднак ён быў вымушаны адмяніць свой выступ з-за невялікай траўмы галасавых звязкаў. Першы вечар музычнага фестывалю пасля быў адменены, і {{Не перакладзена 3|Джэймс Блэйк (музыкант)|Джэймсу Блэйку|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}} было забраніравана выступленне ў другі вечар у якасці замены Оўшэна. Оўшэн з'явіўся ў альбоме {{Не перакладзена 3|Джон Мэер|Джона Мэера|ru|Мейер, Джон}} ''Paradise Valley'' у якасці выканаўцы песні пад назвай "Wildfire". === 2013—2016: ''Endless'' і ''Blonde'' === У лютым 2013 года Оўшэн пацвердзіў, што ён пачаў працу над сваім другім студыйным альбомам, які, як ён пацвердзіў, будзе яшчэ адным канцэптуальным альбомам. Ён распавёў, што над запісам працаваў з Tyler, the Creator, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэлам Уільямсам|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Danger Mouse|3=ru|4=Danger Mouse}}. Пазней ён заявіў, што знаходзіўся пад уплывам [[The Beach Boys]] і [[The Beatles]]. Ён заявіў, што зацікаўлены ў супрацоўніцтве з {{Не перакладзена 3|Tame Impala|3=ru|4=Tame Impala}} і {{Не перакладзена 3|King Krule|3=ru|4=King Krule}} і што ён запіша частку альбома на [[Бора-Бора]]. 10 сакавіка 2014 года песня "Hero" стала даступнай для бясплатнай запампоўкі на [[SoundCloud]]. Песня напісана сумесна з {{Не перакладзена 3|Мік Джонс (гітарыст The Clash)|Мікам Джонсам|ru|Джонс, Мик (гитарист The Clash)}}, {{Не перакладзена 3|Пол Сіманон|Полам Сіманонам|ru|Симонон, Пол}} і {{Не перакладзена 3|Diplo|3=ru|4=Дипло}} і з'яўляецца часткай трох выканаўцаў Converse. Серыя з адной песні. У красавіку 2014 года Оўшэн заявіў, што яго другі альбом амаль гатовы. У чэрвені ''Billboard'' паведаміў, што спявак працуе з шэрагам артыстаў, такіх як Хэпі Перэс (з якім ён працаваў над ''Nostalgia, Ultra''), Чарлі Гамбетта і Кевін Рыстра, у той час як прадзюсары {{Не перакладзена 3|Hit-Boy|3=ru|4=Hit-Boy}}, {{Не перакладзена 3|Родні Джэркінс||ru|Джеркинс, Родни}} і Danger Mouse, як казалі, таксама былі на борце. 29 лістапада 2014 года Оўшэн апублікаваў фрагмент новай песні, як мяркуецца, з яго далейшага працягу на ''channel ORANGE'' пад назвай "Memrise" на сваёй афіцыйнай старонцы ў [[Tumblr]]. [[The Guardian]] апісала песню так: "...песня, якая пацвярджае, што, нягледзячы на паведамленні аб змене лэйбла і мэнэджменту, ён захаваў як свае эксперыменты, так і пачуццё меланхоліі за мінулыя гады". 6 красавіка 2015 года Оўшэн абвясціў, што яго працяг ''channel ORANGE'' выйдзе ў ліпені. У канчатковым рахунку альбом не быў выпушчаны ў ліпені, без аніякіх тлумачэнняў яго затрымкі. Хадзілі чуткі, што выданне будзе называцца ''Boys Don't Cry'', і планавалася, што ў альбом увойдзе вышэйзгаданая "Memrise". У лютым 2016 года Оўшэн быў паказаны ў альбоме Канье Уэста ''[[The Life of Pablo]]'' на трэку "Wolves" разам з {{Не перакладзена 3|Вік Менса|Вікам Менсам|ru|Менса, Вик}} і [[Сія (спявачка)|Sia]]. Праз месяц Уэст адрэдагаваў песню нанова, а частка Оўшэна была аддзелена і ўнесена ў трэк-ліст як яго ўласная песня пад назвай "Frank's Track". У ліпені 2016 года ён намякнуў на магчымы другі альбом з выявай на сваім вэб-сайце, які ўказвае на ліпеньскую дату рэлізу. На малюнку паказаны бібліятэчны білет з надпісам ''Boys Don't Cry'' і шматлікімі штампамі, якія маюць на ўвазе розныя тэрміны выпуску. Даты пачынаюцца з 2 ліпеня 2015 года і заканчваюцца ў ліпені 2016 года. Брат Оўшэна, Раян Бро, таксама прапанаваў гэты рэліз, падпісаўшы ў [[Instagram]] тую ж фатаграфію з бібліятэчнай карткі, на якой напісана "BOYS DON'T CRY #JULY 2016". Да 1 жніўня 2016 года, прыкладна ў 3 гадзіны ночы, бясконцая прамая трансляцыя, знятая пры негатыўным асвятленні ў памяшканні, як мяркуецца, з'яўляецца бруклінскім складам, фундаваная [[Apple Music]], пачала з'яўляцца на boysdontcry.co на якім, як аказалася, быў паказаны Оўшэн, які працуе па дрэвах. Пазней стала зразумела, што гэтыя інструментальныя кампазіцыі былі ўзятыя з яго будучыні візуальнага альбома ''Endless''; працягласць поўнай версіі ацэньваецца ў 140 гадзін. У той жа дзень многія агенцтва навін паведамілі, што 5 жніўня 2016 года можа стаць датай выхаду ''Boys Don't Cry''. Гэтая дата таксама аказалася недакладнай, хоць на сесіі Reddit AMA яго калега Малай сказаў, што Оўшэн — перфекцыяніст, які пастаянна нешта падпраўляе, і што з яго мастацтвам нельга спяшацца. 18 і 19 жніўня 2016 года прамая трансляцыя суправаджалася музыкай, а апоўначы на Apple Music была накіравана спасылка на праект пад назвай ''Endless''. ''Endless'' стаў бы апошнім альбомам Оўшэна на Def Jam Recordings, які выканаў бы яго кантракт з гуказапісвальным лэйблам. Да выхаду візуальнага альбома на Apple Music Оўшэн ужо пачаў прыкладаць намаганні да таго, каб расстацца з Def Jam, які падпісаў кантракт з артыстам у 2009 годзе. Ён апісвае свае перамовы з лэйблам як "сямігадовую шахматную партыю", дадаючы пры гэтым, што падчас працэсу ён замяніў многіх сваіх прадстаўнікоў (уключаючы адваката і мэнэджара), а таксама быў вымушаны выкупіць усе свае майстар-запісы, якія раней належалі Def Jam. Апоўначы па ціхаакіянскім часе 20 жніўня 2016 года музычнае відэа на песню пад назвай "Nikes" было загружана на старонку Оўшэна Connect ў Apple Music, а затым на яго ўласны вэб-сайт. Таксама 20 жніўня Оўшэн абвясціў аб стварэнні ўсплывальных крам у Лос-Анджэлесе, Нью-Ёрку, Чыкага і Лондане для свайго часопіса ''Boys Don't Cry'' і выпусціў свой другі студыйны альбом ''Blonde'', які атрымаў шырокае прызнанне. ''Blonde'' дэбютаваў на першым месцы ў некалькіх краінах, уключаючы Злучаныя Штаты і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], і зафіксаваў продажу ў 232 000 копій (275 000 адзінак, эквівалентных альбому) за першы тыдзень. Замест таго, каб адправіцца ў звычайны прома-тур, гуляючы на радыё-фестывалях і з'яўляючыся ў тэлевізійных шоу, Оўшэн правёў месяц пасля выхаду ''Blonde'', падарожнічаючы па такіх краінах, як [[Кітай]], [[Японія]] і [[Францыя]]. Ён таксама вырашыў не прадстаўляць ''Blonde'' на разгляд на цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», заявіўшы, што "гэта ўстанова, безумоўна, мае настальгічнае значэнне; проста, падобна, яно не вельмі добра ўяўляе людзей, якія родам адтуль, адкуль я родам, і прытрымліваюцца таго, чаго прытрымліваюся я". Time ацаніў яго як лепшы альбом 2016 года ў сваім спісе на канец года. Forbes падлічыў, што ''Blonde'' зарабіў Оўшэну амаль мільён прыбытку пасля аднаго тыдня даступнасці, прыпісаўшы гэта таму, што ён выпусціў альбом самастойна і ў якасці абмежаванага эксклюзіўнага рэлізу на iTunes і Apple Music. 9 ліпеня 2018 года ''Blonde'' атрымаў плацінавы сертыфікат [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай сацыяцыі гуказапісных кампаній (RIAA)]]. === 2017— цяперашні час: Blonded Radio, сінглы і ''Homer'' === 21 лютага 2017 года [[Шатландыя|шатландскі]] дыджэй і прадзюсар {{Не перакладзена 3|Calvin Harris|3=ru|4=Кельвин Харрис}} анансаваў свой сінгл "Slide", у якім прынялі ўдзел Оўшэн і хіп-хоп-трыо {{Не перакладзена 3|Migos|3=ru|4=Migos}}. Сінгл выйшаў два дні пазней і выйшаў з пятага студыйнага альбома Харыса ''Funk Wav Bounces Vol. 1.'' Оўшэн і Migos прыпісваюць вакальныя партыі, а ўдзельнікам Оўшэна і Migos, {{Не перакладзена 3|Quavo|3=ru|4=Quavo}} і {{Не перакладзена 3|Offset|3=ru|4=Offset}}, прыпісваюць напісанне песень, у той час як прадзюсаваннем займаецца Харыс. Іншага ўдзельніка Migos, {{Не перакладзена 3|Takeoff|3=ru|4=Takeoff}}, у песні няма. Песня была выпушчана 23 лютага 2017 года і была паказана ў першым эпізодзе радыё-шоў Оўшэна Beats 1 Blonded Radio. Гэта таксама першае запісанае супрацоўніцтва Оўшэна з таго часу, як ён пакінуў Def Jam, прычым Оўшэн паказаны ў анатацыі да альбома як "з'явіўся дзякуючы Фрэнку Оўшэну". Песня была сертыфікавана Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі як двойчы Плацінавая і стала першым сінглам Оўшэна з першай дзясяткі ў чарце Billboard Mainstream Top 40, дасягнуўшы 9-га радка. 10 сакавіка 2017 года Оўшэн выпусціў новы сінгл "Chanel" у другім эпізодзе Blonded Radio, а таксама сыграў альтэрнатыўную версію з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|ASAP Rocky|3=ru|4=ASAP Rocky}}. Песня стала яго першай сольнай працай, выпушчанай пасля ''Blonde'' і ''Endless'' у 2016 годзе. У наступных эпізодах Blonded Radio у красавіку адбылася прэм'ера песні Оўшэна "Biking" з удзелам [[Jay-Z]] і Tyler, the Creator "Lens", а таксама альтэрнатыўнай версіі з удзелам {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru|Трэвис Скотт (рэпер)}} і рэмікса на трэк "Slide On Me" з удзелам {{Не перакладзена 3|Young Thug|3=ru|4=Young Thug}}. 15 мая Оўшэн быў паказаны ў песні {{Не перакладзена 3|ASAP Mob|3=ru|4=ASAP Mob}} "Raf", прэм'ера якой адбылася на Blonded разам з сольнай версіяй "Biking". 28 жніўня Оўшэн выпусціў яшчэ адзін сінгл, "Provider", на Blonded Radio. У кастрычніку 2017 года Оўшэн апублікаваў фотарэпартаж пад назвай "New 17" для брытанскага часопіса {{Не перакладзена 3|i-D (часопіс)|i-D|ru|I-D magazine}}. У эсэ Оўшэн сказаў: "Калі вам спадабаўся дзве тысячы сямнаццаты, то вам спадабаецца дзве тысячы васемнаццаты". У лістападзе 2017 года Оўшэн намякнуў праз Tumblr, што яго пяты праект завершаны. Аднак невядома, калі і ці будзе ён выпушчаны. Голас Оўшэна з'яўляецца ў відэагульні [[Grand Theft Auto V]], калі ён гуляе самога сябе вядучым нутрагульнявымі радыёстанцыі Blonded Los Santos 97.8 FM. Ён таксама дадаў у гульню песні "Provider", "Ivy", "Crack Rock", "Chanel", "Nights" і "Pretty Sweet" і спявае джынглы радыёстанцыі. 14 лютага 2018 года Оўшэн выпусціў "Moon River", кавер-версію песні, выкананай [[Одры Хепбёрн]] у фільме 1961 года [[Сняданне ў Тыфані (фільм)|''Сняданак у Ціфані'']]. У маі 2018 года Оўшэн быў на трэках "Brotha Man" і "Purity" з трэцяга студыйнага альбома ASAP Rocky ''{{Не перакладзена 3|Testing|3=ru|4=Testing}}''. У жніўні 2018 года Оўшэн прыняў удзел у песні "Carousel" з трэцяга студыйнага альбома Трэвіса Скота ''{{Не перакладзена 3|Astroworld|3=ru|4=Astroworld}}'', які выйшаў у той жа дзень. У верасні 2018 года паведамлялася, што Оўшэн падаў у суд на Скота з дапамогай ліста аб спыненні. Пазней Оўшэн пацвердзіў праз пост у Tumblr, што спрэчка тычылася сацыяльных пытанняў, а не музыкі, і з таго часу была вырашана паміж двума артыстамі. 6 лістапада 2018 года на працягу дня трансляваліся тры прамежкавыя спецыяльныя выпускі Blonded Radio, прысвечаныя прамежкавым выбарам, якія адбыліся ў ЗША, а таксама выпуску новых тавараў, якія бясплатна раздаваліся тым, у каго ёсць пацвярджэнне аб галасаванні ў [[Х’юстан|Х'юстане]], [[Атланта|Атланце]], [[Маямі]] і [[Далас|Даласе]]. Самі шоў не ўключалі ніякіх новых песень Оўшэна, але ўключалі розныя палітычныя дыскусіі, уключаючы дыскусію аб тым, што Оўшэн з'яўляецца "адкрыта дзіўным" чарнаскурым чалавекам у сучаснай рэп-музыцы. 5 лютага 2019 года акаўнт Оўшэна на Tumblr быў узламаны, намякаючы на інфармацыю аб большай колькасці матэрыялаў Оўшэна. З тых часоў гэтыя паведамленні былі выдаленыя. 19 кастрычніка 2019 года Оўшэн выпусціў новую песню пад назвай "DHL" на сваім радыёшоу Beats 1 Blonded Radio і анансаваў на сваім вэб-сайце 7-цалевыя вінілавыя сінглы з двума новымі песнямі пад назвай "Dear April" і "Cayendo", першапачаткова даступныя толькі ў выглядзе фізічных сінглаў з бі-сайд-рэміксамі ад Justice і Sango, адпаведна. 1 лістапада 2019 года Оўшэн рушыў услед за "DHL" з новай песняй пад назвай "In My Room", прэм'ера якой адбылася на Blonded Radio, а неўзабаве пасля гэтага, 3 лістапада, апублікаваў у Інтэрнэце яшчэ адзін вінілавы сінгл з новай песняй пад назвай "Little Demon" з рэміксам на бі-сайд ад Arca. Аднак 25 лютага 2020 года Оўшэн абвясціў, што заменіць "Little Demon" нявыдадзенай песняй, якая выйдзе 28 лютага 2020 года. Вініл для "Little Demon" быў ануляваны, і грошы былі вернутыя. Оўшэн павінен быў стаць хэдлайнерам {{Не перакладзена 3|Каачэла (фестываль)|Каачэлы|ru|Коачелла (фестиваль)}} у кастрычніку 2020 года. З-за пандэміі COVID-19 фестываль першапачаткова быў адкладзены да 9-11 кастрычніка і 16-18 кастрычніка, але ў чэрвені супрацоўнікі аховы здароўя акругі Рыверсайд абвясцілі пра гэта, і Дыліжанс быў поўнасцю адменены. У жніўні 2021 года сузаснавальнік Каачэлы Пол Толет пацвердзіў, што Оўшэн стане хэдлайнерам фестывалю ў 2023 годзе. З 25 сакавіка 2020 года вэб-сайт Оўшэн пачаў адпраўляць вінілавыя сінглы "Dear April" і "Cayendo", а таксама раней выпушчаны "In My Room", хоць пазней многія паведамлялі аб праблемах з атрыманнем заказаў на вініл або вяртанні сродкаў за адмененыя заказы. Рэміксы на гэтыя два трэкі раней гралі падчас яго начнога DJ-сэта club night PrEP+. Выпускі вінілу і эксклюзіўнасць заахвоцілі слухачоў выкласці гэтыя дзве песні на такія сайты, як [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]] і SoundCloud, і гэтыя дзве песні былі афіцыйна выпушчаны ў лічбавым выглядзе 3 красавіка. 8 жніўня 2021 года Фрэнк Оўшэн афіцыйна прадставіў свой першы модны праект ''Homer'', першапачаткова анансаваны спеваком у інтэрв'ю [[Financial Times]]. У пытаннях і адказах, адпраўленых у прэс-рэлізе, Homer была проста пазначана як "незалежная амерыканская кампанія класа люкс, заснаваная Фрэнкам Оўшэнам". У сваім сторыс у Instagram Фрэнк напісаў: "Гэты праект прымушаў мой розум рухацца, а ўяўленне буяніць на працягу ўсяго гэтага. (...) Я спадзяюся стварыць даўгавечныя рэчы, якія цяжка разбурыць, убачыць гэта ў камені. (...) Гэта 3 гады ў працэсе распрацоўкі, і мне так шмат хочацца падзяліцца з усімі вамі. Ювелірная кампанія, якая ўжо супрацоўнічала з [[Prada]], чэрпае натхненне ў "дзіцячых дакучлівых ідэях" і "спадчыне як фантазіі". 13 верасня 2021 года ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] Фрэнк наведаў гала-канцэрт [[Met Gala]]. Спявак здзівіў усіх, прыйшоўшы на мерапрыемства з рабатызаваным зялёным немаўлём (таго ж колеру, што і яго валасы), пра якое ён клапаціўся, як аб сапраўдным, буркуючы і закалыхваючы яго. На чырвонай дывановай дарожцы, у інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|Кеке Палмер|Кеке Палмер|ru|Кеке Палмер}}, калі Фрэнка спыталі пра “запраграмаванае дзіця”, ён адказаў: "Ён уражаны, я ўражаны". Істота насіла камбінезон з галактычным прынтам і магла паднімаць свае канечнасці, з-за чаго здавалася амаль жывым. Оўшэн, з іншага боку, абраў чорны замшавы гарнітур-тройку ад Prada і белую футболку пад ім. Яго аксэсуары ўключалі капялюш з вышыўкай "Dreamcore", п'есу анімацыйнай кампаніі {{Не перакладзена 3|DreamWorks Animation|DreamWorks|ru|DreamWorks Animation}}, і каралі ад яго раскошнага ювелірнага брэнда ''Homer''. "У Амерыцы... Я адчуваю, што мы ў некаторым родзе ствараем, задаём некаторыя тэндэнцыі ў цэлым, асабліва ў музыцы", — сказаў ён аб тэме вечара "У Амерыцы: слоўнік моды". 25 снежня 2021 года Оўшэн выпусціў новую 9-хвілінную песню без назвы ў сваім радыёшоў Beats 1 Blonded Radio з музычным укладам Коры Генры. У чэрвені 2022 года было абвешчана, што Оўшэн вядзе перамовы аб зняцці свайго першага поўнаметражнага фільма з прадзюсерскай кампаніяй {{Не перакладзена 3|A24|3=ru|4=A24}}. 10 студзеня 2023 года фестываль Каачэла аб'явіў, што Оўшэн будзе хэдлайнерам фестывалю 16 і 23 красавіка, гэта яго першыя жывыя выступленні з 2017 года. == Музычны стыль == Музыка Оўшэна была ахарактарызавана музычнымі пісьменнікамі як своеасаблівая па стылі. Яго музыка звычайна ўключае электронную клавіятуру, часта выкананую самім Оўшэнам, і падмацоўваецца прыглушанай рытм-секцыяй у пастаноўцы. Яго кампазіцыі часта напісаны ў сярэднім тэмпе, змяшчаюць нетрадыцыйныя мелодыі і часам маюць эксперыментальную структуру песні. У каментарах крытыкаў ён быў ахарактарызаваны як "авангардны R&B выканаўца", "авангардны соўл-спявак" і "поп-музыка". Стывен Хайдэн назваў яго "інтраспектыўным выканаўцам душэўных балад". У напісанні песень Оўшэна Джон Парелес з [[The New York Times]] адзначае " адкрытае рэха самастойных, наватарскіх аўтараў песень у стылі R&B, такіх як [[Прынс (спявак)|Прынс]], [[Сціві Уандэр]], [[Марвін Гэй]], Максвел, {{Не перакладзена 3|Эрыка Баду|Эрыка Баду|ru|Баду, Эрика}} і асабліва {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=R. Kelly}}, і яго манеру пісаць мелодыі, якія вагаюцца паміж прамовай і песняй, асіметрычныя і синкопированные." Джодзі Розен з Rolling Stone называе яго выбітным спеваком з-за "яго пачуцці рамантычнай трагедыі, якая разгортваецца ў павольна закіпаюць баладах". Крыс Рычардс з [[Washington Post|The Washington Post]] ахарактарызаваў прысутнасць Оўшэна на сцэне падчас жывых выступаў як "стрыманае". Як у ''Nostalgia, Ultra'' была прадстаўлена як арыгінальная музыка Оўшэна, так і трэкі, заснаваныя на сэмпліраваных мелодыях, ''channel ORANGE'' прадставіў Оўшэна ў якасці асноўнага музычнага кампазітара, пра які музычны журналіст Роберт Кристгау выказаў меркаванне: "Калі ён адзіны кампазітар, Оўшэн супраціўляецца выстаўленню сябе напаказ — супраціўляецца дурманліваму настрою, разумнаму тэмпу, сам па сабе трансцэндэнтны фальцэт". Тэксты песень Оўшэна закранаюць тэмы кахання, тугі, благіх прадчуванняў і настальгіі. Яго дэбютны сінгл "Novacane" супрацьпастаўляе здранцвенне і штучнасць сэксуальных адносін з тэмамі мэйнстрым-радыё, у той час як "Voodoo" аб'ядноўвае тэмы духоўнасці і сэксуальнасці і ўяўляе сабой эксцэнтрычны погляд на такія тэмы, распаўсюджаныя ў R&B. Апошняя песня была выпушчаная Оўшэнам на яго запісе ў Tumblr і змяшчае дасылкі як да традыцыйнай духоўнай песні "He's Got the Whole World in His Hands", так і да жаночай анатоміі ў прыпеве: "У яе ўвесь свет у яе juicy fruit / у яго ўвесь свет у штанах / ён абгарнуў увесь свет заручальным кольцам / затым надзеў ўвесь свет на яе рукі / у яе ў руках увесь свет / у яго ў руках увесь свет". Па словах Корбона Гобла з {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}}, лірычныя "настроі" "Voodoo" сведчаць аб "часам змрочных, дэпрэсіўных лірычных тэндэнцыях Оўшэна", як аўтар {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}} Тирхака Лаў лічыць такія песні аднымі з самых адметных для Оўшэна, паколькі яны зменьваюць сэнс, які ляжыць у аснове кароткатэрміновай і доўгатэрміновай памяц, і "парушыць працягу лінейнага часу, падахвочваючы нас пагрузіцца глыбока ў нашы ўласныя ўспаміны і адчуць нешта незгладжальна рэальнае". Некаторыя песні на ''channel ORANGE'' намякаюць на вопыт Оўшэна, звязаны з непадзеленага любоўю. == Уплыў == Оўшэн — адзін з самых вядомых мастакоў свайго пакалення. Музычныя крытыкі прыпісваюць яму адраджэнне дасучаснага R&B, а таксама падыход да жанру інакш, чым у яго сучаснікаў, дзякуючы выкарыстанню іншых жанраў, у тым ліку эксперыментальны, электра, рок і псіхадэлічны. Яго характэрнае гучанне і стыль аказалі ўплыў на шматлікіх выканаўцаў розных музычных жанраў. {{Не перакладзена 3|The Insider|3=ru|4=The Insider}} і {{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru|4=The Wall Street Journal}} лічылі Оўшэна самым дамінуючым артыстам дзесяцігоддзя 2010-х гадоў. Ён быў уключаны ў спіс {{Не перакладзена 3|Time 100|100 самых уплывовых людзей|ru|Time 100}} свету па версіі часопіса [[Time]] за 2013 год і ў спіс {{Не перакладзена 3|Forbes 30 Under 30|3=ru|4=Forbes 30 Under 30}} ва ўзросце да 30 гадоў за 2017 год. Эндзі Келлман з [[AllMusic]] напісаў:{{Cquote|Фрэнк Оўшэн быў адной з самых цікавых фігур у сучаснай музыцы з моманту свайго прыходу ў пачатку 2010-х гадоў. Спявак і аўтар песень, чыё майстэрскае творчасць не паддаецца жорсткай класіфікацыі як R&B, Ён, тым не менш, прасунуў гэты жанр наперад з дапамогай, здавалася б, бесцырымонных, але творча дэталізаваных апавяданняў, у якіх ён чаргаваўся паміж тужлівым рамантыкам і лагодным хвалько.}} Культурны крытык Нэльсан Джордж сцвярджае, што разам з Мігелем Оўшэн "заняў тэрыторыю, дзе [ён] не канкуруе з тымі хітовымі камерцыйнымі R&B-групамі" і "культывуе гук, які ўраўнаважвае клопату дарослых з пачуццём маладых людзей, якія спрабуюць зразумець свае ўласныя жадання (падыходнае апісанне акіяна, у прыватнасці)." Кэлі Олгрим, пішучая для The Insider, сказала, што Оўшэн "змяніў само наша разуменне сучаснай музыкі" і што ён абмяркоўвае такія тэмы, як маладосць, нявіннасць, страчанае каханне, адзінота, жаданне і смяротнасць у сваёй музыцы такім чынам, што "гэта здаецца свежым і экстраардынарным [і] робіць интроспективное гучанне універсальным і трансцэндэнтным [вось чаму] ён адзін з вызначальных мастакоў нашага часу".Джэйкаб Шамсіян з {{Не перакладзена 3|Business Insider|3=ru|4=Business Insider}} сказаў, што Оўшэн "не проста адзін з самых важных артыстаў у поп-музыцы, ён адзін з самых важных артыстаў ва ўсёй музыцы". У артыкуле [[GQ]] пад назвай "Чаму Фрэнк Оўшэн — музычная ікона" Джон Сэвідж апісаў Оўшэна як "аднаго з поп-эліт", "сапраўдная поп-зорка сённяшняга дня" і "непераўзыдзены сучасны артыст ва ўсіх сэнсах, які пагружаны ў новыя гукавыя магчымасці, той, хто глыбока адданы мастацкім даследаванням у самым глыбокім сэнсе". Сэвідж пахваліў Оўшэна за тое, што ён вывеў R&B на "новы ўзровень [дзякуючы] стварэння ўзрушаючых гукавых вобразаў, якія адпавядаюць яго тэкстаў". {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} лічыў Оўшэна "майстрам напісання спавядальных песень, які заслужыў статус культавага абраза дзякуючы сваёй загадкавай персоны і своеасабліваму падыходу да поп-музыкі". У 2023 годзе часопіс Rolling Stone паставіў Оўшэна на 190-е месца ў сваім спісе 200 найвялікшых спевакоў усіх часоў. == Асабістае жыццё == 23 красавіка 2015 Оўшэн паспяхова змяніў сваё законнае імя з Крыстафера Эдвіна Бро на Крыстафера Фрэнсіса Оўшэна. Па паведамленнях, да змены імя артыста заахвоціў фільм 1960 года ''{{Не перакладзена 3|Адзінаццаць сяброў Оўшэна (фільм, 1960)|Адзінаццаць сяброў Оўшэна|ru|Одиннадцать друзей Оушена (фильм, 1960)}}''<ref>{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|title=Frank Ocean Legally Changed His Name To Frank Ocean|publisher=The FADER|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054136/http://www.thefader.com/2015/04/23/frank-ocean-legally-changed-his-name-to-frank-ocean|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Летам 2012 Оўшэн напісаў адкрыты ліст, у якім паведаміў, што, будучы 19-гадовым, адчуваў неўзаемную любоў да хлопца, аднак называць сябе геем, [[Бісексуальнасць|бісэксуалаў]] або [[Гетэрасексуальнасць|гетэрасексуалаў]] не стаў<ref>{{Cite web|url=http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|title=Frank Ocean|publisher=Frank Ocean|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908001632/http://frankocean.tumblr.com/post/26473798723|archive-date=2012-09-08|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Скончыў пасланне Фрэнк радком: «У мяне больш няма таямніц, якія я павінен хаваць. Я адчуваю сябе свабодным»<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|title=Frank Ocean Opens Up About His Sexuality {{!}} Pitchfork|publisher=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107221902/http://pitchfork.com/news/47067-frank-ocean-opens-up-about-his-sexuality/|archive-date=2016-11-07|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref>. Пасля [[Камінг-аўт|камінг-аўту]] шэраг артыстаў, уключаючы [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Беёнсэ]] і [[Jay-Z]], Публічна падтрымалі Фрэнка<ref>{{Cite news|title=Beyonce, Jay-Z support Frank Ocean in open letters; R&B singer drops 'Sweet Life'|url=http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life|work=HitFix|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021101258/http://www.hitfix.com/immaculate-noise/beyonce-jay-z-support-frank-ocean-in-open-letters-singer-drops-sweet-life}}</ref><ref>{{Cite news|title=Beyonce Applauds Frank Ocean For Coming Out|url=http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2017-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101163725/http://www.mtv.com/news/2498488/frank-ocean-sexaulity-speaking-out-beyonce-applauds/}}</ref>. У цэлым хіп-хоп супольнасць станоўча адрэагавала на заяву Оўшэна, у тым ліку і яго паплечнікі з {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean's Sexual Declaration: Will It Spark Change In Hip-Hop Community?|url=http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/|work=MTV News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028144015/http://www.mtv.com/news/2498481/frank-ocean-sexuality-effect-hip-hop-community/}}</ref><ref>{{Cite news|title=R&B singer Frank Ocean comes out|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779|work=NY Daily News|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019212837/http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/b-singer-frank-ocean-odd-future-summer-romance-man-changed-life-article-1.1107779}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Расэл Сіманс|Расэл Сіманс|ru|Симмонс, Расселл}}, заснавальнік лэйбла Def Jam Recordings і адна з уплывовых фігур ранняга хіп-хопа, напісаў віншавальную артыкул у Global Grind, заявіўшы: «''Сёння вялікі дзень для ўсяго хіп-хопа. Гэты дзень вызначыць, хто мы ёсць насамрэч. Ці будзем мы спагадлівыя? Ці можам мы любіць?... Ваша рашэнне публічна прызнацца ў сваёй сэксуальнай арыентацыі дае надзею і святло для вельмі многіх маладых людзей, якія да гэтага часу жывуць у страху''»<ref>{{Cite news|title=Russell Simmons Praises 'Brave' Frank Ocean {{!}} MTV UK|url=http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223410/http://www.mtv.co.uk/frank-ocean/news/russell-simmons-praises-brave-frank-ocean}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Прададзена ! Сертыфікаты |- | ''Channel Orange'' | * Дата выхаду: 10 ліпеня 2012 * Лэйбл: Def Jam | {{Не перакладзена 3|Luminate|US|ru|Luminate}}: 930 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Nabs Three Six Zero's Mark Gillespie as Manager Ahead of New Album|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2014-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140917010852/http://www.billboard.com/biz/articles/news/6251321/frank-ocean-nabs-three-six-zeros-mark-gillespie-as-manager-ahead-of-new}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold & Platinum - RIAA|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE|work=RIAA|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818002932/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=FRANK+OCEAN&ti=CHANNEL+ORANGE}}</ref> * [[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|BPI]]: Залаты<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|title=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|publisher=www.bpi.co.uk|archive-url=https://www.webcitation.org/6HJ7atMsb?url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|archive-date=2013-06-11|access-date=2016-11-05|url-status=dead}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Music Canada|MC|ru|Music Canada}}: Залаты<ref>{{Cite news|title=Gold/Platinum - Music Canada|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean|work=Music Canada|access-date=2016-11-05|language=en|archive-date=2016-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105231602/http://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=%20Frank+Ocean}}</ref> * {{Не перакладзена 3|Аўстралійская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|ARIA|ru|Австралийская ассоциация звукозаписывающих компаний}}: Плацінавы<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|title=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2013.htm|publisher=www.aria.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922094626/http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm|archive-date=2016-09-22|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |- |''Blonde'' | * Дата выхаду: 20 жніўня 2016 * Лэйбл: Boys Don't Cry | US: 1 000 000<ref>{{Cite news|title=Frank Ocean Seeks Distribution Deal for Physical Version of 'Blonde' Album|url=http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde|work=Billboard|access-date=2016-11-05|archive-date=2016-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161102002627/http://www.billboard.com/articles/business/7510410/frank-ocean-distribution-deal-physical-cd-release-blond-blonde}}</ref> | * [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]: Плацінавы * BPI: Сярэбраны<ref name=":6" /> |} === Сумесныя альбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''The OF Tape Vol.'' ''2'' <small>(разам з Odd Future)</small> | * Дата выхаду: 20 сакавіка 2012 * Лэйбл: Odd Future |} === Мікстэйпы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі ! Запампавана |- | ''Nostalgia, Ultra'' | * Дата выхаду: 16 лютага 2011 | 870'000<ref>{{Cite web|url=http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|title=Frank Ocean - Nostalgia, Ultra. Hosted by OFWGKTA|publisher=DatPiff|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029200203/http://www.datpiff.com/Frank-Ocean-Nostalgia-Ultra-mixtape.210282.html|archive-date=2016-10-29|access-date=2016-11-05|url-status=live}}</ref> |} === Відэаальбомы === {| class="wikitable" !Назва ! Дэталі |- | ''Endless'' | * Дата выхаду: 19 жніўня 2016 * Лэйбл: Def Jam; Thresh Produce |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя|Вікіцытатнік=en:Frank Ocean}} * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * [https://respect-mag.com/2012/07/respect-online-exclusive-success-is-certain-elliott-wilson-interviews-frank-ocean/ 2012 interview] in ''[[Respect (magazine)|Respect]]'' * [https://www.theguardian.com/music/2012/jul/21/frank-ocean-guardian-exclusive-interview 2012 interview] in ''[[The Guardian]]'' * [https://www.gq.com/story/frank-ocean-interview-gq-december-2012 2012 interview] and [https://www.gq.com/gallery/frank-ocean-photos-gq-december-2012 photos] in ''[[GQ]]'' * {{Discogs artist}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ў жанры соўл]] [[Катэгорыя:Барытоны]] [[Катэгорыя:Фатографы ЗША]] [[Катэгорыя:Фатографы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лонг-Біч]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] oqvf4jwy1ewz262fn9t45l3c21shzfk 0 812048 5174957 2026-08-03T13:46:08Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{ДД}} '''Ян Караль Чартарыйскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, кракаўскі падкоморскі і маршалак надзвычайнага сойма. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і валынскага ваяводы [[Мікалай Юрый Чартарыйскі|Мікалая Юрыя Чартарыйскага]] і прын...» 5174957 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Ян Караль Чартарыйскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, кракаўскі падкоморскі і маршалак надзвычайнага сойма. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і валынскага ваяводы [[Мікалай Юрый Чартарыйскі|Мікалая Юрыя Чартарыйскага]] і прынцэсы Ізабелы Карэцкай. Выводзіў свой род ад вялікіх князёў літоўскіх (патомкаў Гедыміна). З 1664 года займаў пасаду падкоморскага кракаўскага. Быў старостам крамянецкім, вяліцкім, снятынскім, ланцкоронскім і інш. У 1668 годзе абіраўся маршалкам надзвычайнага сойма ў Варшаве. Быў двойчы жанаты. Першым шлюбам з Ганнай Зебжыдоўскай (ад якой меў дзяцей Тэафілю, Казіміра Яна, Самуіла Яна і Міхаіла Францішка), другім — з Магдаленай Канапацкай (дзеці: Хелена Канстанцыя, Антоній Дамінік і Юзаф). Памёр у Варшаве ў 1680 годзе. {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чартарыйскі Ян Караль}} [[Катэгорыя:Чартарыйскія|Ян Караль]] 69xx7qftib173awzhe6cme8cmm81wrm 5174959 5174957 2026-08-03T13:49:08Z JerzyKundrat 174 5174959 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Ян Караль Чартарыйскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, кракаўскі падкоморскі і маршалак надзвычайнага сойма. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і валынскага ваяводы [[Мікалай Юрый Чартарыйскі|Мікалая Юрыя Чартарыйскага]] і прынцэсы Ізабелы з Карэцкіх. Выводзіў свой род ад вялікіх князёў літоўскіх (патомкаў Гедыміна). З 1664 года займаў пасаду падкоморскага кракаўскага. Быў старостам крамянецкім, вяліцкім, снятынскім, ланцкоронскім і інш. У 1668 годзе абіраўся маршалкам надзвычайнага сойма ў Варшаве. Быў двойчы жанаты. Першым шлюбам з Ганнай Зебжыдоўскай (ад якой меў дзяцей Тэафілю, Казіміра Яна, Самуіла Яна і Міхаіла Францішка), другім — з Магдаленай Канапацкай (дзеці: Хелена Канстанцыя, Антоній Дамінік і Юзаф). Памёр у Варшаве ў 1680 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чартарыйскі Ян Караль}} [[Катэгорыя:Чартарыйскія|Ян Караль]] 5v3b198wh0vgarvo50ealfvhycqpupb 0 812049 5174960 2026-08-03T13:51:56Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{ДД}} '''Кузьма Іванавіч Заслаўскі''' {{Продкі}} {{DEFAULTSORT:Заслаўскі Кузьма Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заслаўскія]]» 5174960 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Кузьма Іванавіч Заслаўскі''' {{Продкі}} {{DEFAULTSORT:Заслаўскі Кузьма Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заслаўскія]] 2qv6w14bkih4jw6enq7qyclk6kzqh4z 5174961 5174960 2026-08-03T13:57:56Z JerzyKundrat 174 5174961 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Кузьма Іванавіч Заслаўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — князь з роду Заслаўскіх (галіна Гедымінавічаў, нашчадкі [[Яўнут]]а), дзяржаўны і ваенны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|1}} * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|133556}} {{Продкі}} {{DEFAULTSORT:Заслаўскі Кузьма Іванавіч}} [[Катэгорыя:Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Кузьма Іванавіч]] i34n81m4yw6awa420s8tje9tzpz8p5o 5174963 5174961 2026-08-03T13:58:54Z JerzyKundrat 174 5174963 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Кузьма Іванавіч Заслаўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — князь з роду [[Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Заслаўскіх]] (галіна Гедымінавічаў, нашчадкі [[Яўнут]]а), дзяржаўны і ваенны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|1}} * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|133556}} {{Продкі}} {{DEFAULTSORT:Заслаўскі Кузьма Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Кузьма Іванавіч]] d7hhpu9mhxz3xtqmdyh74h933kqae7p 5174964 5174963 2026-08-03T14:00:32Z JerzyKundrat 174 5174964 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Кузьма Іванавіч Заслаўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — князь з роду [[Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Заслаўскіх]] (галіна Гедымінавічаў, нашчадкі [[Яўнут]]а), дзяржаўны і ваенны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|1}} * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|133556}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Заслаўскі Кузьма Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Кузьма Іванавіч]] 4qjqselff0dhuesdu94ct500mylbb37 5174968 5174964 2026-08-03T14:15:47Z JerzyKundrat 174 5174968 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Кузьма Іванавіч Заслаўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — князь з роду [[Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Заслаўскіх]] (галіна Гедымінавічаў, нашчадкі [[Яўнут]]а), дзяржаўны і ваенны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Малодшы сын князя [[Іван Юр’евіч Заслаўскі|Івана Юр’евіча Заслаўскага]] і Алены Фёдараўны. Разам з братам [[Міхаіл Іванавіч Заслаўскі|Міхаілам]] валодаў [[Заслаўскае княства|Заслаўскім княствам]]. Дзяржаўца свіслацкі (1540—1543). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|1}} * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|133556}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Заслаўскі Кузьма Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Кузьма Іванавіч]] 7jadhr1ias6jz8jayh7u9t3c7fbx9q6 10 812050 5174965 2026-08-03T14:02:39Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{| cellspacing=0 cellpadding=0 border=0 style="{{{style|}}}" | style="width:1.5em;border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state1|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center | {{#if:{{{label1|}}}|{{{label1}}}|<br/>}} || rowspan=2 | {{{1}}} |- {{#if:{{{2|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state2|...» 5174965 wikitext text/x-wiki {| cellspacing=0 cellpadding=0 border=0 style="{{{style|}}}" | style="width:1.5em;border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state1|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center | {{#if:{{{label1|}}}|{{{label1}}}|<br/>}} || rowspan=2 | {{{1}}} |- {{#if:{{{2|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state2|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label2|}}}|{{{label2}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{2}}} {{!}}- }} {{#if:{{{3|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state3|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label3|}}}|{{{label3}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{3}}} {{!}}- }} {{#if:{{{4|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state4|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label4|}}}|{{{label4}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{4}}} {{!}}- }} {{#if:{{{5|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state5|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label5|}}}|{{{label5}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{5}}} {{!}}- }} {{#if:{{{6|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state6|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label6|}}}|{{{label6}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{6}}} {{!}}- }} {{#if:{{{7|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state7|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label7|}}}|{{{label7}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{7}}} {{!}}- }} {{#if:{{{8|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state8|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label8|}}}|{{{label8}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{8}}} {{!}}- }} {{#if:{{{9|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state9|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label9|}}}|{{{label9}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{9}}} {{!}}- }} {{#if:{{{10|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state10|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label10|}}}|{{{label10}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{10}}} {{!}}- }} {{#if:{{{11|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state11|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label11|}}}|{{{label11}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{11}}} {{!}}- }} {{#if:{{{12|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state12|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label12|}}}|{{{label12}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{12}}} {{!}}- }} {{#if:{{{13|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state13|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label13|}}}|{{{label13}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{13}}} {{!}}- }} {{#if:{{{14|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state14|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label14|}}}|{{{label14}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{14}}} {{!}}- }} {{#if:{{{15|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state15|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label15|}}}|{{{label15}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{15}}} {{!}}- }} {{#if:{{{16|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state16|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label16|}}}|{{{label16}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{16}}} {{!}}- }} {{#if:{{{17|}}}| {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black;" valign=top {{!}} <br/> {{!}}- {{!}} style="border-left:{{{thickness|1}}}px solid black; border-bottom:{{{thickness|1}}}px {{{state17|solid}}} black;padding:0 0.2em;" valign=bottom align=center {{!}} {{#if:{{{label17|}}}|{{{label17}}}|<br/>}} {{!}}{{!}} rowspan=2 {{!}} {{{17}}} {{!}}- }} | valign=top | <br/> |}<noinclude> {{doc}} <templatedata> { "description": "Стварае разгалінаваную схему, найперш кладаграму. Нумараваныя параметры 1—17 задаюць галіны схемы; у іх можна ўкладаць іншыя шаблоны Clade для стварэння наступных узроўняў.", "params": { "1": { "label": "Першая галіна", "description": "Змест першай галіны: назва таксона, вікіспасылка або ўкладзены шаблон Clade.", "type": "content", "suggested": true }, "label1": { "label": "Подпіс 1-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля першай галіны.", "type": "content" }, "state1": { "label": "Лінія 1-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі першай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "2": { "label": "Другая галіна", "description": "Змест другой галіны: назва таксона, вікіспасылка або ўкладзены шаблон Clade.", "type": "content", "suggested": true }, "label2": { "label": "Подпіс 2-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля другой галіны.", "type": "content" }, "state2": { "label": "Лінія 2-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі другой галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "3": { "label": "Трэцяя галіна", "description": "Змест трэцяй галіны.", "type": "content" }, "label3": { "label": "Подпіс 3-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля трэцяй галіны.", "type": "content" }, "state3": { "label": "Лінія 3-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі трэцяй галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "4": { "label": "Чацвёртая галіна", "description": "Змест чацвёртай галіны.", "type": "content" }, "label4": { "label": "Подпіс 4-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля чацвёртай галіны.", "type": "content" }, "state4": { "label": "Лінія 4-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі чацвёртай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "5": { "label": "Пятая галіна", "description": "Змест пятай галіны.", "type": "content" }, "label5": { "label": "Подпіс 5-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля пятай галіны.", "type": "content" }, "state5": { "label": "Лінія 5-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі пятай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "6": { "label": "Шостая галіна", "description": "Змест шостай галіны.", "type": "content" }, "label6": { "label": "Подпіс 6-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля шостай галіны.", "type": "content" }, "state6": { "label": "Лінія 6-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі шостай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "7": { "label": "Сёмая галіна", "description": "Змест сёмай галіны.", "type": "content" }, "label7": { "label": "Подпіс 7-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля сёмай галіны.", "type": "content" }, "state7": { "label": "Лінія 7-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі сёмай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "8": { "label": "Восьмая галіна", "description": "Змест восьмай галіны.", "type": "content" }, "label8": { "label": "Подпіс 8-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля восьмай галіны.", "type": "content" }, "state8": { "label": "Лінія 8-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі восьмай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "9": { "label": "Дзявятая галіна", "description": "Змест дзявятай галіны.", "type": "content" }, "label9": { "label": "Подпіс 9-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля дзявятай галіны.", "type": "content" }, "state9": { "label": "Лінія 9-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі дзявятай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "10": { "label": "Дзясятая галіна", "description": "Змест дзясятай галіны.", "type": "content" }, "label10": { "label": "Подпіс 10-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля дзясятай галіны.", "type": "content" }, "state10": { "label": "Лінія 10-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі дзясятай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "11": { "label": "Адзінаццатая галіна", "description": "Змест адзінаццатай галіны.", "type": "content" }, "label11": { "label": "Подпіс 11-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля адзінаццатай галіны.", "type": "content" }, "state11": { "label": "Лінія 11-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі адзінаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "12": { "label": "Дванаццатая галіна", "description": "Змест дванаццатай галіны.", "type": "content" }, "label12": { "label": "Подпіс 12-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля дванаццатай галіны.", "type": "content" }, "state12": { "label": "Лінія 12-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі дванаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "13": { "label": "Трынаццатая галіна", "description": "Змест трынаццатай галіны.", "type": "content" }, "label13": { "label": "Подпіс 13-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля трынаццатай галіны.", "type": "content" }, "state13": { "label": "Лінія 13-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі трынаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "14": { "label": "Чатырнаццатая галіна", "description": "Змест чатырнаццатай галіны.", "type": "content" }, "label14": { "label": "Подпіс 14-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля чатырнаццатай галіны.", "type": "content" }, "state14": { "label": "Лінія 14-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі чатырнаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "15": { "label": "Пятнаццатая галіна", "description": "Змест пятнаццатай галіны.", "type": "content" }, "label15": { "label": "Подпіс 15-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля пятнаццатай галіны.", "type": "content" }, "state15": { "label": "Лінія 15-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі пятнаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "16": { "label": "Шаснаццатая галіна", "description": "Змест шаснаццатай галіны.", "type": "content" }, "label16": { "label": "Подпіс 16-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля шаснаццатай галіны.", "type": "content" }, "state16": { "label": "Лінія 16-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі шаснаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "17": { "label": "Сямнаццатая галіна", "description": "Змест сямнаццатай галіны.", "type": "content" }, "label17": { "label": "Подпіс 17-й галіны", "description": "Неабавязковы подпіс каля сямнаццатай галіны.", "type": "content" }, "state17": { "label": "Лінія 17-й галіны", "description": "Выгляд гарызантальнай лініі сямнаццатай галіны.", "type": "string", "default": "solid", "example": "dashed" }, "thickness": { "label": "Таўшчыня ліній", "description": "Таўшчыня ўсіх ліній схемы ў пікселях.", "type": "number", "default": "1", "example": "2" }, "style": { "label": "Стыль", "description": "Дадатковыя CSS-уласцівасці для ўсёй схемы. Звычайна гэты параметр не патрэбны.", "type": "string", "example": "width:100%;" } }, "paramOrder": [ "1", "label1", "state1", "2", "label2", "state2", "3", "label3", "state3", "4", "label4", "state4", "5", "label5", "state5", "6", "label6", "state6", "7", "label7", "state7", "8", "label8", "state8", "9", "label9", "state9", "10", "label10", "state10", "11", "label11", "state11", "12", "label12", "state12", "13", "label13", "state13", "14", "label14", "state14", "15", "label15", "state15", "16", "label16", "state16", "17", "label17", "state17", "thickness", "style" ], "format": "block" } </templatedata> <!-- Катэгорыі і інтэрвікі дадаваць на падстаронку дакументацыі. --> </noinclude> p4j2wa36g2ht56qdihiqrg2t7zyaflw 0 812051 5174969 2026-08-03T14:21:33Z ~2026-40856-89 171449 Новая старонка: «{{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагодд...» 5174969 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Імперыя [[Шунга]] |пасля = [[Імперыя Гупта]] |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшетры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Педжаб]]а да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] lkju7zdgsz5va41jfwavxipxn48ue84 5174970 5174969 2026-08-03T14:22:18Z ~2026-40856-89 171449 5174970 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = [[Шунга]] |пасля = [[Імперыя Гупта]] |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшетры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Педжаб]]а да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 6syg02ra0ed0u1xnrj345f4s55g3cr1 5174971 5174970 2026-08-03T14:23:27Z ~2026-40856-89 171449 5174971 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшетры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Педжаб]]а да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 1j9uz8mfuwqkn401rorf7e640hdd3vv 5174972 5174971 2026-08-03T14:24:00Z ~2026-40856-89 171449 /* Гісторыя */ 5174972 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшетры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб]]а да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 6rhqeer0acda7l98kr9qef5vy8i5gnh 5174973 5174972 2026-08-03T14:24:24Z ~2026-40856-89 171449 /* Гісторыя */ 5174973 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб]]а да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] dnmt0dcqaf6qpvdkts8l5qk76s8fy23 5175148 5174973 2026-08-04T05:33:06Z ~2026-40856-89 171449 /* Гісторыя */ 5175148 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 1tutucfaclwc088hdpcg82on1c6vhrh 5175149 5175148 2026-08-04T05:34:04Z ~2026-40856-89 171449 /* Унутраны лад */ 5175149 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] tqj06nmewbqp23eibjeit54jlcd1s2a 5175151 5175149 2026-08-04T05:39:54Z ~2026-40856-89 171449 5175151 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі радамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 9noh0uiy1cw949qnu6g73fwum126866 5175152 5175151 2026-08-04T05:41:57Z ~2026-40856-89 171449 /* Унутраны лад */ 5175152 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як "першая", "другая", "трэцяя" і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] eo7gmka4ld6cyfz6249n3ap177un96h 5175157 5175152 2026-08-04T06:05:40Z ~2026-40856-89 171449 /* Унутраны лад */ 5175157 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб'яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з'яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб'ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб'яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям'я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в'юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] o4sj5ugher1mu384ezgyl7yzzpkr2s7 5175160 5175157 2026-08-04T06:09:38Z ~2026-40856-89 171449 /* Унутраны лад */ 5175160 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб'ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што "сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў"<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] kl74z9p5x0ug5h4t0n7mxv9g0uermas 5175161 5175160 2026-08-04T06:11:04Z ~2026-40856-89 171449 /* Гісторыя */ 5175161 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб’ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што «сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў»<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] l09bkgli63wutdolm3dhvrj5orjnv8y 5175168 5175161 2026-08-04T06:42:52Z ~2026-40856-89 171449 /* Унутраны лад */ 5175168 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб’ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што «сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў»<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Манеты == [[Манета|Манеты]] палітычнага аб’яднання Яўдхея — важнейшая крыніца і сведчанне яго існавання. Да нас дайшлі манеты перыяду з канца [[2 стагоддзе да н.э.|II]] ст. да н.э. да сярэдзіны [[4 стагоддзе|IV]] ст. н.э. Вылучаюць наступныя этапы развіцця манетнай сістэмы: * Ранні (канец II ст. да н.э. — [[1 стагоддзе да н.э.|I]] ст. да н.э.), што вызначаецца рэдкімі манетамі, пераважна з [[медзь|медзі]] і [[бронза|бронзы]]. На іх простыя выявы [[зебу]] або [[Азіяцкі слон|сланоў]] з кароткімі надпісамі на ''брахмі'' накшталт "Належыць Яўдхея" і "Яўдхея з багатай зямлі". * Сярэдні ([[1 стагоддзе|I]] ст. — [[2 стагоддзе|II]] ст.) адлюстроўвае палітычны і эканамічны ўздым. Пераважаюць медныя і [[срэбра]]ныя манеты, якія канкуруюць з [[Кушанскае царства|кушанскімі]] манетамі. Выявы і тэкставыя надпісы ўскладняюцца. * Позні ([[3 стагоддзе|III]] ст. — сярэдзіна IV ст.), калі манеты вырабляліся выключна з [[Сплаў|сплаваў]] медзі. Іх вонкавы выгляд і вага максімальна набліжаны да кушанскіх, паколькі былі запазычаны тэхналогіі вытворчасці пасля распаду Кушанскай імперыі. На [[аверс]]е — выява бога [[Картыкея|Картыкеі]], часам — з яго сакральнай птушкай [[Паўліны|паўлінам]]. Позні перыяд развіцця — найбольш масавы. Ён шырока прадстаўлены ў шматлікіх скарбах з тэрыторыі [[Індыя|Індыі]] і [[Пакістан]]а. Кушанскія манеты з'яўляліся не проста прыкладам для [[Металургія|металургаў]] Яўдхея. Паколькі значных радовішчаў [[Каляровая металургія|каляровых металаў]] на тэрыторыі аб'яднання не было, кушанскія [[Грэчаская драхма|драхмы]] часцяком пераплаўляліся як сыравіна для яўдхейскіх. Выпуск манет Яўдхея спыніўся паміж 350 г. да н.э. і 360 г. да н.э. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] o6ipoo1kssbuy9li2x24cvbh4tycfu8 5175170 5175168 2026-08-04T06:50:18Z ~2026-40856-89 171449 /* Манеты */ 5175170 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзі да н.э. — [[4 стагоддзе|4]] стагоддзі н.э. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З [[4 стагоддзе да н.э.|IV]] ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб’ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У [[150]] г. н.э. Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што «сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў»<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У [[3 стагоддзе|III]] — пачатку [[4 стагоддзе|IV]] стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля [[5 стагоддзе|V]] ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Манеты == [[Файл:Karttikeya With Spear And Cock in a coin of Yaudheyas.jpg|міні|Выява Картыкеі і паўліна на манеце позняга этапу]] [[Манета|Манеты]] палітычнага аб’яднання Яўдхея — важнейшая крыніца і сведчанне яго існавання. Да нас дайшлі манеты перыяду з канца [[2 стагоддзе да н.э.|II]] ст. да н.э. да сярэдзіны [[4 стагоддзе|IV]] ст. н.э. Вылучаюць наступныя этапы развіцця манетнай сістэмы: * Ранні (канец II ст. да н.э. — [[1 стагоддзе да н.э.|I]] ст. да н.э.), што вызначаецца рэдкімі манетамі, пераважна з [[медзь|медзі]] і [[бронза|бронзы]]. На іх простыя выявы [[зебу]] або [[Азіяцкі слон|сланоў]] з кароткімі надпісамі на ''брахмі'' накшталт "Належыць Яўдхея" і "Яўдхея з багатай зямлі". * Сярэдні ([[1 стагоддзе|I]] ст. — [[2 стагоддзе|II]] ст.) адлюстроўвае палітычны і эканамічны ўздым. Пераважаюць медныя і [[срэбра]]ныя манеты, якія канкуруюць з [[Кушанскае царства|кушанскімі]] манетамі. Выявы і тэкставыя надпісы ўскладняюцца. * Позні ([[3 стагоддзе|III]] ст. — сярэдзіна IV ст.), калі манеты вырабляліся выключна з [[Сплаў|сплаваў]] медзі. Іх вонкавы выгляд і вага максімальна набліжаны да кушанскіх, паколькі былі запазычаны тэхналогіі вытворчасці пасля распаду Кушанскай імперыі. На [[аверс]]е — выява бога [[Картыкея|Картыкеі]], часам — з яго сакральнай птушкай [[Паўліны|паўлінам]]. Позні этап развіцця — найбольш масавы. Ён шырока прадстаўлены ў шматлікіх скарбах з тэрыторыі [[Індыя|Індыі]] і [[Пакістан]]а. Кушанскія манеты з'яўляліся не проста прыкладам для [[Металургія|металургаў]] Яўдхея. Паколькі значных радовішчаў [[Каляровая металургія|каляровых металаў]] на тэрыторыі аб'яднання не было, кушанскія [[Грэчаская драхма|драхмы]] часцяком пераплаўляліся як сыравіна для яўдхейскіх. Выпуск манет Яўдхея спыніўся паміж 350 г. да н.э. і 360 г. да н.э. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] gm24mocjfn6bzmqwuvtg49f7sutp0j4 5175227 5175170 2026-08-04T08:47:31Z M.L.Bot 261 5175227 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = [[1 стагоддзе да н.э.|1]] стагоддзе да н.э. |ліквідавана = [[4 стагоддзе|4]] стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[I стагоддзе да н.э.|1 стагоддзі да н.э.]] — [[4 стагоддзе|4 стагоддзі]]. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З IV ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб’ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку 1 тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У 150 годзе Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што «сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў»<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У III — пачатку IV стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове 1 тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля V ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар - вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх'якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх'якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае_царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Манеты == [[Файл:Karttikeya With Spear And Cock in a coin of Yaudheyas.jpg|міні|Выява Картыкеі і паўліна на манеце позняга этапу]] [[Манета|Манеты]] палітычнага аб’яднання Яўдхея — важнейшая крыніца і сведчанне яго існавання. Да нас дайшлі манеты перыяду з канца II ст. да н.э. да сярэдзіны IV ст. Вылучаюць наступныя этапы развіцця манетнай сістэмы: * Ранні (канец II ст. да н.э. — I ст.), што вызначаецца рэдкімі манетамі, пераважна з [[медзь|медзі]] і [[бронза|бронзы]]. На іх простыя выявы [[зебу]] або [[Азіяцкі слон|сланоў]] з кароткімі надпісамі на ''брахмі'' накшталт "Належыць Яўдхея" і "Яўдхея з багатай зямлі". * Сярэдні (I ст. — II ст.) адлюстроўвае палітычны і эканамічны ўздым. Пераважаюць медныя і [[срэбра]]ныя манеты, якія канкуруюць з [[Кушанскае царства|кушанскімі]] манетамі. Выявы і тэкставыя надпісы ўскладняюцца. * Позні (III ст. — сярэдзіна IV ст.), калі манеты вырабляліся выключна з [[Сплаў|сплаваў]] медзі. Іх вонкавы выгляд і вага максімальна набліжаны да кушанскіх, паколькі былі запазычаны тэхналогіі вытворчасці пасля распаду Кушанскай імперыі. На [[аверс]]е — выява бога [[Картыкея|Картыкеі]], часам — з яго сакральнай птушкай [[Паўліны|паўлінам]]. Позні этап развіцця — найбольш масавы. Ён шырока прадстаўлены ў шматлікіх скарбах з тэрыторыі [[Індыя|Індыі]] і [[Пакістан]]а. Кушанскія манеты з'яўляліся не проста прыкладам для [[Металургія|металургаў]] Яўдхея. Паколькі значных радовішчаў [[Каляровая металургія|каляровых металаў]] на тэрыторыі аб'яднання не было, кушанскія [[Грэчаская драхма|драхмы]] часцяком пераплаўляліся як сыравіна для яўдхейскіх. Выпуск манет Яўдхея спыніўся паміж 350 г. да н.э. і 360 г. да н.э. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] 07xg0c0ke7r2dzn6qm5nd27zqqkh3hh 5175230 5175227 2026-08-04T08:48:35Z M.L.Bot 261 5175230 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = 1 стагоддзе да н.э. |ліквідавана = 4 стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[I стагоддзе да н.э.|1 стагоддзі да н.э.]] — [[4 стагоддзе|4 стагоддзі]]. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З IV ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб’ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку 1 тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У 150 годзе Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што «сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў»<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У III — пачатку IV стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове 1 тысячагоддзя да н.э. — першай палове [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля V ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар — вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх’якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх’якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Манеты == [[Файл:Karttikeya With Spear And Cock in a coin of Yaudheyas.jpg|міні|Выява Картыкеі і паўліна на манеце позняга этапу]] [[Манета|Манеты]] палітычнага аб’яднання Яўдхея — важнейшая крыніца і сведчанне яго існавання. Да нас дайшлі манеты перыяду з канца II ст. да н.э. да сярэдзіны IV ст. Вылучаюць наступныя этапы развіцця манетнай сістэмы: * Ранні (канец II ст. да н.э. — I ст.), што вызначаецца рэдкімі манетамі, пераважна з [[медзь|медзі]] і [[бронза|бронзы]]. На іх простыя выявы [[зебу]] або [[Азіяцкі слон|сланоў]] з кароткімі надпісамі на ''брахмі'' накшталт «Належыць Яўдхея» і «Яўдхея з багатай зямлі». * Сярэдні (I ст. — II ст.) адлюстроўвае палітычны і эканамічны ўздым. Пераважаюць медныя і [[срэбра]]ныя манеты, якія канкуруюць з [[Кушанскае царства|кушанскімі]] манетамі. Выявы і тэкставыя надпісы ўскладняюцца. * Позні (III ст. — сярэдзіна IV ст.), калі манеты вырабляліся выключна з [[Сплаў|сплаваў]] медзі. Іх вонкавы выгляд і вага максімальна набліжаны да кушанскіх, паколькі былі запазычаны тэхналогіі вытворчасці пасля распаду Кушанскай імперыі. На [[аверс]]е — выява бога [[Картыкея|Картыкеі]], часам — з яго сакральнай птушкай [[Паўліны|паўлінам]]. Позні этап развіцця — найбольш масавы. Ён шырока прадстаўлены ў шматлікіх скарбах з тэрыторыі [[Індыя|Індыі]] і [[Пакістан]]а. Кушанскія манеты з’яўляліся не проста прыкладам для [[Металургія|металургаў]] Яўдхея. Паколькі значных радовішчаў [[Каляровая металургія|каляровых металаў]] на тэрыторыі аб’яднання не было, кушанскія [[Грэчаская драхма|драхмы]] часцяком пераплаўляліся як сыравіна для яўдхейскіх. Выпуск манет Яўдхея спыніўся паміж 350 г. да н.э. і 360 г. да н.э. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] eaacv58d8leemz0wns10whqd0xa0jb7 5175231 5175230 2026-08-04T08:49:16Z M.L.Bot 261 5175231 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Яўдхея |статус = [[рэспубліка]] |герб = |карта = |апісанне = |сталіца = [[Рохтак]] |мова = [[санскрыт]] |утворана = 1 стагоддзе да н.э. |ліквідавана = 4 стагоддзе н.э. |плошча = |насельніцтва = |да = Шунга |пасля = Імперыя Гупта |п2 = |п3 = |п4 = }} '''Яўдхе́я''' ({{lang-sa|𑀬𑁅𑀥𑁂𑀬, यौधेय}}) — [[рэспубліка]], ваенна-палітычны саюз на поўначы старажытнай [[Індыя|Індыі]] ў [[I стагоддзе да н.э.|1 стагоддзі да н.э.]] — [[4 стагоддзе|4 стагоддзі]]. == Гісторыя == «[[Махабхарата]]» адносіць паходжанне племені Яўдхея да старажытных часоў. Іх продкам названы Юдхіштхіра (старэйшы з Пандаваў), які меў сына Яўдхею, а ад яго пайшлі ўсе людзі з гэтым імям. У той жа час паведамляецца, што Накула (брат Юдхіштхіры) заваяваў мясцовасць Марубхумі (на тэрыторыі сучаснага [[Раджастхан]]а) і прымусіў Яўдхея прызнаць уладу Пандаваў. Падчас бітвы ля [[Курукшэтра|Курукшэтры]] Яўдхея выступілі на баку Каўраваў супраць Пандаваў. У бітве яны вызначыліся як лютыя воіны, на чале якіх стаялі іх асабістыя камандзіры. З IV ст. да н.э. землі Яўдхея паслядоўна ўваходзілі ў склад імперый [[Нанда]], [[Імперыя Маур’яў|Маур’я]] і [[Шунга]]. Відавочна, пасля распаду [[Шунга]] абшчыны Яўдхея аб’ядналіся ў ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), «злучэнне мноства»), на чале якога стаялі рада прадстаўнікоў і агульны ваенны правадыр. У пачатку 1 тысячагоддзе н.э. іх асноўным палітычным цэнтрам стаў [[Рохтак]] на тэрыторыі сучаснага індыйскага штата [[Хар’яна]]. У 150 годзе Рудрадаман I, валадар [[Сакі (народ)|сакаў]], занатаваў на скале ў [[Гуджарат|Гуджараце]], што «сілай знішчыў Яўдхея, якія не жадалі падпарадкоўвацца, бо заганарыліся таму, што выявілі свой гераічны статус сярод усіх кшатрыяў»<ref>[https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm Junagadh Rock Inscription of Rudradaman]</ref>. Аднак гістарычныя ўзгадкі пра саюз Яўдхея на гэтым не спыніліся. Наадварот, яны паспяхова ваявалі з сакамі і атрымоўвалі значныя перамогі. У III — пачатку IV стст. тэрыторыя іх ''гана-сангха'' пашырылася ад [[Пенджаб (штат)|Пенджаба]] да [[Утар-Прадэш]]. Саслабленне Яўдхея адбылося толькі ў першай палове IV ст. У выніку заваяванняў [[Імперыя Гупта#Самудрагупта|Самудрагупты]] землі Яўдхея ўвайшлі ў склад імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]]. [[Імперыя Гупта#Чандрагупта II|Чандрагупта II]] пазбавіў іх абшчыны ўнутранай аўтаноміі і канчаткова інтэграваў у склад сваёй [[манархія|манархічнай]] дзяржавы. == Унутраны лад == Аб’яднанне Яўдхея займала тэрыторыі, якія ў старажытныя часы лічыліся асабліва ўрадлівымі, тут вырошчвалі [[збожжавыя культуры|збожжа]] і трымалі [[жывёлагадоўля|жывёлу]]. У другой палове 1 тысячагоддзя да н.э. — першай палове 1 тысячагоддзя н.э. праз іх праходзіў важны гандлёвы шлях з захаду на паўднёвы ўсход. Доказам развітых гандлёвых зносін з’яўляюцца шматлікія [[Манета|манеты]] Яўдхея, якія знаходзяць далёка ад месца паходжанняі. Тым не менш, індыйскі граматык Паніні (каля V ст. да н.э.) адносіў Яўдхея да абшчын, што зараблялі на жыццё [[вайна|вайной]]. Пра выключную ролю ваеннай справы сведчаць і болей раннія крыніцы накшталт «[[Махабхарата|Махабхараты]]». Відавочна, у час напісання гэтай паэмы Яўдхея былі адным з паўночна-заходніх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н.э. паступова трансфармавалася ў касту прафесійных воінаў-кшатрыяў. [[Пураны]] адносілі іх да Айла-ваншу, так званай [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месячнай]] дынастыі [[Кшатрыі|кшатрыйскіх]] родаў. Менавіта кшатрыі Яўдхея кантралявалі абшчыны і ўваходзілі ў супольную кіруючую раду. Акрамя агульнага паходжання і ўладных функцый іх аб’ядноўваў культ бога [[Картыкея|Картыкеі]], апазіцыйны ў дачыненні да класічнага [[шываізм]]у. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што Картыкея разглядаўся як вярхоўны ўладар у працівагу жывым валадарам-[[манархія|манархам]]. Гэта надавала ідэалагічны сэнс адмаўлення ад сапраўднай манархіі. Аб’яднанне абшчын на чале Яўдхея мела назву ''гана-сангха'' ({{lang-sa|गणसङ्घ}}), літаральна «злучэнне мноства»), што можа быць адвольна перакладзена як палітычны саюз або федэрацыя (канфедэрацыя). Галоўныя дзяржаўныя функцыі знаходзіліся ў рады ''сантхагара'' ({{lang-sa|संथागार}}), «дом грамады»). Яна складалася з кіраўнікоў абшчын і выбірала ваеннага правадыра. На манетах яго тытул пазначаўся як ''махараджа-махасенапаці'' ({{lang-sa|महाराजमहासेनापति}}), «вялікі валадар — вялікі вайскавод»), але падкрэслівалася, што ён падуладны законам, прынятым чальцамі ''сантхагара''. Пытанні вайны і міру, дыпламатыі і агульных падаткаў таксама разглядаліся ''сантхагара''. У перыяд свайго росквіту саюз падзяляўся на акругі. На манетах яны пазначаліся як «першая», «другая», «трэцяя» і г. д. Акругі маглі мець свае кіруючыя рады, што прызначалі рэгіянальных камандзіраў-''наяка''. Супольныя [[Узброеныя сілы|ўзброеныя сілы]] фарміраваліся згодна родаваму прынцыпу. Кожная кіруючая буйная [[сям’я]] ''кула'' фарміравала свой атрад. Яго ўзначальваў глава роду або яго прадстаўнік. Аднак ваенны строй падчас бітвы вызначаўся [[тактыка]]й баявых парадкаў ''в’юха''. Згодна ёй армія падзялялася па родах войска, а таму патрабаваліся палявыя камандзіры (''сенапаці'' — камандзір крыла арміі, ''ашвадх’якша'' — камандзір коннікаў, ''пацьядх’якша'' — камандзір [[пяхота|пяхоты]], і інш.), што маглі адрознівацца ад камандзіраў родавых атрадаў. У войнах з [[Кушанскае царства|кушанамі]] і [[Сакі (народ)|сакамі]] яўдхея актыўна выкарыстоўвалі баявых [[Азіяцкі слон|сланоў]]. Іх ставілі ў авангардзе арміі для барацьбы з варожай конніцай і першымі шэрагамі варожай пяхоты. Выявы баявых сланоў часцяком сустракаюцца на манетах Яўдхея. Лёгкаўзброеная [[кавалерыя]] звычайна прыкрывала флангі. Узброеныя пераважна [[лук]]амі коннікі славіліся мабільнасцю, актыўна атакавалі і адыходзілі, так што паспявалі вымотваць да пачатку галоўнай часткі бітвы цяжкаўзброенную кушанскую кавалерыю. У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалі [[санскрыт]] на аснове пісьма ''брахмі''. == Манеты == [[Файл:Karttikeya With Spear And Cock in a coin of Yaudheyas.jpg|міні|Выява Картыкеі і паўліна на манеце позняга этапу]] [[Манета|Манеты]] палітычнага аб’яднання Яўдхея — важнейшая крыніца і сведчанне яго існавання. Да нас дайшлі манеты перыяду з канца II ст. да н.э. да сярэдзіны IV ст. Вылучаюць наступныя этапы развіцця манетнай сістэмы: * Ранні (канец II ст. да н.э. — I ст.), што вызначаецца рэдкімі манетамі, пераважна з [[медзь|медзі]] і [[бронза|бронзы]]. На іх простыя выявы [[зебу]] або [[Азіяцкі слон|сланоў]] з кароткімі надпісамі на ''брахмі'' накшталт «Належыць Яўдхея» і «Яўдхея з багатай зямлі». * Сярэдні (I ст. — II ст.) адлюстроўвае палітычны і эканамічны ўздым. Пераважаюць медныя і [[срэбра]]ныя манеты, якія канкуруюць з [[Кушанскае царства|кушанскімі]] манетамі. Выявы і тэкставыя надпісы ўскладняюцца. * Позні (III ст. — сярэдзіна IV ст.), калі манеты вырабляліся выключна з [[Сплаў|сплаваў]] медзі. Іх вонкавы выгляд і вага максімальна набліжаны да кушанскіх, паколькі былі запазычаны тэхналогіі вытворчасці пасля распаду Кушанскай імперыі. На [[аверс]]е — выява бога [[Картыкея|Картыкеі]], часам — з яго сакральнай птушкай [[Паўліны|паўлінам]]. Позні этап развіцця — найбольш масавы. Ён шырока прадстаўлены ў шматлікіх скарбах з тэрыторыі [[Індыя|Індыі]] і [[Пакістан]]а. Кушанскія манеты з’яўляліся не проста прыкладам для [[Металургія|металургаў]] Яўдхея. Паколькі значных радовішчаў [[Каляровая металургія|каляровых металаў]] на тэрыторыі аб’яднання не было, кушанскія [[Грэчаская драхма|драхмы]] часцяком пераплаўляліся як сыравіна для яўдхейскіх. Выпуск манет Яўдхея спыніўся паміж 350 г. да н.э. і 360 г. да н.э. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Shastri, Y.'' The Yaudheya Republic of Ancient India / Yoganand Shastri. — Delhi: Research India Press, 2024. — ISBN 978-9391952877 == Спасылкі == * [https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135990.pdf Parmod Kumar, G.C. W. Pali The Yaudheyas Coins] * [https://ancient-indian-coins.blogspot.com/2018/09/coinage-of-yaudheya-or-yaudheya-gana.html Coinage of Yaudheya or Yaudheya Gana] * [https://www.mintageworld.com/blog/temples-on-yaudheya-coins/ The Curious Case of Temples depicted on Yaudheya Coins] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі]] [[Катэгорыя:Канфедэрацыі]] [[Катэгорыя:Былыя краіны]] q22ach48ilwsnt0dq4gyfuapzyf608g 0 812052 5174976 2026-08-03T14:31:12Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Зазоны (гарадзішча)]] 5174976 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Зазоны (гарадзішча)]] mvjzhf6crzqto1jqs5rucy7ylhw46ad 0 812053 5174977 2026-08-03T14:33:51Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «{{Навуковец}}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818 год|1818]], [[Вилейка|Вілейка]] - пасля 1867, Харкаў) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў Харкаве<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельско...» 5174977 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818 год|1818]], [[Вилейка|Вілейка]] - пасля 1867, Харкаў) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў Харкаве<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref>. == Біяграфія == Пасля заканчэння Медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні малады лекар быў прызначаны ў 1837 г. Харкаўскі універсітэт празектарам заатаміі. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. Ён удзельнічае ў стварэнні практычнай ветэрынарнай школы і атрымлівае за гэта афіцыйную падзяку навучальнага начальства. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменайпрафесару К. Ф. Вішнеўскаму., які пайшоў на пенсію. З 1850 г. М. Д. Галіцкі кіраваў практычным ветэрынарным вучылішчам (пераўтвораным у 1848 г. са школы) і выкладаў усе ветэрынарныя прадметы ва ўніверсітэце. Сучаснікі адзначаюць, што менавіта М. Д. Галіцкі быў першым вучоным дзеячам Харкаўскага ветэрынарнага вучылішча, якім ён кіраваў у якасці дырэктара на працягу 1850–1860-х гг. Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу і Вене. Па сутнасці, справаздачы аб дадзеных навуковых камандзіроўках з'яўляюцца асноўнымі навуковымі публікацыямі прафесара. Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла» (1865 г.). == Крыніцы == 3m023j2x07deotxgqris23mt0g8v0lu 5174979 5174977 2026-08-03T14:34:42Z Aliaksei Lastouski 75892 5174979 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818 год|1818]], [[Вилейка|Вілейка]] - пасля [[1867]], [[Харкаў]]) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў Харкаве<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref>. == Біяграфія == Пасля заканчэння Медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні малады лекар быў прызначаны ў 1837 г. Харкаўскі універсітэт празектарам заатаміі. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. Ён удзельнічае ў стварэнні практычнай ветэрынарнай школы і атрымлівае за гэта афіцыйную падзяку навучальнага начальства. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменайпрафесару К. Ф. Вішнеўскаму., які пайшоў на пенсію. З 1850 г. М. Д. Галіцкі кіраваў практычным ветэрынарным вучылішчам (пераўтвораным у 1848 г. са школы) і выкладаў усе ветэрынарныя прадметы ва ўніверсітэце. Сучаснікі адзначаюць, што менавіта М. Д. Галіцкі быў першым вучоным дзеячам Харкаўскага ветэрынарнага вучылішча, якім ён кіраваў у якасці дырэктара на працягу 1850–1860-х гг. Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу і Вене. Па сутнасці, справаздачы аб дадзеных навуковых камандзіроўках з'яўляюцца асноўнымі навуковымі публікацыямі прафесара. Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла» (1865 г.). == Крыніцы == tb7l2ffmzp988qsp6d1xaf2h8pr3boy 5174980 5174979 2026-08-03T14:35:16Z Aliaksei Lastouski 75892 5174980 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - пасля [[1867]], [[Харкаў]]) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў Харкаве<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref>. == Біяграфія == Пасля заканчэння Медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні малады лекар быў прызначаны ў 1837 г. Харкаўскі універсітэт празектарам заатаміі. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. Ён удзельнічае ў стварэнні практычнай ветэрынарнай школы і атрымлівае за гэта афіцыйную падзяку навучальнага начальства. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменайпрафесару К. Ф. Вішнеўскаму., які пайшоў на пенсію. З 1850 г. М. Д. Галіцкі кіраваў практычным ветэрынарным вучылішчам (пераўтвораным у 1848 г. са школы) і выкладаў усе ветэрынарныя прадметы ва ўніверсітэце. Сучаснікі адзначаюць, што менавіта М. Д. Галіцкі быў першым вучоным дзеячам Харкаўскага ветэрынарнага вучылішча, якім ён кіраваў у якасці дырэктара на працягу 1850–1860-х гг. Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу і Вене. Па сутнасці, справаздачы аб дадзеных навуковых камандзіроўках з'яўляюцца асноўнымі навуковымі публікацыямі прафесара. Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла» (1865 г.). == Крыніцы == 1y2iq4paepxfnnkgpk8w2hkdslks5xe 5174984 5174980 2026-08-03T14:47:56Z Aliaksei Lastouski 75892 5174984 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - пасля [[1868]], [[Харкаў]]) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref> == Біяграфія == Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]]. Быў прызначаны ў 1837 г. у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. Ён удзельнічае ў стварэнні практычнай ветэрынарнай школы і атрымлівае за гэта афіцыйную падзяку навучальнага начальства. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Ф. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. З 1850 г. Напалеон Галіцкі кіраваў практычным ветэрынарным вучылішчам (пераўтвораным у 1848 г. са школы) і выкладаў усе ветэрынарныя прадметы ва ўніверсітэце. Сучаснікі адзначаюць, што менавіта М. Д. Галіцкі быў першым вучоным дзеячам Харкаўскага ветэрынарнага вучылішча, якім ён кіраваў у якасці дырэктара на працягу 1850–1860-х гг. Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу і Вене. Па сутнасці, справаздачы аб дадзеных навуковых камандзіроўках з'яўляюцца асноўнымі навуковымі публікацыямі прафесара. Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла» (1865 г.). == Крыніцы == fp4imz8xrewb88lk4bbesgmlcj74sf7 5174986 5174984 2026-08-03T14:51:09Z Aliaksei Lastouski 75892 5174986 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - пасля [[1868]], [[Харкаў]]) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref> == Біяграфія == Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]]. Быў прызначаны ў 1837 г. у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. Ён удзельнічае ў стварэнні практычнай ветэрынарнай школы і атрымлівае за гэта афіцыйную падзяку навучальнага начальства. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Ф. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. З 1850 г. Напалеон Галіцкі кіраваў практычным ветэрынарным вучылішчам (пераўтвораным у 1848 г. са школы) і выкладаў усе ветэрынарныя прадметы ва ўніверсітэце. Быў першым дырэктарам Харкаўскага ветэрынарнага вучылішча, якім ён кіраваў на працягу 1850–1860-х гг. Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу і Вене. Па сутнасці, справаздачы аб дадзеных навуковых камандзіроўках з'яўляюцца асноўнымі навуковымі публікацыямі прафесара. Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла» (1865 г.). == Публікацыі == О чуме рогатого скота, как причине неудовлетворительного состояния нашего скотоводства и о мерах для устранения этого зла. Харьков: Университетская типография, 1865. == Крыніцы == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Галіцкі Напалеон Дзем'янавіч}} jdklml30juav4vyzr8bgqjbznku2xnp 5174989 5174986 2026-08-03T15:05:31Z Aliaksei Lastouski 75892 5174989 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - 15 снежня 1881, [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]]) - заснавальнік Вышэйшай ветерынарнай школы ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref> == Біяграфія == Навучаўся ў Маладзечанскай гімназіі. Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]] ў 1837 годзе са званнем ветэрынарнага лекара 1-й ступені. У тым жа годзе быў прызначаны у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі пры прафесары Каралі Вішнеўскім. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. У 1838 годзе ён заснаваў практычную ветэрынарную школу, атрымаўшы за гэта прызнанне ад кіраўніцтва навучальнай установы. 11 чэрвеня 1842 года яму было прысвоена званне доктара 1-га аддзялення на медыцынскім факультэце. На працягу наступных пяці гадоў ён выкладаў [[Заатэрапія|заатэрапію]], [[Судовая медыцына|судовую медыцыну]], вёў клінічныя заняткі. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Ф. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. У 1848 годзе ён быў зацверджаны [[Дацэнт|дацэнтам]] кафедры ветэрынарных навук Харкаўскага ўніверсітэта з правам выкладання курсаў і кіраўніцтва практычнай ветэрынарнай школай. У тым жа годзе ён удзельнічаў у ліквідацыі [[Эпідэмія|эпідэміі]] [[Халера|халеры]] ў Стаўропальскай губерні, за што атрымаў найвышэйшую імператарскую падзяку. Разам са сваімі калегамі і студэнтамі ён прымаў непасрэдны ўдзел у барацьбе з [[Чума|чумой]] у паўднёвых губернях Расійскай імперыі і ліквідацыі халеры ў Харкаве. Быў членам камісіі, якая прымала ўступныя экзамены на ветэрынарнае і медыцынскае аддзяленні ўніверсітэта. Паралельна здаў магістарскія экзамены, атрымаўшы ступень магістра ў 1849 годзе. 6 чэрвеня 1851 года найвышэйшым загадам быў прызначаны першым дырэктарам Харкаўскай ветэрынарнай школы (адначасова быў пераведзены на пасаду прафесара), якая была адкрыта 1 жніўня 1851 года на базе існуючай практычнай школы ветэрынарнай медыцыны (рэфармаванай у інстытут у 1873 годзе). Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу (1863) і Вене (1865). Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла» (1865 г.). == Публікацыі == Отчет о путешествии по Германии, Бельгии и Франции с целью изучения ветеринарных учебных заведений / [Соч.] Дир. Харьк. вет. уч-ща Галицкого. - [Санкт-Петербург, 1858?]. - 84 с.; 23. О чуме рогатого скота, как причине неудовлетворительного состояния нашего скотоводства и о мерах для устранения этого зла. Харьков: Университетская типография, 1865. Путешествие професора Галицкого в Херсонскую, Екатеринославскую, Полтавскую и Харьковскую губернии для осмотра чумопрививательных заведений и лучших заводов домашних животных (отчет сего путешествия представлен в Министерство и напечатан отдельными оттисками, 1866 года){{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Галіцкі Напалеон Дзем'янавіч}} kvhplqb0mje6igt0djx3zopfp1kw05w 5174990 5174989 2026-08-03T15:12:20Z Aliaksei Lastouski 75892 5174990 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Дата смерці = [[15 снежня]] [[1881]] | Месца смерці = [[Сэрвач]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]], Харкаўская ветэрынарная школа | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Навуковы кіраўнік = Караль Вішнеўскі }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - [[15 снежня]] [[1881]], [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]]) - лекар-[[ветэрынар]], заснавальнік і першы дырэктар Вышэйшага ветэрынарнага вучылішча ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref><ref>[https://dnsgb.com.ua/assets/files/konf-2022-05-20.pdf Жванко Л., Приходько Т. НАПОЛЕОН ГАЛИЦЬКИЙ – ВЕТЕРИНАРНИЙ ЛІКАР, ПЕРШИЙ ДИРЕКТОР ВИЩОГО ВЕТЕРИНАРНОГО УЧИЛИЩА В ХАРКОВІ (1818–15 (28) ГРУДНЯ 1881). // Історія освіти, науки і техніки в Україні : матеріали ХVІІ Всеукр. конф. молодих учених та спец., присвяч. 180-річниці від дня народження Анастасія Єгоровича Зайкевича (1842–1931), Київ, 19-20 трав. 2022 р. Вінниця: : ТВОРИ, 2022. С. 64-66.] </ref> == Біяграфія == Навучаўся ў Маладзечанскай гімназіі. Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]] ў 1837 годзе са званнем ветэрынарнага лекара 1-й ступені. У тым жа годзе быў прызначаны у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі пры прафесары Каралі Вішнеўскім. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. У 1838 годзе ён заснаваў практычную ветэрынарную школу, атрымаўшы за гэта прызнанне ад кіраўніцтва навучальнай установы. 11 чэрвеня 1842 года яму было прысвоена званне доктара 1-га аддзялення на медыцынскім факультэце. На працягу наступных пяці гадоў ён выкладаў [[Заатэрапія|заатэрапію]], [[Судовая медыцына|судовую медыцыну]], вёў клінічныя заняткі. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. У 1848 годзе ён быў зацверджаны [[Дацэнт|дацэнтам]] кафедры ветэрынарных навук Харкаўскага ўніверсітэта з правам выкладання курсаў і кіраўніцтва практычнай ветэрынарнай школай. У тым жа годзе ён удзельнічаў у ліквідацыі [[Эпідэмія|эпідэміі]] [[Халера|халеры]] ў Стаўрапальскай губерні, за што атрымаў найвышэйшую імператарскую падзяку. Разам са сваімі калегамі і студэнтамі ён прымаў непасрэдны ўдзел у барацьбе з [[Чума|чумой]] у паўднёвых губернях Расійскай імперыі і ліквідацыі халеры ў Харкаве. Быў членам камісіі, якая прымала ўступныя экзамены на ветэрынарнае і медыцынскае аддзяленні ўніверсітэта. Паралельна здаў магістарскія экзамены, атрымаўшы ступень магістра ў 1849 годзе. 6 чэрвеня 1851 года найвышэйшым загадам быў прызначаны першым дырэктарам Харкаўскай ветэрынарнай школы (адначасова быў пераведзены на пасаду прафесара), якая была адкрыта 1 жніўня 1851 года на базе існуючай практычнай школы ветэрынарнай медыцыны (рэфармаванай у інстытут у 1873 годзе). Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу (1863) і Вене (1865). Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «''Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла''» (1865 г.). == Публікацыі == Отчет о путешествии по Германии, Бельгии и Франции с целью изучения ветеринарных учебных заведений / [Соч.] Дир. Харьк. вет. уч-ща Галицкого. - [Санкт-Петербург, 1858?]. - 84 с.; 23. О чуме рогатого скота, как причине неудовлетворительного состояния нашего скотоводства и о мерах для устранения этого зла. Харьков: Университетская типография, 1865. Путешествие професора Галицкого в Херсонскую, Екатеринославскую, Полтавскую и Харьковскую губернии для осмотра чумопрививательных заведений и лучших заводов домашних животных (отчет сего путешествия представлен в Министерство и напечатан отдельными оттисками, 1866 года){{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Галіцкі Напалеон Дзем'янавіч}} mo5f04g57x7lpmouifbicp1gngb348k 5174991 5174990 2026-08-03T15:13:13Z Aliaksei Lastouski 75892 5174991 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Дата смерці = [[15 снежня]] [[1881]] | Месца смерці = [[Сэрвач]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]], Харкаўская ветэрынарная школа | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Навуковы кіраўнік = Караль Вішнеўскі }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - [[15 снежня]] [[1881]], [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]]) - лекар-[[ветэрынар]], заснавальнік і першы дырэктар Вышэйшага ветэрынарнага вучылішча ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref><ref>[https://dnsgb.com.ua/assets/files/konf-2022-05-20.pdf Жванко Л., Приходько Т. НАПОЛЕОН ГАЛИЦЬКИЙ – ВЕТЕРИНАРНИЙ ЛІКАР, ПЕРШИЙ ДИРЕКТОР ВИЩОГО ВЕТЕРИНАРНОГО УЧИЛИЩА В ХАРКОВІ (1818–15 (28) ГРУДНЯ 1881). // Історія освіти, науки і техніки в Україні : матеріали ХVІІ Всеукр. конф. молодих учених та спец., присвяч. 180-річниці від дня народження Анастасія Єгоровича Зайкевича (1842–1931), Київ, 19-20 трав. 2022 р. Вінниця: : ТВОРИ, 2022. С. 64-66.] </ref> == Біяграфія == Навучаўся ў Маладзечанскай гімназіі. Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]] ў 1837 годзе са званнем ветэрынарнага лекара 1-й ступені. У тым жа годзе быў прызначаны у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі пры прафесары Каралі Вішнеўскім. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. У 1838 годзе ён заснаваў практычную ветэрынарную школу, атрымаўшы за гэта прызнанне ад кіраўніцтва навучальнай установы. 11 чэрвеня 1842 года яму было прысвоена званне доктара 1-га аддзялення на медыцынскім факультэце. На працягу наступных пяці гадоў ён выкладаў [[Заатэрапія|заатэрапію]], [[Судовая медыцына|судовую медыцыну]], вёў клінічныя заняткі. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. У 1848 годзе ён быў зацверджаны [[Дацэнт|дацэнтам]] кафедры ветэрынарных навук Харкаўскага ўніверсітэта з правам выкладання курсаў і кіраўніцтва практычнай ветэрынарнай школай. У тым жа годзе ён удзельнічаў у ліквідацыі [[Эпідэмія|эпідэміі]] [[Халера|халеры]] ў Стаўрапальскай губерні, за што атрымаў найвышэйшую імператарскую падзяку. Разам са сваімі калегамі і студэнтамі ён прымаў непасрэдны ўдзел у барацьбе з [[Чума|чумой]] у паўднёвых губернях Расійскай імперыі і ліквідацыі халеры ў Харкаве. Быў членам камісіі, якая прымала ўступныя экзамены на ветэрынарнае і медыцынскае аддзяленні ўніверсітэта. Паралельна здаў магістарскія экзамены, атрымаўшы ступень магістра ў 1849 годзе. 6 чэрвеня 1851 года найвышэйшым загадам быў прызначаны першым дырэктарам Харкаўскай ветэрынарнай школы (адначасова быў пераведзены на пасаду прафесара), якая была адкрыта 1 жніўня 1851 года на базе існуючай практычнай школы ветэрынарнай медыцыны (рэфармаванай у інстытут у 1873 годзе). Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу (1863) і Вене (1865). Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «''Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла''» (1865 г.). == Публікацыі == Отчет о путешествии по Германии, Бельгии и Франции с целью изучения ветеринарных учебных заведений / [Соч.] Дир. Харьк. вет. уч-ща Галицкого. - [Санкт-Петербург, 1858?]. - 84 с.; 23. О чуме рогатого скота, как причине неудовлетворительного состояния нашего скотоводства и о мерах для устранения этого зла. Харьков: Университетская типография, 1865. Путешествие професора Галицкого в Херсонскую, Екатеринославскую, Полтавскую и Харьковскую губернии для осмотра чумопрививательных заведений и лучших заводов домашних животных (отчет сего путешествия представлен в Министерство и напечатан отдельными оттисками, 1866 года){{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Галіцкі Напалеон Дзем'янавіч}} [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] ah2u7c54o9iy9us1r7rdfj12mtthrbx 5174992 5174991 2026-08-03T15:15:15Z Aliaksei Lastouski 75892 5174992 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Дата смерці = [[15 снежня]] [[1881]] | Месца смерці = [[Сэрвач]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]], Харкаўская ветэрынарная школа | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Навуковы кіраўнік = Караль Вішнеўскі }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - [[15 снежня]] [[1881]], [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]]) - лекар-[[ветэрынар]], заснавальнік і першы дырэктар Вышэйшага ветэрынарнага вучылішча ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref><ref>[https://dnsgb.com.ua/assets/files/konf-2022-05-20.pdf Жванко Л., Приходько Т. НАПОЛЕОН ГАЛИЦЬКИЙ – ВЕТЕРИНАРНИЙ ЛІКАР, ПЕРШИЙ ДИРЕКТОР ВИЩОГО ВЕТЕРИНАРНОГО УЧИЛИЩА В ХАРКОВІ (1818–15 (28) ГРУДНЯ 1881). // Історія освіти, науки і техніки в Україні : матеріали ХVІІ Всеукр. конф. молодих учених та спец., присвяч. 180-річниці від дня народження Анастасія Єгоровича Зайкевича (1842–1931), Київ, 19-20 трав. 2022 р. Вінниця: : ТВОРИ, 2022. С. 64-66.] </ref> == Біяграфія == Навучаўся ў Маладзечанскай гімназіі. Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]] ў 1837 годзе са званнем ветэрынарнага лекара 1-й ступені. У тым жа годзе быў прызначаны у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі пры прафесары Каралі Вішнеўскім. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. У 1838 годзе ён заснаваў практычную ветэрынарную школу, атрымаўшы за гэта прызнанне ад кіраўніцтва навучальнай установы. 11 чэрвеня 1842 года яму было прысвоена званне доктара 1-га аддзялення на медыцынскім факультэце. На працягу наступных пяці гадоў ён выкладаў [[Заатэрапія|заатэрапію]], [[Судовая медыцына|судовую медыцыну]], вёў клінічныя заняткі. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. У 1848 годзе ён быў зацверджаны [[Дацэнт|дацэнтам]] кафедры ветэрынарных навук Харкаўскага ўніверсітэта з правам выкладання курсаў і кіраўніцтва практычнай ветэрынарнай школай. У тым жа годзе ён удзельнічаў у ліквідацыі [[Эпідэмія|эпідэміі]] [[Халера|халеры]] ў Стаўрапальскай губерні, за што атрымаў найвышэйшую імператарскую падзяку. Разам са сваімі калегамі і студэнтамі ён прымаў непасрэдны ўдзел у барацьбе з [[Чума|чумой]] у паўднёвых губернях Расійскай імперыі і ліквідацыі халеры ў Харкаве. Быў членам камісіі, якая прымала ўступныя экзамены на ветэрынарнае і медыцынскае аддзяленні ўніверсітэта. Паралельна здаў магістарскія экзамены, атрымаўшы ступень магістра ў 1849 годзе. 6 чэрвеня 1851 года найвышэйшым загадам быў прызначаны першым дырэктарам Харкаўскай ветэрынарнай школы (адначасова быў пераведзены на пасаду прафесара), якая была адкрыта 1 жніўня 1851 года на базе існуючай практычнай школы ветэрынарнай медыцыны (рэфармаванай у інстытут у 1873 годзе). Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу (1863) і Вене (1865). Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «''Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла''» (1865 г.). == Публікацыі == Отчет о путешествии по Германии, Бельгии и Франции с целью изучения ветеринарных учебных заведений / [Соч.] Дир. Харьк. вет. уч-ща Галицкого. - [Санкт-Петербург, 1858?]. - 84 с.; 23. О чуме рогатого скота, как причине неудовлетворительного состояния нашего скотоводства и о мерах для устранения этого зла. Харьков: Университетская типография, 1865. Путешествие професора Галицкого в Херсонскую, Екатеринославскую, Полтавскую и Харьковскую губернии для осмотра чумопрививательных заведений и лучших заводов домашних животных (отчет сего путешествия представлен в Министерство и напечатан отдельными оттисками, 1866 года){{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Галіцкі Напалеон Дзем'янавіч}} [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейцы]] [[Катэгорыя:Ветэрынарыя]] [[Катэгорыя:Ветэрынары]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі]] kaiub2zapbs5m9v9our5pd6spptf12f 5175093 5174992 2026-08-04T01:38:09Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5175093 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Напалеон Дзем'янавіч Галіцкі | Выява = [[File:Wincenty Sleńdziński. Napoleon Galicki.jpg|thumb|Вікенцій Сляндзінскі. Партрэт Напалеона Галіцкага, прафесара Харкаўскага ўніверсітэта. 1868]] | Дата нараджэння = [[1818]] | Месца нараджэння = [[Вілейка]] | Дата смерці = [[15 снежня]] [[1881]] | Месца смерці = [[Сэрвач]] | Род дзейнасці = [[ветэрынар]] | Месца працы = [[Харкаўскі ўніверсітэт]], Харкаўская ветэрынарная школа | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Навуковы кіраўнік = Караль Вішнеўскі }}'''Напалеон Дзям'янавіч Галіцкі''' ([[1818]], [[Вілейка]] - [[15 снежня]] [[1881]], [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]]) - лекар-[[ветэрынар]], заснавальнік і першы дырэктар Вышэйшага ветэрынарнага вучылішча ў [[Харкаў|Харкаве]].<ref>[https://www.elibrary.ru/download/elibrary_48006700_50732858.pdf <nowiki>Шимукович, С.Ф. Уроженцы белорусских земель в развитии сельскохозяйственной науки Российской империи в XIX – начале XX века / С.Ф. Шимукович // Сельское хозяйство Беларуси сквозь призму научных исследований (XIX – начало XX в.): доклады Междунар. науч. конф., Минск, 23 сент. 2021 г. / НАНБ, Белорус. с-х. б-ка им. И.С. Лупиновича, Ин-т истории; редкол.: Ю.О. Каракулько (отв. ред.) [и др.]. – Минск: ИВЦ Минфина, 2021. – С. 201–223.</nowiki>]</ref><ref>[https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/0e1baf0e-015d-487b-aa4b-71b3d7da1719/content Головко В.А., Смолянинов В.К., Северин Р.В., Хомутовская С.А. ОСНОВАНИЕ, СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ ШКОЛЫ ЭПИЗООТОЛОГОВ ХГЗВА // Проблеми зооінженерії та ветеринарної медицини.] </ref><ref>[https://dnsgb.com.ua/assets/files/konf-2022-05-20.pdf Жванко Л., Приходько Т. НАПОЛЕОН ГАЛИЦЬКИЙ – ВЕТЕРИНАРНИЙ ЛІКАР, ПЕРШИЙ ДИРЕКТОР ВИЩОГО ВЕТЕРИНАРНОГО УЧИЛИЩА В ХАРКОВІ (1818–15 (28) ГРУДНЯ 1881). // Історія освіти, науки і техніки в Україні : матеріали ХVІІ Всеукр. конф. молодих учених та спец., присвяч. 180-річниці від дня народження Анастасія Єгоровича Зайкевича (1842–1931), Київ, 19-20 трав. 2022 р. Вінниця: : ТВОРИ, 2022. С. 64-66.] </ref> == Біяграфія == Навучаўся ў Маладзечанскай гімназіі. Скончыў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэмію]] ў [[Вільня|Вільні]] ў 1837 годзе са званнем ветэрынарнага лекара 1-й ступені. У тым жа годзе быў прызначаны у [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі універсітэт]] празектарам заатаміі пры прафесары Каралі Вішнеўскім. Ужо з 1840 г. яму даручаюць чытаць фармакагнозію і аператыўную заахірургію. У 1838 годзе ён заснаваў практычную ветэрынарную школу, атрымаўшы за гэта прызнанне ад кіраўніцтва навучальнай установы. 11 чэрвеня 1842 года яму было прысвоена званне доктара 1-га аддзялення на медыцынскім факультэце. На працягу наступных пяці гадоў ён выкладаў [[Заатэрапія|заатэрапію]], [[Судовая медыцына|судовую медыцыну]], вёў клінічныя заняткі. Паступова круг чытаемых прадметаў пашыраўся і да канца 1840-х гг. ён становіцца выдатнай заменай прафесару К. Вішнеўскаму, які пайшоў на пенсію. У 1848 годзе ён быў зацверджаны [[Дацэнт|дацэнтам]] кафедры ветэрынарных навук Харкаўскага ўніверсітэта з правам выкладання курсаў і кіраўніцтва практычнай ветэрынарнай школай. У тым жа годзе ён удзельнічаў у ліквідацыі [[Эпідэмія|эпідэміі]] [[Халера|халеры]] ў Стаўрапальскай губерні, за што атрымаў найвышэйшую імператарскую падзяку. Разам са сваімі калегамі і студэнтамі ён прымаў непасрэдны ўдзел у барацьбе з [[Чума|чумой]] у паўднёвых губернях Расійскай імперыі і ліквідацыі халеры ў Харкаве. Быў членам камісіі, якая прымала ўступныя экзамены на ветэрынарнае і медыцынскае аддзяленні ўніверсітэта. Паралельна здаў магістарскія экзамены, атрымаўшы ступень магістра ў 1849 годзе. 6 чэрвеня 1851 года найвышэйшым загадам быў прызначаны першым дырэктарам Харкаўскай ветэрынарнай школы (адначасова быў пераведзены на пасаду прафесара), якая была адкрыта 1 жніўня 1851 года на базе існуючай практычнай школы ветэрынарнай медыцыны (рэфармаванай у інстытут у 1873 годзе). Вопыт і веды Галіцкага былі запатрабаваны ў імперыі, ён неаднаразова дасылаўся ў камандзіроўкі па губернях з мэтай рэвізіі пастаноўкі ветэрынарнай справы або ў дапамогу барацьбе з эпідэміямі жывёлы. Замежныя камандзіроўкі прадугледжвалі знаёмства з вопытам пастаноўкі ветэрынарнай справы ў краінах Еўропы і ўдзел у міжнародных з'ездах ветэрынараў у Гамбургу (1863) і Вене (1865). Перад выхадам у адстаўку ў 1867 г. вучоны сістэматызаваў і апублікаваў свае шматгадовыя назіранні пад назвай: «''Пра чуму рагатай жывёлы, як прычыны нездавальняючага стану нашай жывёлагадоўлі і аб мерах па ліквідацыі гэтага зла''» (1865 г.). == Публікацыі == Отчет о путешествии по Германии, Бельгии и Франции с целью изучения ветеринарных учебных заведений / [Соч.] Дир. Харьк. вет. уч-ща Галицкого. - [Санкт-Петербург, 1858?]. - 84 с.; 23. О чуме рогатого скота, как причине неудовлетворительного состояния нашего скотоводства и о мерах для устранения этого зла. Харьков: Университетская типография, 1865. Путешествие професора Галицкого в Херсонскую, Екатеринославскую, Полтавскую и Харьковскую губернии для осмотра чумопрививательных заведений и лучших заводов домашних животных (отчет сего путешествия представлен в Министерство и напечатан отдельными оттисками, 1866 года){{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-04}} {{DEFAULTSORT:Галіцкі Напалеон Дзем'янавіч}} [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейцы]] [[Катэгорыя:Ветэрынарыя]] [[Катэгорыя:Ветэрынары]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі]] olp0egcvzs4ypnd3ko288hx92y1ha9w 14 812054 5174981 2026-08-03T14:44:54Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Хакерства]] [[Катэгорыя:Злачынныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-арганізацыі]]» 5174981 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Хакерства]] [[Катэгорыя:Злачынныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-арганізацыі]] 19pkbguu9mgyz11yxedwye7txrq0fyw 0 812055 5175130 2026-08-04T05:11:47Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Бягучыя падзеі}}» 5175130 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} 4581j15mqsruxsdwnje65c6snpbh9bz 5175131 5175130 2026-08-04T05:13:31Z Emilia Noah 155537 /* */ 5175131 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} iovw3zuvgv7shr8mdhen5cihlswxsda 5175133 5175131 2026-08-04T05:13:55Z Emilia Noah 155537 /* */ 5175133 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} 162eumbmf6i3p2zga2iimdyldsa7f78 5175134 5175133 2026-08-04T05:14:12Z Emilia Noah 155537 /* */ 5175134 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} dl4bqsjkjq9s664ulxrtmwzskmtvocl 5175135 5175134 2026-08-04T05:18:59Z Emilia Noah 155537 /* */ 5175135 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у 2026 годзе. У спісе прадстаўлены запускі, якія ставілі сваёй мэтай вывядзенне {{Не перакладзена 5|Карысная нагрузка|карыснай нагрузкі|ru|Полезная нагрузка}} (або {{Не перакладзена 5|Масагабарытны макет|масагабарытных макетаў|ru|Массогабаритный макет}}) на [[Геацэнтрычная арбіта|калязямную арбіту]] або траекторыю адлёту ў {{Не перакладзена 5|Міжпланетная прастора|міжпланетную прастору|ru|Межпланетное пространство}}. У спісе не прадстаўлены [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальныя запускі]], а таксама запускі [[Балістычная ракета|балістычных]], {{Не перакладзена 5|Геафізічная ракета|геафізічных|ru|Геофизическая ракета}} і {{Не перакладзена 5|Метэаралагічная ракета|метэаралагічных|ru|Метеорологическая ракета}} ракет. Таксама не ўлічваюцца запускі, якія не адбыліся і пры якіх ракета-носьбіт не сышла са старту. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць дадзеным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе<ref>{{Cite web|title=3235 (XXIX). Конвенция о регистрации объектов, запускаемых в космическое пространство|url=https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|website=www.unoosa.org|date=1974-11-12|lang=ru|access-date=2022-01-06|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711134406/https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|url-status=live}}</ref>. s8msyqqxhg80yfyk0bwbfrdfztcvb7g 5175147 5175135 2026-08-04T05:31:47Z Emilia Noah 155537 5175147 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у 2026 годзе. У спісе прадстаўлены запускі, якія ставілі сваёй мэтай вывядзенне {{Не перакладзена 5|Карысная нагрузка|карыснай нагрузкі|ru|Полезная нагрузка}} (або {{Не перакладзена 5|Масагабарытны макет|масагабарытных макетаў|ru|Массогабаритный макет}}) на [[Геацэнтрычная арбіта|калязямную арбіту]] або траекторыю адлёту ў {{Не перакладзена 5|Міжпланетная прастора|міжпланетную прастору|ru|Межпланетное пространство}}. У спісе не прадстаўлены [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальныя запускі]], а таксама запускі [[Балістычная ракета|балістычных]], {{Не перакладзена 5|Геафізічная ракета|геафізічных|ru|Геофизическая ракета}} і {{Не перакладзена 5|Метэаралагічная ракета|метэаралагічных|ru|Метеорологическая ракета}} ракет. Таксама не ўлічваюцца запускі, якія не адбыліся і пры якіх ракета-носьбіт не сышла са старту. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць дадзеным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе<ref>{{Cite web|title=3235 (XXIX). Конвенция о регистрации объектов, запускаемых в космическое пространство|url=https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|website=www.unoosa.org|date=1974-11-12|lang=ru|access-date=2022-01-06|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711134406/https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|url-status=live}}</ref>. ==Спіс арбітальных запускаў== {| class="wikitable" |+ Спіс [[Геацэнтрычная арбіта|арбітальных]] запускаў, зробленых у [[2026]] годзе. <span style="background-color: #ffD0D0">Ружовым колерам</span> выдзелены няўдалыя запускі. '''Тоўстым''' вылучаныя пілатуемыя касмічныя апараты. ! Дата ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]) !! Стартавы комплекс !! Ракета-носьбіт !! {{Не перакладзена 5|Міжнародны Ідэнтыфікатар|NSSDC ID|ru|Международный Идентификатор}} !! {{Не перакладзена 5|Нумар па спадарожнікавым каталогу|SCN|ru|Номер по спутниковому каталогу}} !! Назва КА !! Тып/Прызначэнне 8k6fbrahdil1x1hqqobidn4krvp834g 5175193 5175147 2026-08-04T08:20:24Z Emilia Noah 155537 5175193 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у 2026 годзе. У спісе прадстаўлены запускі, якія ставілі сваёй мэтай вывядзенне {{Не перакладзена 5|Карысная нагрузка|карыснай нагрузкі|ru|Полезная нагрузка}} (або {{Не перакладзена 5|Масагабарытны макет|масагабарытных макетаў|ru|Массогабаритный макет}}) на [[Геацэнтрычная арбіта|калязямную арбіту]] або траекторыю адлёту ў {{Не перакладзена 5|Міжпланетная прастора|міжпланетную прастору|ru|Межпланетное пространство}}. У спісе не прадстаўлены [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальныя запускі]], а таксама запускі [[Балістычная ракета|балістычных]], {{Не перакладзена 5|Геафізічная ракета|геафізічных|ru|Геофизическая ракета}} і {{Не перакладзена 5|Метэаралагічная ракета|метэаралагічных|ru|Метеорологическая ракета}} ракет. Таксама не ўлічваюцца запускі, якія не адбыліся і пры якіх ракета-носьбіт не сышла са старту. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць дадзеным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе<ref>{{Cite web|title=3235 (XXIX). Конвенция о регистрации объектов, запускаемых в космическое пространство|url=https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|website=www.unoosa.org|date=1974-11-12|lang=ru|access-date=2022-01-06|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711134406/https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|url-status=live}}</ref>. ==Спіс арбітальных запускаў== {| class="wikitable" |+ Спіс [[Геацэнтрычная арбіта|арбітальных]] запускаў, зробленых у [[2026]] годзе. <span style="background-color: #ffD0D0">Ружовым колерам</span> выдзелены няўдалыя запускі. '''Тоўстым''' вылучаныя пілатуемыя касмічныя апараты. ! Дата ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]) !! Стартавы комплекс !! Ракета-носьбіт !! {{Не перакладзена 5|Міжнародны Ідэнтыфікатар|NSSDC ID|ru|Международный Идентификатор}} !! {{Не перакладзена 5|Нумар па спадарожнікавым каталогу|SCN|ru|Номер по спутниковому каталогу}} !! Назва КА !! Тып/Прызначэнне |- |} ==Зноскі== {{Крыніцы}} gznxxwjvfaf8iw95hu1twdt41oh8xnh 5175196 5175193 2026-08-04T08:22:21Z Emilia Noah 155537 /* Зноскі */ 5175196 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у 2026 годзе. У спісе прадстаўлены запускі, якія ставілі сваёй мэтай вывядзенне {{Не перакладзена 5|Карысная нагрузка|карыснай нагрузкі|ru|Полезная нагрузка}} (або {{Не перакладзена 5|Масагабарытны макет|масагабарытных макетаў|ru|Массогабаритный макет}}) на [[Геацэнтрычная арбіта|калязямную арбіту]] або траекторыю адлёту ў {{Не перакладзена 5|Міжпланетная прастора|міжпланетную прастору|ru|Межпланетное пространство}}. У спісе не прадстаўлены [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальныя запускі]], а таксама запускі [[Балістычная ракета|балістычных]], {{Не перакладзена 5|Геафізічная ракета|геафізічных|ru|Геофизическая ракета}} і {{Не перакладзена 5|Метэаралагічная ракета|метэаралагічных|ru|Метеорологическая ракета}} ракет. Таксама не ўлічваюцца запускі, якія не адбыліся і пры якіх ракета-носьбіт не сышла са старту. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць дадзеным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе<ref>{{Cite web|title=3235 (XXIX). Конвенция о регистрации объектов, запускаемых в космическое пространство|url=https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|website=www.unoosa.org|date=1974-11-12|lang=ru|access-date=2022-01-06|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711134406/https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|url-status=live}}</ref>. ==Спіс арбітальных запускаў== {| class="wikitable" |+ Спіс [[Геацэнтрычная арбіта|арбітальных]] запускаў, зробленых у [[2026]] годзе. <span style="background-color: #ffD0D0">Ружовым колерам</span> выдзелены няўдалыя запускі. '''Тоўстым''' вылучаныя пілатуемыя касмічныя апараты. ! Дата ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]) !! Стартавы комплекс !! Ракета-носьбіт !! {{Не перакладзена 5|Міжнародны Ідэнтыфікатар|NSSDC ID|ru|Международный Идентификатор}} !! {{Не перакладзена 5|Нумар па спадарожнікавым каталогу|SCN|ru|Номер по спутниковому каталогу}} !! Назва КА !! Тып/Прызначэнне |- |} ==Зноскі== {{Notelist}} ==Крыніцы== {{Крыніцы}} syhx5oebtdifuifignj808uwno5xhzi 5175206 5175196 2026-08-04T08:29:17Z Emilia Noah 155537 5175206 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у 2026 годзе. У спісе прадстаўлены запускі, якія ставілі сваёй мэтай вывядзенне {{Не перакладзена 5|Карысная нагрузка|карыснай нагрузкі|ru|Полезная нагрузка}} (або {{Не перакладзена 5|Масагабарытны макет|масагабарытных макетаў|ru|Массогабаритный макет}}) на [[Геацэнтрычная арбіта|калязямную арбіту]] або траекторыю адлёту ў {{Не перакладзена 5|Міжпланетная прастора|міжпланетную прастору|ru|Межпланетное пространство}}. У спісе не прадстаўлены [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальныя запускі]], а таксама запускі [[Балістычная ракета|балістычных]], {{Не перакладзена 5|Геафізічная ракета|геафізічных|ru|Геофизическая ракета}} і {{Не перакладзена 5|Метэаралагічная ракета|метэаралагічных|ru|Метеорологическая ракета}} ракет. Таксама не ўлічваюцца запускі, якія не адбыліся і пры якіх ракета-носьбіт не сышла са старту. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць дадзеным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе<ref>{{Cite web|title=3235 (XXIX). Конвенция о регистрации объектов, запускаемых в космическое пространство|url=https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|website=www.unoosa.org|date=1974-11-12|lang=ru|access-date=2022-01-06|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711134406/https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|url-status=live}}</ref>. ==Спіс арбітальных запускаў== {| class="wikitable" |+ Спіс [[Геацэнтрычная арбіта|арбітальных]] запускаў, зробленых у [[2026]] годзе. <span style="background-color: #ffD0D0">Ружовым колерам</span> выдзелены няўдалыя запускі. '''Тоўстым''' вылучаныя пілатуемыя касмічныя апараты. ! Дата ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]) !! Стартавы комплекс !! Ракета-носьбіт !! {{Не перакладзена 5|Міжнародны Ідэнтыфікатар|NSSDC ID|ru|Международный Идентификатор}} !! {{Не перакладзена 5|Нумар па спадарожнікавым каталогу|SCN|ru|Номер по спутниковому каталогу}} !! Назва КА !! Тып/Прызначэнне |- |} ==Зноскі== {{Notelist}} ==Крыніцы== {{Крыніцы}} ==Гл. таксама== *{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў Расіі ў 2026 годзе|Спіс касмічных запускаў Расіі ў 2026 годзе|ru|Список космических запусков России в 2026 году}} *{{Не перакладзена 5|Храналогія пілатуемых касмічных палётаў (2020-я)|Храналогія пілатуемых касмічных палётаў (2020-я)|ru|Хронология пилотируемых космических полётов (2020-е)}} *{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў|Спіс касмічных запускаў|ru|Список космических запусков}} cwd18oe6bf08jaixj9d6we544cr9roa 5175237 5175206 2026-08-04T08:51:30Z Emilia Noah 155537 5175237 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=4 жніўня 2026}}{{Бягучыя падзеі}} {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у 2026 годзе. У спісе прадстаўлены запускі, якія ставілі сваёй мэтай вывядзенне {{Не перакладзена 5|Карысная нагрузка|карыснай нагрузкі|ru|Полезная нагрузка}} (або {{Не перакладзена 5|Масагабарытны макет|масагабарытных макетаў|ru|Массогабаритный макет}}) на [[Геацэнтрычная арбіта|калязямную арбіту]] або траекторыю адлёту ў {{Не перакладзена 5|Міжпланетная прастора|міжпланетную прастору|ru|Межпланетное пространство}}. У спісе не прадстаўлены [[Субарбітальны касмічны палёт|субарбітальныя запускі]], а таксама запускі [[Балістычная ракета|балістычных]], {{Не перакладзена 5|Геафізічная ракета|геафізічных|ru|Геофизическая ракета}} і {{Не перакладзена 5|Метэаралагічная ракета|метэаралагічных|ru|Метеорологическая ракета}} ракет. Таксама не ўлічваюцца запускі, якія не адбыліся і пры якіх ракета-носьбіт не сышла са старту. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць дадзеным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе<ref>{{Cite web|title=3235 (XXIX). Конвенция о регистрации объектов, запускаемых в космическое пространство|url=https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|website=www.unoosa.org|date=1974-11-12|lang=ru|access-date=2022-01-06|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711134406/https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_29_3235R.pdf|url-status=live}}</ref>. ==Спіс арбітальных запускаў== {| class="wikitable" |+ Спіс [[Геацэнтрычная арбіта|арбітальных]] запускаў, зробленых у [[2026]] годзе. <span style="background-color: #ffD0D0">Ружовым колерам</span> выдзелены няўдалыя запускі. '''Тоўстым''' вылучаныя пілатуемыя касмічныя апараты. ! Дата ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]) !! Стартавы комплекс !! Ракета-носьбіт !! {{Не перакладзена 5|Міжнародны Ідэнтыфікатар|NSSDC ID|ru|Международный Идентификатор}} !! {{Не перакладзена 5|Нумар па спадарожнікавым каталогу|SCN|ru|Номер по спутниковому каталогу}} !! Назва КА !! Тып/Прызначэнне |- |} ==Зноскі== {{Notelist}} ==Крыніцы== {{Крыніцы}} ==Гл. таксама== *{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў Расіі ў 2026 годзе|Спіс касмічных запускаў Расіі ў 2026 годзе|ru|Список космических запусков России в 2026 году}} *{{Не перакладзена 5|Храналогія пілатуемых касмічных палётаў (2020-я)|Храналогія пілатуемых касмічных палётаў (2020-я)|ru|Хронология пилотируемых космических полётов (2020-е)}} *{{Не перакладзена 5|Спіс касмічных запускаў|Спіс касмічных запускаў|ru|Список космических запусков}} ==Спасылкі== *[https://planet4589.org/space/jsr/latest.html Jonathan McDowell.] Jonathan’s Space Report — Next Issue{{Ref-en}}. *[https://planet4589.org/space/log/launch.html Jonathan McDowell.] Launch Log{{Ref-en}}. *[https://space.skyrocket.de/directories/chronology.htm Gunter Dirk Krebs.] Chronology of Space Launches{{Ref-en}}. *[https://nextspaceflight.com/launches/ Rocket Launch Manifest.]{{Ref-en}} Next Spaceflight. {{Не перакладзена 5|NASASpaceflight|NASASpaceflight|en|NASASpaceflight}}. *[https://celestrak.org/satcat/search.php Dr. T.S. Kelso] Satellite catalog (SATCAT){{Ref-en}}. CelesTrak. *[https://celestrak.org/NORAD/elements/table.php?GROUP=last-30-days&FORMAT=tle Dr. T.S. Kelso.Last 30 Days' Launches]{{Ref-en}}. CelesTrak. *[https://orbitalfocus.uk/Diaries/Launches/Launches.php?year=2026 Orbital Focus] Launches and Orbital Operations{{Ref-en}}. *[https://www.unoosa.org/oosa/osoindex/search-ng.jspx?lf_id= Online Index of Objects Launched into Outer Space]{{Ref-en}}. {{Не перакладзена 5|Упраўленне па пытаннях касмічнай прасторы ААН|Упраўленне па пытаннях касмічнай прасторы ААН|ru|Управление по вопросам космического пространства ООН}}. 2zdql4mu2m34u4511eav0noo9zmpt26 1 812056 5175136 2026-08-04T05:20:38Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}» 5175136 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 0 812057 5175139 2026-08-04T05:22:08Z StarDeg 16311 Новая старонка: «'''Рудзі Бонд''' (10 кастрычніка 1912 — 29 сакавіка 1982) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форд...» 5175139 wikitext text/x-wiki '''Рудзі Бонд''' (10 кастрычніка 1912 — 29 сакавіка 1982) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года "Трамвай «Жаданне». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. 83xvgz30l81tq5ap5kwxffpuk32xeb3 5175140 5175139 2026-08-04T05:23:09Z StarDeg 16311 5175140 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' (10 кастрычніка 1912 — 29 сакавіка 1982) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года "Трамвай «Жаданне». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. d7o43mgsms5v93f97494nwshwa6e4r5 5175141 5175140 2026-08-04T05:23:27Z StarDeg 16311 5175141 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' (10 кастрычніка 1912 — 29 сакавіка 1982) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года "Трамвай «Жаданне». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. {{Бібліяінфармацыя}} qylpcdhn4zgy808fgj9xcptnoro2k4l 5175142 5175141 2026-08-04T05:24:33Z StarDeg 16311 5175142 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' (10 кастрычніка 1912 — 29 сакавіка 1982) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. {{Бібліяінфармацыя}} c64u2z608dn4c07runsyww5e1ddt5oq 5175143 5175142 2026-08-04T05:25:10Z StarDeg 16311 5175143 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' (10 кастрычніка 1912 — 29 сакавіка 1982) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. == Фільмаграфія == * 1951 — [[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай «Жаданне»]] {{Бібліяінфармацыя}} 4c3r6r970e5n2mxe7sas6cu3zl6bqaj 5175144 5175143 2026-08-04T05:26:26Z StarDeg 16311 5175144 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' ([[10 кастрычніка]] [[1912]] — [[29 сакавіка]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} me1z0ydkimrtmzh1jp3doekxg5c2oy3 5175145 5175144 2026-08-04T05:27:04Z StarDeg 16311 5175145 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' ([[10 кастрычніка]] [[1912]] — [[29 сакавіка]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. == Фільмаграфія == * 1951 — [[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай «Жаданне»]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} 9ngkdotu3z02em5ecizmhfi76dk26yl 5175158 5175145 2026-08-04T06:06:30Z StarDeg 16311 5175158 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' ([[10 кастрычніка]] [[1912]] — [[29 сакавіка]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. == Фільмаграфія == * 1951 — [[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай «Жаданне»]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] 8mmtvhbd1mpzw7sg0ko5hoell80pd9o 5175159 5175158 2026-08-04T06:07:51Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5175159 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' ([[10 кастрычніка]] [[1912]] — [[29 сакавіка]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. == Фільмаграфія == * 1951 — [[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай «Жаданне»]] * 1957 — [[12 угневаных мужчын (фільм, 1957)|12 угневаных мужчын]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] ccsh7eiiuw2c8f1zaw8545cfd4nr37n 5175220 5175159 2026-08-04T08:41:22Z Autumndancer 168015 5175220 wikitext text/x-wiki {цёзкі2{|Бонд}} {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' ([[10 кастрычніка]] [[1912]] — [[29 сакавіка]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. == Фільмаграфія == * 1951 — [[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай «Жаданне»]] * 1957 — [[12 угневаных мужчын (фільм, 1957)|12 угневаных мужчын]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] bpl5tz7rrh7mu8oxjh8781qv507e2ab 5175222 5175220 2026-08-04T08:42:48Z Autumndancer 168015 5175222 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бонд}} {{Асоба}} '''Рудзі Бонд''' ([[10 кастрычніка]] [[1912]] — [[29 сакавіка]] [[1982]]) — амерыканскі акцёр, які працаваў з 1947 года да сваёй смерці. Яго праца ўключала Брадвей, Галівуд і амерыканскае тэлебачанне. Сярод яго самых запамінальных роляў — роля Кунеа ў блокбастары Фрэнсіса Форда Копалы 1972 года «Хросны бацька» і роля Стыва Хабела ў фільме 1951 года «[[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай „Жаданне“]]». Бонд напісаў аўтабіяграфію пад назвай "Я ехаў на трамваі «Жаданне», але яна не была завершана да яго смерці. Яго жонка, Альма Халберт, скончыла яе і дадала прадмову. Кніга была апублікавана ў 2000 годзе. == Фільмаграфія == * 1951 — [[Трамвай «Жаданне» (фільм)|Трамвай «Жаданне»]] * 1957 — [[12 угневаных мужчын (фільм, 1957)|12 угневаных мужчын]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] lq7reen6tov1vv47ob2zhm9hmak73mt 0 812058 5175173 2026-08-04T07:19:40Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «'''Леў Якаўлевіч Нагумовіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Лев Яковлевич'' ''Нагумович'', [[1792]], [[Магілёў]] - [[26 красавіка]] [[1853]], Магілёў) - вучоны-медык, хірург, асветнік, удзельнік [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]], адзін са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Рас...» 5175173 wikitext text/x-wiki '''Леў Якаўлевіч Нагумовіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Лев Яковлевич'' ''Нагумович'', [[1792]], [[Магілёў]] - [[26 красавіка]] [[1853]], Магілёў) - вучоны-медык, хірург, асветнік, удзельнік [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]], адзін са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/135492|title=Нагумовіч Леў (Леон-Казімір) Якаўлевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Нагумович, Лев Яковлевич — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://masheka.by/history_mogilev/mogilev-lyudi/2145-vrach-iz-mogileva-na-elisejskih-poljah-v-parizhe.html|title=Врач из Могилева на Елисейских полях в Париже » MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|website=MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Скончыў Магілёўскі езуіцкі калегіюм, затым лячэбна-медыцынскае аддзяленне [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Атрымаў пасля вучобы званне доктара медыцыны (1812). У яго дысертацыі, прысвечанай гартаннай [[Ангіна|ангіне]], упершыню ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] апісвалася дастаткова рэдкае, але цяжкае захворванне. З 1812 г. Л. Нагумовіч быў ваенным урачом. Служыў у Фанагарыйскім грэнадзёрскім палку. Удзельнічаў у вайне 1812 г. у бітвах пры [[Барадзінская бітва|Барадзіне]], Малым Яраслаўцы, пад Люцэнам, Кульмам, Лейпцыгам. У 1814 г. разам з палком уступіў у [[Парыж]]. У Парыжскай медыцынскай акадэміі Л. Нагумовіч прачытаў даклад «''Об употреблении фосфора при лечении перемежающейся лихорадки''» і быў выбраны членам-карэспандэнтам гэтай акадэміі. Пасля вяртання войск з-за мяжы яго прызначылі старшым урачом 40-га егерскага палка. З 1818 па 1826 г. (акрамя 1822 г., калі працаваў у Віцебскім ваенным шпіталі) з’яўляўся ардынатарам Беларуска-Магілёўскага ваеннага шпіталя. У 1826 г. быў штаб-лекарам Фінляндскага палка. Як ваенны медык прымаў удзел у турэцкай (1828), [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскай (1831)]] і венгерскай (1848) кампаніях. У 1830 г. Л. Нагумовіч працаваў у цэнтральнай камісіі па барацьбе з [[Халера|халерай]] у [[Саратаў|Саратаве]]. Стаў адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў. З 1852 г. ён знаходзіўся ў адстаўцы. Быў [[Стацкі саветнік|стацкім саветнікам]]. Адначасова з медыцынскай практыкай Л. Нагумовіч займаўся навуковай працай. З’яўляўся актыўным папулярызатарам медыцынскіх ведаў. Заслугоўвае ўвагі работа «''Руководство к лечению огнестрельных ран по правилам, предлагаемым знаменитыми хирургами в Европе''» (1822). Ён таксама аўтар 1, 7, 8-га раздзелаў «''Трактата о повальной, заразной болезни, называемой холера''» (1831). Пераклаў з французскай мовы працу вядомага ўрача Ланцыо. Супрацоўнічаў у «''Военно-медицинском журнале''», газеце «''Друг здравия''» і інш. У работах Нагумовіча выявіліся характэрныя для яго рысы ўрача-гуманіста: пільнасць пры назіранні за сімптомамі захворвання ў дынаміцы, пастаянны пошук новых, найбольш эфектыўных метадаў і спосабаў лячэння. За заслугі ў ваеннай медыцыне Л. Нагумовіч быў прызначаны ганаровым членам [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі,]] [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]] і Ваенна-медыцынскага навуковага камітэта. Узнагароджаны Імператарскім [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] (1830), сярэбраным медалём «За Парыж» (1814). == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2000. – Т. 11. – С. 118. Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 509. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1999. – Т. 5. – С. 268-269. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == tbesnnan3lvt5769okqqz2g0zxaht28 5175174 5175173 2026-08-04T07:21:45Z Aliaksei Lastouski 75892 5175174 wikitext text/x-wiki '''Леў Якаўлевіч Нагумовіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Лев Яковлевич'' ''Нагумович'', [[1792]], [[Магілёў]] - [[26 красавіка]] [[1853]], Магілёў) - вучоны-медык, хірург, асветнік, удзельнік [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]], адзін са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/135492|title=Нагумовіч Леў (Леон-Казімір) Якаўлевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Нагумович, Лев Яковлевич — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://masheka.by/history_mogilev/mogilev-lyudi/2145-vrach-iz-mogileva-na-elisejskih-poljah-v-parizhe.html|title=Врач из Могилева на Елисейских полях в Париже » MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|website=MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Скончыў Магілёўскі езуіцкі калегіюм, затым лячэбна-медыцынскае аддзяленне [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Атрымаў пасля вучобы званне доктара медыцыны (1812). У яго дысертацыі, прысвечанай гартаннай [[Ангіна|ангіне]], упершыню ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] апісвалася дастаткова рэдкае, але цяжкае захворванне. З 1812 г. Л. Нагумовіч быў ваенным урачом. Служыў у Фанагарыйскім грэнадзёрскім палку. Удзельнічаў у вайне 1812 г. у бітвах пры [[Барадзінская бітва|Барадзіне]], Малым Яраслаўцы, пад Люцэнам, Кульмам, Лейпцыгам. У 1814 г. разам з палком уступіў у [[Парыж]]. У Парыжскай медыцынскай акадэміі Л. Нагумовіч прачытаў даклад «''Об употреблении фосфора при лечении перемежающейся лихорадки''» і быў выбраны членам-карэспандэнтам гэтай акадэміі. Пасля вяртання войск з-за мяжы яго прызначылі старшым урачом 40-га егерскага палка. З 1818 па 1826 г. (акрамя 1822 г., калі працаваў у Віцебскім ваенным шпіталі) з’яўляўся ардынатарам Беларуска-Магілёўскага ваеннага шпіталя. У 1826 г. быў штаб-лекарам Фінляндскага палка. Як ваенны медык прымаў удзел у турэцкай (1828), [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскай (1831)]] і венгерскай (1848) кампаніях. У 1830 г. Л. Нагумовіч працаваў у цэнтральнай камісіі па барацьбе з [[Халера|халерай]] у [[Саратаў|Саратаве]]. Стаў адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў. З 1852 г. ён знаходзіўся ў адстаўцы. Быў [[Стацкі саветнік|стацкім саветнікам]]. Адначасова з медыцынскай практыкай Л. Нагумовіч займаўся навуковай працай. З’яўляўся актыўным папулярызатарам медыцынскіх ведаў. Заслугоўвае ўвагі работа «''Руководство к лечению огнестрельных ран по правилам, предлагаемым знаменитыми хирургами в Европе''» (1822). Ён таксама аўтар 1, 7, 8-га раздзелаў «''Трактата о повальной, заразной болезни, называемой холера''» (1831). Пераклаў з французскай мовы працу вядомага ўрача Ланцыо. Супрацоўнічаў у «''Военно-медицинском журнале''», газеце «''Друг здравия''» і інш. У работах Нагумовіча выявіліся характэрныя для яго рысы ўрача-гуманіста: пільнасць пры назіранні за сімптомамі захворвання ў дынаміцы, пастаянны пошук новых, найбольш эфектыўных метадаў і спосабаў лячэння. За заслугі ў ваеннай медыцыне Л. Нагумовіч быў прызначаны ганаровым членам [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі,]] [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]] і Ваенна-медыцынскага навуковага камітэта. Узнагароджаны Імператарскім [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] (1830), сярэбраным медалём «За Парыж» (1814). == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2000. – Т. 11. – С. 118. Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 509. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1999. – Т. 5. – С. 268-269. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нагумовіч Леў Якаўлевіч}} == Крыніцы == [Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] 83i05xtidn3478y4uy58p5i29764slv 5175175 5175174 2026-08-04T07:24:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5175175 wikitext text/x-wiki '''Леў Якаўлевіч Нагумовіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Лев Яковлевич'' ''Нагумович'', [[1792]], [[Магілёў]] - [[26 красавіка]] [[1853]], Магілёў) - вучоны-медык, хірург, асветнік, удзельнік [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]], адзін са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/135492|title=Нагумовіч Леў (Леон-Казімір) Якаўлевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Нагумович, Лев Яковлевич — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://masheka.by/history_mogilev/mogilev-lyudi/2145-vrach-iz-mogileva-na-elisejskih-poljah-v-parizhe.html|title=Врач из Могилева на Елисейских полях в Париже » MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|website=MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Скончыў Магілёўскі езуіцкі калегіюм, затым лячэбна-медыцынскае аддзяленне [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Атрымаў пасля вучобы званне доктара медыцыны (1812). У яго дысертацыі, прысвечанай гартаннай [[Ангіна|ангіне]], упершыню ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] апісвалася дастаткова рэдкае, але цяжкае захворванне. З 1812 г. Л. Нагумовіч быў ваенным урачом. Служыў у Фанагарыйскім грэнадзёрскім палку. Удзельнічаў у вайне 1812 г. у бітвах пры [[Барадзінская бітва|Барадзіне]], Малым Яраслаўцы, пад Люцэнам, Кульмам, Лейпцыгам. У 1814 г. разам з палком уступіў у [[Парыж]]. У Парыжскай медыцынскай акадэміі Л. Нагумовіч прачытаў даклад «''Об употреблении фосфора при лечении перемежающейся лихорадки''» і быў выбраны членам-карэспандэнтам гэтай акадэміі. Пасля вяртання войск з-за мяжы яго прызначылі старшым урачом 40-га егерскага палка. З 1818 па 1826 г. (акрамя 1822 г., калі працаваў у Віцебскім ваенным шпіталі) з’яўляўся ардынатарам Беларуска-Магілёўскага ваеннага шпіталя. У 1826 г. быў штаб-лекарам Фінляндскага палка. Як ваенны медык прымаў удзел у турэцкай (1828), [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскай (1831)]] і венгерскай (1848) кампаніях. У 1830 г. Л. Нагумовіч працаваў у цэнтральнай камісіі па барацьбе з [[Халера|халерай]] у [[Саратаў|Саратаве]]. Стаў адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў. З 1852 г. ён знаходзіўся ў адстаўцы. Быў [[Стацкі саветнік|стацкім саветнікам]]. Адначасова з медыцынскай практыкай Л. Нагумовіч займаўся навуковай працай. З’яўляўся актыўным папулярызатарам медыцынскіх ведаў. Заслугоўвае ўвагі работа «''Руководство к лечению огнестрельных ран по правилам, предлагаемым знаменитыми хирургами в Европе''» (1822). Ён таксама аўтар 1, 7, 8-га раздзелаў «''Трактата о повальной, заразной болезни, называемой холера''» (1831). Пераклаў з французскай мовы працу вядомага ўрача Ланцыо. Супрацоўнічаў у «''Военно-медицинском журнале''», газеце «''Друг здравия''» і інш. У работах Нагумовіча выявіліся характэрныя для яго рысы ўрача-гуманіста: пільнасць пры назіранні за сімптомамі захворвання ў дынаміцы, пастаянны пошук новых, найбольш эфектыўных метадаў і спосабаў лячэння. За заслугі ў ваеннай медыцыне Л. Нагумовіч быў прызначаны ганаровым членам [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі,]] [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]] і Ваенна-медыцынскага навуковага камітэта. Узнагароджаны Імператарскім [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] (1830), сярэбраным медалём «За Парыж» (1814). == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2000. – Т. 11. – С. 118. Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 509. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1999. – Т. 5. – С. 268-269. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нагумовіч Леў Якаўлевіч}} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі]] nt7y5fmeidzu2tspsbg50md6cehxwh3 5175178 5175175 2026-08-04T07:26:44Z Aliaksei Lastouski 75892 5175178 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}}'''Леў Якаўлевіч Нагумовіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Лев Яковлевич'' ''Нагумович'', [[1792]], [[Магілёў]] - [[26 красавіка]] [[1853]], Магілёў) - вучоны-медык, хірург, асветнік, удзельнік [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]], адзін са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/135492|title=Нагумовіч Леў (Леон-Казімір) Якаўлевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Нагумович, Лев Яковлевич — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://masheka.by/history_mogilev/mogilev-lyudi/2145-vrach-iz-mogileva-na-elisejskih-poljah-v-parizhe.html|title=Врач из Могилева на Елисейских полях в Париже » MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|website=MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Скончыў Магілёўскі езуіцкі калегіюм, затым лячэбна-медыцынскае аддзяленне [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Атрымаў пасля вучобы званне доктара медыцыны (1812). У яго дысертацыі, прысвечанай гартаннай [[Ангіна|ангіне]], упершыню ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] апісвалася дастаткова рэдкае, але цяжкае захворванне. З 1812 г. Л. Нагумовіч быў ваенным урачом. Служыў у Фанагарыйскім грэнадзёрскім палку. Удзельнічаў у вайне 1812 г. у бітвах пры [[Барадзінская бітва|Барадзіне]], Малым Яраслаўцы, пад Люцэнам, Кульмам, Лейпцыгам. У 1814 г. разам з палком уступіў у [[Парыж]]. У Парыжскай медыцынскай акадэміі Л. Нагумовіч прачытаў даклад «''Об употреблении фосфора при лечении перемежающейся лихорадки''» і быў выбраны членам-карэспандэнтам гэтай акадэміі. Пасля вяртання войск з-за мяжы яго прызначылі старшым урачом 40-га егерскага палка. З 1818 па 1826 г. (акрамя 1822 г., калі працаваў у Віцебскім ваенным шпіталі) з’яўляўся ардынатарам Беларуска-Магілёўскага ваеннага шпіталя. У 1826 г. быў штаб-лекарам Фінляндскага палка. Як ваенны медык прымаў удзел у турэцкай (1828), [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскай (1831)]] і венгерскай (1848) кампаніях. У 1830 г. Л. Нагумовіч працаваў у цэнтральнай камісіі па барацьбе з [[Халера|халерай]] у [[Саратаў|Саратаве]]. Стаў адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў. З 1852 г. ён знаходзіўся ў адстаўцы. Быў [[Стацкі саветнік|стацкім саветнікам]]. Адначасова з медыцынскай практыкай Л. Нагумовіч займаўся навуковай працай. З’яўляўся актыўным папулярызатарам медыцынскіх ведаў. Заслугоўвае ўвагі работа «''Руководство к лечению огнестрельных ран по правилам, предлагаемым знаменитыми хирургами в Европе''» (1822). Ён таксама аўтар 1, 7, 8-га раздзелаў «''Трактата о повальной, заразной болезни, называемой холера''» (1831). Пераклаў з французскай мовы працу вядомага ўрача Ланцыо. Супрацоўнічаў у «''Военно-медицинском журнале''», газеце «''Друг здравия''» і інш. У работах Нагумовіча выявіліся характэрныя для яго рысы ўрача-гуманіста: пільнасць пры назіранні за сімптомамі захворвання ў дынаміцы, пастаянны пошук новых, найбольш эфектыўных метадаў і спосабаў лячэння. За заслугі ў ваеннай медыцыне Л. Нагумовіч быў прызначаны ганаровым членам [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі,]] [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]] і Ваенна-медыцынскага навуковага камітэта. Узнагароджаны Імператарскім [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] (1830), сярэбраным медалём «За Парыж» (1814). == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2000. – Т. 11. – С. 118. Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 509. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1999. – Т. 5. – С. 268-269. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нагумовіч Леў Якаўлевіч}} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1792 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1853 годзе]] [[Катэгорыя:Медыкі]] hij5yiu00pyvzkjrp57rvn46ukh4dmp 5175179 5175178 2026-08-04T07:29:58Z Aliaksei Lastouski 75892 5175179 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Дата нараджэння = [[1792]] | Месца нараджэння = [[Магілёў]] | Дата смерці = [[26 красавіка]] [[1853]] | Месца смерці = [[Магілёў]] | Род дзейнасці = вайсковая медыцына | Альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] }}'''Леў Якаўлевіч Нагумовіч''' ([[Руская мова|рус]]. ''Лев Яковлевич'' ''Нагумович'', [[1792]], [[Магілёў]] - [[26 красавіка]] [[1853]], Магілёў) - вучоны-медык, хірург, асветнік, удзельнік [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]], адзін са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/135492|title=Нагумовіч Леў (Леон-Казімір) Якаўлевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=РБС/ВТ/Нагумович, Лев Яковлевич — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://masheka.by/history_mogilev/mogilev-lyudi/2145-vrach-iz-mogileva-na-elisejskih-poljah-v-parizhe.html|title=Врач из Могилева на Елисейских полях в Париже » MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|website=MASHEKA - информационный портал Могилёва. Новости Могилева, интервью с могилевчанами|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Скончыў Магілёўскі езуіцкі калегіюм, затым лячэбна-медыцынскае аддзяленне [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Атрымаў пасля вучобы званне доктара медыцыны (1812). У яго дысертацыі, прысвечанай гартаннай [[Ангіна|ангіне]], упершыню ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] апісвалася дастаткова рэдкае, але цяжкае захворванне. З 1812 г. Л. Нагумовіч быў ваенным урачом. Служыў у Фанагарыйскім грэнадзёрскім палку. Удзельнічаў у вайне 1812 г. у бітвах пры [[Барадзінская бітва|Барадзіне]], Малым Яраслаўцы, пад Люцэнам, Кульмам, Лейпцыгам. У 1814 г. разам з палком уступіў у [[Парыж]]. У Парыжскай медыцынскай акадэміі Л. Нагумовіч прачытаў даклад «''Об употреблении фосфора при лечении перемежающейся лихорадки''» і быў выбраны членам-карэспандэнтам гэтай акадэміі. Пасля вяртання войск з-за мяжы яго прызначылі старшым урачом 40-га егерскага палка. З 1818 па 1826 г. (акрамя 1822 г., калі працаваў у Віцебскім ваенным шпіталі) з’яўляўся ардынатарам Беларуска-Магілёўскага ваеннага шпіталя. У 1826 г. быў штаб-лекарам Фінляндскага палка. Як ваенны медык прымаў удзел у турэцкай (1828), [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскай (1831)]] і венгерскай (1848) кампаніях. У 1830 г. Л. Нагумовіч працаваў у цэнтральнай камісіі па барацьбе з [[Халера|халерай]] у [[Саратаў|Саратаве]]. Стаў адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў першага ў Расіі Таварыства рускіх урачоў. З 1852 г. ён знаходзіўся ў адстаўцы. Быў [[Стацкі саветнік|стацкім саветнікам]]. Адначасова з медыцынскай практыкай Л. Нагумовіч займаўся навуковай працай. З’яўляўся актыўным папулярызатарам медыцынскіх ведаў. Заслугоўвае ўвагі работа «''Руководство к лечению огнестрельных ран по правилам, предлагаемым знаменитыми хирургами в Европе''» (1822). Ён таксама аўтар 1, 7, 8-га раздзелаў «''Трактата о повальной, заразной болезни, называемой холера''» (1831). Пераклаў з французскай мовы працу вядомага ўрача Ланцыо. Супрацоўнічаў у «''Военно-медицинском журнале''», газеце «''Друг здравия''» і інш. У работах Нагумовіча выявіліся характэрныя для яго рысы ўрача-гуманіста: пільнасць пры назіранні за сімптомамі захворвання ў дынаміцы, пастаянны пошук новых, найбольш эфектыўных метадаў і спосабаў лячэння. За заслугі ў ваеннай медыцыне Л. Нагумовіч быў прызначаны ганаровым членам [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі,]] [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]] і Ваенна-медыцынскага навуковага камітэта. Узнагароджаны Імператарскім [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] (1830), сярэбраным медалём «За Парыж» (1814). == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2000. – Т. 11. – С. 118. Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 509. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1999. – Т. 5. – С. 268-269. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нагумовіч Леў Якаўлевіч}} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1792 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1853 годзе]] [[Катэгорыя:Медыкі]] 5lk6j48b0a0cpj8sx4xay3ztxlwgj6k 0 812059 5175184 2026-08-04T07:53:41Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152589023|Трусов, Антон Данилович]]» 5175184 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат Баляслава Трусава. Скончыў Мінскую гімназію (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка П. Г. Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада С. В. Ляскоўскага. Удзельнічаў у баях у Мінскай губерні. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]] . Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "Народное дело", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "Народное дело", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]] . == Літаратура == [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] hh8xafnjz8be3wxcoa2jeun0nonv3jx 5175185 5175184 2026-08-04T07:55:06Z Aliaksei Lastouski 75892 5175185 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат Баляслава Трусава. Скончыў Мінскую гімназію (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка П. Г. Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада С. В. Ляскоўскага. Удзельнічаў у баях у Мінскай губерні. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]] . Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "Народное дело", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "Народное дело", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]] . == Літаратура == == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] 6m6lkwdaukotml23omvaiim0aqfofnr 5175186 5175185 2026-08-04T08:03:22Z Aliaksei Lastouski 75892 5175186 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка П. Г. Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]] . Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]] . == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * Киселев Г., Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * Чаропка Вітаўт. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] 3ylht69d3gsecffd53t5g1vvcoun9cb 5175188 5175186 2026-08-04T08:07:17Z Aliaksei Lastouski 75892 5175188 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/129123|title=Трусаў Антон Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка П. Г. Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]] . Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]] . == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * [[Генадзь Кісялёў|Киселев Г.]], Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка Вітаўт]]. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] fs1w0i9sem5iomrnzuf1062pkwq6601 5175189 5175188 2026-08-04T08:08:10Z Aliaksei Lastouski 75892 5175189 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/129123|title=Трусаў Антон Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка Пятра Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]] . Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]]. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * [[Генадзь Кісялёў|Киселев Г.]], Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка Вітаўт]]. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] f3fgw192naxcwk8bqnads62jxqxbndq 5175190 5175189 2026-08-04T08:10:52Z Aliaksei Lastouski 75892 5175190 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/129123|title=Трусаў Антон Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка Пятра Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], браў удзел у бітве 10 мая 1863 пад [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчынай]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]] . Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]]. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * [[Генадзь Кісялёў|Киселев Г.]], Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка Вітаўт]]. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] gbp0dg3we8q3ce3fzmdv9onp79qutmb 5175209 5175190 2026-08-04T08:31:18Z Aliaksei Lastouski 75892 5175209 wikitext text/x-wiki {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] - [[1886]], [[Мінск]]) - рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863–1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/129123|title=Трусаў Антон Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]] – [[1856]] і [[1860]] – [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка Пятра Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск|Мінску]] ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], браў удзел у бітве 10 мая 1863 пад [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчынай]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]]. Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]]. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * [[Генадзь Кісялёў|Киселев Г.]], Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Кісялёў Генадзь. Беларускі рэвалюцыянер Антон Трусаў // [https://knihi-online.com/assets/files/24/11/siejbity-viecnaha-skarynauskaja-simvolika-kisialiou.pdf Сейбіты вечнага | Скарынаўская сімволіка. Мінск: Медысонт, 2009.] С. 188-248. * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка Вітаўт]]. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] s51fpe0p1qn227bsb5ot1naum6x2us8 5175217 5175209 2026-08-04T08:38:07Z Autumndancer 168015 5175217 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Трусаў}} {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] — [[1886]], [[Мінск]]) — рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/129123|title=Трусаў Антон Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]]—[[1856]] і [[1860]] — [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка Пятра Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск]]у ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], браў удзел у бітве 10 мая 1863 пад [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчынай]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]]. Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]]. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * [[Генадзь Кісялёў|Киселев Г.]], Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Кісялёў Генадзь. Беларускі рэвалюцыянер Антон Трусаў // [https://knihi-online.com/assets/files/24/11/siejbity-viecnaha-skarynauskaja-simvolika-kisialiou.pdf Сейбіты вечнага | Скарынаўская сімволіка. Мінск: Медысонт, 2009.] С. 188-248. * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка Вітаўт]]. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] 1e6fsz5vx8gsu2fhr7yqp2yfna2vibi 5175225 5175217 2026-08-04T08:45:09Z Aliaksei Lastouski 75892 5175225 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Трусаў}} {{Асоба | сайт = | выява = [[File:Трусов Антон Данилович.jpg|thumb|]] }}'''Антон Данілавіч Трусаў''' (15 [[27 мая|(27) мая]] [[1835]], г. [[Барысаў]] — [[1886]], [[Мінск]]) — рэвалюцыянер-дэмакрат, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гг.]] у Беларусі, дзеяч міжнароднага рэвалюцыйнага руху, выдавец.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/129123|title=Трусаў Антон Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 15(27) мая [[1835|1835 года]] ў горадзе [[Барысаў]]. Паходзіў з мяшчан-католікаў. Бацька працаваў паштовым наглядчыкам. Брат [[Баляслаў Трусаў|Баляслава Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]] (1853). Вучыўся ў [[1854]]—[[1856]] і [[1860]] — [[1862|1862 гадах]] на медыцынскім факультэце [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У пачатку 1860-х гг. быў блізкі да гуртка Пятра Заічэўскага . == Рэвалюцыйная дзейнасць == [[Файл:Дом,_в_котором_жил_И.А.Трусов.jpg|справа|міні|250x250пкс| Дом, у якім жыў І. А. Трусаў]] У 1861—1862 у [[Мінск]]у ўдзельнічаў у падрыхтоўцы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]]. У [[1863]] узначаліў Мінскі паўстанцкі атрад, з якім далучыўся да атрада [[Станіслаў Ляскоўскі|Станіслава Ляскоўскага]]. Удзельнічаў у баях у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], браў удзел у бітве 10 мая 1863 пад [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчынай]]. Пасля паражэння паўстання восенню 1863 г. быў завочна прыгавораны да смяротнага пакарання. Эміграваў і да [[1869|1869 года]] пражываў у [[Парыж|Парыжы]], працаваў наборшчыкам, быў звязаны з французскімі [[Сацыялізм|сацыялістамі]]. Пасябраваў з рускім рэвалюцыянерам [[Мікалай Ісакавіч Уцін|Мікалаем Уціным]], увайшоў з ім у Рускую секцыю [[Міжнароднае таварыства працоўных|Першага Інтэрнацыяналу]] (1870). Устанавіў сувязь з [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|А. І.]] [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Герцэнам]], супрацоўнічаў (да 1869) з [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|М. А.]] [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін|Бакуніным]]. У [[1869|1869 годзе]] Трусаў працаваў сакратаром рэдакцыі рэвалюцыйнага часопіса, а затым газеты "''Народное дело''", у якой былі надрукаваны праграмныя дакументы Рускай секцыі, пісьмы Карла Маркса і Іягана Бекера камітэту Рускай секцыі, напісаны Марксам Маніфест Галоўнай рады Міжнароднага таварыства працоўных і інш. Сам Трусаў падтрымліваў пастаянныя сувязі з Карлам Марксам і [[Фрыдрых Энгельс|Фрыдрыхам]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельсам]]. У [[1871]] - член Жэнеўскага камітэта дапамогі парыжскім камунарам. Адзін з арганізатараў друкарні часопіса "''Народное дело''", яе дырэктар, з [[1873]] - уладальнік. 10 гадоў друкаваў рускую рэвалюцыйную літаратуру, усяго ім было надрукавана звыш 150 кніг, брашур, перыядычных выданняў рэвалюцыйнага зместу. У [[1883|1883 годзе]] Трусаў прадаў друкарню першай расійскай марксісцкай арганізацыі "[[Вызваленне працы]]", і цяжка захварэўшы, у [[1884|1884 годзе]] вярнуўся ў Мінск, дзе жыў да смерці пад наглядам паліцыі. Імем А. Трусава была названа адна з вуліц г. [[Барысаў|Барысава]]. == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 358. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 571. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 1. – С. 524. * [[Генадзь Кісялёў|Киселев Г.]], Один из основателей Русской секции 1 Интернационала, «Коммунист Белоруссии», 1960, № 1 * Кісялёў Генадзь. Беларускі рэвалюцыянер Антон Трусаў // [https://knihi-online.com/assets/files/24/11/siejbity-viecnaha-skarynauskaja-simvolika-kisialiou.pdf Сейбіты вечнага | Скарынаўская сімволіка. Мінск: Медысонт, 2009.] С. 188-248. * Шпадарук И. П., Борцы за народное дело, Минск, 1968; * Петрова Л. Н., Женевская типография А. Д. Трусова, «Вопросы истории», 1971, № 10. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка Вітаўт]]. Выкананы абавязак Антона Трусава // Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 3. – С. 19-28. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Антон Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Артыкулы з выявамі: запоўніць уласцівасць P373 у Вікіданых]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 мая]] 20ulon479yidwfio0iussymta5ckhxh 0 812060 5175195 2026-08-04T08:21:41Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «'''Баляслаў Канстанцін  Данілавіч Трусаў''' (1832  ці  1833,  [[Барысаў]] —  пасля  1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]]. == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]].  Скончыў  [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую  гімназію]],  Маскоў...» 5175195 wikitext text/x-wiki '''Баляслаў Канстанцін  Данілавіч Трусаў''' (1832  ці  1833,  [[Барысаў]] —  пасля  1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]]. == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]].  Скончыў  [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую  гімназію]],  [[Маскоўскі  педагагічны інстытут]]  (1853).  Настаўнічаў  у  [[Масква|Маскве]].  Быў блізкі  да  рэвалюцыйнага  таварыства  [[Мікалай Андрэевіч Ішуцін|Мікалая Ішуціна]],  член польскага падпольнага камітэта  ў  Маскве,  які  дапамагаў  удзельнікам  [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання  1863—64]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|гадоў]]. У  1866  арыштаваны  і  зняволены  ў  [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую  крэпасць]]  па  т.зв.  «каракозаўскай  справе»  (замах  на  [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара  Аляксандра  II]]).  На  следстве  выявілася  дачыненне  Трусава да  ўцёкаў  [[Яраслаў Дамброўскі|Яраслава Дамброўскага]] з-пад  варты  ў  Маскве  (1864)  і  да  планаў рэвалюцыянераў  арганізаваць  уцёкі [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Мікалая Чарнышэўскага]]  з  [[Сібір|Сібіры]].  Аднак  у поўным  аб’ёме  сувязі  Трусава з  падполлем  не былі  раскрыты.  У  снежні  1866  вызвалены пад  нагляд  паліцыі.  Далейшы  лёс  невядомы. 05545dpt27xrali0i31j0ppcp70604w 5175197 5175195 2026-08-04T08:22:41Z Aliaksei Lastouski 75892 5175197 wikitext text/x-wiki '''Баляслаў Канстанцін  Данілавіч Трусаў''' (1832  ці  1833,  [[Барысаў]] —  пасля  1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]]. == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]].  Скончыў  [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую  гімназію]],  [[Маскоўскі  педагагічны інстытут]]  (1853).  Настаўнічаў  у  [[Масква|Маскве]].  Быў блізкі  да  рэвалюцыйнага  таварыства  [[Мікалай Андрэевіч Ішуцін|Мікалая Ішуціна]],  член польскага падпольнага камітэта  ў  Маскве,  які  дапамагаў  удзельнікам  [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання  1863—64]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|гадоў]]. У  1866  арыштаваны  і  зняволены  ў  [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую  крэпасць]]  па  т.зв.  «каракозаўскай  справе»  (замах  на  [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара  Аляксандра  II]]).  На  следстве  выявілася  дачыненне  Трусава да  ўцёкаў  [[Яраслаў Дамброўскі|Яраслава Дамброўскага]] з-пад  варты  ў  Маскве  (1864)  і  да  планаў рэвалюцыянераў  арганізаваць  уцёкі [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Мікалая Чарнышэўскага]]  з  [[Сібір|Сібіры]].  Аднак  у поўным  аб’ёме  сувязі  Трусава з  падполлем  не былі  раскрыты.  У  снежні  1866  вызвалены пад  нагляд  паліцыі.  Далейшы  лёс  невядомы. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Баляслаў}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] it86nqw6gu9krneqyih0tttt21ai6j0 5175198 5175197 2026-08-04T08:23:06Z Aliaksei Lastouski 75892 5175198 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Баляслаў Канстанцін  Данілавіч Трусаў''' (1832  ці  1833,  [[Барысаў]] —  пасля  1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]]. == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]].  Скончыў  [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую  гімназію]],  [[Маскоўскі  педагагічны інстытут]]  (1853).  Настаўнічаў  у  [[Масква|Маскве]].  Быў блізкі  да  рэвалюцыйнага  таварыства  [[Мікалай Андрэевіч Ішуцін|Мікалая Ішуціна]],  член польскага падпольнага камітэта  ў  Маскве,  які  дапамагаў  удзельнікам  [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання  1863—64]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|гадоў]]. У  1866  арыштаваны  і  зняволены  ў  [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую  крэпасць]]  па  т.зв.  «каракозаўскай  справе»  (замах  на  [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара  Аляксандра  II]]).  На  следстве  выявілася  дачыненне  Трусава да  ўцёкаў  [[Яраслаў Дамброўскі|Яраслава Дамброўскага]] з-пад  варты  ў  Маскве  (1864)  і  да  планаў рэвалюцыянераў  арганізаваць  уцёкі [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Мікалая Чарнышэўскага]]  з  [[Сібір|Сібіры]].  Аднак  у поўным  аб’ёме  сувязі  Трусава з  падполлем  не былі  раскрыты.  У  снежні  1866  вызвалены пад  нагляд  паліцыі.  Далейшы  лёс  невядомы. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Баляслаў}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] e1sucz68qeh34rfwochdskzgyy08s86 5175204 5175198 2026-08-04T08:27:11Z Aliaksei Lastouski 75892 5175204 wikitext text/x-wiki {{Асоба | месца нараджэння = [[Барысаў]] | дата нараджэння = [[1832]] ці [[1833]] | род дзейнасці = [[рэвалюцыянер]] }}'''Баляслаў Канстанцін  Данілавіч Трусаў''' (1832  ці  1833,  [[Барысаў]] —  пасля  1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/136740|title=Трусаў Баляслаў Канстанцін Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]].  Скончыў  [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую  гімназію]],  [[Маскоўскі  педагагічны інстытут]]  (1853).  Настаўнічаў  у  [[Масква|Маскве]].  Быў блізкі  да  рэвалюцыйнага  таварыства  [[Мікалай Андрэевіч Ішуцін|Мікалая Ішуціна]],  член польскага падпольнага камітэта  ў  Маскве,  які  дапамагаў  удзельнікам  [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання  1863—64]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|гадоў]]. У  1866  арыштаваны  і  зняволены  ў  [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую  крэпасць]]  па  т.зв.  «каракозаўскай  справе»  (замах  на  [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара  Аляксандра  II]]).  На  следстве  выявілася  дачыненне  Трусава да  ўцёкаў  [[Яраслаў Дамброўскі|Яраслава Дамброўскага]] з-пад  варты  ў  Маскве  (1864)  і  да  планаў рэвалюцыянераў  арганізаваць  уцёкі [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Мікалая Чарнышэўскага]]  з  [[Сібір|Сібіры]].  Аднак  у поўным  аб’ёме  сувязі  Трусава з  падполлем  не былі  раскрыты.  У  снежні  1866  вызвалены пад  нагляд  паліцыі.  Далейшы  лёс  невядомы. == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 538. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6., кн. 1. – С. 524. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Баляслаў Канстанцін Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] gjfj8zx5jo20hyngi6v8mzoiw62w77b 5175218 5175204 2026-08-04T08:38:43Z Autumndancer 168015 5175218 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Трусаў}} {{Асоба | месца нараджэння = [[Барысаў]] | дата нараджэння = [[1832]] ці [[1833]] | род дзейнасці = [[рэвалюцыянер]] }}'''Баляслаў Канстанцін Данілавіч Трусаў''' (1832 ці 1833, [[Барысаў]] — пасля 1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/136740|title=Трусаў Баляслаў Канстанцін Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]], [[Маскоўскі  педагагічны інстытут]] (1853). Настаўнічаў у [[Масква|Маскве]]. Быў блізкі да рэвалюцыйнага таварыства [[Мікалай Андрэевіч Ішуцін|Мікалая Ішуціна]], член польскага падпольнага камітэта ў Маскве, які дапамагаў удзельнікам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—64]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|гадоў]]. У 1866 арыштаваны і зняволены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] па т.зв. «каракозаўскай справе» (замах на [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара Аляксандра II]]). На следстве выявілася дачыненне Трусава да ўцёкаў [[Яраслаў Дамброўскі|Яраслава Дамброўскага]] з-пад варты ў Маскве (1864) і да планаў рэвалюцыянераў арганізаваць уцёкі [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Мікалая Чарнышэўскага]] з [[Сібір]]ы. Аднак у поўным аб’ёме сувязі Трусава з падполлем не былі раскрыты. У снежні 1866 вызвалены пад нагляд паліцыі. Далейшы лёс невядомы. == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. — Мінск, 2002. — Т. 15. — С. 538. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6., кн. 1. – С. 524. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Баляслаў Канстанцін Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] b7a76m6zuskvqmduzwbtzk9ahezs1pc 5175221 5175218 2026-08-04T08:41:57Z Aliaksei Lastouski 75892 5175221 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Трусаў}} {{Асоба | месца нараджэння = [[Барысаў]] | дата нараджэння = [[1832]] ці [[1833]] | род дзейнасці = [[рэвалюцыянер]] }}'''Баляслаў Канстанцін Данілавіч Трусаў''' (1832 ці 1833, [[Барысаў]] — пасля 1866) - [[рэвалюцыянер]], [[Народнікі|народнік]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/136740|title=Трусаў Баляслаў Канстанцін Данілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-08-04}}</ref> == Біяграфія == Брат [[Антон Данілавіч Трусаў|Антона Трусава]]. Скончыў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую гімназію]], [[Маскоўскі  педагагічны інстытут]] (1853). Настаўнічаў у [[Масква|Маскве]]. Быў блізкі да рэвалюцыйнага таварыства [[Мікалай Андрэевіч Ішуцін|Мікалая Ішуціна]], член польскага падпольнага камітэта ў Маскве, які дапамагаў удзельнікам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—64]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|гадоў]]. У 1866 арыштаваны і зняволены ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскую крэпасць]] па т.зв. «каракозаўскай справе» (замах на [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара Аляксандра II]]). На следстве выявілася дачыненне Трусава да ўцёкаў [[Яраслаў Дамброўскі|Яраслава Дамброўскага]] з-пад варты ў Маскве (1864) і да планаў рэвалюцыянераў арганізаваць уцёкі [[Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі|Мікалая Чарнышэўскага]] з [[Сібір]]ы. Аднак у поўным аб’ёме сувязі Трусава з падполлем не былі раскрыты. У снежні 1866 вызвалены пад нагляд паліцыі. Далейшы лёс невядомы. == Літаратура == [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. — Мінск, 2002. — Т. 15. — С. 538. [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6., кн. 1. – С. 524. Кісялёў Генадзь. Беларускі рэвалюцыянер Антон Трусаў // [https://knihi-online.com/assets/files/24/11/siejbity-viecnaha-skarynauskaja-simvolika-kisialiou.pdf Сейбіты вечнага | Скарынаўская сімволіка. Мінск: Медысонт, 2009.] С. 220. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Трусаў Баляслаў Канстанцін Данілавіч}} [[Катэгорыя:Народнікі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] cni4eigun9p2ta9sauu5v17v0q3tvga 0 812061 5175199 2026-08-04T08:23:15Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «[[Файл:Electric soldering iron.jpg|thumb|Электрапаяльнік]] '''Паяльнік''' — інструмент для [[пайка|пайкі]] [[метал]]аў і расплаўлення прыпою. Медная рабочая частка паяльніка награваецца ад знешняй крыніцы цяпла (ад паяльнай лямпы і інш.). Форма, памеры і маса паяльніка вызн...» 5175199 wikitext text/x-wiki [[Файл:Electric soldering iron.jpg|thumb|Электрапаяльнік]] '''Паяльнік''' — інструмент для [[пайка|пайкі]] [[метал]]аў і расплаўлення прыпою. Медная рабочая частка паяльніка награваецца ад знешняй крыніцы цяпла (ад паяльнай лямпы і інш.). Форма, памеры і маса паяльніка вызначаюцца тыпам паянага шва, канфігурацыяй і масай вырабу. Бываюць без пастаяннага падагрэву, з падагрэвам полымем ці з электрападагрэвам (найбольш пашыраны). Спецыяльны від паяльніка — ультрагукавы, у якім ваганні нагрэтага стрыжня разбураюць аксідную плёнку на паверхні паянага вырабу пад слоем прыпою. Асноўная перавага — магчымасць бясфлюсавай пайкі. Выкарыстоўваюцца для пайкі і луджэння вырабаў са сталі, [[медзь|медзі]] і медных сплаваў, алюмінію (пераважна ультрагукавыя паяльнікі) мяккімі алавяна-свінцовымі прыпоямі. kqb1de54ntlzrzuruj8c3y9lujm89t5 5175201 5175199 2026-08-04T08:24:39Z Autumndancer 168015 5175201 wikitext text/x-wiki [[Файл:Electric soldering iron.jpg|thumb|Электрапаяльнік]] '''Паяльнік''' — інструмент для [[пайка|пайкі]] [[метал]]аў і расплаўлення прыпою. Медная рабочая частка паяльніка награваецца ад знешняй крыніцы цяпла (ад паяльнай лямпы і інш.). Форма, памеры і маса паяльніка вызначаюцца тыпам паянага шва, канфігурацыяй і масай вырабу. Бываюць без пастаяннага падагрэву, з падагрэвам полымем ці з электрападагрэвам (найбольш пашыраны). Спецыяльны від паяльніка — ультрагукавы, у якім ваганні нагрэтага стрыжня разбураюць аксідную плёнку на паверхні паянага вырабу пад слоем прыпою. Асноўная перавага — магчымасць бясфлюсавай пайкі. Выкарыстоўваюцца для пайкі і луджэння вырабаў са сталі, [[медзь|медзі]] і медных сплаваў, алюмінію (пераважна ультрагукавыя паяльнікі) мяккімі алавяна-свінцовымі прыпоямі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паяльнік||}} 98xtp7lvn6mtefedv8fsnb1rtu3hs3l 0 812062 5175211 2026-08-04T08:32:12Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «[[Файл:Blowtorch.jpg|thumb|Паяльная лямпа]] '''Паяльная лямпа''' — награвальная прылада з адкрытым накіраваным полымем. Полымя ўтвараецца на выхадзе трубы паяльнай лямпы пры [[гарэнне|гарэнні]] сумесі пары вадкага паліва ([[бензін]]у, [[спірт]]у, [[газа|газы]]) з паветр...» 5175211 wikitext text/x-wiki [[Файл:Blowtorch.jpg|thumb|Паяльная лямпа]] '''Паяльная лямпа''' — награвальная прылада з адкрытым накіраваным полымем. Полымя ўтвараецца на выхадзе трубы паяльнай лямпы пры [[гарэнне|гарэнні]] сумесі пары вадкага паліва ([[бензін]]у, [[спірт]]у, [[газа|газы]]) з [[паветра]]м, прадукты гарэння ўтвараюць выцягнуты факел. Найбольш пашыраны паяльныя лямпы фарсуначнага тыпу з ёмістасцю рэзервуара да 2 л. Выкарыстоўваюцца для награвання рабочай часткі [[паяльнік]]а і дэталей, расплаўлення прыпою ў працэсе [[пайка|пайкі]], а таксама награвання [[метал]]у для праўкі, гібкі і інш., выдалення рэшткаў старога масла, [[фарба|фарбы]], лаку з драўляных і металічных вырабаў і інш. ja4754dnmaqn7bw7ka2zutu7x4eaq57 5175212 5175211 2026-08-04T08:33:25Z Autumndancer 168015 5175212 wikitext text/x-wiki [[Файл:Blowtorch.jpg|thumb|Паяльная лямпа]] '''Паяльная лямпа''' — награвальная прылада з адкрытым накіраваным полымем. Полымя ўтвараецца на выхадзе трубы паяльнай лямпы пры [[гарэнне|гарэнні]] сумесі пары вадкага паліва ([[бензін]]у, [[спірт]]у, [[газа|газы]]) з [[паветра]]м, прадукты гарэння ўтвараюць выцягнуты факел. Найбольш пашыраны паяльныя лямпы фарсуначнага тыпу з ёмістасцю рэзервуара да 2 л. Выкарыстоўваюцца для награвання рабочай часткі [[паяльнік]]а і дэталей, расплаўлення прыпою ў працэсе [[пайка|пайкі]], а таксама награвання [[метал]]у для праўкі, гібкі і інш., выдалення рэшткаў старога масла, [[фарба|фарбы]], лаку з драўляных і металічных вырабаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паяльная лямпа||}} lgcm0mcu0nipix2sencyqxl5okc6hey 5175213 5175212 2026-08-04T08:34:06Z Autumndancer 168015 5175213 wikitext text/x-wiki [[Файл:Blowtorch.jpg|thumb|Паяльная лямпа]] '''Паяльная лямпа''' — награвальная прылада з адкрытым накіраваным полымем. Полымя ўтвараецца на выхадзе трубы паяльнай лямпы пры [[гарэнне|гарэнні]] сумесі пары вадкага паліва ([[бензін]]у, [[спірт]]у, [[газа|газы]]) з [[паветра]]м, прадукты гарэння ўтвараюць выцягнуты факел. Найбольш пашыраны паяльныя лямпы фарсуначнага тыпу з ёмістасцю рэзервуара да 2 л. Выкарыстоўваюцца для награвання рабочай часткі [[паяльнік]]а і дэталей, расплаўлення прыпою ў працэсе [[пайка|пайкі]], а таксама награвання [[метал]]у для праўкі, гібкі і інш., выдалення рэшткаў старога масла, [[фарба|фарбы]], лаку з драўляных і металічных вырабаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паяльная лямпа||}} [[Катэгорыя:Крыніцы агню]] 976kmwgx246vjhwr417npf0qyomqrlj 0 812063 5175215 2026-08-04T08:36:34Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Трусаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алег Анатолевіч Трусаў]] — беларускі грамадскі дзеяч * [[Антон Данілавіч Трусаў]] — рэвалюцыянер-дэмакрат * [[Баляслаў Трусаў]] — рэвалюцыянер-народнік {{неадназначнасць}}» 5175215 wikitext text/x-wiki '''Трусаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алег Анатолевіч Трусаў]] — беларускі грамадскі дзеяч * [[Антон Данілавіч Трусаў]] — рэвалюцыянер-дэмакрат * [[Баляслаў Трусаў]] — рэвалюцыянер-народнік {{неадназначнасць}} h83fgfza8klmontzjiy86mwnrz8oppw 0 812064 5175228 2026-08-04T08:47:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Мортан}} {{Кінематаграфіст}} '''Сама́нта Джэйн Мортан''' ({{lang-en|Samantha Jane Morton}},) — англійская кінаактрыса, якая зарабіла ў канцы 1990-х гадоў рэпутацыю адной з найбольш таленавітых актрыс свайго пакалення. Лаўрэат прэміі «[[Залаты глобус]]», двойчы намін...» 5175228 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мортан}} {{Кінематаграфіст}} '''Сама́нта Джэйн Мортан''' ({{lang-en|Samantha Jane Morton}},) — англійская кінаактрыса, якая зарабіла ў канцы 1990-х гадоў рэпутацыю адной з найбольш таленавітых актрыс свайго пакалення. Лаўрэат прэміі «[[Залаты глобус]]», двойчы намінавалася на прэмію «[[Оскар]]». == Фільмаграфія == * (2026) «[[Адфсея (фільм, 2026)|Адысея]]» {{DEFAULTSORT:Мортан Саманта}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] ckr5eqtx7j1yp8uxme3j0cx9xtcidbw 5175233 5175228 2026-08-04T08:49:31Z Autumndancer 168015 5175233 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мортан}} {{Кінематаграфіст}} '''Сама́нта Джэйн Мортан''' ({{lang-en|Samantha Jane Morton}},) — англійская кінаактрыса, якая зарабіла ў канцы 1990-х гадоў рэпутацыю адной з найбольш таленавітых актрыс свайго пакалення. Лаўрэат прэміі «[[Залаты глобус]]», двойчы намінавалася на прэмію «[[Оскар]]». == Фільмаграфія == * (2026) «[[Адысея (фільм, 2026)|Адысея]]» — ''Кірка, багіня і чараўніца'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Мортан Саманта}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] q9yr1kbabco4wy39ku7cp08mssywdc0 5175235 5175233 2026-08-04T08:50:11Z Autumndancer 168015 5175235 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мортан}} {{Кінематаграфіст}} '''Сама́нта Джэйн Мортан''' ({{lang-en|Samantha Jane Morton}},) — англійская кінаактрыса, якая зарабіла ў канцы 1990-х гадоў рэпутацыю адной з найбольш таленавітых актрыс свайго пакалення. Лаўрэат прэміі «[[Залаты глобус]]», двойчы намінавалася на прэмію «[[Оскар]]». == Фільмаграфія == * (2026) «[[Адысея (фільм, 2026)|Адысея]]» — ''Кірка, багіня і чараўніца'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Мортан Саманта}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] 9d83d60no616mm8mmquc757wll1yms4 5175236 5175235 2026-08-04T08:51:16Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5175236 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мортан}} {{Кінематаграфіст}} '''Сама́нта Джэйн Мортан''' ({{lang-en|Samantha Jane Morton}},) — англійская кінаактрыса, якая зарабіла ў канцы 1990-х гадоў рэпутацыю адной з найбольш таленавітых актрыс свайго пакалення. Лаўрэат прэміі «[[Залаты глобус]]», двойчы намінавалася на прэмію «[[Оскар]]». == Фільмаграфія == * (2022) «[[Кіт (фільм, 2022)|Кіт]]» — ''Мэры, былая жонка Чарлі'' * (2026) «[[Адысея (фільм, 2026)|Адысея]]» — ''Кірка, багіня і чараўніца'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Мортан Саманта}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] q9vv2mvergu3uxhu0hpvhf9x8igwihv 5175264 5175236 2026-08-04T09:47:46Z Autumndancer 168015 5175264 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мортан}} {{Кінематаграфіст}} '''Сама́нта Джэйн Мортан''' ({{lang-en|Samantha Jane Morton}}, {{ВД-Прэамбула}}) — англійская кінаактрыса, якая зарабіла ў канцы 1990-х гадоў рэпутацыю адной з найбольш таленавітых актрыс свайго пакалення. Лаўрэат прэміі «[[Залаты глобус]]», двойчы намінавалася на прэмію «[[Оскар]]». == Фільмаграфія == * (2022) «[[Кіт (фільм, 2022)|Кіт]]» — ''Мэры, былая жонка Чарлі'' * (2026) «[[Адысея (фільм, 2026)|Адысея]]» — ''Кірка, багіня і чараўніца'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Мортан Саманта}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] 36j58m6sr55xgpwh4p22uschuedek00 0 812065 5175250 2026-08-04T09:11:32Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Юліян Шубелер]] 5175250 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Юліян Шубелер]] th2gstax0crdf3tsk7zg8kznnt2on6v 0 812066 5175253 2026-08-04T09:19:11Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Станіслаў Ягадынскі]] 5175253 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Станіслаў Ягадынскі]] 5cc6t54f7clnblrkkmdpg56mcq3t6aa 1 812067 5175255 2026-08-04T09:21:56Z Gugis62 64094 /* а чаму не Таўра́гнай?? */ новы падраздзел 5175255 wikitext text/x-wiki == а чаму не Таўра́гнай?? == ... таксама Таўра́гн'''''е'''''й , /??/ -- а чаму, цікава, не "Таўра́гн'''а'''й"?.. па-літоўску (''Tauragnai'') ж гэта гучыць як ''Таўра́гн'''а'''й''. [[Удзельнік:Gugis62|Gugis62]] ([[Размовы з удзельнікам:Gugis62|размовы]]) 12:21, 4 жніўня 2026 (+03) cbzg1j96lnyvkfohgv6jcm9d66zhe3w 5175261 5175255 2026-08-04T09:43:01Z M.L.Bot 261 /* а чаму не Таўра́гнай?? */ Адказ 5175261 wikitext text/x-wiki == а чаму не Таўра́гнай?? == ... таксама Таўра́гн'''''е'''''й , /??/ -- а чаму, цікава, не "Таўра́гн'''а'''й"?.. па-літоўску (''Tauragnai'') ж гэта гучыць як ''Таўра́гн'''а'''й''. [[Удзельнік:Gugis62|Gugis62]] ([[Размовы з удзельнікам:Gugis62|размовы]]) 12:21, 4 жніўня 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Gugis62|Gugis62]], там стаіць зноска, калі яна не працуе, яе змест дублюецца на старонцы [[Літоўска-беларуская практычная транскрыпцыя]]. То-бок, такія правілы вызначыў Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь і, адпаведна, такая назва на ўсёй прадукцыі Белкартаграфіі і ў іншых выдання мусіць быць так. Іншых актуальных правілаў у нас для гэтага няма. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:43, 4 жніўня 2026 (+03) 3syfrj7uubk39u5fjcmgnx0j1ke4j3p 0 812068 5175256 2026-08-04T09:21:56Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Станіслаў Ягадынскі]] 5175256 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Станіслаў Ягадынскі]] 5cc6t54f7clnblrkkmdpg56mcq3t6aa 0 812069 5175262 2026-08-04T09:46:12Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Мортан''': == Прозвішча == * [[Леві Мортан]] — віцэ-прэзідэнт ЗША * [[Саманта Мортан]] — амерыканская актрыса == Тапонім == * [[Мортан (Тэхас)]] {{неадназначнасць}}» 5175262 wikitext text/x-wiki '''Мортан''': == Прозвішча == * [[Леві Мортан]] — віцэ-прэзідэнт ЗША * [[Саманта Мортан]] — амерыканская актрыса == Тапонім == * [[Мортан (Тэхас)]] {{неадназначнасць}} o4ewj4nlxpdqypei41x72sqvudi73rv 5175266 5175262 2026-08-04T09:48:11Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ 5175266 wikitext text/x-wiki '''Мортан''': == Прозвішча == * [[Леві Мортан]] — віцэ-прэзідэнт ЗША * [[Саманта Мортан]] — англійская актрыса == Тапонім == * [[Мортан (Тэхас)]] {{неадназначнасць}} sq9itobnl6sqzyuahlnfir10okh5i7g 0 812070 5175267 2026-08-04T09:48:13Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78202394|Antoni Julian Mierzyński]]» 5175267 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Антоні Мяжынскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Antoni Julian Mierzyński''''',''' 29 снежня [[1829|1829,]] [[Кратошын]] - 27 жніўня [[1907|1907,]] [[Варшава]] — польскі [[Філалогія|філолаг.]] У 1849 годзе скончыў гімназію ў Востраве Вялікапольскім, пасля чаго запісаўся ва ўніверсітэт у Берліне, дзе вывучаў класічную філалогію. У 1857 у Берліне атрымаў доктарскую ступень на аснове дысертацыі ''«De vita, moribus scriptisque latinis Sebastiani Fabiarii Acerni»'' (Берлін, 1857), пасля чаго стаў настаўнікам грэчаскай мовы ў гімназіі Марыі Магдалены ў Познані і членам Таварыства сяброў навук у Познанія. У 1862 г. быў прызначаны прафесарам [[Варшаўская галоўная школа|Галоўнай школы ў Варшаве]]. 18 сакавіка 1863 атрымаў пасаду экстраардынарнага прафесара, а ў 1864 г. стаў ардынарным прафесарам. Выкладаў (з верасня 1863 г.) грэчаскую граматыку, грэчаскія старажытнасці, міфалогію грэкаў і рымлян, а таксама тлумачыў выбраных грэчаскіх аўтараў, імкнучыся азнаёміць студэнтаў з найноўшымі вынікамі навуковых даследаванняў, перадусім у галіне параўнальнай міфалогіі. У 1869 г., пасля ліквідацыі Галоўнай школы, застаўся прафесарам расійскага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], у сувязі з чым узнікла неабходнасць атрымаць новую доктарскую ступень, якую ён атрымаў у Пецярбургу на аснове дысертацыі «''Исследование о Персее у древних эпиков, логографов, лириков, трагиков и комиков''» (Варшава, 1872). У 1878—81 гг. быў дэканам Гісторыка-філалагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. У 1888 г. выйшаў на пенсію і прысвяціў сябе выключна навуковай працы. Даследаванні літоўскай міфалогіі Галоўнай галіной даследаванняў М. была рэлігія старажытных балтаў. Ён прыйшоў да гэтага праз зацікаўленасць моднай тады ў навуковым свеце параўнальнай міфалогіяй. Пра гэта сведчыць праца «''Прычынкі да параўнальнай міфалогіі''» («''Biblioteka Warszawska''» 1867, т. 2). З 1865 г. ён заняўся галоўнымі крыніцамі, датычнымі вераванняў старажытных балцкіх народаў, і застаўся верны гэтаму зацікаўленню да канца жыцця. Вывучаў гэтыя крыніцы, супастаўляў іх паміж сабой і апрацоўваў усю даступную яму гістарычную, фалькларыстычную і этнаграфічную літаратуру; апрача таго, шукаў інфарматараў, якія ведалі літоўскую ці латышскую мовы, кансультаваўся таксама з гісторыкамі і археолагамі. У выніку паўставалі крыніцазнаўчыя працы, такія як «''Ян Ласіцкі. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» («Roczn. Tow. Nauk. Krak.» т. 17: 1870, руская версія 1878), і перадусім «''Mythologiae Lituanicae Monumenta. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» (Варшава, 1892—6, ч. I—II). Ён крытычна ацэньваў надзейнасць крыніц, правільнасць міфічнай інфармацыі і рэзка крытыкаваў даследчыкаў міфалогіі рамантычнай традыцыі [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] і [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]] за іх вольную інтэрпрэтацыю крыніц. Меншае значэнне маюць іншыя яго кампілятыўныя працы, якія часта агучваліся як даклады на з'ездах расійскіх археолагаў. Мяжынскі удзельнічаў і выступаў з дакладамі на з'ездах: у 1874 г. у [[Кіеў|Кіеве]], у 1890 г. у [[Масква|Маскве]], у 1893 г. у [[Вільня|Вільні]], у 1896 г. у [[Рыга|Рызе]]. Апрача таго, выступіў на міжнародным з'ездзе археолагаў у [[Будапешт|Будапешце]] ў 1890 г. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1907 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1829 годзе]] [[Катэгорыя:Філолагі Польшчы]] f1n7rw7h0sb63tlueeofj9uhmg2g0bb 5175270 5175267 2026-08-04T09:49:52Z Aliaksei Lastouski 75892 5175270 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Антоні Мяжынскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Antoni Julian Mierzyński''''',''' 29 снежня [[1829|1829,]] [[Кратошын]] - 27 жніўня [[1907|1907,]] [[Варшава]] — польскі [[Філалогія|філолаг]], даследчык літоўскай міфалогіі. == Біяграфія == У 1849 годзе скончыў гімназію ў Востраве Вялікапольскім, пасля чаго запісаўся ва ўніверсітэт у Берліне, дзе вывучаў класічную філалогію. У 1857 у Берліне атрымаў доктарскую ступень на аснове дысертацыі ''«De vita, moribus scriptisque latinis Sebastiani Fabiarii Acerni»'' (Берлін, 1857), пасля чаго стаў настаўнікам грэчаскай мовы ў гімназіі Марыі Магдалены ў Познані і членам Таварыства сяброў навук у Познанія. У 1862 г. быў прызначаны прафесарам [[Варшаўская галоўная школа|Галоўнай школы ў Варшаве]]. 18 сакавіка 1863 атрымаў пасаду экстраардынарнага прафесара, а ў 1864 г. стаў ардынарным прафесарам. Выкладаў (з верасня 1863 г.) грэчаскую граматыку, грэчаскія старажытнасці, міфалогію грэкаў і рымлян, а таксама тлумачыў выбраных грэчаскіх аўтараў, імкнучыся азнаёміць студэнтаў з найноўшымі вынікамі навуковых даследаванняў, перадусім у галіне параўнальнай міфалогіі. У 1869 г., пасля ліквідацыі Галоўнай школы, застаўся прафесарам расійскага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], у сувязі з чым узнікла неабходнасць атрымаць новую доктарскую ступень, якую ён атрымаў у Пецярбургу на аснове дысертацыі «''Исследование о Персее у древних эпиков, логографов, лириков, трагиков и комиков''» (Варшава, 1872). У 1878—81 гг. быў дэканам Гісторыка-філалагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. У 1888 г. выйшаў на пенсію і прысвяціў сябе выключна навуковай працы. == Даследаванні літоўскай міфалогіі == Галоўнай галіной даследаванняў М. была рэлігія старажытных балтаў. Ён прыйшоў да гэтага праз зацікаўленасць моднай тады ў навуковым свеце параўнальнай міфалогіяй. Пра гэта сведчыць праца «''Прычынкі да параўнальнай міфалогіі''» («''Biblioteka Warszawska''» 1867, т. 2). З 1865 г. ён заняўся галоўнымі крыніцамі, датычнымі вераванняў старажытных балцкіх народаў, і застаўся верны гэтаму зацікаўленню да канца жыцця. Вывучаў гэтыя крыніцы, супастаўляў іх паміж сабой і апрацоўваў усю даступную яму гістарычную, фалькларыстычную і этнаграфічную літаратуру; апрача таго, шукаў інфарматараў, якія ведалі літоўскую ці латышскую мовы, кансультаваўся таксама з гісторыкамі і археолагамі. У выніку паўставалі крыніцазнаўчыя працы, такія як «''Ян Ласіцкі. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» («Roczn. Tow. Nauk. Krak.» т. 17: 1870, руская версія 1878), і перадусім «''Mythologiae Lituanicae Monumenta. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» (Варшава, 1892—6, ч. I—II). Ён крытычна ацэньваў надзейнасць крыніц, правільнасць міфічнай інфармацыі і рэзка крытыкаваў даследчыкаў міфалогіі рамантычнай традыцыі [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] і [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]] за іх вольную інтэрпрэтацыю крыніц. Меншае значэнне маюць іншыя яго кампілятыўныя працы, якія часта агучваліся як даклады на з'ездах расійскіх археолагаў. Мяжынскі удзельнічаў і выступаў з дакладамі на з'ездах: у 1874 г. у [[Кіеў|Кіеве]], у 1890 г. у [[Масква|Маскве]], у 1893 г. у [[Вільня|Вільні]], у 1896 г. у [[Рыга|Рызе]]. Апрача таго, выступіў на міжнародным з'ездзе археолагаў у [[Будапешт|Будапешце]] ў 1890 г. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мяжынскі Антоні}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1907 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1829 годзе]] [[Катэгорыя:Філолагі Польшчы]] pi0hxwgwxd9nwmj8df12cqv98ewho95 5175276 5175270 2026-08-04T09:53:27Z Aliaksei Lastouski 75892 5175276 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Антоні Мяжынскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Antoni Julian Mierzyński''''',''' 29 снежня [[1829|1829,]] [[Кратошын]] - 27 жніўня [[1907|1907,]] [[Варшава]] — польскі [[Філалогія|філолаг]], даследчык [[Літоўская міфалогія|літоўскай міфалогіі]]. == Біяграфія == У 1849 годзе скончыў гімназію ў [[Остраў Велькапольскі|Востраве Вялікапольскім]], пасля чаго запісаўся ва ўніверсітэт у [[Берлін|Берліне]], дзе вывучаў [[Класічная філалогія|класічную філалогію]]. У 1857 у Берліне атрымаў доктарскую ступень на аснове дысертацыі ''«De vita, moribus scriptisque latinis Sebastiani Fabiarii Acerni»'' (Берлін, 1857), пасля чаго стаў настаўнікам [[Старажытнагрэчаская мова|грэчаскай мовы]] ў гімназіі Марыі Магдалены ў Познані і членам Таварыства сяброў навук у Познанія. У 1862 г. быў прызначаны прафесарам [[Варшаўская галоўная школа|Галоўнай школы ў Варшаве]]. 18 сакавіка 1863 атрымаў пасаду экстраардынарнага прафесара, а ў 1864 г. стаў [[Ардынарны прафесар|ардынарным прафесарам]]. Выкладаў (з верасня 1863 г.) грэчаскую граматыку, грэчаскія старажытнасці, [[Старажытнагрэчаская міфалогія|міфалогію грэкаў]] і [[Старажытнарымская міфалогія|рымлян]], а таксама тлумачыў выбраных грэчаскіх аўтараў, імкнучыся азнаёміць студэнтаў з найноўшымі вынікамі навуковых даследаванняў, перадусім у галіне параўнальнай міфалогіі. У 1869 г., пасля ліквідацыі Галоўнай школы, застаўся прафесарам расійскага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], у сувязі з чым узнікла неабходнасць атрымаць новую доктарскую ступень, якую ён атрымаў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] на аснове дысертацыі «''Исследование о Персее у древних эпиков, логографов, лириков, трагиков и комиков''» (Варшава, 1872). У 1878—81 гг. быў дэканам Гісторыка-філалагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. У 1888 г. выйшаў на пенсію і прысвяціў сябе выключна навуковай працы. == Даследаванні літоўскай міфалогіі == Галоўнай галіной даследаванняў М. была рэлігія старажытных [[Балты|балтаў]]. Ён прыйшоў да гэтага праз зацікаўленасць моднай тады ў навуковым свеце параўнальнай міфалогіяй. Пра гэта сведчыць праца «''Прычынкі да параўнальнай міфалогіі''» («''Biblioteka Warszawska''» 1867, т. 2). З 1865 г. ён заняўся галоўнымі крыніцамі, датычнымі вераванняў старажытных балцкіх народаў, і застаўся верны гэтаму зацікаўленню да канца жыцця. Вывучаў гэтыя крыніцы, супастаўляў іх паміж сабой і апрацоўваў усю даступную яму гістарычную, фалькларыстычную і этнаграфічную літаратуру; апрача таго, шукаў інфарматараў, якія ведалі літоўскую ці латышскую мовы, кансультаваўся таксама з гісторыкамі і археолагамі. У выніку паўставалі крыніцазнаўчыя працы, такія як «''Ян Ласіцкі. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» («Roczn. Tow. Nauk. Krak.» т. 17: 1870, руская версія 1878), і перадусім «''Mythologiae Lituanicae Monumenta. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» (Варшава, 1892—6, ч. I—II). Ён крытычна ацэньваў надзейнасць крыніц, правільнасць міфічнай інфармацыі і рэзка крытыкаваў даследчыкаў міфалогіі рамантычнай традыцыі [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] і [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]] за іх вольную інтэрпрэтацыю крыніц. Меншае значэнне маюць іншыя яго кампілятыўныя працы, якія часта агучваліся як даклады на з'ездах расійскіх археолагаў. Мяжынскі удзельнічаў і выступаў з дакладамі на з'ездах: у 1874 г. у [[Кіеў|Кіеве]], у 1890 г. у [[Масква|Маскве]], у 1893 г. у [[Вільня|Вільні]], у 1896 г. у [[Рыга|Рызе]]. Апрача таго, выступіў на міжнародным з'ездзе археолагаў у [[Будапешт|Будапешце]] ў 1890 г. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Мяжынскі Антоні}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1907 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1829 годзе]] [[Катэгорыя:Філолагі Польшчы]] cafrfepcvs4l0aymz777p9wt1s8vov2 5175297 5175276 2026-08-04T10:15:17Z Aliaksei Lastouski 75892 5175297 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Антоні Мяжынскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Antoni Julian Mierzyński''''',''' 29 снежня [[1829|1829,]] [[Кратошын]] - 27 жніўня [[1907|1907,]] [[Варшава]] — польскі [[Філалогія|філолаг]], даследчык [[Літоўская міфалогія|літоўскай міфалогіі]].<ref>Mierzyński Antoni Julian // Polski Słownik Biograficzny, tom XXI wyd. 1976 s. 27-28.</ref> == Біяграфія == У 1849 годзе скончыў гімназію ў [[Остраў Велькапольскі|Востраве Вялікапольскім]], пасля чаго запісаўся ва ўніверсітэт у [[Берлін|Берліне]], дзе вывучаў [[Класічная філалогія|класічную філалогію]]. У 1857 у Берліне атрымаў доктарскую ступень на аснове дысертацыі ''«De vita, moribus scriptisque latinis Sebastiani Fabiarii Acerni»'' (Берлін, 1857), пасля чаго стаў настаўнікам [[Старажытнагрэчаская мова|грэчаскай мовы]] ў гімназіі Марыі Магдалены ў Познані і членам Таварыства сяброў навук у Познанія. У 1862 г. быў прызначаны прафесарам [[Варшаўская галоўная школа|Галоўнай школы ў Варшаве]]. 18 сакавіка 1863 атрымаў пасаду экстраардынарнага прафесара, а ў 1864 г. стаў [[Ардынарны прафесар|ардынарным прафесарам]]. Выкладаў (з верасня 1863 г.) грэчаскую граматыку, грэчаскія старажытнасці, [[Старажытнагрэчаская міфалогія|міфалогію грэкаў]] і [[Старажытнарымская міфалогія|рымлян]], а таксама тлумачыў выбраных грэчаскіх аўтараў, імкнучыся азнаёміць студэнтаў з найноўшымі вынікамі навуковых даследаванняў, перадусім у галіне параўнальнай міфалогіі. У 1869 г., пасля ліквідацыі Галоўнай школы, застаўся прафесарам расійскага [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], у сувязі з чым узнікла неабходнасць атрымаць новую доктарскую ступень, якую ён атрымаў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] на аснове дысертацыі «''Исследование о Персее у древних эпиков, логографов, лириков, трагиков и комиков''» (Варшава, 1872). У 1878—81 гг. быў дэканам Гісторыка-філалагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. У 1888 г. выйшаў на пенсію і прысвяціў сябе выключна навуковай працы. == Даследаванні літоўскай міфалогіі == Галоўнай галіной даследаванняў Мяжынскага была рэлігія старажытных [[Балты|балтаў]]. Ён прыйшоў да гэтага праз зацікаўленасць моднай тады ў навуковым свеце параўнальнай міфалогіяй. Пра гэта сведчыць праца «''Прычынкі да параўнальнай міфалогіі''» («''Biblioteka Warszawska''» 1867, т. 2). З 1865 г. ён заняўся галоўнымі крыніцамі, датычнымі вераванняў старажытных балцкіх народаў, і застаўся верны гэтаму зацікаўленню да канца жыцця. Вывучаў гэтыя крыніцы, супастаўляў іх паміж сабой і апрацоўваў усю даступную яму гістарычную, фалькларыстычную і этнаграфічную літаратуру; апрача таго, шукаў інфарматараў, якія ведалі літоўскую ці латышскую мовы, кансультаваўся таксама з гісторыкамі і археолагамі. У выніку паўставалі крыніцазнаўчыя працы, такія як «''Ян Ласіцкі. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» («Roczn. Tow. Nauk. Krak.» т. 17: 1870, руская версія 1878), і перадусім «''Mythologiae Lituanicae Monumenta. Крыніцы да літоўскай міфалогіі''» (Варшава, 1892—6, ч. I—II). Ён крытычна ацэньваў надзейнасць крыніц, правільнасць міфічнай інфармацыі і рэзка крытыкаваў даследчыкаў міфалогіі рамантычнай традыцыі [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] і [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]] за іх вольную інтэрпрэтацыю крыніц. Меншае значэнне маюць іншыя яго кампілятыўныя працы, якія часта агучваліся як даклады на з'ездах расійскіх археолагаў. Мяжынскі удзельнічаў і выступаў з дакладамі на з'ездах: у 1874 г. у [[Кіеў|Кіеве]], у 1890 г. у [[Масква|Маскве]], у 1893 г. у [[Вільня|Вільні]], у 1896 г. у [[Рыга|Рызе]]. Апрача таго, выступіў на міжнародным з'ездзе археолагаў у [[Будапешт|Будапешце]] ў 1890 г. == Публікацыі == [https://polona.pl/preview/b19eabf5-7835-4792-8deb-516075a618f3 ''Przyczynki do mytologii porównawczej. Warszawa, 1867.''] [https://polona.pl/preview/4c5c1aed-f5c1-4908-bbde-86be228bb588 ''Jan Łasicki, źródło do mytologii litewskiej. Kraków, 1870.''] ''[https://polona.pl/item-view/4c936202-dbee-4d81-8d58-08f471a190ee/0/1d3d2868-81e7-478e-bcc4-c89c6d3b75e2 Co znaczy Sicco : studyum archeologiczno-literackie. Lwów, 1891.]'' [https://polona.pl/item-view/57768810-712f-4004-b87b-b436014c6426/0/9587f875-65fe-4bc2-80ba-9cbf259b2268 ''Mythologiae Lituanicae Monumenta. Źródła do mytologii litewskiej od Tacyta do końca XIII w. Warszawa, 1892.''] [https://polona.pl/preview/30df62f5-f4bd-425e-91fc-babe60564e69 ''Przysięga Kiejstuta. Poznań, 1894.''] [https://polona.pl/item-view/9bf258b5-4939-46bf-b2d0-138998390cab/0/20b6d4e2-fcd3-48b2-9f89-c99e0c52e342 ''O władzy Criwe'go nad wszystką Litwą i jej sąsiadami. Petersburg, 1894.''] ''Mythologiae Lituanicae Monumenta. Źródła do mytologii litewskiej. Cz. 2, Wiek XIV i XV. Warszawa, 1896.'' [https://polona.pl/item-view/f9ec4df9-4548-45d9-bfd0-5acaaf725fe1/0/8159afa0-374f-4d0c-be1e-de830c4391bc ''Romowe: rozprawa archeologiczna. Poznań, 1900.''] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Мяжынскі Антоні}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1907 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1829 годзе]] [[Катэгорыя:Філолагі Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Міфалогія]] [[Катэгорыя:Літоўская міфалогія]] bymdgq0vqyu5s9ezia2sz6dnlfsg81b 0 812071 5175273 2026-08-04T09:51:30Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Станіслаў Ягадынскі]] 5175273 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Станіслаў Ягадынскі]] 5cc6t54f7clnblrkkmdpg56mcq3t6aa 0 812072 5175279 2026-08-04T09:55:38Z ~2026-40856-89 171449 Новая старонка: «{{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Б...» 5175279 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Бог вайны | У іншых культурах = Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена | Бацька = [[Шыва]] | Маці = [[Парваці]] | Жонка = [[Дэвасена]] | Дзеці = }} '''Картыкея''' ({{lang-sa|कार्त्तिकेयः}}) — бог [[вайна|вайны]] ў [[індуізм|індуісцкай]] міфалогіі. Вядомы таксама як Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена, Кумара, Вішакха і г. д. == Паходжанне == Навукоўцы лічаць, што культ Картыкеі ў індуізме ўзнік у выніку сінкрэтызму, зліцця некалькіх першапачаткова разнародных культаў. Адным з найбольш старажытных з'яўляецца культ бога Сканды, які ў сваю чаргу можа паходзіць з даведычных уяўленняў пра ''граха'', злых духаў, што прыносілі хваробы. Так, у адным з аюрведычных трактатаў 1 тысячагоддзя н. э. узгадваецца хвароба ''Сканда-граха''. У старажытнай рэлігійнай літаратуры постаць бога Сканды з'явілася яшчэ раней. Напрыклад, у Ведах і трэцяй кнізе Махабхараты ён названы сынам Агні і Свахі. Але ў Рамаяне, дзевятай кнізе Махабхараты і паэме «Кумарасамбхава» [[Калідаса|Калідасы]] Сканда, Кумара, або Картыкея — сын Шывы і Парваці. Згодна паэме, якая адлюстроўвае канчатковую традыцыю зліцця, Картыкея быў старэйшым братам Ганешы. Яго нараджэнне стала магчымым дзякуючы ўмяшанню Агні, але рэчаісным бацькам быў Шыва. У Пуранах паведамляецца, што па загаду Шывы зорныя дзевы ''крытыка'' атрымалі ад яго шэсць розных хлопчыкаў для выхавання, а потым Парваці злучыла іх у аднаго. Адсюль узнікла імя Картыкея — выхаванец ''крытыка''. У нашы дні Картыкею часцяком малююць шасцірукім або шасцігаловым і называюць Шанмухам (шасцітварым). Тым не менш, у першай палове 1 тысячагоддзя н. э. адрозненне ў культах і постацях багоў вайны яшчэ захоўвалася, таму на кушанскіх надпісах Сканда і Кумара — імёны розных багоў. У імперыі Гупта сустракаліся адрозныя імёны нашчадкаў валадароў Кумарагупта і Скандагупта. У [[будызм]]е захаваўся асобны бог Сканда. На поўдні Індыі адбылася сінкрэтызацыя індуісцкага бога вайны з мясцовым бажаством Муруганам. Культ Муругана ясна прасочваецца ў эпоху дравідыйскай паэзіі ''сангам'' (III ст. да н.э. — III ст. н.э.) і звязаны з жыхарамі горнай мясцовасці. Мяркуецца, што шанаванне Муругана можа мець вельмі старажытныя дадравідыйскія карані. Дзякуючы сінкрэтызацыі на поўдні культ Картыкеі набыў экспрэсіўныя відовішчныя формы. == Спасылкі == * [https://pujayagna.com/blogs/hindu-gods-goddesses/lord-kartikeya?srsltid=AfmBOoqJSU5h3t-u1E0Y08UIbW3rNfv4SFGCkTtR-Q-emU9opL5E3pLE Lord Kartikeya] * [https://devdutt.com/kartikeya-of-punjab-and-the-southern-kartikeya/ Kartikeya of Punjab, and the Southern Kartikeya] * [https://murugan.org Муруган Бхакці] [[Катэгорыя:Багі індуізму]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] bdlga8gzm0o045g75ng815gfacy8xv6 5175293 5175279 2026-08-04T10:06:05Z ~2026-40856-89 171449 5175293 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Бог вайны | У іншых культурах = Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена | Бацька = [[Шыва]] | Маці = [[Парваці]] | Жонка = [[Дэвасена]] | Дзеці = }} '''Картыкея''' ({{lang-sa|कार्त्तिकेयः}}) — бог [[вайна|вайны]] ў [[індуізм|індуісцкай]] міфалогіі. Вядомы таксама як Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена, Кумара, Вішакха і г. д. == Паходжанне == Навукоўцы лічаць, што культ Картыкеі ў [[індуізм]]е ўзнік у выніку [[сінкрэтызм]]у, зліцця некалькіх першапачаткова разнародных культаў. Адным з найбольш старажытных з’яўляецца культ бога Сканды, які ў сваю чаргу можа паходзіць з даведычных уяўленняў пра ''граха'', злых духаў, што прыносілі хваробы. Так, у адным з аюрведычных трактатаў 1 тысячагоддзя н. э. узгадваецца хвароба ''Сканда-граха''. У старажытнай [[рэлігія|рэлігійнай]] [[літаратура|літаратуры]] постаць бога Сканды з’явілася яшчэ раней. Напрыклад, у Ведах і трэцяй кнізе Махабхараты ён названы сынам [[Агні]] і Свахі. Але ў Рамаяне, дзевятай кнізе Махабхараты і паэме «Кумарасамбхава» [[Калідаса|Калідасы]] Сканда, Кумара, або Картыкея — сын [[Шыва|Шывы]] і [[Парваці]]. Згодна паэме, якая адлюстроўвае канчатковую традыцыю зліцця, Картыкея быў старэйшым братам [[Ганеша|Ганешы]]. Яго нараджэнне стала магчымым дзякуючы ўмяшанню Агні, але рэчаісным бацькам быў Шыва. У Пуранах паведамляецца, што па загаду Шывы зорныя дзевы ''крытыка'' атрымалі ад яго шэсць розных хлопчыкаў для выхавання, а потым Парваці злучыла іх у аднаго. Адсюль узнікла імя Картыкея — выхаванец ''крытыка''. У нашы дні Картыкею часцяком малююць шасцірукім або шасцігаловым і называюць Шанмухам (шасцітварым). Тым не менш, у першай палове 1 тысячагоддзя н. э. адрозненне ў культах і постацях багоў вайны яшчэ захоўвалася, таму ў [[Кушанскае царства|кушанскіх]] надпісах Сканда і Кумара — імёны розных багоў. У імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]] сустракаліся адрозныя імёны нашчадкаў валадароў Кумарагупта і Скандагупта. У [[будызм]]е захаваўся асобны бог Сканда. На поўдні [[Індыя|Індыі]] адбылася сінкрэтызацыя індуісцкага бога вайны з мясцовым бажаством Муруганам. Культ Муругана ясна прасочваецца ў эпоху [[Дравідыйскія мовы|дравідыйскай]] паэзіі ''сангам'' ([[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н.э. — [[3 стагоддзе|III]] ст. н.э.) і звязаны з жыхарамі горнай мясцовасці. Мяркуецца, што шанаванне Муругана можа мець вельмі старажытныя дадравідыйскія карані. Дзякуючы сінкрэтызму на поўдні культ Картыкеі набыў экспрэсіўныя відовішчныя формы. == Спасылкі == * [https://pujayagna.com/blogs/hindu-gods-goddesses/lord-kartikeya?srsltid=AfmBOoqJSU5h3t-u1E0Y08UIbW3rNfv4SFGCkTtR-Q-emU9opL5E3pLE Lord Kartikeya] * [https://devdutt.com/kartikeya-of-punjab-and-the-southern-kartikeya/ Kartikeya of Punjab, and the Southern Kartikeya] * [https://murugan.org Муруган Бхакці] [[Катэгорыя:Багі індуізму]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] j36mfi94ueln0r5vk4pc77njkals7wt 5175343 5175293 2026-08-04T11:19:14Z ~2026-40856-89 171449 /* Паходжанне */ 5175343 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Бог вайны | У іншых культурах = Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена | Бацька = [[Шыва]] | Маці = [[Парваці]] | Жонка = [[Дэвасена]] | Дзеці = }} '''Картыкея''' ({{lang-sa|कार्त्तिकेयः}}) — бог [[вайна|вайны]] ў [[індуізм|індуісцкай]] міфалогіі. Вядомы таксама як Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена, Кумара, Вішакха і г. д. == Паходжанне == Навукоўцы лічаць, што культ Картыкеі ў [[індуізм]]е ўзнік у выніку [[сінкрэтызм]]у, зліцця некалькіх першапачаткова разнародных культаў. Адным з найбольш старажытных з’яўляецца культ бога Сканды, які ў сваю чаргу можа паходзіць з даведычных уяўленняў пра ''граха'', злых духаў, што прыносілі хваробы. Так, у адным з [[аюрведа|аюрведычных]] трактатаў [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н. э. узгадваецца хвароба ''Сканда-граха''. У старажытнай [[рэлігія|рэлігійнай]] [[літаратура|літаратуры]] постаць бога Сканды з’явілася яшчэ раней. Напрыклад, у «[[Веды (індуізм)|Ведах]]» і трэцяй кнізе «[[Махабхарата|Махабхараты]]» ён названы сынам [[Агні]] і [[Сваха|Свахі]]. Але ў «[[РамаянаРамаяне]]», дзевятай кнізе «Махабхараты» і паэме «Кумарасамбхава» [[Калідаса|Калідасы]] Сканда, Кумара, або Картыкея — сын [[Шыва|Шывы]] і [[Парваці]]. Згодна паэме, якая адлюстроўвае канчатковую традыцыю зліцця, Картыкея быў старэйшым братам [[Ганеша|Ганешы]]. Яго нараджэнне стала магчымым дзякуючы ўмяшанню Агні, але рэчаісным бацькам быў Шыва. У Пуранах паведамляецца, што па загаду Шывы зорныя дзевы ''крытыка'' (атаемасляюцца з [[Плеяды (зорнае скопішча)|Пляядамі]]) атрымалі ад яго шэсць розных хлопчыкаў для выхавання, а потым Парваці злучыла іх у аднаго. Адсюль узнікла імя Картыкея — выхаванец ''крытыка''. У нашы дні Картыкею часцяком малююць шасцірукім або шасцігаловым і называюць Шанмухам (шасцітварым). Тым не менш, у першай палове 1 тысячагоддзя н. э. адрозненне ў культах і постацях багоў вайны яшчэ захоўвалася, таму ў [[Кушанскае царства|кушанскіх]] надпісах Сканда і Кумара — імёны розных багоў. У імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]] сустракаліся адрозныя імёны нашчадкаў валадароў Кумарагупта і Скандагупта. У [[будызм]]е захаваўся асобны бог Сканда. На поўдні [[Індыя|Індыі]] адбылася сінкрэтызацыя індуісцкага бога вайны з мясцовым бажаством Муруганам. Культ Муругана ясна прасочваецца ў эпоху [[Дравідыйскія мовы|дравідыйскай]] паэзіі ''сангам'' ([[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н.э. — [[3 стагоддзе|III]] ст. н.э.) і звязаны з жыхарамі горнай мясцовасці. Мяркуецца, што шанаванне Муругана можа мець вельмі старажытныя дадравідыйскія карані<ref>Clothey, F. [https://books.google.by/books?id=PC2aDwAAQBAJ The Many Faces of Murukan: The History and Meaning of a South Indian God. With the Poem Prayers to Lord Murukan]. P. 23—43</ref>. Дзякуючы сінкрэтызму на поўдні культ Картыкеі набыў экспрэсіўныя відовішчныя формы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://pujayagna.com/blogs/hindu-gods-goddesses/lord-kartikeya?srsltid=AfmBOoqJSU5h3t-u1E0Y08UIbW3rNfv4SFGCkTtR-Q-emU9opL5E3pLE Lord Kartikeya] * [https://devdutt.com/kartikeya-of-punjab-and-the-southern-kartikeya/ Kartikeya of Punjab, and the Southern Kartikeya] * [https://murugan.org Муруган Бхакці] [[Катэгорыя:Багі індуізму]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] lwiyng6mb3njdeo3jt96fdka891voq6 5175344 5175343 2026-08-04T11:19:32Z ~2026-40856-89 171449 /* Паходжанне */ 5175344 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Бог вайны | У іншых культурах = Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена | Бацька = [[Шыва]] | Маці = [[Парваці]] | Жонка = [[Дэвасена]] | Дзеці = }} '''Картыкея''' ({{lang-sa|कार्त्तिकेयः}}) — бог [[вайна|вайны]] ў [[індуізм|індуісцкай]] міфалогіі. Вядомы таксама як Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена, Кумара, Вішакха і г. д. == Паходжанне == Навукоўцы лічаць, што культ Картыкеі ў [[індуізм]]е ўзнік у выніку [[сінкрэтызм]]у, зліцця некалькіх першапачаткова разнародных культаў. Адным з найбольш старажытных з’яўляецца культ бога Сканды, які ў сваю чаргу можа паходзіць з даведычных уяўленняў пра ''граха'', злых духаў, што прыносілі хваробы. Так, у адным з [[аюрведа|аюрведычных]] трактатаў [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н. э. узгадваецца хвароба ''Сканда-граха''. У старажытнай [[рэлігія|рэлігійнай]] [[літаратура|літаратуры]] постаць бога Сканды з’явілася яшчэ раней. Напрыклад, у «[[Веды (індуізм)|Ведах]]» і трэцяй кнізе «[[Махабхарата|Махабхараты]]» ён названы сынам [[Агні]] і [[Сваха|Свахі]]. Але ў «[[Рамаяна|Рамаяне]]», дзевятай кнізе «Махабхараты» і паэме «Кумарасамбхава» [[Калідаса|Калідасы]] Сканда, Кумара, або Картыкея — сын [[Шыва|Шывы]] і [[Парваці]]. Згодна паэме, якая адлюстроўвае канчатковую традыцыю зліцця, Картыкея быў старэйшым братам [[Ганеша|Ганешы]]. Яго нараджэнне стала магчымым дзякуючы ўмяшанню Агні, але рэчаісным бацькам быў Шыва. У Пуранах паведамляецца, што па загаду Шывы зорныя дзевы ''крытыка'' (атаемасляюцца з [[Плеяды (зорнае скопішча)|Пляядамі]]) атрымалі ад яго шэсць розных хлопчыкаў для выхавання, а потым Парваці злучыла іх у аднаго. Адсюль узнікла імя Картыкея — выхаванец ''крытыка''. У нашы дні Картыкею часцяком малююць шасцірукім або шасцігаловым і называюць Шанмухам (шасцітварым). Тым не менш, у першай палове 1 тысячагоддзя н. э. адрозненне ў культах і постацях багоў вайны яшчэ захоўвалася, таму ў [[Кушанскае царства|кушанскіх]] надпісах Сканда і Кумара — імёны розных багоў. У імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]] сустракаліся адрозныя імёны нашчадкаў валадароў Кумарагупта і Скандагупта. У [[будызм]]е захаваўся асобны бог Сканда. На поўдні [[Індыя|Індыі]] адбылася сінкрэтызацыя індуісцкага бога вайны з мясцовым бажаством Муруганам. Культ Муругана ясна прасочваецца ў эпоху [[Дравідыйскія мовы|дравідыйскай]] паэзіі ''сангам'' ([[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н.э. — [[3 стагоддзе|III]] ст. н.э.) і звязаны з жыхарамі горнай мясцовасці. Мяркуецца, што шанаванне Муругана можа мець вельмі старажытныя дадравідыйскія карані<ref>Clothey, F. [https://books.google.by/books?id=PC2aDwAAQBAJ The Many Faces of Murukan: The History and Meaning of a South Indian God. With the Poem Prayers to Lord Murukan]. P. 23—43</ref>. Дзякуючы сінкрэтызму на поўдні культ Картыкеі набыў экспрэсіўныя відовішчныя формы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://pujayagna.com/blogs/hindu-gods-goddesses/lord-kartikeya?srsltid=AfmBOoqJSU5h3t-u1E0Y08UIbW3rNfv4SFGCkTtR-Q-emU9opL5E3pLE Lord Kartikeya] * [https://devdutt.com/kartikeya-of-punjab-and-the-southern-kartikeya/ Kartikeya of Punjab, and the Southern Kartikeya] * [https://murugan.org Муруган Бхакці] [[Катэгорыя:Багі індуізму]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] 3vj6c9m5f5y26ul7rel5b6jaghfou1u 5175352 5175344 2026-08-04T11:26:59Z ~2026-40856-89 171449 /* Паходжанне */ 5175352 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Бог вайны | У іншых культурах = Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена | Бацька = [[Шыва]] | Маці = [[Парваці]] | Жонка = [[Дэвасена]] | Дзеці = }} '''Картыкея''' ({{lang-sa|कार्त्तिकेयः}}) — бог [[вайна|вайны]] ў [[індуізм|індуісцкай]] міфалогіі. Вядомы таксама як Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена, Кумара, Вішакха і г. д. == Паходжанне == Навукоўцы лічаць, што культ Картыкеі ў [[індуізм]]е ўзнік у выніку [[сінкрэтызм]]у, зліцця некалькіх першапачаткова разнародных культаў. Адным з найбольш старажытных з’яўляецца культ бога Сканды, які ў сваю чаргу можа паходзіць з даведычных уяўленняў пра ''граха'', злых духаў, што прыносілі хваробы. Так, у адным з [[аюрведа|аюрведычных]] трактатаў [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н. э. узгадваецца хвароба ''Сканда-граха''<ref>[[https://doi.org/10.1558/rsth.v33i1.7 Mann, R.D. Skanda and His Fathers in the Aranyakaparvan]]</ref>. У старажытнай [[рэлігія|рэлігійнай]] [[літаратура|літаратуры]] постаць бога Сканды з’явілася яшчэ раней. Напрыклад, у «[[Веды (індуізм)|Ведах]]» і трэцяй кнізе «[[Махабхарата|Махабхараты]]» ён названы сынам [[Агні]] і [[Сваха|Свахі]]. Але ў «[[Рамаяна|Рамаяне]]», дзевятай кнізе «Махабхараты» і паэме [[Калідаса|Калідасы]] «Кумарасамбхава» Сканда, Кумара, або Картыкея — сын [[Шыва|Шывы]] і [[Парваці]]. Згодна паэме, якая адлюстроўвае канчатковую традыцыю зліцця, Картыкея быў старэйшым братам [[Ганеша|Ганешы]]. Яго нараджэнне стала магчымым дзякуючы ўмяшанню Агні, але рэчаісным бацькам быў Шыва. У Пуранах паведамляецца, што па загаду Шывы зорныя дзевы ''крытыка'' (атаемасляюцца з [[Плеяды (зорнае скопішча)|Пляядамі]]) атрымалі ад яго шэсць розных хлопчыкаў для выхавання, а потым Парваці злучыла іх у аднаго. Адсюль узнікла імя Картыкея — выхаванец ''крытыка''. У нашы дні Картыкею часцяком малююць шасцірукім або шасцігаловым і называюць Шанмухам (шасцітварым). Тым не менш, у першай палове 1 тысячагоддзя н. э. адрозненне ў культах і постацях багоў вайны яшчэ захоўвалася, таму ў [[Кушанскае царства|кушанскіх]] надпісах Сканда і Кумара — імёны розных багоў. У імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]] сустракаліся адрозныя імёны нашчадкаў валадароў Кумарагупта і Скандагупта. У [[будызм]]е захаваўся асобны бог Сканда. На поўдні [[Індыя|Індыі]] адбылася сінкрэтызацыя індуісцкага бога вайны з мясцовым бажаством Муруганам. Культ Муругана ясна прасочваецца ў эпоху [[Дравідыйскія мовы|дравідыйскай]] паэзіі ''сангам'' ([[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н.э. — [[3 стагоддзе|III]] ст. н.э.) і звязаны з жыхарамі горнай мясцовасці. Мяркуецца, што шанаванне Муругана можа мець вельмі старажытныя дадравідыйскія карані<ref>Clothey, F. [https://books.google.by/books?id=PC2aDwAAQBAJ The Many Faces of Murukan: The History and Meaning of a South Indian God. With the Poem Prayers to Lord Murukan]. P. 23—43</ref>. Дзякуючы сінкрэтызму на поўдні культ Картыкеі набыў экспрэсіўныя відовішчныя формы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://pujayagna.com/blogs/hindu-gods-goddesses/lord-kartikeya?srsltid=AfmBOoqJSU5h3t-u1E0Y08UIbW3rNfv4SFGCkTtR-Q-emU9opL5E3pLE Lord Kartikeya] * [https://devdutt.com/kartikeya-of-punjab-and-the-southern-kartikeya/ Kartikeya of Punjab, and the Southern Kartikeya] * [https://murugan.org Муруган Бхакці] [[Катэгорыя:Багі індуізму]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] 0h5cs7krdcvj7qsgzgfjbghbxe1hap5 5175374 5175352 2026-08-04T11:55:52Z ~2026-40856-89 171449 /* Паходжанне */ 5175374 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Картыкея | Міфалогія = [[індуізм|індуісцкая]] | Выява = Fresco depicting Kartikeya from the Veer Bhan Da Shivala, Amritsar, circa late-19th century.jpg| Памер выявы = 250px | Подпіс = Фрэска ў [[Амрытсар]]ы, [[19 стагоддзе|XIX]] ст. | Апісанне = Бог вайны | У іншых культурах = Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена | Бацька = [[Шыва]] | Маці = [[Парваці]] | Жонка = [[Дэвасена]] | Дзеці = }} '''Картыкея''' ({{lang-sa|कार्त्तिकेयः}}) — бог [[вайна|вайны]] ў [[індуізм|індуісцкай]] міфалогіі. Вядомы таксама як Муруган, Сканда, Дэвасенапаці, Маасена, Кумара, Вішакха і г. д. == Паходжанне == Навукоўцы лічаць, што культ Картыкеі ў [[індуізм]]е ўзнік у выніку [[сінкрэтызм]]у, зліцця некалькіх першапачаткова разнародных культаў. Адным з найбольш старажытных з’яўляецца культ бога Сканды, які ў сваю чаргу можа паходзіць з даведычных уяўленняў пра ''граха'', злых духаў, што прыносілі хваробы. Так, у адным з [[аюрведа|аюрведычных]] трактатаў [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзя н. э. узгадваецца хвароба ''Сканда-граха''<ref>[https://10.1111/j.1749-8171.2007.00036.x Skanda in Epic and Puranic Literature: An Examination of the Origins and Development of a Hindu Deity in North India]</ref>. У старажытнай [[рэлігія|рэлігійнай]] [[літаратура|літаратуры]] постаць бога Сканды з’явілася яшчэ раней. Напрыклад, у «[[Веды (індуізм)|Ведах]]» і трэцяй кнізе «[[Махабхарата|Махабхараты]]» ён названы сынам [[Агні]] і [[Сваха|Свахі]]. Але ў «[[Рамаяна|Рамаяне]]», дзевятай кнізе «Махабхараты» і паэме [[Калідаса|Калідасы]] «Кумарасамбхава» Сканда, Кумара, або Картыкея — сын [[Шыва|Шывы]] і [[Парваці]]<ref>[https://doi.org/10.1558/rsth.v33i1.7 Mann, R.D. Skanda and His Fathers in the Aranyakaparvan]</ref>. Згодна паэме, якая адлюстроўвае канчатковую традыцыю зліцця, Картыкея быў старэйшым братам [[Ганеша|Ганешы]]. Яго нараджэнне стала магчымым дзякуючы ўмяшанню Агні, але рэчаісным бацькам быў Шыва. У Пуранах паведамляецца, што па загаду Шывы зорныя дзевы ''крытыка'' (атаемасляюцца з [[Плеяды (зорнае скопішча)|Пляядамі]]) атрымалі ад яго шэсць розных хлопчыкаў для выхавання, а потым Парваці злучыла іх у аднаго. Адсюль узнікла імя Картыкея — выхаванец ''крытыка''. У нашы дні Картыкею часцяком малююць шасцірукім або шасцігаловым і называюць Шанмухам (шасцітварым). Тым не менш, у першай палове 1 тысячагоддзя н. э. адрозненне ў культах і постацях багоў вайны яшчэ захоўвалася, таму ў [[Кушанскае царства|кушанскіх]] надпісах Сканда і Кумара — імёны розных багоў. У імперыі [[Імперыя Гупта|Гупта]] сустракаліся адрозныя імёны нашчадкаў валадароў Кумарагупта і Скандагупта. У [[будызм]]е захаваўся асобны бог Сканда. На поўдні [[Індыя|Індыі]] адбылася сінкрэтызацыя індуісцкага бога вайны з мясцовым бажаством Муруганам. Культ Муругана ясна прасочваецца ў эпоху [[Дравідыйскія мовы|дравідыйскай]] паэзіі ''сангам'' ([[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н.э. — [[3 стагоддзе|III]] ст. н.э.) і звязаны з жыхарамі горнай мясцовасці. Мяркуецца, што шанаванне Муругана можа мець вельмі старажытныя дадравідыйскія карані<ref>Clothey, F. [https://books.google.by/books?id=PC2aDwAAQBAJ The Many Faces of Murukan: The History and Meaning of a South Indian God. With the Poem Prayers to Lord Murukan]. P. 23—43</ref>. Дзякуючы сінкрэтызму на поўдні культ Картыкеі набыў экспрэсіўныя відовішчныя формы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://pujayagna.com/blogs/hindu-gods-goddesses/lord-kartikeya?srsltid=AfmBOoqJSU5h3t-u1E0Y08UIbW3rNfv4SFGCkTtR-Q-emU9opL5E3pLE Lord Kartikeya] * [https://devdutt.com/kartikeya-of-punjab-and-the-southern-kartikeya/ Kartikeya of Punjab, and the Southern Kartikeya] * [https://murugan.org Муруган Бхакці] [[Катэгорыя:Багі індуізму]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] 6ekxjn5p5e0190r86nhq5watidrv6v1 0 812073 5175281 2026-08-04T09:57:43Z ~2026-40856-89 171449 Перасылае да [[Картыкея]] 5175281 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Картыкея]] j06ebaplm0o38idiu47ep40tofol4la 0 812074 5175282 2026-08-04T09:58:38Z ~2026-40856-89 171449 Перасылае да [[Картыкея]] 5175282 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Картыкея]] j06ebaplm0o38idiu47ep40tofol4la 0 812075 5175284 2026-08-04T10:02:23Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Лупіта Амондзі Ніёнга''' ({{lang-en|Lupita Amondi Nyong'o}};) — кенійска-мексіканская актрыса тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» і «[[Эмі]]», таксама намінавалася на прэміі «Тоніус» і «Золат». Паступіла на магістарскую праграму па акцёрскім ма...» 5175284 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Лупіта Амондзі Ніёнга''' ({{lang-en|Lupita Amondi Nyong'o}};) — кенійска-мексіканская актрыса тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» і «[[Эмі]]», таксама намінавалася на прэміі «Тоніус» і «Золат». Паступіла на магістарскую праграму па акцёрскім майстэрстве ў Ельскую школу драмы. У [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]] яна ўдзельнічала ў шматлікіх тэатральных пастаноўках, у тым ліку ў «Доктар Фаўстус запальвае святло» [[Гертруды Стайн]], «Дзядзька Ваня» Чэхава, «Утаймаванне свавольнай» і «Зімовай казцы» Уільяма Шэкспіра. Падчас вучобы ў Ельскім універсітэце яна атрымала прэмію Гершэла Уільямса ў 2011-12 навучальным годзе як «студэнтка акцёрскага майстэрства з выдатнымі здольнасцямі». Адразу пасля заканчэння Ельскага ўніверсітэта Ніёнга атрымала сваю прарыўную ролю, у гістарычнай драме Стыва Маккуіна «12 гадоў рабства» (2013). Фільм, які атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, заснаваны на жыцці Саламона Нортапа (яго гуляе Чиветел Эджыафар), свабоднанароджанага афраамерыканца з паўночнай часткі штата Нью-Ёрк, які быў выкрадзены і прададзены ў рабства ў Вашынгтоне, акруга Калумбія, у 1841 годзе. Ніёнга адлюстравала Пэтсі, рабыню, якая працуе бок аб бок з Нортапам на баваўнянай плантацыі ў Луізіяне; яе гульня атрымала захопленыя водгукі. {{DEFAULTSORT:Ніёнга}} [[Катэгорыя:Актрысы Мексікі]] b1uqktsqc2utv8go6bybccgpbi6k8g7 5175288 5175284 2026-08-04T10:03:47Z Autumndancer 168015 5175288 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Лупіта Амондзі Ніёнга''' ({{lang-en|Lupita Amondi Nyong'o}};) — кенійска-мексіканская актрыса тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» і «[[Эмі]]», таксама намінавалася на прэміі «Тоніус» і «Золат». Паступіла на магістарскую праграму па акцёрскім майстэрстве ў Ельскую школу драмы. У [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]] яна ўдзельнічала ў шматлікіх тэатральных пастаноўках, у тым ліку ў «Доктар Фаўстус запальвае святло» [[Гертруда Стайн|Гертруды Стайн]], «Дзядзька Ваня» Чэхава, «Утаймаванне свавольнай» і «Зімовай казцы» Уільяма Шэкспіра. Падчас вучобы ў Ельскім універсітэце яна атрымала прэмію Гершэла Уільямса ў 2011-12 навучальным годзе як «студэнтка акцёрскага майстэрства з выдатнымі здольнасцямі». Адразу пасля заканчэння Ельскага ўніверсітэта Ніёнга атрымала сваю прарыўную ролю, у гістарычнай драме Стыва Маккуіна «12 гадоў рабства» (2013). Фільм, які атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, заснаваны на жыцці Саламона Нортапа (яго гуляе Чиветел Эджыафар), свабоднанароджанага афраамерыканца з паўночнай часткі штата Нью-Ёрк, які быў выкрадзены і прададзены ў рабства ў Вашынгтоне, акруга Калумбія, у 1841 годзе. Ніёнга адлюстравала Пэтсі, рабыню, якая працуе бок аб бок з Нортапам на баваўнянай плантацыі ў Луізіяне; яе гульня атрымала захопленыя водгукі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ніёнга}} [[Катэгорыя:Актрысы Мексікі]] 8x7dh1t9uhg5vqnc7s1kpycfqf7kac2 5175289 5175288 2026-08-04T10:04:37Z Autumndancer 168015 5175289 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Лупіта Амондзі Ніёнга''' ({{lang-en|Lupita Amondi Nyong'o}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кенійска-мексіканская актрыса тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» і «[[Эмі]]», таксама намінавалася на прэміі «Тоніус» і «Золат». Паступіла на магістарскую праграму па акцёрскім майстэрстве ў Ельскую школу драмы. У [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]] яна ўдзельнічала ў шматлікіх тэатральных пастаноўках, у тым ліку ў «Доктар Фаўстус запальвае святло» [[Гертруда Стайн|Гертруды Стайн]], «Дзядзька Ваня» Чэхава, «Утаймаванне свавольнай» і «Зімовай казцы» Уільяма Шэкспіра. Падчас вучобы ў Ельскім універсітэце яна атрымала прэмію Гершэла Уільямса ў 2011-12 навучальным годзе як «студэнтка акцёрскага майстэрства з выдатнымі здольнасцямі». Адразу пасля заканчэння Ельскага ўніверсітэта Ніёнга атрымала сваю прарыўную ролю, у гістарычнай драме Стыва Маккуіна «12 гадоў рабства» (2013). Фільм, які атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, заснаваны на жыцці Саламона Нортапа (яго гуляе Чиветел Эджыафар), свабоднанароджанага афраамерыканца з паўночнай часткі штата Нью-Ёрк, які быў выкрадзены і прададзены ў рабства ў Вашынгтоне, акруга Калумбія, у 1841 годзе. Ніёнга адлюстравала Пэтсі, рабыню, якая працуе бок аб бок з Нортапам на баваўнянай плантацыі ў Луізіяне; яе гульня атрымала захопленыя водгукі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ніёнга}} [[Катэгорыя:Актрысы Мексікі]] m2rt3872gvsdzlduk9j7lp2row72k2q 5175294 5175289 2026-08-04T10:06:47Z Autumndancer 168015 5175294 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Лупіта Амондзі Ніёнга''' ({{lang-en|Lupita Amondi Nyong'o}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кенійска-мексіканская актрыса тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» і «[[Эмі]]», таксама намінавалася на прэміі «Тоніус» і «Золат». Паступіла на магістарскую праграму па акцёрскім майстэрстве ў Ельскую школу драмы. У [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]] яна ўдзельнічала ў шматлікіх тэатральных пастаноўках, у тым ліку ў «Доктар Фаўстус запальвае святло» [[Гертруда Стайн|Гертруды Стайн]], «Дзядзька Ваня» Чэхава, «Утаймаванне свавольнай» і «Зімовай казцы» Уільяма Шэкспіра. Падчас вучобы ў Ельскім універсітэце яна атрымала прэмію Гершэла Уільямса ў 2011-12 навучальным годзе як «студэнтка акцёрскага майстэрства з выдатнымі здольнасцямі». Адразу пасля заканчэння Ельскага ўніверсітэта Ніёнга атрымала сваю прарыўную ролю, у гістарычнай драме Стыва Маккуіна «12 гадоў рабства» (2013). Фільм, які атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, заснаваны на жыцці Саламона Нортапа (яго гуляе Чиветел Эджыафар), свабоднанароджанага афраамерыканца з паўночнай часткі штата Нью-Ёрк, які быў выкрадзены і прададзены ў рабства ў Вашынгтоне, акруга Калумбія, у 1841 годзе. Ніёнга адлюстравала Пэтсі, рабыню, якая працуе бок аб бок з Нортапам на баваўнянай плантацыі ў Луізіяне; яе гульня атрымала захопленыя водгукі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ніёнга}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Актрысы Мексікі]] f4b2vlx1o177gvwg3n63fa72hrp7wvo 5175295 5175294 2026-08-04T10:08:22Z Autumndancer 168015 5175295 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Лупіта Амондзі Ніёнга''' ({{lang-en|Lupita Amondi Nyong'o}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кенійска-мексіканская актрыса тэатра і кіно, лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» і «[[Эмі]]», таксама намінавалася на прэміі «Тоніус» і «Золат». Паступіла на магістарскую праграму па акцёрскім майстэрстве ў Ельскую школу драмы. У [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]] яна ўдзельнічала ў шматлікіх тэатральных пастаноўках, у тым ліку ў «Доктар Фаўстус запальвае святло» [[Гертруда Стайн|Гертруды Стайн]], «Дзядзька Ваня» Чэхава, «Утаймаванне свавольнай» і «Зімовай казцы» Уільяма Шэкспіра. Падчас вучобы ў Ельскім універсітэце яна атрымала прэмію Гершэла Уільямса ў 2011-12 навучальным годзе як «студэнтка акцёрскага майстэрства з выдатнымі здольнасцямі». Адразу пасля заканчэння Ельскага ўніверсітэта Ніёнга атрымала сваю прарыўную ролю, у гістарычнай драме Стыва Маккуіна «12 гадоў рабства» (2013). Фільм, які атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, заснаваны на жыцці Саламона Нортапа (яго гуляе Чиветел Эджыафар), свабоднанароджанага афраамерыканца з паўночнай часткі штата Нью-Ёрк, які быў выкрадзены і прададзены ў рабства ў Вашынгтоне, акруга Калумбія, у 1841 годзе. Ніёнга адлюстравала Пэтсі, рабыню, якая працуе бок аб бок з Нортапам на баваўнянай плантацыі ў Луізіяне; яе гульня атрымала захопленыя водгукі. == Фільмаграфія == * (2026) «[[Адысея (фільм, 2026)|Адысея]]» — ''Алена Прыгожая і Кліменестра'' == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ніёнга}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Актрысы Мексікі]] pf4smflte49hyar5mb7878r3g6nenjf 0 812076 5175299 2026-08-04T10:18:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Пенелопа''' ({{lang-grc|Πηνελόπη}}, {{lang-la|Penelope}}) — персанаж [[старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаскай міфалогіі]], жонка цара [[Ітака|Ітакі]] [[Адысей|Адысея]] і маці [[Тэлемах]]а, адзін з цэнтральных вобразаў паэмы [[Гамер]]а «[[Адысея]]». Пенелопа належала, па розн...» 5175299 wikitext text/x-wiki '''Пенелопа''' ({{lang-grc|Πηνελόπη}}, {{lang-la|Penelope}}) — персанаж [[старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаскай міфалогіі]], жонка цара [[Ітака|Ітакі]] [[Адысей|Адысея]] і маці [[Тэлемах]]а, адзін з цэнтральных вобразаў паэмы [[Гамер]]а «[[Адысея]]». Пенелопа належала, па розных дадзеных, да спартанскага ці месенскага царскага роду. Адысею яна дасталася або ў якасці выйгрышу ў спаборніцтве па бегу, або ў выніку здзелкі з яе дзядзькам [[Тындарэй|Тындарэем]], звязанай з замужжам Алены Прыгожай. Неўзабаве пасля нараджэння сына Адысей з’ехаў пад Трою, і Пенелопа на дваццаць гадоў засталася адна. Паводле класічнай версіі міфа, яна захоўвала вернасць мужу, хаця большасць ітакійцаў не верыла ў яго вяртанне. Спагадлівасці Пенелопы настойліва дамагаліся больш за сотню маладых арыстакратаў з Ітакі і суседніх выспаў. Каб выйграць час, яна пайшла на хітрасць — дабілася адтэрміноўкі да таго часу, пакуль не сатчэ саван для свёкра, а сама па начах распускала зробленае за дзень. Неўзабаве пасля таго, як гэтая хітрасць была раскрытая, на Ітаку вярнуўся Адысей і перабіў жаніхоў. Аднак яму прыйшлося сысці ў выгнанне, а Пенелопа засталася на Итаке, якой зараз кіраваў яе сын. Пазней Адысей зноў змог вярнуцца. Пасля гібелі мужа Пенелопа стала жонкай яго забойцы — сына Адысея ад [[Кірка (міфалогія)|Кіркі]] [[Тэлегон (сын Адысея)|Тэлегона]]. Яе жыццё скончылася на Астравах Блажэнных. [[Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў]] gwakbus2hpjxmxsxav1cb5ofrjaovy7 5175300 5175299 2026-08-04T10:20:49Z Autumndancer 168015 5175300 wikitext text/x-wiki [[Файл:Penelope-Homer-Odyssey-Project Gutenberg eText.jpg|thumb|Статуя Пенелопы ў [[Ватыкан]]е]] '''Пенелопа''' ({{lang-grc|Πηνελόπη}}, {{lang-la|Penelope}}) — персанаж [[старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаскай міфалогіі]], жонка цара [[Ітака|Ітакі]] [[Адысей|Адысея]] і маці [[Тэлемах]]а, адзін з цэнтральных вобразаў паэмы [[Гамер]]а «[[Адысея]]». Пенелопа належала, па розных дадзеных, да спартанскага ці месенскага царскага роду. Адысею яна дасталася або ў якасці выйгрышу ў спаборніцтве па бегу, або ў выніку здзелкі з яе дзядзькам [[Тындарэй|Тындарэем]], звязанай з замужжам Алены Прыгожай. Неўзабаве пасля нараджэння сына Адысей з’ехаў пад Трою, і Пенелопа на дваццаць гадоў засталася адна. Паводле класічнай версіі міфа, яна захоўвала вернасць мужу, хаця большасць ітакійцаў не верыла ў яго вяртанне. Спагадлівасці Пенелопы настойліва дамагаліся больш за сотню маладых арыстакратаў з Ітакі і суседніх выспаў. Каб выйграць час, яна пайшла на хітрасць — дабілася адтэрміноўкі да таго часу, пакуль не сатчэ саван для свёкра, а сама па начах распускала зробленае за дзень. Неўзабаве пасля таго, як гэтая хітрасць была раскрытая, на Ітаку вярнуўся Адысей і перабіў жаніхоў. Аднак яму прыйшлося сысці ў выгнанне, а Пенелопа засталася на Итаке, якой зараз кіраваў яе сын. Пазней Адысей зноў змог вярнуцца. Пасля гібелі мужа Пенелопа стала жонкай яго забойцы — сына Адысея ад [[Кірка (міфалогія)|Кіркі]] [[Тэлегон (сын Адысея)|Тэлегона]]. Яе жыццё скончылася на Астравах Блажэнных. [[Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў]] 7wpz17raug8syt0yvsrsxivd7oy1wti 5175301 5175300 2026-08-04T10:22:04Z Autumndancer 168015 5175301 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пенелопа (значэнні)}} [[Файл:Penelope-Homer-Odyssey-Project Gutenberg eText.jpg|thumb|Статуя Пенелопы ў [[Ватыкан]]е]] '''Пенелопа''' ({{lang-grc|Πηνελόπη}}, {{lang-la|Penelope}}) — персанаж [[старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаскай міфалогіі]], жонка цара [[Ітака|Ітакі]] [[Адысей|Адысея]] і маці [[Тэлемах]]а, адзін з цэнтральных вобразаў паэмы [[Гамер]]а «[[Адысея]]». Пенелопа належала, па розных дадзеных, да спартанскага ці месенскага царскага роду. Адысею яна дасталася або ў якасці выйгрышу ў спаборніцтве па бегу, або ў выніку здзелкі з яе дзядзькам [[Тындарэй|Тындарэем]], звязанай з замужжам Алены Прыгожай. Неўзабаве пасля нараджэння сына Адысей з’ехаў пад Трою, і Пенелопа на дваццаць гадоў засталася адна. Паводле класічнай версіі міфа, яна захоўвала вернасць мужу, хаця большасць ітакійцаў не верыла ў яго вяртанне. Спагадлівасці Пенелопы настойліва дамагаліся больш за сотню маладых арыстакратаў з Ітакі і суседніх выспаў. Каб выйграць час, яна пайшла на хітрасць — дабілася адтэрміноўкі да таго часу, пакуль не сатчэ саван для свёкра, а сама па начах распускала зробленае за дзень. Неўзабаве пасля таго, як гэтая хітрасць была раскрытая, на Ітаку вярнуўся Адысей і перабіў жаніхоў. Аднак яму прыйшлося сысці ў выгнанне, а Пенелопа засталася на Итаке, якой зараз кіраваў яе сын. Пазней Адысей зноў змог вярнуцца. Пасля гібелі мужа Пенелопа стала жонкай яго забойцы — сына Адысея ад [[Кірка (міфалогія)|Кіркі]] [[Тэлегон (сын Адысея)|Тэлегона]]. Яе жыццё скончылася на Астравах Блажэнных. [[Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў]] 1ot24n2avu5ml8zn2j1dmi9ua6xcf5f 0 812077 5175302 2026-08-04T10:23:32Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Пенелопа]] — персанаж грэчаскай міфалогіі * [[(201) Пенелопа]] — астэроід {{неадназначнасць}}» 5175302 wikitext text/x-wiki * [[Пенелопа]] — персанаж грэчаскай міфалогіі * [[(201) Пенелопа]] — астэроід {{неадназначнасць}} 6cn7cgj8tar7clu663m6u75s9uk8v9k 0 812078 5175306 2026-08-04T10:30:39Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Дарыда''': * [[Уладзімір Дарыда]] — чэшскі футбаліст * [[ФК Дарыда]] * [[(48) Дарыда]] — астэроід {{неадназначнасць}}» 5175306 wikitext text/x-wiki '''Дарыда''': * [[Уладзімір Дарыда]] — чэшскі футбаліст * [[ФК Дарыда]] * [[(48) Дарыда]] — астэроід {{неадназначнасць}} mgl3u3dv4xul3q7nt8tmrj906i4st5e 0 812079 5175311 2026-08-04T10:36:48Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Кібела]] — багіня * [[Кібела (скульптура)]] * [[(65) Кібела]] — астэроід {{неадназначнасць}}» 5175311 wikitext text/x-wiki * [[Кібела]] — багіня * [[Кібела (скульптура)]] * [[(65) Кібела]] — астэроід {{неадназначнасць}} ezpksjdp69rwb0fphdsjmysqlaolpgw 0 812080 5175314 2026-08-04T10:43:21Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Ангеліна''': * Ангеліна — жаночае імя == Другое імя == * [[Ганна Англеіна]] * [[Ірына Ангеліна]] == Прозвішча == * [[Праскоўя Мікітаўна Ангеліна]] — Герой Савецкага Саюза == Астраномія == * [[(64) Ангеліна]] — астэроід {{неадназначнасць}}» 5175314 wikitext text/x-wiki '''Ангеліна''': * Ангеліна — жаночае імя == Другое імя == * [[Ганна Англеіна]] * [[Ірына Ангеліна]] == Прозвішча == * [[Праскоўя Мікітаўна Ангеліна]] — Герой Савецкага Саюза == Астраномія == * [[(64) Ангеліна]] — астэроід {{неадназначнасць}} pozlh9cm3udjc474htj981zg6z0lzkr 5175315 5175314 2026-08-04T10:43:58Z Autumndancer 168015 /* Другое імя */ 5175315 wikitext text/x-wiki '''Ангеліна''': * Ангеліна — жаночае імя == Другое імя == * [[Ганна Ангеліна]] * [[Ірына Ангеліна]] == Прозвішча == * [[Праскоўя Мікітаўна Ангеліна]] — Герой Савецкага Саюза == Астраномія == * [[(64) Ангеліна]] — астэроід {{неадназначнасць}} 54hg27oxkjd6pc7qs51zuoplkxkk0l5 0 812081 5175337 2026-08-04T11:06:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Касандра]] — міфалогія * [[(114) Касандра]] — астэроід * [[Касандра (паўвостраў)]] {{неадназначнасць}}» 5175337 wikitext text/x-wiki * [[Касандра]] — міфалогія * [[(114) Касандра]] — астэроід * [[Касандра (паўвостраў)]] {{неадназначнасць}} a5dzyopjhzljold4jec0l0tfpmws6lb 0 812082 5175342 2026-08-04T11:19:12Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Віхранскае радовішча мелу''' — радовішча за 1,5 км на поўдзень ад в. [[Новыя Віхраны]] [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Паклад звязаны з адкладамі туронскага яруса (верхні мел). Разведаныя запасы 1,37 м...» 5175342 wikitext text/x-wiki '''Віхранскае радовішча мелу''' — радовішча за 1,5 км на поўдзень ад в. [[Новыя Віхраны]] [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Паклад звязаны з адкладамі туронскага яруса (верхні мел). Разведаныя запасы 1,37 млн т. Мел белы, шаравата-белы шчыльны, трэшчынаваты. Магутнасць карыснай тоўшчы 9— 14,5 м (уся не пройдзена), ускрышы (гліны, суглінкі, супескі) 1—6 м. Мел прыдатны на вытворчасць вапны і вапнаванне кіслых глеб. Радовішча распрацоўвалася кар’ерам Дзяржкамсельгастэхнікі. == Літаратура == * Энцыклапедыя прыроды Беларусі ў 5-і т. Т. 1. 8874mquvlx5wdzmqwqsmzzj0kovrh4q 5175345 5175342 2026-08-04T11:20:32Z Autumndancer 168015 5175345 wikitext text/x-wiki '''Віхранскае радовішча мелу''' — радовішча за 1,5 км на поўдзень ад в. [[Новыя Віхраны]] [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Паклад звязаны з адкладамі туронскага яруса (верхні мел). Разведаныя запасы 1,37 млн т. Мел белы, шаравата-белы шчыльны, трэшчынаваты. Магутнасць карыснай тоўшчы 9— 14,5 м (уся не пройдзена), ускрышы (гліны, суглінкі, супескі) 1—6 м. Мел прыдатны на вытворчасць вапны і вапнаванне кіслых глеб. Радовішча распрацоўвалася кар’ерам Дзяржкамсельгастэхнікі. == Літаратура == * Энцыклапедыя прыроды Беларусі ў 5-і т. Т. 1. {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] 6jimqo9yrlw29ex1h0gcq00jzjxo4dj 5175347 5175345 2026-08-04T11:21:38Z Autumndancer 168015 5175347 wikitext text/x-wiki '''Віхранскае радовішча мелу''' — радовішча за 1,5 км на поўдзень ад в. [[Новыя Віхраны]] [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Паклад звязаны з адкладамі туронскага яруса (верхні мел). Разведаныя запасы 1,37 млн т. Мел белы, шаравата-белы шчыльны, трэшчынаваты. Магутнасць карыснай тоўшчы 9— 14,5 м (уся не пройдзена), ускрышы (гліны, суглінкі, супескі) 1—6 м. Мел прыдатны на вытворчасць вапны і вапнаванне кіслых глеб. Радовішча распрацоўвалася кар’ерам Дзяржкамсельгастэхнікі. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭПБ|1|Віхранскае радовішча мелу}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] ec4hcr4c3s43aqec2r8fqwkxkybnugs 5175365 5175347 2026-08-04T11:47:11Z JerzyKundrat 174 5175365 wikitext text/x-wiki '''Віхранскае радовішча мелу''' — радовішча за 1,5 км на поўдзень ад в. [[Новыя Віхраны]] [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Паклад звязаны з адкладамі туронскага яруса (верхні мел). Разведаныя запасы 1,37 млн т. Мел белы, шаравата-белы шчыльны, трэшчынаваты. Магутнасць карыснай тоўшчы 9— 14,5 м (уся не пройдзена), ускрышы (гліны, суглінкі, супескі) 1—6 м. Мел прыдатны на вытворчасць вапны і вапнаванне кіслых глеб. Радовішча распрацоўвалася кар’ерам Дзяржкамсельгастэхнікі. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭПБ|1|Віхранскае радовішча мелу}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Геалогія Мсціслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] lgstnwj1vfxu0zl8rrl4d0fmdea31jc 5175366 5175365 2026-08-04T11:47:51Z JerzyKundrat 174 5175366 wikitext text/x-wiki '''Віхранскае радовішча мелу''' — радовішча за 1,5 км на поўдзень ад в. [[Новыя Віхраны]] [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Паклад звязаны з адкладамі туронскага яруса (верхні [[мелавы перыяд|мел]]). Разведаныя запасы 1,37 млн т. [[Мел]] белы, шаравата-белы шчыльны, трэшчынаваты. Магутнасць карыснай тоўшчы 9—14,5 м (уся не пройдзена), ускрышы (гліны, суглінкі, супескі) 1—6 м. Мел прыдатны на вытворчасць вапны і вапнаванне кіслых глеб. Радовішча распрацоўвалася кар’ерам Дзяржкамсельгастэхнікі. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭПБ|1|Віхранскае радовішча мелу}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Геалогія Мсціслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] erl0h67ypw4g2z7akieuv5225yero6d 0 812083 5175348 2026-08-04T11:24:19Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Мазырскае радовішча каменнай солі''' - радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купа...» 5175348 wikitext text/x-wiki '''Мазырскае радовішча каменнай солі''' - радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купальнай структуры. Соль залягае пластамі на глыбіні 699—734 м, мае ад 81 да 99,9% хлорыстага натрыю, ад 0,42 да 3,48% нерастваральных рэшткаў. Прамысловыя запасы каля 600 млн. т. Ускрытая магутнасць ад 499 да 767 м. Распрацоўваецца метадам падземнага вышчалочвання. На базе радовішча працаваў расолапромысел адкрытага акцыянернае таварыства «Мазырсоль» па вытв-сці кухоннай солі гатунку «Палессе». cqmz5qmz7en88g1um1jdh0wo99pufmg 5175349 5175348 2026-08-04T11:24:52Z Autumndancer 168015 5175349 wikitext text/x-wiki '''Мазырскае радовішча каменнай солі''' - радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купальнай структуры. Соль залягае пластамі на глыбіні 699—734 м, мае ад 81 да 99,9% хлорыстага натрыю, ад 0,42 да 3,48% нерастваральных рэшткаў. Прамысловыя запасы каля 600 млн. т. Ускрытая магутнасць ад 499 да 767 м. Распрацоўваецца метадам падземнага вышчалочвання. На базе радовішча працаваў расолапромысел адкрытага акцыянернае таварыства «Мазырсоль» па вытворчасці кухоннай солі гатунку «Палессе». {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] gfo8mue2k6cd8wob8htt1hgazi3wyhs 5175350 5175349 2026-08-04T11:25:43Z Autumndancer 168015 5175350 wikitext text/x-wiki '''Мазырскае радовішча каменнай солі''' - радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купальнай структуры. Соль залягае пластамі на глыбіні 699—734 м, мае ад 81 да 99,9% хлорыстага натрыю, ад 0,42 да 3,48% нерастваральных рэшткаў. Прамысловыя запасы каля 600 млн. т. Ускрытая магутнасць ад 499 да 767 м. Распрацоўваецца метадам падземнага вышчалочвання. На базе радовішча працаваў расолапромысел адкрытага акцыянернае таварыства «Мазырсоль» па вытворчасці кухоннай солі гатунку «Палессе». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Мазырскае радовішча каменнай солі||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] 52xfg5eymi0842c3jjzk5akpljqw3z1 5175351 5175350 2026-08-04T11:25:55Z Autumndancer 168015 5175351 wikitext text/x-wiki '''Мазырскае радовішча каменнай солі''' — радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купальнай структуры. Соль залягае пластамі на глыбіні 699—734 м, мае ад 81 да 99,9 % хлорыстага натрыю, ад 0,42 да 3,48 % нерастваральных рэшткаў. Прамысловыя запасы каля 600 млн т. Ускрытая магутнасць ад 499 да 767 м. Распрацоўваецца метадам падземнага вышчалочвання. На базе радовішча працаваў расолапромысел адкрытага акцыянернае таварыства «Мазырсоль» па вытворчасці кухоннай солі гатунку «Палессе». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Мазырскае радовішча каменнай солі||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] dyvbo0jg35wsk531sy7niv68nb5733g 5175360 5175351 2026-08-04T11:43:33Z JerzyKundrat 174 5175360 wikitext text/x-wiki '''Мазырскае радовішча каменнай солі''' — радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купальнай структуры ў [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкім прагіне]]. Соль залягае пластамі на глыбіні 699—734 м, мае ад 81 да 99,9 % хлорыстага натрыю, ад 0,42 да 3,48 % нерастваральных рэшткаў. Прамысловыя запасы каля 600 млн т. Ускрытая магутнасць ад 499 да 767 м. Распрацоўваецца метадам падземнага вышчалочвання. На базе радовішча працаваў расолапромысел адкрытага акцыянернае таварыства «Мазырсоль» па вытворчасці кухоннай солі гатунку «Палессе». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Мазырскае радовішча каменнай солі||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Геалогія Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Прыпяцкі прагін]] [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] 5qlau5g9pbd6b7a94a5o0tb9lzwxwo2 5175361 5175360 2026-08-04T11:44:24Z JerzyKundrat 174 5175361 wikitext text/x-wiki '''Мазырскае радовішча каменнай солі''' — радовішча ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад г. [[Мазыр]]. Адкрыта ў 1963 годзе. Паклады звязаны з познадэвонскай саляноснай фармацыяй, прымеркаваны да скляпення Мазырскай саляна-купальнай структуры ў [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкім прагіне]]. Соль залягае пластамі на глыбіні 699—734 м, мае ад 81 да 99,9 % хлорыстага натрыю, ад 0,42 да 3,48 % нерастваральных рэшткаў. Прамысловыя запасы каля 600 млн т. Ускрытая магутнасць ад 499 да 767 м. Распрацоўваецца метадам падземнага вышчалочвання. На базе радовішча працаваў расолапромысел адкрытага акцыянернае таварыства «[[Мазырсоль]]» па вытворчасці [[кухонная соль|кухоннай солі]] гатунку «Палессе». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Мазырскае радовішча каменнай солі||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Геалогія Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Прыпяцкі прагін]] [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] g9ggy5n99qs430l04dgx2m8hamnr2hw 0 812084 5175353 2026-08-04T11:33:46Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Мсціслаўскае радовішча фасфарытаў''' — радовішча каля паўднёва-ўсходняй ускраіны г. [[Мсціслаў]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Пластавы паклад звязаны з сенаманскімі адкладамі верхняга мелу. Фасфарыты прымеркаваны да тоўшчы глаўкані...» 5175353 wikitext text/x-wiki '''Мсціслаўскае радовішча фасфарытаў''' — радовішча каля паўднёва-ўсходняй ускраіны г. [[Мсціслаў]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Пластавы паклад звязаны з сенаманскімі адкладамі верхняга мелу. Фасфарыты прымеркаваны да тоўшчы глаўканітава-кварцавых пяскоў і прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі слаямі і фасфарытавай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 175 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы 0,12—14,1 м, фасфарытавай пліты 0,05—0,3 м, ускрышы (пяскі, гліны, супескі, мергель, мел) 5,3—46,3 м. Колькасць пяцівокісу фосфару ў зыходнай рудзе 3,14—18,4 %. Фасфарыты прыдатныя для вытворчасці мінеральных угнаенняў. jz7q805ommmxawcf0120xbrwdsfv3l1 5175354 5175353 2026-08-04T11:34:34Z Autumndancer 168015 5175354 wikitext text/x-wiki '''Мсціслаўскае радовішча фасфарытаў''' — радовішча каля паўднёва-ўсходняй ускраіны г. [[Мсціслаў]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Пластавы паклад звязаны з сенаманскімі адкладамі верхняга мелу. Фасфарыты прымеркаваны да тоўшчы глаўканітава-кварцавых пяскоў і прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі слаямі і фасфарытавай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 175 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы 0,12—14,1 м, фасфарытавай пліты 0,05—0,3 м, ускрышы (пяскі, гліны, супескі, мергель, мел) 5,3—46,3 м. Колькасць пяцівокісу фосфару ў зыходнай рудзе 3,14—18,4 %. Фасфарыты прыдатныя для вытворчасці мінеральных угнаенняў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мсціслаўскае радовішча фасфарытаў||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] ecahte5zjyly9uk67lylueznq3r5fvc 5175368 5175354 2026-08-04T11:50:13Z JerzyKundrat 174 5175368 wikitext text/x-wiki '''Мсціслаўскае радовішча фасфарытаў''' — радовішча каля паўднёва-ўсходняй ускраіны г. [[Мсціслаў]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Пластавы паклад звязаны з сенаманскімі адкладамі верхняга [[мелавы перыяд|мелу]]. Фасфарыты прымеркаваны да тоўшчы глаўканітава-кварцавых пяскоў і прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі слаямі і фасфарытавай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 175 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы 0,12—14,1 м, фасфарытавай пліты 0,05—0,3 м, ускрышы (пяскі, гліны, супескі, мергель, мел) 5,3—46,3 м. Колькасць пяцівокісу фосфару ў зыходнай рудзе 3,14—18,4 %. Фасфарыты прыдатныя для вытворчасці мінеральных угнаенняў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мсціслаўскае радовішча фасфарытаў||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Геалогія Мсціслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] dadok2e8cxrylnlj6vstymz39u0u82n 0 812085 5175356 2026-08-04T11:36:58Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Лабковіцкае радовішча фасфарытаў''' — радовішча ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім]] і [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]] раёнах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], за 15 км на поўнач ад г. [[Крычаў]], на З ад в. [[Лабковічы]]. Пластавы паклад звязаны з к...» 5175356 wikitext text/x-wiki '''Лабковіцкае радовішча фасфарытаў''' — радовішча ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім]] і [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]] раёнах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], за 15 км на поўнач ад г. [[Крычаў]], на З ад в. [[Лабковічы]]. Пластавы паклад звязаны з кварцава-глаўканітавымі пяскамі сенаманскага яруса (верхні мел). Фасфарыты прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі пластамі і суцэльнай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 18,6 млн т, перспектыўныя — 227 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы да 3 м, ускрышы (пяскі, супескі, мергель, мел) 20—79 м. Фасфарыты прыдатныя на вытворчасць мінеральных угнаенняў. tek4zgsnunip7ecahzwok8qtkznjk0v 5175357 5175356 2026-08-04T11:37:39Z Autumndancer 168015 5175357 wikitext text/x-wiki '''Лабковіцкае радовішча фасфарытаў''' — радовішча ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім]] і [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]] раёнах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], за 15 км на поўнач ад г. [[Крычаў]], на З ад в. [[Лабковічы]]. Пластавы паклад звязаны з кварцава-глаўканітавымі пяскамі сенаманскага яруса (верхні мел). Фасфарыты прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі пластамі і суцэльнай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 18,6 млн т, перспектыўныя — 227 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы да 3 м, ускрышы (пяскі, супескі, мергель, мел) 20—79 м. Фасфарыты прыдатныя на вытворчасць мінеральных угнаенняў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лабковіцкае радовішча фасфарытаў||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] jgbbekncf583j1cfu5kgbckv029bfog 5175358 5175357 2026-08-04T11:38:21Z Autumndancer 168015 5175358 wikitext text/x-wiki '''Лабковіцкае радовішча фасфарытаў''' — радовішча ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім]] і [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]] раёнах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], за 15 км на поўнач ад г. [[Крычаў]], на захад ад в. [[Лабковічы (Крычаўскі раён)|Лабковічы]]. Пластавы паклад звязаны з кварцава-глаўканітавымі пяскамі сенаманскага яруса (верхні мел). Фасфарыты прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі пластамі і суцэльнай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 18,6 млн т, перспектыўныя — 227 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы да 3 м, ускрышы (пяскі, супескі, мергель, мел) 20—79 м. Фасфарыты прыдатныя на вытворчасць мінеральных угнаенняў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лабковіцкае радовішча фасфарытаў||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] 02cjcrl7g136vcapkmf5yzjn5h0kzj7 5175369 5175358 2026-08-04T11:51:13Z JerzyKundrat 174 5175369 wikitext text/x-wiki '''Лабковіцкае радовішча фасфарытаў''' — радовішча ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім]] і [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]] раёнах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], за 15 км на поўнач ад г. [[Крычаў]], на захад ад в. [[Лабковічы (Крычаўскі раён)|Лабковічы]]. Пластавы паклад звязаны з кварцава-глаўканітавымі пяскамі сенаманскага яруса (верхні мел). Фасфарыты прадстаўлены цёмна-шэрымі жаўлакамі, пясчана-жаўлачнымі пластамі і суцэльнай плітой. Папярэдне разведаныя запасы 18,6 млн т, перспектыўныя — 227 млн т. Магутнасць карыснай тоўшчы да 3 м, ускрышы (пяскі, супескі, мергель, мел) 20—79 м. Фасфарыты прыдатныя на вытворчасць мінеральных угнаенняў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лабковіцкае радовішча фасфарытаў||}} {{Карысныя выкапні Беларусі}} [[Катэгорыя:Геалогія Крычаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Геалогія Мсціслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Радовішчы Беларусі]] fbxjt9hxigpfuls04w4yiw5171sazda 14 812086 5175364 2026-08-04T11:47:06Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Мсціслаўскі раён]] [[Катэгорыя:Геалогія Магілёўскай вобласці паводле раёнаў|Мсціслаўскі раён]]» 5175364 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Мсціслаўскі раён]] [[Катэгорыя:Геалогія Магілёўскай вобласці паводле раёнаў|Мсціслаўскі раён]] j3xavd9e6nds7ev3ckpvek2d694ys83 14 812087 5175371 2026-08-04T11:52:15Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Крычаўскі раён]] [[Катэгорыя:Геалогія Магілёўскай вобласці паводле раёнаў|Крычаўскі раён]]» 5175371 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Крычаўскі раён]] [[Катэгорыя:Геалогія Магілёўскай вобласці паводле раёнаў|Крычаўскі раён]] 6hjdm0ycek5446frakndye70jmmp9lu 0 812088 5175373 2026-08-04T11:55:51Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Бірлестык (Кызылардзінская вобласць)]] у [[Жаназар-батыр]]: з 2018 года новая назва 5175373 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жаназар-батыр]] trpz9xkldjwo7qx7p542wx24qv72e6t