Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 106 4583 280968 12168 2026-04-04T09:35:53Z By-isti 3554 280968 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title= |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} 79pc5i2kacl9g1n4jef0ly8whgxl3kk 280969 280968 2026-04-04T09:39:09Z By-isti 3554 280969 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)|Дзея маёй мыслі, сэрца і волі]] |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address=Менск |Year=1992 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} bsujqpeu1paf8j4rqhsi8pohpk1z0q8 102 10496 280961 270980 2026-04-04T05:22:40Z VasyaRogov 1510 /* Крытыка */ 280961 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Грыб | Імёны =Тамаш | Першая літара прозвішча =Г | Варыянты імёнаў =Глеба, Т; Н-ка; Небарака; Небарака, Антон; Т.; Т. Г.; Т-г; Т-ш; A. N.; G-be; Ge, Tomasz; N-ka, A.; Niebaraka, Anton; T. (лац.); Т. Н. (лац.), Тита, В. | Апісанне =беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пісьменнік, гісторык, перакладчык | Іншае = | ДН =19 сакавіка 1895 | Месца нараджэння =в. Паляны, Свянцянскі павет, Віленская губерня (цяпер Смаргонскі раён Гродзенскай вобласці) | ДС =21 студзеня 1938 | Месца смерці =Прага, Чэхія | Выява =Тамаш_Грыб_1923.jpg | Вікіпедыя =:be:Тамаш Тамашавіч Грыб | Вікіпедыя2 =:be-x-old:Тамаш Грыб | Вікіцытатнік = | Вікісховішча = | Вікіліўр = | ЭСБЕ = | Катэгорыя = Тамаш Грыб | Google = }} {{All works‎}} ==Публіцыстыка== '''1919''' *[[Што такое свабода?]] ''(1919)'' *[[Прамовы бунтаўшчыка]] ''(1919)'' :* [[Прамовы бунтаўшчыка/I. Аб рэвалюцыі|I. Аб рэвалюцыі]] :* [[Прамовы бунтаўшчыка/II. Аб зямельнай справе|II. Аб зямельнай справе]] :* [[Прамовы бунтаўшчыка/III. Аб сацыялізме|III. Аб сацыялізме]] :* [[Прамовы бунтаўшчыка/IV. Аб нацыянальным пытанні|IV. Аб нацыянальным пытанні]] *[[Памятка беларускага грамадзяніна]] *[[Новы беларускі ўрад]] *[[Да каго прылучацца]] *[[Што такое ўлада сялянскіх і работніцкіх Радаў]] *[[Pamiž wuczycielou]] *[[Szto rabić?]] *[[Charczawyja sprawy na Biełarusi i Litwie]] *[[Jaki pawinen być zakon ab ziamle]] *[[Jak zmahacca z daražynioj]] *[[Jak arhanizawać kaaperatyu]] *[[Z Horadni]] *[[Ci možam my dalej mauczać?]] *[[Uschod, ci Zachad?]] *[[Dwa hady rewalucyi]] *[[U czym nasza siła?]] *[[Ab dziaržaunaj uładzie]] *[[Jany nastupajuć!]] *[[Pany nia spiać]] * [[Sučasnyja dumki]] // Родны край, 1919; Biełaruskaje žyćcio, 1919, №5 '''1921''' *[[Чаго прыйшлі лапчывыя паны на Беларусь]] *[[Не ў магату далей маўчаць]] *[[Сьмяюся я над вамі]] *[[Уся зямля працоўнаму народу]] *[[Арганізуймося]] *[[Сучасныя думкі]] *[[Мы і яны]] *[[Хто мае права на зямлю]] *[[Перадавіца]] *[[Беларусы ў Амэрыцы]] *[[Трэ’ быць на варце]] * [[На_ўзломе#ПРАДМОВА|Прадмова]] '''1923''' * [[Мэты і заданьні]] '''1924''' * [[Аснаўныя падваліны вызвольнай ідэолёгіі беларускай нацыі]] '''1925''' *[[Вялікаруская дэмакратыя і яе адношанне да нацыянальнага пытання]] *[[Тэзісы аб культурна-нацыянальным аб’яднанні беларускага студэнцтва ў Празе]] '''1928''' * {{Скан|[[Да пытаньня аб навуковым досьледзе і вывучаньні Беларусі]]|Да пытаньня аб навуковым досьледзе і вывучаньні Беларусі (1928).pdf}} // {{Fine|[[Студэнская думка (1924)|Студэнская Думка]]. — Студзень—люты 1928. — [[Студэнская думка (1924)/1928/1|№1 (8)]]}} * {{Скан|[[Мэты і заданьні АБСА]]|Мэты і заданьні АБСА (1928).pdf}} // {{Fine|[[Студэнская думка (1924)|Студэнская Думка]]. — Студзень—люты 1928. — [[Студэнская думка (1924)/1928/1|№1 (8)]]}} '''1931''' * [[Мейсца й значаньне Францішка Скарыны ў сучасным беларускім вызвальна-адраджэнскім руху]] '''1933''' * [[Нацыя, як прадмет навуковага вывучэньня]] * [[Ў 70-я угодкі беларускага сацыялістычнага друку]] '''1934''' * [[На два франты]] * [[Рэлігійная справа на Беларусі]] * [[Пад сьцягам Скарыны]] * [[Шляхам Скарыны]] '''1935''' * [[Што такое нацыянал-дэмакратызм]] * [[Да пытаньня аб паходжаньні гэрбу Пагоня]] * [[Адвечны шлях — гэта ёсьць шлях Скарыны]] ==Выступленні== *[[Па дакладу Віктара Чарнова]] ''(1922)'' ==Крытыка== * [[„Уяўленьне“, паэма У. Жылкі]] ''(1923)'' * [[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо, Литовскій Статут 1588 г.]] // {{Fine|[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]. — 1936. — [[Калосьсе (1935)/1936/1|Кніжка 1]]}} ==Лісты== * [[Ліст Тамаша Грыба ў Прагу сябру Ўкраінскай Партыі Сацыял-Рэвалюцыянэраў Шапавалу]] ''(1921)'' * [[Ліст да Сымона Рак-Міхайлоўскага]] ''(1921)'' * [[У Віленскі акружны камітэт БПС-Р]] ''(1922)'' == Пра аўтара == * ''[[Аўтар:Сяргей Сахараў|Сахараў, С]]''. {{Скан|[[Др. Тамаш Грыб у сьвятле сваіх пісьмаў]]|Др. Тамаш Грыб у сьвятле сваіх пісьмаў (1938).pdf}} // {{Fine|[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]. — 1938. — [[Калосьсе (1935)/1938/1|Кніжка 1 (14)]]}} [[Катэгорыя:Беларускія аўтары]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка]] [[Катэгорыя:Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] nysitrepsh98050p5sdxvkf3uw3rue6 0 13401 280962 197095 2026-04-04T05:23:58Z VasyaRogov 1510 280962 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = [[Статут ВКЛ (1588)]] | безаўтара = | год = 1588 | крыніца = http://www.pravo.by/sm_full.aspx?guid=102453 | арыгінал = | пераклад = | сэкцыя = | папярэдні = | наступны = | анатацыі = іншыя рэдакці: [[Статуты ВКЛ]] }} * [[Прывілей аб зацвярджэнні Статута 1588 года]] * [[Прысвячэнне Статута Жыгімонту]] *[[На гербы Льва Сапеги (Рымша)]] *[[Зварот да ўсіх саслоўяў]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 1. О персоне нашой господарьской|Разьдзел 1. О персоне нашой господарьской]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 2. О обороне земъской|Разьдзел 2. О обороне земъской]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 3. О волностяхъ шляхетъскихъ и о розмноженью великого князства литовского|Разьдзел 3. О волностяхъ шляхетъскихъ и о розмноженью великого князства литовского]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 4. О судьях и о судех|Разьдзел 4. О судьях и о судех]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 5. О оправе посагу и о вене|Разьдзел 5. О оправе посагу и о вене]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 6. О опекахъ|Разьдзел 6. О опекахъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 7. О записехъ и продажахъ|Разьдзел 7. О записехъ и продажахъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 8. О тестаменътохъ|Разьдзел 8. О тестаменътохъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 9. О подъкоморыхъ в поветехъ и о правахъ земленыхъ; о границахъ и о межахъ|Разьдзел 9. О подъкоморыхъ в поветехъ и о правахъ земленыхъ; о границахъ и о межахъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 10. О пущу, о ловы, о дерево бортное, о озера и сеножати|Разьдзел 10. О пущу, о ловы, о дерево бортное, о озера и сеножати]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 11. О кгвалтехъ, о боехъ, о головщызнахъ шляхетскихъ|Разьдзел 11. О кгвалтехъ, о боехъ, о головщызнахъ шляхетскихъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 12. О головъщинахъ и о навезъкахъ людей простыхъ|Разьдзел 12. О головъщинахъ и о навезъкахъ людей простыхъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 13. О грабежохъ и о навезъкахъ|Разьдзел 13. О грабежохъ и о навезъкахъ]] *[[Статут ВКЛ — Разьдзел 14. О злодействе всякого стану|Разьдзел 14. О злодействе всякого стану]] == Гл. таксама == *[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)]] [[Катэгорыя:Статуты|Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Дакументы на старабеларускай мове]] [[Катэгорыя:Дакументы Вялікага Княства Літоўскага XVI стагоддзя (пасля 1569 года)]] b7wdse1wrroy3aa80lgczacrw623cou 0 15998 280970 194191 2026-04-04T09:45:32Z By-isti 3554 280970 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Дзея маёй мысьлі, сэрца і волі | аўтар = Казімір Сваяк | секцыя = Успаміны | папярэдні = | наступны = | год = 1925 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)/Dzieja majej myśli, serca i woli|Dzieja majej myśli, serca i woli]] // {{Fine|[[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)|Chryścijanskaja Dumka]]. — 20 Listapada 1931—15 Lipnia 1932. — [[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)/1931/17|№17]]—[[Chryścijanskaja Dumka (часопіс)/1932/7-8|7-8]]}} * {{Скан|[[Dzieja majej myśli, serca i woli (1932)|Dzieja majej myśli, serca i woli]]|Dzieja majej myśli, serca i woli (1932).pdf}}. {{Fine|Wilnia: Wyd. „Chryścijanskaj Dumki“, 1932}} * {{Скан|[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)|Дзея маёй мыслі, сэрца і волі]]|Казімір Сваяк.pdf}}. {{Fine|Менск, 1992}} [[Катэгорыя:Казімір Сваяк]] [[Катэгорыя:Успаміны]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 705xgxkpiis1di42c27m5ovf7ow4d3e 104 17064 280966 49616 2026-04-04T08:59:55Z Taravyvan Adijene 164 /* Вычытка */ пераклад 280966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taravyvan Adijene" /></noinclude><section begin="Вялікдзень"/>{{Цэнтраваны блёк/пачатак}} <big>III. ВЯЛІКДЗЕНЬ.</big><br /> {{Прахон|2em}}І сягоньня ў ноч сьвятую,<br /> {{Прахон|2em}}Збудаваўся люду лёс:<br /> {{Прахон|2em}}Бог дарогу даў прастую—<br /> {{Прахон|2em}}Наш Ісус Хрыстос васкрос.<br /> {{Прахон|4em}}Трэба жыць цяпер нам сьвята,<br /> {{Прахон|4em}}Шчасьце піць, што Ён прынёс;<br /> {{Прахон|4em}}Бо жывём пад Ім багата,<br /> {{Прахон|4em}}Ды пяём: „Хрыстос Васкрос!“<br /> {{Прахон|2em}}Вось і ліха? гдзесь прапала,<br /> {{Прахон|2em}}Кожны верны з сэрца строс;<br /> {{Прахон|2em}}Хоць у нас яно гуляла,<br /> {{Прахон|2em}}Дык цяпер забраў Хрыстос.<br /> {{Прахон|4em}}Вось як добра гэта сьвята,<br /> {{Прахон|4em}}Што дало нам шчасьця лёс:<br /> {{Прахон|4em}}Будзем жыць душой багата,<br /> {{Прахон|4em}}Бо Ісус Хрыстос васкрос!<br /> <small>Быдгошч. 1 траўня 1921 г.</small> {{Цэнтраваны блёк/канец}}<section end="Вялікдзень"/><noinclude></noinclude> spfens9kr1j1sk92kalep4gb4n5iehu 104 49863 280967 131380 2026-04-04T09:01:32Z Taravyvan Adijene 164 /* Вычытка */ [[:w:be-tarask:Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблёны]] 280967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taravyvan Adijene" /></noinclude>{{Цэнтраваны блёк/пачатак}} {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ВЯЛІКДЗЕНЬ}}'''|памер=100%}} Два сьвяты на сьвеце — ад нівы да нівы:<br /> {{Прахон|2.5em}}Хрыстос уваскрос! Наступае вясна!<br /> Глянь сьмела, глянь вольна, шчасьліў, нешчасьлівы,<br /> {{Прахон|2.5em}}І далей к жыцьцю з паніжэньня і сна!<br /> Гэй, гэй, на спатканьне вялікіх двух сьвятаў<br /> {{Прахон|2.5em}}Сьпяшэце супольна, хто ў путах ня згінуў!<br /> Хай льлюцца-зыльлюцца ад хаты да хаты<br /> {{Прахон|2.5em}}Ў адно ўсе грамады, ўсе людзі ўсіх ніў!<br /> <center>*</center> Вялікдзень! Вялікдзень! — ад нівы да нівы.<br /> {{Прахон|2.5em}}Забыў не адзін з нас нядаўныя дні,<br /> А ўспомні-прыпомні, шчасьліў, нешчасьлівы,<br /> {{Прахон|2.5em}}Аб тых, што ў сьвітаньні на век адышлі, —<br /> Ўсе костачкі тыя на гонях папарных, —<br /> {{Прахон|2.5em}}Жывых, што ў бяспуцьці акуцьцем зьвіняць…<br /> Прыпомні, дай слова ня шчэзнуці марна,<br /> {{Прахон|2.5em}}Пачатую справу шырыць, расшыраць!<br /> <center>*</center> Вялікдзень! Вялікдзень! — ад нівы да нівы<br /> {{Прахон|2.5em}}Заводзіць бацькоў сваіх песеньку сын.<br /> Зірні-ж, азірніся, шчасьліў, нешчасьлівы,<br /> {{Прахон|2.5em}}І заўтра на поле да сох, як адзін!<br /> Дагэтуль мы плачам, дагэтуль мы стогнем,<br /> {{Прахон|2.5em}}Адвечных ня можам пазбыціся сьлёз…<br /> Наперад па шчасьце! Хай злое ўсё дрогне,<br /> {{Прахон|2.5em}}Вясна ўжо на сьвеце, — {{Абмылка|хрыстос|Хрыстос}} уваскрос!<br /> {{Прахон|1em}}1908 {{Драбнейшы шрыфт|г.}} {{Цэнтраваны блёк/канец}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|4em|height=5px}}<noinclude></noinclude> m3ed2lxtidce7hh0t2bw3w2qhs5dhkq 104 120412 280963 280642 2026-04-04T05:26:42Z VasyaRogov 1510 280963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{ц|{{larger|'''И. И. ЛАППО: Литовскій Статутъ 1588 года.'''}}}} {{ц|'''Том I. Изслѣдованіе. Часть первая.'''}} {{ц|Kaunas, 1934, бач.&nbsp;XVI—476.}} {{Водступ|2|em}}Аб Літоўскім Статуце існуе ўжо даволі багатая літаратура. Пісалі рускія і польскія вучоныя, а ў апошнім часе, з ростам і пашырэньнем нацыянальнай сьведамасьці сярод Беларусаў, Літоўцаў і Украінцаў, пачалі займацца навуковым досьледам і вывучэньнем гэтага вельмі цікавага гістарычнага помніка беларускія, літоўскія і {{Абмылка|украінскія|ўкраінскія}} вучоныя. {{Водступ|2|em}}Агульны падрахунак і ацэнку ўсёй дацяперашняй гістарычнай літаратуры, якая прысьвечана Літоўскаму Статуту, знаходзімо ў працы [[Аўтар: Уладзімір Пічэта|У.Пічэты]], выдатнейшага гісторыка Беларусі, першага рэктара Беларускага Дзяржаўнага Унівэрсытэту ў Менску: „Распрацоўка літоўска-беларускага права XV—XVI стагодзьдзяў у гісторыяграфіі“ („Полымя“, Менск, №&nbsp;8 за 1926 і №&nbsp;2 за 1927). У.Пічэта ўважае, што сапраўднае навуковае вывучэньне Літоўскага Статуту яшчэ толькі пачынаецца. І нельга з гэтым не пагадзіцца: ў дацяперашняй гістарычнай літаратуры награмаджана ёсьць столькі розных супярэчнасьцяў у пастаноўцы і вырашэньні пытаньняў аб узьніку Літоўскага Статуту, што прыходзіцца ўсё пачынаць спачатку, трэба ўздымаць цаліну, каб выкрыць і выявіць гістарычную праўду. Гэта мабыць і мае на ўвазе І.&nbsp;Лаппо, калі ўважае патрэбным адзначыць, што ў сваей працы ён рад пытаньняў, зьвязаных з Літоўскім Статутам, вырашае іначай, чымся гэта ёсьць прынята ў гістарычнай літаратуры (бач.&nbsp;VIII). {{Водступ|2|em}}Першае і аснаўное цьверджаньне аўтара палягае на тым, што Трэці Літоўскі Статут зьяўляецца завяршэньнем кодыфікацыйнай працы, якая адбывалася ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI стагодзьдзі, зьяўляецца тым зборам законаў, з якім Вялікае Княства Літоўскае перажыло эпоху злучэньня з Польшчай паводле Люблінскай вуніі 1569&nbsp;г. Статутовае права, за выняткам з яго констытуцыйных законаў Вялікага Княства Літоўскага, перажыло падзел злучанай Польска-Літоўскай Рэчыпаспалітай і заставалася дзейным правам пасьля далучэньня да Расіі аж да 1840 году; у значнай меры было прынята і расейскім законадаўствам (бач.&nbsp;VI).<noinclude></noinclude> naaeejtf6z8bj7esagk24d1hhh2ba3g 104 120415 280964 280643 2026-04-04T05:29:18Z VasyaRogov 1510 280964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Вось-жа: І.&nbsp;Лаппо рашуча запярэчывае распаўсюджаны ў гістарычнай літаратуры пагляд, што Вялікае Княства Літоўскае перестала істнаваць, як самастойная дзяржава, пасьля падпісаньня акту Люблінскай вуніі. Сваё цьверджаньне аб дзяржаўнай самастойнасьці Вялікага Княства Літоўскага пасьля Люблінскай вуніі абапірае на гэткіх фактах: 1) Вялікае Княства Літоўскае было прыведзена да Люблінскай вуніі проці яго волі, таму і ўмова аб вуніі павінна быць прызнана не дабравольнай, а змушанай; 2) Вялікае Княства Літоўскае захавала паводле Люблінскай вуніі свой дзяржаўны тытул, свой асобны ўрад, усе свае дзяржаўныя прывілеі сваіх станаў; умова аб вуніі 1569 году не зьлівала Вялікае Княства Літоўскае з Польшчай у адну унітарную дзяржаву, але стварала іх фэдэрацыйны саюз, у якім фэдэрацыйнай уладаю для абедзьвух дзяржаў зьяўляўся супольны кароль і аб’еднаны сойм і сэнат; супярэчнасьці ўнутры самога акту Люблінскай вуніі, як і тыя абставіны, у якіх ён быў падпісаны, ня толькі не ўнясьлі прымірэньня ў адносіны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Польшчай, але яшчэ больш абвастрылі іх узаемную нездаволенасьць; 3) умова аб Люблінскай вуніі зьяўляецца міжнародным актам; 4) гэта ёсьць акт недасканалы і ўнутрана супярэчлівы, але найбольшы яго дэфэкт у тым, што зусім не ўстанаўлівае ўзаемнаадносіны абедзьвух дзяржаваў у часе бескаралеўя (бач.&nbsp;277—289). {{Водступ|2|em}}Цьверджаньне І.&nbsp;Лаппо аб тым, што Вялікае Княства Літоўска-Беларускае ня страціла сваей дзяржаўнай самастойнасьці пасьля падпісаньня акту Люблінскай вуніі 1569 году ня ёсьць новае: у беларускай гісторыяграфіі гэта пытаньне ўважаецца вырашаным і не выклікае ніякіх сумліваў. Дакладны і ўсебаковы разгляд гэтага пытаньня знаходзімо ў працы В.&nbsp;Друшчыца: „[[Палажэньне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасьля Люблінскай вуніі|Палажэньне Літоўска Беларускай дзяржавы пасьля Люблінскай вуніі]]“ („Працы Беларускага Дзяржаўнага Унівэрсытэту ў Менску“, Менск, 1925, №&nbsp;6—7, бач.&nbsp;216—251). {{Водступ|2|em}}Новае і сапраўды цэннае ў працы І.&nbsp;Лаппо ёсьць тое, што ён сабраў дужа многа фактычнага матарыялу аб паходжаньні Літоўскага Статуту, асабліва да гісторыі яго направы — другой і трэцяй рэдакцыі (1566 і 1588 году); гэта ёсьць плодны вынік яго 22 х гадовай працы. Але нельга не адзначыць, пры гэтым, што ў монографічнай працы І.&nbsp;Лаппо аб Літоўскім Статуце, як і ў ліку іншых яго гістарычных прац аб В.&nbsp;К.&nbsp;Літоўскім, увесь сабраны ім фактычны матарыял падлягае такой ідэолёгічнай апрацоўцы, такой сыстэматычнасьці і стылізацыі, што, нарэшце, зусім нават губляецца лёгіка фактаў і поўнасьцю замяняецца сваеасаблівай лёгікай суб’ектыўных уяваў аўтара. {{Водступ|2|em}}У аснову направы Статуту 1529 году, кажа Лаппо, паложана была ідэя шляхэцкай вольнасьці: шляхціц ёсьць вольны чалавек, які жыве на кошт сваей „аселасьці“ і нясе павіннасьці дзеля абароны дзяржавы ад вонкавай небясьпекі. Галоўныя крыніцы направы былі дзьве: судовая і адміністрацыйная {{перанос-пачатак|п=прак|к=}}<noinclude></noinclude> 0yl0ouhonq8u2cvhfyjcu6biligb55r 0 120422 280960 280653 2026-04-04T05:21:19Z VasyaRogov 1510 280960 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года | аўтар = Тамаш Грыб | год = 1936 год | пераклад = | секцыя = Артыкул | папярэдні = | наступны = | крыніца = Калосьсе. — 1936. — Кніжка 1. — С. 47—50 | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="И. И. Лаппо. Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб, 1936).pdf" from="1" to="4" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Публіцыстыка Тамаша Грыба]] [[Катэгорыя:Творы 1936 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Статут Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Калосьсе]] oku48fazotch3y3t6ibu87umyfab3v4 104 120623 280929 2026-04-03T12:03:05Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «і сам стаў разносіць падпольную літаратуру ці, як ён называў, консьпіратыўна «лісточкі з дрэва». {{Водступ|2|em}}А як селі яго сёстры ў астрог, дык, ня гледзячы на непагоду і зьдзек панскіх служак, акуратна насіў пад астрожную браму ежу для сясьцёр. Хай сьне...» 280929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>і сам стаў разносіць падпольную літаратуру ці, як ён называў, консьпіратыўна «лісточкі з дрэва». {{Водступ|2|em}}А як селі яго сёстры ў астрог, дык, ня гледзячы на непагоду і зьдзек панскіх служак, акуратна насіў пад астрожную браму ежу для сясьцёр. Хай сьнег, сьцюжа, сьпякота ці дождж — Гершонке будзе адстойваць пад астрогам цэлымі гадзінамі, рашуча драгаючы сьціснутым кулачком у жалезныя вароты астрогу, дамагаючыся, каб забралі ежу. {{Водступ|2|em}}Аднаго разу пасьля Першага мая былі арыштаваны ўсе хатнія, астаўся толькі Гершонке і яго васьмідзясяцігодняя хворая бабуля. {{Водступ|2|em}}Забіўся ён у кут, як затраўлены зьвярок, і аб нечым напружана думаў. {{Водступ|2|em}}Бабуля доўгі час угаварвала памаліцца богу, каб хутчэй выпусьцілі тату і маму, але гэтыя ўгаворы адляталі, як гарох ад сьценкі. Як бабуля задрамала, узяў Гершонке ліхтары, пайшоў на рынак, замяніў іх на хлеб і селядцы, злажыў у кошык і павалок у паліцыю, дзе сядзелі арыштаваныя бацькі. {{Водступ|2|em}}— Ты чаго? Ты хто? — спыталі там у Гершонке. {{Водступ|2|em}}— Перадайце вось гэтае тату і маме. {{Водступ|2|em}}— А хто яны такія? {{Водступ|2|em}}— Тата мой Борух і ў падраных ботах, а мама, ну мама, такая добрая і часта плача. А кошык мне вярніце.<noinclude></noinclude> 3vwr9sj3oyaykqgwda4owcnqbndeenj 104 120624 280930 2026-04-03T12:06:55Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=фа|к=брыкі}} рабочы Борух Пышка, які напэўна моцна заступіцца за свайго сына Гершонке. {{Водступ|2|em}}Ой гэты Гершонке, хоць-бы раз ён калі заплакаў, распусьціў нюні; ужо восьмы год канчае, а такі сьмелы, а такі цьвёрды. {{Водступ|2|em}}Наляцела...» 280930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=фа|к=брыкі}} рабочы Борух Пышка, які напэўна моцна заступіцца за свайго сына Гершонке. {{Водступ|2|em}}Ой гэты Гершонке, хоць-бы раз ён калі заплакаў, распусьціў нюні; ужо восьмы год канчае, а такі сьмелы, а такі цьвёрды. {{Водступ|2|em}}Наляцела раз ноччу паліцыя, бо ведала, што дзьве сястры Гершонке комсамолкі. Павальны вобыск, пагрозы, зьдзек. Усе ўстрывожаны, усхвалёваны, паўскаквалі з пасьцелі — той плача, той дрыжыць, а Гершонке прабудзіўся і нярухомы сочыць за паліцыяй сваімі пашыранымі ад перапуду чорнымі вачмі, якія гараць вугальчыкамі з цемнаты. Раптам, як што ўспомніўшы, рупна ўстаў і накіраваўся да выхаду. Паліцыянт затрымаў яго за руку і спытаў, куды ідзе. Але Гершонке, груба вырваўшыся, вышаў на двор, {{Водступ|2|em}}— Ну, ідзі, смаркач, але назад ня пушчу. {{Водступ|2|em}}Паліцыя, зрабіўшы вобыск дома, пайшла аглядаць двор і кладоўку. У комсамолак дух занімала, калі паліцыя стала дабірацца да месца, дзе ляжалі захаваныя лістоўкі партыі. На вялікае іх зьдзіўленьне, лістовак не аказалася. Комсамолкі здагадаліся, што тут прыслужыўся Гершонке, і пасьля вобыску прысталі да яго, каб вярнуў лістоўкі. Але Гершонке і слухаць не хацеў. {{Водступ|2|em}}— Не аддам, бо мама праз гэта часта плача і трывожыцца, а вас у паліцыі б’юць. Не аддам. {{Водступ|2|em}}Аднак хутка даўся ўламацца і ня толькі аддаў лістоўкі, але праз якісь час у сваёй сумцы да кніг<noinclude></noinclude> 83eqlzhzxivlzbyo29oaxiowrhxgjv2 104 120625 280931 2026-04-03T12:11:02Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Не чапіся, бо бараду вышчыплю і сала буду есьці, — раптам, успламянеўшы ўвесь, зьвяртаецца Гершонке да рэбэ, у якім бача віноўніка ўсім сваіх бед. {{Водступ|2|em}}Але вялікі Майсееў закон і вялікая адказнасьць ляжыць на сутулых плячох рэбэ п...» 280931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Не чапіся, бо бараду вышчыплю і сала буду есьці, — раптам, успламянеўшы ўвесь, зьвяртаецца Гершонке да рэбэ, у якім бача віноўніка ўсім сваіх бед. {{Водступ|2|em}}Але вялікі Майсееў закон і вялікая адказнасьць ляжыць на сутулых плячох рэбэ перад яўрэйскім народам. І страшэнна вялікая пагроза гэтаму закону ідзе з боку бальшавізму, вось чаму рэбэ не перастае гладзіць кучаравую галоўку маладога самадума і хухаць на яго цыбуляй і духоўнай гутаркай. {{Водступ|2|em}}Але Гершонке цьвёрды, як сталь. І давёў ён гэта не талмудзіцкімі разважаньнямі, а чынам: круга вырваўся ён з гладзючых і абнімаючых рук, вышаў басяком на марозны сьнег і сказаў, што ня вернецца ў хату, пакуль рэбэ ня выйдзе вон. {{Водступ|2|em}}Тае сьнег пад гарачымі асіверыўшымі ножкамі малога Гершонке, тае відавочна, дык як-жа мела не растаяць матчынае сэрца, такое кахаючае, добрае сэрца. Узяла маці на рукі свайго гадунца, прыгарнула яго зьзябнутага да грудзей, у якіх клекатала боль і гордасьць, надзея і трывога. Туліла маці і цалавала свайго пястунка і плакала, а ён хоць-бы што — цьвёрды, як сталь, толькі сьціснуў моўчкі за шыю маці сваімі пругкімі мурзатымі ручкамі. {{Водступ|2|em}}Узяўшы панявераны сідэр, пайшоў засмучаны рэбэ, пайшоў хутчэй, пакуль не вярнуўся з {{перанос-пачатак|п=фа|к=}}<noinclude></noinclude> 1wxe70ggwh48zntfhuxle5ju1u1xo56 104 120626 280932 2026-04-03T12:15:46Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''Гершонке'''}} {{Водступ|2|em}}Ой, зноў прышоў рэбэ вучыць сідэр малога Гершонке, і ня вучыць, а мучыць, дакучаць незразумелымі малітвамі, ад якіх і ў галаве робіцца дрэнна, і ў вачох выступаюць сьлёзы злосьці і крыўды. {{Водступ|2|em}}Узьдзеў рэбэ акуляры н...» 280932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Гершонке'''}} {{Водступ|2|em}}Ой, зноў прышоў рэбэ вучыць сідэр малога Гершонке, і ня вучыць, а мучыць, дакучаць незразумелымі малітвамі, ад якіх і ў галаве робіцца дрэнна, і ў вачох выступаюць сьлёзы злосьці і крыўды. {{Водступ|2|em}}Узьдзеў рэбэ акуляры на гарбаты нос, разгладзіў сваю пушыстую іржавага колеру бараду і, пасьлюніўшы языком палец, пачаў ліставаць сьвятую кнігу — сідэр. {{Водступ|2|em}}— Ай гвалт, а халерынка на тваю галава, — залемантаваў раптам рэбэ і, зрэпіўшы за карак Гершонке, пачаў клікаць яго маці. {{Водступ|2|em}}— Во расьце бальшавік, агой, — казаў рэбэ да маці і паказваў з абурэньнем на сярпы, молаты, зьвёзды, нарысаваныя дзіцячай рукой на старасьвецкай, парудзеўшай ад часу, паперы сідэра. {{Водступ|2|em}}Але ні маці, ні рэбэ ня білі Гершонке, бо Гершонке быў цьвёрды, як сталь, і нічым яго ня ўгнеш. Рэбэ і маці гэта ўжо добра ведалі і дзеля таго зразу пачалі з ласкі, пачалі ўгаварваць Гершонке вучыцца прамудрасьцяй божых.<noinclude></noinclude> k66nfo2dithwuol1vllpmldq36i1n0u 104 120627 280933 2026-04-03T12:17:29Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «палец у жмені, а сам з захапленьнем углядаецца ў чырвоны лёзунг. Кроў прасякнула ў пабелу і набірае больш цёмны густы адценак. Вось выпаўз клоп і затрымаўся на чырвонай лініі літары... {{Водступ|2|em}}Забразгалі засовы дзьвярэй, увайшоў дэфэнзыўшчык, але Лу...» 280933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>палец у жмені, а сам з захапленьнем углядаецца ў чырвоны лёзунг. Кроў прасякнула ў пабелу і набірае больш цёмны густы адценак. Вось выпаўз клоп і затрымаўся на чырвонай лініі літары... {{Водступ|2|em}}Забразгалі засовы дзьвярэй, увайшоў дэфэнзыўшчык, але Лукаш не здрыгануўся і не адарваў вачэй ад чырвонага лёзунгу: «Няхай жыве БССР». {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> 5ztnpanytbnhqrvohywzppq76y1zxmc 104 120628 280934 2026-04-03T12:22:36Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{перанос-канец|п=во|к=рагам}}, каб даказаць сваю нязломную рэволюцыйную волю. Праўда, пад катаваньнем ня выдаў, ня здрадзіў, трымаўся горда, адносіўся з пагардай, кожнае слова, пагляд былі насычаны нянавісьцю і прагай помсты, што выклікала яшчэ больш дзі...» 280934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{перанос-канец|п=во|к=рагам}}, каб даказаць сваю нязломную рэволюцыйную волю. Праўда, пад катаваньнем ня выдаў, ня здрадзіў, трымаўся горда, адносіўся з пагардай, кожнае слова, пагляд былі насычаны нянавісьцю і прагай помсты, што выклікала яшчэ больш дзікае над ім глумленьне. Але-ж гэта ўсё ня тое. Гэта звычайныя праявы. Дэфэнзыўшчыкі прывыклі, да цьвёрдасьці рэволюцыянэраў, іх гэта ўжо мала хвалюе, мала дапякае. А Лукаш так усім засьмягшым нутром жадае выказаць свой рэволюцыйны і клясавы протэст, клясавую нянавісьць! {{Водступ|2|em}}Прыткнуў развогнены лоб да {{Абмылка|сьцюдзённай|сьцюдзёнай}} каменнай сьценкі. А сьценка пабеленая... там-сям рыжэюць гнёзды клапоў, выдрапаныя няскладныя наогул надпісі, Лукаш чытае іх: пракляцьці, лаянкі, прозьвішчы, даты, лёзунгі... {{Водступ|2|em}}— Лёзунгі, лёзунгі... — шэпча Лукаш натхнёны нейкай новай думкай і не зважаючы на боль і слабасьць, падпаўзае да дзьвярэй, прыкладае вуха і з напружаньнем выслухоўвае. Ціха. {{Водступ|2|em}}— Добра! Каб толькі пасьпець! {{Водступ|2|em}}Лукаш завіхаецца, Нагледзеўшы найбольш белае месца на сьценцы, падпаўзае туды. Яшчэ раз прыслухаўся. {{Водступ|2|em}}Шпарка падносіць палец да губ і пракусвае скуру, пасьля рупна акрываўленым пальцам водзіць па сьценцы. Перш выводзе «БССР», бо баіцца, што могуць перашкодзіць, пасьля дапісвае зьверху «няхай жыве». Заціснуў Лукаш паранены<noinclude></noinclude> hcsk9g3jiuk8c143rptsnrm67m8tl4a 104 120629 280935 2026-04-03T12:28:18Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''Чырвоны лёзунг'''}} {{Водступ|2|em}}Комсамольцы Лукаш і Макс на даручэньні Раённага камітэту павінны былі напярэдадні гадавіны Кастрычнікавай рэволюцыі, на сьценах дамоў гораду адмаляваць лёзунгі. Ноччу адзін з трафарэтам выразанага лёзунгу, другі...» 280935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Чырвоны лёзунг'''}} {{Водступ|2|em}}Комсамольцы Лукаш і Макс на даручэньні Раённага камітэту павінны былі напярэдадні гадавіны Кастрычнікавай рэволюцыі, на сьценах дамоў гораду адмаляваць лёзунгі. Ноччу адзін з трафарэтам выразанага лёзунгу, другі з фарбай у вядзерцы і пэндзлем хадзілі на вуліцах і спрытна завіхаючыся ахарашывалі сьценкі чырвонай фарбай: няхай жыве БССР! {{Водступ|2|em}}Як з-пад зямлі вырас паліцыянт і накрыў на гарачым учынку. {{Водступ|2|em}}— Стой! стой! {{Водступ|2|em}}Некалькі стрэлаў. Аднаго нагнаў. {{Водступ|2|em}}І Лукаш апынуўся ў каталажцы. {{Водступ|2|em}}У гэтую-ж ноч быў зьбіты і перанёс нялюдзкія зьдзекі вырадкаў-дэфэнзыўшчыкаў. {{Водступ|2|em}}Варочаючыся на абмусоленым, збалочаным сяніку мэнчыўся Лукаш. Ня так яму данімала боль пабітага цела, як тая крыўда: ня выканаў ён даручэньня Райкому, перанёс зьнявагу ад самых ненавісных і абрыдлых людзей на сьвеце. А ўдабавак ён зусім слабы, каб паквітацца з клясавым {{перанос-пачатак|п=во|к=рагам}}<noinclude></noinclude> 55wohqhm14g58fo3q1vk389mh050nhc 104 120630 280936 2026-04-03T12:48:53Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=маў|к=чаць}}, ня можа ён задаволіць сябе помстай. Ну і мучыў-бы ён іх уласнымі рукамі — найстрашнейшымі мукамі, па капельцы аднімаў-бы ім жыцьцё. Выпадкова астаўленую лістоўку, як ашалелы рваў, таптаў, пляваў і ўсё-ткі змушаны пасьля быў п...» 280936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=маў|к=чаць}}, ня можа ён задаволіць сябе помстай. Ну і мучыў-бы ён іх уласнымі рукамі — найстрашнейшымі мукамі, па капельцы аднімаў-бы ім жыцьцё. Выпадкова астаўленую лістоўку, як ашалелы рваў, таптаў, пляваў і ўсё-ткі змушаны пасьля быў падняць і кінуць яе ў печку. {{Водступ|2|em}}У памяшканьні яго чакала яшчэ адна няпрыемнасьць — уся белая столь была адрукавана чырвонымі лёзунгамі: далоў белы тэрор, звольніць політвязьняў і гэтак далей — відаць комсамольцы пробвалі, ці добра зроблены трафарэты. {{Водступ|2|em}}Тут ужо нэрвы падпрокуратара ня вытрымалі, ён ня мог устаяць проціў навалы зложаных пачуцьцяў, — бахнуўшы ў фотэль, схаваў твар у далоні і заплакаў сьлязьмі злосьці, бясьсільля, сораму і крыўды. {{Водступ|2|em}}— Ах, да чаго даходзе... {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> o48zln85th3th123n7r0749etvuckuu 104 120631 280937 2026-04-03T14:11:59Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''Рэволюцыйная прысяга'''}} {{Водступ|2|em}}Праз горад доўгім паходам ступае прыгнечаным крокам хаўтурная процэсія. Наперадзе дамавіна, якую нясуць рабочыя, прыкрыта чырвоным сьцягам. Далей шэрагамі панурыўшы галовы ідуць рабочыя і пяюць працяжна над...» 280937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Рэволюцыйная прысяга'''}} {{Водступ|2|em}}Праз горад доўгім паходам ступае прыгнечаным крокам хаўтурная процэсія. Наперадзе дамавіна, якую нясуць рабочыя, прыкрыта чырвоным сьцягам. Далей шэрагамі панурыўшы галовы ідуць рабочыя і пяюць працяжна надтрэснутым голасам: {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}Там-сям сумна павейваюць, бы спачуваючы гору рабочых, чырвоныя сьцягі. Гэта паход рабочых хэмікаў, якія на сёмым тыдні стойкай забастоўкай хаўтураць свайго таварыша-героя, вырванага галоднай сьмерцю з шэрагаў барацьбітоў. {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}Пануры мае выгляд гэты паход. Зьнібыткаваныя, зьнямогшыя з кантаватымі плячмі, сьціснутымі сківіцамі, са сьціснутымі злосна кулакамі мерна ступаючы праводзяць рабочыя свайго памёршага таварыша. Бледныя змораныя твары бы сьмерць на іх хухнула, запаўшыя распаленыя вочы з тужлівым нярухомым узглядвм. Чырвоная дамавіна,<noinclude></noinclude> h44bprl8h983d2ke9felz8wz53sd0qb 104 120632 280938 2026-04-03T14:31:47Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «што калышыцца на плячох рабочых, зьяўляецца як-бы грозным напамінаньнем для змучаных шэрагаў. {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}А конная паліцыя на адкормленых конях узбройная да зубоў з блескам і шыкам гарцуе вакола, бы драпежнік цікуючыся...» 280938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>што калышыцца на плячох рабочых, зьяўляецца як-бы грозным напамінаньнем для змучаных шэрагаў. {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}А конная паліцыя на адкормленых конях узбройная да зубоў з блескам і шыкам гарцуе вакола, бы драпежнік цікуючыся за сваёй нажывай; яна гатова на першаму загаду скочыць на безбаронныя шэрагі рабочых. {{Водступ|2|em}}Паход усё далей і далей пасоўваецца сярод злосьмехаў, заўваг, поглядаў, сярод дастатку багацьця і роскашы арыстакратычнай часткі гораду. {{Водступ|2|em}}Вось і магільнік. {{Водступ|2|em}}Сярод няпрыемнай і тужлівай цішы пры затойным дыханьні апушчана ў дол дамавіна. Згрудзіліся каля жоўтай яміны людзі — цені, мучанікі-героі. Мінута здавалася цэлай вечнасьцю... Маўчаньне мучыць і пужае. Яшчэ шчыльней згрудзіліся. І кожны як-бы чуе гвалтоўныя ўдары сэрцаў гэтай рабочай сям’і, удары ў такт, як шагі дэмонстрантаў — нібы адно вялікае сэрца. Лёгкі ветрык калыша тое ці іншае пасма валос на скудлочаных, утупленых проставалосых галовах. Недзе далёка заякатаў фабрычны гудок — напомніў жыцьцё і барацьбу, працу і машыны. Вырасла пякучае набалелае пытаньне: як далей? Адчуваецца надзвычайнае напружаньне, награмаджэньне пачуцьцяў — вось-вось выбухае агульнае рыданьне, альбо... няшчадная помста.<noinclude></noinclude> etzka5n6vjb9j7pubdbkcuiuvw3fe6e 104 120633 280939 2026-04-03T14:35:08Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Таварышы! — разьляглося сярод маўчаньня. Усе ўздрыгнулі, яшчэ больш спахмурнелі. Гэта соцыял-згоднік пры дапамозе галоднай сьмерці стаў ламаць сталёвыя пружыны ў душах змучаных рабочых. У адказ рабочыя сталі моўчкі кідаць на жмені пясо...» 280939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Таварышы! — разьляглося сярод маўчаньня. Усе ўздрыгнулі, яшчэ больш спахмурнелі. Гэта соцыял-згоднік пры дапамозе галоднай сьмерці стаў ламаць сталёвыя пружыны ў душах змучаных рабочых. У адказ рабочыя сталі моўчкі кідаць на жмені пясок на апушчаную дамавіну, як-бы хочучы гэтым хутчэй закапаць свайго таварыша, каб ня чуць яму іх здрады, якую яны зараз рыхтуюць, якую яны зараз аддадуць соцыял-згоднікам... {{Водступ|2|em}}Раптам замяшаньне і трывожныя воклікі, захвалявалася рабочая маса, бы збожжа ад набегшага ветру. {{Водступ|2|em}}— Таварышы, увага! {{Водступ|2|em}}І гэты запыхаўшыся голас выдаўся рабочым сокатам толькі-што пушчаных у ход машын. Гэта быў голас свой, блізкі, так часта чуты ў водгуку барацьбы. {{Водступ|2|em}}— Таварышы, не засыпайце, спыніцеся, я скажу зараз такое, ад чаго і мёртвы ўваскросьне. Увага! Атрымана зараз вестка, што хэмікі Савецкага Саюзу прыслалі нам падмогу грашмі і пролетарскае пажаданьне перамогі ў нашай барацьбе. {{Водступ|2|em}}— Ура! {{Водступ|2|em}}«Паўстань пракляцьцем катаваны...» {{Водступ|2|em}}Пяюць радасныя, бадзёрыя, той — іншы змахівае сьлёзы і ўсьмяхаецца радаснай усьмешкай адзін да другога, А тут нехта крыкнуў: {{Водступ|2|em}}— Таварышы, мы супольна з нябожчыкам-{{перанос-пачатак|п=ге|к=роем}}<noinclude></noinclude> 06vhr88c9mm9plnnd2xvjujjvub5wse 104 120634 280940 2026-04-03T14:51:04Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=ге|к=роем}} павінны паслаць баявы адказ нашым польным братом. {{Водступ|2|em}}І тут-жа масавы загад: {{Водступ|2|em}}— Даставай дамавіну! {{Водступ|2|em}}— Наверх дамавіну! {{Водступ|2|em}}Бадзёра, спраўна і жартуючы адзін з другога даставалі дамав...» 280940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=ге|к=роем}} павінны паслаць баявы адказ нашым польным братом. {{Водступ|2|em}}І тут-жа масавы загад: {{Водступ|2|em}}— Даставай дамавіну! {{Водступ|2|em}}— Наверх дамавіну! {{Водступ|2|em}}Бадзёра, спраўна і жартуючы адзін з другога даставалі дамавіну так, бы там быў ня труп, а ляжаў нейкі жартаўнік, прыкінуўшыся нябожчыкам. Сярод натоўпу ажыўленьне, загулі, схамянуліся: кожны рух — круты і сьмелы, кожнае слова — звонкае і важкае, востры і гнеўны Пагляд у бок паліцыі... {{Водступ|2|em}}— Таварышы, ад імя нашых змагарскіх шэрагаў і нашага таварыша-героя, які ня здрадзіў сваёй клясе, які не сагнуўся пад ударамі, а нёс чырвоны сьцяг барацьбы да канца, шлем гарачае пролетарскае прывітаньне клясавым братом, скінуўшым ярмо эксплёатацыі, узяўшым уладу ў свае рукі. Таварышы, прысягнем над гэтай дамавінай, што будзем змагацца да апошніх сіл, будзем змагацца да перамогі... {{Водступ|2|em}}— Прысягаем! {{Водступ|2|em}}— Прысягаем! {{Водступ|2|em}}— Прыся... {{Водступ|2|em}}Тут паліцыя перабіла рэволюцыйную прысягу... {{Водступ|2|em}}Аднак, прысяга праводзіцца ў жыцьцё. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> 3oq2fn6s5maeypcdojh7oox94p70dmi 104 120635 280941 2026-04-03T15:54:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}А тым часам сонца, выбіўшыся з-за хмар, усьмяхаецца да людзей сваім сьмешкам вясьняным. Яно пабудзіць зара да жыцьця кожную траўку, кожную ніклую расьлінку, разьвяселіць усю прыроду, напаўняючы чалавека — караля прыроды — сумам і задумай глыбок...» 280941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}А тым часам сонца, выбіўшыся з-за хмар, усьмяхаецца да людзей сваім сьмешкам вясьняным. Яно пабудзіць зара да жыцьця кожную траўку, кожную ніклую расьлінку, разьвяселіць усю прыроду, напаўняючы чалавека — караля прыроды — сумам і задумай глыбокай… над канечнасьцяй цярпеньня. {{gap|2em}}''27.III.16.'' Справа беларушчыны зачынае прымаць зусім правідны характар. Там, дзе складаецца арганізацыя якая-кольвечы, дабывае права для сваей мовы і звычаю. Як можна дадумацца, зложыцца звольна і касьцельнае жыцьцё з правам для мовы роднай. “Гоман” Віленскі ясна даводзіць патрэбу адбудовы уніі — “адвечнай веры бацькоў нашых”. Багаслаў Божа!… Пад гэтым новым павевам і я ў сваім родным касьцеле сказаў 21.XI.15 добрую часьць казаньня роднай гаворкай. Ціш была нямая… Ад часу, як Край быў заняты сілай нямецкай, пачулі ўсе адразу, што школа зусім мае быць іначай у нас арганізавана. У часе калядным зладзілі мы тут “курсы”, каб на скорую руку прыгатаваць вучыцялёў вясковых. Аснавалі 7 школкаў, з каторых 4, маючыя лепшых вучыцялёў, і дагэтуль чынныя. Усюды было дадзена права для роднае мовы. Было пастаноўлена, каб пачатковая навука адбывалася пабеларускаму, а старшыя дзеці мелі побач і папольску. Работа пайшла ахвотна, хоць некаторыя гаспадары спачатку крывіліся на язык “просты”…</br> {{gap|2em}}Паўсталі такжа проціў мяне і паны. Яны былі нездаволены з майго сяброўства з “простымі”. Даказвалі яны народу, што беларушчына — справа шкодная для каталіцкага касьцёла, што шырыць умілаваньне гэтай “рускай” гаворкі ня мае сэнсу, што касьцёл тутэйшы быў заўсёды польскім і г.д. Адзін з іх перадаў вестку ў Вільню, што парафія Клюшчаны беларусіцца.</br> {{gap|2em}}Як відаць, Палякі ня хочаць прызнаваць беларусу права браць лёс свой у свае рукі.</br> {{gap|2em}}Літвін пазнае Беларуса па яго бацькаўскай мове, Паляк кажа, што хто мовіць пацеры ў ягонай мове, той Паляк. Гэта нелёгічна і нова. Даўнейшая “опінія” судзіла іначай. Зьвязь з польшчынай відочна рвецца. Дружба з Літвой зацясьняецца ўсё мацней. Так і быць мусіць. Заплакаў-бы Міцкевіч, каб увідзеў, як “народ”, у яго паняцьці, дзеліцца… {{gap|2em}}''13.V.16.'' Трэба пачаць працу болей агульную ў пісьменстве сваім. Замнога займаюся сваімі суб‘ектыўнымі перажываньнямі… Папробую змусіць да послуху пяро, каб вучыцца і вучыць… Горкі гэта хлеб, як кажуць. Але дзеля горычы ад вялікай ідэі адходзіць нельга. Буду што-кольвек пісаць. Хоць-бы адзін чалавек з тварам русьняным, чытаючы гэта маё пісаньне, скарыстаў і загарэўся міласьцяй хараства і Праўды, — была-6 для мяне награда вялікая… мне, што на дарозе кароткай сваей спаткаў ужо многа асоту і вужакаў…<noinclude></noinclude> dop1vslvbmezp6pxnds3tkuslksxzl5 104 120636 280942 2026-04-03T16:08:10Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}''12.VI.'' Гарой, гарой тутэйшая моладзь! Зладзілася ідэйная першая забава — прэдстаўленьне. Перашкод прышлося зламіць дужа-многа. Але ўканцы ўсё ўдалося. На сцэне стала: “Праклённае зельле” — жывы драматычны абразок з нашага вясковага жыцьця. Заб...» 280942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}''12.VI.'' Гарой, гарой тутэйшая моладзь! Зладзілася ідэйная першая забава — прэдстаўленьне. Перашкод прышлося зламіць дужа-многа. Але ўканцы ўсё ўдалося. На сцэне стала: “Праклённае зельле” — жывы драматычны абразок з нашага вясковага жыцьця. Забава падчас, калі за вёрст 40 грымяць гарматы. Аднак яна была патрэбай. Дух адпачыў і зажыў хоць на крыху новым жыцьцём. Песьні родныя зрабілі сымпатычнае ўражаньне, хоць энтузыязму ня вызвалі. {{gap|2em}}''30.VII.'' Цікаўная сягоньня была гутарка. Гурток моладзі на зборы разьбіраў пытаньне: “Які характар лічыш за найлепшы і чаму?”. П. Эск выказаў цесны зьвязак між добрым характарам чалавека-хрысьціяніна і найлепшым характарам Бога-чалавека, Хрыстуса. Сьвятыя насьлядоўцы жыцьця Яго даюць нам многа навукі і спазнаньня. Найгорай псуе характар людзкі нячыннасьць. П. Р. гаварыў аб тым уплыве, які маець на разьвіцьцё нашага характару склад фізычны нашае натуры і грамадзянства. П. Альфіч захваліваў пакору, цярплівасьць, мужства — найстрайнейшыя аздобнікі характару; ганіў бязрупнасьць і парыўчасьць. Мысьлі аб характары свае перадаў я таварыству меней-болей у гэтакіх словах… “З пазнаньня самога сябе чалавек мусіць дайсьці да пакоры, гэта знача, да зразуменьня сваей слабасьці духовай, гультаяватасьці і залежнасьці суцэльнай ад ласкі Божай. Чалавека, каторы відзіць пакорна слабасьць і ўсьцяж стараецца папраўляцца, бязупынна да гармонійнага выканчэньня сябе ісьці, я назаву чалавекам найлепшага характэру.</br> {{gap|2em}}Пакора бароніць ад найгоршай хваробы характару, ад бязьверра, каторае ёсьць затратай пачуцьця адказнасьці прад Богам. Пакора асьцерагае прад самаглюбствам, навучаючы што ты ня лепшы за другога, а затым мусіш мець выразумеласьць для людзей і пашану. Пакора бароніць ад неахвоты і роспачы, бо дае зразуменьне слоў Хрыстуса: “Без Мяне нічога ня можаце”. Дае спазнаньне слоў сьв. Паўла: “Усё магу з Тым, каторы змацняе мяне”. Агульне скажам, што характар найлепшы мусіць быць дасканальным, мусіць мець усе ўлады розуму, волі гармонічна разьвітымі. Чалавек абсолютнай дасканаласьці мець ня можа. Ёсьць яна толькі ў Богу. У Хрыстусе маем найстрайнейшы ўзор характару. Каб мець характар блізкі да гэтага Боскага ўзору, патрэба: 1) Старацца мець вялікую жыцьцёвую спраўнасьць, каторая вучыла-б нас кожны выпадак жыцьцёвы абярнуць для карысьці духоўнага разьвіцьця характару. Назавём гэта бязупыннай творчасьцяй духа. 2) Мець вялізную чуласьць на тое, што вокал нас дзеецца, каб усё відзець і разумець, у сьвятле вечнатрывалай асновы несьмяротнай ідэі. Назавём гэта дарам вышэйшае празорнасьці. 3) Навучыцца болей слухаць, чым гаварыць; болей<noinclude></noinclude> j6oa29pagordw01nv9t2gzpg5yds56k 104 120637 280943 2026-04-03T16:31:37Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «рабіць, чым малоць языком. 4) Упадкаў сваіх ніколі сабе не дараваць. Спавядацца з іх і прад Богам і прад сабой, каяцца і ісьці ўсьцяж наперад. 5) Дабіраць сабе лепшае таварыства людзей, але не гардзіць анікім; мець літасьць навет над злыднем, памятаючы, што...» 280943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>рабіць, чым малоць языком. 4) Упадкаў сваіх ніколі сабе не дараваць. Спавядацца з іх і прад Богам і прад сабой, каяцца і ісьці ўсьцяж наперад. 5) Дабіраць сабе лепшае таварыства людзей, але не гардзіць анікім; мець літасьць навет над злыднем, памятаючы, што і са мной магло-б блага быць, каб не ласка Божая і свая асьцярожнасьць, 6) Прыглядацца жыцьцю людзей, каторых завём “вялікімі”, “сьвятымі” асабліва-ж углядацца ў Божую постаць Хрыстуса. 7) Дужа многа думаць і разважаць над людзкім жыцьцём, як аб вельмі важнай і глыбокай праяве быту”… <center>{{larger|IX. Пад клёнам}}</br> (Клюшчаны, 21.IX.1916)</center> {{gap|2em}}Сягоньня пайду я пад разложыстае дрэва на могілках бацькоў маіх… Пагода плакучая… Загавару я да душ сялянцаў, што “адышлі згэтуль” і паслухаю голасу прыроды магільнай і памалюся за душы ўсіх, што цярпелі і ўзываць буду іхнае апекі над маей зямліцай… {{gap|2em}}Адчыніў я шырокую браму магільніка. Простая палісада дзеліць яго напал. На ўзгорку статуя Маткі Божай з скрыжаванымі рукамі на грудзёх. Дрэў і дрэўцаў галіны прысланяюць рады крыжоў, драўляных, простых. З мокрых пажаўцелых лістоў спадаюць каплі нябескай расы. Між дрэў найстаршы — клён, пасярэдзіне магільніка. Пад ім яшчэ ніхто не ляжыць. Там мейсца для мяне… {{gap|2em}}Чаму я так люблю места памёршых? Чаму, прыехаўшы дзе на сьвежае мейсца, перш-найперш знаёмлюся з нябожчыкамі на магілах? Чаму для мяне голас магільны такі тужліва-сумны і разам блізкі, мілы?… Вера мая! Табе дзякую за тое, што мяне знаёміш з духамі, — мілейшая мне лучнасьць з тымі, што ўжо на тым сьвеце, як з тымі, што тут жывуць яшчэ ў змаганьні, у далечыне ад Бога… {{gap|2em}}Вось стану я пад клёнам, дзе мо‘ спачне мая калісь галоўка, азірнуся кругом і заплачу поўнай сьлязой! Колькі ўжо галіны гэты налічылі жалосных выправадзінаў на гэтай сумнай палісадзе. Колькі тут праз векі разлягалася енку і плачу! А бацька-клён стаяў так заўсягды спакойна, разважна. Толькі дрыжаньне гальля і шэпт лісьця даводзілі, бытцам клён чуе і ціха гавора малітву за спакой душы людзкой, што “нарадзілася да новага жыцьця”… Колькі тут пакаленьняў! А што-ж асталося па іх?… Няварта было-б жыць, каб па сьмерці<noinclude></noinclude> 638e784i62xpztdrxs3ycyrdqb8ljw0 104 120638 280944 2026-04-03T16:45:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ўсё кончылася. Але на шчасьце — сьведка сам Бог, сьведка голас людзкасьці, — чалавек жыве і па сьмерці ў лепшай частцы сваей. Лёгшы пад крыжам, толькі пачатак дарогі прабыў: “Хоць і памёр, жыў будзе”.</br> {{gap|2em}}Чаго-ж тут плакаць? Няхай галосяць бязьверцы!...» 280944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ўсё кончылася. Але на шчасьце — сьведка сам Бог, сьведка голас людзкасьці, — чалавек жыве і па сьмерці ў лепшай частцы сваей. Лёгшы пад крыжам, толькі пачатак дарогі прабыў: “Хоць і памёр, жыў будзе”.</br> {{gap|2em}}Чаго-ж тут плакаць? Няхай галосяць бязьверцы! Але яны зімны… Несьмяротнасьць сваю закладаюць у затраце сваей язьні і ў нябыцьці. {{gap|2em}}Як сьмерць прыгожа лучыць усіх. Якая стройная унія! Адно тут грамадзянства, адна вера, адна міласьць! Адзін Бог — адна людзкасьць. А гэтай людзкасьці адна міласьць Божая, або… адна ненавісьць. Так як і на гэтым сьвеце. Адзін Касьцёл Божы Міласьці — і адзін збор шатанскі ненавісьці. Насупроціў… слова Божае: “Fiat lux” — станься сьвятло — і слова Ягонае: “Есce nova facio omnia” — чыню во ўсё на нова — становяць два бакі адной карты бытаваньня істот разумных.</br> {{gap|2em}}Гісторыя сьвету — гэта гісторыя пакоры і пыхі анёлаў і людзей. Пакора называе Бога панам сваім, пыха сябе ставіць на мейсцы Бога. Пакора хваліць Быт, пыха ніштосьць. Пакора вывышшае, пыха зьніжае. Шчасьце, за каторым гнаўся род людзкі — гэта ''Сам Бог.'' Няшчасьце, каторае выбраў сабе першы і апошні грэшнік, гэта разлучнасьць з Богам. Шчасьлівы чалавек, каторы ўмее сказаць: “Бог мой і ўсё маё!”</br> {{gap|2em}}Учора згасла адно маладое жыцьцё. Незадоўга прад сьмерцяй я спытаў: “Ці ня будзеш, дзіця маё, наракаць на Бога, калі забярэць цябе з гэтага сьвету?” “He!” адказала яно і то так проста, так лёгка, што я вышаптаў: “Анёлам адным той сьвет павялічан”… Дзяўчо гэта ляжыць тут неўдалёчку. Моліцца мо‘ за мяне… Спаткаемся!… Будзь багаслаўлены час, у каторым я зьвярнуўся, да Бога!… {{gap|2em}}Бач, як азалаціла сонца жоўтыя лісты майго клёну! Касулькі яго зжывілі гэту мясьціну памёршых і здалося мне, што гэты старэнькія крыжы з паблякшай зоркай палатнянай аднавіліся і загаманілі вечнай мовай Жыцьця з Божае ласкі. Недарма наш русьняк хіліць пакорна галаву прад гэтым знакам збаўленьня, нядарма значыць ім свае адкрытыя грудзі. Крыж вучыць яго веры Хрыстовай, крыж бароніць яго ад злой долі і распусты.</br> {{gap|2em}}Чаму-ж гэта ўзьеліся так на крыж некаторыя пісакі?… Русьняк жыве, то не замерла вера яго ў цудоўны знак крыжа. Русьняк зажыве паўнейшым жыцьцём, калі зглыбіць і пашырыць у сабе веру ў Хрыста ўкрыжаванага, праз каторага сьляпым вочы адкрываюцца, нямым голас даецца. Русьняк згіне, калі злыдні адбяруць ад яго веру ў Бога і Яго Сына Езуса…<noinclude></noinclude> 5g6zqf8nw4pm3udbrrdh4di49t7zkaq 104 120639 280945 2026-04-03T17:15:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Мой Божа! Чую я падзячнасьць за тое, што мысьль мая — маўляў каля вялікага цэнтру, — круціцца каля вечнае ідэі: “Deo servire regnare est” — служба Богу — гэта панаваньне… Я хацеў-бы знайсьці якуюсь сынтэзу жыцьця свайго… Але пашто? Якая быць можа сынтэза...» 280945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Мой Божа! Чую я падзячнасьць за тое, што мысьль мая — маўляў каля вялікага цэнтру, — круціцца каля вечнае ідэі: “Deo servire regnare est” — служба Богу — гэта панаваньне… Я хацеў-бы знайсьці якуюсь сынтэзу жыцьця свайго… Але пашто? Якая быць можа сынтэза жыцьця, каторае толькі гарэла само ў сабе, не выдаючы ясьнейшага полымя на сьвет? Якая аднак сынтэза кожнага жыцьця, што вось тут пад крыжам знайшло свой часовы канец?… Можа-бы гэту сынтэзу абнялі словы: “Спазнаў, чым ёсьць крыж і праз цярпеньні знайшоў Бога”. Я ахвотна напісаў-бы гэта на пліту грабовую табе, чалавеча. {{gap|2em}}Вось аж куды заблуталася мысьль мая, аж да асновы людзкога бытаваньня. Яна йшчэ неспакойная, але роўная. Хацеў-бы, каб была ''чыстай і простай.'' Хацеў-бы, каб на магіле маей напісалі: Кс. Кастанты Стэповіч. Жыў гадоў Н.Н… Стараўся быць чыстай і простай мысьлі. <center>{{larger|X. На другім вікарыяце — у блудным коле</br>(Карыцін 1916-1917)</center> {{gap|2em}}''Клюшчаны, 2.XI.1916.'' Бывай здарова родная старонка! Глыбокая, моцная сувязь злучыла мяне з табой. Тут я нашоў сілу да жыцьця, тут пазнаў ясныя хвіліны супакою; тут нашоў новыя намэты працы хаўруснай, тут спазнаў, як сумна жывецца гаротнаму селяніну ў цемры, грэху і блудзе забітасьці… Мой родны куточак! Будзь здароў! Дасьць Бог, увідзімся. А калі ў чужыне зімнай застуджу я свае сілы жыцьцёвыя, ты прымі мяне ізноў, каб нашоў я ў табе добрую крыху патолі… Бывайце заўсёды дужы і здаровы вы ўсе, каго сэрцы біліся ў такт з маім! Капайце ў цьвёрдай грудзе сабе дарогу на прывольле і не забывайце, што мэта наша горная: вясёла ідзіце за сьветлай зарніцай Праўды: “з народам для Бога”. {{gap|2em}}Другі мой вікарыят па Камаях. У Вільні быў колькі гадзін праездам. У колах польскіх — салідарнасьць з Варшаваю. Апавешчана “Каралеўства Польскае” незалежным… Якія мы нешчасьліўцы, што ня можам падобна як Палякі ўзяць лёс свой у свае рукі!</br> {{gap|2em}}У парафіі Карыцін большасьць беларусаў, гавораць чуць ня ўсе пабеларуску. Гутарка мала рожніцца і ад нашай надвялейскай. Ідэя маладой Беларусі тутака нязнана; цікаўна, што тутэйшыя “шкаце” ставяць сябе куды вышэй ад суседніх мазуроў за Беразовай. Беларусы-ж з-пад Янава і Карыціна кажуць, што яны нешта лепшае, як запушчанскія “шкаце”.<noinclude></noinclude> orydub3ws63ascoss0661xq3u1r9shd 280946 280945 2026-04-03T17:15:46Z RAleh111 4658 280946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Мой Божа! Чую я падзячнасьць за тое, што мысьль мая — маўляў каля вялікага цэнтру, — круціцца каля вечнае ідэі: “Deo servire regnare est” — служба Богу — гэта панаваньне… Я хацеў-бы знайсьці якуюсь сынтэзу жыцьця свайго… Але пашто? Якая быць можа сынтэза жыцьця, каторае толькі гарэла само ў сабе, не выдаючы ясьнейшага полымя на сьвет? Якая аднак сынтэза кожнага жыцьця, што вось тут пад крыжам знайшло свой часовы канец?… Можа-бы гэту сынтэзу абнялі словы: “Спазнаў, чым ёсьць крыж і праз цярпеньні знайшоў Бога”. Я ахвотна напісаў-бы гэта на пліту грабовую табе, чалавеча. {{gap|2em}}Вось аж куды заблуталася мысьль мая, аж да асновы людзкога бытаваньня. Яна йшчэ неспакойная, але роўная. Хацеў-бы, каб была ''чыстай і простай.'' Хацеў-бы, каб на магіле маей напісалі: Кс. Кастанты Стэповіч. Жыў гадоў Н.Н… Стараўся быць чыстай і простай мысьлі. <center>{{larger|X. На другім вікарыяце — у блудным коле}}</br>(Карыцін 1916-1917)</center> {{gap|2em}}''Клюшчаны, 2.XI.1916.'' Бывай здарова родная старонка! Глыбокая, моцная сувязь злучыла мяне з табой. Тут я нашоў сілу да жыцьця, тут пазнаў ясныя хвіліны супакою; тут нашоў новыя намэты працы хаўруснай, тут спазнаў, як сумна жывецца гаротнаму селяніну ў цемры, грэху і блудзе забітасьці… Мой родны куточак! Будзь здароў! Дасьць Бог, увідзімся. А калі ў чужыне зімнай застуджу я свае сілы жыцьцёвыя, ты прымі мяне ізноў, каб нашоў я ў табе добрую крыху патолі… Бывайце заўсёды дужы і здаровы вы ўсе, каго сэрцы біліся ў такт з маім! Капайце ў цьвёрдай грудзе сабе дарогу на прывольле і не забывайце, што мэта наша горная: вясёла ідзіце за сьветлай зарніцай Праўды: “з народам для Бога”. {{gap|2em}}Другі мой вікарыят па Камаях. У Вільні быў колькі гадзін праездам. У колах польскіх — салідарнасьць з Варшаваю. Апавешчана “Каралеўства Польскае” незалежным… Якія мы нешчасьліўцы, што ня можам падобна як Палякі ўзяць лёс свой у свае рукі!</br> {{gap|2em}}У парафіі Карыцін большасьць беларусаў, гавораць чуць ня ўсе пабеларуску. Гутарка мала рожніцца і ад нашай надвялейскай. Ідэя маладой Беларусі тутака нязнана; цікаўна, што тутэйшыя “шкаце” ставяць сябе куды вышэй ад суседніх мазуроў за Беразовай. Беларусы-ж з-пад Янава і Карыціна кажуць, што яны нешта лепшае, як запушчанскія “шкаце”.<noinclude></noinclude> 4y6ttv2cssmvikdgk9api53r4tl0zdc 104 120640 280947 2026-04-03T17:33:20Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Польшч тут палітыку можа вясьці ўдачна на сваю карысьць, бо: каталік усё роўна, што і Паляк… <center>'''*</center> {{gap|2em}}3 трывогай бяруся да кіраўніцтва цэлай грамады дэвоткаў. Здароўе мала, а работы шмат. ''У такой сфэры сьмешна было-б падымаць думку аб Беларусі.''...» 280947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Польшч тут палітыку можа вясьці ўдачна на сваю карысьць, бо: каталік усё роўна, што і Паляк… <center>'''*</center> {{gap|2em}}3 трывогай бяруся да кіраўніцтва цэлай грамады дэвоткаў. Здароўе мала, а работы шмат. ''У такой сфэры сьмешна было-б падымаць думку аб Беларусі.'' Калі знайду якую, інтэлігентную душу, пастараюся пазнаёміць яе з справай, каторая ляжыць на сэрцы мне. Веру, што: “Жыве Беларусь”. ''Работа мая тымчасам чыста касьцельная і культурная.'' Мо‘ вазьмуся за хор, бо страшэнна запушчаны. А тымчасам: “Бог памож!” {{gap|2em}}''25.XII.16.'' Божа, Божа! Так, здаецца, заплакаў-бы ціха і балесна, каб аж страпянуліся ўсе струны душы: можа-б гэта разагнала тую журбу, што зьядае ізноў мяне. Неадлучна ты ад мяне, ліхая мая сумнасьць, бо і я сам сабе нейкую трагедыю строю: складаецца яна мо‘ сама, а мо‘ і я творца яе, а канчатак яе будзе загубай маей, хоць несуцэльнай… Я не здаволен з самога сябе. Я кажды шаг свой пачынаю ставіць бяз тэй пэўнасьці, каторую дае сіла з Бога: з пакоры і малітвы. Што-раз мне сумней, а нямаш душы зроднай: я слабы і ня маю каму спавядаць “простую” душу маю… {{gap|2em}}''2.II.1917.'' Сумую як заўсёды. Прылучылася слабасьць з сільнае застуды. Не магу ні гаварыць наголас, ні пяяць. А работы шмат.</br> {{gap|2em}}Праца над самым сабой мае многа разьбіцьця — што выводзе мяне ўжо няраз з роўнасьці духоўнай. Баюся, каб не растроіцца. Як тут удзяржаць і разбудзіць жыцьцё глыбейшае ў другіх, калі сам павольна на мель асядаю…</br> {{gap|2em}}Аб‘яжджаю крыху парафію з калядой: сьлёзы, больш нішто. Усьмеху рэдка спаткаць. Людзцы прыбіты нядоляй вайны — а шмат прымірае з голаду. {{gap|2em}}''20.II.'' …Рэдка спаткаць душу з верай жывой, што відзіць ясна тайніцы быту людзкога, бо прывыкла мысьль затапляць у сьвятле Божай развагі. Вось адзін прыклад. Дзяўчо на ложу сьмерці, у сухотах. Вочы гараць ня толькі полымем з палу: відаць у іх нейкі праблеск засьвету і спакой з пэўнасьці жыцьця вечнага. “Мне не патрэба лекаў ніякіх людзкіх, чакала толькі Лекара Боскага. Усё роўна мне жыць, ці памерці, нават большая ахвота да сьмерці, бо ад жыцьця тутэйшага нічога не спадзяюся. Умру ахвотна, баюся толькі, ці Хрыстос прыйме мяне грэшніцу”. {{gap|2em}}''13.III.'' Улез я ў блуднае кола… Запяяў я “тутэйшым” колькі шчырых песьняў беларускіх, сказаў пару казкаў, задэклямаваў “Званара” і даў прачытаць “Пчалінку”. Паказываецца, што тут многа хто мог бы палюбіць Беларусь, а прынамсі яе людовую паэзыю — духа глыбейшага яе. Бо відзеў я на гэтых<noinclude></noinclude> mgoi7qqmmbgfoqnwyui05q8z1iy33y4 104 120641 280948 2026-04-03T18:00:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «успробах, што “вочкі іх гарэлі”. Але тут пачынаецца гэты блудны круг. Сяньня мой пробашч пры абедзе зьнячэўку пытаў: “Хто гэта даў да чытаньня беларускую кніжыцу, што чытаюць у мястэчку, сабраўшыся вечарам?” Адказаў я, што гэта мая работа. — “Няхай ксё...» 280948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>успробах, што “вочкі іх гарэлі”. Але тут пачынаецца гэты блудны круг. Сяньня мой пробашч пры абедзе зьнячэўку пытаў: “Хто гэта даў да чытаньня беларускую кніжыцу, што чытаюць у мястэчку, сабраўшыся вечарам?” Адказаў я, што гэта мая работа. — “Няхай ксёндз не заводзіць тутака ніякай новасьці. Прашу ня шырыць ані песьняў, ані казкаў, ані дэклямацыяў беларускіх!” Я даў сваю згоду(!). Чаму?.. Пробашч пасьля выясьніў, што гэтага вымагае касьцельная палітыка з Вільні (!). Гэтага хоча касьцельны ўрад. Ёсьць-бо небясьпека, што ад умілаваньня роднай мовы, Беларус пачне дамагацца нават рэформы ў касьцеле. Хай жыцьцё плыве сваім карытам. Ня трэба будзіць духа самабытнасьці, бо гэта тымчасам небясьпечна для еднасьці Касьцёла… Што тут справядліва, а што не?… Пакінь!… Пакінь, браце, свае думкі! Ты любіш Беларусь! Міласьць твая нешчасьлівая. Крыйся ты з ею. Бойся яе аказаць, бо гэта можа даць урон для нейкай палітыкі, ведзенай у імя праўды(!). Я мусіць зблудзіў. Што-ж я зраблю, калі люблю так душу Беларуса. А віджу яе і пазнаю ў іншым шмат сьвятле, чым другія. Я мушу пакінуць тое, што ўелася ўжо ў маё сэрца!</br> {{gap|2em}}Ну, буду біцца цяпер з… сваімі думкамі. Мо‘ беларуская муза ізноў будзе са мной. Зачну пісаць.</br> {{gap|2em}}Каб як вылезьці з гэтага блуднага колца, стаўлю сабе такі парадак: 1) Слухаць пробашча ў тым, што датыча чыста нацыянальнай прапаганды — значыць пакінуць байкі, песьні і нават гаворкі аб беларушчыне… Ці я вытрываю?! 2) Трэба зараіцца з другімі сябрамі. 3) Пісаць на-нова дзеньнік, каб было дзе думку пакінуць. Маўчаць і больш думаць. {{gap|2em}}''17.IV.'' Час плыве… Між мной і пробашчам тымчасам зносіны нібыто добрыя, але чуецца нешта анормальнае. Маё блуднае кола яшчэ больш сьціснулася. Ці-ж мне можна вытрываць: ані слоўца нікому?… Але-ж я слова даў не гаварыць аб Беларусі, ня вучыць новых песьняў, каб ня збудзіць руху. А тут мяне пытаюць, — што рабіць? Кажу проста: “Мне забаронена гаварыць аб гэтым”. Такая гаворка йзноў уводзіць у той круг, каторы завязаўся. А як тут не запяяць роднай песьні, калі просяць?! І сьмех і грэх… Аж во‘ нашоў я зьнячэўку выхад з блуднага кругу. Як хто загамоніць са мной аб “гэтым” — я і пытаю: “Ці ты лічыш сябе Беларусам?” Калі: “так” — добра, будзем аб “гэтым” гаварыць, калі: “не” — дай спакой, мне аб гэтым нявольна з табой талкаваць! — А што, ці-ж ня добры выхад? І воўк сыты і каза цэлая… Ха, ха!</br> {{gap|2em}}Сяньня маю нос спушчаны на квінту, як кажуць сьпевакі: пробашч сказаў, што мала спавядаю. А бадай ты скіс (ня пробашч, але я): гэта-ж ты са сьпевамі апушчаешся… Але-ж гэта ня праўда! У сумленьні я спакойны. Я нездароў, а спавядаю ня менш “яго”. Мог бы сказаць “яму”, што ад Каляд у Карыціне крывёй плюю. Але “сыты галоднаму не спагадае”.<noinclude></noinclude> renrxbj8sv7pvqxwxbmkoizfubfnofh 104 120642 280949 2026-04-03T18:14:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}''7.V.'' Выпала пяро мне з рук, не магу ўжо прымусіць яго да паслухмянасьці. А тут такое адзіноцтва, такая душная атмосфэра. Я шукаю, перад кім мог бы выліць крыху тэй пякоты з сэрца і не знаходжу. Ізноў вярнуўся да дзеньніка, але пяро ня слухае… паржав...» 280949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}''7.V.'' Выпала пяро мне з рук, не магу ўжо прымусіць яго да паслухмянасьці. А тут такое адзіноцтва, такая душная атмосфэра. Я шукаю, перад кім мог бы выліць крыху тэй пякоты з сэрца і не знаходжу. Ізноў вярнуўся да дзеньніка, але пяро ня слухае… паржавела.</br> {{gap|2em}}Сумна мне, хоць ты вазьмі ляж ды і ўмры. Але як тут уміраць, нічога добрага не зрабіўшы? А мо‘ і не зраблю?… От біся, чалавеча, як рыба аб лёд! Калісь трапіш у прорубі…</br> {{gap|2em}}Баліць мне сэрца за народ, каторага няшчасьце не змагу апісаць.</br> {{gap|2em}}Пячэ нутро маё сум з бясьсільнасьці сваей да направы перш сябе, потым бліжніх маіх…</br> {{gap|2em}}Плача сэрца маё над нядоляй, над упадкам духа тых, што звалі сябе дужымі…</br> {{gap|2em}}Скалыхнуліся ўсе думкі мае, спуджаныя сумам ліхім і вялікай трывогай.</br> {{gap|2em}}Я тут у гэтым Карыціне да часу. Добра тут. Мне пэўна будзе шкода пакінуць яго. Нашоў тут крыху сэрц, каторыя б‘юць у такт з маім, шукаючы Бога. Але на мяне зваліўся цяжар такі, каторы выпраўляе мяне адгэтуль. Дай-жа Божа канец гэтай вайне! Ах, Божанька, хутчэй! бо людцы ня вытрываюць і будуць разам з бязьверцамі клясьці Огляд Твой. Я-ж чакаю канца яе, каб папрацаваць яшчэ на ніве Божай і народнай, а тады памерці. Ах, лёгка гэта сказаць! Як-жа трэ‘ будзе перажыць гэты момэнт нарадзін да вечнасьці! Прызнаюся шчыра, я ўміраць баюся. Але трэба. Божанька! памажы мне споўніць наказы Твае і зразумець волю Тваю сьвятую. Вось, так хацелася-б збудаваць нешта нейкае для хвалы Тваей. Адну душу выратуеш з балота грэху, — колькі-ж радасьці! А каб-жа з такіх душ збудаваць цэлы касьцёлак, або прынамсі залажыць фундамант… Што-ж за шчасьце! Колькі-ж радасьці ў небе… Асушы адно вочка з сьлёзцаў — і так сэрца расьце! А каб жа гэтымі сьлёзцамі паліць “нядолю нашу беларускую” — колькі-ж было-б сьвятла і патолі? {{gap|2em}}''18.VI.'' Жыцьцё ня ладзіцца. Найгорш з здароўем. Даю я гэтай парафіі праўдзівую кроў сваю. Ужо колькі разоў меў сільны ўплаў крыві з горла. Цікаўна мне, што мой пробашч ня верыць відаць у маю хварлівасьць і калі я часам скарачу сваё заняцьце, зара бывае чырвоны і надуты.</br> {{gap|2em}}Нядаўна прыходзіць адна асоба і перасьцерагае сакрэтна, каб я сыскаў беларускія кніжыцы, калі каму пазычыў. Ад часу гутаркі з пробашчам я не даваў нікому чытаць ніякай брашуры, апроч вучыцеля, бо ён сябе палічыў Беларусам. А тут разшырылася вестка, што я сьпевакоў частую кніжкай беларускай. Вось што яна мне сказала: “Я чула, што з ксяндза вельмі нездаволены ў клябаніі за шырэньне думкаў {{перанос пачатак|бела|рускіх}}<noinclude></noinclude> csoyes7kprdn8c8hzsqqlmxz5gm6e3c 104 120643 280950 2026-04-03T18:29:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|бела|рускіх}}. Хай ксёндз будзе асьцярожны. Яны лічуць нас такімі дурнямі, што нам забараняюць на‘т чытаць беларускія кніжкі”. За гэту перасьцярогу я вельмі падзякаваў, насьмяяўся і падумаў: — Жыве Беларусь і тут. “Іншыя — кажа, — ксяндз...» 280950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|бела|рускіх}}. Хай ксёндз будзе асьцярожны. Яны лічуць нас такімі дурнямі, што нам забараняюць на‘т чытаць беларускія кніжкі”. За гэту перасьцярогу я вельмі падзякаваў, насьмяяўся і падумаў: — Жыве Беларусь і тут. “Іншыя — кажа, — ксяндзы давалі чытаць гэтыя кніжыцы”: “адну — кажа, — я дагэтуль трымаю”… Значыць, думка аб роднай старонцы так жыва, што сочыцца праз ледзь значныя ходы. ''Тут неяк даведаліся, што я Беларус і не адзін прасіў ужо ў мяне “вершыкаў”.'' Што-ж? Трэба на жаданьне іх адказаць паводле тэй нормы, “каб воўк быў сыты і каза цэлая”. Блудны круг мой разьвязаўся, а зьвязваецца для ворагаў Беларусі. {{gap|2em}}''19.VI.'' Сяньня я шчыра гаварыў з пробашчам аб маіх адносінах да людзей і да яго самога. Паказалася, што лучыць нас сільная толькі ідэя каталіцызму. Такую пропасьць убачыў між сабою а ім, што трудна будзе жыць. Нараіў мне ўступіць. Добра. Я пастанавіў адлучыцца. Дзе толькі падзенуся?! Нездаволены найгорш, што зрадзілася тут думка аб Беларусі не без майго ўдзелу. {{gap|2em}}''3.VII.17.'' Сьцены тутака маюць вушы. Парафія ўжо гамоніць аб маім выезьдзе. А мо‘ прачуваюць? Ну, і сапраўды палажэньне незавіднае. “Хору вучыць ня можна”. Атрымаўшы такі прыказ, я закінуў работу над ім. Кожнае маё слова, кожны рух нават у касьцеле нехта наглядае. Я зусім замкнуўся. {{gap|2em}}''12. VII.'' Справа з хорам вось які прымае кірунак. Я пакінуў працу на жаданьне пробашча, каторы ў арганізацыі маей дагледзіў небясьпечнасьць раздваеньня. Адна паненка даказала пробашчу, што я сею думкі беларускага нацыяналізму. Той паверыў бяз доказаў. Прызнаўся мне такжа, што меў даручэньне ад кс. Любянца наглядаць мае паступкі (“mieć око”). Я згадзіўся кінуць работу. <center>{{larger|XI. Сьцежкаю сьмерці}}</br>(Карыцін. Далістова. Закапанае. Лапеніца. Беларускія казаньні і школы. Закапанае. Падбродзьдзе. Клюшчаны. Буйвідзы. Засьвір.</br>1917-1919)</center> {{gap|2em}}''У Карыціне 4.VIII.1917'' захварэў я па сільным уплыве крыві і дастаў запаленьне лёгачнае апоны. Праляжаў там да вясны 1918 году. Калі немагчыма проста было ўжо прабываць “на кватэры” ў Карыціне, выехаў у Далістова, скуль за месяц<noinclude></noinclude> iad3gnrdyjy4iqtmomyjeya1olk0c7g 280951 280950 2026-04-03T18:29:27Z RAleh111 4658 280951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|бела|рускіх}}. Хай ксёндз будзе асьцярожны. Яны лічуць нас такімі дурнямі, што нам забараняюць на‘т чытаць беларускія кніжкі”. За гэту перасьцярогу я вельмі падзякаваў, насьмяяўся і падумаў: — Жыве Беларусь і тут. “Іншыя — кажа, — ксяндзы давалі чытаць гэтыя кніжыцы”: “адну — кажа, — я дагэтуль трымаю”… Значыць, думка аб роднай старонцы так жыва, што сочыцца праз ледзь значныя ходы. ''Тут неяк даведаліся, што я Беларус і не адзін прасіў ужо ў мяне “вершыкаў”.'' Што-ж? Трэба на жаданьне іх адказаць паводле тэй нормы, “каб воўк быў сыты і каза цэлая”. Блудны круг мой разьвязаўся, а зьвязваецца для ворагаў Беларусі. {{gap|2em}}''19.VI.'' Сяньня я шчыра гаварыў з пробашчам аб маіх адносінах да людзей і да яго самога. Паказалася, што лучыць нас сільная толькі ідэя каталіцызму. Такую пропасьць убачыў між сабою а ім, што трудна будзе жыць. Нараіў мне ўступіць. Добра. Я пастанавіў адлучыцца. Дзе толькі падзенуся?! Нездаволены найгорш, што зрадзілася тут думка аб Беларусі не без майго ўдзелу. {{gap|2em}}''3.VII.17.'' Сьцены тутака маюць вушы. Парафія ўжо гамоніць аб маім выезьдзе. А мо‘ прачуваюць? Ну, і сапраўды палажэньне незавіднае. “Хору вучыць ня можна”. Атрымаўшы такі прыказ, я закінуў работу над ім. Кожнае маё слова, кожны рух нават у касьцеле нехта наглядае. Я зусім замкнуўся. {{gap|2em}}''12.VII.'' Справа з хорам вось які прымае кірунак. Я пакінуў працу на жаданьне пробашча, каторы ў арганізацыі маей дагледзіў небясьпечнасьць раздваеньня. Адна паненка даказала пробашчу, што я сею думкі беларускага нацыяналізму. Той паверыў бяз доказаў. Прызнаўся мне такжа, што меў даручэньне ад кс. Любянца наглядаць мае паступкі (“mieć око”). Я згадзіўся кінуць работу. <center>{{larger|XI. Сьцежкаю сьмерці}}</br>(Карыцін. Далістова. Закапанае. Лапеніца. Беларускія казаньні і школы. Закапанае. Падбродзьдзе. Клюшчаны. Буйвідзы. Засьвір.</br>1917-1919)</center> {{gap|2em}}''У Карыціне 4.VIII.1917'' захварэў я па сільным уплыве крыві і дастаў запаленьне лёгачнае апоны. Праляжаў там да вясны 1918 году. Калі немагчыма проста было ўжо прабываць “на кватэры” ў Карыціне, выехаў у Далістова, скуль за месяц<noinclude></noinclude> 4nlfqcmvxxpszeh50qgp1gipgqxvznn 104 120644 280952 2026-04-03T18:48:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «паехаў у Закапанае да санаторыі. Там быў ад 13.III да жніўня, пасьля жыў у гарняка на Быстрым, а ўканцы капэлянам пры шпіталі кліматычным да ліпня 1919 году. Вярнуўся да Клюшчан, пабываўшы ў кс. Гэрмановіча ў Лапеніцы (пад Ваўкавыскам). <center>'''*</center> {{gap|2em}}''27.VII.191...» 280952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>паехаў у Закапанае да санаторыі. Там быў ад 13.III да жніўня, пасьля жыў у гарняка на Быстрым, а ўканцы капэлянам пры шпіталі кліматычным да ліпня 1919 году. Вярнуўся да Клюшчан, пабываўшы ў кс. Гэрмановіча ў Лапеніцы (пад Ваўкавыскам). <center>'''*</center> {{gap|2em}}''27.VII.1919. Лапеніца.'' Прамаўляў тут пабеларуску. Неспадзявана добрай душой была выслухана прамова, хоць колькі асоб з мяйсцовай шляхты спачатку ўсьміхнуліся, то “папросту” аб Богу стаў вучыць. Людцы прывыклі клясьці толькі долю сваю і грашыць пабеларуску, вось дзіўным здалося, што можна і хваліць Бога гэтай мовай, каторая годная ўзгарды ў вачах паноў усіх гатункаў і падпанкоў. Заінтэрэсаваньне збудзілася аднак немалое — асабліва (як паказалася пасьля) спаміж праваслаўных. Гэтых апошніх можна было-б такім парадкам пацягнуць да Касьцёла і яго навукі, бо польшчыны яны ня церпяць. {{gap|2em}}''3.VIII.'' Другое казаньне. Спачатку адзін голас (на хорах) нездаваленьня. Ніхто ўжо ня ўсьміхаецца, толькі двух дзяцюкоў крышку маніфэстацыйна выходзяць з касьцёла. Ціш, заінтэрэсаваньне небывалае. {{gap|2em}}''4.VIII.'' Быў дзекан. Не ўспамінае аб казаньнях: нічога ня ведае. Гутарылі крыху аб Беларусах. {{gap|2em}}''8.VIII.'' Прышоў ліст ад дзекана. Забараняе навук беларускіх цэлай сваей “павагай”. {{gap|2em}}''10.VIII.'' Адзін шляхціц перасьцерагае, каб навукаў беларускіх ня ўводзіць.</br> {{gap|2em}}Казаньня беларускага сяньня ня было. Людзі, каторым падабаліся такія навукі, былі нездаволены. {{gap|2em}}''15.VIII Зельная.'' Людзі спадзяваліся беларускага казаньня. Нездаваленьне было лёгка адчуць. Раманоўскі з Карэвіч бароніць справы і паўстае на “дурняў”, што не разумеюць патрэбы ў нас навук беларускіх праз узгляд на праваслаўных. Было сяньня ў касьцеле шмат і праваслаўных, каторыя спадзяваліся беларускай навукі. {{gap|2em}}''17.VIII.'' Навукі няма. Па набажэнстве справа прыняла шырокія формы. Паказваецца, што ў дзекана былі дзьве бабы і адзін шляхцюк, вядомы брахалка. Адначасна адбываўся зьезд ксяндзоў і дзекана (7.VIII). Былі ўведзены аскаржыцелі тыя і расказвалі справу прад форум духоўным. Выснавам быў пратэст, падпісаны ксяндзамі проці ўваджэньня беларускай<noinclude></noinclude> 7717tav1k5kxtbbq4yuy7wgy7t1mhfc 104 120645 280953 2026-04-03T18:58:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «мовы ў касьцёл. Проціў пробашча кс. Я. Гэрмановіча пачаўся байкот цэлага дзеканату. Адзін малады ксёндз, а такжа клерык стаў па старане пробашча. Добры знак. Пробашч ствярджае, што раздваеньня ў парафіі па праўдзе няма. Хто згадае: мо‘ праціўнікі беларус...» 280953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>мовы ў касьцёл. Проціў пробашча кс. Я. Гэрмановіча пачаўся байкот цэлага дзеканату. Адзін малады ксёндз, а такжа клерык стаў па старане пробашча. Добры знак. Пробашч ствярджае, што раздваеньня ў парафіі па праўдзе няма. Хто згадае: мо‘ праціўнікі беларускіх казаньняў зьвядуцца цалком. Паказалася, што ёсьць крышку тут сьведамых Беларусаў. Тымчасам пробашч паставіў справу такім парадкам, што калі казаньні ня увойдуць — ён адракаецца парафіі. {{gap|2em}}''22.VIII.'' Людзі з Грыневіч ужо другі раз дапытываюцца, ці будзе казаньне пабеларуску. {{gap|2em}}''24.VIII.'' Ад рана сход сялян у справе школ. Вось што прыгаварылі: “Дня 24 жніўня 1919 г. мы грамадзяне з вёсак: Грыневічы, Дзямідавічы, Мухайлы, Боркі, Камяніца і Малая Лапеніца разьбіралі ў будынку школьным патрэбу адкрыцьця школ. Сход адбыўся пад загадам кс. пробашча Лапяніцкага Кс. Я. Гэрмановіча.</br> {{gap|2em}}Сход пастанавіў: 1) Адкрыць дзьве школы ў Мал. Лапеніцы (для хлапцоў і дзяўчат) і адну ў Вялікай Лапеніцы, 2) Навука ў гэтых трох школах павінна адбывацца пабеларуску, з дадатковым прадметам польскім, 3) Сход выбраў спаміж сябе Раду Школьную з ніжэй падпісаных асоб: старшынёй кс. Я. Гэрмановіча, сэкрэтаром С. Шчыглінскага, сябрамі Тодара Пякарскага з Грыневіч, Яся Бублея і Пятрука Ляхоўскага. 4) Сход даручае Радзе Школьнай здабыць грошы на паправу будынкаў школьных, знайсьці вучыцялёў Беларусаў і каб чым хутчэй магла пачацца навука. (Подпісаў трыццаць). {{gap|2em}}''25.VIII.'' Прышоў адказ ад біскупа, у каторым паклікаючыся на цьверджаньне дзекана, што беларускія казаньні быццам шкодзяць Касьцёлу, забараняе ўводзіць іх. Праваслаўных раіць сабіраць у школе і клябаніі. Вычуваецца з лісту, што біскуп пад уплывам дзекана і апініі пануючай з прыкрасьцяй зрабіў гэта. <center>'''*</center> {{gap|2em}}Зіму 1919-20 году быў ізноў у Закапаным. Вярнуўся я ў маі. Тымчасам жыву ў Падбродзьдзі, як “абыватэль вольнага паветра”. Няма ведама, што рабіць. Пайсьці на парафію: мала сіл. А блуканьне даела дадушы. Займаюся шчырэй пісьменствам.</br> {{gap|2em}}З Падбродзьдзя астаўся мілы ўспамін, але насколькі помню, ніводзін твор новы ня вышаў у мяне. Перапісаваў толькі “Унію на Беларусі” для рэд. “Крыніцы”. Частыя разьезды не пазволілі мне сабрацца з думкай. Чакалі зрэшта новага пералому ў жыцьці палітычным, новае окупацыі.<noinclude></noinclude> alo6zn4yawucyxtcimgoeu8lsvunpw0 104 120646 280954 2026-04-03T19:14:09Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Прад самай інвазіяй бальшавікоў перабраўся я з Падбродзьдзя ў Клюшчаны, дзе прабыў пераход войск савецкіх і прыбыцьцё літоўскіх, замяшчаючы ўцёкшага пробашча. Атрымаўшы назначэньне ў Буйвідзы, я там прабыў да 2.XI.1920 г. як тымчасовы пробашч. Пасьл...» 280954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Прад самай інвазіяй бальшавікоў перабраўся я з Падбродзьдзя ў Клюшчаны, дзе прабыў пераход войск савецкіх і прыбыцьцё літоўскіх, замяшчаючы ўцёкшага пробашча. Атрымаўшы назначэньне ў Буйвідзы, я там прабыў да 2.XI.1920 г. як тымчасовы пробашч. Пасьля пераехаў у Засьвір як пробашч сталы, гдзе прабываў, разьвіваючы сваю народную ідэолёгію, з трудом ломячы ўсялякія запоры. Русьняк тут голы і галодны. Проста жаль глядзець. Цёмны як халява, а не даецца кіраваць: не давярае. Такое меў уражаньне дагэтуль. Ахвоты добрай і волі ёсьць між людцоў. Толькі што шмат чуў ён ужо баламуцтва палітычнага і зьняверыўся. Зрэшта, трэба яго найперш накарміць. {{gap|2em}}''Засьвір, 10.III.21.'' Напісаў сёньня два даволі ўдатныя вершыкі: “Кавэрня” і з “Кніг Мудрасьці”. Заўважыў як важна мець прыгатаваны матэрыял. Посьле перарабіць ужо лёгка. Трэба выпісываць мысьлі, пісаць нарысы. Рэфлексыі мае ўпрасьціліся, бо і жыцьцё прыняло формы спакайнейшыя. Школа беларуская зьліквідавалася, бо ня было добрага пэдагога і конкурэнцыя зьела. Малая бяда. Цяпер маю больш дзяцей пад сваей апекай. Людзей тут выдатнейшых не знаходжу. Але грунт да працы ёсьць. {{gap|2em}}''11.III.21.'' Веснавое тхненьне ў прыродзе. Нейкая новая сіла ўходзе ў нэрвы і кроў чалавека. Птушкі ўжо строяць канцэрты. {{gap|2em}}''12.III.'' Маю ў другім тыдні адправіць рэколекцыі з дзяцьмі. О, каб-жа і сам адновіўся душою пры гэтым. Інспірацыя духоўная малее, бо і чытаю мала… {{gap|2em}}''13.III. Dominica Passionis.'' Людцы спавядаюцца і пакутуюць. Тымчасам новага нічога. Толькі сава гукае неўдалёчку, палохаючы забабонных людзцоў. Ходзяць чуткі аб ваенных опэрацыях на літоўскім фронце. Няўжо йзноў будзе новае што? {{gap|2em}}''16.III.'' Большую часьць дня спавядаў. Пераглядаю свае матэр‘ялы, каб што з музай тварыць, але тымчасам нічога новага. Гавораць ужо і тут аба мне, як аб Беларусе. Нічога ня шкодзіць. Бяда толькі, што народ наш ня мае найменшае дозы крытыцызму, калі яму суліць Польшч усё, ня выключаючы і… “Królewstwa Niebieskiego”… {{gap|2em}}''24.V.'' Май. Салавейка што-ноч спаць не даець думкам збуджаным. Цудныя ночы. Раскошныя дні. Толькі сэрца так ные, так плача, моўбы не стаець яму чагось. Я не хачу абніжыць сваіх намэтаў горных. А сэрца так сьціскаецца. Хоць ты кінься куды, каб уцячы ад самога сябе!…<noinclude></noinclude> ey7qsz222f1g7mjifhr6lr9dhlgsijy 104 120647 280955 2026-04-03T19:27:06Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}''26.V.'' Артызм родзіцца з цярпеньня, а не з угодлівасьці сабе. Сонны я і лянівы. Марыя Найсьвяцейша, не пакінь мяне! І пашто абніжацца духам. Творчасьць мая павінна выяўляцца ня ў пустым жыцьця кругавароце. Далоў банальнасьць! Далоў залежнасьць ад п...» 280955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}''26.V.'' Артызм родзіцца з цярпеньня, а не з угодлівасьці сабе. Сонны я і лянівы. Марыя Найсьвяцейша, не пакінь мяне! І пашто абніжацца духам. Творчасьць мая павінна выяўляцца ня ў пустым жыцьця кругавароце. Далоў банальнасьць! Далоў залежнасьць ад перасудаў “таварыства” Будзь свабодны і ня дайся зьвязацца ніякімі вузламі эгаізму свайго ці чужога. — Езу! Я помню, што цярпеньне — маці творчасьці. {{gap|2em}}''30.V.'' Ах, гэты май; гэты цудоўныя чары ночы, у каторых можна ўсё зьведаць і ўсё… згубіць. Як-жа было-б шчасьліва на зямельцы, каб зьніштожыць на ей эгоістычныя сэрцы! А кожнае шчасьцейка так дорага каштуе — каштуе столькі сьлёз… гора. Няма на сьвеце трываласьці ў нічым. Усе яго вартасьці няцэнны. Каб ня было-б іншага жыцьця, ня варта было-б прыходзіць на даліну цярпеньня… Пяро мне выпадае з рук ад безгалоўя ў думках. Няма парадку ў ідэях, няма ў розуме, няма ў волі сілы. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} Сэрца нешта благое прароча</br> І з грудзей яно вырвацца хоча. {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}''20.VI.'' Ляжу. Горла сіпіць ужо тыдзень. Адбыў падарож у Вільню і Дзісеншчыну. Змогся. Два разы прамаўляў пабеларуску. Напісаў артыкул “Сьледам за Дзедам”. {{gap|2em}}''5.VII.'' Сёньня ўночы меў дзіўную рэвізію. Падчас, калі я быў з братам і клерыкам у садзе заняты гутаркай, залез якісь сышчык у кватэру, перабраў і растрос чуць ня ўсе кніжкі, паразьдзіраў канвэрты, ператрос ложкі і сьлед па ім застыў. На гэта могуць адважыцца толькі заклятыя ворагі беларусаў.</br> {{gap|2em}}Арыштавалі кс. Пятроўскага. І мяне перасьцерагаюць. Хай вас хутчэй вон нагамі… {{gap|2em}}''6.VII.'' Хістаецца дух мой міжы разьбежнасьці сьцежак бытаваньня. Як-жа я чуўся бязвольным! Творчасьць мая так стрымалася, што ледзь спраўляю буднія працы дзеля фізычнага існаваньня. А жальба духа на ідэал нязбыты, недасягнены ўсіляецца. Няўжо жыцьцё так і ўплыве на марах ідэалу бяз зьдзейсьненьня сноў за волю душы народнай, да каторай я жадаў бы прылажыць свае зерняткі? Змаганьне з кволасьцю, з бясьсільлем ідзе ў маю некарысьць. Божа, дай мне не пакінуць творчасьці духа майго! Пазволь мне — памажы мне быць карысным справе духоўнага адраджэньня майго брата занядбанага. А мне будзь міласьцівым, бо сам часам ня ведаю, што раблю ў хвілі сумніву і мукі. Агні хай распаляцца ў сэрцы маім, каб загарэлася новым парывам натхненьня: чыстага, вялікага! Прызываю вас, духі лепшыя, і лучуся з вамі сардэчна, каб вясьці<noinclude></noinclude> jkjfg8t3soyrwhf47ov5cuib5gn5rmr 280956 280955 2026-04-03T19:27:38Z RAleh111 4658 280956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}''26.V.'' Артызм родзіцца з цярпеньня, а не з угодлівасьці сабе. Сонны я і лянівы. Марыя Найсьвяцейша, не пакінь мяне! І пашто абніжацца духам. Творчасьць мая павінна выяўляцца ня ў пустым жыцьця кругавароце. Далоў банальнасьць! Далоў залежнасьць ад перасудаў “таварыства” Будзь свабодны і ня дайся зьвязацца ніякімі вузламі эгаізму свайго ці чужога. — Езу! Я помню, што цярпеньне — маці творчасьці. {{gap|2em}}''30.V.'' Ах, гэты май; гэты цудоўныя чары ночы, у каторых можна ўсё зьведаць і ўсё… згубіць. Як-жа было-б шчасьліва на зямельцы, каб зьніштожыць на ей эгоістычныя сэрцы! А кожнае шчасьцейка так дорага каштуе — каштуе столькі сьлёз… гора. Няма на сьвеце трываласьці ў нічым. Усе яго вартасьці няцэнны. Каб ня было-б іншага жыцьця, ня варта было-б прыходзіць на даліну цярпеньня… Пяро мне выпадае з рук ад безгалоўя ў думках. Няма парадку ў ідэях, няма ў розуме, няма ў волі сілы. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-1em"></div> {{block center/s}} Сэрца нешта благое прароча</br> І з грудзей яно вырвацца хоча. {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-1em"></div> {{gap|2em}}''20.VI.'' Ляжу. Горла сіпіць ужо тыдзень. Адбыў падарож у Вільню і Дзісеншчыну. Змогся. Два разы прамаўляў пабеларуску. Напісаў артыкул “Сьледам за Дзедам”. {{gap|2em}}''5.VII.'' Сёньня ўночы меў дзіўную рэвізію. Падчас, калі я быў з братам і клерыкам у садзе заняты гутаркай, залез якісь сышчык у кватэру, перабраў і растрос чуць ня ўсе кніжкі, паразьдзіраў канвэрты, ператрос ложкі і сьлед па ім застыў. На гэта могуць адважыцца толькі заклятыя ворагі беларусаў.</br> {{gap|2em}}Арыштавалі кс. Пятроўскага. І мяне перасьцерагаюць. Хай вас хутчэй вон нагамі… {{gap|2em}}''6.VII.'' Хістаецца дух мой міжы разьбежнасьці сьцежак бытаваньня. Як-жа я чуўся бязвольным! Творчасьць мая так стрымалася, што ледзь спраўляю буднія працы дзеля фізычнага існаваньня. А жальба духа на ідэал нязбыты, недасягнены ўсіляецца. Няўжо жыцьцё так і ўплыве на марах ідэалу бяз зьдзейсьненьня сноў за волю душы народнай, да каторай я жадаў бы прылажыць свае зерняткі? Змаганьне з кволасьцю, з бясьсільлем ідзе ў маю некарысьць. Божа, дай мне не пакінуць творчасьці духа майго! Пазволь мне — памажы мне быць карысным справе духоўнага адраджэньня майго брата занядбанага. А мне будзь міласьцівым, бо сам часам ня ведаю, што раблю ў хвілі сумніву і мукі. Агні хай распаляцца ў сэрцы маім, каб загарэлася новым парывам натхненьня: чыстага, вялікага! Прызываю вас, духі лепшыя, і лучуся з вамі сардэчна, каб вясьці<noinclude></noinclude> qfiy31yv3185d8ywbybgb6ls1i2bx23 104 120648 280957 2026-04-03T19:38:05Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «жыцьцё горнае, каб не скупацца ў брыдзе жыцьцёвай, каб ня згінула маё прызваньне быць “сьвятлом і соляй”. Хрыстэ, жыві ў душы маей. Ачысьці яе, калі яна брудна. Барані мяне ад благога духа няверы! <center>{{larger|XII. Апошнія ўспаміны.}}</br>(Засьвір. Закапанае</br>1922-...» 280957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>жыцьцё горнае, каб не скупацца ў брыдзе жыцьцёвай, каб ня згінула маё прызваньне быць “сьвятлом і соляй”. Хрыстэ, жыві ў душы маей. Ачысьці яе, калі яна брудна. Барані мяне ад благога духа няверы! <center>{{larger|XII. Апошнія ўспаміны.}}</br>(Засьвір. Закапанае</br>1922-1925)</center> {{gap|2em}}''19.II.22.'' Ня сплю. Пятухі запяялі. Такая журба есьць, што апісаць немагчыма. Хоць ты куды дзенься. Я ня маю абсалютна каму верыць. Здраджаюць мяне людзі, каторым, здаецца, аддаў бы ўсё. Сьмейцеся з мяне ўсе сілы таёмныя засьвірскага кляштару. Я не пайшоў за воляй іх… Адпакутую напэўна. Каб толькі не абніжыць свайго пасланьня, у каторае верыць не перастану. {{gap|2em}}''13.X.23. Закапанае.'' Пасьля абеду ўзьнялася бура. Мяне разбудзіў са сну магутны пярун, каторы ўдарыў гдзесь блізка і пагасіў электрычнасьць у цэлым курорце. У горах ляжыць сьнег. Жыцьцё плыве даволі манатонна і жудка. Спаткаўся з другам па містыцызьме, старым сваім знаёмым з 1913-14 г. Цяпер высока стаіць: генэральны сэкрэтар хадэцыі. Атмосфэра законьнікаў акружае мяне. Арыгінальны меў сон, у каторым я гіну з рукі ўсходняга свайго нібы брата, між двух праціўных ідэалёгіяў (сымболізаваных у двух містычных кірунках), пакінены нават бацькамі, каторых прашу (як нябошчык) справіць хаўтуры. {{gap|2em}}''1.XI. Задушкі.'' Адзін у гэты год дзень гэты абайду. Йду заўтра на могілку Яна Луцкевіча. Спавядаюся. Што прынясе мне пералом духовы: ці пазволе мне Бог ісьці далей? Трыццаць трэці год крытычны, я мушу быць заўсёды на ўсё прыгатаваны. Стан здароўя не варожа нічога добрага, хоць ня ёсьць благі вельмі. Маліся — трымайся — вытрывай: вось праграма духовая на далейшы шлях. Працуй, разьвівайся, гартуйся — помні на словы “Я ўскрашэньне і жыцьцё: хто верыць у Мяне, хоць-бы і памёр — жыць будзе”. Які я цудны меў сон на гэту тэму, а які страшны: змаганьне двух нябошчыкаў. Брр! Аднак-жа такія сны не забываюцца, хоць і тлумачацца лёгка мысьлямі папярэднімі. Псыхіка ў сьне сымболізуецца дзіўна: расказваць сны — гэта тое самае, што адкрываць сябе. {{gap|2em}}''2.XI. Могілкі.'' Сумная адзінокая магілка ваякі ідэі беларускай: Яна Луцкевіча. Вечны супакой яму, Божа, дай. Напісы<noinclude></noinclude> 9adfadq6unmdtg54ie3d9qqooif3087 104 120649 280958 2026-04-03T19:52:09Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «некаторыя дужа пекныя. Вось прыклады: “Poświęcił się i zginał”, “Rwał się ku szczytom i padł ich ofiarą”, “Boże! Żyłam, boś chciał — umariam, boś kazał, — zbaw mie, bo możesz”, “Uleciała do Boga w szóstej wiośnie życia”…</br> {{gap|2em}}Ці можна будзе калі сказаць аб цэлым сьвеце фізычным: “радзіўся, жыў, памёр?”… {{gap...» 280958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>некаторыя дужа пекныя. Вось прыклады: “Poświęcił się i zginał”, “Rwał się ku szczytom i padł ich ofiarą”, “Boże! Żyłam, boś chciał — umariam, boś kazał, — zbaw mie, bo możesz”, “Uleciała do Boga w szóstej wiośnie życia”…</br> {{gap|2em}}Ці можна будзе калі сказаць аб цэлым сьвеце фізычным: “радзіўся, жыў, памёр?”… {{gap|2em}}''14.XI. Засьвір.'' Радасьць і вясельле. Радасьць бяссумная, хоць бяз прычыны. Рад, што ўзноў да сваіх вярнуўся… {{gap|2em}}''7.IV.24. Закапанае.'' Размысьляю. “Жыцьцё маё гэта толькі дробны эпізод у існаваньні маім. Як лёгка аднак паверыць у прээгзыстэнцыю. Ці-ж Бог паводле Бібліі не “ўдыхнуў” у цела духа? Значыць з сябе даў ''нешта.'' Сапраўды, “з нічога” можа толькі “нічога”. І нерэальнасьць зьявішчаў матэр‘яльных можа быць даказанай. Нават можна паверыць Гэгелю, што быт (матэр‘яльны) і нябыт ідэнтычны. Жыцьцё гэта толькі адзін з многіх спосабаў праявы самасьведамасьці духа, каторы актам творчым адвечнай Божае любові выяўляе сябе ў форме часу і прасторнасьці. Той сьвет і гэты сьвет неразьдзельны, а сьвет духа больш пэўны, чым сьвет экспэрымэнту нашых змыслаў. Езус няхай жыве ўва мне! {{gap|2em}}''3.II.24.'' Калі верыць снам і прачуцьцям, то вясна гэта для мяне мае быць крытычнай.</br> {{gap|2em}}Я здрадзіў музу маю і чую помсту яе: верш ня клеіцца, бо натхненьне не зьяўляецца. На‘т мая адвечная журба пераходзе ў стан толькі сільнай, казаў бы, нэўрастэніі. Хай Бог бароне мяне ад пакрыўленьня душы. {{gap|2em}}''20.II.'' Сёньня кончыў хроніку касьцёла свайго. Справу кантракту на дом пакляшторны пераслаў дзекану і да Курыі. Хай робяць, што хочаць. Чуюся нязгорш. Горла толькі нешта здэлікатнела.</br> {{gap|2em}}Муза мая, ты чараўніца! Гдзе ты і чаму сёньня не адведала мяне: я так чакаў сэрцам пламенным. Замест раскошнага і чыстага свайго пагляду прыслала ты мне духа благога: як мара начніца навеела на мяне пачуцьцё прыніжэньня і слабасьці. О як я люблю цябе, дарагая! І як ласкаю думкамі сваімі красу дзявоцтва твайго вечнага! {{gap|2em}}''10.II.25.'' Сёньня быў у мяне вечарам ваявода Рачкевіч. Закрыстыян, каторы пільнаваў прыезду, не дапільнаваў. Позна ўваліўся (каля гадз. 10 веч.) з цэлай сьвітай. Спатканьне наагул мела характар дрэнны: раз — крышку неўспадзеўна, а другое — позна. Думаю, што выснавы з яго будуць не на плюс. Плюнь шчыра ў бок іх, толькі шкада, што можа быць не на<noinclude></noinclude> m099eo4nxnzgzwtt4lghmayfpt06mtf 104 120650 280959 2026-04-03T19:58:30Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 280959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude>карысьць Засьвірскаму касьцёлу. Абвёў яго я па ўсіх калідорах і ў сьвятыні. {{gap|2em}}''13. VI.'' Здароўе маё горш: боль у правых грудзях колькі дзён не ўступае. Эх, ты доля — доля! Аднак: “Contra spem spero!”" (Проціў надзеі надзеюся). {{gap|2em}}''22.V.'' Сёньня зьнячэўку ўлез да мяне сам міністар Тугут. Страшэнна чалавек халодны: мо так і трэба міністрам. Дры- ехаў з сваім "Клюбам Працы". Хамінскі вельмі мілы і элеганска паддзяржаў мяне ў маім лішнім клопаце. Пытаўся міністар аб Мове беларускай у школе: "Ці склалі дэклярацыі бацькі?" Ня выразіў нічога на дзераўляным твары, як бы крыху падпа- рахнелым. Нічога не сказаў, кал. даведаўся, што ў касьцеле ўжываецца беларуская мова ў характары "ротоcniczej". КАНЕЦ </br> {{gap|2em}}Увага Рэдактара-Выдаўца, "Дзея маей мысьлі, сэрца і волі" - гэта запіскі Каз. Сваяка аб ягоным жыцьці ад дзяцін ства да 1925 г. уключна. З наступнага 1926 г., як бачым, няма ніякіх запісак, бо ў гэтым годзе песьняра-мысьліцеля сярод нас ня стала.</br> {{gap|2em}}Рукапіс "Дз і" быў у сваім часе нольскімі ўладамі арыш- таваны і далучаны да судовай справы, якая прыгатаўлялася Сваяку за беларускасьць, але якая з нястачы доказаў была скасавана. Быў тады такжа вернуты і рукапіс гэтай "Дзеі".</br> {{gap|2em}}Кс. Ад(ам) Ст(анкевіч) 39<noinclude></noinclude> a01q0efx2j9617dll92rodn2mkkmc2q 280965 280959 2026-04-04T07:48:01Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 280965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>карысьць Засьвірскаму касьцёлу. Абвёў яго я па ўсіх калідорах і ў сьвятыні. {{gap|2em}}''13. VI.'' Здароўе маё горш: боль у правых грудзях колькі дзён не ўступае. Эх, ты доля — доля! Аднак: “Contra spem spero!” (Проціў надзеі надзеюся). {{gap|2em}}''22.V.'' Сёньня зьнячэўку ўлез да мяне сам міністар Тугут. Страшэнна чалавек халодны: мо‘ так і трэба міністрам. Прыехаў з сваім “Клюбам Працы”. Хамінскі вельмі мілы і элеганска паддзяржаў мяне ў маім лішнім клопаце. Пытаўся міністар аб мове беларускай у школе: “Ці склалі дэклярацыі бацькі?” Ня выразіў нічога на дзераўляным твары, як бы крыху падпарахнелым. Нічога не сказаў, калі даведаўся, што ў касьцеле ўжываецца беларуская мова ў характары “роmоcniczej”. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> <center>КАНЕЦ</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div>{{накіравальная рыса|100%|height=1px}} {{gap|2em}}Увага Рэдактара-Выдаўца. “Дзея маей мысьлі, сэрца і волі” — гэта запіскі Каз. Сваяка аб ягоным жыцьці ад дзяцінства да 1925 г. уключна. З наступнага 1926 г., як бачым, няма ніякіх запісак, бо ў гэтым годзе песьняра-мысьліцеля сярод нас ня стала.</br> {{gap|2em}}Рукапіс “Дзеі” быў у сваім часе польскімі ўладамі арыштаваны і далучаны да судовай справы, якая прыгатаўлялася Сваяку за беларускасьць, але якая з нястачы доказаў была скасавана. Быў тады такжа вернуты і рукапіс гэтай “Дзеі”.</br> {{gap|2em}}Кс. Ад(ам) Ст(анкевіч)<noinclude></noinclude> ni4td0k149cu6jeqy6jfrfltwoddkki 104 120651 280971 2026-04-04T10:04:46Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Цэнтар|ЗЬМЕСТ}} {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/I|I. Пачаткі]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/II|II. У павятковай школе]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/III|III. Прад Сэмінарыяй]] {{Водступ|2|em}}Дзея маёй мыслі, сэрц...» 280971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Цэнтар|ЗЬМЕСТ}} {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/I|I. Пачаткі]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/II|II. У павятковай школе]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/III|III. Прад Сэмінарыяй]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/IV|IV. У Сэмінарыі]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/V|V. Дыяканат. Пачаткі хваробы]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/VI|VI. У Закапаным. Пачатак вайны. Канец дыяканату]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/VII|VII. Першыя гады сьвяшчэнства. Клюшчаны]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/VIII|VIII. Клюшчаны. Праца сярод моладзі. Вайна. Беларуская мова ў касьцеле і школе]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/IX|IX. Пад клёнам]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/X|X. На другім вікарыяце. У зачараваным коле]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/XI|XI. Сьцежкаю сьмерці]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/XII|XII. Апошнія ўспаміны]] {{Водступ|2|em}}Дадатак: {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/Аўтабіяграфія|Аўтабіяграфія Казіміра Сваяка]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/Заўвагі|Заўвагі]] {{Водступ|2|em}}[[Дзея маёй мыслі, сэрца і волі (1992)/Пасьляслоўе|Пасьляслоўе]]<noinclude></noinclude> k0t31pbc0h5k3lobuhngq66d8bcaro5 0 120652 280972 2026-04-04T10:06:44Z By-isti 3554 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Дзея маёй мыслі, сэрца і волі | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1992 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = | наступны = | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Дзея маёй мысьлі, сэрца і волі]]. }} <pages index="Казімір Свая...» 280972 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Дзея маёй мыслі, сэрца і волі | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1992 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = | наступны = | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Дзея маёй мысьлі, сэрца і волі]]. }} <pages index="Казімір Сваяк.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Казімір Сваяк.pdf" from="45" to="45" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Творы 1992 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Менску]] qqf7ua61cm1xrx2srebr0nzqfsw8bdi 104 120653 280973 2026-04-04T11:57:37Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|{{larger|ДАДАТАК}}}} <center>Аўтабіяграфія Казімера Сваяка</br>(кс. Кастуся Стэповіча)</center> {{gap|2em}}Радзіўся я у вёсцы Барані, Сьвянцянскага пав. 19.II.1890 з бацькоў сялян поўвалочнікаў. Да гадоў 10, г.зн. да сканчэньня народнай школы, мусіў прайсьці ўсе беды і журбы с...» 280973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{ц|{{larger|ДАДАТАК}}}} <center>Аўтабіяграфія Казімера Сваяка</br>(кс. Кастуся Стэповіча)</center> {{gap|2em}}Радзіўся я у вёсцы Барані, Сьвянцянскага пав. 19.II.1890 з бацькоў сялян поўвалочнікаў. Да гадоў 10, г.зн. да сканчэньня народнай школы, мусіў прайсьці ўсе беды і журбы сялянскага дзіцяці, каторае мае навучыцца цяжкой працы хлебароба. Якісь час жылі мы ў глухім засьценку, як арандатары, закіеным у глухім лесе. Там прыйшлося мне спаўняць роль памоцніка пастыра Марціна, каторы быў фактычна маім першым “вучыцелем”. Варт ён успаміну дзеля таго, што быў тыпам тырана, але меў адну добрую старану: энаў шмат прыказак і вялікі лік прыпевак — ад сьмешных і нявінных да найраспусьнейшых на сьвеце. Пасьля стройных казкаў-песьняў маей бабкі, творы народныя, пераказаныя мне Марцінам, шмат пужалі маю дзіцячую ўяву.</br> {{gap|2em}}Добры тата мой, зарабіўшы на сырах і масьле з кароў, што з Марцінам трэба было мне ганяць па райстох, і атрымаўшы запамогу з двара, гдзе век свой быў лоўчым, пастанавіў мяне аддаць “у навуку”.</br> {{gap|2em}}У 1905 г. я кончыў меставую школу ў Сьвянцянах; у годзе першай расейскай рэвалюцыі, калі здарылася важкая пераацэнка грамадзкіх вартасьцяў. Ідэалам маіх добрых родзічаў было відзець мяне ў духоўным стане. Я пайшоў па лініі жыцьця, якая мне здавалася найпрасьцейшай і якая была здаўна ў матчыных снах. Дапоўніўшы чацьвертую клясу эгзамінам у Петраградзе ў 1907 г., я як восемнаццацілетні маладзік быў ужо ў Сэмінарыі Духоўнай у Вільні. Год 1906 і 7 пражываў я ў Вільні як асьпірант і тады пазнаёміўся з беларускай працай (“Наша Ніва”).</br> {{gap|2em}}Праз тры гады сэмінарскіх студыяў я працаваў ня помнячы аб Божым сьвеце, аж на чацьвертым цяжкі сэмінарскі сыстэм зламіў мяне: я мусіў выехаць у горы, каб ратаваць сваё здароўе. У гэтым часе аддаў я ў рэдакцыю “Беларуса” першыя свае творы (“Прад Богам”) і пачаў адтуль працу ў розьвітку беларускай народнай ідэалёгіі.</br> {{gap|2em}}Прабыў зіму 1912 і 1913 г. у Закапаным і з гэтай прычыны толькі вясной 1915 г. высьвяціўся на ксяндза ў Петраградзе з рук біскупа Цепляка.</br> {{gap|2em}}Першы мой вікарыят быў у Камаях Сьвянцянскага павету. З месяц па прыезьдзе туды прыйшла нямецкая акупацыя. Побыт мой аказаўся там лішнім. Я прабываў тады цэлы год у сваей роднай парафіі Клюшчанах, гдзе дружыў з моладзяй, якая рвалася да новага жыцьця.</br> {{gap|2em}}Адтуль назначаны я быў вікарым у Карыцін (Гродзеншчына) — Карыцін, гдзе я зруйнаваў сваё здароўе. Быў там ад палавіны 1916 да вясны 1918 г. Сільны ўплыў крыві з лёгкіх, каторы прадзяржаў мяне 6 месяцаў у ложку, прымусіў мяне ізноў шукаць ратунку ў горах. Год 1918 і зіму 1919 я правёў у Закапаным. У 1920 годзе, падчас наезду бальшавіцкага, я знаходзіўся ў Клюшчанах, а падчас панаваньня літоўскага заступаў “уцекінера” пробашча ў Буйвідзах над Вяльлёй. Адтуль увосень 1920 г. я назначаны ў Засьвір, гдзе прабываў да часаў апошніх і гдзе маё здароўе ўшчэнт зруйнавалася, паміма выезду ў горы.</br> {{gap|2em}}Пісаў у Шпіталі Кліматычным. {{gap|2em}}Закапанае, 21 XII.1925 г. {{справа|''К. Сваяк{{gap|4em}}}} {{gap|2em}}На паправу здароўя паэты ўжо ня было ніякай надзеі. Разумеў гэта добра і сам ён. У астатніх сваіх лістох з Закапанага… жадаў ён ужо толькі аднаго, каб ''“сярод сваіх мог дажыць кароткі свой дзянёк”'' і каб над ім ''“ня было дзярно чужое”.<noinclude></noinclude> t501dy6tqowkkfg46k5cpdb8eh67jdn