Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/54

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120562</id>
    <revision>
      <id>280864</id>
      <timestamp>2026-04-02T13:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «п’яўка, да раны і высмактаў атруту. Ён мяне запаліў агнём барацьбы і гартаваў, усьведамляў у політычных спрэчках, а тут на табе: Мэтак выдаў, Мэтак провокатар. А чым давядзеш, што я нявінны, што я ня сумысьля выказаў, ды хоць-бы і давёў, дык усё роўна веры м...»</comment>
      <origin>280864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="436m7dkn871weigy9ab9h7e6z0vkrna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;п’яўка, да раны і высмактаў атруту. Ён мяне запаліў агнём барацьбы і гартаваў, усьведамляў у політычных спрэчках, а тут на табе: Мэтак выдаў, Мэтак провокатар. А чым давядзеш, што я нявінны, што я ня сумысьля выказаў, ды хоць-бы і давёў, дык усё роўна веры мне ўжо няма, бо пасьлізнуўся. Які-ж я да чорта рэволюцыянэр, калі нават мог падумаць, што можа лепш выдаць, як звар’яцець, а тым больш калі выказаў. Магчыма, што доўгія гады адданай барацьбы і змылі-б гэтую пляму. Але дзякуй за ласку, кожны дзень несьці такі цяжар, заўсёды адчуваць скрытае недавер’е і асьцярогу таварышоў. Не, я ўжо прапашчы чалавек. Нават мая асаблівая стараннасьць і адданасьць да працы можа выклікаць у партыі падазронасьць, што ці ня маю я іншай думкі, карэньні якой у тэй ганебнай пляме, якую нічым ня вытравіш, нічым не замажаш, якая на кожным маім добрым учынку будзе іржой напамінаць, што я калісь ня вытрымаў, што я рэволюцыянэр не да канца, што паміма самых шчырых жаданьняў магу зноў пахіснуцца... Вось цяпер у мяне самыя шчырыя і крыштальныя думкі і з поўнай сьвядомасьцю ганьбую свой учынак, аднак, тое, што сталася, падрывае давер’е да мяне ў мяне самога. Мала, што я цяпер гатоў на сьмерць, каб акупіць сваю здраду, гатоў усё сваё жыцьцё, усе надзеі, усё найдаражэйшае, наймілейшае кінуць у агонь барацьбы, ну, а што з гэтага? А хіба-ж я інакш&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>436m7dkn871weigy9ab9h7e6z0vkrna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120563</id>
    <revision>
      <id>280865</id>
      <timestamp>2026-04-02T13:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «думаў перш, чым трапіў у дэфэнзыву! Проста роспач агортвае. Чую, што тут ня ўсё ў парадку. Ці не ашукваю я сябе, быццам я яшчэ рэволюцыянэр, бальшавік? Здрадзіў партыі, ня маю пэўнасьці за сябе, кожная старонка майго жыцьця з тэй праклятай плямкай, ну хіба т...»</comment>
      <origin>280865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2355" sha1="43td80t8rjhslnug4zfj1la7y2d0pry" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;думаў перш, чым трапіў у дэфэнзыву! Проста роспач агортвае. Чую, што тут ня ўсё ў парадку. Ці не ашукваю я сябе, быццам я яшчэ рэволюцыянэр, бальшавік? Здрадзіў партыі, ня маю пэўнасьці за сябе, кожная старонка майго жыцьця з тэй праклятай плямкай, ну хіба такія могуць быць у партыі? Рэч бясспрэчная, што я ў сетках дэфэнзывы, ды што ў сетках — сеткі можна парваць, разгрызьці, вырвацца. Дэфэнзыва ўпусьціла ў організм, у кроў сваёй атруты, і вось яна разьядае няверай усё нутро маё, атручвае сэрца, сушыць мазгі. Я дзіўлюся, як гэта таварышы не здагадваюцца, што я ня іх, што я шпег, дэфэнзыўшчык. І як ім забаліць, запячэ, калі даведаюцца, хто я, даведаюцца, як я іх ашукваў. Не! Далей так трываць няможна, годзе іх ашукваць і няма патрэбы сябе мучыць — усё роўна няма ані выхаду, ані ратунку. Трэба канчаць. Але зноў-жа самагубствам давядзеш, што не барацьбіт, а дрэньства, кісель і што нічога дзіўнага, што такі гніляк мог выказаць. А гэта самае страшнае. Вось ты, гад, паспрабуй усю сваю энэргію, кроў і розум аддаць справе рэволюцыі, паспрабуй агнём барацьбы выпаліць тую іржу на душы, паспрабуй памерці стойкім барацьбітом, паспрабуй прайсьці ўсе калючкі і перашкоды, усё жыцьцё цярпець, змагацца, перамагаць. Гэта адно, а другое можа я ўсю гэтую бяду сам выдумаў, бо дзе доказы, што я выказаў, здрадзіў...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43td80t8rjhslnug4zfj1la7y2d0pry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120564</id>
    <revision>
      <id>280866</id>
      <timestamp>2026-04-02T13:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Так мучыўся Мэтак сярод сваіх цяжкіх перажываньняў, сярод трывог і здагадак, востра прыслухоўваўся і пільна сачыў, каб даведацца, што робіцца з Сёмкай. Прайшлі месяцы, а Сёмкі ў астрозе ня было і ніякія чуткі аб ім не даходзілі. Мэтак пачаў...»</comment>
      <origin>280866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2433" sha1="f5k94mtj1h7yxwpe0ttfpi4i0r1prue" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Так мучыўся Мэтак сярод сваіх цяжкіх перажываньняў, сярод трывог і здагадак, востра прыслухоўваўся і пільна сачыў, каб даведацца, што робіцца з Сёмкай. Прайшлі месяцы, а Сёмкі ў астрозе ня было і ніякія чуткі аб ім не даходзілі. Мэтак пачаў супакойвацца, паправіўся здароўем і пакрыху насьміхаўся над сваімі здрадамі.

{{Водступ|2|em}}Ажно аднаго вечара ўвялі ў камеру зьбітага да поўсьмерці Сёмку. Выявілася, што ён быў арыштаваны хутка пасьля Мэтака і да гэтага часу ў дэфэнзыве яго мучылі і выпытвалі. Трымалі Сёмку дзеля таго доўга, бо ён стаяў цьвёрда, адпорна і нічога не казаў, а дэфэнзыва ведала, што ён мог- бы ім шмат цікавых рэчаў расказаць.

{{Водступ|2|em}}Мэтак прыпаў да ложка, дзе ляжаў Сёмка і, цалуючы яго рукі ды крывавыя плямы на вопратцы, надрываўся ад енкаў і галашэньня. Ажно прыкра было таварышом прысутнічаць пры такой жаласьлівасьці таго, хто павінен сябе трымаць у руках нават на сьмерць ідучы, а то рассупоніўся, як баба на хаўтурах.

{{Водступ|2|em}}Мэтак ужо хацеў быў прызнацца перад усімі, хто ён — хай яго судзяць, даб’юць ці загадаюць, чым-небудзь загладзіць свой учынак. Але не хапала адвагі, а галоўным чынам шкадаваў Сёмку —  гэта для яго, зьняможанага, быў-бы гібельны ўдар, апрача таго, можа арышт Сёмкі ёсьць выпадковы, бо ня можа быць, каб ён, Мэтак, мог выказаць гэтага дарагога таварыша ды прыяцеля,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5k94mtj1h7yxwpe0ttfpi4i0r1prue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120565</id>
    <revision>
      <id>280867</id>
      <timestamp>2026-04-02T13:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «каб ён, Мэтак, быў прычынай гэтых ран, крыві і мук...  {{Водступ|2|em}}Мэтак з нявольніцкай пакорай служыў Сёмку, чым мог і як умеў, угадваў на паўслове кожны яго рух і, як адданы сабака, не адыходзіў ад ложка да позьняй ночы, хоць усе ўжо ляглі спаць. Заснуў і Сё...»</comment>
      <origin>280867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="b65awe77rej0th9qpu4kzbimz9mbs3d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;каб ён, Мэтак, быў прычынай гэтых ран, крыві і мук...

{{Водступ|2|em}}Мэтак з нявольніцкай пакорай служыў Сёмку, чым мог і як умеў, угадваў на паўслове кожны яго рух і, як адданы сабака, не адыходзіў ад ложка да позьняй ночы, хоць усе ўжо ляглі спаць. Заснуў і Сёмка.

{{Водступ|2|em}}Ноччу крык аднаго таварыша абудзіў усю камеру. Выявілася што Мэтак павесіўся на {{Абмылка|ремяні|рэмяні}} і ўжо страціў прытомнасьць, але пражка адарвалася, ён сарваўся і, падаючы, абудзіў аднаго таварыша, які і падняў трывогу. Доўга не маглі прывесьці Мэтака да памяці, а калі ачуняў, дык адвярнуўся да сьценкі і, не адказваючы на пытаньні таварышоў пралежыў цэлы дзень, толькі скрогат зубоў ды глыбокія ўздыхі казалі, што няўдалы самагубца перажывае цяжкі час.

{{Водступ|2|em}}Дрэннае пачуцьцё перажываў і Сёмка. У дэфэнзыве ў часе допытаў яму сказалі, што яго выказаў Мэтак. Абставіны так склаліся, што словы дэфэнзывы пацьвярджаліся, і Сёмка, чым далей тым больш, пераконваўся што яго выказаў улюбёны прыяцель. Асабліва лішняе чулае спатканьне і намер кончыць самагубствам зусім упэўнілі Сёмку, што дэфэнзыва сказала праўду. Была толькі адна засьцярога: ці Мэтак выказаў пад біцьцём, ці ён зьяўляецца запісным провокатарам. Каб дайсьці праўды, Сёмка надумаў прыкінуцца, што нічога ня ведае і не здагадваецца, надумаўся сачыць. Яму&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b65awe77rej0th9qpu4kzbimz9mbs3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120566</id>
    <revision>
      <id>280868</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «было крыўдна да сьлёз за свайго сябра. Так-жа яны дружна прадавалі, дзяліліся самымі затаёнымі думкамі, радасьцямі і няўдачамі, колькі вострых, рызыкоўных хвілін перажылі разам, неразрыўна зьліліся душой, маніліся разам рэволюцыю рабіць, расьцярушваць...»</comment>
      <origin>280868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="lhr8niqk27qjqoitynuyu68cdj74gbe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;было крыўдна да сьлёз за свайго сябра. Так-жа яны дружна прадавалі, дзяліліся самымі затаёнымі думкамі, радасьцямі і няўдачамі, колькі вострых, рызыкоўных хвілін перажылі разам, неразрыўна зьліліся душой, маніліся разам рэволюцыю рабіць, расьцярушваць панскую окупацыю, а тут маеш табе...

{{Водступ|2|em}} «Зразумела шю дапамаглі яму зьвіхнуцца фашызм, дэфэнзыва», разважаў Сёмка — «а ўсё-такі Мэтак свалата, дуплё гнілое. Вось білі і мяне, а ці я падумаў, ці заікнуўся аб такіх рэчах. Ламаны грош яму цана. Толькі ў такіх абставінах чалавека можна пазнаць».

{{Водступ|2|em}}Хутка Сёмка пераканаўся, што а провокатарстве ня можа быць і гутаркі. Мэтак проста-ткі спаткнуўся на шляху барацьбы, ня вытрымаў спробы і цяпер відавочна шкадуе. Гэта выклікала ў Сёмкі як-бы незадаваленьне ці расчараваньне — цяпер ён ня можа выцяць з усёй сілай па Мэтаку, як па сваім заклятым ворагу, каб разгрузіць тое набалеўшае, накіпеўшае на душы. Сёмка пачуў, як ён моцна азлоблены і як глыбака пагарджае свайго сябру. Дагаджваньне і пакорлівасьць Мэтака выклікалі агіду ў Сёмкі. Мэтак дзяліўся з ім сваёй ежай, папяросамі, рабіў за яго работу па камеры, Калі на 1-е мая Сёмка праз акно камеры махаў чырвоным сьцягам і крычаў лёзунгі да вулічнай дэмонстрацыі, дык на допытах адміністрацыі, хто гэта рабіў, Мэтак узяў віну на сябе і за гэта панёс кару. У {{перанос-пачатак|п=ад|к=каз}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhr8niqk27qjqoitynuyu68cdj74gbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120567</id>
    <revision>
      <id>280869</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=ад|к=каз}} на шчырыя, а часамі праз меру лісьлівыя адносіны Мэтака, Сёмка меў непаўстрыманае жаданьне чым-небудзь дапячы свайму сябру, зрабіць якую-небудзь скрытую няпрыемнасьць. У адсутнасьці Мэтака часта-густа абгаварваў яго перад та...»</comment>
      <origin>280869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2469" sha1="f273dp908rgbaj44matsvuicy7qrqa7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=ад|к=каз}} на шчырыя, а часамі праз меру лісьлівыя адносіны Мэтака, Сёмка меў непаўстрыманае жаданьне чым-небудзь дапячы свайму сябру, зрабіць якую-небудзь скрытую няпрыемнасьць. У адсутнасьці Мэтака часта-густа абгаварваў яго перад таварышамі, а пасьля ўпікаў і лаяў сябе і даваў абяцанкі пакінуць гэтую шальмоўскую тактыку. Аднак астрожныя абставіны, дзе, як кажуць, варышся ў сваім соку, зварочвалі Сёмку на папярэдні шлях. Ён заводзіў гутарку аб тым, як катавалі ў дэфэнзыве, аб провокатарах і партыйнай здрадзе, граміў і ганьбаваў нястойкіх партыйцаў, а пры гэтым цешыўся з душэўных мук і конфузу Мэтака, што ўчыняў яму сваёй гутаркай. Наогул-жа ў вочы Сёмка са сваёй ахвярай стараўся быць, як і перш, добрым прыяцелем і дружным таварышом, бо ведаў, што такія лагодныя адносіны больш мучаць Мэтака.

{{Водступ|2|em}}Але хутка гэты моральны зьдзек над Мэтакам перастаў задавольваць Сёмку, ён разважаў: адарваны ад работы, ад партыі, паўжыцьця адабралі ў дэфэнзыве, у баку заўсёды коле, засудзяць на гадоў шэсьць-восем у астрог, — але дзе ж мне, хваравітаму, вытрымаць столькі гадоў. А ўсё дзякуючы яму, сябру дарагому, пастараўся, свалата.

{{Водступ|2|em}}Пасьля такіх разважаньняў ахоплівала жаданьне зрабіць Мэтаку якое зло, балючую няпрыемнасьць, зрабіць адкрыта, каб ён адчуў, што гэта ад яго, Сёмкі, што гэта заслужаная адплата за здраду, за&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f273dp908rgbaj44matsvuicy7qrqa7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120568</id>
    <revision>
      <id>280870</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ўсе злыбеды, якіх ужо не абмінеш, не паправіш. І дзеля таго, што бег дакучлівых думак ня меў сіл знайсьці іншы кірунак, што жаданьні ня мелі выхаду, Сёмка адчуваў, што яго апаноўваюць дрэнныя пачуцьці, пачуцьці помсты і нянавісьці, якія ў любы момант могуц...»</comment>
      <origin>280870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="9h23zojm6thsiewn25f1d3y4utem6b1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ўсе злыбеды, якіх ужо не абмінеш, не паправіш. І дзеля таго, што бег дакучлівых думак ня меў сіл знайсьці іншы кірунак, што жаданьні ня мелі выхаду, Сёмка адчуваў, што яго апаноўваюць дрэнныя пачуцьці, пачуцьці помсты і нянавісьці, якія ў любы момант могуць прарвацца паміма яго волі і выліцца ў нешта нізкае, злачыннае, нявартае рэволюцыянэра.

{{Водступ|2|em}}Мэтак цярпліва пераносіў усе моральныя мукі, пераносіў, як пакуту, як кару за свой учынак. Кожны дзень прыносіў які-небудзь выпадак, што з болем напамінаў яго «шальмоўскі ўчынак». Мукам гэтым ня было канца, вось чаму старая рана ня толькі не гаілася, але ўсё больш крывавілася. Камера рабілася да немагчымасьці цеснай і душнай, жыцьцё — цяжкім і непатрэбным.

{{Водступ|2|em}}«Жыць так даўжэй ня хопіць сіл», разважаў з сабой Мэтак, «усяму ёсьць мера і свой канец, вось у гэты канец я ўжо ўпёрся. Таварышы кажуць, што плян маіх уцёкаў роўназначны самагубству. У гэтым я з імі згодны, але ня ўдасца ім мяне стрымаць. Яшчэ дзень, другі —  і ўсё будзе падрыхтавана. Жывым ня здамся, а калі вырвуся на волю, давяду, што я магу і хто я».

{{Водступ|2|em}}Аднак зьдзейсьніць свой плян яму не ўдалося. За дзень да яго ўцёкаў чыноўнік з астрожнай канцылярыі прынёс ліст у камеру і сказаў.

{{Водступ|2|em}}— Тут з вас нехта напісаў ліст да судзьдзі сьледчага, а адрасу зваротнага няма, не напісаў — ад&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9h23zojm6thsiewn25f1d3y4utem6b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120569</id>
    <revision>
      <id>280871</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=са|к=мая}}, як у паўстанцаў. Але скуль яна? Перш у бацькі ня было. А можа гэта ня бацька, бо чаму ён так любоўна гладзіць яе, углядаецца, прыхінаецца тварам — цалуе ці што.  {{Водступ|2|em}}— Нічога. Ня дзе дзенецца, — прамумрыў чалавек са стрэль...»</comment>
      <origin>280871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="4i0v2q7fpyo6qrjliph962188ahq98m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=са|к=мая}}, як у паўстанцаў. Але скуль яна? Перш у бацькі ня было. А можа гэта ня бацька, бо чаму ён так любоўна гладзіць яе, углядаецца, прыхінаецца тварам — цалуе ці што.

{{Водступ|2|em}}— Нічога. Ня дзе дзенецца, — прамумрыў чалавек са стрэльбай.

{{Водступ|2|em}}Так, гэта бацька — яго голас, яго пагаворка.

{{Водступ|2|em}}Ужо адлежыў сабе Мікітка бок, у горле перасохла ад паскоранага дыханьня, аднак ляжаў нярухомы. Ён бачыў, як бацька вынуў некалькі цэглін з боку печкі і засунуў туды старанна закручаны пачок і доўга там у цемнаце валаводзіўся. А пасьля лёг спаць.

{{Водступ|2|em}}Гэтая ноч залягла вялікай тайнай у думках Мікіткі. Ня раз ён аглядаў тое месца ў печы, але нічога падазронага ня мог дагледзець — усё было пастарому, Ніколі ён не пахваліўся аб тым, што, бачыў, але тое, што ён ведаў, што быў сьведкам такіх здарэньняў, напаўнялі яго гордасьцю і героічнасьцю.

{{Водступ|2|em}}Ужо нашто з Кастусем Сідаронкавым ён дружыў — разам адозвы бальшавіцкія «нашыя» расклейваў на зрубах студні і солтысавай хаце, побач хадзілі ў дэмонстрацыі на Першага мая ў суседнім мястэчку І, трымаючыся, за рукі, разам уцякалі, як наскочыла паліцыя, — ды ці мала яны што рабілі за адно. Аднак пасьля гэтага выпадку Мікітка стаў перад ім «нос задзіраць» і абзываць бяз дайпрычыны свайго сябра трусом, які нават страляць ня ўмее.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4i0v2q7fpyo6qrjliph962188ahq98m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120570</id>
    <revision>
      <id>280872</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «каго. Хіба ня ведаеце, што гэткіх пісем ня прымаем.  {{Водступ|2|em}}Ліст кінуў на стол, а сам вышаў. У камеры ўсе былі зьдзіўлены, што ніхто не бярэ ліста. Пастанавілі расьпячатаць і прачытаць. У лісьце быў данос аб тым, што Мэтак зьбіраецца а такой-та гадзіне...»</comment>
      <origin>280872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="jcteqoblcxv00namxc6hjchg0tgvoff" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;каго. Хіба ня ведаеце, што гэткіх пісем ня прымаем.

{{Водступ|2|em}}Ліст кінуў на стол, а сам вышаў. У камеры ўсе былі зьдзіўлены, што ніхто не бярэ ліста. Пастанавілі расьпячатаць і прачытаць. У лісьце быў данос аб тым, што Мэтак зьбіраецца а такой-та гадзіне ўцячы. Трывога і абурэньне агарнула ўсіх вязьняў.

{{Водступ|2|em}}— Хто? — кожны пытаў вачыма прысутных сярод грознай маўчанкі.

{{Водступ|2|em}}— Я данёс на яго, бо ён мяне выказаў у дэфэнзыве, — сказаў панура Сёмка і пальцам ткнуў на Мэтака.

{{Водступ|2|em}}Ня здолелі апамятацца таварышы ад гэтай навіны, як Мэтак з асьцервяненьнем накінуўся на Сёмку і пачаў біць яго па твары зьлева на права. Сёмка не даваў ніякага адпору, не захінаўся ад удараў, як-бы біцьцё было яму прыемна.

{{Водступ|2|em}}— Бі, браток, бі, вінны я, ашалеў ад нянавісьці, бі... — і сьлёзнымі вачмі Сёмка маліў дараваць яму.

{{Водступ|2|em}}Таварышы кінуліся бараніць. Але пакора Семкі ўраз-жа раззброіла раптоўны выбух злосьці Мэтака. Схапіўшы кволага Сёмку ў свае жалезныя абнімы, Мэтак насіў яго па камеры, аціраў сьлёзы, туліў, як дзіця, і прыгаварваў.

{{Водступ|2|em}}— Даруй, {{Абмылка|родненьнкі|родненькі}}, я вінны, а ня ты. Свалата я, кулі варты. Але я не хацеў выказаць, ты-ж мяне ведаеш, ня мог я так зрабіць... ня ведаю, як сталася. Кулі я варты...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcteqoblcxv00namxc6hjchg0tgvoff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120571</id>
    <revision>
      <id>280873</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}І хоць пабратэрску яны абнімаліся і іхныя сьлёзы пакуты, каяньня ды любасьці зьліваліся ў адно, аднак, недзе глыбока ў іхнай падсьвядомасьці быў вопадзь, муту ад мінулага, была лёгкая каламуць і гарката на душы. Адзін і другі нават у пачатк...»</comment>
      <origin>280873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="t624acvran2cm3l5s3b578fc50yrapx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}І хоць пабратэрску яны абнімаліся і іхныя сьлёзы пакуты, каяньня ды любасьці зьліваліся ў адно, аднак, недзе глыбока ў іхнай падсьвядомасьці быў вопадзь, муту ад мінулага, была лёгкая каламуць і гарката на душы. Адзін і другі нават у пачатку выбуху іхнай узварушанасьці адчувалі, што мала дараваць адзін аднаму, што перад імі ляжыць доўгі шлях, на якім яны павінны акупіць перад партыяй свае ўчынкі, і ў кожным іх слове, руху, на пагляд скіраванымі адзін да аднаго, чулася мальба заклік да прысутных таварышоў, якія, апусьціўшы вочы, стараліся не глядзець на чулую сцэну. Не па сабе было таварышом, не самавіта сябе яны адчувалі, нібы хто ў вуха плюнуў, нібы паміж імі і тымі двума прабегла, як кажуць, чорная кошка. І кожны з іх сур’ёзна і спачуваючы разважаў: трэба тым, хто спаткнуўся, памагчы, трэба іх выручаць.

{{Водступ|2|em}}Праз якісь час політычныя вязьні гэтай камеры, дзе адбыліся апісаныя выпадкі, даведаліся, што дэфэнзыва, каб скрыць сапраўднага провокатара, пусьціла чуткі, што Сёмку выказаў Мэтак.

{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t624acvran2cm3l5s3b578fc50yrapx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120572</id>
    <revision>
      <id>280874</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{ц|'''На вуліцы'''}}  {{Водступ|2|em}}У каморку з прысьлепаватым акном бадзёра ўвайшла вучаніца — падлетак.  {{Водступ|2|em}}— Чаму, мамулька, сёньня так рана? — і дзяўчынка кінула кніжкі на палічку, што вісела на сьцяне падвязаная шпагатам.  {{Водступ|2|em}}— Здары...»</comment>
      <origin>280874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="sduxlhcipgn7wjvt9fg0fdybggotlqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{ц|'''На вуліцы'''}}

{{Водступ|2|em}}У каморку з прысьлепаватым акном бадзёра ўвайшла вучаніца — падлетак.

{{Водступ|2|em}}— Чаму, мамулька, сёньня так рана? — і дзяўчынка кінула кніжкі на палічку, што вісела на сьцяне падвязаная шпагатам.

{{Водступ|2|em}}— Здарылася, дачушка, тое, чаго я баялася. Прагналі. Ня можаш, кажуць, ты спраўляцца з машынай. Колькі дзесяткаў гадоў, цэлы век працавала, а цяпер калі выціснулі ўсе сілачкі прагналі.

{{Водступ|2|em}}Плакала кабеціна моўчкі — не галасіла, толькі час ад часу змахвала з бледнага касьлявага твару буйныя, ціхія сьлёзы. Ад гэтага ў беднай каморцы, куды нават і сонца ніколі не заглядае, стала яшчэ больш бедна і панура.

{{Водступ|2|em}}Ну, што-ж. Не пайду ў школу, пашукаю заработкаў. А плакаць, мамулька, ня трэба. Мне здаецца, што я вельмі лёгка знайду службу. А галоўнае што за навуку ня трэба будзе столькі плаціць гэта-ж мы столькі грошай туды запрапашчываем.

{{Водступ|2|em}}— Ты, Маня, яшчэ маладая, ты не разумееш таго, што перад намі галодная сьмерць. Я {{перанос-пачатак|п=зьнядужэ|к=лая}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sduxlhcipgn7wjvt9fg0fdybggotlqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120573</id>
    <revision>
      <id>280875</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=зьнядужэ|к=лая}} і хворая — няма сіл, няма моцы чапляцца за жыцьцё-быцьцё, змагацца з ліхам. А ты, зеляніна, кволае стварэньне, толькі і ведаеш: дай. Вось я меркавала: падвучу, хутчэй станеш на ногі. Ну, а цяпер што рабіць — проста галава ход...»</comment>
      <origin>280875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="2l959mjvuwajd56jtcml88jmjgy45dw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=зьнядужэ|к=лая}} і хворая — няма сіл, няма моцы чапляцца за жыцьцё-быцьцё, змагацца з ліхам. А ты, зеляніна, кволае стварэньне, толькі і ведаеш: дай. Вось я меркавала: падвучу, хутчэй станеш на ногі. Ну, а цяпер што рабіць — проста галава ходырам ходзіць

{{Водступ|2|em}}— Нічога, матулька, страшнага. Я ўжо не такі зломак, як табе здаецца. Пайду куды на фабрыку — ты-ж таксама яшчэ дзяўчынкай стала служыць, Толькі вось на фабрыцы крыўдзяць, дык можа лепш у магазын які прыстроіцца, каб прадаваць, гандляваць, угаварваць пакупцоў — гэта так лёгка і весела. Ды нарэшце я ўмею падлогі мыць, пыл сьціраць, дык у пакаёўкі пайду. Я і бяз гэтага ўсё думала кінуць вучобу, бо моташна мне было дзындыкі біць у той час, калі ты, матулька, на фабрыцы душышся ад тытунёвага пылу.

{{Водступ|2|em}}Гэтай ноччу не магла заснуць маці. Вясёлыя запэўненьні і лятункі Мані на фоне чорнае будучыні і вакольнай галечы яшчэ больш надавалі жалю і пякучай болі. Усплылі таксама яе юнацкія гады, калі яе сірату, пуцатую чорнавокую дзяўчыну прынялі на тытунёвую фабрыку. Колькі было радасьці і гордасьці называцца работніцай, працаваць разам са сталымі, побач з афабрычанымі, загартаванымі працай і барацьбой рабочымі, атрымліваць пэнсію...

{{Водступ|2|em}}Агіднай, бруднай плямай усплылі ўспаміны аб прычэпках і лапаньнях старшага майстра, яго&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2l959mjvuwajd56jtcml88jmjgy45dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120574</id>
    <revision>
      <id>280876</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гвалтах. За супраціўленьне выгнаў быў з фабрыкі на вуліцу. А вуліца ліпучымі гразкімі рукамі цягнула ў бруд, у п’янства, распусту. Дык мусіла вярнуцца, аддалася на зьдзек і паняверку. Тыя мінулыя жудасныя пачуцьці цяпер ізноў ажылі. Ізноў сьмярдзючыя аг...»</comment>
      <origin>280876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="hnhprh90ceqnqc42gihx5z50ou4e5qp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гвалтах. За супраціўленьне выгнаў быў з фабрыкі на вуліцу. А вуліца ліпучымі гразкімі рукамі цягнула ў бруд, у п’янства, распусту. Дык мусіла вярнуцца, аддалася на зьдзек і паняверку. Тыя мінулыя жудасныя пачуцьці цяпер ізноў ажылі. Ізноў сьмярдзючыя агідныя рукі вуліцы з усіх цёмных куткоў сквапна працягваюцца, прагнуцца схапіць самае найдаражэйшае, наймілейшае яе дачку Маню.

{{Водступ|2|em}}Не, яна не аддасьць Мані. На ўсё пойдзе, да апошніх сіл будзе біцца, на дно сэрца схавае гэтую выпешчаную радасьць, хай бяруць з сэрцам, з жыцьцём. Не, яна сваёй дачкі не аддасьць для вуліцы. Маню могуць узяць толькі мёртвую. Яна сама заб’е дачку, а не аддасьць.

{{Водступ|2|em}}— Мама, матуленька — пачулася тут-жа з цемнаты.

{{Водступ|2|em}}— Га? Што? Гэта ты, Маня?

{{Водступ|2|em}}— Я.

{{Водступ|2|em}}— Ты што-ж ня сьпіш?

{{Водступ|2|em}}Маня ўпала на калені перад ложкам маці і ўтуліўшы твар у падушку захліпвалася ад гвалтоўнага плачу. На доўгія допыты і супакойваньні ўрэшце праз плач адказала мацеры:

{{Водступ|2|em}}— Вучыцца хачу, мамачка, вучыцца...

{{Водступ|2|em}}Гэтыя словы дачкі, для якой маці аддала ўсё жыцьцё, усе надзеі, выклікалі напружаньне ўсіх яе пачуцьцяў, усёй энэргіі і здатнасьці. Гэтае напружаньне, дайшоўшы да кульмінацыйнага пункту,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hnhprh90ceqnqc42gihx5z50ou4e5qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120575</id>
    <revision>
      <id>280877</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «запаланела нечаканай рашучасьцю. Маці нашла выхад з цяжкага становішча, гэта быў выступ на крутой пахілай роўніцы; на гэтым выступе яна з дачкой можа супыніцца, набраць сіл і зноў выкараскацца наверх. Яна як-быццам абудзілася ад цяжкага сну. І цяпер зус...»</comment>
      <origin>280877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="sns4be2rj5wzcn6pbsch4vw1hmd2tf3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;запаланела нечаканай рашучасьцю. Маці нашла выхад з цяжкага становішча, гэта быў выступ на крутой пахілай роўніцы; на гэтым выступе яна з дачкой можа супыніцца, набраць сіл і зноў выкараскацца наверх. Яна як-быццам абудзілася ад цяжкага сну. І цяпер зусім спакойна, як-бы нічога ня здарылася, уціхамірвала Маню, казала, што яна будзе вучыцца і надалей, бо маці надумала сабе службу — будзе зарабляць. Няхай дачка ідзе спаць, бо заўтра раненька трэба ў школу, яна таксама хоча рана ўстаць, каб памыць бялізну, бо ўжо колькі часу ня мыта.

{{Водступ|2|em}}Іх жыцьцё як-бы зусім не зьмянілася. Маці выходзіла кудысьці кожны дзень, як казала на заработкі — быццам хадзіла прыслужываць у багатую яўрэйскую сям’ю. Прынасіла крыху грошай, часамі рознай ежы. Маня і далей старанна вучылася і расла на прыгожую дзяўчыну, прынамсі, так мацеры здавалася. Мала таго, Маня вельмі спрытная, дасьціпная дзяўчына: вось яна ўжо нават зарабляе — дае лекцыі. А там памаленьку і стане самастойным чалавекам.

{{Водступ|2|em}}Атрымаўшы першую плату, Маня ішла вечарам дадому, адчуваючы сябе сапраўдным героем. Ад наплыву здаволеньня і радасьці ёй хацелася нешта зрабіць такое, што крута вырвалася-б у бок, за межы яе звычайнай жыцьцёвай сьцежкі. Ішла яна дадому з процілежнага канца гораду, дарогі было ня мала, так што збытак энэргіі выкарыстоўваўся&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sns4be2rj5wzcn6pbsch4vw1hmd2tf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120576</id>
    <revision>
      <id>280878</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «на доўгі падарож. А калі ўспомніла хворую і зьнябыткаваную маці, дык і зусім уроўнаважылася. Пра матку напомніла ёй жабрачка, якая ішла перад ёй. Кожная старэнькая, забітая кабеціна выклікала ў Мані параўнаньне з яе маткай, выклікала жаль і спачуваньне....»</comment>
      <origin>280878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="9slzz61vrygt43vrd3o7ri948r3bmpn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;на доўгі падарож. А калі ўспомніла хворую і зьнябыткаваную маці, дык і зусім уроўнаважылася. Пра матку напомніла ёй жабрачка, якая ішла перад ёй. Кожная старэнькая, забітая кабеціна выклікала ў Мані параўнаньне з яе маткай, выклікала жаль і спачуваньне.

{{Водступ|2|em}}— Вось дам колькі грашакоў гэтай убогай — ніколі ня прыходзіцца дарыць жабракоў. — І яна прысьпешыла крок, каб дагнаць жабрачку.

{{Водступ|2|em}}{{Абмылка|Аданак|Аднак}}, наблізіўшыся, Маня раптам спынілася: жабрачка ў яе выклікала прыкрую падазронасьць. Адстаючы на колькі крокаў, Маня потайкам ступала сьледам за гэтай кабецінай, якая па дарозе вымольвала падачкі ў прахожых. Недалёка ўжо ад дому Мані жабрачка ўвайшла ў цемень варот высокага мураванага дому. Маня, прытуліўшыся да сьцяны, чакала. Урэшце кабеціна са зьвязаным у хустку клумкам выйшла з варот — гэта была тая жабрачка, але яна ўжо цяпер мела іншы выгляд, выгляд мацеры Мані.

{{Водступ|2|em}}Прышоўшы дамоў Маня, каб ня лішня хвалянаць і крыўдзіць маці, цераз сілу трымалася з выгляду спакойна, дзякавала яе сардэчна за самаахвярнасьць, патульна песьціла і прыгортвала да сябе схудалую, вінаватую, маўклівую ад сораму, а такую дарагую і добрую сваю матулю.

{{Водступ|2|em}}— Ня трэба, родненькая, гэтак болей. Ня шукай на вуліцы зьмілаваньня. Пакінь, матулька — угаварвала ласкава дачка, а ў самой надрывалася&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9slzz61vrygt43vrd3o7ri948r3bmpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120577</id>
    <revision>
      <id>280879</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў сярэдзіне ад унутранага рыданьня, ад таго, што прыдзецца разьвітацца з вучобай, што трэба, урэшце, самой брацца голымі рукамі за жыцьцёвыя калючкі.  {{Водступ|2|em}}Хоць Маня атрымала яшчэ некалькі ўрокаў, але трудна было пражыць на гэтыя мізэрныя грошы. А...»</comment>
      <origin>280879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="tttyp3vwljkgar88ehvohbqazn6bixu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў сярэдзіне ад унутранага рыданьня, ад таго, што прыдзецца разьвітацца з вучобай, што трэба, урэшце, самой брацца голымі рукамі за жыцьцёвыя калючкі.

{{Водступ|2|em}}Хоць Маня атрымала яшчэ некалькі ўрокаў, але трудна было пражыць на гэтыя мізэрныя грошы. А сталай службы яна ніяк не магла дабіцца — у горадзе не такія, як яна, без работы гібеюць. Кіраваць гаспадаркай іхнай каморкі пачала Маня. Яна клапацілася аб тым, каб было што перакусіць, каб было чым абараніцца ад халадэчы, адным словам усе клопаты, усе сілы і энэргію трэба было накіроўваць на тое, каб захаваць дыханьне, каб змагацца з павольным ціхім заміраньнем.

{{Водступ|2|em}}Вось трэба Мані з другога канца гораду ісьці дадому. Яна мае некалькі грошаў у кішэні. Пачынаецца доўгае разважаньне аб тым, сесьці ў аўтабус ці пяхтурою сыпаць. На вуліцы вельмі гразка, чаравікі цякуць, могуць у гразі падэшвы адваліцца, можна прастыць, захварэць, а гэта ўжо найгоршая бяда, нарэшце ўжо позна, маці яшчэ нічога ня ела, дый па вуліцы цяпер ісьці паскудна — чапляюцца, прыстаюць, ганьбяць...

{{Водступ|2|em}}— Лепш паеду — рашае Маня. Плаціць за білет і сьціскае ў кулачку апошні маленькі грошык, але ён ёй здаецца такім вялікім, важкім, адчувалым.

{{Водступ|2|em}}Біліся дзьве жанчыны ў цісках капіталістычнага гораду, да кожным кроку натыкаючыся на пасткі, правальлі і ўсякае ліха. Нібы так-сяк мадзеюць,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tttyp3vwljkgar88ehvohbqazn6bixu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120578</id>
    <revision>
      <id>280880</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «перабіваюцца з дня на дзень і раптам нейкае насданьне. І колькі трэба палажыць сіл, стараннасьці, працы, трывогі, здароўя, каб перамагчы гэты вывіх у жыцьці, каб зноў так-сяк выпрастацца пад цяжарам галечы, безбароннасьці, беспатольля.  {{Водступ|2|em}}Вось...»</comment>
      <origin>280880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="nnz725mksf1qo3zz0htv5r6sslkqpnk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;перабіваюцца з дня на дзень і раптам нейкае насданьне. І колькі трэба палажыць сіл, стараннасьці, працы, трывогі, здароўя, каб перамагчы гэты вывіх у жыцьці, каб зноў так-сяк выпрастацца пад цяжарам галечы, безбароннасьці, беспатольля.

{{Водступ|2|em}}Вось і цяпер гаспадар дому, судовая ўлада і паліцыянты выкідаюць іх нават з гэтай вільготнай цемравай каморкі бо не змаглі заплаціць за памяшканьне. Стаяць яны абедзьве каля муру, прытуліўшыся адна да другой, а ворагі выносяць на панадворак іх хатнія здабыткі-манаткі і раскідаюць тут-жа.

{{Водступ|2|em}}Ужо няма сіл ні супярэчыць, ні змагацца — рабеце што хочаце — зьвяры, каты. Няма ніскуль падтрыманьня, усюды яны валадараць багатыя, сытыя, здаровыя. Колькі разоў ёй, старой работніцы, прышлося зносіць іх грубую хамскую паняверку, сорам і ўніжэньне толькі таму, што яна бедная, работніцкага роду. Яны вытваралі над ёй што хацелі, выкарыстоўвалі яе красу і здароўе дзеля задаваленьня сваіх дзікіх разбэшчаных пачуцьцяў, высмоктвалі па кропельцы яе сілы, любуючыся, цешачыся з яе мук, яе згасаньня. Колькі разоў яна пакорна стаяла ў іх парогах, парабску згіналася да ног, па-сабачаму цалавала іх пухлыя, напарфумаваныя рукі.

{{Водступ|2|em}}Адзін толькі раз, калі была забастоўка на фабрыцы, яна пачула сябе дужэй за іх, яе ўзьняло вышэй усіх штодзенных клопатаў і бед. Тады {{перанос-пачатак|п=ра|к=бочыя}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnz725mksf1qo3zz0htv5r6sslkqpnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120579</id>
    <revision>
      <id>280881</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=ра|к=бочыя}} зьнянацку накрылі былі старшага майстра фабрычным брэзэнтам і пабілі да паўсьмерці.  {{Водступ|2|em}}Яна ручкай ад машыны змагла выцяць толькі два разы нельга было за рабочымі прыступіцца, каб больш спагнаць сваю крыўду. Тады р...»</comment>
      <origin>280881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="jkuny7bn8926l7urnbash8xzur9a87t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=ра|к=бочыя}} зьнянацку накрылі былі старшага майстра фабрычным брэзэнтам і пабілі да паўсьмерці.

{{Водступ|2|em}}Яна ручкай ад машыны змагла выцяць толькі два разы нельга было за рабочымі прыступіцца, каб больш спагнаць сваю крыўду. Тады рабочыя сьпявалі такую радасную, бадзёрую сваю песьню, вось тую самую, што і цяпер чуваць, там на вуліцы яе пяюць... паўстань хто з голаду век пух...

{{Водступ|2|em}}Маці, вызваліўшыся ад абыймаў дачкі, топчучы на дарозе выкінутыя свае рэчы, шпарка пайшла з панадворку на вуліцу.

{{Водступ|2|em}}А на вуліцы было рабочае сьвята — стройнымі радамі, з чырвонымі сьцягамі праходзіла міма дэмонстрацыя. Сотні грудзей ускалыхнулі паветра «Інтэрнацыяналам». Энтузіязм дэмонстрацыі захапіў маці. Першае пачуцьцё, якое яе ахапіла, калі яна агледзела рабочую масу, такую ёй блізкую і зразумелую — гэта, каб зьліцца разам з імі, запець разам з імі. Але тут-жа ўспомніла, што рэчы валяюцца на панадворку, што ані слоў, ані мэлёдыі гэтай рабочай песьні яна ня ўмее.

{{Водступ|2|em}}— Браточкі, таварышы, рабочыя — лепятала яна засмучоная, вінаватая. У гэты час міма яе прамільгнула Маня і, падбегшы да рабочага, які нёс сьцяг, раптам прыпала да дрэўка сьцягу, ажно ён захваляваўся ў паветры. Маці бачыла як Маня вымольвала, цалавала загрубелыя рабочыя рукі, што трымалі сьцяг, а пасьля кусала іх, грызла. Урэшце далі ёй рабочыя рукі дрэўка і яна, высока нясучы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jkuny7bn8926l7urnbash8xzur9a87t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120580</id>
    <revision>
      <id>280882</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «чырвоны сьцяг, хутка зьмяншаліся ў радох, адыйшла, зьнікла сярод рабочае масы.  {{Водступ|2|em}}Цокат падкоў аб брук адвёў вочы маці ў іншы бок — яна згледзела, як паліцыя з голымі шашкамі налятала на дэмонстрантаў. Ня помнячы сябе ад нянавісьці і поўная тры...»</comment>
      <origin>280882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1243" sha1="gcslbmdcas029czsp0nbfdgjsln2g4w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;чырвоны сьцяг, хутка зьмяншаліся ў радох, адыйшла, зьнікла сярод рабочае масы.

{{Водступ|2|em}}Цокат падкоў аб брук адвёў вочы маці ў іншы бок — яна згледзела, як паліцыя з голымі шашкамі налятала на дэмонстрантаў. Ня помнячы сябе ад нянавісьці і поўная трывогі за дачку, маці сусам кінулася да бліжэйшага паліцыянта і з праклёнам аберуч хапілася за шашку. Паліцыянт спрытна крутануў шашку і ў жменях маці засталася гарачая крывавая мязга.

{{Водступ|2|em}}Падняўшы ўгору акрываўленыя кулакі, бегла маці грозная, разьвіхураная, як сама помста. І праз боль, нянавісьць і трывогу зьвінела падсьвядома, нявыразна ў яе пачуцьцях мэлёдыя рэволюцыйнага рабочага гімну.

{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcslbmdcas029czsp0nbfdgjsln2g4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120581</id>
    <revision>
      <id>280883</id>
      <timestamp>2026-04-02T14:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{ц|'''У падпольлі'''}}  {{Водступ|2|em}}Рабочы Мацей быў пасланы партыяй у горад Вільню памагчы мясцовай організацыі падрыхтаваць і правясьці першамайскую кампанію.  {{Водступ|2|em}}Уцёкшы з астрогу і вядомы паліцыі як камуніст, ён мусіў па магчымасьці зьмяніц...»</comment>
      <origin>280883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="e5qaclqc6yhc23vwatt2pj934wvej1b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{ц|'''У падпольлі'''}}

{{Водступ|2|em}}Рабочы Мацей быў пасланы партыяй у горад Вільню памагчы мясцовай організацыі падрыхтаваць і правясьці першамайскую кампанію.

{{Водступ|2|em}}Уцёкшы з астрогу і вядомы паліцыі як камуніст, ён мусіў па магчымасьці зьмяніць свой воблік, жыць па чужым пашпарце і, зразумела, трымаць востра вока, каб не праваліцца самому і іншых за сабой не пацягнуць на доўгія гады панскіх астрогаў.

{{Водступ|2|em}}Ужо вечарэла, калі Мацей накіраваўся да свайго консьпіратыўнага памяшканьня. На крывых завулках, дзе жыве гарадзкая бедната споўзаліся ўжо густыя, доўгашатыя цені — іх праганяла электрычнае сьвятло з цэнтру, дзе фанары яскравымі бусамі, роўным шнурком рассыпаліся ў цёмнай сіняве вечара з канца ў канец вуліцы. Рабочая вопратка Мацея не выдзялялася ў мутна-зялёным зьмерканьні і сярод іржавых мурзатых сьцен крывых завулкаў. Але па меры, як ён прыбліжаўся к цэнтру, стаў усё больш адчуваць на сабе варожыя ўзгляды нафуфыраных фігур, якія паблісквалі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e5qaclqc6yhc23vwatt2pj934wvej1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120582</id>
    <revision>
      <id>280884</id>
      <timestamp>2026-04-02T17:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}''2.X.'' Міласьць у небе ёсьць цягам далейшым міласьці на зямлі, яна ёсьць там скончанай у цэлай натуры чалавека: ён усей істотай сваей любіць Бога.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Ненавісьць пякельная ёсьць цягам ненавісьці земскае. ''Вораг Бога на зямлі астаецца ворагам...»</comment>
      <origin>280884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="46fvduuuf07jsog2pnoib7db3wieeho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}''2.X.'' Міласьць у небе ёсьць цягам далейшым міласьці на зямлі, яна ёсьць там скончанай у цэлай натуры чалавека: ён усей істотай сваей любіць Бога.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ненавісьць пякельная ёсьць цягам ненавісьці земскае. ''Вораг Бога на зямлі астаецца ворагам Бога па сьмерці.

{{gap|2em}}''30.X.'' Ня губі духовай радасьці, калі ў жыцьці спатыкаеш толькі церні. Йдзі ўсьлед Боскага Мучаніка Хрыстуса.

{{gap|2em}}''22 студзень 1911 г.'' Маю надзею, што мэты раз пастаўленай ня кіну. Хрыстус варты адзін, каб быць Яму паслушным, ісьці за Ім… больш ніхто. Але трэба быць да Яго падобным!… “Вазьмі
крыж свой, ды йдзі за Мной!” Будзь чыстым! Сьцеражы вока свайго!

{{gap|2em}}''20.II.'' На сьмерць Кунцэвіча — сябры.'' Мой Мікалайка! Даўно-ж гэта было, калі мы ў садзе, змовіўшы пацеры, глядзелі на неба, усыпанае зорамі. Месяц зважны, задуманы, бледы выплываў з-за хмараў. Ён на цябе глянуў вокам трывожным, казаў бы, таіў нешта сумнае: можа сказаць хацеў, што ты ўжо нядоўга будзеш жыхаром гэтага сьвету… З паўночы павеяў север востры. Мне здалося, што ты задрыжэў на ўсім целе. Ты
глянуў у неба вокам бліскучым і, успомніўшы, што яно “поўна хвалы Божай”, пачаў мне расказаваць аб яго сялянцах…

{{gap|2em}}Блыск урочлівы сплываў з прастораў на зямлю. Гарод у зелені дрэваў, між муроў даўней кляшторных, быў ціхі і тайнічны. Здалёку толькі, калі-некалі далятаў шум места. Нястройныя нейкія галасы данасіліся да нас — абарваныя, блудныя. Фальшывае якоесь сьвятло заглядала да нас з-за дамоў ночнай Садомы і Гаморы. І з таго хаосу вырываўся і далятаў да маей душы стогн якісь глухі, шэпт жалосны, плач дзіцяці ўбогага, — хліп стрыманы душы на малітве, шэпт нікому нязнаны, што ў схове ад сьвету выліваў чуцьцё свайго болю прад Тварцом усесьвету… Далёка негдзе гудзела музыка скочная, пякельная, а ад яе ў фалях паветра круціліся цені разбаўленых буржуёў і куртызан распусных… Мы падышлі да муру касьцёла. Праз закратаванае ваконца відаць было малое сьвятло. Яно лыпала і дрыжэла прад аўтарам Усёмоцнага…

{{gap|2em}}Чаму-ж на добрым твары тваім, мой браце, сумнасьць глыбокая палажыла свой одціск? Ці пры аднэй мысьлі аб
зманнасьці шалёнага сьвету забалела сэрца тваё? Можа ты прасіў тады Бога жыцьця і сьмерці, каб Ён увольніў цябе ад змаганьня з ураеньнем і фальшам? Можа думаў, што там у Бога болей зробіш праз сваю малітву, як на гэтай даліне сьлёзаў і плачу?…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46fvduuuf07jsog2pnoib7db3wieeho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120583</id>
    <revision>
      <id>280885</id>
      <timestamp>2026-04-02T18:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}Богу спадабалася твая ціхая малітва. Ён узяў цябе, краску маладую, сьвежую. На тым сьвеце, відаць, для цябе стасаўнейшае мейсца. Засеяў зерне хараства і праўды і пашоў прад трон Божы прасіць, каб меў літасьць над намі ў нядолі нашай…  {{gap|2em}}Хоць па...»</comment>
      <origin>280885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="enn0wm27owty89kz9mjg80nsrgacp3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}Богу спадабалася твая ціхая малітва. Ён узяў цябе, краску маладую, сьвежую. На тым сьвеце, відаць, для цябе
стасаўнейшае мейсца. Засеяў зерне хараства і праўды і пашоў прад трон Божы прасіць, каб меў літасьць над намі ў нядолі нашай…

{{gap|2em}}Хоць пакінуў ты мяне, добры таварыш, ведаю аднак і чую, што дух твой ёсьць пры мне. Бог ужо не дазваляе відзецца нам вачамі цела, але душы нашы знаюцца і цяпер. Прашу цябе, пакінь мне дары душы тваей: каб я мог Богу верыць, як ты; каб мілым быць усім; каб мець глыбокі характар, як твой — мой наймілейшы…

{{gap|2em}}''16.III.'' Сяньня рэколекцыі. У горле суха, у душы зімна. Хто дасьць мне вырвацца з гэтага стану лянівае мысьлі, халоднага пачуцьця? Хто вывядзе мяне з лябірынту трывожных думкаў, неразумных жаданьняў, нясьмелых пастановаў?

{{gap|2em}}'''17.III.'' Бяруся ізноў за рэформу свайго характару… Сьцеражыся абмовы, антыпатыі. Сьмешнае адкрыцьце! Я ня церплю тых, у кім віджу свае ўласныя недахваты. Трэба маліцца за тых, каго чымкольвечы абразіў, або каго не люблю. Гляджу на аднаго калегу — ён усім мілы, улёсьлівы. Колькі ў ім гатовасьці адрачыся свайго права, колькі спрыяйнасьці ў кожным руху, у кожным мілым усьмешку… Аднак здаецца мне, што мне такі дар быў бы небясьпечным. Я палюбіў-бы таварыства, візыты, пустасьць сьвету. Мая нясьмеласьць і “простасьць”
усьцерагла мяне ад многа ўпадаў. Астаецца адно: ''быць сабой і старацца характар зрабіць сільным, цьвёрдым, да афяры скорым.'' Трэба мець сэрца адданае міласна цэламу грамадзянству, асабліва бедным і крыўджаным. Такая міласьць пакажа, што рабіць. Ня буду ніколі скупым самалюбам.

{{gap|2em}}''1.IV. З лісту да брата:'' Рух палітычны ці наагул грамадзкі мае падклад этычны, дык у такіх перасіленьнях, якія мы перажываем, ці-ж можа быць душа чалавека спакойнай? Адраджэньне мовы нашае і то мае сувязь з справамі этыкі, бо ці-ж падклад яго не вяжыцца з пытаньнем: “можна, нельга?”&quot; Соцыялізм ня можа ня ўмешывацца ў справы натуры рэлігійнай, бо этыка і рэлігія дзьве сястры неразлучныя і абедзьве ў
натуры чалавека. Мы павінны дайсьці да выснаву, што калі адкінем хрысьціянства з руху нашага народнага, то ён, гэты рух, расплывецца ў золкай міжнароднасьці і этычнай разьвязласьці. “Не пакідайма мовы роднай, каб ня ўмерлі”. Не пакідайма рэлігіі глыбокай нашай, каб не загавець душой…

{{gap|2em}}''Вясна.'' Набліжаецца Вялікдзень. Неўзабавам адпачыну на лоне маці прыроды. Раджу пайсьці на асобнасьць каждаму і&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enn0wm27owty89kz9mjg80nsrgacp3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280886</id>
      <parentid>280885</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T18:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>280886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="m2yrdg9e8rgg48dhudvqvsbcicgauiu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}Богу спадабалася твая ціхая малітва. Ён узяў цябе, краску маладую, сьвежую. На тым сьвеце, відаць, для цябе
стасаўнейшае мейсца. Засеяў зерне хараства і праўды і пашоў прад трон Божы прасіць, каб меў літасьць над намі ў нядолі нашай…

{{gap|2em}}Хоць пакінуў ты мяне, добры таварыш, ведаю аднак і чую, што дух твой ёсьць пры мне. Бог ужо не дазваляе відзецца нам вачамі цела, але душы нашы знаюцца і цяпер. Прашу цябе, пакінь мне дары душы тваей: каб я мог Богу верыць, як ты; каб мілым быць усім; каб мець глыбокі характар, як твой — мой наймілейшы…

{{gap|2em}}''16.III.'' Сяньня рэколекцыі. У горле суха, у душы зімна. Хто дасьць мне вырвацца з гэтага стану лянівае мысьлі, халоднага пачуцьця? Хто вывядзе мяне з лябірынту трывожных думкаў, неразумных жаданьняў, нясьмелых пастановаў?

{{gap|2em}}''17.III.'' Бяруся ізноў за рэформу свайго характару… Сьцеражыся абмовы, антыпатыі. Сьмешнае адкрыцьце! Я ня церплю тых, у кім віджу свае ўласныя недахваты. Трэба маліцца за тых, каго чымкольвечы абразіў, або каго не люблю. Гляджу на аднаго калегу — ён усім мілы, улёсьлівы. Колькі ў ім гатовасьці адрачыся свайго права, колькі спрыяйнасьці ў кожным руху, у кожным мілым усьмешку… Аднак здаецца мне, што мне такі дар быў бы небясьпечным. Я палюбіў-бы таварыства, візыты, пустасьць сьвету. Мая нясьмеласьць і “простасьць”
усьцерагла мяне ад многа ўпадаў. Астаецца адно: ''быць сабой і старацца характар зрабіць сільным, цьвёрдым, да афяры скорым.'' Трэба мець сэрца адданае міласна цэламу грамадзянству, асабліва бедным і крыўджаным. Такая міласьць пакажа, што рабіць. Ня буду ніколі скупым самалюбам.

{{gap|2em}}''1.IV. З лісту да брата:'' Рух палітычны ці наагул грамадзкі мае падклад этычны, дык у такіх перасіленьнях, якія мы перажываем, ці-ж можа быць душа чалавека спакойнай? Адраджэньне мовы нашае і то мае сувязь з справамі этыкі, бо ці-ж падклад яго не вяжыцца з пытаньнем: “можна, нельга?”&quot; Соцыялізм ня можа ня ўмешывацца ў справы натуры рэлігійнай, бо этыка і рэлігія дзьве сястры неразлучныя і абедзьве ў
натуры чалавека. Мы павінны дайсьці да выснаву, што калі адкінем хрысьціянства з руху нашага народнага, то ён, гэты рух, расплывецца ў золкай міжнароднасьці і этычнай разьвязласьці. “Не пакідайма мовы роднай, каб ня ўмерлі”. Не пакідайма рэлігіі глыбокай нашай, каб не загавець душой…

{{gap|2em}}''Вясна.'' Набліжаецца Вялікдзень. Неўзабавам адпачыну на лоне маці прыроды. Раджу пайсьці на асобнасьць каждаму і&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2yrdg9e8rgg48dhudvqvsbcicgauiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120584</id>
    <revision>
      <id>280887</id>
      <timestamp>2026-04-02T18:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гутарыць з ею — скажа многа. З прыродай гаварыць трэба, з былінкай травіцы, з горкамі, з сыр-борам. Сьвятыня людзкімі рукамі пастаўлена, памагае нам маліцца, а праз малітву рабіць дабро людцам. Тым-больш павінна гэтага даканаць сьвятыня Бога Жывога — Пра...»</comment>
      <origin>280887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="nt0iwwi4ri42iifc2in5kqy2nojazpk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гутарыць з ею — скажа многа. З прыродай гаварыць трэба, з былінкай травіцы, з горкамі, з сыр-борам. Сьвятыня людзкімі
рукамі пастаўлена, памагае нам маліцца, а праз малітву рабіць дабро людцам. Тым-больш павінна гэтага даканаць сьвятыня Бога Жывога — Праўда ў цэлай красе сваей і аздобе. Глянь на неба, усеянае зоркамі. Кожная — гэта сьвет асобны. Зямелька наша такая ніклая. А мы, а я… Капелька ў моры. Хто-ж пойме вялічыню творчасьці Божай…

{{gap|2em}}''11.IV.'' Здаўна я думку мілую думаў, каб паехаць на Ясную Гару ў Чэнстахову з паклонам Маці Божай. Хацелася мне бліжэй пазнаць законьнікаў, каб мець сваё ўласнае зданьне аб іх жыцьці. Шчасьлівы траф. У панядзелак Радаўнічны еду я з таварышам у старану Варшавы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Усю ноч спаў. На раніцы, глянуўшы ў вакно, убачыў я хаткі-ляпянкі і лагі бязлесныя Польшчы. Нічога цікавага — падумаў. Пад‘ехалі пад Прагу. Касьцёл цудны сьв. Флёрыяна, чысты готык, заманіў нашы вочы. Заходзім, каб пасіліцца духовай стравай і дзівіць пекнасьць будоўлі. Па Комуніі сьвятой ідзём у места. Варшава, сталіца Польшчы, харошае
места. Многа аб ёй можна пісаць. Але мэтай нашай падарожы яна ня была. Зьвёўшы дзень цэлы на аглядзе старых касьцёлаў,
помнікаў, палацаў, — мы сьпяшаем у Чэнстахову.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}А 7-ай рана былі на мейсцы. Шырокая палісада вядзе да кляштару. Пакінуўшы рэчы ў фурце, з б‘ючым сэрцам, уходзім да капліцы… Трохі цемнавата. Над аўтаром, між цэнных вотаў, дарагіх каменьняў, афяраў даўнейшай пабожнасьці, відаць абраз Цудоўнае Маці Божай. Пры аўтары йшла Імша. У ціхасьці, пакоры кленчыў я на цьвёрдай пасадзцэ каплічнай. Што мысьліў, ня ведаю; чаго хацеў, ня помню. У немай малітве прабыў я цэлую Імшу…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пазналі колькі законьнікаў. Мне падабаліся, але ня ўсе. Калега мой астаўся ў Айца Піюса. Я пашоў ізноў у капліцу. Прачытаў аддзел сьв. Паўлы. Словы: “Мяне ўжо афяраваць маюць і час разьвязкі маей надходзіць” — занялі мае думкі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Я мысьліў аб афяры, якую магу Богу афяраваць. Кожны духоўны каталіцкі мусіць быць афярай, бо з волі Хрыстуса
складае на аўтары афяру чыстую, сьвятую.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Назаўтра былі ў споведзі і збліжыліся да Эўхарыстыі. Ехалі дамоў мацнейшыя духам, з ахвотай да жыцьця і працы.

{{gap|2em}}''27.IV.'' Рэколекцыі прад вышэйшымі сьвячэньнямі. Страшна! Мушу сказаць ужо напэўна: ці будзе з мяне “поп”, ці не. Выбіраю патронкай сьв. Тэрэсу. Яе прашу, каб малілася за мяне.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Быць ксяндзом, афярнікам “Бога Жывога” — страшная рэч, але і вялікая. Страшная, бо трэба нагнуць сябе моцна да афяры і самаадрачэньня. Вялікая, бо ў парадку рэлігійным няма на&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nt0iwwi4ri42iifc2in5kqy2nojazpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120585</id>
    <revision>
      <id>280888</id>
      <timestamp>2026-04-02T18:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сьвеце чалавека большае годнасьці за вернага свайму прызову ксяндза. Баюся прыняць сьвячэньня.  {{gap|2em}}''30.IV.'' Вечар. Быў у споведзі. Заўтра спакойна прымаю субдыяконат. Пашто хіляцца і храмаць? Прыпомніўся сьв. Франціш, кідаючы ляску і плашч, калі пачуў г...»</comment>
      <origin>280888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="5i9617d66yu1dyfblikwzritsr7k04i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сьвеце чалавека большае годнасьці за вернага свайму прызову ксяндза. Баюся прыняць сьвячэньня.

{{gap|2em}}''30.IV.'' Вечар. Быў у споведзі. Заўтра спакойна прымаю
субдыяконат. Пашто хіляцца і храмаць? Прыпомніўся сьв. Франціш, кідаючы ляску і плашч, калі пачуў голас Эванэліі, што зваў яго да новага, вышэйшага жыцьця. Св. Тэрэса ніколі не сумнявалася, калі ішло аб выбар чаго дасканальшага…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ад заўтра буду між духоўных…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сьв. Тарэса, сьв. Ёзэф няхай зьлітуюцца. Калі маю прыняць ксяндзоўства не пазваны, няхай гэны прызоў яны мне
ўпросяць. Калі адступлю мо‘ праз здраду Езуса, няхай лепей не дачакаю дня!…

&lt;center&gt;{{larger|V. Дыяканат. Пачаткі хваробы.}}&lt;/br&gt;(1912 г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}''15.V.1912. 3 лісту да брата:'' “Учора вярнуўся з Коўны, з новым стопнем духоўным дыяканату. Ня стану апісываць табе, як я змагаўся з сабой, як цярпеў, адважваючыся на гэта. Але разважаньні мае прынялі форму пастановы. 3 рэлігіі калісь я сьмяяўся, цяпер цаню яе высока. Хістаўся толькі дух мой і сумняваўся, баючыся цяжкіх павіннасьцей ксяндзовых, так як я іх сабе прадстаўляю: ці дадзержу, ці ня буду такім самым, якіх шмат. Думаю, што насколькі сьвет духовы
перавышае сьвет фізычны, настолькі праца дзеля ідэалаў вечных перавышае звычайнае лятуценьне за славай і гонарам. Вось баюся сваей слабасьці, хоць вера не пакідае мяне, вера ў сілу надпрыродную Хрыстовую, сілу містыцызму. Ён мяне павядзець, дасьць энэргію, калі ласкаў быў мяне выбраць”…

{{gap|2em}}''Жнівень.'' Сяджу ў хаце ня сумны, але й ня радасны. Я хворы. Навукі перарваліся. Быць можа трэба іх зусім закінуць. Чую ў сабе рабака ў грудзёх, што хоча згрызьці здаровы дагэтуль мой арганізм. Тады трэба будзе разьвітацца з усім — і з думкамі аб будучай працы ''з народам для Бога.'' З гэтай думкай
найцяжэйшая разлука… Божа! Дай мне зразуменьне, па якой маю ісьці дарозе да валадарства Твайго! Не дапусьці, каб калі
зьбіўся на оступ! Я прымаю ўсё ахвотна з рукі Тваей цярпеньня і сьмерць нават: абы толькі ісьці сьледам Хрыстусовым, абы збавіць сябе і тых, каго мне паручыш. “Бог мой — усё маё!..”&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5i9617d66yu1dyfblikwzritsr7k04i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120586</id>
    <revision>
      <id>280889</id>
      <timestamp>2026-04-02T18:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}Аднак цяжка. Нейкі камень лёг на сэрца. Чорная мэлянхолія як змора села пры мне. Нічога рабіць не магу. Мысьлю аб жыцьці сваім. Шчасьлівы, хто з усіх трудоў сваіх выйдзе з трыумфам! Жыцьцё разарванае, рухлівае страшыць мяне, жыцьцё адзінокае забіва...»</comment>
      <origin>280889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4286" sha1="iylvknbblvrccl3mnzwxflrjch3m5bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}Аднак цяжка. Нейкі камень лёг на сэрца. Чорная мэлянхолія як змора села пры мне. Нічога рабіць не магу. Мысьлю аб
жыцьці сваім. Шчасьлівы, хто з усіх трудоў сваіх выйдзе з трыумфам! Жыцьцё разарванае, рухлівае страшыць мяне, жыцьцё адзінокае забівае мяне… Ах, цяжка мне біцца з сваімі думкамі…

{{gap|2em}}''10. VIII.'' Мысьль мая толькі па зямлі паўзе, убогая і зьменлівая. Воля толькі цэлая да Цябе нахілена, о Божа… Штодзень прад сном сваім я кажу: “Стану пры сьмерці, пастараюся быць да яе гатовым!”&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чытаю ўсё, што пападзецца ў рукі. Нічога з гэтага ня помню. Важна тое, каб мысьль не драмала. О, каб мне навучыцца кіраваць яе, як вясьляр лодку на мутных фалях…

{{gap|2em}}''12.IX.'' Калі часам у восені нікнуць дні дажджлівыя, плачлівыя, а вецер асушыць балоты, сонца блісьне ясьней і азалоціць лісты дрэў, — тады чуюся неяе пекнасьці — вабіць вока, забаўляе выабражэньне. У такі дзень вышаў я на даўжэйшую праходку. Вецер сьціх. Сонца ўжо схілілася на захад. Голае поле, прыкрытае толькі аржышчам, пацягненым срыбнымі ніткамі павучыны, раскошна адпачывала, выдаўшы багатую карысьць чалавеку з засеваў. Мусіць цяпер спачыць, каб з новымі сіламі дацца на вясну чалавеку ўрабляць сябе йзноў. Ціха шэпчацца лісты асіны, а шэпт гэты поўны нечага таёмнага, неадгаднага… Поўны пачуцьця жывой роскашы хаджу я па полях і межах вясковых. Было мне добра на душы. Здавалася, што пачаў я новае жыцьцё…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бедны! У начы мусіў адпакутаваць гэну прыемнасьць. Сон адляцеў, пал нейкі дзіўны і смага зьвялічыліся…

{{gap|2em}}''8.X.'' Дохтар нараіў мне ехаць у іншы клімат — заграніцу. Грошаў трэба многа, а дай Божа, каб не пашлі на глум. Веру аднак, што хвароба мая ня ёсьць на сьмерць, але на “аказаньне хвалы Тваей, о Божа”. Што-кольвек дзеецца, з допусту Твайго дзеецца. Я спакойны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Прагну, каб Тваё Імя сьвятое, о Божа, знаным было між таго народу, з каторага я вышаў.

{{gap|2em}}''18.X.'' Дзень за днём сплывае роўна, аднастайна, як тыя каплі
дожджу, што спадаюць адна за адной з высокасьці. Тыя, з кім жыву ў маіх думках, мала мне спагадаюць. Няма з кім падзяліцца думкамі, што выплываюць спад сэрца. Адзін я. А да гэтага адзіноцтва трэба прывыкнуць. Асобнасьць углыбляе індывідуальныя здольнасьці — падымае сілы духа. У цішы чутней даходзіць голас з засьвету.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ах, пара мне ехаць, шукаючы здароўя!… Адна Комунія з верай прынятая магла-б мяне здаровым зрабіць. Але я цуду не&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iylvknbblvrccl3mnzwxflrjch3m5bf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280890</id>
      <parentid>280889</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T18:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>280890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="c1fqahpxihuh4mkzx7zdui59xg18la9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}Аднак цяжка. Нейкі камень лёг на сэрца. Чорная мэлянхолія як змора села пры мне. Нічога рабіць не магу. Мысьлю аб
жыцьці сваім. Шчасьлівы, хто з усіх трудоў сваіх выйдзе з трыумфам! Жыцьцё разарванае, рухлівае страшыць мяне, жыцьцё адзінокае забівае мяне… Ах, цяжка мне біцца з сваімі думкамі…

{{gap|2em}}''10.VIII.'' Мысьль мая толькі па зямлі паўзе, убогая і зьменлівая. Воля толькі цэлая да Цябе нахілена, о Божа… Штодзень прад сном сваім я кажу: “Стану пры сьмерці, пастараюся быць да яе гатовым!”&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чытаю ўсё, што пападзецца ў рукі. Нічога з гэтага ня помню. Важна тое, каб мысьль не драмала. О, каб мне навучыцца кіраваць яе, як вясьляр лодку на мутных фалях…

{{gap|2em}}''12.IX.'' Калі часам у восені нікнуць дні дажджлівыя, плачлівыя, а вецер асушыць балоты, сонца блісьне ясьней і азалоціць лісты дрэў, — тады чуюся неяе пекнасьці — вабіць вока, забаўляе выабражэньне. У такі дзень вышаў я на даўжэйшую праходку. Вецер сьціх. Сонца ўжо схілілася на захад. Голае поле, прыкрытае толькі аржышчам, пацягненым срыбнымі ніткамі павучыны, раскошна адпачывала, выдаўшы багатую карысьць чалавеку з засеваў. Мусіць цяпер спачыць, каб з новымі сіламі дацца на вясну чалавеку ўрабляць сябе йзноў. Ціха шэпчацца лісты асіны, а шэпт гэты поўны нечага таёмнага, неадгаднага… Поўны пачуцьця жывой роскашы хаджу я па полях і межах вясковых. Было мне добра на душы. Здавалася, што пачаў я новае жыцьцё…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бедны! У начы мусіў адпакутаваць гэну прыемнасьць. Сон адляцеў, пал нейкі дзіўны і смага зьвялічыліся…

{{gap|2em}}''8.X.'' Дохтар нараіў мне ехаць у іншы клімат — заграніцу. Грошаў трэба многа, а дай Божа, каб не пашлі на глум. Веру аднак, што хвароба мая ня ёсьць на сьмерць, але на “аказаньне хвалы Тваей, о Божа”. Што-кольвек дзеецца, з допусту Твайго дзеецца. Я спакойны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Прагну, каб Тваё Імя сьвятое, о Божа, знаным было між таго народу, з каторага я вышаў.

{{gap|2em}}''18.X.'' Дзень за днём сплывае роўна, аднастайна, як тыя каплі
дожджу, што спадаюць адна за адной з высокасьці. Тыя, з кім жыву ў маіх думках, мала мне спагадаюць. Няма з кім падзяліцца думкамі, што выплываюць спад сэрца. Адзін я. А да гэтага адзіноцтва трэба прывыкнуць. Асобнасьць углыбляе індывідуальныя здольнасьці — падымае сілы духа. У цішы чутней даходзіць голас з засьвету.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ах, пара мне ехаць, шукаючы здароўя!… Адна Комунія з верай прынятая магла-б мяне здаровым зрабіць. Але я цуду не&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1fqahpxihuh4mkzx7zdui59xg18la9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120587</id>
    <revision>
      <id>280891</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «жадаю, не хачу. Пашто мне адклон ад агульнага права ў прыродзе. Калі навука людзкая вылечыць — добра.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Заўтра нядзеля. Зьбяру сілы духа, падыму ўвыш сэрца жаданьне… Спаць пара! Добрае ночы, дух мой збалелы! Душы засьвету хай моляцца за цябе! Дух ус...»</comment>
      <origin>280891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="sm6hbjlrz991cvfpz2k3plsqg3ifosd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;жадаю, не хачу. Пашто мне адклон ад агульнага права ў прыродзе. Калі навука людзкая вылечыць — добра.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Заўтра нядзеля. Зьбяру сілы духа, падыму ўвыш сэрца жаданьне… Спаць пара! Добрае ночы, дух мой збалелы! Душы
засьвету хай моляцца за цябе! Дух усіх духаў хай павевам сваім прынясе табе спакой і моц новую і сілу.

&lt;center&gt;''23.X.1912. На імяніны майго Пробашча.''&lt;/br&gt;(Першы мой верш беларускі).&lt;/center&gt;
{{block center/s}}
Дзень гэты шчасьця і вясельля,&lt;/br&gt;
Нясу Табе, Ксянжок, жычэньня:&lt;/br&gt;
Высокага жыцьця, сьвятога,&lt;/br&gt;
Што мае мэтай Пана Бога.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Жыві афярна, міласэрна,&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Людзям нясі асьвету з неба,&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Душой служы ім, гойна, верна,&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Баліць Табе хай іх патрэба.&lt;/br&gt;
Ў загробным жыць я жычу сьвеце,&lt;/br&gt;
У вечным раі, у вечным леце,&lt;/br&gt;
Бога хваліць праз усе векі&lt;/br&gt;
І не забыць мяне — калекі.&lt;/br&gt;
{{block center/e}}
{{gap|2em}}''Задушкі.'' Трачу зусім цярплівасьць. Пагоды няма. Неяк жудасна — сумна. Еду да Вільні. Можа не вярнуся спад апекі дахтароў. Мысьлі хмарныя… “Маці, ня плач!… Ойча, стрымай сьлёзы…” “Эй, гані, браце, коніка, бо сэрца рвецца ад болі і пачуцьця!”… Дождж. Слота. Сумная прырода. Чаго-ж ёй плакаць? Нігдзе ані згуку, ані шопату. Ані жывой душы! Сільны вецер атрасае зімныя каплі з пачарнелых дрэваў. Яны пырскаюць мне ў вочы, лезуць за шыю… І вецер зьдзекуецца з мяне…

{{gap|2em}}''7.XI.'' У Вільні дахтары настрашылі. Як найхутчэй ехаць заграніцу! Што будзе з гэтага?… Эт, усёроўна!…

{{gap|2em}}''9.XI.'' М-ка Каркожышкі. Зьбіраюся да выезду ў Закапанае. Чакаю ўрадавага пашпарту. Касьцёл тут — будоўля неасаблівая: бяднота й пакора. Маліцца прыемна, слухаць Імшы — міла, камунікаваць — наймілей. Што тут рабіць мне? — Глядзець і думаць…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чую што-дзень грамафон, каторы цешыць мяне, што жыцьцё ёсьць поўнае хараства, вясёласьці, пустаты, дурноцтва, варыяцтва, комізму, трагізму, павагі, сьветласьці і г.д. Выбірай, што падабаецца. Хочацца часам так шчыра заплакаць, як скрыўджанаму дзіцяці, а часам сьмяяцца, сьмяяца бяз упынку…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sm6hbjlrz991cvfpz2k3plsqg3ifosd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120588</id>
    <revision>
      <id>280892</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}''23.XI. У дарозе заграніцу.'' У Варшаве трапіў якраз на паховіны арцыбіскупа. Многа сьвятла і блеску і шуму. Праяжджаючы праз Чэнстахову, шчыра аддаўся апецы Божае Маці.  {{gap|2em}}''24.XI. Кракаў.'' Забаўлюся тут нядоўга. Заўтра буду на мейсцы свайго лячэньн...»</comment>
      <origin>280892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="40fjhfpf06fz4fe2s426c90unurtdlu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}''23.XI. У дарозе заграніцу.'' У Варшаве трапіў якраз на паховіны арцыбіскупа. Многа сьвятла і блеску і шуму. Праяжджаючы праз Чэнстахову, шчыра аддаўся апецы Божае Маці.

{{gap|2em}}''24.XI. Кракаў.'' Забаўлюся тут нядоўга. Заўтра буду на мейсцы свайго лячэньня.

&lt;center&gt;{{larger|VI. У Закапаным. Пачатак вайны. Канец дыяканату.}}&lt;/br&gt;(1912-1915)

{{gap|2em}}''Сьнежань 1912. Закапанае.'' Час сходзе быстра. Сілаў прыбывае. Таварыства тым добрае, што скора зьменнае: адны выяжджаюць, другія наяжджаюць. Тыпы цікаўныя людзей. Поле для абсэрвацыі характэраў добрае.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Зацікавілі мяне законы, каторых у нас не асталося пад гаспадаркай расейскай ані духу. Бліжэй пазнаў я рэгулу законьнікаў Марыянаў, добрай славы ў нас, хоць нешырокай. Гісторыя іх чыстая, констытуцыі простыя, хоць суровыя. Да іх загарэлася найсільней мая сымпатыя. Чаму? Ня ведаю. Можа гэта па тэй прычыне, што ўжо гэты закон належыць да гісторыі — а рэгула магла-б быць дастасаванай і да нашых часаў, каб нашліся такія людзі.

{{gap|2em}}''Май 1913.'' Еду дамоўкі з запасам адноўленых сіл. Пакідаю харошы куточак сьвету, багаты ў пышныя повіды. Не забудуся ніколі даліны Косьцеліскай, куды езьдзіў у таварыстве двух ксяндзоў. Была цудоўная ноч. Месяц усплываў на неба і што хвіліну хаваў свой твар між блядавых хмаркаў, як воўна. Пры гэтай частай зьмене сьвятла што-раз мяняліся повіды, даючы жыўную страву для выабражэньня. Цудны булькот ручайкоў,
дзіўныя контуры скальных абрываў, тайнічныя шэпты “смрэкаў” — усё гэта складала абраз, поўны спакою і маестату
ночы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Кракава я не бяруся апісаць. Што ў ім найбольш мяне кранула — гэта дух прошласьці, што выглядае да цябе з кожнага мейсца.

{{gap|2em}}''Жнівень 1913.'' Ад даўнага часу чую да цябе, маці Беларусь, асаблівую прывязнасьць — і болей чым прывязнасьць: надта гэта адчуцьцё глыбока зарылася ў сэрцы — пэўна гэта міласьць, каханьне з сэрца. Люблю я цябе і сільна люблю. Аб‘ехаў я нямала ўжо сьвету, шукаючы красы і праўды, а найбольш бачу тэй і другой у сваім родным краі, у сваей мілай зямельцы. Стройны горы і даліны ў Татрах, прыемны малюнкі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40fjhfpf06fz4fe2s426c90unurtdlu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280893</id>
      <parentid>280892</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T19:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>280893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3697" sha1="e447cwyq37vjweajewediy8ge6l8df7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}''23.XI. У дарозе заграніцу.'' У Варшаве трапіў якраз на паховіны арцыбіскупа. Многа сьвятла і блеску і шуму. Праяжджаючы праз Чэнстахову, шчыра аддаўся апецы Божае Маці.

{{gap|2em}}''24.XI. Кракаў.'' Забаўлюся тут нядоўга. Заўтра буду на мейсцы свайго лячэньня.

&lt;center&gt;{{larger|VI. У Закапаным. Пачатак вайны. Канец дыяканату.}}&lt;/br&gt;(1912-1915)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}''Сьнежань 1912. Закапанае.'' Час сходзе быстра. Сілаў прыбывае. Таварыства тым добрае, што скора зьменнае: адны выяжджаюць, другія наяжджаюць. Тыпы цікаўныя людзей. Поле для абсэрвацыі характэраў добрае.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Зацікавілі мяне законы, каторых у нас не асталося пад гаспадаркай расейскай ані духу. Бліжэй пазнаў я рэгулу законьнікаў Марыянаў, добрай славы ў нас, хоць нешырокай. Гісторыя іх чыстая, констытуцыі простыя, хоць суровыя. Да іх загарэлася найсільней мая сымпатыя. Чаму? Ня ведаю. Можа гэта па тэй прычыне, што ўжо гэты закон належыць да гісторыі — а рэгула магла-б быць дастасаванай і да нашых часаў, каб нашліся такія людзі.

{{gap|2em}}''Май 1913.'' Еду дамоўкі з запасам адноўленых сіл. Пакідаю харошы куточак сьвету, багаты ў пышныя повіды. Не забудуся ніколі даліны Косьцеліскай, куды езьдзіў у таварыстве двух ксяндзоў. Была цудоўная ноч. Месяц усплываў на неба і што хвіліну хаваў свой твар між блядавых хмаркаў, як воўна. Пры гэтай частай зьмене сьвятла што-раз мяняліся повіды, даючы жыўную страву для выабражэньня. Цудны булькот ручайкоў,
дзіўныя контуры скальных абрываў, тайнічныя шэпты “смрэкаў” — усё гэта складала абраз, поўны спакою і маестату
ночы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Кракава я не бяруся апісаць. Што ў ім найбольш мяне кранула — гэта дух прошласьці, што выглядае да цябе з кожнага мейсца.

{{gap|2em}}''Жнівень 1913.'' Ад даўнага часу чую да цябе, маці Беларусь, асаблівую прывязнасьць — і болей чым прывязнасьць: надта гэта адчуцьцё глыбока зарылася ў сэрцы — пэўна гэта міласьць, каханьне з сэрца. Люблю я цябе і сільна люблю. Аб‘ехаў я нямала ўжо сьвету, шукаючы красы і праўды, а найбольш бачу тэй і другой у сваім родным краі, у сваей мілай зямельцы. Стройны горы і даліны ў Татрах, прыемны малюнкі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e447cwyq37vjweajewediy8ge6l8df7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120589</id>
    <revision>
      <id>280894</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў зямлі Кракаўскай, а ўсё-ж цуднейшы наш бор вяльможны, пякнейшыя роўні і гаі нашы: страйнейшыя, бо гавораць проста да душы тваей, а мова іх пранікае цябе цэлага, лечыць раны сэрца твайго. О, хараство тут неапісанае, бо роднае, простае — як душа русьняка. Т...»</comment>
      <origin>280894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4655" sha1="rfz0a2mk7eco2yf16tqwj3s2rd821h4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў зямлі Кракаўскай, а ўсё-ж цуднейшы наш бор вяльможны, пякнейшыя роўні і гаі нашы: страйнейшыя, бо гавораць проста да душы тваей, а мова іх пранікае цябе цэлага, лечыць раны сэрца твайго. О, хараство тут неапісанае, бо роднае, простае — як душа русьняка. Ты, браце Беларусе, выдаешся мне лепшьым ад другіх народаў. Ты пакрыўджаны і нешчасьлівы, пакінены праз многа сваіх родных сыноў і дочкаў, аддадзены на зьдзек чужынцаў — і то здаўна — ты бедны, гаротны. І тут пэўна ляжыць прычына, чаму ты так блізкі сэрцу і душы маей. Цябе ня сказіў фальш, не ляжыць на тваіх плячах крыўда чужая: свая толькі ўрэзалася крывава на іх і хіліць цябе да зямлі. Праўда і шчырасьць жыве йшчэ ў душы тваей — недарма-ж называюць цябе “простым”, даючы спазнаць, што другія народы здаўна ўжо скрывіліся. Пазнай толькі добра, хто ты, гарніся да
прасьветы, а станеш сільным: а гэта сіла дасьць волю духу твайму, так цяжка загнанаму і пакрыўджанаму…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Не хачу я пакінуць цябе, маці Беларусь, хоць хутка мус скажа ізноў разьвітацца з табой. Хачу служыць табе, аддаць сябе для дабра душы тваей. А яна душа твая — чакае афяраў. Патрэбны афяры, калі мае прысьці выбаўленьне. Я не пайду
шырокім разгонам людзкога рахунку. Я хачу толькі служыць тваім духоўным патрэбам, Беларусе. А яны аграмадны. Сапраўды сказаць трэба: “Жніво вялізнае, а працаўнікоў мала”. Божа, дай мне зразумець і ўпэўніцца, якой жадаеш ад
мяне службы. Аддаючыся найбліжэйшым братом маім, я хачу споўніць волю Тваю, шукаць праўды і нясьці знайдзеную другім.

{{gap|2em}}''13.VIII.'' Сягоньня, слухаючы звон наш цудны касьцельны,
раблю пробу аддаць уражаньне вершам. Па польску пішуць усе. Беларус — сірата: сьмяюцца з яго мовы. Я люблю бедных,
апушчаных… Буду пісаць ''па беларуску.'' Мова беларуская ёсьць гладкай і згучнай: можа служыць і да паэзыі (але сам сябе
я да паэтаў залічыць ня важуся). Пастараюся выгладзіць стыль свой беларускі. Згодзіцца ў будучыне.

{{gap|2em}}''20.X. Да маці над магілкай!'' Не гаруй ты, маці, і не забівайся, калі дзіцятка роднае, дарагонькае, як краску без пары зьвянутую, кладзе і ў магілку… Ах, праўда — цяжка разлучыцца з каханьнем тваім, што грудзямі ўскарміла, сьлязамі абмыла, сэрцам служыла. Смутак нязьмерны шчэміць яго. Але-ж ты, маці, — Хрысьціянка! Дзе вера твая і спадзея жыцьця вечнага? Ці-ж тут у магілцы вясковай канец усяму? Не, не! Там у сьвеце вышэйшым, дзе сьлёзы гінуць, дзе радасьць бяз меры, — убачыш сваё дзіця, калі заслужыць тэй ласкі захочаш. Уцяміш ясна, што дарма забівалася над яго магілкай, зьдзівішся, што не разумела шчасьця, скрытага ў маладой, на пачатку, або ў квеце веку, сьмерці…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfz0a2mk7eco2yf16tqwj3s2rd821h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120590</id>
    <revision>
      <id>280895</id>
      <timestamp>2026-04-02T19:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}''6.XI.'' Скуль бярэцца гэта нізкая пагарда да нашай роднай мовы? Ці сапраўды яна ня будзе здатнай да выражэньня праўды вышэйшага парадку, як гэта было калісьці? Ніколі! Я веру ў духоўную творчасьць беларуса. Ён сваю мову агладзіць і лік слоў зьвялічы...»</comment>
      <origin>280895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4108" sha1="7nml9q3k5pqgupc0c06t2x3hd3evfss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}''6.XI.'' Скуль бярэцца гэта нізкая пагарда да нашай роднай мовы? Ці сапраўды яна ня будзе здатнай да выражэньня праўды вышэйшага парадку, як гэта было калісьці? Ніколі! Я веру ў духоўную творчасьць беларуса. Ён сваю мову агладзіць і лік слоў зьвялічыць. Ад зьмены такой веры маей я буду бараніцца як змога. Сумлівасьць і маладушнасьць — набок!…

{{gap|2em}}''7.XI.'' Вось я не такі хварлівы, як думаў… Я ня ўмру яшчэ. Хоць, узяўшы на розум, ня ведаю, ці гэта будзе лепей. Мо‘ быў бы шчасьлівейшым на тым сьвеце. Павіннасьць духоўных цяжкая. Слабасьць мая аграмадная, лянівасьць дужая. Мысьлі гэтыя трывожаць мяне… Пакіну іх. Пацеха мая адзіная — гэта Бог. Мэта ясная, а помач ад Яго ласкі — пэўная.

{{gap|2em}}''8.XI.'' Ня рань свайго трывожнага сэрца: ня бойся нікога.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Усё прамінае — усё, апроч Бога…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Еду ізноў заграніцу.

{{gap|2em}}''Закапанае, 29.XI.1913.'' Стан здароўя, паводле слоў дохтара, слабы. Але пэўна мыліцца эскуляп. Я чую ў сабе дужа-многа сілы жыцьцёвай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Трохі марозіць. Учора быў сьнег. Санная дарога пышная. Уночы зоркі іскрацца і паляцца на небе пад музыку ручайкоў горных і шум хвойкаў. “Гасьцей” многа незнаёмых. Кожнага псыхолёгія цікаўная. Трэба спазнаць.

{{gap|2em}}''2.XII.'' Атрымаў ліст ад аднэй пабожнай законьніцы. Намаўляе мяне да жыцьця законнага. Усё мяне кліча да жыцьця афярнага і цярплівага. Што-ж — Я на ўсё гатоў. Толькі цяпер я — чэрап разьбіты, нікому няварты. Яшчэ не прышла гадзіна мая, а мо‘ і зусім ня прыдзе.

{{gap|2em}}''3.XII.'' Дзень прайшоў бяз творчасьці духовай: мысьлі дрэмяць, сэрца зімнае…

{{gap|2em}}''Жнівень 1914. Разгарэлася вайна вялізарная…'' Мой Божа! Гэта рэч так сумная і так праціўная маей натуры, што лепей аб ей зусім ня пісаць. Мусіць адбыцца якісь пераварот у сьвеце. А кожны сьвятовы пераварот каштуе мільёны людзей. Як гэта сумна, што чалавек, істота разумная, ня можа змагчы найвялікшага зла на сьвеце — вайны. Бясьсільны ён тут, а
лепей скажам ''подлы.'' Жыцьцё людзкое ёсьць найцаньнейшым дарам божым. Да жыцьця, як пэўнай формы быту кіруюцца
ўсе творы. Мусім шанаваць жыцьцё навет малога жучка, бо права да яго згубы мы ня маем. Адабраць жыцьцё чалавеку гэта праступак, каторы толькі Бог помсьціць можа дастойна. Вайна ёсьць згуртаваньнем усіх праступкаў. Яна ёсьць ганьбай чалавечасьці. Яна матка ўсялякай нядолі. Няма&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7nml9q3k5pqgupc0c06t2x3hd3evfss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120591</id>
    <revision>
      <id>280896</id>
      <timestamp>2026-04-03T05:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «шаўковую хустачку на чырвонай друзлай шыі, а на грудзях тоўстую плюшавую камізэльку ліловага колеру. На яго носе, вострым і бліскучым, сядзелі чарапахавыя акуляры, і за гэта яго клікалі — „Касцяныя вочы“.  {{Водступ|2|em}}Спыніўшы Власаву, ён адным дыхам...»</comment>
      <origin>280896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="trvd4s4s3nypf3j64dnewnqnmi994rf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;шаўковую хустачку на чырвонай друзлай шыі, а на грудзях тоўстую плюшавую камізэльку ліловага колеру. На яго носе, вострым і бліскучым, сядзелі чарапахавыя акуляры, і за гэта яго клікалі — „Касцяныя вочы“.

{{Водступ|2|em}}Спыніўшы Власаву, ён адным дыхам не чакаючы адказу закідаў яе траскучымі і сухімі словамі.

{{Водступ|2|em}}— Пелагея Нілаўна, як жывеце? Сынок як? Жаніць не збіраешся? га? Юнак у поўнай сіле для жаніцьбы. Жаніць сына раней — бацькам спакайней. У сям‘і чалавек лепш захоўваецца і духам і целам, у сям‘і ён — як грыб у воцаце! Я-б на вашым месцы жаніў яго. Час наш вымагае строгага нагляду за істотай чалавека, людзі пачынаюць жыць з свае галавы. У думках разброд пайшоў, і ўчынкі варты ганьбавання. Боскую царкву моладзь абмінае, грамадскіх месцаў унікае і, збіраючыся потайкі, па кутках — шэпча. Навошта шэпчуць, дазвольце даведацца? Чаму ўнікаюць людзей? Усё, чаго чалавек не адважваецца сказаць пры людзях, — у карчме, напрыклад, што гэта такое? Таямніца! Таямніцы-ж месца — наша святая роўна апастольная царква. Усе-ж іншыя таемнасці, якія ўчыняюцца па кутках — ад заблуджання розуму. Жалаю вам добрага здароўя!

{{Водступ|2|em}}Вычурна выгнутай рукой ён зняў шапку, махнуў ёю ў паветры і пайшоў, пакічуўшы маці збянтэжанай. 

{{Водступ|2|em}}Суседка Власавых, Мар‘я Карсунова, удава каваля, якая гандлявала каля фабрычных брам ядою, спаткаўшы маці на рынку, таксама сказала:

{{Водступ|2|em}}— Паглядвай за сынам, Пелагея!

{{Водступ|2|em}}— Што такое? — запытала маці.

{{Водступ|2|em}}— Чуткі ідуць! — таемна паведаміла Мар‘я. — Нядобрыя, матачка ты мая! Нібы ён збірае арцель такую, накшталт&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trvd4s4s3nypf3j64dnewnqnmi994rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120592</id>
    <revision>
      <id>280897</id>
      <timestamp>2026-04-03T06:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «хлыстоў. Секты, называюцца гэта. Сеч будуць адзін аднаго, як хлысты…  {{Водступ|2|em}}— Кінь, Мар‘я, глупства пароць!  {{Водступ|2|em}}— Не той брэша, хто пора, а той, хто шые! — адказала гандлярка…  {{Водступ|2|em}}Маці пераказала сыну ўсе гэтыя размовы, ён моўчкі...»</comment>
      <origin>280897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="9onhblen5ryvn9pqgnz4w434tvgf1p1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;хлыстоў. Секты, называюцца гэта. Сеч будуць адзін аднаго, як хлысты…

{{Водступ|2|em}}— Кінь, Мар‘я, глупства пароць!

{{Водступ|2|em}}— Не той брэша, хто пора, а той, хто шые! — адказала гандлярка…

{{Водступ|2|em}}Маці пераказала сыну ўсе гэтыя размовы, ён моўчкі паціскаў плячыма, а хахол смяяўся сваім густым, мяккім смехам.

{{Водступ|2|em}}— Дзяўчаты таксама дужа крыўдзяцца на вас! — гаварыла яна. — Жаніхі вы для кожнай дзяўчыны на зайздрасць, работнікі ўсе добрыя і не п‘яце, а на дзяўчат ніякае ўвагі не звяртаеце. Кажуць, нібыта ходзяць да вас з горада паненкі непрыстойных паводзін.

{{Водступ|2|em}}— Ну, безумоўна! — грэбліва скрывіўшы твар, ускрыкнуў Павел.

{{Водступ|2|em}}— На балоце ўсё гніллю пахне! — уздыхнуўшы, сказаў хахол. — А вы-б, ненька, растлумачылі ім, дурням, што такое замуства, каб не спяшаліся яны паламаць сабе косці…

{{Водступ|2|em}}Эх, бацюхна! — сказала маці. — Яны гора бачаць, яны разумеюць, ды няма куды дзецца ім, апрача гэтага!

{{Водступ|2|em}}— Дрэнна разумеюць, а то знайшлі-б шлях! — Заўважыў Павел.

{{Водступ|2|em}}Маці зірнула на яго строгі твар.

{{Водступ|2|em}}— А вы — павучыце іх! Паклікалі-б больш разумных да сябе…

{{Водступ|2|em}}— Гэта няёмка! — суха сказаў сын.

{{Водступ|2|em}}— А калі паспрабаваць? — запытаў хахол.

{{Водступ|2|em}}Павел маўчаў і адказаў:

{{Водступ|2|em}}— Пачнуцца пагулянкі парачкамі, потым некаторыя пажэняцца, вось і ўсё.

{{Водступ|2|em}}Маці задумалася. Манаская суровасць Паўла {{перанос пачатак|п=непа|к=коіла}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9onhblen5ryvn9pqgnz4w434tvgf1p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120593</id>
    <revision>
      <id>280898</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=непа|к=коіла}} яе. Яна бачыла, што яго парад слухаюцца нават тыя таварышы, якія, — як хахол, — старэй за яго гадамі, але ёй здавалася што ўсе баяцца яго і ніхто не любіць за гэту сухасць.  {{Водступ|2|em}}Неяк аднойчы, калі яна лягла спаць, а сы...»</comment>
      <origin>280898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="0kn41mqh5hndhlvgil9ckjoyuxjfpm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=непа|к=коіла}} яе. Яна бачыла, што яго парад слухаюцца нават тыя таварышы, якія, — як хахол, — старэй за яго гадамі, але ёй здавалася што ўсе баяцца яго і ніхто не любіць за гэту сухасць.

{{Водступ|2|em}}Неяк аднойчы, калі яна лягла спаць, а сын і хахол нешта яшчэ чыталі, яна падслухала праз тонкую сценку іхную ціхую гутарку.

{{Водступ|2|em}}— Падабаецца мне Наташа, ведаеш? — раптам ціха ўсклікнуў хахол.

{{Водступ|2|em}}— Ведаю! — не адразу адказаў Павел.

{{Водступ|2|em}}Было чутна, як хахол марудна ўстаў і пачаў хадзіць.

{{Водступ|2|em}}Па падлозе шаркалі яго босыя ногі. І пачуўся ціхі, тужлівы свіст. Потым зноў загудзеў яго голас:

{{Водступ|2|em}}— А ці заўважае яна гэта?

{{Водступ|2|em}}Павел маўчаў.

{{Водступ|2|em}}— Як ты думаеш? — знізіўшы голас, запытаў хахол.

{{Водступ|2|em}}— Заўважае! — адказаў Павел. — Таму і адмовілася працаваць у нас…

{{Водступ|2|em}}Хахол цяжка цягаў ногі па падлозе, і зноў у пакоі дрыжэў яго ціхі свіст. Потым ён запытаў:

{{Водступ|2|em}}— А калі я скажу ёй…

{{Водступ|2|em}}— Што?

{{Водступ|2|em}}— Што вось я… — ціха пачаў хахол.

{{Водступ|2|em}}— Навошта? — перапыніў яго Павел.

{{Водступ|2|em}}Маці пачула, што хахол спыніўся, і адчула, што ён усміхаецца.

{{Водступ|2|em}}— Дык я, бачыш, думаю, што калі кахаеш дзяўчыну, дык трэба-ж ёй сказаць пра гэта, інакш нічога не будзе!

{{Водступ|2|em}}Павел гучна захлопнуў кніжку. Было чутна яго запытанне:

{{Водступ|2|em}}— А чаго ты чакаеш?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0kn41mqh5hndhlvgil9ckjoyuxjfpm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120594</id>
    <revision>
      <id>280899</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Абое доўга маўчалі.  {{Водступ|2|em}}— Ну? — запытаў хахол.  {{Водступ|2|em}}— Трэба, Андрэй, добра ўяўляць сабе, чаго хочаш, — пачаў Павел марудна. — Ну хай яна цябе кахае, — я гэтага не думаю, — але, хай сабе, так! І вы пажэніцеся. Цікавы шлюб — і...»</comment>
      <origin>280899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="9rjhtms455iyuylqvoxk8s3nmedu4tt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Абое доўга маўчалі.

{{Водступ|2|em}}— Ну? — запытаў хахол.

{{Водступ|2|em}}— Трэба, Андрэй, добра ўяўляць сабе, чаго хочаш, — пачаў Павел марудна. — Ну хай яна цябе кахае, — я гэтага не думаю, — але, хай сабе, так! І вы пажэніцеся. Цікавы шлюб — інтэлігентка і рабочы! Народзяцца дзеці, працаваць табе трэба будзе аднаму… і — шмат. Жыццё ваша будзе жыццём з-за кавалка хлеба, для дзяцей для кватэры, для справы вас больш няма. Абаіх няма.

{{Водступ|2|em}}Зрабілася ціха, Потым Павел пачаў гаварыць нібыта мякчэй.

{{Водступ|2|em}}— Ты лепш кінь усё гэта, Андрэй. І не турбуй яе.

{{Водступ|2|em}}Ціха. Выразна стукае гадзіннік, роўна адсякаючы секунды.

{{Водступ|2|em}}Хахол сказаў:

{{Водступ|2|em}}Палова сэрца — кахае, палова ненавідзіць, хіба-ж гэта сэрца, га?

{{Водступ|2|em}}Зашасталі старонкі кнігі — мабыць Павел зноў пачаў чытаць. Маці ляжала, заплюшчыўшы вочы, і баялася павярнуцца. Ёй было да слёз шкада хахла, але яшчэ больш сына. Яна думала пра яго:

{{Водступ|2|em}}— Любы ты мой…

{{Водступ|2|em}}Раптам хахол запытаўся:

{{Водступ|2|em}}— Дык маўчаць?

{{Водступ|2|em}}— Гэтак — больш сумленна, — ціха сказаў Павел.

{{Водступ|2|em}}— Пагэтай дарозе і пойдзем! — сказаў хахол. І праз колькі секунд працягваў сумна і ціха:

{{Водступ|2|em}}— Цяжка табе будзе, Паўлік, калі ты сам вось так…

{{Водступ|2|em}}— Мне ўжо цяжка…

{{Водступ|2|em}}Аб сцены дома шархаў вецер. Выразна лічыў уходзячы час маятнік гадзінніка.

{{Водступ|2|em}}— З гэтага не пасмяешся! — марудна праказаў хахол.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rjhtms455iyuylqvoxk8s3nmedu4tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120595</id>
    <revision>
      <id>280900</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Маці ўваткнулася тварам у падушку і без гуку заплакала.  {{Водступ|2|em}}Уранку Андрэй здаўся маці ніжэй ростам і яшчэ больш любым. А сын — як заўсёды — худы, просты і маўклівы. Раней маці называла хахла Андрэем Анісімавічам, а сёння, неўзамет...»</comment>
      <origin>280900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="s9zioibc9tkk6zdjoosrpgekvds32o3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Маці ўваткнулася тварам у падушку і без гуку заплакала.

{{Водступ|2|em}}Уранку Андрэй здаўся маці ніжэй ростам і яшчэ больш любым. А сын — як заўсёды — худы, просты і маўклівы. Раней маці называла хахла Андрэем Анісімавічам, а сёння, неўзаметку, сказала яму:

{{Водступ|2|em}}— Вам, Андрэйка, боты паправіць трэ‘ было-б — так вы ногі прастудзіце!..

{{Водступ|2|em}}— А я, як атрымаю грошы, новыя куплю! — Адказаў ён, засмяяўся і раптам, палажыўшы ёй на плячо сваю доўгую руку, сказа:

{{Водступ|2|em}}— А можа вы і ёсць мая родная маці? Толькі вам не хочацца ў гэтым прызнацца перад людзьмі, бо я дужа непрыгожы, га?

{{Водступ|2|em}}Яна моўчкі пахлолала яго па руцэ. Ёй хацелася сказаць яму шмат пяшчотных слоў, але сэрца сціснуў жаль і словы не ішлі з языка.

{{Цэнтар|IX}}

{{Водступ|2|em}}У слабодцы гаварылі пра соцыялістаў, якія раскідваюць напісаныя сінім атрамантам лісткі, У гэтых лістках злосна пісалі пра парадкі на фабрыцы, пра стачкі рабочых у Пецербурзе і ў паўднёвай Расіі, рабочых заклікалі да аб‘яднання і змагання за свае інтарэсы.

{{Водступ|2|em}}Пажылыя людзі, якія мелі на фабрыцы добры заработак, лаяліся:

{{Водступ|2|em}}— Баламуты! За такія справы трэба морду біць!

{{Водступ|2|em}}І насілі лісткі ў кантору. Моладзь чытала пракламацыі з захапленнем.

{{Водступ|2|em}}— Праўда!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9zioibc9tkk6zdjoosrpgekvds32o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120596</id>
    <revision>
      <id>280901</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гузікамі, залатымі ці срыбнымі нашыўкамі, шоўкам...  {{Водступ|2|em}}— Не патрэбна я тут вытаркнуўся, рашыў Мацей і зьвярнуў з вуліцы Міцкевіча на Партовую. Прайшоўшы квартал-другі Мацей стаў выразна адчуваць, што нехта па сьлядох ідзе, а ён ужо з доўгай падп...»</comment>
      <origin>280901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="cfd4mqrzkcddo3o6qjmqli5vk05j2ig" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гузікамі, залатымі ці срыбнымі нашыўкамі, шоўкам...

{{Водступ|2|em}}— Не патрэбна я тут вытаркнуўся, рашыў Мацей і зьвярнуў з вуліцы Міцкевіча на Партовую. Прайшоўшы квартал-другі Мацей стаў выразна адчуваць, што нехта па сьлядох ідзе, а ён ужо з доўгай падпольнай практыкі ведаў, што такое пачуцьце рэдка калі бывае беспадстаўным, рэдка калі ашуквае.. Каб ня кідацца ў вочы шпегам і не папасьці на зуб дэфэнзыве, дык побач навыку добра мець яшчэ і асаблівыя здатнасьці і свае прошукі ў падпольнай працы. Іншы мае гады практыкі консьпіратыўнага жыцьця, аднак, да яго больш ліпнуць шпегі, як да навічка-падпольніка. Зразумела, што чуткасьць гэтая набіраецца і практыкай падпольнага жыцьця, якая выпрацоўвае асаблівае чуцьцё, так званы «нюх» да небясьпекі правалу, да шпегаў. Ня раз падпольнік, ідучы па вуліцы, не аглядаючыся адчувае, угадвае сочуць за імі ці не. Часамі выглядае так, што быццам нічога падазронага няма і няма ніякіх прычын быць пастарожы, аднак, вось гэты нюх папераджае, што сьлед ня чысты, што за табой нехта недзе соча.

{{Водступ|2|em}}«Няўжо, звод-бы на іх, клюнулі, — разважаў Мацей. То-ж тыдня ня будзе, як прыехаў у горад, яшчэ з парторганізацыяй належным парадкам не зьвязаўся, не пазнаёміўся, а ўжо хвост валачэцца». Спраўдзіць гэтыя падазрэньні было трудна, бо&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfd4mqrzkcddo3o6qjmqli5vk05j2ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120597</id>
    <revision>
      <id>280902</id>
      <timestamp>2026-04-03T07:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Большасць, забітая працай і да ўсяго абыякавая, гультайна адклікалася:  {{Водступ|2|em}}— Нічога не будзе, — хіба можна!  {{Водступ|2|em}}Але лістоўкі хвалявалі людзей, і, калі іх не было з тыдзень, людзі ўжо гаварылі адзін аднаму:  {{Водступ|2|em}}— К...»</comment>
      <origin>280902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="7tg41ycieqaetzuzupn8xg02wexsof5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Большасць, забітая працай і да ўсяго абыякавая, гультайна адклікалася:

{{Водступ|2|em}}— Нічога не будзе, — хіба можна!

{{Водступ|2|em}}Але лістоўкі хвалявалі людзей, і, калі іх не было з тыдзень, людзі ўжо гаварылі адзін аднаму:

{{Водступ|2|em}}— Кінулі, відаць, друкаваць…

{{Водступ|2|em}}А ў панядзелак лісткі зноў з‘явіліся, і зноў рабочыя глуха шумелі.

{{Водступ|2|em}}У карчме і на фабрыцы заўважалі новых, нікаму невядомых людзей. Яны распытвалі, разглядалі, нюхалі і адразу кідаліся ўсім у вочы, адны — падазронай асцярожнасцю, другія — надаяднай прычэпнасцю.

{{Водступ|2|em}}Маці разумела, што гэты шум узняты працай яе сына. Яна бачыла, як людзі збіраліся вакол яго, — і непакой за Паўлаў лёс зліваўся з гордасцю за яго.

{{Водступ|2|em}}Неяк увечары Мар‘я Карсунова пастукала з вуліцы ў акно, і калі маці адчыніла, голасным шэптам загаварыла:

{{Водступ|2|em}}— Сцеражыся, Палага, дагуляліся галубчыкі! Уночы сёння вобыск вырашаны ў вас, у Мазіна, у Весаўшчыкова.

{{Водступ|2|em}}Тоўстыя Мар‘іны губы сумятліва ляпалі адна аб адну, мясісты нос соп, вочы міргалі і касіліся з боку ў бок, прасачваючы кагосьці на вуліцы.

{{Водступ|2|em}}— А я нічога не ведаю і нічога я табе не казала і нават не бачыла цябе сёння, — чуеш?

{{Водступ|2|em}}Яна знікла.

{{Водступ|2|em}}Маці, зачыніўшы акно, памалу апусцілася на крэсла. Але свядомасць небяспекі, якая пагражала сыну, хутка ўзняла яе на ногі, яна жвава апранулася, чамусь шчыльна захутала галаву хусткай і пабегла да Фёдара Мазіна, — ёя быў хворы і не працаваў. Калі яна прышла да яго, ён сядзеў пад акном, чытаючы кнігу, і махаў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7tg41ycieqaetzuzupn8xg02wexsof5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120598</id>
    <revision>
      <id>280903</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «нічога на сьвеце так паніжаючага чалавека, як вайна. Роўнай пагібелі, што нясе яна людзкасьці, не знаходзім у зьвяроў. Бог дапушчае такое зло на сьвет, каб зьніжыць пыху людзкую. Ня Бог прычына вайны — злосьць людзкая, завісьць і пыха. Што Бог дазволіў, ка...»</comment>
      <origin>280903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="lu2bay79ofiapzu17r7ajtysr5pw51s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нічога на сьвеце так паніжаючага чалавека, як вайна. Роўнай пагібелі, што нясе яна людзкасьці, не знаходзім у зьвяроў. Бог дапушчае такое зло на сьвет, каб зьніжыць пыху людзкую. Ня Бог прычына вайны — злосьць людзкая, завісьць і пыха. Што Бог дазволіў, каб кроў лілася — ня дзіва. Вольнай волі чалавека Ён не касуе. А між людзкой злосьці і ненавісьці патрафіць аказаць сваю найвышэйшую ўладу і справядлівасьць…

{{gap|2em}}''5.V.1915. “Ой цяжка, цяжка: не сярмяжка цяжка, але доля цяжка”. Канчаю ўжо час свайго дыяконату трыгадовага, а сумнасьць цяжкая залягае трывожнае сэрца маё. Сумнасьць тая, што родзіць цярпеньне глыбокае, крыжавое. Гнаны зманнасьцяй сьвету і людзкой спадзеі, я думаў найсьці пацеху і шчасьце ў рэлігіі і аддаўся Богу без разьдзелу. Я чуў іскру Божую ў сабе да засеву на ніве людзкой праўды Божай. Але баяўся чапіць гэты скарб свой, ведаючы, што калі аддацца ксяндзоўству, то трэба гэта зрабіць усей істотай сваей: з крывавай афярай самога сябе. Верыў я, што гэта мог-бы зрабіць, бо ласка Божая для мяне была падана, гатова. І быў момэнт, калі я гэта зрабіў, залажыўшы сабе вечны ідэал — праз цярпеньне.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мой Божа, ці я ўстаю цьвёрдай ступнёй на выбранай дарозе? Ах, ніколі не адбяры ад мяне гэтай надзеі, бо згіну! Дай мне цярпеньне, хоць бы як мора глыбокае, але і сілу дай зьнясьці і вытрываць. ''Ласка Твая прымус нада мной учыніла'' — не пакідай мяне! Я сын таго народу, што найбольш цярпеў, цярпіць і цярпець будзе. Цярпеньня хачу, але такога, каторае з мяне зрабіла-б чалавека стальнога характару. Народ наш вялікі, а лічыцца найменшым. Няхай і я — сын яго — такім буду. Народ наш нешчасьлівы, без сучаснасьці пэўнай, бяз будучыны яснай — але глыбокі ў жыцьці сваім ціхім, скрытым, сьпеўным. Няхай і з маім так будзе жыцьцём: глыбокасьць духа, шырокасьць сэрца, агонь мовы і песьня, песьня тайнічная, бязьмерна сумная, хоць ''вечнай спадзеяй жывая.

{{gap|2em}}''6.V.'' Няма большага суму, як абмануцца ў сіле сваей. Смутак такі, калі яго не ўмяркуе моц вышэйшая, даходзіць да роспачы. Сумна кончыцца час майго дыяканату, пачынаецца прэсбітэрат маладога ідэалісты. Прызнаюся — чуцьцё перажытае ў мінуты, калі даведаўся я, што зара буду ксяндзом, было так спакойнае і патольнае, што сапраўды болей яго цаню,
чым усё дазнанае ў часах апошніх. Аджыла ў мяне вера ў жывучасьць таго голасу, каторы зьвінеў калісьці ў вушах маіх: “Ідзі за мной!” І болей яшчэ: ня чуў я голасу адпору натуральнага, што мяне хватаў і адцягаваў ад ідэі Хрыстовага
сьвяшчэнства, манячы да сьвету, каторы прымаў мяне і прымае дагэтуль з шырокім усьціскам. Але дарэмна! — Яму ня даўся і ня дамся!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lu2bay79ofiapzu17r7ajtysr5pw51s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>280904</id>
      <parentid>280903</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T08:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>280904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4671" sha1="h9bljoa8cjfaf2mgxvvv5qgxtjyf26q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нічога на сьвеце так паніжаючага чалавека, як вайна. Роўнай пагібелі, што нясе яна людзкасьці, не знаходзім у зьвяроў. Бог дапушчае такое зло на сьвет, каб зьніжыць пыху людзкую. Ня Бог прычына вайны — злосьць людзкая, завісьць і пыха. Што Бог дазволіў, каб кроў лілася — ня дзіва. Вольнай волі чалавека Ён не касуе. А між людзкой злосьці і ненавісьці патрафіць аказаць сваю найвышэйшую ўладу і справядлівасьць…

{{gap|2em}}''5.V.1915. “Ой цяжка, цяжка: не сярмяжка цяжка, але доля цяжка”.'' Канчаю ўжо час свайго дыяконату трыгадовага, а сумнасьць цяжкая залягае трывожнае сэрца маё. Сумнасьць тая, што родзіць цярпеньне глыбокае, крыжавое. Гнаны зманнасьцяй сьвету і людзкой спадзеі, я думаў найсьці пацеху і шчасьце ў рэлігіі і аддаўся Богу без разьдзелу. Я чуў іскру Божую ў сабе да засеву на ніве людзкой праўды Божай. Але баяўся чапіць гэты скарб свой, ведаючы, што калі аддацца ксяндзоўству, то трэба гэта зрабіць усей істотай сваей: з крывавай афярай самога сябе. Верыў я, што гэта мог-бы зрабіць, бо ласка Божая для мяне была падана, гатова. І быў момэнт, калі я гэта зрабіў, залажыўшы сабе вечны ідэал — праз цярпеньне.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мой Божа, ці я ўстаю цьвёрдай ступнёй на выбранай дарозе? Ах, ніколі не адбяры ад мяне гэтай надзеі, бо згіну! Дай мне цярпеньне, хоць бы як мора глыбокае, але і сілу дай зьнясьці і вытрываць. ''Ласка Твая прымус нада мной учыніла'' — не пакідай мяне! Я сын таго народу, што найбольш цярпеў, цярпіць і цярпець будзе. Цярпеньня хачу, але такога, каторае з мяне зрабіла-б чалавека стальнога характару. Народ наш вялікі, а лічыцца найменшым. Няхай і я — сын яго — такім буду. Народ наш нешчасьлівы, без сучаснасьці пэўнай, бяз будучыны яснай — але глыбокі ў жыцьці сваім ціхім, скрытым, сьпеўным. Няхай і з маім так будзе жыцьцём: глыбокасьць духа, шырокасьць сэрца, агонь мовы і песьня, песьня тайнічная, бязьмерна сумная, хоць ''вечнай спадзеяй жывая.

{{gap|2em}}''6.V.'' Няма большага суму, як абмануцца ў сіле сваей. Смутак такі, калі яго не ўмяркуе моц вышэйшая, даходзіць да роспачы. Сумна кончыцца час майго дыяканату, пачынаецца прэсбітэрат маладога ідэалісты. Прызнаюся — чуцьцё перажытае ў мінуты, калі даведаўся я, што зара буду ксяндзом, было так спакойнае і патольнае, што сапраўды болей яго цаню,
чым усё дазнанае ў часах апошніх. Аджыла ў мяне вера ў жывучасьць таго голасу, каторы зьвінеў калісьці ў вушах маіх: “Ідзі за мной!” І болей яшчэ: ня чуў я голасу адпору натуральнага, што мяне хватаў і адцягаваў ад ідэі Хрыстовага
сьвяшчэнства, манячы да сьвету, каторы прымаў мяне і прымае дагэтуль з шырокім усьціскам. Але дарэмна! — Яму ня даўся і ня дамся!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9bljoa8cjfaf2mgxvvv5qgxtjyf26q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120599</id>
    <revision>
      <id>280905</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}''7.V.'' Трэці дзень рэколекцыяў. Божа мой, як малым выдаюся я прад тым, чаго вымагае з мяне наш Касьцёл сьвяты. Што-ж я праз гэтых колькі дзён зраблю, каб стаць на вышыню свайго пазнаньня? Духа трэба, духа Божага. Ён у адзін момэнт здольны перарадзіць ч...»</comment>
      <origin>280905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="etgls13spwzsm67fiswuubahowjlq5u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}''7.V.'' Трэці дзень рэколекцыяў. Божа мой, як малым выдаюся
я прад тым, чаго вымагае з мяне наш Касьцёл сьвяты. Што-ж я праз гэтых колькі дзён зраблю, каб стаць на вышыню свайго
пазнаньня? Духа трэба, духа Божага. Ён у адзін момэнт здольны перарадзіць чалавека, абы толькі той прыгатаваў ральлю чыстую. Божа, Божа! Я гатоў на ўсё, бо зьмерыў цэлую глыбіню сваей немачы… Бедны я, бедны… Дыяканат мой
канчаецца…

&lt;center&gt;{{larger|VII. Першыя гады сьвяшчэнства. Камаі. Клюшчаны.}}&lt;/br&gt;(1915)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}''6.VII.15.'' Ад 31 мая адпраўляю ўжо Імшу сьвятую, спавядаю,
выступаю на амбоне ў імя Божае. Страшна робіцца пры мысьлі аб тым, як далёка мне да праўдзівага афярніка Хрыстусовага.
Адну маю пацеху толькі. Чую, што Бог ёсьць пры так трудных варунках міласьці маей, — што Ён мяне ўспамагае, ня бачучы на ўсю брыду майго гультайства духовага. Ці на дарозе поступу бліжэй да Бога зрабіў я хоць шаг уперад? — Ня ведаю. Ці
назад адышоў? — Ня ведаю… Цэлы дзень сыходзіць неяк скоранька і бяз нуды. Богу дзякую, што я нідзе і ніколі не спазнаў, што гэта “нуда”. Мне нудна не было. Каб хацеў, я ўсюды мог-бы жыць, разьвіваючы тыя таленты, якія добры Бог зьліў на мяне. Ведаю, што яны ёсьць. Бядую, што яны даліся мне на зьдзек, бо я мала стараюся разьвіць іх у духу Божым.

{{gap|2em}}''5.VIII.'' 3-га жніўня прыехаў на свой вікарыят у Камаі. Беларусь шчырая. Навет разгаварыцца іначай трудна. Касьцёл падобны да нейкай крэпасьці з сярэдніх вякоў. Пробашч чалавек залаты. Пакуль што яшчэ нічога не раблю. Хаджу ў лес, аглядаю мейсцы, пазнаю людзей. Наагул здаецца, што тут
дрэнна ня будзе. Працы ёсьць. Адна бяда: ня маю, дзе сваіх кніжкаў падзець. Трохі цесна. Але іначай быць ня можа. Трэба
прывыкнуць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мысьлі сумныя не пакінулі мяне. Здаецца мне, што духоўная старана майго жыцьця змалела. Мысьлю ляніва, Беларушчына жыва мяне інтэрэсуе. Баліць мне сэрца, як чую жаргон тых, што хочуць кінуць мову родную на карысьць чужой. Але я нікому ня кідаюся з сваім поглядам на гэту справу. Магу я мыліцца пад тым узглядам, што беларуская мова заваюе сабе
права між народаў, але ніхто мяне не праканае, што бытцам мы гаворым расейскім жаргонам. Гэта праціўна і нашай гісторыі і нашаму бытавому пачуцьцю.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etgls13spwzsm67fiswuubahowjlq5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120600</id>
    <revision>
      <id>280906</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}''4.IX. Яшчэ аб вайне.'' Больш году ўжо ліецца кроў цэлай Эўропы. Шырацца голад і пошасьці, шалее агонь, рабунак — а канчатку нядолі не відаць. І што зрабілася чалавеку, гордаму з свайго розуму, пышнаму з апанаваньня прыроды! Ці-ж дабру вынаходаў і прац...»</comment>
      <origin>280906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4714" sha1="cuw1bqj50rk2vco893s9jumf64bteul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}''4.IX. Яшчэ аб вайне.'' Больш году ўжо ліецца кроў цэлай Эўропы. Шырацца голад і пошасьці, шалее агонь, рабунак — а канчатку нядолі не відаць. І што зрабілася чалавеку, гордаму з свайго розуму, пышнаму з апанаваньня прыроды! Ці-ж дабру вынаходаў і працы пакаленьняў дзеля цывілізацыі суджаны быў такі сумны канец?! О, злосьць гібучая, сьляпая ты
страшэнна! Так заўсёды: што чалавек правай рукой збудуе, левай стараецца зьвярнуць — і то ў імя лепшае будучыны…
Іронія! Казаў-бы за мора сьлёзаў крывавых можна купіць сабе шчасьце!…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вайна чапіла ўжо і наш куточак зямлі. 3 свайго пасаду прыехаў я ў родную старонку ў Клюшчаны на фэст. Тутака
мяне і захапілі выпадкі, 30-ты ліпень прайшоў спакойна, хоць у паветры ўжо вісела бура. Цяжкасьць нейкая ўсім удзялялася. Я казаньне мовіў. Мімаволі кончыў славамі: “3 Богам будзем жыць і паміраць!”. Вечарам пачаўся хуткі адступ
расейскага войска. Відаць былі блізка пажары: знак, што апошнія рады расейцаў неўдалёчку. Праз усю ноч быстры адход
кавалерыі. Урэшце зьніклі казакі, запаліўшы ў мястэчку адзін дамок і зрабіўшы перапуд. Людзі вынасілі і вывазілі дабро, хаваліся ў лес. Настала ў канцы ціш, цяжкая ціш. Дзе-ня-дзе
праляталі казакі пяруном. Каля гадзіны 2-гой прышлі першыя нямецкія разьезды. Амаль бяз стрэлу была занята ўся парафія.
Пад адной толькі вёскай згінула колькі чалавек казакоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Над Вяльёй бітва. Грымяць гарматы бяз упынку. Колькі там бяды і гора людцам, той толькі асудзіць можыць, каму далося гэта самому перажыць. Калі-ж зьлітуешся, о Божа, і дасі спакой усім, хто вадзіцца, забыўшыся закону Твайго найвышшага?!

{{gap|2em}}''9.X.'' Прасунулася шмат войска праз мястэчка і вёскі. Начавалі, бралі, глумілі і самі ўспамагалі, гледзячы на бядоту нашага сялянца. Хто зьліча, колькі перанёс ён на сваіх плячах
праз гісторыю свайго быту! Перанясець пэўна і канечныя пасьледы гэтай вайны. Але сьлёзы коцяцца, відзячы ўсё, што
цярпеў і церпіць беларус — мужык. Жыцьцё такое ў бязладзьдзі і нервознасьці родзіць дзіўныя настроі духовыя. Адзін тутака дастаў нейкай маніі пабожнасьці і прачуцьця. Часта вельмі гаварыў аб сьмерці. Пачаў верыць у свае сонныя візіі, звольна згубіў зусім парадак у сваіх мысьлях. Канец яго трагічны. Кінуўся, як зварыяцелы на аднаго гузара, каторы даў па ім агонь, кладучы трупам на мейсцы. У апошніх гадзінах прад выпадкам усё маліўся, гаворачы, што “ўжо час
ягоны прышоў”.

{{gap|2em}}''22.XI.'' Тутэйшы парафіяльны хор абхадзіў сёньня дзень сваей патронкі, сьв. Цэцыліі — і адначасна ўгодкі свайго
існаваньня. Хор гэты пяяў на маей прыміцыі. Мае ён у сабе многа людзей шчыра пабожных і добрых сьпевакоў. — Люблю&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cuw1bqj50rk2vco893s9jumf64bteul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120601</id>
    <revision>
      <id>280907</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «левай рукою правую, адставіўшы вялікі палец. Пачуўшы навіну, ён шпарка ўскочыў, яго твар пабялеў.  {{Водступ|2|em}}— Вось табе і раз… — прамармытаў ён.  {{Водступ|2|em}}— А што трэба рабіць? — дрыготнай рукою абціраючы з твара пот запытала Власава.  {{Водступ|2|e...»</comment>
      <origin>280907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="jn86snr1g1a8uv73uqzenvchqotswp9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;левай рукою правую, адставіўшы вялікі палец. Пачуўшы навіну, ён шпарка ўскочыў, яго твар пабялеў.

{{Водступ|2|em}}— Вось табе і раз… — прамармытаў ён.

{{Водступ|2|em}}— А што трэба рабіць? — дрыготнай рукою абціраючы з твара пот запытала Власава.

{{Водступ|2|em}}— Пачакайце, — вы не бойцеся! — адказваў Фёдар, пагладжваючы рукою кучаравыя валасы.

{{Водступ|2|em}}— Да вы-ж самі баіцёся! — ускрыкнула яна.

{{Водступ|2|em}}— Я? — Шчокі яго загарэліся чырванню, і, збянтэжана ўсміхаючыся, ён сказаў: — та-ак чорт… Трэба Паўлу сказаць. Я зараз пашлю да яго! Вы ідзіце — нічога! Біць-жа не будуць?

{{Водступ|2|em}}Вярнуўшыся дадому, яна сабрала ўсе кніжкі і, прытуліўшы іх да грудзей, доўга хадзіла па хаце, зазіраючы ў печ, пад печку, нават у бочку з вадой. Ёй мроілася, што Павел зараз-жа кіне працу і прыдзе дамоў, а ён не ішоў. Нарэшце стомленая, яна села ў кухні на лаўку, падклаўшы пад сябе кнігі, і так, баючыся ўстаць, прасядзела да пары, пакуль не прышлі з фабрыкі Павел і хахол.

{{Водступ|2|em}}— Ведаеце? — ускрыкнула яна, не ўстаючы.

{{Водступ|2|em}}— Ведаем! — усміхаючыся сказаў Павел. — Баішся?

{{Водступ|2|em}}— Так баюся, так баюся!..

{{Водступ|2|em}}— Не трэба баяцца! — сказаў хахол. — Гэта ніяк не дапамагае.

{{Водступ|2|em}}— Нават самавара не паставіла! — Заўважыў Павел.

{{Водступ|2|em}}Маці ўстала і, паказваючы на кніжкі, вінавата растлумачыла:

{{Водступ|2|em}}— Ды я вось усё з імі…

{{Водступ|2|em}}Сын і хахол засмяяліся, гэта надало ёй духу. Павел выбраў некалькі кніг і панёс іх схаваць на двор, а хахол, ставячы самавар, гаварыў:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jn86snr1g1a8uv73uqzenvchqotswp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120602</id>
    <revision>
      <id>280908</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Зусім нічога няма страшнага, ненька, толькі сорамна за людзей, што яны глупствам займаюцца. Прыдуць дарослыя людзі з шаблямі з боку, са шпорамі на ботах, і поркаюцца ўсюды. Пад ложак зірнуць і пад печку, склеп ёсць — у склеп палезуць, на га...»</comment>
      <origin>280908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="oc7ns17gd96zyqa7gnbypiws4ze7j21" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Зусім нічога няма страшнага, ненька, толькі сорамна за людзей, што яны глупствам займаюцца. Прыдуць дарослыя людзі з шаблямі з боку, са шпорамі на ботах, і поркаюцца ўсюды. Пад ложак зірнуць і пад печку, склеп ёсць — у склеп палезуць, на гару сходзяць. Там ім на морды павуцінне садзіцца, яны фыркаюць. Нудна ім, сорамна, таму і прыкідаюцца нібы дужа злосныя людзі і злуюць на вас. Паганая праца, яны-ж разумеюць!.. Аднойчы пакапалі ў мяне ўсё, засароміліся і пайшлі проста, а другі раз узялі і мяне з сабою. Пасадзілі ў турму, месяцы чатыры сядзеў я. Сядзіш — сядзіш, паклічуць да сябе, правядуць па вуліцы з салдатамі, запытаюць што-кольвечы. Народ яны не разумны, гавораць недарэчнае такое, пагавораць, зноў загадваюць салдатам у турму адвесці. Так і водзяць туды і сюды, — трэба-ж каб пэнсію было за што атрымліваць! А потым выпусцяць на волю, — вось і ўсё.

{{Водступ|2|em}}— Як вы заўсёды гаворыце, Андрэйка! — усклікнула маці.

{{Водступ|2|em}}Стоячы на каленях каля самавара, ён старанна дзьмуў у трубу, але тут узняў свой твар, чырвоны ад напружанасці і, абодвума рукамі разгладжваючы вусы, запытаўся:

{{Водступ|2|em}}— А як гавару?

{{Водступ|2|em}}— Ды быццам вас ніхто ніколі не крыўдзіў…

{{Водступ|2|em}}Ён устаў і, кіўнуўшы галавою, пачаў гаварыць, усміхаючыся:

{{Водступ|2|em}}— Хіба-ж ёсць дзе на зямлі непакрыўджаная душа? Мяне столькі крыўдзілі, што я ўжо стаміўся крыўдзіцца. Што зробіш, калі людзі не могуць іначай? Крыўды&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oc7ns17gd96zyqa7gnbypiws4ze7j21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120603</id>
    <revision>
      <id>280909</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «я яго і дзеля таго йшчэ, што многа ён каштаваў мне мысьлі — апроч таго ня чураецца беларускасьці.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Перш-найперш была прамова аб жыцьці сьвятой Цэцыліі — з адказам на важнае пытаньне, чаму сьв. Цэцылія лічыцца патронкай каталіцкага сьпеву. “3 пес...»</comment>
      <origin>280909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="mv5ebspu5odf0oq20b5l1xolwkde2t9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;я яго і дзеля таго йшчэ, што многа ён каштаваў мне мысьлі — апроч таго ня чураецца беларускасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Перш-найперш была прамова аб жыцьці сьвятой Цэцыліі — з адказам на важнае пытаньне, чаму сьв. Цэцылія лічыцца патронкай каталіцкага сьпеву. “3 песьняў сьв. мучаніцы-сьпявачкі (так мовіў прамоўца) дайшоў да нас адзін глыбокі матыў: “Сэрца маё, о Божа, хай будзе чыстым!”. Даець ён нам верны адказ, чаму сьв. Цэцылія ёсьць патронкай касьцельнага сьпеву. Знаць сьвятая сьпявачка мела глыбокае паняцьце таго хараства найвышэйшага, што пачатак бярэ ад Творцы стройнага, неаб‘ёмлівага сьвету. Пад загадам таго няземскага хараства, вяла яна сваё жыцьцё — чыстым і ў кожным моманце пекным. Да гэнага няземскага, духовага хараства патрапіла
яна накланіць і Валерыя свайго заручніка. Ясна, што такая высокая і так чыстая міласьць мусіла зрадзіць песьню, — песьню, каторае стройнасьць трудна выясьніць, гармонію каторай твораць хоры анёлаў. Пяяла сьвятая сьпявачка, бо яе
сэрца рвалася з міласьці да Хрыста. І гэта адна прычына, дзеля каторай сьв. Цэцылія ёсьць патронкай сьвятых сьпеваў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апроч таго каталіцкая песьня мае асновай цярпеньне — мучаніцтва. Рэлігійная песьня гэта песьня жывая, у тым значэньні, што выдаець учуцьцё людзкое вельмі жыцьцёвым — у блізкім зьвязку з жыцьцём. А мэта нашага жыцьця земскага гэта жыцьцё вечнае ў небе. А дарога туды цярністая, высланая болем і горам. Прыслухацца варта нашай песьні касьцельнай: “Сьвяты Божа”. Колькі ў ёй болі, колькі енку душы прагнай Бога і жыцьця вечнага — а прыгорбленай да зямлі цярпеньнем і ціхім мучаніцтвам! Песьня набожная і цярпеньні ў тайнічным, глыбокім з сабой зьвязку. І тутака скрываецца другая прычына, чаму сьвятая дзева-мучаніца ёсьць патронкай касьцельных сьпеваў. Яна пяяла, бо мілавала. Цярпела, а цярпець з міласьці — гэта роскаш. Жыцьцё яе было ''песьняй Божае міласьці і глыбокага цярпеньня”…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля гэтакай прамовы разляглося шумнае: “Ad multos annosi” (На доўгія леты). Дай Божа, каб наш хор пяяў доўга-доўга хвальбы Божыя ў нашым касьцеле! У канцы быў адчыт “Аб беларускае песьні” майго пяра і мысьлі маей. Адчыт пакінуў на ўсіх мілае ўражанньне. “Многа ў ім — казалі — жальбы і суму: так, як і ў песьні нашага русьняка”.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mv5ebspu5odf0oq20b5l1xolwkde2t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120604</id>
    <revision>
      <id>280910</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «перашкаджаюць справу рабіць, спыняцца каля іх, гэта — толькі час марна губляць. Такое жыццё! Я раней, бывала, злаваўся на людзей, а падумаў, — бачу — не варта. Кожны баіцца, як-бы сусед не ўдарыў, ну і стараецца хутчэй сам у вуха даць. Такое жыццё, ненька,...»</comment>
      <origin>280910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="6mgw5lv43dzp6jvqihimz2zl40hx9pv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;перашкаджаюць справу рабіць, спыняцца каля іх, гэта — толькі час марна губляць. Такое жыццё! Я раней, бывала, злаваўся на людзей, а падумаў, — бачу — не варта. Кожны баіцца, як-бы сусед не ўдарыў, ну і стараецца хутчэй сам у вуха даць. Такое жыццё, ненька, мая!

{{Водступ|2|em}}Гутарка яго лілася спакойна і адкідала кудысьці ў бок трывогу чакання вобыску, пакутныя вочы светла ўсміхаліся, і ўвесь ён, хоць і нязграбны, быў такі гібкі…

{{Водступ|2|em}}Маці ўздрыгнула і цёпла пажадала яму:

{{Водступ|2|em}}Хай вам бог дасць шчасця, Андрэйка!

{{Водступ|2|em}}Хахол шырока сігануў да самавара, зноў сеў на куртачкі перад ім і ціха прамармытаў:

{{Водступ|2|em}}— Дадуць шчасця — не адмоўлюся, прасіць — не буду!

{{Водступ|2|em}}Увайшоў Павел з двара, упэўнена сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Не зойдуць! — пачаў мыцца.

{{Водступ|2|em}}Потым моцна і старанна абціраючы рукі загаварыў:

{{Водступ|2|em}}— Калі вы, матуля, пакажаце ім, што спалохаліся, яны падумаюць: значыць у гэтым доме нешта ёсць, калі яна так дрыжыць. Вы-ж разумееце — дрэннага мы не хочам, на нашым баку праўда, і ўсё жыццё мы будзем працаваць для яе — вось уся наша віна! Чаго-ж баяцца?

{{Водступ|2|em}}— Я, Паўлік, стрымаюся, — паабяцала яна. І следам за гэтым у яе тужліва вырвалася. — Ужо хутчэй-бы прыходзілі яны!

{{Водступ|2|em}}А яны не прышлі ў гэту ноч, і раніцою папярэджваючы магчымасць жартаў над яе страхам — маці першая пачала жартаваць над сабою:

{{Водступ|2|em}}— Наперад страху спалохалася!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mgw5lv43dzp6jvqihimz2zl40hx9pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120605</id>
    <revision>
      <id>280911</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Цэнтар|X}}  {{Водступ|2|em}}Яны з‘явіліся амаль праз месяц пасля трывожнай ночы. У Паўла сядзеў Нікалай Весаўшчыкоў, і утрох з Андрэем, яны гаварылі пра сваю газету. Было позна, каля паўночы. Маці ўжо лягла і, засыпаючы, праз сон чула заклапочаныя, ціхія гала...»</comment>
      <origin>280911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2532" sha1="cfn8zdk3eur0hp2m80p70mdw1s9ru6z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Цэнтар|X}}

{{Водступ|2|em}}Яны з‘явіліся амаль праз месяц пасля трывожнай ночы. У Паўла сядзеў Нікалай Весаўшчыкоў, і утрох з Андрэем, яны гаварылі пра сваю газету. Было позна, каля паўночы. Маці ўжо лягла і, засыпаючы, праз сон чула заклапочаныя, ціхія галасы. Вось, Андрэй, асцярожна крочачы, прайшоў праз кухню, ціха прычыніў за сабою дзверы. У сенцах загрымела жалезнае вядро, і раптам дзверы шырока расчыніліся — хахол сігануў у кухню, зычна прашаптаўшы:

{{Водступ|2|em}}— Шпоры звіняць!

{{Водступ|2|em}}Маці ўскочыла з ложка, дрыжачымі рукамі хапаючы адзенне, але ў дзверы з пакоя ўвайшоў Павел і спакойна сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Вы — ляжаце, — вам нядужыцца!

{{Водступ|2|em}}У сенцах быў чуцен асцярожны шорах. Павел, падышоўшы да дзвярэй і, штурхануўшы іх рукою, запытаў:

{{Водступ|2|em}}— Хто там?

{{Водступ|2|em}}У дзверы па-дзіўнаму хутка ўлезла высокая, шэрая постаць, за ёй другая, два жандары адсунулі Паўла, сталі абапал яго, і прагучэў высокі кплівы голас:

{{Водступ|2|em}}— Не тыя, каго вы чакалі, га?

{{Водступ|2|em}}Гэта сказаў высокі, тонкі афіцэр з чорнымі рэдкімі вусамі. Каля матчынага ложка стаў слабадскі паліцэйскі Федзякін і, прыклаўшы адну руку да шапкі, а другою паказваючы на твар маці, сказаў, зрабіўшы страшнымі вочы:

{{Водступ|2|em}}— Вось гэта маці яго, ваша благароддзе! — і, перавёўшы руку на Паўла, дадаў: — А гэта — ён самы!

{{Водступ|2|em}}— Павел Власаў? — запытаўся афіцэр, прыжмурыўшы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfn8zdk3eur0hp2m80p70mdw1s9ru6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120606</id>
    <revision>
      <id>280912</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «вока, а калі Павел моўчкі кіўнуў галавою, ён сказаў, накручваючы вус: — Я павінен зрабіць вобыск у цябе. Старая, устань! Там — хто? — запытаў ён, зазіраючы ў пакой, і хутка падышоў да дзвярэй.  {{Водступ|2|em}}— Вашы прозвішчы? — пачуўся яго голас.  {{Водступ|2...»</comment>
      <origin>280912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="5a5k55x5s5ddkr29ngjg48vjs61h706" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вока, а калі Павел моўчкі кіўнуў галавою, ён сказаў, накручваючы вус: — Я павінен зрабіць вобыск у цябе. Старая, устань! Там — хто? — запытаў ён, зазіраючы ў пакой, і хутка падышоў да дзвярэй.

{{Водступ|2|em}}— Вашы прозвішчы? — пачуўся яго голас.

{{Водступ|2|em}}З сенцаў увайшлі два панятыя — стары ліцейнік Тверакоў і яго кватарант, качагар Рыбін, паважны, чорны селянін. Ён густа і голасна сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Здаровы былі, Нілаўна!

{{Водступ|2|em}}Яна апраналася і, каб надаць сабе смеласці, паціху гаварыла:

{{Водступ|2|em}}— Што ўжо гэта! Прыходзяць ноччу, — людзі спаць ляглі, а яны прыходзяць!..

{{Водступ|2|em}}У пакоі было цесна і чамусьці дужа пахла ваксай. Два жандары і слабадскі прыстаў Рыскін, гучна тупаючы нагамі, знімалі з паліц кнігі і складвалі іх на стол перад афіцэрам. Другія два стукалі кулакамі па сценах, зазіралі пад крэслы, адзін нязграбна лез на печ. Хахол і Весаўшчыкоў, шчыльна прытуліўшыся адзін да аднаго, стаялі ў куце. Рабы твар Нікалая ўкрыўся чырвонымі плямамі, яго маленькія вострыя вочы, не адрываючыся, глядзелі на афіцэра. Хахол накручваў вусы, і калі маці ўвайшла ў пакой, ён усміхнуўшыся ласкава кіўнуў ёй галавою.

{{Водступ|2|em}}Намагаючыся перамагчы свой страх, яча рухалася не бокам, як заўсёды, апроста, грудзьмі наперад, — гэта надавала яе простаці смешную пышлівую паважнасць. Яна гучна тупала нагамі, а бровы ў яе дрыжэлі…

{{Водступ|2|em}}Афіцэр шпарка хапаў кнігі тонкімі пальцімі белай рукі, перагортваў іх, трос, і спрытным рухам рукі адкідваў у бок. Часам кніга мякка шлёпалася аб падлогу. Усе маўчалі, было чутна цяжкое сапенне {{перанос пачатак|п=спат|к=нелых}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5a5k55x5s5ddkr29ngjg48vjs61h706</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120607</id>
    <revision>
      <id>280913</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=спат|к=нелых}} жандараў; звякалі шпоры, часам гучэла ціхае запытанне:  {{Водступ|2|em}}— Тут глядзеў?  {{Водступ|2|em}}Маці стала поруч з Паўлам каля сцяны, склала рукі на грудзях, як гэта рабіў ён і таксама глядзела на афіцэра. У яе ўздрыгвала па...»</comment>
      <origin>280913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="445o0pi87ikcpd2bqewwo0he36jo55t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=спат|к=нелых}} жандараў; звякалі шпоры, часам гучэла ціхае запытанне:

{{Водступ|2|em}}— Тут глядзеў?

{{Водступ|2|em}}Маці стала поруч з Паўлам каля сцяны, склала рукі на грудзях, як гэта рабіў ён і таксама глядзела на афіцэра. У яе ўздрыгвала пад каленамі, і вочы засцілаў сухі туман.

{{Водступ|2|em}}Раптам, сярод маўчання, рэжучы вуха, прагучэў голас Нікалая:

{{Водступ|2|em}}— А навошта гэта трэба — кідаць кнігі на падлогу?

{{Водступ|2|em}}Маці ўздрыгнула. Тверакоў матнуў галавою, нібы яго штурхнулі ў патыліцу, а Рыбін кракнуў і ўважліва паглядзеў на Нікалая.

{{Водступ|2|em}}Афіцэр прыжмурыў вочы і ўставіў іх на секунду ў рабы нерухомы твар. Пальцы яго яшчэ хутчэй пачалі перакідваць старонкі кніжак. Часам ён так шырока расплюшчваў свае шэрыя вочы, нібы яго нясцерпна мучыў боль і ён гатовы крыкнуць зычным крыкам бяссільнай злосці на гэты боль.

{{Водступ|2|em}}— Салдат! — зноў сказаў Весаўшчыкоў. — Падбяры кнігі…

{{Водступ|2|em}}Усе жанлары абярнуліся да яго, потым паглядзелі на афіцэра. Ён зноў узняў галаву і, агледзеўшы шырокі стан Нікалая дапытлівым позіркам, працягнуў у нос:

{{Водступ|2|em}}— Н-ну, падбярыце…

{{Водступ|2|em}}Адзін жандар нагнуўся і, скоса гледзячы на Весаўшчыкова, пачаў падбіраць з падлогі растрапаныя кнігі.

{{Водступ|2|em}}— Маўчаць-бы Нікалаю лепш. — Ціха прашаптала маці Паўлу. 

{{Водступ|2|em}}Ён паціснуў плячыма. Хахол апусціў галаву.

{{Водступ|2|em}}— Хто гэта чытае Біблію?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>445o0pi87ikcpd2bqewwo0he36jo55t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Казімір Сваяк.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120608</id>
    <revision>
      <id>280914</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{larger|VIII. Клюшчаны: Праца сярод моладзі. Вайна.&lt;/br&gt;Беларуская мова ў касьцеле і ў школе.}}&lt;/br&gt;(1916)&lt;/center&gt;  {{gap|2em}}''Новы 1916 год.'' Адбыўся сягоньня т. зв. “літэратурны вечар” нашага хору. Усе дэклямацыі павяліся як найлепей. Найвыбітнейшыя песьняры Беларусі н...»</comment>
      <origin>280914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="51wjcp3awebpb221t0c5qg7w3geyceu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|VIII. Клюшчаны: Праца сярод моладзі. Вайна.&lt;/br&gt;Беларуская мова ў касьцеле і ў школе.}}&lt;/br&gt;(1916)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}''Новы 1916 год.'' Адбыўся сягоньня т. зв. “літэратурны вечар” нашага хору. Усе дэклямацыі павяліся як найлепей. Найвыбітнейшыя песьняры Беларусі нашлі тут дастойнае мейсца. Найболей падабаецца ўсім наш стары Багушэвіч. Яго “Праўда” пакінула на ўсіх тварах сьлед глыбокага задуменьня. “Ой, цяжка, цяжка!” — словы гэты ўзяты спад
сэрца беларуса. Напрасна заклінаець ён нядолю сваю, каб адышла яна “на сухія пушчы, ці на бездарожжа, на пяскі сыпушчы”, яна прыліпла да яго збалелай душы і, здаецца, з ім на векі зраслася.

{{gap|2em}}''20.III.1916 г.'' Вясна пачынаецца… Дарога псуецца. Пачало ізноў грымець на фронце па даўжэйшым перарыве. У роднай парафіі многа нядолі. Тыфус пануе. Людзі мруць… Сягоньня быў у Зялёнцэ. Страшэнная хвароба покладам палажыла асоб з дзесятак. Спавядаў асоб 15, Божа, колькі цярпеньня, колькі
бязраднай нядолі. У першай хаце хворы малады мужчына. Просіць, каб яго ратаваў… Чуе, што трэба памерці… Неспакойны. Бытнасьць Божую і несьмяротнасьць сваей душы так жыва адчувае, што гэтым мог бы зьвярнуць да Бога хоць-бы найбольш фанатычнага бязьверца. Бедны, бедны… Пытаюся: “Ці можаш маліцца?” — “Ты, ойча, маліся за мяне”… Іду ў другую хаціну. Пры парозе шырокія нары. Цесна. Колькі сем‘яў высяленцаў жывуць тут. Пры нарах кленчыць мужчына з абвязанай галавой. З першага пагляду відаць, што тыфосны. На нарах дзьве кабеты. Енчаць безнадзейна… Воддаль два ложкі. На першым мужчына ў страшным пале, на другім маладзіца. Пры ейным ложку — калыска. У куце бедныя, схварэлыя
дзеці. Слухаюць матчынай споведзі і хоць нічога не разумеюць, ведаюць, што трэба… плакаць. Яны плачаць ціха, як сталыя: гора вучыць іх шчэ ў кальсках.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бедныя, бедныя! Бацькі вашы церпяць сумныя посьледы вайны можа за грахі свае… А вы за што?… Тайніца з тайніцаў… Ах, пэўна вы церпіце за “вялікіх” гэтага сьвету — афяра нявінная. За гордасьць і пыху ад прэзыдэнтаў, цароў і міністраў. Бог розум адабраў… Яны сталіся забіўцамі мільёнаў… Ці ваша пакута адкупіць іхную віну?…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Можа, як вы сталымі будзеце, зьвядзіцё дазваньня разьню людзей, што завецца вайной — стыдам і пракляцьцем
людзкасьці…&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Заходжу ў трэцюю хату. Хворае дзяўчо. Разьвітаецца пэўна з жыцьцём гэтым. Аднаго толькі жадае — збаўленьня душы і еднасьці з Хрыстусам.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51wjcp3awebpb221t0c5qg7w3geyceu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120609</id>
    <revision>
      <id>280915</id>
      <timestamp>2026-04-03T08:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Я! — сказаў Павел.   {{Водступ|2|em}}— А чые ўсе гэтыя кнігі?  {{Водступ|2|em}}— Мае! — адказаў Павел.  {{Водступ|2|em}}— Так! — сказаў афіцэр, адкідваючыся на спінку крэсла. Хрумснуў пальцамі тонкіх рух, выпрастаў пад сталом ногі, паправіў вусы, і з...»</comment>
      <origin>280915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="ggklkuq5zyen5uaubbpzoz3wjvkh300" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Я! — сказаў Павел. 

{{Водступ|2|em}}— А чые ўсе гэтыя кнігі?

{{Водступ|2|em}}— Мае! — адказаў Павел.

{{Водступ|2|em}}— Так! — сказаў афіцэр, адкідваючыся на спінку крэсла. Хрумснуў пальцамі тонкіх рух, выпрастаў пад сталом ногі, паправіў вусы, і запытаў Нікалая.

{{Водступ|2|em}}— Гэта ты — Андрэй Находка?

{{Водступ|2|em}}— Я! — адказаў Мікалай, высоўваючыся наперад. Хахол выцягнуў руку, узяў яго за плячо і адсунуў назад.

{{Водступ|2|em}}— Ён памыліўся! Я — Андрэй!..

{{Водступ|2|em}}Афіцэр, узняўшы руку, і пагражаючы Весаўшчыкову маленькім пальцам, сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Глядзі ты ў мяне!

{{Водступ|2|em}}Ён пачаў пароцца ў сваіх паперах.

{{Водступ|2|em}}З вуліцы ў акно бяздушнымі вачыма глядзела светлая месячная ноч. Нехта марудна хадзіў за акном, рыпаў снег.

{{Водступ|2|em}}— Ты, Находка, прыцягваўся ўжо да допыту па палітычных злачынствах?

{{Водступ|2|em}}— У Растове прыцягваўся, і ў Саратаве… Толькі там жандары гаварылі мне „вы“…

{{Водступ|2|em}}Афіцэр міргнуў правым вокам, пацёр яго і, выскаліўшы дробныя зубы, пачаў гаварыць:

{{Водступ|2|em}}— А ці вядома вам, Находка, іменна вам, — хто тыя падлюгі, што раскідваюць на фабрыцы злачынныя адозвы, га?

{{Водступ|2|em}}Хахол пахіснуўся на нагах і, шырока ўсміхаючыся, хацеў нешта сказаць, але зноў прагучэў злосны голас Нікалая:

{{Водступ|2|em}}— Мы падлюг упершыню бачым…

{{Водступ|2|em}}Усё замоўкла, усе спыніліся на секунду.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggklkuq5zyen5uaubbpzoz3wjvkh300</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120610</id>
    <revision>
      <id>280916</id>
      <timestamp>2026-04-03T09:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Рубец на матчыным твары пабялеў, і правая брыва ўспаўзла ўгару. У Рыбіна страшна задрыжэла яго чорная барада; апусціўшы вочы, ён пачаў памалу расчэсваць яе пальцамі.  {{Водступ|2|em}}— Вывесці прэч гэта быдла! — сказаў афіцэр.  {{Водступ|2|em}}Два...»</comment>
      <origin>280916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="3by6f9wxd58yhjt2mi8xcbw0dp5i48c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Рубец на матчыным твары пабялеў, і правая брыва ўспаўзла ўгару. У Рыбіна страшна задрыжэла яго чорная барада; апусціўшы вочы, ён пачаў памалу расчэсваць яе пальцамі.

{{Водступ|2|em}}— Вывесці прэч гэта быдла! — сказаў афіцэр.

{{Водступ|2|em}}Два жандары ўзялі Нікалая пад рукі, груба павялі яго ў кухню. Там ён спыніўся, моцна ўпіраючыся нагамі ў падлогу крыкнуў:

{{Водступ|2|em}}— Стойце… Я апрануся!

{{Водступ|2|em}}З двара прышоў прыстаў і сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Нічога няма, усё агледзелі!

{{Водступ|2|em}}— Ну, зразумела! — ускрыкнуў афіцэр усміхаючыся. — Тут вопытны чалавек…

{{Водступ|2|em}}Маці слухала яго слабы, дрыжачы і крохкі голас і, са страхам гледзячы ў жоўты твар, адчувала ў гэтым чалавеку ворага без літасці, з сэрцам, поўным панскай пагарды да людзей. Яна мала бачыла такіх людзей і амаль забылася, што яны ёсць.

{{Водступ|2|em}}— Вось каго патрывожылі! — думала яна.

{{Водступ|2|em}}— Вас, пан Андрэй Анісімаў Находка, незаконна народжаны, я арыштую!

{{Водступ|2|em}}— За што? — спакойна запытаў хахол.

{{Водступ|2|em}}— Гэта я вам пасля скажу! — са злоснай далікатнасцю адказаў афіцэр. І звяртаючыся да Власавай, запытаў:

{{Водступ|2|em}}— Ты пісьменная?

{{Водступ|2|em}}— Не! — адказаў Павел.

{{Водступ|2|em}}— Я не ў цябе пытаюся! — строга сказаў афіцэр і зноў запытаў: — Старая, — адказвай!

{{Водступ|2|em}}Маці, мімаволі аддаючыся пачуццю нянавісці да гэтага чалавека, раптам, нібы ўскочыўшы ў халодную&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3by6f9wxd58yhjt2mi8xcbw0dp5i48c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120611</id>
    <revision>
      <id>280917</id>
      <timestamp>2026-04-03T09:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ўжо моцна зьмяркалася. Мацей спыніўся пры акне магазыну, пасьля перайшоў крыху і стаў падвязваць шнуркі ў камашах з тым, каб ні ў знаку прасачыць за сабой, але нічога падазронага ня згледзеў. Аднак быў упэўнены, што ён некага цікавіць. Рашыў зьвярнуць у г...»</comment>
      <origin>280917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="6zngd8295ehw8e9upw77ut4xc09hhfz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ўжо моцна зьмяркалася. Мацей спыніўся пры акне магазыну, пасьля перайшоў крыху і стаў падвязваць шнуркі ў камашах з тым, каб ні ў знаку прасачыць за сабой, але нічога падазронага ня згледзеў. Аднак быў упэўнены, што ён некага цікавіць. Рашыў зьвярнуць у глухі завулак. Тут ураз-жа згледзеў, як водаль за ім ішоў мужчына. Перайшоў на другую вуліцу — таксама ідзе.

{{Водступ|2|em}}«Справа дрэнь. Калі ён толькі соча — падумаў Мацей — дык наўбяды, але горш, калі ўздымае на вуліцы арыштаваць. Кінуцца ўцякаць няма сэнсу, значыць трэба пайсьці на рашучм крок, трэба даведацца чаго ён хоча». І Мацей, робячы від, што шукае нумар дому павярнуў назад насупраць таго мужчыны, разьмінуўся з ім і шпарка пайшоў далей, і падазроны тып нырнуў у браму, а праз некалькі мінут зноў паказаўся на вуліцы і зноў пайшоў за Мацеем.

{{Водступ|2|em}}«Значыць няма сумняваньняў — шпег клюнуў і хоча нешта высачыць. — Трэба гада пазбавіцца, няма ніякай ахвоты паказваць яму сваё памяшканьне». І Мацей пайшоў па самых людных вуліцах, шоў рупным крокам, альбо раптоўна затрымоўваўся пры вітрынах, каб мець на воку сваю небясьпеку, каб лучыць момант схінуцца дзе ў бок і зьбіць шпега з тропу.

{{Водступ|2|em}}Пасьля паўторнага контролю Мацей пераканаўся, што яго «хвост» адстаў. Для большай бясьпечнасьці рашыў яшчэ пакружыць на блытаных&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zngd8295ehw8e9upw77ut4xc09hhfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120612</id>
    <revision>
      <id>280918</id>
      <timestamp>2026-04-03T09:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «завулках яўрэйскай дзяльніцы, ну і зайсьці ў Бэрнардынскі сад, каб супачыць дзе на цёмнай лавачцы, бо апрача гэтай няпрыемнасьці сёньня цэлы дзень быў на нагах — гук спраў залатвіў.  {{Водступ|2|em}}Сядзець доўга ў Бэрнардынцы не давялося, бо неўзабаве пад...»</comment>
      <origin>280918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="a5jw7hxornar29gsxmi5jn8mb4oe3fi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;завулках яўрэйскай дзяльніцы, ну і зайсьці ў Бэрнардынскі сад, каб супачыць дзе на цёмнай лавачцы, бо апрача гэтай няпрыемнасьці сёньня цэлы дзень быў на нагах — гук спраў залатвіў.

{{Водступ|2|em}}Сядзець доўга ў Бэрнардынцы не давялося, бо неўзабаве падсела густа нафарбаваная кабеціна і ўсё памыкалася пачаць гутарку. Мацей выкурыў папяроску і рушыў дамоў.

{{Водступ|2|em}}Ён моцна быў зьдзіўлены, што той самы нюх не дае пакою — чуе што нехта соча. Няўжо шпікаманія? Мацей быў пэўны, што таго шпіка пазбыўся, ну дык адкуль-жа зноў узяліся, трасцы іх галаве. Калі лучыў момант і аглянуўся, дык пабачыў, якогась ягомасьця ў сьветлым капялюшы з цёмнай істужкай і зразу пераканаўся, што гэта шпег, бо нахабна, проста на пяты ступае, відаць баіцца, каб у цемнаце ня згубіць. Мацей тут пераканаўся, што дрэнна зрабіў, ходзячы па людных вуліцах, відаць той папярэдні дзеля адводу вачэй перадаў яго па дарозе аднаму са шпегаў, якія панаторківаны бадай на кожнай вуліцы і асабліва на людных і тым больш, што гэта быў час першамайскай кампаніі.

{{Водступ|2|em}}Мацей разважаў, што круціцца па вуліцах горш падазрона, на ізвозчыку ня вельмі ўцячэш, ды па дарозе яго ня сустракаў. Самае лепшае гэта пры Антокальскім масьце пераехаць на чоўне раку, а перабраўшыся на той бок лёгка можна зацерці сьляды.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5jw7hxornar29gsxmi5jn8mb4oe3fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120613</id>
    <revision>
      <id>280919</id>
      <timestamp>2026-04-03T09:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Гэты плян Мацею ўдаўся добра — шпег спыніўся на беразе, закурыў папяроску, якая вугельчыкам якісь час паблісквала і ўрэшце зьнікла ў цемнаце. Мацею як гара з плеч звалілася.  {{Водступ|2|em}}І зусім зразумела, — ён столькі сёньня зрабіў работы...»</comment>
      <origin>280919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="fk1ef3i2ja22lq4qu0oli5zc3pt1vem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Гэты плян Мацею ўдаўся добра — шпег спыніўся на беразе, закурыў папяроску, якая вугельчыкам якісь час паблісквала і ўрэшце зьнікла ў цемнаце. Мацею як гара з плеч звалілася.

{{Водступ|2|em}}І зусім зразумела, — ён столькі сёньня зрабіў работы, ня меў нават часу паабедаць, павінен быў напісаць яшчэ лістоўку і абмазгаваць шэраг пытаньняў, ужо пад поўнач падбіраецца, а тут прыходзіцца валаводзіцца з гэтымі дэфэнзыўнымі сабакамі. Мацей ішоў пэўным крокам дамоў, зусім аддаўшыся разважаньням аб партыйных справах.

{{Водступ|2|em}}Па меры таго, як падыходзіў дамоў, чуў, што ўнутры мучыў непакой і пачуцьцё быццам ён зноў у кагось на віду, што нехта яго ўзглядам ашчупвае. Мацей, ня бачачы на гэтыя падазрэньні ніякіх прычын, са злосьці ажно плюнуў, пачаў сабе лаяць эа шпікаманію і стараўся перамагчы ўсе думкі, зьвязаныя з выабражальным шпегам.

{{Водступ|2|em}}Прыйшоўшы на сваю вуліцу, рашыў усё-ткі праверыць свае гэтыя нюхі і непакоі і што-ж — ідзе! Выразна той самы, сьветлы капялюш з цёмнай істужкай.

{{Водступ|2|em}}— Цьфу ты напасьць, ці ня здань гэтая якая.

{{Водступ|2|em}}Ня інакш, як выпадак, альбо ён тут, хварэць яго галаве, сам жыве.

{{Водступ|2|em}}Часамі ступіш у нешта гідка ліпучае і хутчэй хочацца адцерці нагу і адыйсьці ад паганага месца. Так адчуваў сабе і Мацей. Ён страшна азлоблены рашыў урэшце пазбыцца гэтага ганчака, кончыць&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fk1ef3i2ja22lq4qu0oli5zc3pt1vem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120614</id>
    <revision>
      <id>280920</id>
      <timestamp>2026-04-03T09:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «свае бесканечныя спацары, бо інакш будзе ўсяночная. Падпусьціўшы бліжэй шпіка, Мацей зрабіў від, што толькі цяпер яго згледзеў і прыбавіў шагу, каб паказаць быццам уцякае, каб завабіць за сабой шпіка. Мацей усяляк стараўся, каб «хвост» не адстаў, ужываюч...»</comment>
      <origin>280920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="fwcupk4ifk9xym52dm4be0wbdwgxi6l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;свае бесканечныя спацары, бо інакш будзе ўсяночная. Падпусьціўшы бліжэй шпіка, Мацей зрабіў від, што толькі цяпер яго згледзеў і прыбавіў шагу, каб паказаць быццам уцякае, каб завабіць за сабой шпіка. Мацей усяляк стараўся, каб «хвост» не адстаў, ужываючы пры гэтым прошукі, добра яму вядомыя, а ў думцы разважаў: «паўзі, паўзі гад на сваю пагібель!»

{{Водступ|2|em}}Ад злосьці і абурэньня Мацей ужо ня чуў ні зморы, ні таго нутранога непакою. На Наберажнай вуліцы ў чорнай цені ліпавай алеі Мацей крута павярнуў назад і пайшоў проста на шпіка. Бачачы, што яго об’ект зьмяніў кірунак, шпег затрымаўся, абапёрся на бар’ер, што стаяў на высокім беразе ракі і насьвістваючы пад нос, углядаўся на той бок ракі.

{{Водступ|2|em}}Шпарка падышоўшы, Мацей зьнянацку з усёй сілай і накіпеўшай злосьцю бахнуў кулаком па галаве шпіка, якая выдзялялася з цемнаты на водблеску вады, а пасьля асьцервянела тоўк, кумячыў яго рукамі і нагамі, аж пакуль той не перакуліўся праз бар’ер і не пакаціўся кульком — поныр’ю па высокаму стромкаму берагу Вяльі.

{{Водступ|2|em}}— Ух, урэшце-ж я цябе пазбыўся, — з аблягчэньнем сказаў Мацей і зусім зроўнаважаны і ўпэўнены, што цяпер «чыста» дайшоў бяз прыгоды да свайго памяшканьня.

{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fwcupk4ifk9xym52dm4be0wbdwgxi6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120615</id>
    <revision>
      <id>280921</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ваду, ахопленая дрыжыкамі, выпрасталася, рубец у яе пачырванеў, і брыва нізка апусцілася.  {{Водступ|2|em}}— Вы не крычыце! — загаварыла яна, працягнуўшы да яго руку. — Вы яшчэ малады чалазек, вы гора не ведаеце…  {{Водступ|2|em}}— Супакойцеся, матуля! — спыні...»</comment>
      <origin>280921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="dkaz13iv0u3j3jcfo590i18zcrcth5m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ваду, ахопленая дрыжыкамі, выпрасталася, рубец у яе пачырванеў, і брыва нізка апусцілася.

{{Водступ|2|em}}— Вы не крычыце! — загаварыла яна, працягнуўшы да яго руку. — Вы яшчэ малады чалазек, вы гора не ведаеце…

{{Водступ|2|em}}— Супакойцеся, матуля! — спыніў яе Павел.

{{Водступ|2|em}}— Пачакай, Павел! — крыкнула маці, парываючыся да стала. — Навошта вы людзей хапаеце?

{{Водступ|2|em}}— Гэта вас не тычыцца, — маўчаць! — крыкнуў афіцэр устаючы. — Прывядзіце арыштаванага Весаўшчыкова.

{{Водступ|2|em}}І пачаў чытаць нейкую паперу, паднёсшы яе да твара.

{{Водступ|2|em}}Прывялі Нікалая.

{{Водступ|2|em}}— Шапку зняць! — крыкнуў афіцэр, перапыніўшы чытанне.

{{Водступ|2|em}}Рыбін падышоў да Власавай і, штурхануўшы яе плячом, ціха сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Не гарачыся, маці…

{{Водступ|2|em}}— Як-жа я зніму шапку, калі мяне за рукі трымаюць? — апытаў Нікалай, заглушаючы чытанне пратакола.

{{Водступ|2|em}}Афіцэр кінуў паперу на стол.

{{Водступ|2|em}}— Падпісаць!

{{Водступ|2|em}}Маці глядзела, як падпісваюць пратакол, яе ўзбуджанасць згасла, сэрца ўпала, на вочы наплылі слёзы крыўды і бяссілля. Гэтымі слязмі яна плакала дваццаць год свайго замужаства, але за апошнія гады амаль забылася на іх едкі смак.

{{Водступ|2|em}}Афіцэр паглядзеў на яе і, грэбліва скрывіўшы твар, заўважыў:

{{Водступ|2|em}}— Вы дачасна румзаеце, мілая. Глядзіце, вам не хопіць слёз пасля!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkaz13iv0u3j3jcfo590i18zcrcth5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120616</id>
    <revision>
      <id>280922</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Зноў злуючыся, яна сказала:  {{Водступ|2|em}}— У маці на ўсё слёз хопіць, — на ўсё! Калі ў вас ёсць маці, — яна гэта ведае, так!  {{Водступ|2|em}}Афіцэр, спяшаючыся, складваў паперы ў новы партфель з бліскучым замком.  {{Водступ|2|em}}— Марш! — скаманда...»</comment>
      <origin>280922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="cgr8tktunvru6vi0iekk1hs8u5izw1k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Зноў злуючыся, яна сказала:

{{Водступ|2|em}}— У маці на ўсё слёз хопіць, — на ўсё! Калі ў вас ёсць маці, — яна гэта ведае, так!

{{Водступ|2|em}}Афіцэр, спяшаючыся, складваў паперы ў новы партфель з бліскучым замком.

{{Водступ|2|em}}— Марш! — скамандаваў ён.

{{Водступ|2|em}}— Да пабачэння, Андрэй, да пабачэння, Нікалай! — цёпла і ціха гаварыў Павел, паціскаючы таварышам рукі.

{{Водступ|2|em}}— Вось іменна — да пабачэння! — усміхаючыся паўтарыў афіцэр.

{{Водступ|2|em}}Весаўшчыкоў цяжка соп. Яго тоўстая шыя налілася крывёю, вочы блішчэлі жорсткай злосцю. Хахол усміхаўся, ківаў галавою і нешта казаў маці, яна хрысціла яго і таксама гаварыла:

{{Водступ|2|em}}— Бог бачыць справядлівых…

{{Водступ|2|em}}Нарэшце натоўп людзей у шэрых шынелях выкаціўся ў сенцы і, празвінеўшы шпорамі, знік. Апошнім вышаў Рыбін, ён агледзеў Паўла пільным позіркам цёмных воч, задуменна сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Н-ну, бывайце!

{{Водступ|2|em}}І кашляючы ў бараду, памалу вышаў у сенцы.

{{Водступ|2|em}}Залажыўшы рукі за спіну, Павел ціха хадзіў па пакоі, пераступаючы праз кнігі і бялізну, якія ляжалі на падлозе і гаварыў пахмура:

{{Водступ|2|em}}— Бачыш — як гэта робіцца?..

{{Водступ|2|em}}Збянтэжана разглядаючы разварочаны пакой, маці тужліва прашаптала:

{{Водступ|2|em}}— Навошта Нікалай грубіяніў яму?..

{{Водступ|2|em}}— Спалохаўся напэўна, — ціха сказаў Павел.

{{Водступ|2|em}}— Прышлі, схапілі, павялі — мармытала маці, разводзячы рукамі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgr8tktunvru6vi0iekk1hs8u5izw1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120617</id>
    <revision>
      <id>280923</id>
      <timestamp>2026-04-03T10:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Сын застаўся дома, сэрца яе пачало біцца спакайней, а думка стаяла нерухома перад фактам і не магла ўцяміць яго.  {{Водступ|2|em}}— Здзекуецца гэты жоўты, пагражае…  {{Водступ|2|em}}— Добра, маці! — раптам рашуча сказаў Павел. — Давай, прыбярэм у...»</comment>
      <origin>280923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="o7sckyoe50nkktj789v1h9axf5uxb7a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Сын застаўся дома, сэрца яе пачало біцца спакайней, а думка стаяла нерухома перад фактам і не магла ўцяміць яго.

{{Водступ|2|em}}— Здзекуецца гэты жоўты, пагражае…

{{Водступ|2|em}}— Добра, маці! — раптам рашуча сказаў Павел. — Давай, прыбярэм усё гэта…

{{Водступ|2|em}}Ён сказаў ёй „маці“ і „ты“, як гаварыў толькі тады, калі ставіўся бліжэй. Яна прысунулася да яго,  зазірнула ў яго твар і ціха запытала:

{{Водступ|2|em}}— Пакрыўдзілі цябе?

{{Водступ|2|em}}— Так! — адказаў ён. — Гэта цяжка! Лепш з імі-б…

{{Водступ|2|em}}Ёй здалося, што ў яго на вачах слёзы, і, жадаючы спацешыць, смутна адчуваючы яго боль, яна, уздыхнуўшы, сказала:

{{Водступ|2|em}}— Пачакай, — возьмуць і цябе!..

{{Водступ|2|em}}— Возьмуць! — адазваўся ён.

{{Водступ|2|em}}Памаўчаўшы, маці сумна заўважыла:

{{Водступ|2|em}}— Які ты, Паўлік, суровы. Хоць-бы ты калі-небудзь суцешыў мяне! А то — я скажу страшнае, а ты яшчэ страшней.

{{Водступ|2|em}}Ён зірнуў на яе, падышоў і ціха сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Не ўмею я, мама! Трэба табе прызвычаіцца да гэтага.

{{Водступ|2|em}}Яна ўздыхнула і, памаўчаўшы, пачала гаварыць, стрымліваючы дрыжыкі страху:

{{Водступ|2|em}}— А, можа, яны катуюць людзей? Ірвуць цела, яліся, ломяць костачкі? Як падумаю я пра гэта — Паўлік, а любы, страшна!..

{{Водступ|2|em}}— Яны душу ломяць… Гэта больш балюча, калі моцна душу бруднымі рукамі…&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7sckyoe50nkktj789v1h9axf5uxb7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120618</id>
    <revision>
      <id>280924</id>
      <timestamp>2026-04-03T11:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Цэнтар|XI}}  {{Водступ|2|em}}На другі дзень зрабілася вядомым, што арыштаваны Букін, Самойлаў, Сомаў і яшчэ пяць чалавек. Увечары прыбягаў Тодар Мазін — у яго таксама быў вобыск і, здаволены гэтым, ён адчуваў сябе героем.  {{Водступ|2|em}}— Баяўся, Фёдар? — зап...»</comment>
      <origin>280924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="hbfco29duysov1qfdwatj9fg3t3u1vv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|XI}}

{{Водступ|2|em}}На другі дзень зрабілася вядомым, што арыштаваны Букін, Самойлаў, Сомаў і яшчэ пяць чалавек. Увечары прыбягаў Тодар Мазін — у яго таксама быў вобыск і, здаволены гэтым, ён адчуваў сябе героем.

{{Водступ|2|em}}— Баяўся, Фёдар? — запытала маці.

{{Водступ|2|em}}Ён пабялеў, твар яго завастрыўся, ноздры ўздрыгнулі.

{{Водступ|2|em}}— Баяўся, што ўдарыць афіцэр! Ён, чорнабароды, тоўсты, пальцы яго ў валасах, а на носе — чорныя акуляры, нібы — бязвокі. Крычаў, тупаў нагамі! У турме згнаю, кажа! А мяне ніколі не білі, ні бацька, ні маці, я — адзін сын, мяне яны любілі.

{{Водступ|2|em}}Ён заплюшчыў на момант вочы, сціснуў вусны, хуткім гэстам абодвух рук ускалмаціў валасы на галаве і, гледзячы на Паўла счырванелымі вачыма, сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Калі мяне калі-небудзь удараць, я, увесь, як нож, так і ўстрамлюся ў чалавека, — зубамі буду грызьці, — хай ужо адразу заб‘юць!

{{Водступ|2|em}}— Тонкі, ты, худзенькі! — праказала маці. — Дзе табе ўжо біцца?

{{Водступ|2|em}}— Буду! — ціха адказаў Фёдар.

{{Водступ|2|em}}Калі ён пайшоў, маці ціха сказала Паўлу:

{{Водступ|2|em}}— Гэты раней, чым усе зломіцца!..

{{Водступ|2|em}}Павел нічога не адказаў.

{{Водступ|2|em}}Праз некалькі хвілін дзверы ў кухню марудна адчыніліся, увайшоў Рыбін.

{{Водступ|2|em}}— Здаровы былі! — усміхаючыся сказаў ён. Вось — зноў я. Учора прывялі, а сёння — сам прышоў! — Ён моцна патрос Паўлу руку, узяў маці за плячо і запытаў:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbfco29duysov1qfdwatj9fg3t3u1vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Маці 1935.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120619</id>
    <revision>
      <id>280925</id>
      <timestamp>2026-04-03T11:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Гарбатай напоіш?   {{Водступ|2|em}}Павел моўчкі разглядаў яго смуглявы шырокі твар у густой, чорнай барадзе і цёмныя вочы. У спакойным поглядзе свяцілася нешта значнае.  {{Водступ|2|em}}Маці пайшла на кухню ставіць самавар. Рыбін сеў, пагладзіў...»</comment>
      <origin>280925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2491" sha1="l363ypgi7f80mylu1t8flw23pqlwuuo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Гарбатай напоіш? 

{{Водступ|2|em}}Павел моўчкі разглядаў яго смуглявы шырокі твар у густой, чорнай барадзе і цёмныя вочы. У спакойным поглядзе свяцілася нешта значнае.

{{Водступ|2|em}}Маці пайшла на кухню ставіць самавар. Рыбін сеў, пагладзіў бараду і, паклаўшы локці на стол, агледзеў Паўла цёмным поглядам.

{{Водступ|2|em}}— Дык от! — сказаў ён, нібы працягваючы перапыненую размову. — Мне з табою трэба пагаварыць адкрыта. Я да цябе доўга прыглядаўся. Жывем мы амаль што побач; бачу — народу да цябе ходзіць шмат, а п‘янства і непарадкаў няма. Гэта першае. Калі людзі не робяць непарадкаў, іх адразу заўважым — што такое? От. Я сам людзям у вочы ўпаў тым, што жыву ў баку.

{{Водступ|2|em}}Гаворка яго лілася цяжка, але вольна, ён пагладжваў бараду чорнаю рукою і пільна глядзеў у твар Паўлу.

{{Водступ|2|em}}— Загаварылі пра цябе. Мае гаспадары называюць гарэтыкам — у царкву ты не ходзіш. Я таксама не хаджу. Потым з‘явіліся лісткі гэтыя. Гэта ты іх прыдумаў?

{{Водступ|2|em}}— Я! — адказаў Павел.

{{Водступ|2|em}}— Ужо і ты! — трывожна крыкнула маці, выглядваючы з кухні. — Не адзін ты!

{{Водступ|2|em}}Павел усміхнуўся. Рыбін таксама.

{{Водступ|2|em}}— Так! — сказаў ён.

{{Водступ|2|em}}Маці гучна пацягнула носам паветра і вышла крыху пакрыўджаная тым, што яны не звярнулі ўвагі на яе словы.

{{Водступ|2|em}}— Лісткі — гэта добра прыдумана. Яны народ турбуюць. Дзевятнаццаць было?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l363ypgi7f80mylu1t8flw23pqlwuuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120620</id>
    <revision>
      <id>280926</id>
      <timestamp>2026-04-03T11:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Мікітка не забыўся паўстанцаў. Ганяючы сьвіней у поле, ён гуляў з іншымі пастушкамі ў паўстанцаў, ну і пад сакрэтам расказаў, як яны зарана ўсталі, як адзін паўстанец быў такі вялікі, што ня мог пад стольлю стоўпіцца і меў залатую зброю, шапк...»</comment>
      <origin>280926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2415" sha1="adk8253qx140t0dov0x0w78x2cnrxu1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Мікітка не забыўся паўстанцаў. Ганяючы сьвіней у поле, ён гуляў з іншымі пастушкамі ў паўстанцаў, ну і пад сакрэтам расказаў, як яны зарана ўсталі, як адзін паўстанец быў такі вялікі, што ня мог пад стольлю стоўпіцца і меў залатую зброю, шапку-нявідзімку, люльку-нявыкурку і іншыя цудоўныя рэчы, якія толькі прыходзілі на памяць ускрыленай фантазіі хлапчука.

{{Водступ|2|em}}А тут праз якісь час новыя нябывалыя здарэньні, новыя ўсхваляваньні. Прабудзіўся раз Мікітка ноччу ад лязганьня залества.

{{Водступ|2|em}}Яркі месяц прабіваўся праз чатыры шыбы невялічкага акна і асьвячаў бліскуючыя жалезныя рэчы ў руках бацькі. А бацька, прыгнуўшыся над імі, чысьціў іх, прыкладаючы адну да другой, і яны ёмка з лоскатам складаліся.

{{Водступ|2|em}}Сярод зрэбных лахманоў, сярод замусоленых драўляных прадметаў хаты, у якіх дзе-ні-дзе тырчыць ржавы цьвік, гэтыя гладка-точаныя, звонка-яскравыя цацкі пры такой таямніча-чароўнай абстаноўцы асабліва вабілі Мікітку і наганялі яшчэ не перажываныя лятункі. 3 напружанай зацікаўленасьцю, прытоіўшы дых, сачыў ён за кожным рухам бацькі, з вялікай асалодай ловячы сталёвую гутарку ніколі нябачаных рэчаў.

{{Водступ|2|em}}Вось бацька ўстаў, выпрастаўся, прыкладаў да плеч нешта доўтае і нацэліўся кудысь на абліты месяцам двор. Ах, гэта пэўна стрэльба, такая {{перанос-пачатак|п=са|к=мая}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>adk8253qx140t0dov0x0w78x2cnrxu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120621</id>
    <revision>
      <id>280927</id>
      <timestamp>2026-04-03T11:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{ц|'''Мікітка'''}}  {{Водступ|2|em}}Пад раніцу да бацькі прыходзілі паўстанцы і прасілі патронаў, тыя самыя паўстанцы, што паноў забіваюць і за пакрыўджаных уступаюцца. Мікітку было цікава і страшна, і ён ціханька з-пад гунькі наглядаў за гэтымі надзвычайным...»</comment>
      <origin>280927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="mex21cm7extdg08iu783zr6sbwp3beg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{ц|'''Мікітка'''}}

{{Водступ|2|em}}Пад раніцу да бацькі прыходзілі паўстанцы і прасілі патронаў, тыя самыя паўстанцы, што паноў забіваюць і за пакрыўджаных уступаюцца. Мікітку было цікава і страшна, і ён ціханька з-пад гунькі наглядаў за гэтымі надзвычайнымі людзьмі.

{{Водступ|2|em}}Бацька доўга з паўстанцамі спрачаўся і лаяў іх, што рана паўсталі, што трэба, каб усе разам, бо панства яшчэ вунь як дужае, з імі трудна цяпер даць рады, і яны ўсіх нас падушаць.

{{Водступ|2|em}}Паўстанцы больш маўчалі, патопалі вінавата і ні з чым вышлі.

{{Водступ|2|em}}Цэлы дзень мучыўся Мікітка незразумелым яму, а ўрэшце ў часе вячэры ня вытрываў і спытаў:

{{Водступ|2|em}}— Тата, чаму казаў паўстанцам, што яны зарана ўсталі. Тож як пан сьпіць, дык лепш яго ўздужаць?

{{Водступ|2|em}}Бацька грозна цыкнуў на сына, ажно бульбай гарачай падавіўся, — што з блазьнюком гутарыць аб такіх справах, тым больш, што цяпер і сьцены маюць вушы.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mex21cm7extdg08iu783zr6sbwp3beg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вогнішча барацьбы (1930).pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>120622</id>
    <revision>
      <id>280928</id>
      <timestamp>2026-04-03T11:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Атрымаўшы ўжо пусты кошык, Гершонке выбірае сабе са дна крошкі, есьць і чакае.  {{Водступ|2|em}}— Што табе яшчэ трэба? — грыкнуў дэфэнзыўшчык.  {{Водступ|2|em}}— Хачу разам з татам і мамай дахаты пайсьці.  {{Водступ|2|em}}— Вон, жыдзяку!  {{Водступ|2|em}}На...»</comment>
      <origin>280928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1807" sha1="8gtvgkdh232l7lg6p7gspez6ig04dsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Атрымаўшы ўжо пусты кошык, Гершонке выбірае сабе са дна крошкі, есьць і чакае.

{{Водступ|2|em}}— Што табе яшчэ трэба? — грыкнуў дэфэнзыўшчык.

{{Водступ|2|em}}— Хачу разам з татам і мамай дахаты пайсьці.

{{Водступ|2|em}}— Вон, жыдзяку!

{{Водступ|2|em}}Натаўклі і выкінулі на вуліцу.

{{Водступ|2|em}}Але Гершонке не заплакаў, ён цьвёрды, як сталь. Апынуўшыся на вуліцы, аглядаў закратаваныя вокны ненавіснай будыніны, каб згледзець сваіх бацькоў. Ня было.

{{Водступ|2|em}}У адным з ніжэйшых вокнаў выткнулася шапка паліцыянта, які грозна патрасаў на яго кулаком.

{{Водступ|2|em}}Гершонке разважна падняў камень і наважыўся кінуць у акно. Дзяжурны паліцыянт, які стаяў пры ўваходзе, цыкнуў на Гершонке і нацэліўся з рэвольвэра.

{{Водступ|2|em}}Ня спускаючы воч з паліцыянта, Гершонке прастаяў момант з паднятай рукой, урэшце адкінуў камень убок, пасьля, дражнячы, выставіў язык на паліцыянта, ямчэй узяў кошык і пайшоў па вуліцы.

{{Водступ|2|em}}Ой гэты Гершонке, будзе з яго бальшавік!

{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gtvgkdh232l7lg6p7gspez6ig04dsn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>