Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 63001 281408 278671 2026-04-09T18:43:28Z RAleh111 4658 281408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="By-isti" /></noinclude> {{Цэнтар|{{Разьбіўка|'''Частка першая'''}}|памер=120%}} {{Ініцыял|'''1'''}} Надвячоркам, як ужо добра зашарэла ў хацëнцы, Галілей бордзенька саскочыў з печы, увамкнуў сьвятло свае саматужнае электрычнасьці і вострым руплівым вокам азірнуў начыньне. Але зараз-жа, мабыць раптоўна наважыўшы нешта, ён зноў загасіў электрычнасьць, гукнуў Босага і вышаў на вуліцу. Па вуліцы ён, як зазвычай, ня йшоў, а бег трушком, дробна падкідаючы ўсё сваё хударлявае тулава. І так сама, як ён, дробна трусіўся сьледам за ім яго неразлучны калматы таварыш. {{Водступ|2|em}}Так дабег Галілей да памяшканьня местачковае сямігодкі. Босага ён, не ўважаючы на яго жаласны протэст, пакінуў у цёмных халодных сенцах, а сам асьцярожна прачыніў дзьверы ў кватэру загадчыка сямігодкі. {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна стаяла, укленчыўшы на канапе, перад акном — роўна, нярухома, як на шчырым маленьні, і ўзіралася ў сіні вечаровы змрок. Як вайшоў Галілей, яна страпянулася, быццам спалохалася, каб ня ўступіў хто ў кола яе вольна раскінутых на самоце думак, саскочыла долу і села, стуліўшыся, у куточку канапы. {{Водступ|2|em}}Галілей непакойна тупаў у парозе і раз-по-раз стрымана кашляў. {{Водступ|2|em}}— Можа сьвятло запаліць, дзядзька Ахрэм? {{Водступ|2|em}}— Кхе… кхе… вось зараз скончу сваю работу, дык зраблю электрычнасьць вам, Марына Паўлаўна… ветрачок, як у мяне… {{Водступ|2|em}}— Пакуль што я запалю лямпу. Сядайце, калі ласка. {{Водступ|2|em}}Галілей падышоў бліжэй, але астаўся стаяць — сядзець ён ня любіў. {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна запаліла сьвятло, і яно цьмяна азарыла твар яе, стараваты ўжо, збляклы, з бясьцьветнымі вачмі, у пустэчы якіх правальваліся ўсе захаваныя думкі яе і адчуваньні. {{Водступ|2|em}}Галілеева барадзёнка затрэслася ў спагадлівай турбоце. І каб разьвеяць Марыне Паўлаўне яе глухую немарасьць, ён — аб чым-жа больш? — зачаў гаварыць аб сваім вынаходніцтве. {{Водступ|2|em}}— Усё з печкай вэдзгаюся, Марына Паўлаўна… ага… Цыркулярная печка… цыркуляцыя, значыцца, духу… ага… Дый карціць мне, каб як бяз дыму. Дым цяплыню з хаты выносіць, дык каб затрымаць яе…<noinclude></noinclude> 4bh12zsosa0gtldt8fcypvxeoizifpt 104 86661 281419 206881 2026-04-09T19:17:01Z RAleh111 4658 281419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|'''І. {{Разьбіўка|ГУРСКІ}}'''|памер=100%}} {{block center/s}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:2px solid black; padding:10px}} {{Цэнтар|'''{{разьбіўка|НА ВАРЦЕ}}'''|памер=250%}} {{Цэнтар|'''П‘ЕСА Ў АДНОЙ ДЗЕІ'''}} {{block center/e}} {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ДВБ * 1938}}'''}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 1uhggq0abtg4m0ibiho9yxl3v7ou6d9 104 117265 281406 272545 2026-04-09T18:41:35Z RAleh111 4658 281406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна млява адмахнулася: {{Водступ|2|em}}— Ня ведаю я, дзядзька Ахрэм. Пагаманіце з Сымонам, ён добра знаецца ў гэтым ува ўсім. {{Водступ|2|em}}Галілей чамусьці спалохаўся: {{Водступ|2|em}}— Добра, добра я пагаманю з ім, я пагаманю… {{Водступ|2|em}}І адчужана змоўк. І Марына Паўлаўна сядзела моўчкі — неяк было ўзьнімаць зноў гутарку пра сваё. Галілей яшчэ троху патупаў ды пашоў на кухню аглядаць зробленую ім па адумысловай сыстэме спэцыяльна для Марыны Паўлаўны сушыльню. {{Водступ|2|em}}Неўзабаве з надворку грукнулі дзьверы, па кухні разлягліся шумныя мужчынскія крокі, і ў пакой увашоў муж Марыны Паўлаўны, загадчык сямігодкі Сымон Карызна. І зараз-жа зноў — ужо ціхенька — ляпнулі дзьверы і з сянёц пачулася, як Галілей клікаў Босага. {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна скінуў на крэсла зашаранелую хутру і прайшоўся туды і сюды па пакою, тручы скалелыя рукі. {{Водступ|2|em}}— Мароз аж трашчыць. Зусім адубеў. {{Водступ|2|em}}— Я наставіла самавар — зараз будзе гатоў. {{Водступ|2|em}}І замоўклі абое. {{Водступ|2|em}}Карызна хадзіў ды хадзіў па пакою, удаючы, што ніяк ня можа сагрэцца. А Марына Паўлаўна ведала, прывёз ён з сабой з раёну нейкае новае ўзрушэньне, і карціць яму выказаць яго каму-небудзь, а ёй ня можа: цеперся ўжо парвалася паміж іх сяброўская блізкасьць. Хоць і ня злуюць адзін на аднаго, хоць і цёплая ласка ўзгарыцца, зацьмее часамі, а нутро адкрыць адно аднаму — нейкі прыкры, мулкі сорам. {{Водступ|2|em}}У Марыны Паўлаўны сэрца зьнібіць тупым жалем. З якой-бы радасьцю падзяліла яна ягонае ўзрушэньне, ягоную радасьць ці смутак, усё роўна. А ён ня бачыць гэтага ў ёй — правалілася ўсё ў пустэчы бясьцьветных вачэй — і балазе, што ня бачыць: было-б, пэўна, цяжэй і яму і ёй. {{Водступ|2|em}}Карызна, п‘ючы чай, відочна сьпяшаецца. І на твары ў яго адбіваецца ўжо: добра знаёмае Марыне Паўлаўне турботнае замяшаньне: ён зараз устане, з удаванай злоснай рашучасьцю апранецца і пойдзе наўмысна гучнымі размашыстымі крокамі. {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна ведае, куды ён пойдзе. Яна тады ўкленчыць на сваёй аблюбёнай канапе і будзе доўга-доўга ўзірацца ў заваконную цёмру. {{Ініцыял|'''2}}Сымон Карызна, як сакратар сельсавецкае ячэйкі, езьдзіў у раён на пленум райкому партыі, і ўзрушэньне, якое панёс ён ад свае жонкі, было агульнае ўзрушэньне ўсяго колектыву — добрае, бадзёрае ўзрушэньне — імпульс да новае пладатворнае працы… {{Водступ|2|em}}У вострай, троху бязладнай і троху ўрачыстай сумятні раёну, у неабыкла напружаным ходзе пасяджэньняў пленуму, у праявах па-баявому адкрытай дружнасьці паміж усіх партыйцаў — пачуў Карызна новы павеў нязгаснае рэволюцыі, якая праз<noinclude></noinclude> tqx5d22jhb9go0yyzgvvjzuyfk81v03 281407 281406 2026-04-09T18:42:07Z RAleh111 4658 281407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна млява адмахнулася: {{Водступ|2|em}}— Ня ведаю я, дзядзька Ахрэм. Пагаманіце з Сымонам, ён добра знаецца ў гэтым ува ўсім. {{Водступ|2|em}}Галілей чамусьці спалохаўся: {{Водступ|2|em}}— Добра, добра я пагаманю з ім, я пагаманю… {{Водступ|2|em}}І адчужана змоўк. І Марына Паўлаўна сядзела моўчкі — неяк было ўзьнімаць зноў гутарку пра сваё. Галілей яшчэ троху патупаў ды пашоў на кухню аглядаць зробленую ім па адумысловай сыстэме спэцыяльна для Марыны Паўлаўны сушыльню. {{Водступ|2|em}}Неўзабаве з надворку грукнулі дзьверы, па кухні разлягліся шумныя мужчынскія крокі, і ў пакой увашоў муж Марыны Паўлаўны, загадчык сямігодкі Сымон Карызна. І зараз-жа зноў — ужо ціхенька — ляпнулі дзьверы і з сянёц пачулася, як Галілей клікаў Босага. {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна скінуў на крэсла зашаранелую хутру і прайшоўся туды і сюды па пакою, тручы скалелыя рукі. {{Водступ|2|em}}— Мароз аж трашчыць. Зусім адубеў. {{Водступ|2|em}}— Я наставіла самавар — зараз будзе гатоў. {{Водступ|2|em}}І замоўклі абое. {{Водступ|2|em}}Карызна хадзіў ды хадзіў па пакою, удаючы, што ніяк ня можа сагрэцца. А Марына Паўлаўна ведала, прывёз ён з сабой з раёну нейкае новае ўзрушэньне, і карціць яму выказаць яго каму-небудзь, а ёй ня можа: цеперся ўжо парвалася паміж іх сяброўская блізкасьць. Хоць і ня злуюць адзін на аднаго, хоць і цёплая ласка ўзгарыцца, зацьмее часамі, а нутро адкрыць адно аднаму — нейкі прыкры, мулкі сорам. {{Водступ|2|em}}У Марыны Паўлаўны сэрца зьнібіць тупым жалем. З якой-бы радасьцю падзяліла яна ягонае ўзрушэньне, ягоную радасьць ці смутак, усё роўна. А ён ня бачыць гэтага ў ёй — правалілася ўсё ў пустэчы бясьцьветных вачэй — і балазе, што ня бачыць: было-б, пэўна, цяжэй і яму і ёй. {{Водступ|2|em}}Карызна, п‘ючы чай, відочна сьпяшаецца. І на твары ў яго адбіваецца ўжо: добра знаёмае Марыне Паўлаўне турботнае замяшаньне: ён зараз устане, з удаванай злоснай рашучасьцю апранецца і пойдзе наўмысна гучнымі размашыстымі крокамі. {{Водступ|2|em}}Марына Паўлаўна ведае, куды ён пойдзе. Яна тады ўкленчыць на сваёй аблюбёнай канапе і будзе доўга-доўга ўзірацца ў заваконную цёмру. {{Ініцыял|'''2'''}}Сымон Карызна, як сакратар сельсавецкае ячэйкі, езьдзіў у раён на пленум райкому партыі, і ўзрушэньне, якое панёс ён ад свае жонкі, было агульнае ўзрушэньне ўсяго колектыву — добрае, бадзёрае ўзрушэньне — імпульс да новае пладатворнае працы… {{Водступ|2|em}}У вострай, троху бязладнай і троху ўрачыстай сумятні раёну, у неабыкла напружаным ходзе пасяджэньняў пленуму, у праявах па-баявому адкрытай дружнасьці паміж усіх партыйцаў — пачуў Карызна новы павеў нязгаснае рэволюцыі, якая праз<noinclude></noinclude> i3z1iy836j1virvu3qrnb8r7f92njn3 104 117268 281409 272548 2026-04-09T18:44:15Z RAleh111 4658 281409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Звалі брыгадзіра таго — Зелянюк, і быў ён зусім малады яшчэ хлопец, тонкі, драбнявы, але ня малы, з досыць прыгожым, — толькі залішне бледым і рэзкім тварам. {{Водступ|2|em}}Як Карызна садзіўся ўжо ехаць дахаты, Зелянюк гукнуў яго ад дзьвярэй раўкому вясёлым падзяцінаму звонкім голасам: {{Водступ|2|em}}— Чакай, Карызна! чакай! {{Водступ|2|em}}І падбегшы, з маху кінуўся ў розвальні. {{Водступ|2|em}}А я ўсё-ж такі да цябе еду, у тваю ячэйку. Папрацуем разам, га? {{Водступ|2|em}}І вальготна пасунуўшыся на сядзеньні, ёмка штурхануў Карызну пад бок. {{Водступ|2|em}}Дарогай яны многа аб чым перагаварылі, але Карызна, недаверлівы і сьцеражлівы, трымаў скрозь дзелавы, пагадліва-ласкавы тон, не ўпадаючы ў асаблівую гаварлівасьць. Нават сваё ўзрушэньне, узьнятае пленумам, ён чамусьці стараўся сьціскаць у сабе, не даваў яму выйсьця. {{Водступ|2|em}}А Зелянюк аб усім дапытваўся, аб усім дазнаваўся, ані не хаваючы і не саромячыся свайго нязнайства ў драбніцах вясковага жыцьця. Што далей, то ўсё больш і больш ён браў да свайго спадарожніка заўзята пабрацімскі, нават троху нахабны тон. І паміж гутаркі ўсё разглядаў яго, раз-по-раз Марна сваёй загадкавай усьмешкай. {{Водступ|2|em}}Карызну гэта ня зусім падабалася. {{Ініцыял|'''3'''}} Соцыяльнае паходжаньне ў Веры Засуліч было несамавітае: яна роджана была ў сям‘і сядзельца з „казённой винной лавки“. Гэта часам няпрыёмна турбавала яе дасканала-шчырае сумленьне, але ў роспач з гэтага яна не ўпадала, а, наадварот, праціналася яшчэ мацнейшым імкненьнем да працы над сабой, да найглыбейшага ўкараненьня ў плодную глебу сучаснасьці. І трэба сказаць, што сярод усіх местачковых настаўніц яна лічылася за самую актыўную, політычна пісьменную, энэргійную, спраўную і чулую да грамадзкага жыцьця працаўніцу. {{Водступ|2|em}}Росту яна была сярэдняга (можа трошачку нават ніжэй), у фігуры — стройная, твар мела белы з вялікімі ня то цёмна-карымі, ня то чорнымі вачмі. Апранута была заўсёды чыста і сьціпла, без надужываньня спакусьлівымі аксэсуарамі местачковых мод. Таму ў жанчын і ў павярхоўных кавалераў аўторытэту ня мела, але сур‘ёзным людзям падабалася і за два гады жыцьця ў мястэчку набыла ці мала па-рыцарску адданых прыхільнікаў, сярод якіх першае месца бясспрэчна займаў пара сямігодкі Сымон Карызна. {{Водступ|2|em}}Галілей меў рацыю, як гаварыў, што стары кахае дурней за маладога. Сымон Карызна сапраўды кахаў Веру Засуліч дзівачным каханьнем хлапца-падлетка, топячы свае бяз малага сорак год у сьвежых хвалях зусім юнацкага захапленьня. Таму мо‘ й чуў сябе ён, так сьмела і незалежна перад Марынай<noinclude></noinclude> k5auzprwtbyxwcgk8adc4ppjjzn6lma 104 117310 281410 272599 2026-04-09T18:45:27Z RAleh111 4658 281410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=неў|к=заметку}} ўзіраецца, прыслухваючыся да мяккіх узмываў пяшчотнасьці, у прыгожыя вусны, у броўкі, у вялікія — нято цёмнаў-карыя, нято зусім чорныя вочы. {{Водступ|2|em}}— Як вярнуўся Карызна дахаты, Марына {{Абмылка|Палўаўна|Паўлаўна}} яшчэ ня спала. Яна сядзела ў сваім аблюбёным куточку на канапе і жвава гутарыла з брыгадзірам Зелянюком. {{Водступ|2|em}}Зелянюк сустрэў Карызну тэй самай загадкавай, з нечым схаваным у ёй, усьмешкай. І цяпер раптам заўважыў Карызна, што, як усьміхаецца ёй, левае вока ў яго трошку косіцца, і ўсьмешка ад гэтага — няпрыемна пустая, амярцьвелая. {{Водступ|2|em}}Брыгадзір Зелянюк, выходзіць, прышоў да яго начаваць. {{Ініцыял|'''4'''}} Фактычна, і мястэчка тое зусім не мястэчка — проста вялікае сяло, былая воласьць, з трыма прыватнымі, дробнымі крамкамі, з аптэкай, больніцай, цэнтрасьпіртам, коопэрацыяй і {{Абмылка|кнігагрняй|кнігарняй}} Беларускага дзяржаўнага выдавецтва. {{Водступ|2|em}}Ды і Галілей той зусім не Галілей, а звычайчы селянін-бядняк, вызвалены нават ад сельгаспадатку, Ахрэм Данілавіч Пунцік. Галілеем ён стаў праз вечныя свае вынаходкі, і гэтую мянушку даў яму яго-ж добры прыяцель аптэкар Плакс — кіраўнік тутэйшага драмгуртка і мясцовы філёзоф. Гэтая мянушка яго не абразіла (а мо‘ нават і задаволіла, хто яго ведае) і шчытна да яго прыстала: ад таго часу бадай ніхто і ня зваў ай яго, як Галілеем… {{Водступ|2|em}}Найвыдатнейшая вынаходка ці, правільней, конструкцыя Галілеева, слава аб якой прагрымела на ўсю акругу, была „мажджэра“ (гармата), якую ён зрабіў быў у тысяча дзевяцьсот адзінаццатым годзе спэцыяльна да вялікадня, каб даць з яе салют пад час першага сьпеву „Хрыстос васкрэсе“. Трэба зазначыць, што ён самаручна зрабіў быў ня толькі самую агнястрэльную прыладу, а й порах, паводле рэцэпту старога паляўнічага Казіміра Залуцкага. {{Водступ|2|em}}Эфэкт быў надзвычайны, Перапалохаліся ўсе страшэнна, а найбольш сам вынаходца, бо з першым стрэлам разарвалася ўшчэнт уся „мажджэра“, і аскёпкі яе разам з двума Галілеевымі пальцамі разьляцеліся ўва ўсе бакі бадай на цэлыя гоні. Назаўтрага падшывальцы-хлопцы цэлы дзень шукалі няшчасных Галілеевых пальцаў, але не знайшлі ніводнага. {{Водступ|2|em}}Астаўшыся з куксаю, Галілей ня спыніў быў далейшых вынаходак, а, наадварот, узяўся за іх з яшчэ большым імпэтам і вёў іх аж да самае тае пары, калі ўвайшоў ён у гэтае апавяданьне. Астатнія ягоныя конструкцыі, былі: саматужная электрычнасьць у мізэрнай яго хацёнцы і ўдасканаленая сушыльня, якую ён зрабіў, як было паказана вышэй, спэцыяльна для Марыны Паўлаўны. Цяпер працаваў ён, паводле ўласных ягоных слоў, над „цыркулярнай“ бяздымнаю печкай. {{Водступ|2|em}}той дзень, як быў прызначаны ў мястэчку першы сход па колектывізацыі, Галілей ужо загадзя ведаў, хто што будзе {{перанос пачатак|п=гава|к=рыць}}<noinclude></noinclude> j2bimuqg2xlvffsilv9my8ze2t3j86j 104 117520 281411 273162 2026-04-09T18:46:19Z RAleh111 4658 281411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>далей. І дзіўнае пачуцьце зьявілася тут у Галілея да Цімахвея Міронавіча: ня то жаль нейкі, ня то агіда, ня то страх перад нечым няўхільным і жудасным. Адно зусім ясна было Галілею: сёньня стаў Гвардыян новы, інакшы не такі, як быў — сёньня прылюдна паказаў на яго пальцам нехта вялікі і грозны, паказаў і пакінуў яго ў страшнай адкрытасьці. {{Водступ|2|em}}…Якая гэта ідзе рэволюцыя? Ці тая яна, ці нейкая іншая, новая. Куды яна пойдзе? {{Водступ|2|em}}У Галілея гэтулькі клопату! Галілеева сухенькая галава проста трашчыць ад турботных думак. {{Водступ|2|em}}…Ішлі разам са сходу: Карызна, Пацяроб, Віктар і брыгадзір Зелянюк. У Карызны асталося цьмянае нездавальненьне: сход быў відочна няўдалы. Пацяроб лаяўся і ўсё даводзіў, што трэба больш рашуча, што трэба „закруціць, каб“… і г. д. Зелянюк весела сьмяяўся, успамінаючы асобныя сцэнкі са сходу. Ён быў цалком здаволены. {{Водступ|2|em}}— Пачатак добры… Трудна было чакаць лепшае ўдачы. {{Водступ|2|em}}Карызна зьдзіўлена і троху дасадліва запытаў: {{Водступ|2|em}}— У чым тая ўдача? {{Водступ|2|em}}— Як у чым? Гэта-ж зусім зразумела… Галоўнае нам — разварушыць сялянскую думку. А ці-ж гэтага няма? Бабскі гармідар — гэта-ж знадворнае выяўленьне патрэбнага нам разварушэньня. Мужчыны бязумоўна такога самага настрою, як бабы, толькі дыплёматычна маўчаць. Дармо! Хай памаўчаць, хай пакумекаюць. Раз узрушыліся, раз злуюць, крычаць, значыць — дадзела, узяло за жывое, значыць, добра, глыбока падумаюць над усім гэтым. І вось — найлепшая глеба да далейшае працы. Разумееш, дружа? {{Водступ|2|em}}І ён весела падміргнуў Карызну сваім касаватым вокам. {{Водступ|2|em}}…Што-ж, можа, ён і мае рацыю. Можа і сапраўды гэта добра. Ды Карызна таксама ня надта ўдаецца ў роспач. Хай-бы сабе і няўдача была тут — дармо, яго гэта ня спыніць: ён умее змагацца з перашкодамі. {{Водступ|2|em}}У Карызны таксама зусім добры, бадзёры настрой. {{Ініцыял|'''5'''}} Мястэчка, у якім разгортваецца дзея гэтага апавяданьня, хоць нічым бадай ня розьніцца ад звычайнага сяла, але-ж сяло тое вялікае. Яно рассыпаўшыся па двух узгорках, паміж якіх цячэ невялікая рэчка Сівец (гэткую-ж назву мае й мястэчка). На Сіўцы стаіць млын. Гады з два таму тут пабудавалі новы, высокі ды моцны мост. {{Водступ|2|em}}Такім чынам мястэчка дзеліцца на дзьве часткі. Адна чысьцейшая, дзебялейшая, — там адміністрацыйны, гаспадарчы і культурны цэнтр: сельсавет, каапэрацыя, школы (пачатковая і сямігодка), аптэка ды інш. Гэта — уласна Сівец, бо другая частка, хоць у паперах таксама Сіўцом азначаецца, але ў простым народзе за-звычай завецца пагардлівай назваю — Сівалапы. Тут ужо — праўдзівая вёска. Ды яшчэ якая вёска: убогая, брудная, закаржавелая ў сярэднявеччым побыце. Адзін менскі этнограф<noinclude></noinclude> dqg0gsmwo67roiiuwejijzpk3m90qxh 104 118250 281412 275235 2026-04-09T18:47:07Z RAleh111 4658 281412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Мабыць найбольш гаваркі, вясёлы і спрытны на слова быў сёньня Віктар, які адразу ўжо стаў тут у Зелянюковай кватэры, за свайго чалавека. Ад яго звычайнае сарамлівасьці не асталося і сьледу. Адно перашкаджала яму, што вельмі часта хацелася піць, і ён, кідаючы гутарку, выходзіў на гаспадарову палавіну. Праўда, ён іншы раз забываўся і напіцца, але ніводнага разу не забываўся сказаць колькі слоў Аўгіньцы і атрымаць ад яе вельмі выразную і мілосную ўсьмешку. Нават разы са два, здаецца, ці тры яму пашчасьціла засьпець яе ў хаце адну — дык там справа даходзіла ўжо і да пацалункаў. {{Водступ|2|em}}Ведама, маладосьць! {{Ініцыял|'''6'''}} Усё ішло, як мае быць. У Сымона Карызны ня было ніякіх сумненьняў аб тым, што той зрух, тая вялікая рэволюцыйна-ператворная работа, якая бурна разгарнулася ў рэспубліцы, якую несла на сваім баявым сьцягу партыя, ёсьць сапраўды адзіна-правільны, пэўны і вяўхільны шлях далейшага поступу рэволюцыі. Ён з поўнай шчырасьцю галасаваў супроць усялякіх выступленьняў опортуністых, якія сеялі ў масах бязьверыцу, страх перад нямінучымі цяжкасьцямі і перашкодамі, якія фактычна клалі палкі ў колы рэволюцыі. Ён лічыў іх за здраднікаў, за трусоў, і заўсёды вымагаў большага ім пакараньня, чымся было запрапанована. Ён нават адчуваў да іх чыста-асабістую варожасьць, бо ў глыбіні душы, недзе на мяжы сьвядомасый, насіў нявыразную думку ці нават адчуваньне, што пералом гэты пэўным чынам вынікае з яго глухога інстынктыўнага нездаволеньня нэпаўскаю будзёншчынай і азначае зварот да романтычна-баявых традыцый мінулых дзён. Гэта — зноў кажу — было больш адчуваньне, чымся думка, бо іначай Сымон Карызна бязумоўна знайшоў-бы ў сабе патрэбную сілу і здольнасьць да самакрытыкі і зразумеў-бы шкодную памылковасьць гэтай тэндэнцыі. {{Водступ|2|em}}Карызнава захапленьне, энэргія яго і парываньне ня толькі не згасалі з цягам дзён, а распаляліся з большаю сілай. Пасьля першага сходу ў мястэчку ён пабыў бадай ува ўсіх вёсках свайго сельсавету і канчаткова пераканаўся, што пад знадворным нездаволеньнем, недавер‘ем, боязьню, пад бабскімі гістэрычнымі крыкамі і сьцеражліва-разважным маўчаньнем мужыкоў, хаваецца ўсё-ткі глыбокая гатоўнасьць да нейкае рашучае, яшчэ не асазнанае, зьмены жыцьця, поўнага дзікіх супярэчнасьцяй і нясуладзьдзя. Трэба выявіць гэту гатоўнасьць, памагчы асазнаць яе і даць ей належны кірунак. {{Водступ|2|em}}Так, Зелянюк праўду казаў: перш-на-перш — разварушыць. Гэта — галоўнае. {{Водступ|2|em}}І Сымон Карызна, упэўнены ў нямінучай удачы, даў сабе слова намагчыся ўсімі сіламі і колектывізаваць свой сельсавет раней ад ўсіх у раёне.<noinclude></noinclude> 40q36t51dxqgrkeiyc3nfgybkibabzq 104 118338 281413 275428 2026-04-09T18:47:33Z RAleh111 4658 281413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Ініцыял|'''7'''}} Выслухаўшы блытаныя Паўлюковы паведамленьні, Цімахвей Міронавіч Гвардыян моўчкі падышоў да кутавой шафкі, дастаў адтуль адпалавіненую паўлітроўку, выліў рэшту гарэлкі ў вялікую чайную шклянку і падаў брату. {{Водступ|2|em}}— На, выпі. {{Водступ|2|em}}Паўлюк ішоў да гарэлкі паволі, сьцеражліва, як па кладцы і ўжо з паўдарогі выцягнуў наперад сваю няпрыгожую хваравіта-чырвоную руку. Узяўшы шклянку, ён з момант трымаў яе ў нейкім зачарованым аслупяненьні, і тады ўжо пачаў хапліва піць, гулка чоўкаючы рухавым горлам. Выпіўшы, страшэнна скрывіўся і моўчкі пашоў да дзьвярэй, упарта ня спускаючы з твару свае крывое міны, у якой сабралася ў агідны скрутак — і пякучая горкасьць гарэлкі, і пагарда да самаго сябе, і нянавісьць да брата, і глыбокае ўсеагульнае расчараваньне. {{Водступ|2|em}}Гвардыян глядзеў яму ўсьлед роўным застылым поглядам, і на жорсткім пэргамінавым твары ў яго ня мігнула ні спагады, ні асуджэньня, ні нават пагарды. Як зачыніліся за Паўлюком дзьверы, ён так-жа застыла паглядзеў на пустую пляшку, пакруціў яе ў руцэ і паставіў ў шафу. {{Водступ|2|em}}Фактычна, нічога такога асабліва новага Паўлюк не сказаў — мо‘ ня варта было й глуміць столькі гарэлкі. Але Гвардыян заўсёды мяркуе наперад. Ад яго не пяройдзе — стары п‘янюга яшчэ будзе ў прыгодзе — хай ведае братаву ласку. Цяперашнім сьветам з кожным трэба мець сякую-такую політыку. {{Водступ|2|em}}Прышоўшы да гэтае лёгічнае высновы, Гвардыян адышоўся ад шафкі і паволі пасунуўся ў чыстую палавіну хаты: тут ён можа спачыць душой і аб усім падумаць. {{Водступ|2|em}}У чыстай палавіне сабраны ўвесь бляск Гвардыянавага багацьця і культуры. Увесь гэты пакой пазастаўлены мэбляй розных гатункаў і рознае вартасьці, сярод якіх ёсьць і самотныя гадзінкі сапраўды шыкоўных дарагіх гарнітураў і ўбогія прадстаўнікі мясцовага саматужнага майстэрства. Усё стаіць ў дасканалым параяку, які дужа цешыць гаспадара і якім гаспадар дужа ганарыцца. Крэслы ўсе выстаўлены шнурам паўз сьцяну — перш маленькія, потым большыя яшчэ большыя і г. д. Шафы таксама плячо ў плячо прыхінуліся да другое сьцяны, але аднэй не хапіла месца, дык яна стала бокам, пакрыўджана адвярнуўшыся ад сваіх суседак. У двух процілежных кутох стаіць па вялізным трумо, а ў трэцім куту, што супроць абразоў, — наймілейшая Гвардыянава рэч — шырокае і глыбокае спрунжынавае крэсла. На гэтым троне любіў часам пасядзець Цімахвей Міронавіч, аддаўшыся глыбокаму адчувавьню сваіх шматгадовых здабыткаў, станавіта разьмешчаных перад яго вачыма. Тут ён на самоце абмяркоўваў свае мудровыя гаспадарчыя справы, тут-жа ўдаваўся ён і ў самадавольнае філёзофаваньне на тэму аб тым, што вось ня кожны чалавек патрапіць жыцьцё сабе чыста наладзіць, што ня кожнаму чалавеку дадзена на гэта сіла і здольнасьць.<noinclude></noinclude> rdesmtmktcpw89w1mp74jo0a48sl922 104 118450 281414 275654 2026-04-09T18:48:55Z RAleh111 4658 281414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Разбой… Гэта — чысты разбой… Сярод белага дня рабаваць чалавека! Што-ж гэта будзе? {{Водступ|2|em}}Страх і разгубленасьць памалу пераходзілі ў злосьць, і Гвардыян сьціскаў кулакі. {{Водступ|2|em}}Чакайце-ж, браточкі! Ён ня дасца так лёгка! Нічога ня выйдзе! Не адзін-жа ён гэткі! Усіх ня імеш — няпраўда ваша! Чакайце, ён таксама ня будзе сядзець, склаўшы рукі, нешта будзе рабіць і ён, чакайце, даражэнькія! {{Ініцыял|'''8'''}} Колькі гэтае працы, колькі вечнага клопату ў Веры Засуліч! Зранку — у клясе. Праз чатыры, пяць, а часам і шэсьць гадзін няўпыннае тлуманіны галава азеліцца так, што, прышоўшы нарэшце ў свой чысьценькі прытульны пакойчык і адчуўшы ўсім нутром навакол сябе чароўную доўгачаканую ціхасьць, Вера доўга, мо‘ хвілін з дзесяць ці болей, стаіць нярухома на адным месцы, млява апусьціўшы рукі і ўпяўшы некуды ў прасьцяг нявідушчы погляд вялых вачэй. Яе стройная фігура тады недалужна сутуліцца і разам з панурым выразам твару можа нават зрабіць уражаньне, што Вера Засуліч зусім няшчасны чалавек. {{Водступ|2|em}}Але гэта — чыстае непаразуменьне. Вера цалкам счасьлівая. Яна любіць працу і сквапна шукае яе, яна ня можа жыць бяз працы, бяз клопату. Вось пастаіць яна так хвілін з дзесяць (проста адпачывае, змарыўшыся) і зноў ажывіцца, і, яшчэ ня ўправіўшыся згатаваць сабе чаго-небудзь на ўбогі дзявоцкі полудзень, будзе ўжо гарэць новымі турботамі. {{Водступ|2|em}}Увечары (гэта-ж праз якіх дзьве ці тры гадзіны, ведама — зімовы дзень) зьбяруцца бабы на „кройку-шыцьцё“ — яна кіруе імі, перадае ім сваю прымітыўную практыку, вынесеную яшчэ з дзяцінства, з сацыяльна-несамавітае сям‘і сядзельца ў „казеннай виннай лавке“. Але-ж да вечера яна мусіць яшчэ забегчы — на адчынены сход ячэйкі, бо хоць яна й беспартыйная, а партыйным жыцьцём цікавіцца надзвычайна. І вось, {{Абмылка|насьцех|насьпех}} перахапіўшы сяго-таго, яна ўжо бяжыць на ячэйку і, бягучы, успамінае, што пасьля „кройкі-шыцьця“ адразу будзе рэпэтыцыя новае п‘есы. Хоць драмгуртком яна ня кіруе, але як і ўва ўсім, у чым даводзіцца ёй браць удзел, адчувае адказнасьць за гэтую інстытуцыю мабыць больш за самага аптэкара Плакса, чалавека ў значнай меры флегматычнага. Дык, бягучы, яна ўспамінае, што яшчэ не расьпісаны ролі, што трэба канечна гэта організаваць, бо без расьпісаных роляй „з нашымі аматарамі“ адна цяганіна. {{Водступ|2|em}}І вось яна забягае ў аптэку. {{Водступ|2|em}}Аптэкар Плакс з-за свае стойкі, якая падобна да прафэсарскае катэдры, сустракае яе, як зазвычай, стэрэотыпным запытаньнем: {{Водступ|2|em}}— Цытра-ваніліну ці пірамідону? {{Водступ|2|em}}Вера дасадліва адмахваецца. {{Водступ|2|em}}— Адкасьніцеся вы з сваім пірамідонам! У мяне не баліць галава…<noinclude></noinclude> fpaq4ndybjgo2l44dotz8eigp1qa2nr 104 118838 281415 276946 2026-04-09T18:52:37Z RAleh111 4658 281415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>ў Гвардыянаў і там пасябравала з ціхай малапрыметнай гаспадыняй, пакорна адданай свайму жорсткаму мужу — ды ня толькі мужу, а кожнаму, з кім даводзілася ёй заводзіць больш-менш блізкія дачыненьні. Што й казаць — да Веры Засуліч яна з першага-ж дня паставілася з глыбокай, чыста набожнай пашанай. {{Водступ|2|em}}І, ня гледзячы на сваю малапрыметнасьць, Матруна Іванаўна была цікавая жанчына. У ёй дзівосна перамяшаўшыся была шэрая абмежаванасьць забітае вясковае жанчыны з рэшткамі калішняй — праўда, убогай, страшэнна блытанай культурнасьці. Так-так, Матруна Іванаўна вучылася нават калісьці ў гімназіі! Яна была зусім шляхетная паненка — тонка гаварыла з кавалерамі пра каханьне, грала на гітары і кволым галаском выводзіла журботны напеўчык. {{block center/s}} <div style="font-size: 83%; margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; line-height: 1.3"> Ветер пранесся над речкою сонною.<br /> Тихо шумит очерет…<br /> Там, на ваде, между тиной зеленою<br /> Мертвое тело плывет…<br /> </div> {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}Грубая неўвароткая мужава воля жорстка прыгбала ўсе яе поэтычныя нахілы, і цяпер толькі калі-ні-калі яны прабіваліся скрозь закаржэлы пласт тупога жыцьця раптоўнымі недарэчнымі парасткамі, якія дужа цешылі Веру Засуліч. То яна, жаласна скуксіўшы маленькую сваю фізыяномію, запяе напоўзабыты романс, то ўспомвіць што-небудзь, романтычнае-прычулае з свае неверагоднае мінуўшчыны, то пачне разважаць пра мілосныя пачуцьці, пра каханьне. Усё гэта так дзіка, так прарэзьліва дысонавала з ўсёй ёй, цяперашняй Матронай Іванаўнай, што сьміхатлівы настрой у Веры часам мімаволі зьмяняўся на пачуцьцё раптоўнае жудасьці. {{Водступ|2|em}}У глыбіні душы Вера, бязумоўна, толькі сьмяялася з Матроны Іванаўны, але разам з тым адчувала да яе найшчырэйшую сымпатыю і да апошняй пары ня кідала вадзіць з ёю сяброўства, карыстаючы сяды-тады з яе дабраахвотных дробных паслуг. {{Водступ|2|em}}І вось цяпер толькі, пачуўшы пра кулацкія махінацыі Гвардыяна, Вера зразумела раптам, што гэтая невялічкая сьмешная жанчына — зацяты вораг партыі і савецкай ўлады. Пэўна, што вораг, бо Вера-ж добра ведае яе рабскую адданасьць мужу, ягоным інтарэсам, ягоным думкам, пачуцьцям і настроям. {{Водступ|2|em}}І яна з гэтай жанчынай сябруе. Яна, політычна сьвядомая блізкая да партыі працаўніца, першае на ўвесь Сівец актывістка. {{Водступ|2|em}}Вера Засуліч гарыць уся ад нутранога сораму, а можа і страху. Кожны напамінак пра Гвардыяна востра падколвае яе, напінае нэрвы, не дае спакойна ўсядзець на месцы. {{Водступ|2|em}}Яна вінавата! Яна страшэнна вінавата! Але яна загладзіць сваю віну, сваю мімавольную заблуду! Яна яшчэ з большай шчырасьцю, яшчэ з большым імпэтам возьмецца за працу, і ў справе колектывізацыі Сіўца, у барацьбе з кулакамі, з тымі самымі Гвардыянамі, яна адыграе не апошнюю ролю!<noinclude></noinclude> kzfuvff9bqeik849gsx21bnz4pmo5ec 104 118970 281416 277209 2026-04-09T18:53:08Z RAleh111 4658 281416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}У дзьвэры ляпаюць. {{Водступ|2|em}}— Вера Міхайлаўна! Ужо ўсе пазьбіраліся. {{Водступ|2|em}}І Вера Засуліч надлюдзкаю патугаю волі сунімае свой дзікі плач: няма часу, трэба ісьці на „кройку-шыцьцё“. Прыдзецца хіба паплакаць потым ужо, кладучыся спаць. {{Водступ|2|em}}Праходзячы паўз стол, Вера сьцеражліва абыходзіць яго зводдаль, з жудасьцю ўзіраючыся ў страшны Гвардыяніхін скрутак. {{Ініцыял|'''9'''}} Жыла пад гэту пару ў Сіўцы адна досыць цікавая фамілія. Складалася яна з двух асоб: брата і сястры Шыбянковых. Брат — гэта і быў той самы „зладзюга Шыбянок“, што наганяў найбольшы непакой, трывогу і страх на Цімахвея Міронавіча Гвардыяна. Ён незадоўга перад гэтым вярнуўся ў Сівец, адкуль адсутны быў праз цэлых сем год. А незадоўга перад ім вярнулася з няўдалага замужжа ягоная сястра — маладая вясёлая і растаропная жанчына, моцная спакуса ўсіх сівецкіх аматараў мілосных уцех. І вось пахілы сьлепаваты дамок у глухім закавулку, што ўжо цеперся стаяў з шчытна пазабіванымі вокнамі, зноў акрыяў, засьвяціўся хоць і ня надта гучным, але жвавым бадзёрым жыцьцём. {{Водступ|2|em}}Шыбянковы жылі адно з адным у лагодзе. Нават больш таго, у іх былі надзіва цёплыя пяшчотныя стасункі, якія рэдка бываюць паміж дарослымі братам і сястрой. Тацяна дык проста ўбагаўляла свайго прыгожага, спрытнага, разумнага і шырока дасьведчанага брата, і атуляла яго чыста матчынскай ласкай, хоць была на колькі год маладзейшая за яго. Андрэй-жа глядзеў на яе нібы трохі звысака, з жартлівай паблажлівасьцю, але фактычна пад гэтым хаваў такую самую цёплую і глыбокую прыязнасьць, як і яна. Проста ён больш быў скрыты ў сабе (жыцьцё навучыла), дык ня мог паказваць свайго пачуцьця, як яно ёсьць. Ён патворыў ёй, глядзеў пагадліва на яе частыя мімалётныя романы, нават здаецца, яны імпонавалі яму, але любіў таксама і добра пажкеліць з яе, падражніцца. {{Водступ|2|em}}Тацяна ня была распусьніца. З свайго нядоўгатрывалага замужжа яна вынесла добрую практыку, і ўмела як сьлед шанаваць сваю жаноцкую годнасьць — таму ў стасунках з мужчынамі перавага была скрозь на яе баку. Ніхто ў цэлым Сіўцы ня мог пахваліцца, ці, прынамсі, ніхто не хваліўся, што змусьціў яе на салодкі грэх, затое яна магла дзесяткамі налічыць мужчын, якія да яе так ці іначай заляцаліся. {{Водступ|2|em}}Была гэтая Тацяна здаровая, сьвежая маладзіца, з спакусьліва мяккімі павольнымі, рухамі, з чыстым, адкрытым і досыць прыгожым тварам, з якога ніколі ня сходзіла спакойная цяплыня. Заўсёды вясёлая, гаворкая — яна ўсюды, дзе-б ні была, узьнімала вакол сябе жартаўлівы-легкі настрой, у значнай меры падагрэты вострым аганьком юрлівасьці. Бабскага кампанства яна ня любіла — больш аціралася паміж мужчын і жыла інтарэсамі зусім ня бабскімі. Адно, што прыхіляла яе да жанчын, уцягвала яе на<noinclude></noinclude> 62ifwx4fkjmvc69620hwww2qpce1iac 104 119525 281417 278640 2026-04-09T18:54:17Z RAleh111 4658 281417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Ініцыял|'''10'''}} Па мястэчку ў глуха-застылай цемры шастаў мароз сваёй прытоенай лёгкай хадою, у драпежнай хцівасьці шукаючы сабе ахвяры. Як пачуў на вуліцы Зелянюка з Тацянаю, адразу кінуўся на сьвежых людзей і ў шалёнай корці ўгрызься ў іхнія твары. Тацяна аж сунялася. {{Водступ|2|em}}— Ой, кусаецца! Зьесьць нас мароз, дадушы, зьесьць. {{Водступ|2|em}}Зелянюк абхапіў яе рукою за плечы ды так і павёў па вуліцы. {{Водступ|2|em}}— Нам, здаецца, аднэю дарогаю? Ты-ж на тым канцы жывеш? У {{Абмылка|маленьай|маленькай}}, крывенькай хацёнцы? {{Водступ|2|em}}— У маленькай крывенькай хацёнцы. Усё ты ведаеш. Якіх два тыдні пажыў, а быццам і вырас тут, у мястэчку. Хітры ты чалавек! {{Водступ|2|em}}Зелянюк раптам узяў сур‘ёзны і шчыры тон. {{Водступ|2|em}}— Трэба быць хітраму, Тацяна. Як ня будзеш хітры, дык нехта іншы знойдзецца на цябе хітры, і ты дурнем будзеш яму. А мы ўжо ці малы час былі дурнямі… {{Водступ|2|em}}— Цяпер вы ўжо хітрыя, а мы яшчэ дурні. {{Водступ|2|em}}— Хто гэта — мы і вы? {{Водступ|2|em}}Тацяна троху замяшалася. {{Водступ|2|em}}— Ну, вы… гарадзкія. {{Водступ|2|em}}Зелянюк памаўчаў. {{Водступ|2|em}}— Ты таксама хітрая, Тацяна. Каб ня была ты хітрая, дык-бы дасюль мардавалася ў свайго нялюбага мужыка, а то дык жывеш вось, як вольная птушка, водзіш за нос сівецкіх мужчын. Разумная ты баба, Тацяна. {{Водступ|2|em}}— Авой, пахваліў. Каб адно не перараніўся з хвальбою, бо яшчэ ня знаеш мяне, што я за птушка. {{Водступ|2|em}}Ішлі нейкі час моўчкі. Тацяна раптам зьняла ягоную руку з сваіх плеч — і Зелянюк адчуў, што ў гэтым — не фігураваньне, ня гульня ў удаваную незачэпнасьць, а павага да яго, да Зелянюка, да іхнае гутаркі. І па-праўдзе, прайшоўшы яшчэ некалькі крокаў, Тацяна сур‘ёзна запытала яго: {{Водступ|2|em}}— Скажы, Зелянюк, што гэта вы робіце тут? {{Водступ|2|em}}Ён адказаў, не задумляючыся: {{Водступ|2|em}}— Робім вас усіх хітрымі. {{Водступ|2|em}}Тацяна шчыра папрасіла яго: {{Водступ|2|em}}— Скажы неяк так, каб зразумела я… На сходзе я чула, ды нічога ня ўцямлю я там, хоць і словы, здаецца, простыя… Ведама, гавораць адразу ўсім, дык па колькі там каму прыдзецца! А ты так скажы, каб усё мне аднэй… {{Водступ|2|em}}— Добра, скажу табе ўсё аднэй… {{Водступ|2|em}}І Зелянюк на хвіліну задумаўся, шукаючы трапных слоў. {{Водступ|2|em}}— Людзі таўкуцца, як вар‘яты, у чорным, у брудным катуху, куды не зазірае ніколі сонца, дзе скрозь — цемра і смурод, адкуль ня відаць, што дзеецца навакол, за сьценамі гэтага катуха. А за сьценамі — сонца зьзяе, і сьветла там, і чыста, і раскошна, і краска скрозь, зеляніна. Ды і сьцены ў катуху ў гэтым ужо патрупехлі<noinclude></noinclude> obibpvlnz2x938nin81wuwijt7zi3dc 104 119572 281418 278696 2026-04-09T18:54:53Z RAleh111 4658 281418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Ініцыял|'''11'''}} І вось разгойдвалася ды разгойдвалася жыцьцёвае мора, бушавала новаю бурай, гудзела новымі вятрамі — жорсткімі і жыватворнымі. Мізэрнымі аскёпкамі мітусіліся па мору напоўразьбітыя шалюпкі старога гнілога дабрабыту. Расхіналіся прорвы бяздоннае глыбіні, адкрывалі цёмныя, захаваныя ў людзях супярэчнасьці, і ўзмываліся шалёнаю пенай на грэбні хваль апантаныя людзкія пачуцьці. {{Водступ|2|em}}Па разгойданаму бурліваму мору ішоў горды ў сьмелым поступе сваім карабель, трымаючы курс на далёкае яснае сонца. Яго сустракалі радаснымі прывітальнымі крыкамі і імкнуліся разам з ім наперад, напружваючы сілы ў цяжкім напорным руху. Яго сустракалі енкамі дзікага жаху, стогнамі непазбыўнае роспачы, і кідаліся ад яго безвач, каб, ратуючыся, згінуць у чорным прадоньні мора. {{Водступ|2|em}}Гэта ішла сваім трыумфальным паходам нёпераможная Рэволюцыя. {{Водступ|2|em}}Гора таму, хто станавіўся перад ёй у марных патугах суняць ці затрымаць яе рух! {{Водступ|2|em}}Гора таму, хто, зьнявераны, пакідаў яе, спадзяючыся на шчасьлівы супакой у мяккіх абнімках невядомага штылю! {{Водступ|2|em}}Гора таму, хто, трапіўшы ў бурна-пеністы сьлед яе, хмялеў ад вірлівага шуму, ад разгоннага мятушэньня ітраціў прытомнасьць! {{Водступ|2|em}}Бо рэволыцыя заўсёды жорсткая і няўмольная ў сваёй гістарычнай вялікай справядлівасьці… .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. {{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.<br /> {{Водступ|2|em}}Гэта — агульны, троху напышаны, але ў грунце правільны вобраз тэй пары, што апісваецца ў нашым апавяданьні. А ў паасобных скалках жыцьця адбівалася яно так: разьюшаныя са страху і роспачы кулакі ушчарэпіліся былі аберуч у свой паскудны, складзены з адабраных у суседзяў кавалкаў, добрабыт і, ашчэрыўшы зубы, гырчэлі, гатовыя ўсьцервіцца ў кожнага, хто паткнецца да іхнага дабра. А-такі й патыкаліся, сьмяючыся з іхнае лютасьці, і ёмкімі ўдарамі зьбівалі іхныя атрутныя іклы. Гледзячы на кулакоў, трымаліся часам і няшчасныя галадранцы за свае драныя бэбахі ды крычэлі, асапелыя, пакуль не паказвалі катораму, за што ён, дурань, трымаецца і каму ўтуруе сваім прарэзлівым крыкам. {{Водступ|2|em}}І, мінаючы перашкоды, ішла пэўным крокам грандыёзная, нябачаная ў сьвеце, перабудова вёскі. {{Водступ|2|em}}Траплялася, што й станавіліся на дарозе. Траплялася, што адыходзілі, зьнявераныя, слабыя духам. Траплялася, што і шалелі, ахмеленыя бурна-пеністаю завірухаю. {{Водступ|2|em}}Рэволюцыя была жорсткая і няўмольная. {{Водступ|2|em}}Так было ўва ўсіх рэспубліках, ува ўсіх акругах, ува ўсіх раёнах, ува ўсіх сельсаветах. {{Водступ|2|em}}Так было і ў Сіўцы, дзе за старшыню сельсавета быў тады даўгі, як вочап, і калматы, як памяло, Пацяроб, а за сакратара партыйнай ячэйкі загадчык сямігодкі Сымон Карызна.<noinclude></noinclude> 2omi0buoxvn6fuh6yrxzfjldrdap8e3 104 120580 281450 280882 2026-04-10T08:33:33Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>чырвоны сьцяг, хутка зьмяншаліся ў радох, адыйшла, зьнікла сярод рабочае масы. {{Водступ|2|em}}Цокат падкоў аб брук адвёў вочы маці ў іншы бок — яна згледзела, як паліцыя з голымі шашкамі налятала на дэмонстрантаў. Ня помнячы сябе ад нянавісьці і поўная трывогі за дачку, маці сусам кінулася да бліжэйшага паліцыянта і з праклёнам аберуч хапілася за шашку. Паліцыянт спрытна крутануў шашку і ў жменях маці засталася гарачая крывавая мязга. {{Водступ|2|em}}Падняўшы ўгору акрываўленыя кулакі, бегла маці грозная, разьвіхураная, як сама помста. І праз боль, нянавісьць і трывогу зьвінела падсьвядома, нявыразна ў яе пачуцьцях мэлёдыя рэволюцыйнага рабочага гімну. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> jmaarsuflnj0z011w2afsy9ecbbmeyl 104 120581 281451 280883 2026-04-10T08:35:00Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''У падпольлі'''}} {{Водступ|2|em}}Рабочы Мацей быў пасланы партыяй у горад Вільню памагчы мясцовай організацыі падрыхтаваць і правясьці першамайскую кампанію. {{Водступ|2|em}}Уцёкшы з астрогу і вядомы паліцыі як камуніст, ён мусіў па магчымасьці зьмяніць свой воблік, жыць па чужым пашпарце і, зразумела, трымаць востра вока, каб не праваліцца самому і іншых за сабой не пацягнуць на доўгія гады панскіх астрогаў. {{Водступ|2|em}}Ужо вечарэла, калі Мацей накіраваўся да свайго консьпіратыўнага памяшканьня. На крывых завулках, дзе жыве гарадзкая бедната споўзаліся ўжо густыя, доўгашатыя цені — іх праганяла электрычнае сьвятло з цэнтру, дзе фанары яскравымі бусамі, роўным шнурком рассыпаліся ў цёмнай сіняве вечара з канца ў канец вуліцы. Рабочая вопратка Мацея не выдзялялася ў мутна-зялёным зьмерканьні і сярод іржавых мурзатых сьцен крывых завулкаў. Але па меры, як ён прыбліжаўся к цэнтру, стаў усё больш адчуваць на сабе варожыя ўзгляды нафуфыраных фігур, якія паблісквалі<noinclude></noinclude> dbkqts7g1ogf8baasbgkzlx13esrhkl 104 120596 281452 280901 2026-04-10T08:36:08Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>гузікамі, залатымі ці срыбнымі нашыўкамі, шоўкам... {{Водступ|2|em}}— Не патрэбна я тут вытаркнуўся, рашыў Мацей і зьвярнуў з вуліцы Міцкевіча на Партовую. Прайшоўшы квартал-другі Мацей стаў выразна адчуваць, што нехта па сьлядох ідзе, а ён ужо з доўгай падпольнай практыкі ведаў, што такое пачуцьце рэдка калі бывае беспадстаўным, рэдка калі ашуквае. Каб ня кідацца ў вочы шпегам і не папасьці на зуб дэфэнзыве, дык побач навыку добра мець яшчэ і асаблівыя здатнасьці і свае прошукі ў падпольнай працы. Іншы мае гады практыкі консьпіратыўнага жыцьця, аднак, да яго больш ліпнуць шпегі, як да навічка-падпольніка. Зразумела, што чуткасьць гэтая набіраецца і практыкай падпольнага жыцьця, якая выпрацоўвае асаблівае чуцьцё, так званы «нюх» да небясьпекі правалу, да шпегаў. Ня раз падпольнік, ідучы па вуліцы, не аглядаючыся адчувае, угадвае сочуць за імі ці не. Часамі выглядае так, што быццам нічога падазронага няма і няма ніякіх прычын быць пастарожы, аднак, вось гэты нюх папераджае, што сьлед ня чысты, што за табой нехта недзе соча. {{Водступ|2|em}}«Няўжо, звод-бы на іх, клюнулі, — разважаў Мацей. То-ж тыдня ня будзе, як прыехаў у горад, яшчэ з парторганізацыяй належным парадкам не зьвязаўся, не пазнаёміўся, а ўжо хвост валачэцца». Спраўдзіць гэтыя падазрэньні было трудна, бо<noinclude></noinclude> eeg5w84fzmg3q21vda9o16h1vq6egal 104 120611 281453 280917 2026-04-10T08:40:33Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>ўжо моцна зьмяркалася. Мацей спыніўся пры акне магазыну, пасьля перайшоў крыху і стаў падвязваць шнуркі ў камашах з тым, каб ні ў знаку прасачыць за сабой, але нічога падазронага ня згледзеў. Аднак быў упэўнены, што ён некага цікавіць. Рашыў зьвярнуць у глухі завулак. Тут ураз-жа згледзеў, як водаль за ім ішоў мужчына. Перайшоў на другую вуліцу — таксама ідзе. {{Водступ|2|em}}«Справа дрэнь. Калі ён толькі соча — падумаў Мацей — дык паўбяды, але горш, калі ўздымае на вуліцы арыштаваць. Кінуцца ўцякаць няма сэнсу, значыць трэба пайсьці на рашучы крок, трэба даведацца чаго ён хоча». І Мацей, робячы від, што шукае нумар дому павярнуў назад насупраць таго мужчыны, разьмінуўся з ім і шпарка пайшоў далей, і падазроны тып нырнуў у браму, а праз некалькі мінут зноў паказаўся на вуліцы і зноў пайшоў за Мацеем. {{Водступ|2|em}}«Значыць няма сумняваньняў — шпег клюнуў і хоча нешта высачыць. — Трэба гада пазбавіцца, няма ніякай ахвоты паказваць яму сваё памяшканьне». І Мацей пайшоў па самых людных вуліцах, шоў рупным крокам, альбо раптоўна затрымоўваўся пры вітрынах, каб мець на воку сваю небясьпеку, каб лучыць момант схінуцца дзе ў бок і зьбіць шпега з тропу. {{Водступ|2|em}}Пасьля паўторнага контролю Мацей пераканаўся, што яго «хвост» адстаў. Для большай бясьпечнасьці рашыў яшчэ пакружыць на блытаных<noinclude></noinclude> rk1hly65fyzirlw3f96z0q7h88r24or 104 120612 281454 280918 2026-04-10T08:42:55Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>завулках яўрэйскай дзяльніцы, ну і зайсьці ў Бэрнардынскі сад, каб супачыць дзе на цёмнай лавачцы, бо апрача гэтай няпрыемнасьці сёньня цэлы дзень быў на нагах — гук спраў залатвіў. {{Водступ|2|em}}Сядзець доўга ў Бэрнардынцы не давялося, бо неўзабаве падсела густа нафарбаваная кабеціна і ўсё памыкалася пачаць гутарку. Мацей выкурыў папяроску і рушыў дамоў. {{Водступ|2|em}}Ён моцна быў зьдзіўлены, што той самы нюх не дае пакою — чуе што нехта соча. Няўжо шпікаманія? Мацей быў пэўны, што таго шпіка пазбыўся, ну дык адкуль-жа зноў узяліся, трасцы іх галаве. Калі лучыў момант і аглянуўся, дык пабачыў, якогась ягомасьця ў сьветлым капялюшы з цёмнай істужкай і зразу пераканаўся, што гэта шпег, бо нахабна, проста на пяты ступае, відаць баіцца, каб у цемнаце ня згубіць. Мацей тут пераканаўся, што дрэнна зрабіў, ходзячы па людных вуліцах, відаць той папярэдні дзеля адводу вачэй перадаў яго па дарозе аднаму са шпегаў, якія панаторківаны бадай на кожнай вуліцы і асабліва на людных і тым больш, што гэта быў час першамайскай кампаніі. {{Водступ|2|em}}Мацей разважаў, што круціцца па вуліцах горш падазрона, на ізвозчыку ня вельмі ўцячэш, ды па дарозе яго ня сустракаў. Самае лепшае гэта пры Антокальскім масьце пераехаць на чоўне раку, а перабраўшыся на той бок лёгка можна зацерці сьляды.<noinclude></noinclude> d0qc6rz5life11f2lbyjuqrf00ny8ig 104 120613 281455 280919 2026-04-10T08:46:54Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Гэты плян Мацею ўдаўся добра — шпег спыніўся на беразе, закурыў папяроску, якая вугельчыкам якісь час паблісквала і ўрэшце зьнікла ў цемнаце. Мацею як гара з плеч звалілася. {{Водступ|2|em}}І зусім зразумела, — ён столькі сёньня зрабіў работы, ня меў нават часу паабедаць, павінен быў напісаць яшчэ лістоўку і абмазгаваць шэраг пытаньняў, ужо пад поўнач падбіраецца, а тут прыходзіцца валаводзіцца з гэтымі дэфэнзыўнымі сабакамі. Мацей ішоў пэўным крокам дамоў, зусім аддаўшыся разважаньням аб партыйных справах. {{Водступ|2|em}}Па меры таго, як падыходзіў дамоў, чуў, што ўнутры мучыў непакой і пачуцьцё быццам ён зноў у кагось на віду, што нехта яго ўзглядам ашчупвае. Мацей, ня бачачы на гэтыя падазрэньні ніякіх прычын, са злосьці ажно плюнуў, пачаў сабе лаяць за шпікаманію і стараўся перамагчы ўсе думкі, зьвязаныя з выабражальным шпегам. {{Водступ|2|em}}Прыйшоўшы на сваю вуліцу, рашыў усё-ткі праверыць свае гэтыя нюхі і непакоі і што-ж — ідзе! Выразна той самы, сьветлы капялюш з цёмнай істужкай. {{Водступ|2|em}}— Цьфу ты напасьць, ці ня здань гэтая якая. {{Водступ|2|em}}Ня інакш, як выпадак, альбо ён тут, хварэць яго галаве, сам жыве. {{Водступ|2|em}}Часамі ступіш у нешта гідка ліпучае і хутчэй хочацца адцерці нагу і адыйсьці ад паганага месца. Так адчуваў сабе і Мацей. Ён страшна азлоблены рашыў урэшце пазбыцца гэтага ганчака, кончыць<noinclude></noinclude> d1r2xg7wtdxzz1d4okj2h2gbvisg2rs 104 120614 281456 280920 2026-04-10T08:49:48Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>свае бесканечныя спацары, бо інакш будзе ўсяночная. Падпусьціўшы бліжэй шпіка, Мацей зрабіў від, што толькі цяпер яго згледзеў і прыбавіў шагу, каб паказаць быццам уцякае, каб завабіць за сабой шпіка. Мацей усяляк стараўся, каб «хвост» не адстаў, ужываючы пры гэтым прошукі, добра яму вядомыя, а ў думцы разважаў: «паўзі, паўзі гад на сваю пагібель!» {{Водступ|2|em}}Ад злосьці і абурэньня Мацей ужо ня чуў ні зморы, ні таго нутранога непакою. На Наберажнай вуліцы ў чорнай цені ліпавай алеі Мацей крута павярнуў назад і пайшоў проста на шпіка. Бачачы, што яго об’ект зьмяніў кірунак, шпег затрымаўся, абапёрся на бар’ер, што стаяў на высокім беразе ракі і насьвістваючы пад нос, углядаўся на той бок ракі. {{Водступ|2|em}}Шпарка падышоўшы, Мацей зьнянацку з усёй сілай і накіпеўшай злосьцю бахнуў кулаком па галаве шпіка, якая выдзялялася з цемнаты на водблеску вады, а пасьля асьцервянела тоўк, кумячыў яго рукамі і нагамі, аж пакуль той не перакуліўся праз бар’ер і не пакаціўся кульком — поныр’ю па высокаму стромкаму берагу Вяльі. {{Водступ|2|em}}— Ух, урэшце-ж я цябе пазбыўся, — з аблягчэньнем сказаў Мацей і зусім зроўнаважаны і ўпэўнены, што цяпер «чыста» дайшоў бяз прыгоды да свайго памяшканьня. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> a2r0ikn47yt9dn0j3lsaq4lmsa73elr 104 120631 281457 280937 2026-04-10T08:51:07Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Рэволюцыйная прысяга'''}} {{Водступ|2|em}}Праз горад доўгім паходам ступае прыгнечаным крокам хаўтурная процэсія. Наперадзе дамавіна, якую нясуць рабочыя, прыкрыта чырвоным сьцягам. Далей шэрагамі панурыўшы галовы ідуць рабочыя і пяюць працяжна надтрэснутым голасам: {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}Там-сям сумна павейваюць, бы спачуваючы гору рабочых, чырвоныя сьцягі. Гэта паход рабочых хэмікаў, якія на сёмым тыдні стойкай забастоўкай хаўтураць свайго таварыша-героя, вырванага галоднай сьмерцю з шэрагаў барацьбітоў. {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}Пануры мае выгляд гэты паход. Зьнібыткаваныя, зьнямогшыя з кантаватымі плячмі, сьціснутымі сківіцамі, са сьціснутымі злосна кулакамі мерна ступаючы праводзяць рабочыя свайго памёршага таварыша. Бледныя змораныя твары бы сьмерць на іх хухнула, запаўшыя распаленыя вочы з тужлівым нярухомым узглядам. Чырвоная дамавіна,<noinclude></noinclude> dooetio3n82cecvjuqy88y2sndfj6ay 104 120632 281458 280938 2026-04-10T08:52:00Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>што калышыцца на плячох рабочых, зьяўляецца як-бы грозным напамінаньнем для змучаных шэрагаў. {{ц|{{smaller|„Ахвярай вы палі...“}}}} {{Водступ|2|em}}А конная паліцыя на адкормленых конях узбройная да зубоў з блескам і шыкам гарцуе вакола, бы драпежнік цікуючыся за сваёй нажывай; яна гатова на першаму загаду скочыць на безбаронныя шэрагі рабочых. {{Водступ|2|em}}Паход усё далей і далей пасоўваецца сярод злосьмехаў, заўваг, поглядаў, сярод дастатку багацьця і роскашы арыстакратычнай часткі гораду. {{Водступ|2|em}}Вось і магільнік. {{Водступ|2|em}}Сярод няпрыемнай і тужлівай цішы пры затойным дыханьні апушчана ў дол дамавіна. Згрудзіліся каля жоўтай яміны людзі — цені, мучанікі-героі. Мінута здавалася цэлай вечнасьцю... Маўчаньне мучыць і пужае. Яшчэ шчыльней згрудзіліся. І кожны як-бы чуе гвалтоўныя ўдары сэрцаў гэтай рабочай сям’і, удары ў такт, як шагі дэмонстрантаў — нібы адно вялікае сэрца. Лёгкі ветрык калыша тое ці іншае пасма валос на скудлочаных, утупленых проставалосых галовах. Недзе далёка заякатаў фабрычны гудок — напомніў жыцьцё і барацьбу, працу і машыны. Вырасла пякучае набалелае пытаньне: як далей? Адчуваецца надзвычайнае напружаньне, награмаджэньне пачуцьцяў — вось-вось выбухае агульнае рыданьне, альбо... няшчадная помста.<noinclude></noinclude> i7q3fnlfv3ccmptodatf7pw1xch5zeo 104 120633 281459 280939 2026-04-10T08:54:30Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Таварышы! — разьляглося сярод маўчаньня. Усе ўздрыгнулі, яшчэ больш спахмурнелі. Гэта соцыял-згоднік пры дапамозе галоднай сьмерці стаў ламаць сталёвыя пружыны ў душах змучаных рабочых. У адказ рабочыя сталі моўчкі кідаць на жмені пясок на апушчаную дамавіну, як-бы хочучы гэтым хутчэй закапаць свайго таварыша, каб ня чуць яму іх здрады, якую яны зараз рыхтуюць, якую яны зараз аддадуць соцыял-згоднікам... {{Водступ|2|em}}Раптам замяшаньне і трывожныя воклікі, захвалявалася рабочая маса, бы збожжа ад набегшага ветру. {{Водступ|2|em}}— Таварышы, увага! {{Водступ|2|em}}І гэты запыхаўшыся голас выдаўся рабочым сокатам толькі-што пушчаных у ход машын. Гэта быў голас свой, блізкі, так часта чуты ў водгуку барацьбы. {{Водступ|2|em}}— Таварышы, не засыпайце, спыніцеся, я скажу зараз такое, ад чаго і мёртвы ўваскросьне. Увага! Атрымана зараз вестка, што хэмікі Савецкага Саюзу прыслалі нам падмогу грашмі і пролетарскае пажаданьне перамогі ў нашай барацьбе. {{Водступ|2|em}}— Ура! {{Водступ|2|em}}«Паўстань пракляцьцем катаваны...» {{Водступ|2|em}}Пяюць радасныя, бадзёрыя, той — іншы змахівае сьлёзы і ўсьмяхаецца радаснай усьмешкай адзін да другога, А тут нехта крыкнуў: {{Водступ|2|em}}— Таварышы, мы супольна з нябожчыкам-{{перанос-пачатак|п=ге|к=роем}}<noinclude></noinclude> r2xeyv4k4c0r435xlt448lx4llw76pz 104 120634 281460 280940 2026-04-10T08:56:27Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=ге|к=роем}} павінны паслаць баявы адказ нашым вольным братом. {{Водступ|2|em}}І тут-жа масавы загад: {{Водступ|2|em}}— Даставай дамавіну! {{Водступ|2|em}}— Наверх дамавіну! {{Водступ|2|em}}Бадзёра, спраўна і жартуючы адзін з другога даставалі дамавіну так, бы там быў ня труп, а ляжаў нейкі жартаўнік, прыкінуўшыся нябожчыкам. Сярод натоўпу ажыўленьне, загулі, схамянуліся: кожны рух — круты і сьмелы, кожнае слова — звонкае і важкае, востры і гнеўны Пагляд у бок паліцыі... {{Водступ|2|em}}— Таварышы, ад імя нашых змагарскіх шэрагаў і нашага таварыша-героя, які ня здрадзіў сваёй клясе, які не сагнуўся пад ударамі, а нёс чырвоны сьцяг барацьбы да канца, шлем гарачае пролетарскае прывітаньне клясавым братом, скінуўшым ярмо эксплёатацыі, узяўшым уладу ў свае рукі. Таварышы, прысягнем над гэтай дамавінай, што будзем змагацца да апошніх сіл, будзем змагацца да перамогі... {{Водступ|2|em}}— Прысягаем! {{Водступ|2|em}}— Прысягаем! {{Водступ|2|em}}— Прыся... {{Водступ|2|em}}Тут паліцыя перабіла рэволюцыйную прысягу... {{Водступ|2|em}}Аднак, прысяга праводзіцца ў жыцьцё. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> rs2tnreysijjqxsjulwoimfoq8uabzv 104 120692 281461 281075 2026-04-10T08:58:52Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Дайшоў свайго'''}} {{Водступ|2|em}}Апанавала цесьляра Гардзея драўляная бяда — толькі аб ёй і мысьліць. Чаму драўляная? А таму, што ён сын кутніка і сам кутнік, усякай бяды бачыў усякага гора зазнаў на сьвеце. А вось драўляная бяда стала царыцай усім бедам і запалоніла, скамячыла самога Гардзея. {{Водступ|2|em}}Як замулены конь перабіваецца Гардзей па сваім шляху — абы жыць, абы зарабіць. Рукі мазольныя, агрубелыя, як карэньні выкарчаванага дубка, цела канатнае, няскладнае, думкі няясныя, тупыя і непаваротлівыя. Усё прыдушыла непасільная праца аж змаленства, ад якой хрумшчэлі яшчэ неацьвярдзеўшыя дзіцячыя яго костачкі, усе спутала, стаптала гарамычнае жыцьцё — ды і колькі таго жыцьця а ўжо цэлы век — дваццаць гадоў з гакам. {{Водступ|2|em}}Бацька Гардзея адвекаваў свой век пастухом у вёсцы і перад сьмерцю прасіў, дабіваўся ў сялян, каб і сына пастухом абралі. Але Гардзей ня ўзьлюбіў бацькавага рамяства і пайшоў па цесьлярскай працы. Год-другі і прылаўчыўся — стаў самастойным майстрам з цесьлярскімі навыкамі. Калі<noinclude></noinclude> fk0jl2aiebdtnh9r9w8pz874qreljqq 104 120693 281462 281076 2026-04-10T09:01:28Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>пачне бервяно абчэсваць, дык выгане трэску ва ўсю даўжыню бервяна і абчэша гладзенька, як з-пад габэлька. Перш чым палажыць бервяно на ізруб, дык яго абстукае па бакох абухом ад сякеры, прыслухаецца да яго звону-гутаркі, сам штось памармыча і так ужо дагаварыўшыся нажыльваецца, каб ускласьці бервяно на падрыхтаванае месца. {{Водступ|2|em}}Меў Гардзей і кавалак зямліцы. Перапала яна яму ад сваяка — комуністага, які адышоў разам з Чырвонай арміяй у Савецкую Беларусь, аставіўшы гэты худы лапік зямлі на карыстаньне Гардзею. Аднак, існаваньне сваёй сям’і Гардзей падтрымоўваў цесьлярствам. {{Водступ|2|em}}І вось, калі стаў цесьляром, дык і пачалася драўляная бяда ў Гардзея. З гэтага часу яна чым далей, тым горш мучыла і данімала рознымі няўдачамі. Гардзей стаў бачыць такія рэчы, якіх ён перш не заўважваў быў — зжыўся з імі, прывык, а цяпер яны кідаліся яму ў вочы, цяпер ён іх перажываў. {{Водступ|2|em}}Ён стаў заўважваць, і гэта яму ныла, як рэўматызм, што ён апанаваны драўляным царствам, што дрэва ў яго штодзеннай патрэбе неабходна так, як вада, соль, можна сказаць, хлеб, каб ён яго меў кожны дзень. З самага маленства, і цяпер, устаўшы, кожны дзень і на кожным кроку, ён сустракаў драўляныя рэчы, меў драўлянае акружэньне. Лыжкі, міска, салонка, начоўкі, стол, лава, калыска, розгі, лапці, гузікі, плот, хата, усе<noinclude></noinclude> d5wztelct1kbj8dj13m4fccnh52su7x 104 120694 281463 281077 2026-04-10T09:19:17Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>гаспадарскія прылады нават і цьвік, засаўка ў дзьвярах — усё з дрэва. Усё гэтыя рэчы былі перш, ні адна з іх даслужылася да мянюшкі «бацьку памятае», аднак, толькі стаўшы цесьляром, стаўшы майстрам па дрэву, Гардзей пачаў адчуваць гэтыя рэчы і балесна перажываць драўлянае акружэньне. {{Водступ|2|em}}Прабудзіцца часамі Гардзей ноччу, хоча павярнуць руку, каб пачасаць паясьніцу, а рука ані руш, як дзеравяка, ведама пасьля цяжкай дзеннай працы страціць чуласьць і паваротлівасьць, а Гардзею здаецца, што і тут сядзіць драўляная бяда, што ён за рукой можа і сам задзервянець і з перапуду пот халодны кроплямі выступіць. {{Водступ|2|em}}Калі часам жонка на жыцьцёвае гора не адзавецца, як звычайна плачам і нараканьнем, а ходзе як драўляная тычка сьцяўшы зубы, і з рук у яе ўсё вывальваецца, спатыкаецца на роўнай дарозе, слухае і нічога не цяме, дык Гардзею ўжо страх і сваю трывогу прыкрываў няскладаным жартам. {{Водступ|2|em}}— Ты, жонка, ходзіш як адзервянеўшая, лепш паплач, дык на чалавека станеш падобная. {{Водступ|2|em}}Няхай што-небудзь сапсуецца з гэтых рэчаў, вядома дрэва, гэта табе не жалеза і не фабрычная работа, псуецца гаручка-б яго, шпарка, дык новую зрабіць, ды яшчэ самадзелкам няма з чаго. Няма лесу, няма матэрыялаў? Колькі хочаш. Ён, Гардзей цясьляр вун колькі перапусьце праз сваю адну-другую пецярню, будуючы людзям дом ці<noinclude></noinclude> rz1326033evgi688n38cjaqv00uapno 104 120697 281464 281081 2026-04-10T09:21:55Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>хлеў, ток ці сьвіран. Ну, але лыжку выстругаць, тапарышча зрабіць, кіёк вырэзаць няма з чаго: усё панскае, ды казённае. Трэба ня раз пакланіцца і ў руку цмокнуць пана, апошняе аддаць лясному купцу, прадацца з душой і целам, каб залатаць тую ці іншую дзірку ў драўлянай бядзе. {{Водступ|2|em}}І вось дабярэцца часамі Гардзей у лес, дык паводзіны яго нераўнуючы як на сходцы ці вясельлі. Ні сасонкі яму, а дзяўчаты, ні дубы, а дзяцюкі, а ўвесь лес — гэта добры барадач. Усе дрэвы знаёмыя і родныя яму, з усімі вядзе гутарку, мерыць узглядам аж да верхавіны, клешча рукой па камлёх. І ўрэшце ўздыхне. {{Водступ|2|em}}— Эх, каб папасьці калі ў Белавескую пушчу! {{Водступ|2|em}}Альбо заб’ецца ў гушчар пад цень векавых дрэў і пачне шныраць — углядацца, мо’ адкрые сховы паўстанцаў, а не, дык сядзе і давай разматваць свае затаённыя думкі, як гэта лес прыхільны да паўстанцаў, як яны любяць яго — свайго саюзьніка, і расхахочыцца Гардзей, калі прадставе сабе пана, якому трэба ноччу, а хоць-бы і днём ехаць праз пушчу — колькі ў яго страху і нялюбасьці да лесу — ворага. {{Водступ|2|em}}— Мабыць дзеля гэтага, гад, і прадае і высякае ў пень лясы-бары. Прыдзецца жабраваць нашаму брату, дык і кіёк няма дзе высечы. {{Водступ|2|em}}Любіў Гардзей хадзіць і на тартак. Доўгімі гадзінамі ачараваны стаяны ён тут адстойваў сярод<noinclude></noinclude> hudva1omjjkn11a2u9u11z7qqcqmkr0 104 120698 281465 281082 2026-04-10T09:24:26Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>акуратна паскладаных жоўценькіх, як жаўток, дашок. {{Водступ|2|em}}— Матэрыял, як золата, а колькі-ж яго ёсьць, вочы разьбягаюцца і душа радуецца — адна любата — ён сам да сябе і адмерваў поўнымі грудзьмі смалісты запах. {{Водступ|2|em}}Часта так заходзіў Гардзей на суседні тартак, бяз дай прычыны, каб пацешыць вока лясным матэрыялам, ахмялець смалістым пахам. А прыдзе дахаты Гардзей, дык драўляная бяда яшчэ больш выпучвалася і дакучала: хата і ўся яго драўляная маемасьць — адно парахно. Асабліва хата развальваецца, ужо і ўпоркі не памагаюць, ад ветру калышацца. А каб пабагацець, дык няма ніякіх магчымасьцяй — тое-сёе прыдбаеш, прыхінеш якой крамнінай драўляную бяду, а тут наскоча войт, апіша, конфіскуе за падаткі і драўляная бяда зноў зубы скаліць. Заработкаў няма ніякіх, есьці няма чаго, ну хоць кладзіся, ды памірай. {{Водступ|2|em}}— Добра, што ўзяліся людзі за камасацыю, пачнуць пераходзіць на хутары, параносіцца з будовай, перападзе якая праца — заработак, разважаў Гардзей. {{Водступ|2|em}}А на вёсцы Мытлякі каля камасацыі разгарэлася барацьба, скрытая, упартая, зацятая. У вёсцы жыў-быў сапеў-нажываўся багацей Даўбняк, страшэнны жмінда і хітры чалавек. Трымаў ён толькі ня летняга пастушка, які зімой рабіў яму ўсякую работу, як сталы. Сабраць-жа з поля жніво ці памалаціць<noinclude></noinclude> h76ordcvz8brhm4mzrdtytynql5o46q 104 120699 281466 281083 2026-04-10T09:25:19Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>яго зімой Даўбняк выкарыстоўваў усю вёску. Во рэдка хто з сялян не сядзеў у яго кішэні, у яго арудзе, а ніхто ня мог грашмі ці дабром выплаціцца скуль яго ўзяць — падаткі, штрафы ўсьлед выпаласківаюць, калі часамі і завядзецца ў хаце злоты — другі. {{Водступ|2|em}}Даўбняк наскрозь бачыў галечу вёскі, ён вырас на сытым астраўку, сярод бязьмежнай бядоты, бясхлебіцы, охаў і стогнаў вясковых. Ён добра вывучыў капрызы і нораў сялянскай бяды, не раздражняў яе, зрабіў яе ручной і ня ў знаку па крысе з кожным разам заціскаў усё мацней пятлю страшэннага вызыску над тым, хто пападаўся ў яго пастку. Склікае талаку, прыкладам на сенакос, частуе гарэлкай, а хто наперадзе ідзе ў пакосе, дае «прэмію» — гатунковай гарэлкі. Сяляне здаволены, што адрабляюць доўг, маюць пачастунак і стараюцца з усіх сіл, каб дабіцца прэміі кулацкай. А Даўбняк толькі рукі пацірае — удаецца інтэрас — лезе рыбка ў невад. {{Водступ|2|em}}Даўбняк гібка і ўмеючы карыстаўся дапамогай улады, ён бярогся адкрыта заклікаць паліцыю ці войта супроць непаслухмяных і непакорных. {{Водступ|2|em}}— Няхай на іх бяздоньне, на гэтых бальшавікоў, яшчэ сьпякуць, падпусьцяць чырвонага пеўня — разважаў Даўбняк і нялюбых яму асоб перадаваў скрыта ў дэфэнзыву, Інакш кажучы, даваў пропуск у астрог.<noinclude></noinclude> ooqjgr36vn5bzbrfy9mgi0rl9qa56ze 104 120700 281467 281084 2026-04-10T09:29:00Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Гардзей таксама быў залежны ад Даўбняка. Сталася гэта так. Прыціснуты драўлянай бядой да таго, што і поснай поліўкі няма на чым зварыць, цясьляр аднаго дня рушыў яшчэ золакам у лес Даўбняка. Там ён ужо даўно нагледзеў стары корч, які тырчэў на беразе кручы. Пясок з-над карча асыпаўся і ён тырчэў цыбата, высака на карэньнях, бы павук той. Шпарка, як мага цішэй абсекшы карэньні, Гардзей узваліў корч па плечы і павалок дахаты. Трэба-ж ліху здарыцца на загуменьні сустрэў Даўбняка. {{Водступ|2|em}}— Во дзякую, браце, што ты яго высек — кажа хітры Даўбняк, я ўжо даўно маніўся яго прынесьці дахаты. Занясі-ж яго ка мне на дрывотню. Пойдзем разам, там мая жонка пачастуе сьнеданьнем. На глушцоў, бачыш сёньня хадзіў, страляў, але хібіў. Сабака сплошыў, бо малады — дурны. {{Водступ|2|em}}Як нічога ня бывала, павеў зьбянтэжанага Гардзея да сваёй хаты, расказваючы яму аб сваім дурным сабаку. Даўбнячыха дала пасьнедаць гарачых бліноў. Калі-ж Гардзей зьбіраўся адыйсьці дахаты дык мусіў расстацца з тапаром — Даўбняк забраў яго за пакражу лесу. {{Водступ|2|em}}— Ты, браце, толькі ня злуйся — казаў да Гардзея. Я бяру тапор у залог, аж пакуль ня выплаціш 15 злотых за корч. Ну, па законе можа выпала-б менш заплаціць, але-ж зразумей, браце, ці ахвота нам, беларусам, путацца з паліцыяй, няхай на яе бяздоньне. Лепш самі, па-сямейнаму, бяз гэтых<noinclude></noinclude> bp4qhyqofoavvybj5bqhg1kujnwnlbw 104 120701 281468 281085 2026-04-10T09:29:40Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>чужынцаў разьбярэмся і дойдзем да згоды. Ды ўрэшце мы і не павадзіліся. Праўда, ты зрабіў праступленьне, кражу, за гэта ў астрог садзяць, ну але ці-ж я на цябе крыўдую, ані трошачкі. Бяда наша, гора наша гоніць на праступленьні. Сьмех адзін, каб нам, суседзям, за гэты корч вадзіцца, судзіцца. Няхай на гэтыя суды бяздоньне. Але бачыш, браце, я таксама не багацей, такі самы мужык як і ты, а галоўнае тут дзеля тваёй карысьці: як заплаціш, браце, штраф, другі раз ня будзе павадна, знаю я нашу мужыцкую натуру. Добра вось цяпер: дзела пачалося з карча і мы дагаварыліся на пятнаццаць злотых, а хай-бы табе ўдалося яго сьпёрці, дык-бы і пачаў цягаць, ні адзін бы дубок высек, а там і без паліцыі не абышлося-б, а там: суд, ліцытацыя, астрог. Зачапі толькі гэтых шэршняў — палякаў, дык пагібель табе. Каму гэта ахвота. {{Водступ|2|em}}Гардзей слухаў увесь потны і бліны яму каменьнем сталі пад ложачкай, памыкаўся апраўдацца, урэшце пакляўся Даўбняку, што адпрацуе ўскладзены штраф, толькі каб тапор вярнуў, бо яму трэба ісьці на работу, а без тапара няма як — з яго-ж ён толькі і жывець. {{Водступ|2|em}}— Ды няўжо ты думаў, што я тапор затрымаю! Дрэнна, браце, суседзі мы старыя, а мяне зусім ня знаеш, Я чулы на людзкое гора і няма мне патрэбы астаўляць цябе бяз працы, бяз хлеба. Вось можа хутка правядзем камасацыю, дык паможаш мне перабудавацца ў вяночак і гэтых {{Абмылка|некульких|некулькіх}} злотых<noinclude></noinclude> fs6w6olu8ccnlza2x5hg2y2xmduzt7g 104 120702 281469 281086 2026-04-10T09:30:16Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>адробіш, як плюнуць. Толькі вось накручвай там іншых, няхай даюць згоду на камасацью — яна адзіны ратунак у нашай бядзе. {{Водступ|2|em}}— Ой, не шанцуе мне ў жыцьці, крыўдзіўся сам сабе Гардзей, ідучы дамоў, а {{Абмылка|усё|ўсё}} праз гэтую драўляную бяду. Ну, але пры камасацыі можа крыху і падзараблю. {{Водступ|2|em}}Калі Даўбняк пачаў намагаць на камасацыю, дык сяляне ўсёй грамадой далі яму супраціў на першай сходцы вёскі. Асабліва востра выступіў бядняк Сьцяпан Шустры. Ён так разжоўваў і ўгаварваў аб шкоднасьці камасацыі, што ўсе сяляне грамадой зацюкалі, загукалі, калі Гардзей пачаў нешта мямліць, што трэба паслухаць добрай рады Даўбняка. {{Водступ|2|em}}Так сходка і разыйшлася да нічога не дагаварыўшыся. Даўбняк астаўся пры сваім і сяляне не здаліся, хоць на іх і націскала гмінная ўлада і паліцыя. Даўбняк ня здаўся, аднак ён павёў падземную кратовую работу. Хутка бяз дай прычыны быў арыштаваны Сьцяпан Шустры. Тамашу Канцавому загадалі раскідаць бадай ужо кончаную хату, бо раптам аказалася, што пабудована не па законе — ад яе вельмі блізкі другія хаты. Даўбняк судзіўся з адным з сваіх даўжнікоў — суседзяў і засудзіў яго — ніхто не чакаў такога строгага прысуду. Аднак, наогул Даўбняк стаў прыкідацца добрым і міласэрдным, хоць да раны прылажы, каб гаілася. Таму дасьць гарнец бульбы, таму паабяцае {{перанос-пачатак|п=пагута|к=рыць}}<noinclude></noinclude> b1r5ilh6kym9yrlbmha1wz5iq7mbmcn 104 120703 281470 281087 2026-04-10T09:35:13Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=пагута|к=рыць}} аб яго бядзе, у гміне ці ў пана, бо ён-жа туды мае доступ і послух. {{Водступ|2|em}}Праз якісь час можна было ўжо заўважыць, што апрача Гардзея і іншыя пачалі падлабунівацца да кулака. Той — іншы ня ўстаяў, пахіснуўся, быццам уступіў на зыбкі грунт, наехалі каморнікі, камасацыя пачала ажыцьцяўляцца. Толькі некалькі сялян не здаваліся да апошняга, праганялі каморнікаў, пагражалі Даўбняку, лаялі суседзяў і нагаварвалі іх да барацьбы. А тыя хоць і разумелі памылку, аднак, ня мелі рашучасьці супроць кулака і гміннай улады. {{Водступ|2|em}}Толькі калі справа дайшла да таго, што трэба было зрушыцца з месца, зрушыць сваю спрухнелую будову і калі хто не хацеў, дык насільна раскідвалі абжытыя гнёзды сялян, ды нікому ня было павадна лезьці на выкраіны пясочак, бяз пашы, без сенакосу, — вось тут многія сяляне і завылі павоўчаму. К гэтаму часу вярнуўся з вастрогу і Сьцяпан Шустры. А хлапец ён гарачы, зразу крута павярнуў. Падбухтораныя сяляне пачалі раскідваць гранічныя капцы, пастаўленыя каморнікам, пайшлі з сохамі на поле і давай заворваць ужо засеянае кулацкае поле, якое перш належыла да сялян. Даўбняк стаў не дапускаць, завязалася спрэчка, дайшло да бойкі, чуць жывы вырабіўся Даўбняк з {{Абмылка|сялянскх|сялянскіх}} рук — скамасавалі яму ўсе бакі. Дасталося па вуху і Гардзею ад Сьцяпана Шустрага, калі той пачаў даводзіць, што сяляне шукаюць гузака, {{перанос-пачатак|п=ле|к=зуць}}<noinclude></noinclude> ebxtd815blrszz37n11n0mqif5kip4t 104 120704 281471 281088 2026-04-10T09:36:03Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=ле|к=зуць}} на ражон, хоць у сапраўднасьці пераход на хутары спачатку трудна, але пасьля гэта сьвятое дзела. {{Водступ|2|em}}Наогул справа не абыйшлася без паліцыі і арыштаў. Шмат хто з сялян быў пабіты, некаторых засудзілі на цэлыя гады ў астрог, прапаў толькі Сьцяпан Шустры бяз сьледу. Усе парашылі, што яго забілі шпікі ў {{Абмылка|дэфэнзве|дэфэнзыве}} і забойства скрылі. {{Водступ|2|em}}Гардзей увесь час меў работу. Ён памог кулаку «абстроіцца ў вяночак», таму памог хату перасыпаць, хляўчук прыстроіць і іншае. Ён крыху падзарабіў грошы і рашыў выбіць грунт з-пад сваёй драўлянай бяды і пабудаваць хату, тым больш, што здарыўся вельмі падхадзячы выпадак. {{Водступ|2|em}}У гэтым часе жонка Сьцяпана Шустрага атрымала лісты ад яго з Савецкай Беларусі. Піша, што ўцёк ён да Саветаў, каб не загінуць у турме і заклікаў {{Абмылка|жноку|жонку}} да сабе, а будынкі раіў перапрадаць за дзяшоўку Гардзею. {{Водступ|2|em}}Асаблівы ліст быў напісаны і да «пралетара таварыша Гардзея», у якім вельмі выхвальваўся Сьцяпан, што добра працуе на Саўгасе, дзе машынамі поле абрабляюць, толькі лёскат жалезны разьлягаецца, працуюць шпарка, зьбіраюць чыста і тут-жа будуюць новыя дамы і фабрыку, а ўсё з жалеза і бэтону. «Ты, таварыш Гардзей, пакінь там змагацца за камасацыю, а лепш рэволюцыю рабі, тады і пра сваю драўляную бяду ня толькі<noinclude></noinclude> g2cs3p9c7xt0w7jgszh3ajrjzes9xg7 104 120706 281472 281090 2026-04-10T09:36:43Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>забудзеш, а і пазбудзешся яе. Крыўдна і несамавіта мне цяпер, што тады цябе не паставіў на шлях барацьбы, а аплявушыў, як ворага свайго, бо ў рэчаіснасьці мы з табою браты аднэй працоўнай сям’і». Гардзей быў вельмі здаволены перапрадажай будынкаў Шустрага, а што да рэволюцыі, дык гэта прамігнула міма вушэй, бо справа рызыкоўная і далёкая. Пры гэтым ён і без рэволюцыі ня любіць паноў. Ніхто іншы, як ён, Гардзей, зачахшы ад беспрацоўя, даведзены да адчаю, падпаліў раз будынкі ў панскім двары, каб пасьля мець работу. Ды тут справа ня толькі ў рабоце. Гардзей наогул чуў задаваленьне, калі бачыў панскае гора, любіў насьмяхацца з панскіх манераў і дзівосаў, любіў тое ўнутранае хваляваньне ад нянавісьці, калі сэрца гвалтоўна стукае ў грудзёх, і па целе праходзе цяплыня адвагі, а сіла напружвае мускулы і рвецца да чыну. {{Водступ|2|em}}Аднак глыбака заселі ў думку сказ з лісту «будуем з жалеза і бэтону». І чым больш Гардзей пачаў разважаць і абмяркоўваць гэты сказ, тым яму выразьней рабілася, што выхад з драўлянай бяды трэба шукаць у жалезе. Бо зусім зразумела, узяць хоць-бы жалезную лыжку, яна цэлы век служыць і хіба толькі яе згубіш ці ўкрадуць, а вось драўляная — вышчарбіцца, прадзіравіцца, а то дзеці возьмуць ды адгрызуць — яна шурпатая і рот дзярэць. Альбо зрабіць заслонку ў печ з тоўстай бляхі, дык яна доўгавечная і выгодная,<noinclude></noinclude> c8khypgkndrqfvzkeqj4xlxjpx6qqkt 104 120722 281473 281109 2026-04-10T09:38:20Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>а драўляных не набярэшся, не наробішся. Ды ці мала што. {{Водступ|2|em}}А галоўнае гэта пажар, во дзе пагібель. Кожны момант пагражае, што ўсё гэтае драўлянае царства аберне ў попел, а цябе ў жабрака-пагарэльца. Тады ўжо на ногі не пастанеш. Кулак смокча сваёй дапамогай, урад зьбівае з ног падатковымі экзэкуцыямі, даядаюць недарод, беспрацоўе, галадоўля, пошасьці. Аднак пры ўсім гэтым яшчэ неяк дыхаеш, неяк гаспадарыш, чагось спадзяешся. Ну, а няхай пажар, дык нават гэтую апору, гэтую драўляную бяду з-пад ног выбівае, адным словам, складай дуды ў мяшок і марш на сьвеце на ўсе чатыры стараны. {{Водступ|2|em}}Гардзей панічна баяўся пажару. Няхай выпадкова загарыцца ў бабы кудзеля ці затлее салома ў пасьцелі ад дзяцінных гульняў ці папяросы, як ён безрадны стаіць аслупелы і пакорны вогненай {{Абмылка|стыхі|стыхіі}} чакае свайго лёсу. Перш чым класьціся спаць, цясьляр як-бы ня быў змучаны выходзіць у сенцы на панадворак, углядаўся ў цемень, мо’ дзе блісьне варожы агенчык, аглядаў комін, каб часамі сажа не гарэла, данюхіваўся ў паветры дыму — а мо’ ўжо дзе што тлее. {{Водступ|2|em}}Гардзей зайздросьціў Шустраму. Вось людзі дык умеюць устрайвацца — меркаваў Гардзей, а ты як ні стараўся, хоць са скуры вылазь і ў канцы-канцоў чорт табе лысы нагу падставіць. Але {{перанос-пачатак|п=ніча|к=гусенькі}}<noinclude></noinclude> aboxsc8cqicbockh70puqq7hhegmduh 104 120723 281474 281110 2026-04-10T09:38:52Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=ніча|к=гусенькі}} і мы тут, братка, неяк зажывем памаленьку, таксама жалезам абзавядемся — казаў як-бы да Шустрага Гардзей. І з большай сілай напружваўся, каб стаць як на ногі і ўзмацавацца настолькі, каб напісаць Шустраму, што ня толькі ён умее прыладзіцца ў жыцьці, што і Гардзей таксама ня лыкам шыты. {{Водступ|2|em}}Вось ён сабе хату пабудуе і бляхай пакрые, калёсы на жалезных восях сані каваныя зробіць, клямку жалезную прыстроіць у дзьвярох, машыну — сячкарню завядзе, саху на плуг замене. Гардзей сам сябе ашукваў, ён ведаў, што ўсе яго лятункі незьдзяйсьнімы, бо дзе яму галоце дайсьці да такіх выгад і багацьцяў у такім уціску і паняверы. Аднак драўляная бяда так надакучыла, а лісты Шустрага такую скрытую глыбокую зайздрасьць узьнімалі, што Гардзей чапляўся за лятункі аб жалезе, абы як-небудзь акрасіць сваё жыцьцё — посьніцу. Ніхто яму ня можа перашкодзіць назваць часамі дрэва «цьвёрдым як жалеза», хоць у сапраўднасьці вінаваты тапор, які ступеў і робіць шуршавай трэску, а то і зусім адскаквае ад дрэва. Ніхто не даўміцца, чаму Гардзей так марудна косы выбірае, выстукваючы кожнай касой па колькі разоў і абыходзячы ўсе крамкі. І ўсё-ткі ня купіць, бо яму не каса патрэбна, а тая асалода ад яе звону, які віхурыць у калматай галаве Гардзея самыя сьмелыя лятункі, варушыць занямелыя пачуцьці, затаённыя думкі.<noinclude></noinclude> 04fhukrz24bl0j9fx2gi63n9uwgo49t 104 120726 281475 281113 2026-04-10T09:39:41Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Прынадзіўся Гардзей зьбіраць рознае ламаччо. Знойдзе зламаную падкову, цьвік іржавы, кавалак бляхі нікудышнай — усё валоча дамоў і складвае ў зацішнае месца на столі новай хаты. Нашоў раз ён у лесе ядро трохдзюмоўкі і тое прывалок да свайго жалезнага складу. Жонка нарабіла ляманту, баючыся, каб не ўзарвалася часамі гэтая бомба і выкінула-б яе вон, але баялася, што яшчэ выбухне ў руках. Подаўгу Гардзей капаўся часамі ў сваім жалестве, нібы шукаючы патрэбныя рэчы, у сапраўднасьці-ж ён варочаў гэты лом дзеля яго пошчаку, дзеля прыемнасьці трымаць у далоні цьвёрдую важкасьць жалеза. А каб спытацца, на што яму гэты склад жалества, дык ён і сам ня дасьць путнага адказу, — хіба хоча звонам жалеза пужаць уеўшуюся як клешч драўляную бяду і падтрымоўваць энэргію ў барацьбе за лепшую будучыню. {{Водступ|2|em}}Ох, гэтая будучыня Гардзейская, паўзе як рак задам наперад — паволі і ня бача куды. Праўда, Гардзей з большага выгнаў новую хату, ці, лепш кажучы, павыразаў здаравейшыя кавалкі з трухнелых будынкаў Шустрага пастачваў іх (а ён-жа на гэта майстар), ну і выгнаў зруб хаты. Ня лёгка яму здалася гэтая латаніна і шмат яшчэ трэба палажыць трудоў, каб ён мог сказаць Шустраму, што нечага надта пахвальвацца, бо і мы самі з вусамі. Цясьляр гардзіўся: пабудаваць новую хату — гэта значыць праслыць у сваім родзе<noinclude></noinclude> h1ba5z5dthoqnuq6zlj8rjbim9squu1 104 120727 281476 281114 2026-04-10T09:40:30Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>на колькі пакаленьняў. У вёсцы ня раз пачуеш: дзякаваць дзеду, вечны пакой яго душачцы, пабудаваў хату і жывем. {{Водступ|2|em}}— Лёгка было там якому дзеду будавацца, калі лес плячом упіраўся ў агароды, а вось спрабуйце цяпер, як я, Гардзей, з нічога зрабіць хату, спрабуйце так напружыць усе свае жылачкі, недаспаць, апошні кавалак хлеба з роту вынуць, каб усё на хату, каб хату мець, спрабуйце дагаварыцца з уладамі і выманчыць у яе дазвол на будову. Ды ці пералічыш усю злыбяду. А вось я, Гардзей, будую і канчаю... Няхай што можа падарваўся крыху, не здаровіцца і сям’я ўся як жывыя мерцьвякі, але памаленьку аправімся, станем на ногі, надужэем, зажывём прыняваючы, як прыкладам Даўбняк. {{Водступ|2|em}}Успомніўшы Даўбняка, у пачуцьцях Гардзея запаланела злосьць і смага помсты, Бо чаму Даўбняк заўсёды выкручваецца ў гміне ад шарваркаў — бясплатная праўка дарог, — ні ён калі штраф каб плаціў, ні ў яго вобыск каб быў, з ім усё начальства за панібрат, хоць ён ня раз пагразіць і палаецца з тым ці іншым верхаводам у бліскучых гузіках. А Гардзей ніжэй травы, цішэй вады і годзіць усім, як благой скуле, вось каб бяда спала, вось каб як жыць. Аднак глядзіш і на штраф, на няласку панскую нарвецца, і быдлам збэсьцяць і вобыскі як і ў іншых бываюць.<noinclude></noinclude> 89sggj09b9c2w9h30ze1mv43004xq46 281477 281476 2026-04-10T11:23:25Z Gabix 3485 281477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>на колькі пакаленьняў. У вёсцы ня раз пачуеш: дзякаваць дзеду, вечны пакой яго душачцы, пабудаваў хату і жывем. {{Водступ|2|em}}— Лёгка было там якому дзеду будавацца, калі лес плячом упіраўся ў агароды, а вось спрабуйце цяпер, як я, Гардзей, з нічога зрабіць хату, спрабуйце так напружыць усе свае жылачкі, недаспаць, апошні кавалак хлеба з роту вынуць, каб усё на хату, каб хату мець, спрабуйце дагаварыцца з уладамі і выманчыць у яе дазвол на будову. Ды ці пералічыш усю злыбяду. А вось я, Гардзей, будую і канчаю... Няхай што можа падарваўся крыху, не здаровіцца і сям’я ўся як жывыя мерцьвякі, але памаленьку аправімся, станем на ногі, надужэем, зажывём прыпяваючы, як прыкладам Даўбняк. {{Водступ|2|em}}Успомніўшы Даўбняка, у пачуцьцях Гардзея запаланела злосьць і смага помсты, Бо чаму Даўбняк заўсёды выкручваецца ў гміне ад шарваркаў — бясплатная праўка дарог, — ні ён калі штраф каб плаціў, ні ў яго вобыск каб быў, з ім усё начальства за панібрат, хоць ён ня раз пагразіць і палаецца з тым ці іншым верхаводам у бліскучых гузіках. А Гардзей ніжэй травы, цішэй вады і годзіць усім, як благой скуле, вось каб бяда спала, вось каб як жыць. Аднак глядзіш і на штраф, на няласку панскую нарвецца, і быдлам збэсьцяць і вобыскі як і ў іншых бываюць.<noinclude></noinclude> 1wz1g45ly1mx3690yu0yy0txztwo2md 104 120728 281478 281115 2026-04-10T11:24:23Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}І тут успомніў Гардзей адзін выпадак і ўсяго як у агонь кінула ад нянавісьці, крыўды, сораму. Кулак суседняй вёскі на асьвяшчэньне сьвірна, які збудаваў Гардзей, наладзіў банкет. Ксёндз, паліцыя, асаднікі, шляхцюкі і шляхцянкі ўсе пілі, елі, забаўляліся. Быў запрошаны цясьляр, — частавалі і яго як роўнага, як іхнага. Гэта яго вельмі расчуліла і выклікала рабскую ўдзячнасьць. У гутарках панове бесьцілі і паклёпвалі розную лухту на бальшавікоў і Савецкі Саюз. Падтаківаў і Гардзей, каб пападаць у тон банкетуючых, а калі паны ўсё-такі адносіліся з недаверрам да завярэньняў у хамскай мове Гардзея, дык ён стараўся з большай запальчывасьцю і жарам, чым самі панове, праклінаць камунію і пагражаць бальшавіком. {{Водступ|2|em}}— Брава, брава — крычала п’яным хорам панства і падлівалі раз за разам гарэлку ў чарку Гардзея. {{Водступ|2|em}}А на заўтра Гардзей нашоў сябе ў хлеве на гнаі паміж скацінай, увесь вымазаны ў сажы, з падсмаленай барадой. А што рабілі з ім у часе банкету, як пасьля людзі расказвалі, дык Гардзей нават саромеўся і ўспамінаць. {{Водступ|2|em}}Жыў так цясьляр у цяжкай працы, салодкіх лятунках і ў барацьбе за сваю «лепшую долю» і ня жыў, а ішоў па тонкім склізкім лёдзе. А лёд гэты зыбаецца, не-не ды і праваліцца. Шмат трудоў, здароўя, страху і напружаньня паложыць Гардзей<noinclude></noinclude> 14kxztwagbeac6802dpiwk8kf3yzrd6 104 120730 281479 281117 2026-04-10T11:26:05Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>пакуль ізноў выбярэцца на паверхню, на свой шлях бедака-малазямельніка, каб дайсьці да тэй ночы, якую ён пасьля называў гібельнай. {{Водступ|2|em}}А ноч гэтая была незадоўга перад 1-м маем. На вёску наскочыла паліцыя, каб рабіць труску, бо быццам яны дачуліся, што ёсьць аружжа, комуністычная літаратура і ўсё такое. {{Водступ|2|em}}Пачалі трасьці і цесьлярову хату. Гардзей быў спакойны, быў пэўны, што ўсё добра кончыцца. Яму ўжо ня раз прыходзілася быць сьведкам гэтых паліцэйскіх аблаў і заўсёды гэтая бура праходзіла міма яго. Таго ці іншага суседа заарыштуюць, ці тут-жа папяруць, а ён выходзіў сухім. Ён сам памагаў паліцыі капацца ў яго сховах, бо ведаў, што ён нічога ня мае пярэчучага закону, бо ведаў, што паліцыя абшуквае яго больш дзеля віду, вось так на ўсялякі выпадак. {{Водступ|2|em}}Быў Гардзей і цяпер спакойным. І калі п’яны паліцыянт пачаў буяніць, дык ён нават наважыўся асадзіць нахабніка, які паступае «не па праву, не па закону». Далейшы вобыск давёў паліцыянтаў да жалества Гардзея, якое ляжала на столі новай хаты і там з вялікім трыумфам знайшлі старое гарматнае ядро і зламаны штых. Тут-жа кінуліся на цесьляра, скумячылі яго пад сабой, закавалі ў кайданы і пагналі на пастарунак, як бандыта, як бальшавіка. Калі-ж абоз з арыштаванымі пад’яжджаў да мястэчка, дык Гардзей увідзеў зарава пажару ў бок сваёй вёскі, — гэта гарэла яго новая<noinclude></noinclude> tehll5a9ps9u7m3ntun17qwnd7gf9yz 104 120738 281480 281126 2026-04-10T11:27:09Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>хата: паліцыянты, поручыся на столі, закшулі ў палавіньнях агонь, ад папяросы. {{Водступ|2|em}}У астрозе пачалі мучыць Гардзея чорныя дагадваньні аб пажары. Калі яго цягалі на ён там як вар’ят марматаў бяз сэнсу і {{Абмылка|усё|ўсё}} зводзіў гутарку да пажару. З гэтага астаўбяненьня ня выводзіла і біцьцё дэфэнзыўшчыкаў. {{Водступ|2|em}}— Бійце мяне, паночкі, енчыў цясьляр, хоць на кавалачкі рэжце, толькі каб мая хата ўцалела. Нічога мне не баліць, нічога я ня ведаю, пусьцеце мяне да маёй хаты, закончыць яе пакрыць, а згіне ад дажджу. Пусьцеце да хатачкі маёй, прыхінуцца-б мне да яе, пасядзець на новым парозе... {{Водступ|2|em}}Гардзей хутка дазнаўся аб тым, што згарэла яго сядзіба і аддаўся поўнаму адчаю. Не хачу я вяртацца дамоў наказаў ён жонцы, хоць мяне голадам мораць і ўсяляк зьдзекуюцца. Не хачу мадзець кутнікам, так як бацька быў — наша гэта пагібель. Не чакай ты з мяне работніка, — карміцеля, калі і выпусьцяць на волю, дык альбо зальлю гора гарэлкай, альбо задушуся ў пятлі. Дастукаліся мы да ручкі, няма нам жыцьця, не чакайце, не спадзявайцеся на мяне. {{Водступ|2|em}}Якія там маглі быць спадзяваньні і чаканьні для сям’і цесьляра, калі што ні новы дзень, дык горшы голад, глыбей нэндза. Трэба было гледзячы сьмерці ў вочы, знайсьці шлях да бытаваньня. Той намер, іншы пайшоў на службу, той павалокся жабраваць па сьвеце. Лішнія едакі пакінулі<noinclude></noinclude> 6wfpkcufqaf85qukm9j7mhz2e7tkhxc 104 120739 281481 281127 2026-04-10T11:28:18Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>зямлянку, пакінулі маці з дробнымі дзяцьмі, якая, чакаючы Гардзея каля году, страціла ўжо надзею яго калі-небудзь убачыць. {{Водступ|2|em}}Раньняй вясной, калі трэба было ральлю заахвоціць да марцовых запладненьняў, жонка Гардзея пайшла ў мястэчка даведацца як справа з мужам і каб перадаць яму жальбу сваю і асірацелага шнура-аблога. Хадзіла, блыталася па ўстановах, кланялася, плакала перад фанабэрыстымі панамі-чыноўнікамі і так з больлю крыўдай найшла назад да хаты-зямлянкі. {{Водступ|2|em}}На вялікае зьдзіўленьне і радасьць знайшла дома Гардзея, які дзелавіта чысьціў бульбу на вячэру. То была неспадзеўка! {{Водступ|2|em}}Жонка зразу пачала супакойваць Гардзея, каб ён ня тужыў па згарэўшай хаце, што цяпер усё добра будзе. Ня з імі аднымі такое гора здараецца: а вось-жа людзі пагаруюць і зноў абжывуцца. {{Водступ|2|em}}— Пакінь малоць. Што ты мне хваробу ўгаварваеш. Хто гэта ўбіваецца, гаруе. {{Водступ|2|em}}— Ведаеш, Гардзейка, усьцешала далей жонка, надойчы мне наказвалі, што паны быццам хочуць нам даць бярвеньня на хату, ты толькі не бядуй і ня ўбівайся. {{Водступ|2|em}}— Хто дае бярвеньня? {{Водступ|2|em}}— Ці я ведаю. Хто іх тут гэтых канцылярыяў запамятае. Солтыс перадаваў. {{Водступ|2|em}}— Скажы ім, што хай яны лепш сабе дамавіну з гэтага лесу зробяць.<noinclude></noinclude> qq1libmn5obz2k5n7g1y02s6eb9aqc8 104 120740 281482 281128 2026-04-10T11:30:36Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Я мяркую, што калі даюць, дык і трэба браць, Дармоваму каню ў зубы не глядзяць, а будавацца ўсё роўна трэба будзе, {{Водступ|2|em}}— Дурань! Вось цэлы век свой толькі тое і робім, што будуемся. Да астрогу, голаду і зямлянкі дабудаваліся. Не, лопнуць іх трыбухі, а ўжо я ім сваёй крыві і каплі ня дам, {{Водступ|2|em}}— Ат, нешта ты па іншаму гаворыш, ну, але пасьля пагутарым. Ты, Гардзейка, тут пабудзь, я я зьлётаю да Даўбнючыхі, мо’ якой акрасы пажычу, цябе пачаставаць. {{Водступ|2|em}}— Пакінь. Нечага туды швэндацца. Хадзі лепш сюды — і Гардзей прыцяг да сябе жонку, сьціснуў у моцных абыймах. Эх, добрая ты ў мяне баба! {{Водступ|2|em}}— Ой, костачкі мае паламаеш, ня так моцна. {{Водступ|2|em}}— Бачыш я ў астрозе падужэў, — пружыну мне там пругкую ўставілі, такую, разумееш, бальшавіцкую машынэрыю. Волю маю на сталь загартавалі, так што цяпер ніякая бяда — трасца не сагне мяне і сажай ня вымажа і ў хлеў ня кіне, як быдла. {{Водступ|2|em}}Жонка ад доўгачаканых ласк мужа і ад перапуду што ці не зьвіхнуўся з розуму муж, бо гавора такое незразумелае, ахапіла жаласьць і яна пачала плачучы жальбаваць на бяду-бядачку, на тыя мукі, якія прышлося ёй перажыць без Гардзея. {{Водступ|2|em}}— Нічога, родная, пайду куды на заработкі, на шасэ можа, або ў лес. Падзараблю, тады, брат, аладак бульбяных нашкварым, а то засумаваў я<noinclude></noinclude> k39zxmv99yt7ukmylh7ln3fsac0v7kb 281483 281482 2026-04-10T11:31:37Z Gabix 3485 281483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Я мяркую, што калі даюць, дык і трэба браць, Дармоваму каню ў зубы не глядзяць, а будавацца ўсё роўна трэба будзе, {{Водступ|2|em}}— Дурань! Вось цэлы век свой толькі тое і робім, што будуемся. Да астрогу, голаду і зямлянкі дабудаваліся. Не, лопнуць іх трыбухі, а ўжо я ім сваёй крыві і каплі ня дам, {{Водступ|2|em}}— Ат, нешта ты па іншаму гаворыш, ну, але пасьля пагутарым. Ты, Гардзейка, тут пабудзь, а я зьлётаю да Даўбнючыхі, мо’ якой акрасы пажычу, цябе пачаставаць. {{Водступ|2|em}}— Пакінь. Нечага туды швэндацца. Хадзі лепш сюды — і Гардзей прыцяг да сябе жонку, сьціснуў у моцных абыймах. Эх, добрая ты ў мяне баба! {{Водступ|2|em}}— Ой, костачкі мае паламаеш, ня так моцна. {{Водступ|2|em}}— Бачыш я ў астрозе падужэў, — пружыну мне там пругкую ўставілі, такую, разумееш, бальшавіцкую машынэрыю. Волю маю на сталь загартавалі, так што цяпер ніякая бяда — трасца не сагне мяне і сажай ня вымажа і ў хлеў ня кіне, як быдла. {{Водступ|2|em}}Жонка ад доўгачаканых ласк мужа і ад перапуду што ці не зьвіхнуўся з розуму муж, бо гавора такое незразумелае, ахапіла жаласьць і яна пачала плачучы жальбаваць на бяду-бядачку, на тыя мукі, якія прышлося ёй перажыць без Гардзея. {{Водступ|2|em}}— Нічога, родная, пайду куды на заработкі, на шасэ можа, або ў лес. Падзараблю, тады, брат, аладак бульбяных нашкварым, а то засумаваў я<noinclude></noinclude> 9s9ban0sobrnxeo6lxoyhpz6x89053x 104 120741 281484 281129 2026-04-10T11:33:11Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>за імі дужа моцна, не раўнуючы як за табой. Ну, а ты тут шашні не разводзіла? Га? Паглядзі мне ў вочы, во, во, так проста. Маладзец ты ў мяне! {{Водступ|2|em}}Глядзіць жонка праз сьлёзы ў шэрыя Гардзеевы вочы з чырвонымі жылкамі, глытае яго дыханьне з запахам махоркі і радасна сьцьвярджае: {{Водступ|2|em}}— Ня той стаў Гардзей, іншы мой Гардзейка, дарагі, блізкі... {{Водступ|2|em}}І сапраўды Гардзей стаў іншым. Перш заўсёды хадзіў пануры, хмарны — ніколі, каб пайсьці па суседзях, каб даць свой голас у грамадзе, а бывала сустрэнецца з кім, дык толькі тэй і гутаркі, што бяда ёсьць поедам, што ратунку аднікуль няма. А то пачне будаваць незьдзяйсьнімыя пляны, пісаць памялом па вадзе аб сваёй долі-волі. Калі суседзі завядуць гутарку аб агульнай бядзе, ну прыкладам аб камасацыі, дык Гардзей утоўпіць у адзін пункт вочы, разьвесіць вушы, слухае, слухае ды і зяхаць пачне, а ўрэшце, пацерабіўшы калматыя грудзі, пасунецца дахаты — яму хоць-бы што, да яго гэтая бяда не дакачваецца, ён мае ласку ў Даўбняка, а гэты ў крыўду ня дасьць. {{Водступ|2|em}}Перарадзіўся Гардзей. Калі ён першы раз вышаў на вёску пасьля таго, як вярнуўся з астрогу, дык адразу ўзяў навучальны тон, быццам той студэнт прыехаўшы на канікулы. Пачаў хаіць сялян, што яны ня ўмеюць жыць, трымаюцца старых законаў, пакорлівыя перад панамі.<noinclude></noinclude> 4pbz1dazc0yranp0zx28idc5hzr5clu 104 120742 281485 281130 2026-04-10T11:35:43Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— На якога чорта вам убівацца аб гэтай камасацыі — пачаў упэўнена даводзіць сялянам, калі тыя закідалі яго пытаньнямі аб камасацыі, аб вайне, ці хутка пераварот, — ведама чалавек прыйшоў з астрогу, значыць ён ад іх у політыцы на цэлую галаву вышэй. {{Водступ|2|em}}— Сядзі на месцы і ня рыпайся, а няхай хто спрабуе сілай крануць, дык калом па чэрапе і па баку тэй камасацыі. Даўбняку і іншым, што перайшлі на хутары, чырвонага пеўня трэба падпусьціць. {{Водступ|2|em}}— Ты сапраўды стаў па іншаму гутарыць, А памятаеш, як ты... {{Водступ|2|em}}— Было, сплыло — перабіў жвава Гардзей. Дурны быў, усё думаў пры панох пер’ямі абрасьці, ажно трасцу ў бок. Няма чаго мазгі сушыць і крывавыя мазалі набываць, усё што ня робіш, ідзе на іх карысьць, на Даўбняка, на пана з двара і ягоную псярню, ваяводаў, паліцыю ды ці пералічыш усіх. Наша мэта — руйнаваць іхнае дабро ды і самім ім адкручваць галовы, бо інакш яны табе адкруцяць. {{Водступ|2|em}}— Ой, нешта ты, братка, ня так гаворыш. Надойчы ў нас быў комуністы, дзяцюк сабе такі пакладзісты, дык ён па іншаму казаў. Таксама кажа, што трэба паноў гэтых самых паскідаць у бяздоньне, але каб толькі ўсіх разам і што гэта, кажа, можна зрабіць, калі мы ўсе гуртам возьмемся за<noinclude></noinclude> jyb8psnphhbr02eclt2yrn3nj6s8zv2 104 120743 281487 281131 2026-04-10T11:36:27Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>рэволюцыйную справу. Яно дык гэта падхадзяшча, а твае пляны штосьці ня так. {{Водступ|2|em}}— Такі ён мусіць і комуністы, зазлаваўся Гардзей. Я, мае дарагія, у астрозе з вельмі важнымі політыкамі гутарыў, адзін з іх быў комуністы над усімі комуністамі. Ён мне, ды пажар маёй хаты адкрылі вочы. Па ягонаму так і выходзіла — жыві, як жывецца, каб як дастукацца да рэволюцыі, а будзеш старацца нажыцца — усё пойдзе буржуям, раз іх туды. {{Водступ|2|em}}Сяляне больш не пярэчылі. Усім напякло ад Даўбняка, дворнага пана ды окупантаў і вялікая ахвота іх адціснуць к чорту на рогі, а зямелькай іхнай пашырыць свае шнуры. Але штось ня ўсё тут гладка ў Гардзея. У таго комуністага складней выходзіла. Вось чаму запанавала маўчанка. Нехта з прымусу адазваўся, каб перабіць прыкрае маўчаньне. {{Водступ|2|em}}Эх, добры дзяцюк быў Шустры, усё-ткі мы тады лоўка паваявалі. {{Водступ|2|em}}— Ветрагон ён, сабачы хвост, плюнуць на яго ня варта, раз яго туды — успыліў Гардзей. {{Водступ|2|em}}Загаварыла ў ім старая зайздрасьць, а цяпер крыўда, што ён, Гардзей, панёс столькі ахвяры і пабілі яго моцна, а ўсё як ён думаў за справу аднасяльчан. Цяпер, калі ён за іх зноў стаіць гарой, яны яму выторківаюць Шустрага. {{Водступ|2|em}}— А што Шустры зрабіў?! Накаламуціў і хвастом накрыўся. Заслуга, што схаваўся пад апеку<noinclude></noinclude> kueyy7iybudyxwb36s29yy13o3nqio5 104 120744 281488 281132 2026-04-10T11:37:03Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>саветаў, пайшоў на гатовенькае. А чаму гэтаму добраму хлапцу не пастаяць-бы за грамаду, чаму ня стаць грудзьмі перад варожымі штыкамі. Ня- хай-бы за нашу справу вытрымала-б яго сьпіна паліцэйскія ўдары, хай-бы перанёс да канца енкі і стогны сваёй сям’і, голад і зьдзек. А то герой вялікі, схаваўся за мяжу і махае адтуль кулакамі на паноў. {{Водступ|2|em}}Для большага доваду Гардзей расхінаў грудзі, бы перад варожымі штыкамі, пасьля скінуў атопак з босай нагі і тычучы пальцам у аблезлую падашву, тлумачыў усхваляваным голасам і злоснымі аганькамі ў вачох, што падошвы асталіся на распаленых цэглах, па якіх яго ганялі дэфэнзыўныя палачы. {{Водступ|2|em}}— А ці нам ад гэтага лягчэй, што ён уцёк — падбухторваў далей цясьляр, ці ня мэнчылі і катавалі на пастарунку Паўлюка і Габрусёнка, каб дазнацца, дзе Шустры дзеўся. Каму гэткія ўцёкі на руку, якая нам з іх карысьць. Гэта, дарагія мае, толькі шкурніцтва здрада і зьдзек з нашай бяды. Я прапаную напісаць яму і збэсьціць яго, ды сказаць, што мы ня пойдзем сьлядамі здраднікаў, Мы тут самі свае саветы зробім, а яму, дэзэртыру, у нас ня месца. Дык ці ня праўда? {{Водступ|2|em}}Гарачыя довады папалі ў пераконаньне ўсёй бядоты, якой таксама было зайздросна крыўдна на Шустрага. Зараз-жа нашоўся пісака і пад {{перанос-пачатак|п=дык|к=тоўку}}<noinclude></noinclude> n150karcoalfss31dp73321n4ey8tnb 104 120745 281489 281133 2026-04-10T11:38:15Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=дык|к=тоўку}} Гардзея быў напісаны ня ліст, а цэлы акт абвінавачаньня Шустраму. {{Водступ|2|em}}Гэтая першая ўдача акрыліла цесьляра, яна-ж таксама ўзьняла яго яшчэ вышэй у вачох сялян. {{Водступ|2|em}}Гардзей палыхаў помстай. Ён шукаў выхаду таму накіпеўшаму, набалеўшаму ўнутры. Аднаго дня {{Абмылка|разнеслася|разьнеслася}} па вёсцы чутка, што ў Даўбняка на хутары нехта ноччу пасьсякаў дрэўцы ў маладым садочку і што Даўбняк ажно валасы рваў з роспачы. Праз якісь час сяляне таксама даведаліся зноў навіну: згарэў вятрак у панскім двары і раптоўна здох гатунковы бугай, а то нехта чатыры слупы тэлеграфныя пападсякаў на тракце, быў вялікі вецер, дык пазвальваў іх вобземлю. Запалыхалі там-сям пажары. Выкалеіўся цягнік. Пайшлі розныя дагадкі і легенды, што хутка мабыць будзе нейкі пераварот, што паном ужо не здабраваць. Сяляне смакавалі гэтыя пагудкі, таўклі іх і перамалвалі. Гардзей-жа хадзіў павай і цешыўся ў душы сваімі ўчынкамі, ён гардзіўся тымі асабліва чулымі да яго адносінамі з боку сялян, якія пакрысе, скрытна, дагадваліся, хто гэта пракудзе паном. {{Водступ|2|em}}Аднак, трыумф цесьляра нядоўга трываў. Давялося яму вытрымаць політычны паядынак перад сялянамі з комуністым — тым самым пакладзістым дзяцюком. Гардзееўскае: бурыць і біць было ў грузалькі разьбіта комуністым, ягонай організацыяй барацьбы і рэволюцыйнай падрыхтоўкай да<noinclude></noinclude> t75msov3hoaiakb2rawtzfszg9g7u1w 104 120746 281491 281135 2026-04-10T11:42:07Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>рашучага моманту. Захаілі і зацюкалі Гардзея і сяляне. {{Водступ|2|em}}Цясьляр быў вельмі здаволены, калі, знашоўшы працу на суседняй лесапілцы, мог пакінуць сваю вёску. На лесапілцы з першага дня Гардзей пачаў даводзіць, што кожная дошка, увесь лясны матэрыял з лесапілкі не пападзе «нашаму брату». Яму калі трэба была дашка, як ён будаваў сабе хату, дык мусіў тапаром вычосваць, альбо дзе-небудзь украсьці. Дык на чорта гэтая лесапілка існуе, калі няма для нас ад яе карысьці, дык хай і ім ня будзе. Былі выпадкі, калі Гардзей зпадцішка псаваў машыну, што моцна абурала рабочых. Ня мог зразумець цясьляр, чаму рабочым шкада машыны фабрыканта. {{Водступ|2|em}}— Прыхлебнікі, гады, прадаліся з душой і целам пану — вырашыў па-свойму Гардзей. {{Водступ|2|em}}Больш сьвядомыя рабочыя тлумачылі, што нельга псаваць машыны, трэба захоўваць яе, бо прыдасца пасьля для рабочых, а вось супроць гаспадара трэба пакуль забастоўкай змагацца. Гардзей адказаў маўчалівым протэстам, бо баяўся сябе выдаць, ён толькі лаяў фабрыканта, злаваўся і наракаў без дай прычыны на рабочых, а як чуў, інто слоў не хапае, што не падтрымоўваюць, дык уцякаў. {{Водступ|2|em}}Уцёк ён і з аб’яўленай рабочымі забастоўкі — ледзь вытрываў шэсьць дзён, а пасьля рашыў, што рабочыя не сядзелі яшчэ ў астрозе, дык ні чорта<noinclude></noinclude> ekmkf2cf7tuv8t9ezjj4rtpzcz2nkvl 104 120747 281493 281136 2026-04-10T11:43:38Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>не разумеюць у барацьбе, а забастоўкай толькі час марнуюць і шкодзяць самі сабе. {{Водступ|2|em}}Вярнуўшыся дахаты, Гардзей меў новую няпрыемнасьць: Даўбняк змусіў яго перадаць на якісь час зямлю ў дарэмнае карыстаньне Даўбняку за розныя там старыя пазыкі і за падкармліваньне Гардзеявай сям’і. {{Водступ|2|em}}— Ты, кажа Даўбняк, давай зямлю і маўчы, бо я з табою яшчэ па добрасьці, а то такіх як ты, бунтаўшчыкоў, даўно час з дарогі на бок сапхнуць. Абач, Гардзей, паслухай маёй добрай рады, кажу табе, як прыяцель, кінь нюхацца з бальшавікамі, {{Абмылка|прападзешь|прападзеш}} за нішто. {{Водступ|2|em}}— Як хто пасьцеліцца, так і высьпіцца. Адно ведаю, пане Даўбняк, што вам дрэнна будзе спацца, — скрываючы нянавісьць, адказаў {{Абмылка|цясьлер|цясьляр}}, а ў думка меркаваў: як падпяку разы са два, дык тады, гад печаны, усю ночку вока не сажмурыш. {{Водступ|2|em}}Такім чынам Гардзей зноў стаў кутнікам. Усе яго лятункі, усе труды, усе надзеі пайшлі на сухія лясы, пакідалі гаркату на душы, пасеялі нямавісьць і помсту. Цясьляр увесь гатоў быў ісьці на іх вайной, на ўсіх гэтых віноўнікаў яго злыбяды, паняверы і гора. Даць пачуць ім як найбольш балюча і як найхутчэй, пачуць яго мазалістую караючую руку, яго пякучую нянавісьць, яго пагардлівае пачуцьцё чалавека іншае косьці і крыві. {{Водступ|2|em}}Перш Даўбняк быў яму ўзорам і прыкладам як трэба гаспадарыць, як трэба жыць, каб багацець<noinclude></noinclude> tpnb6u0kahmdk8rd915fq87fu5ixrr0 104 120748 281495 281137 2026-04-10T11:55:26Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>і нажывацца, каб выйсьці ў людзі. Цяпер Даўбняк — гэта падкалодная гадзіна, якой трэба абсацам галаву раскрамсаць, гэта сьмярдзючая падла, на якую плюнуць гідка, гэта ашалелы воўк, якому трэба тапаром чэрап разваліць. Радасна тухкала сэрца Гардзея, як успамінаў тую ноч, калі ён адным махам вострай сякеры зрубаў фруктовыя дрэўцы ў садзе Даўбняка — яны былі налітыя веснавым сокам і яшчэ такія кволыя і мяккія, бы дзіцячыя храшчаватыя костачкі. Гардзей высякаў іх з такім асьцервяненьнем, бы племя Даўбняка. {{Водступ|2|em}}Перш бывала Гардзей, укладваючыся спаць на ноч, любіў падлічыць, што ён за дзень зрабіў, якую карысьць, набытак прыдбаў сваёй гаспадарцы. Якісь там знойдзен кавалак чыгуннага сагана на шуметніку задавальваў Гардзея, што ўсё-ткі дзень не змарнаваны. Гэткае глупства цяпер яго зусім ня цікавіла. Вось нанясьці сваім ворагам якую ўрону, шкоду, ці перакінуцца на вёсцы, на лесапільцы, на кірмашы бунтарскім словам, альбо самаму ад каго пачуць аб тым, што трэба рабіць, каб паны ня зьдзіралі сем скур, аб тым, што ім хутка канец будзе, што толькі з комуністымі можна праўды дайсьці. Гэтым жыў цяпер Гардзей, шукаў барацьбы, гарэў барацьбой, гартаваў сталь сваёй волі ў полымі барацьбы. {{Водступ|2|em}}Ён кідаўся, як кажуць, галавой усюды, дзе чуў звон змаганьня, дзе разьлягаўся пошчак барацьбы. Але яго не здавальвалі масавыя выступленьні, бо<noinclude></noinclude> c3zd0j04r8er2aal6py6js6qt8mkih8 104 120749 281496 281138 2026-04-10T11:56:16Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>яны па ягонаму не астаўляюць знаку ў панстве, «хоць-бы які шрамок, ці вышчарбілі-б кусочак іхнай сілы, іхнага панаваньня» — казаў з дакукай Гардзей. {{Водступ|2|em}}Не задавальваўся ён і сваёй работай: біць і раўнаваць, бо тут ён быў у адзіноцтве. Бяз людзей бяз табалы хадзіў Гардзей як атручаны. Там у грамадзе забываўся аб сваёй галечы і злыбядзе, там запаляўся і іншых запаляў да «вайны супроць паноў». Апрача таго, у такой падрыўной рабоце была вялікая пагроза, што могуць хутка выявіць яго ўчынкі і засадзіць за краты. А гэтага бярогся і не хацеў Гардзей, як ніколі — наносячы ўдары і шкоду паном быў спрыцен, як уюн і хіцёр, як ліса. Не хацеў ён напасьці за краты ня дзеля таго, што баяўся катаваньня ці доўгагодняй катаргі, а мо’ нават і сьмерці, не, яму жадалася быць як найдаўжэй на волі, каб больш і мацней напракудзіць паном. {{Водступ|2|em}}— Ужо я вам адхрыстосуюся, раз вас туды, капелькі вам сваёй крыві ня дам — гразіўся пастаянна Гардзей сваім гныбіцелям, якіх ён цяпер адчуваў на кожным кроку і якія атручвалі яму кожны дых, усё жыцьцё. {{Водступ|2|em}}Аднак кроў сваю мусіў аддаваць, ды ці па капельцы нават. Мусіў-жа Гардзей ісьці зарабляць на хлеб, каб не памерці з голаду, ісьці на працу ад зары да зары за жабрачую аплату, а ў Даўбняка<noinclude></noinclude> hspq1yriuu32p1g8rcf5190lmg6h3nt 104 120840 281420 281254 2026-04-09T19:27:58Z RAleh111 4658 281420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|1.5em}}— Наша комсамольская ячэйка вынесла пастанову прасіць бюро партколектыву…</br> {{gap|1.5em}}Усе абярнуліся на вароты: у цэх увайшоў Шумкін. Разьзіраючы па бакох, рэвізуючы ўсё і ўсіх, ён накіраваў да гутарыўшых..:</br> {{gap|1.5em}}— А па-мойму, у даным выпадку асноўная віна на Аблоўскім… толькі на ім… Паглядзіце, ён зусім занядбаў доглядам. Замест таго, каб узьняцца на вышыню гаспадара цэху, каб накіроўваць творчы ўздым рабочых па належнаму руслу, ён завучыў сабе манэру спасылацца на об’ектыўныя прычыны… То яму молат у няспраўнасьці, то баўтоў не падалі, то вугалю не даставілі, то… А сам дзе, будзь ласкаў. А дзе растаропнасьць, а дзе ўпраўнасьць, а разьмеркваньне працы?.. Табе-э не адзін Ліндус паднясе гэткі сюрпрыз…</br> {{gap|1.5em}}Сакратар цэхячэйкі, мужны і цьвёрды ў гутарках і павароце, строга паглядзеў на Аблоўскага.</br> {{gap|1.5em}}Майстар ажно не ўстаяў ад яго закіду і падаўся назад. <div style="margin-top:0.5em; margin-bottom:-1em"><center>{{x-larger|*}}</center></div> {{gap|1.5em}}Яго месца заняў сэкратар партколектыву Прахор Шумкін. Бегла акінуўшы ўзрокам прысутных, ён запытаў:</br> {{gap|1.5em}}— У чым справа, таварышы?</br> {{gap|1.5em}}Сэкратар цэхячэйкі спрытна падняў двухпудовыя ціскі і паказаў іх Шумкіну.</br> {{gap|1.5em}}— Дваццаць пар ажно! Паду-уммаць! Дзе былі Аблоўскага вочы. За чым ён глядзеў! Вось спасылацца на об’ектыўныя прычыны — дык мэт, а пасачыць за якасьцю продукцыі — швах.</br> {{gap|1.5em}}Шумкін узяў з рук сэкратара цэхячэйкі ціскі, абгледзеў іх навакол і дадаў ад сябе:</br> {{gap|1.5em}}— Дрэнная справа, таварыш Аблоўскі! Я не чакаў гэтага. Ты нешта нехарошае {{абмылка|задуваў|задумаў}}, я бачу… Опортунізмам нясе на ўсе сто процантаў…</br> {{gap|1.5em}}Яго пераняў комсамолец Клюман.</br> {{gap|1.5em}}— Наша комсамольская ячэйка даўно адмячала гэта, але…</br><noinclude></noinclude> hufvtixz3uxhn93xbqzd1wlrog53qm2 281421 281420 2026-04-09T19:28:56Z RAleh111 4658 281421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|1.5em}}— Наша комсамольская ячэйка вынесла пастанову прасіць бюро партколектыву…</br> {{gap|1.5em}}Усе абярнуліся на вароты: у цэх увайшоў Шумкін. Разьзіраючы па бакох, рэвізуючы ўсё і ўсіх, ён накіраваў да гутарыўшых..:</br> {{gap|1.5em}}— А па-мойму, у даным выпадку асноўная віна на Аблоўскім… толькі на ім… Паглядзіце, ён зусім занядбаў доглядам. Замест таго, каб узьняцца на вышыню гаспадара цэху, каб накіроўваць творчы ўздым рабочых па належнаму руслу, ён завучыў сабе манэру спасылацца на об’ектыўныя прычыны… То яму молат у няспраўнасьці, то баўтоў не падалі, то вугалю не даставілі, то… А сам дзе, будзь ласкаў. А дзе растаропнасьць, а дзе ўпраўнасьць, а разьмеркваньне працы?.. Табе-э не адзін Ліндус паднясе гэткі сюрпрыз…</br> {{gap|1.5em}}Сакратар цэх’ячэйкі, мужны і цьвёрды ў гутарках і павароце, строга паглядзеў на Аблоўскага.</br> {{gap|1.5em}}Майстар ажно не ўстаяў ад яго закіду і падаўся назад. <div style="margin-top:0.5em; margin-bottom:-1em"><center>{{x-larger|*}}</center></div> {{gap|1.5em}}Яго месца заняў сэкратар партколектыву Прахор Шумкін. Бегла акінуўшы ўзрокам прысутных, ён запытаў:</br> {{gap|1.5em}}— У чым справа, таварышы?</br> {{gap|1.5em}}Сэкратар цэхячэйкі спрытна падняў двухпудовыя ціскі і паказаў іх Шумкіну.</br> {{gap|1.5em}}— Дваццаць пар ажно! Паду-уммаць! Дзе былі Аблоўскага вочы. За чым ён глядзеў! Вось спасылацца на об’ектыўныя прычыны — дык мэт, а пасачыць за якасьцю продукцыі — швах.</br> {{gap|1.5em}}Шумкін узяў з рук сэкратара цэхячэйкі ціскі, абгледзеў іх навакол і дадаў ад сябе:</br> {{gap|1.5em}}— Дрэнная справа, таварыш Аблоўскі! Я не чакаў гэтага. Ты нешта нехарошае {{абмылка|задуваў|задумаў}}, я бачу… Опортунізмам нясе на ўсе сто процантаў…</br> {{gap|1.5em}}Яго пераняў комсамолец Клюман.</br> {{gap|1.5em}}— Наша комсамольская ячэйка даўно адмячала гэта, але…</br><noinclude></noinclude> pwu2qbac8yscef5c4uhnod50sltldtx 104 120915 281401 2026-04-09T15:01:56Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Яна моўчкі, нізка пакланілася яму, яе расчульвалі гэтыя маладыя, сумленныя, цвярозыя людзі, якія ішлі ў турму з усмешкамі на тварах, у яе ўзнікала жаласлівая матчына любасць да іх. {{Водступ|2|em}}Прышоўшы з фабрыкі, яна прабавіла ўвесь дзень у...» 281401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Яна моўчкі, нізка пакланілася яму, яе расчульвалі гэтыя маладыя, сумленныя, цвярозыя людзі, якія ішлі ў турму з усмешкамі на тварах, у яе ўзнікала жаласлівая матчына любасць да іх. {{Водступ|2|em}}Прышоўшы з фабрыкі, яна прабавіла ўвесь дзень у Мар‘і, дапамагаючы ёй у працы і слухаючы яе гаворку, а позна ўвечары прышла да сябе ў хату, дзе было пуста, холадна і непрытульна. Яна доўга совалася з кута ў кут, не знаходзячы сабе месца, не ведаючы, што рабіць. Яе непакоіла, што вось ужо хутка ноч, а Егор Іваныч не нясе літаратуру, як гэта ён абяцаў. {{Водступ|2|em}}За акном мільгалі цяжкія, шэрыя клочча асенняга снегу. Мякка прыліпаючы да шыб, яны без шуму спадалі ўніз і раставалі, пакідаючы пасля сябе мокры след. Яна думала пра сына. {{Водступ|2|em}}У дзверы асцярожна пастукалі, маці шпарка падбегла, зняла кручок, — увайшла Алеська. Маці даўно яе не бачыла, і цяпер першае, што кінулася ёй у вочы, была незвычайная таўшчыня дзяўчыны. {{Водступ|2|em}}— Здаровы былі — сказала яна, радуючыся, што прышоў чалавек і частку ночы яна прабавіць не ў самоце. — Даўно не бачыла ўжо вас. Ездзілі куды? {{Водступ|2|em}}— Не, я ў турме сядзела! — адказала дзяўчына, усміхаючыся. Разам з Нікалаем Іванавічам, — памятаеце яго? {{Водступ|2|em}}— Як-жа не памятаць! — усклікнула маці. — Мне ўчора Егор Іваныч казаў, што яго выпусцілі, а пра вас я не ведала. Ніхто і не сказаў, што вы там… {{Водступ|2|em}}Ды што-ж пра гэта казаць? Мне — пакуль не прышоў Егор Іванавіч, — перапрануцца трэба — сказала дзяўчына, азіраючыся.<noinclude></noinclude> iz5jwx6nnkiupv3yrfdd2y971t74nwv 104 120916 281402 2026-04-09T18:11:39Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|працяг|нуўся}} па двары, загнуўшы ў бок ператочнае вуліцы. Некалькі адначасна прасьвістаўшых гудкоў абвясьцілі дванаццатую гадзіну. <div style="margin-top:0.5em; margin-bottom:-1em"><center>{{x-larger|*}}</center></div> {{gap|1.5em}}—«Так, вучастак шэфства над колгасамі крыху асла...» 281402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|працяг|нуўся}} па двары, загнуўшы ў бок ператочнае вуліцы. Некалькі адначасна прасьвістаўшых гудкоў абвясьцілі дванаццатую гадзіну. <div style="margin-top:0.5em; margin-bottom:-1em"><center>{{x-larger|*}}</center></div> {{gap|1.5em}}—«Так, вучастак шэфства над колгасамі крыху аслаб… Трэба выправіць… Кончыцца ўдарны квартал, і Марголін павінен ехаць… Але, вось, Азік цікавы. Скучыў! Завод цягне! Сапраўды — зжыўся за дваццаць год з прадпрыемствам. Аднак, і на вёсцы гэткія работнікі, як ён, незамянімы. Хлопец цьвёрды і баявы, хоць часамі і з мухай… А сувязь, сапраўды…»</br> {{gap|1.5em}}Прахор спыніўся пры стале, дастаў свой замурзаны блёкнот і занатаваў усплыўшую думку. І не пасьпеў адвярнуцца, як яго думкі ўжо краналі пытаньні прамфінпляну. У яго перад вачыма замігаліся выразныя паказьнікі перавыкананьня: кастрычнік— 104 процанты; лістапад — 103,7, сьнежань… Аналізуючы гэта, Шумкін успомніў прачытанае днём у шматтыражцы заводу «Пролетар». Ён зразу-ж падкрэсьліў, што яго лічбы значна адстаюць ад «барацьбітоўскіх». На «Пролетары» лістападаўскае выкананьне адставала ад кастрычнікаўскага. А агульны плян асобнага кварталу на некалькі тысяч меншы барацьбітоўскага.</br> {{gap|1.5em}}Гэта заказытала Шумкінава самалюбства. «А вось прапрацуем як належыць, сустрэчны плян трэцяга году, і «Барацьбіт» пакажа свае тэмпы яшчэ выразьней».</br> {{gap|1.5em}}Ён ізноў палез у блёк нот па адну даведку. І, гартаючы сьпісаныя лісткі, раптам спыніўся.</br> {{gap|1.5em}}«Так, характэрна з вытворчымі комунамі. Яшчэ так тыдзень кавалі пярэчылі гэтаму. Колькі прышлося ўгаворваць Яхнэса, да прыкладу… А гэты, вось, бузацёр Ліндус… Ну, а зараз — во: наяўны і яскравы доказ. Калі паадзінкавы заробак па за комунаю два рублі з паловаю, ну, самае большае, тры рублі, — то ў комуне ён ня меней чатырох… І побач з тым растуць навыкі колектыўнасьці… нябось, у апошні час хлопцы зразумелі гэта. Недарма за мінулы тыдзень залажылі новыя дзьве комуны… Ды каб не опортуністычнае {{перанос пачатак|кіраў|ніцтва}}<noinclude></noinclude> cf6qatrppjqik59pcmk9s1fabq9lmvu 104 120917 281403 2026-04-09T18:19:23Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|кіраў|ніцтва}} Аблоўскага, ды большы адпор паасобным галавацяпам, — тады-б… У гэтым мы адстаём…</br> {{gap|1.5em}}Настрой задавальненьня прабег па сакратаровай істоце і вытачыў на яго мяккім, сымпатычным твары гасьцінную ўхмылку. <div style="margin-top:0....» 281403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|кіраў|ніцтва}} Аблоўскага, ды большы адпор паасобным галавацяпам, — тады-б… У гэтым мы адстаём…</br> {{gap|1.5em}}Настрой задавальненьня прабег па сакратаровай істоце і вытачыў на яго мяккім, сымпатычным твары гасьцінную ўхмылку. <div style="margin-top:0.5em; margin-bottom:-1em"><center>{{x-larger|*}}</center></div> {{gap|1.5em}}Была восьмая гадзіна раніцы, як у неагрэтым памяшканьні партколектыву сышоўся трыкутнік абгаварыць пытаньне аб падвядзеньні вынікаў асобнага кварталу. Цэлы шэраг цікавых момантаў патрабаваў пільнага высьвятленьня. Але складанейшым з іх быў плян аб узнагародзе прэміяй ударнікаў.</br> {{gap|1.5em}}Асобны квартал ні на каліва ня зьнізіў заслужанага «Барацьбітом» званьня перадавога ударніка. Болей таго, за гэтыя тры месяцы рабочы колектыў заводу выявіў у сабе новыя даныя ў справе творчых дасягненьняў. Павялічаны амаль не на пяцьдзесят процантаў прамфінплян аказаўся перавыкананым. Гэта казала за ўсё ўзрастаючыя тэмпы працы, за бурлівы развой рабочага энтузыязму. Вытворчыя манэўры, усесаюзны конкурс на лепшае прадпрыемства, спаборніцтва за пераходны сьцяг КП(б)Б паказалі, што барацьбітоўцы варты годнасьці лепшых перадавікоў на фронце змаганьня за соцыялістычнае будаўніцтва. І шэраг комун і многа паасобных рабочых выявілі сябе сапраўднымі героямі ў барацьбе за пляны.</br> {{gap|1.5em}}Заводакіраўніцтва не павінна астацца без рэагаваньня на {{абмылка|гёта|гэта}}.</br> {{gap|1.5em}}Трыкутнік мусіць вырашыць гэтае пытаньне.</br> {{gap|1.5em}}І Шумкін, і Лабрусэвіч, і Лемін, кожны з свайго пункту гледжаньня, сталі падыходзіць да разьмеркаваньня прэміяў, падаючы асобныя рады, пропозыцыі і меркаваньні. Але пытаньне не давалася скораму і гладкаму разьвязаньню. Яно ў сваім абгаворы вымагла ўсебаковага асьвятленьня і выглядала перад кожным з іх даволі каразьлівым. Дзьве гадзіны, адданыя яму, прынясьлі толькі агульная наметкі, за якімі мусіў ісьці дэталёвы абгавор. Яны ўмовіліся, што кожны<noinclude></noinclude> 8rjlp8ham291gg0sx2ollegvmpbotbe 104 120918 281404 2026-04-09T18:26:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «павінен прысьці на паседжаньне з сваім закончаным рашэньнем…</br> {{gap|1.5em}}У дзьверы хтосьці моцна забарабаніў кулаком.</br> {{gap|1.5em}}— Адчыні! — папрасіў Шумкін, старшыню заўкому.</br> {{gap|1.5em}}Лабрусэвіч адпёр дзьверы і ўпусьціў у пакой Радэвіча.</br> {{gap|1.5em}}Жыв...» 281404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>павінен прысьці на паседжаньне з сваім закончаным рашэньнем…</br> {{gap|1.5em}}У дзьверы хтосьці моцна забарабаніў кулаком.</br> {{gap|1.5em}}— Адчыні! — папрасіў Шумкін, старшыню заўкому.</br> {{gap|1.5em}}Лабрусэвіч адпёр дзьверы і ўпусьціў у пакой Радэвіча.</br> {{gap|1.5em}}Жывы і вёрткі, раскідзісты ў думках і словах, культпроп заўкому захадзіў, як на спружынах.</br> {{gap|1.5em}}— Усё, таварыш Шумкін, наладжана. Нямецкія госьці прыдуць роўна а восьмай… Старшыня саюзу…</br> {{gap|1.5em}}— Каму што! — гіранічна, прыжмурыўшы правае вока, заўважыў дырэктар.</br> {{gap|1.5em}}— Чаму? Ласьне стрэча з нямецкімі таварышамі не на карысьць заводу?</br> {{gap|1.5em}}— Паглядзімо, як ты ўладзіў гарбату.</br> {{gap|1.5em}}Сьмяючыся, Лемін пакінуў памяшканьне. Шумкін удагон яму кінуў запытаньне:</br> {{gap|1.5em}}— У цэх?</br> {{gap|1.5em}}Лабрусэвіч пайшоў у пакой заўкому. <div style="margin-top:0.5em; margin-bottom:-1em"><center>{{x-larger|*}}</center></div> {{gap|1.5em}}— Ты што-ж гэта, таварыш Лазавік, дваровым рабочым стаў?</br> {{gap|1.5em}}Узяўшы ў руку засьнежаную буксу, Лазавік абярнуўся да Леміна.</br> {{gap|1.5em}}— Не магу, таварыш Лемін, глядзець, калі іншыя так нядбайна адносяцца да свайго дабра. Замест таго, каб падняць і палажыць на месца, другі, як сьвіня, возьме ды яшчэ наступіць нагою… Няма, бачыш, ва ўсіх гаспадарскае жылкі, сьвядомасьць пролетарская як належыць не працяла… Паглядзім, што робіцца на дварэ…</br> {{gap|1.5em}}— Гэта, таварыш Лазавік, толькі часова. Наша бяда, што не пасьпелі дакончыць пабудовы новых корпусоў… Прахвосты-шкоднікі і тут сваю руку прылажылі. А то-б перанясьлі-б бляшаны цэх, а вырабчасьць пад стрэху…</br> {{gap|1.5em}}3 сьлясарнага цэху рабочыя выносілі гатовыя камнядрабілкі. Прыбудоўныя мясьціны пляцу закладаліся новымі гусяпадобнымі жалезнымі скрынкамі. Стаючы радкамі,<noinclude></noinclude> 3dfmfsob8fzq3i4fa1jjtzazyfqb5uk 104 120919 281405 2026-04-09T18:36:12Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «з паднятымі ўгару пярэднімі часткамі, яны, здавалася, зьбіраліся ўспырхнуць і паляцець, але не хапала разьбегу.</br> {{gap|1.5em}}— Г-г-г-а-а! Р-раз-зам!</br> {{gap|1.5em}}Чуліся гукі рабочых, папіхаючых аднатонныя прылады, толькі што вышаўшыя з-пад зборкі.</br> {{gap|1.5em}}Лемі...» 281405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>з паднятымі ўгару пярэднімі часткамі, яны, здавалася, зьбіраліся ўспырхнуць і паляцець, але не хапала разьбегу.</br> {{gap|1.5em}}— Г-г-г-а-а! Р-раз-зам!</br> {{gap|1.5em}}Чуліся гукі рабочых, папіхаючых аднатонныя прылады, толькі што вышаўшыя з-пад зборкі.</br> {{gap|1.5em}}Лемін падбег да грамадкі і натужліва прыняўся памагаць.</br> {{gap|1.5em}}— Так, так, таварыш дырэктар! — жартаваў здаровы, асаністы сьлесар.</br> {{gap|1.5em}}— А яшчэ паціснуць магу, — пахваліўся Лемін.</br> {{gap|1.5em}}— Ці даўно рукі выпусьцілі молат?..</br> {{gap|1.5em}}Калі чарговая драбілка заняла адведзенае ёй месца, Лемін пералічыў іх наяўную колькасьць і задаволена праказаў сабе:</br> {{gap|1.5em}}— Вытворчасьць вочавідкі расьце. Новая комуна дала вялікі штуршок выкананьню пляну… Палевіч растаропны таварыш… Адна бяда, што недзе складаць продукцыю…</br> {{gap|1.5em}}Ён акінуў узрокам перасечаныя квадрацікі дваровага пляцу і задумаўся. Перад ім прамільгнула батарэя бутляў з рознымі масламі, шчыльна расстаўленых пры дашчатым тыне. Збоку ад іх, у паўраскіданым шалашы грудзіліся засекі вугалю. Вакол засеку туліліся адна да другое драбілкі. А там, за нялапым каменным будынкам займалі вялікі давалак двору чорныя новыя перакіданкі…</br> {{gap|1.5em}}— Дакончыць-бы пабудову, як бы мы тады адчувалі сябе вольна! А зараз даводзіцца мірыцца… Ага-а!</br> {{gap|1.5em}}Ён крута сарваўся з месца і накіраваў у сьлясарны цэх. Там ужо быў Шумкін. Акружаныя грамадкаю рабочых, яны любаваліся з трох братоў, новых двухцыліндравых насосаў. Разадзетыя ў зялёна-чырвоныя колеры, насосы прыцягалі да сябе агульную ўвагу тых, хто прапускаў іх нараджэньне праз свае рукі. На насосах ляжаў адбітак баявых тэмпаў асобнага кварталу і глыбокая сьвядомасьць рабочых-ударнікаў.</br> {{gap|1.5em}}Замілаваныя ўзрокі іх творнікаў ласкалі трох харашуноў, як матка дзяцей.</br><noinclude></noinclude> 3y22cunmkahbhojsf4imuq9nx0jitq8 104 120920 281422 2026-04-10T06:21:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{block center/s}} {{водступ|-4|em}}1. ЗАМЕСТ УСТУПУ {{x-larger|Ш}}мат злажылі казак</br> І легенд і песень</br> Людзі пра балота,</br> Пра сваё Палесьсе.</br> А ня чуў я песьні</br> Пра жыцьцё Камуны,</br> Слаўных камунараў,</br> З сваёй справы думных.</br> Як яны аддана</br> У глухое далі</b...» 281422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-4|em}}1. ЗАМЕСТ УСТУПУ {{x-larger|Ш}}мат злажылі казак</br> І легенд і песень</br> Людзі пра балота,</br> Пра сваё Палесьсе.</br> А ня чуў я песьні</br> Пра жыцьцё Камуны,</br> Слаўных камунараў,</br> З сваёй справы думных.</br> Як яны аддана</br> У глухое далі</br> Для ўсяго Саюзу</br> Славы прыбаўлялі.</br> А ня чуў я песьні</br> І праўдзівых сказаў,</br> Што і камунаркі</br> Йшлі змагацца разам.</br> Як на топкім полі</br> Ў грамадзе рабочай,</br> Сіл не шкадавалі</br> І красы дзявочай.</br><noinclude></noinclude> jh9ppovzdg8b8q5tmbdozx7ow8dfr7n 281426 281422 2026-04-10T06:30:01Z RAleh111 4658 281426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}1. ЗАМЕСТ УСТУПУ {{x-larger|Ш}}мат злажылі казак</br> І легенд і песень</br> Людзі пра балота,</br> Пра сваё Палесьсе.</br> А ня чуў я песьні</br> Пра жыцьцё Камуны,</br> Слаўных камунараў,</br> З сваёй справы думных.</br> Як яны аддана</br> У глухое далі</br> Для ўсяго Саюзу</br> Славы прыбаўлялі.</br> А ня чуў я песьні</br> І праўдзівых сказаў,</br> Што і камунаркі</br> Йшлі змагацца разам.</br> Як на топкім полі</br> Ў грамадзе рабочай,</br> Сіл не шкадавалі</br> І красы дзявочай.</br><noinclude></noinclude> 1p3jfbkc6u6rp32ng70bu8rpc9x49d7 104 120921 281423 2026-04-10T06:24:16Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « А ня чуў я песьні</br> Пра герояў працы,</br> Змусілі што багну</br> Сабе пакарацца.</br> Як супроць ідучы</br> Цяжкасьцяй трывожных,</br> Вышлі на шлях роўны,</br> Вышлі пераможна.</br> І ня чуў, ня чуў я</br> Новых гулкіх песень,</br> Што пяе сягоньня</br> Новае Палесьсе.</br>» 281423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> А ня чуў я песьні</br> Пра герояў працы,</br> Змусілі што багну</br> Сабе пакарацца.</br> Як супроць ідучы</br> Цяжкасьцяй трывожных,</br> Вышлі на шлях роўны,</br> Вышлі пераможна.</br> І ня чуў, ня чуў я</br> Новых гулкіх песень,</br> Што пяе сягоньня</br> Новае Палесьсе.</br><noinclude></noinclude> p2bewgls19xlaa5iygzadn4io78oz47 281436 281423 2026-04-10T07:14:52Z RAleh111 4658 281436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> А ня чуў я песьні</br> Пра герояў працы,</br> Змусілі што багну</br> Сабе пакарацца.</br> Як супроць ідучы</br> Цяжкасьцяй трывожных,</br> Вышлі на шлях роўны,</br> Вышлі пераможна.</br> І ня чуў, ня чуў я</br> Новых гулкіх песень,</br> Што пяе сягоньня</br> Новае Палесьсе.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 88k4ho1fwtc1m7s2mrrnplw5t0o55em 104 120922 281424 2026-04-10T06:28:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{водступ|-4|em}}2. АБ МІНУЛЫМ Крумкач глюгу зьвесіў</br> Над згніўшай калодай…</br> Прысьніла Палесьсе</br> Мінулыя годы.</br> Было тут калісьці —</br> Багнішчы-балоты,</br> У дрыгве прэла лісьце,</br> Асокі, чароты…</br> Ідзе чалавек там, —</br> Засмокча смугою,</br> Са сто...» 281424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{водступ|-4|em}}2. АБ МІНУЛЫМ Крумкач глюгу зьвесіў</br> Над згніўшай калодай…</br> Прысьніла Палесьсе</br> Мінулыя годы.</br> Было тут калісьці —</br> Багнішчы-балоты,</br> У дрыгве прэла лісьце,</br> Асокі, чароты…</br> Ідзе чалавек там, —</br> Засмокча смугою,</br> Са стогнам і крэктам</br> Загіне з душою.</br> Зьвер блукае дзікі</br> Ў пагоды, ў імжакі,</br> Гусей дзікіх клікі,</br> Гадзюкі, вужакі…</br> Мядзьведзь смокча лапу</br> У бярлозе санліва,</br> Лось высунуў храпу,</br> Шукае спажывы.</br><noinclude></noinclude> kdho2u41nxovo8vzbvydf5kxty1ht6q 281425 281424 2026-04-10T06:29:36Z RAleh111 4658 281425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{водступ|-3.5|em}}2. АБ МІНУЛЫМ {{x-larger|К}}румкач глюгу зьвесіў</br> Над згніўшай калодай…</br> Прысьніла Палесьсе</br> Мінулыя годы.</br> Было тут калісьці —</br> Багнішчы-балоты,</br> У дрыгве прэла лісьце,</br> Асокі, чароты…</br> Ідзе чалавек там, —</br> Засмокча смугою,</br> Са стогнам і крэктам</br> Загіне з душою.</br> Зьвер блукае дзікі</br> Ў пагоды, ў імжакі,</br> Гусей дзікіх клікі,</br> Гадзюкі, вужакі…</br> Мядзьведзь смокча лапу</br> У бярлозе санліва,</br> Лось высунуў храпу,</br> Шукае спажывы.</br><noinclude></noinclude> 1iek7h4alpd20fd1ye5e0tweyzj0gz9 104 120923 281427 2026-04-10T06:33:57Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Дзік ходзіць з дзічыхай,</br> За ім — табун воўчы.</br> Ўсялякае ліха —</br> Ўдзень белы і ўночы.</br> Там-сям човен вузкі,</br> Нібы дамавіна,</br> Прасунецца ў грузкіх</br> Катлінах-багнінах.</br> Адно з вясной яснай</br> Палесьсе ускрэсьне,</br> Спаткае няшчасна</br> Вясну...» 281427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Дзік ходзіць з дзічыхай,</br> За ім — табун воўчы.</br> Ўсялякае ліха —</br> Ўдзень белы і ўночы.</br> Там-сям човен вузкі,</br> Нібы дамавіна,</br> Прасунецца ў грузкіх</br> Катлінах-багнінах.</br> Адно з вясной яснай</br> Палесьсе ускрэсьне,</br> Спаткае няшчасна</br> Вясну і прадвесьне.</br> Свой сьпеў салавейка</br> Ў гальлі адшчабеча,</br> Аб шчасьці жалейка</br> Гаротна ад‘енча.</br> Скукуе зязюля</br> Адвечнае ку-ку,</br> Паліча бабуля,</br> Ці шмат яшчэ мукаў.</br> А там зноў магілай</br> Палесьсе замоўкла,</br> Зноў сьпіць яго сіла</br> Пад багнай пажоўклай.</br> А людзі, а людзі? —</br> Іх мала-нямала, —</br><noinclude></noinclude> 4e4qkzzgnvy1q7e5uny70x7qus21y12 104 120924 281428 2026-04-10T06:37:18Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Упаўшыя грудзі,</br> Бяда ўсьлед навалай.</br> Між топкіх багнішчаў,</br> На выдмах пяшчаных,</br> Як на папялішчы,</br> Рад хат, бы курганаў.</br> Жывуць людзі ў хатах,</br> Плятуць сабе лапці,</br> Каб з торбай у латах</br> Пайсьці жабраваці.</br> Пад шум бесканечны</br> Бяроз...» 281428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Упаўшыя грудзі,</br> Бяда ўсьлед навалай.</br> Між топкіх багнішчаў,</br> На выдмах пяшчаных,</br> Як на папялішчы,</br> Рад хат, бы курганаў.</br> Жывуць людзі ў хатах,</br> Плятуць сабе лапці,</br> Каб з торбай у латах</br> Пайсьці жабраваці.</br> Пад шум бесканечны</br> Бярозаў і соснаў,</br> Сахой недарэчнай</br> Аруць пясок млосна.</br> Іх розум балота</br> Трымае палонна, —</br> Красуе цямнота,</br> Растуць забабоны.</br> Легенды і казкі</br> Прыгонных законаў</br> Паўзуць мохам вязкім,</br> Багуньнем зялёным.</br> Праз леты і зімы</br> Паданьне йшло ў векі:</br> — Паляшукі мы,</br> А не чалавекі!</br><noinclude></noinclude> fcim96fvfe4rdpa8k4hqxqg3d5fbh7h 281437 281428 2026-04-10T07:17:20Z RAleh111 4658 281437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Упаўшыя грудзі,</br> Бяда ўсьлед навалай.</br> Між топкіх багнішчаў,</br> На выдмах пяшчаных,</br> Як на папялішчы,</br> Рад хат, бы курганаў.</br> Жывуць людзі ў хатах,</br> Плятуць сабе лапці,</br> Каб з торбай у латах</br> Пайсьці жабраваці.</br> Пад шум бесканечны</br> Бярозаў і соснаў,</br> Сахой недарэчнай</br> Аруць пясок млосна.</br> Іх розум балота</br> Трымае палонна, —</br> Красуе цямнота,</br> Растуць забабоны.</br> Легенды і казкі</br> Прыгонных законаў</br> Паўзуць мохам вязкім,</br> Багуньнем зялёным.</br> Праз леты і зімы</br> Паданьне йшло ў векі:</br> — Паляшукі мы,</br> А не чалавекі!</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> bsvgc5vyxze06tp6p95efl5k4v3a5t7 104 120925 281429 2026-04-10T06:44:38Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{водступ|-3.5|em}}3. ЗАШУМЕЛА, ЗАГУЛО… <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|З}}ашумела, загуло,</br> Бы зямлятрасеньне,</br> На палескае сяло</br> Пайшло утрапеньне.</br> Люду хмара наплыла,</br> Покліч птушы ўзьвіўся,</br> Небам сіняя імгла...» 281429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}{{водступ|-3.5|em}} </br></noinclude> {{водступ|-3.5|em}}3. ЗАШУМЕЛА, ЗАГУЛО… <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|З}}ашумела, загуло,</br> Бы зямлятрасеньне,</br> На палескае сяло</br> Пайшло утрапеньне.</br> Люду хмара наплыла,</br> Покліч птушы ўзьвіўся,</br> Небам сіняя імгла…</br> Скуль яны ўзяліся?</br> Украінцаў тут гурма</br> Й старабінцаў нашых</br> Набрыло, як на кірмаш,</br> На багнаву пашу.</br> Безьлік хлопцаў-звадыяк,</br> Дзядзькаў барадатых,</br> Пілы вострыя ў руках,</br> Тапары, лапаты.</br> Што-та будзе тут цяпер?</br> „Нічога ня будзе“! —</br> Хітра думалі ў чацьвер</br> Палескія людзі.</br><noinclude></noinclude> anspx9ng4af6v7rls4kuhjlai678xb5 281430 281429 2026-04-10T06:45:09Z RAleh111 4658 281430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{водступ|-3.5|em}}3. ЗАШУМЕЛА, ЗАГУЛО… <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|З}}ашумела, загуло,</br> Бы зямлятрасеньне,</br> На палескае сяло</br> Пайшло утрапеньне.</br> Люду хмара наплыла,</br> Покліч птушы ўзьвіўся,</br> Небам сіняя імгла…</br> Скуль яны ўзяліся?</br> Украінцаў тут гурма</br> Й старабінцаў нашых</br> Набрыло, як на кірмаш,</br> На багнаву пашу.</br> Безьлік хлопцаў-звадыяк,</br> Дзядзькаў барадатых,</br> Пілы вострыя ў руках,</br> Тапары, лапаты.</br> Што-та будзе тут цяпер?</br> „Нічога ня будзе“! —</br> Хітра думалі ў чацьвер</br> Палескія людзі.</br><noinclude></noinclude> ooimir3wh3vft2wd9f6rlfg50tr2zpo 281438 281430 2026-04-10T07:17:59Z RAleh111 4658 281438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{водступ|-3.5|em}}3. ЗАШУМЕЛА, ЗАГУЛО… <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|З}}ашумела, загуло,</br> Бы зямлятрасеньне,</br> На палескае сяло</br> Пайшло утрапеньне.</br> Люду хмара наплыла,</br> Покліч птушы ўзьвіўся,</br> Небам сіняя імгла…</br> Скуль яны ўзяліся?</br> Украінцаў тут гурма</br> Й старабінцаў нашых</br> Набрыло, як на кірмаш,</br> На багнаву пашу.</br> Безьлік хлопцаў-звадыяк,</br> Дзядзькаў барадатых,</br> Пілы вострыя ў руках,</br> Тапары, лапаты.</br> Што-та будзе тут цяпер?</br> „Нічога ня будзе“! —</br> Хітра думалі ў чацьвер</br> Палескія людзі.</br><noinclude></noinclude> o0qvgjzrzm03jq0idvou1pstyym5xdu 104 120926 281431 2026-04-10T06:47:56Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « А ў нядзелю, чуць зара,</br> Сякеры запелі,</br> Ад лапат балот кара</br> Рвецца ў топкім целе.</br> Шум і гоман навакол,</br> Як на тым ігрышчы,</br> А лапаты рэжуць дол,</br> А сякера сьвішча.</br> Рыюць людзі топкі торф</br> У вадзе па пахі,</br> А у жылах бурліць кроў, —</br> Ба...» 281431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> А ў нядзелю, чуць зара,</br> Сякеры запелі,</br> Ад лапат балот кара</br> Рвецца ў топкім целе.</br> Шум і гоман навакол,</br> Як на тым ігрышчы,</br> А лапаты рэжуць дол,</br> А сякера сьвішча.</br> Рыюць людзі топкі торф</br> У вадзе па пахі,</br> А у жылах бурліць кроў, —</br> Багна ім ня ў страхі!</br> Яны знаюць, што ўжо так</br> Ня быць, як калісьці,</br> Што пакінуць яны знак</br> Вялікай карысьці.</br> За канавай — як струна</br> Новая канава, —</br> Ўсе падобны, як адна,</br> І зьлева і справа.</br> Спанаваў зьвярыну страх,</br> Ад людзей страх гоніць —</br> Па тарфяньні, па карчах,</br> За гонямі гоні…</br><noinclude></noinclude> kqck4ejvrc0dagkdgmo5jlv0b1mi3mv 104 120927 281432 2026-04-10T06:52:19Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « На гектары абнялі</br> Канавамі нетры,</br> Далей мераць пачалі</br> Ўжо на кілёмэтры.</br> Магістралі прад табой —</br> Ня зьмерыць і вокам, —</br> Тарфянішча прад сяўбой</br> Блізкай, недалёкай…</br> Магістралі, дрэнажы</br> Шляхі ў багне значаць…</br> Ой, дарэмна вара...» 281432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> На гектары абнялі</br> Канавамі нетры,</br> Далей мераць пачалі</br> Ўжо на кілёмэтры.</br> Магістралі прад табой —</br> Ня зьмерыць і вокам, —</br> Тарфянішча прад сяўбой</br> Блізкай, недалёкай…</br> Магістралі, дрэнажы</br> Шляхі ў багне значаць…</br> Ой, дарэмна варажыў</br> Паляшук няўдачу!</br> Не дабачыў паляшук</br> З хаты безваконнай</br> Дзён надходзячых бяз мук,</br> Бяз трудоў прыгонных.</br> Раскаваў балота з пут,</br> З дрыгвы непраходнай</br> Гераічны вольны люд</br> Працаю свабоднай.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%; margin-bottom:-0.5em">II</div></center> І ляжаць канавы.</br> Тыя магістралі,</br> Па іх воды рэчкай</br> Усё далей, далей…</br><noinclude></noinclude> lekogllzltrmi4e33iayy78zgk42txz 281433 281432 2026-04-10T06:54:05Z RAleh111 4658 281433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> На гектары абнялі</br> Канавамі нетры,</br> Далей мераць пачалі</br> Ўжо на кілёмэтры.</br> Магістралі прад табой —</br> Ня зьмерыць і вокам, —</br> Тарфянішча прад сяўбой</br> Блізкай, недалёкай…</br> Магістралі, дрэнажы</br> Шляхі ў багне значаць…</br> Ой, дарэмна варажыў</br> Паляшук няўдачу!</br> Не дабачыў паляшук</br> З хаты безваконнай</br> Дзён надходзячых бяз мук,</br> Бяз трудоў прыгонных.</br> Раскаваў балота з пут,</br> З дрыгвы непраходнай</br> Гераічны вольны люд</br> Працаю свабоднай.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em">II</div></center> І ляжаць канавы.</br> Тыя магістралі,</br> Па іх воды рэчкай</br> Усё далей, далей…</br><noinclude></noinclude> rb46tt92twosxakevxzt13d3q485aia 104 120928 281434 2026-04-10T06:56:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Бягуць да Арэсы</br> Сярод яшчэ пустак, —</br> Цаліной балота</br> Залягае густа.</br> Магістралі складна</br> Шлях працерабілі,</br> А йшчэ шмат работы</br> Чалавечай сіле,</br> Каб зрабіць прыгоднай</br> Глебу ў самым дзеле,</br> Каб на полі роўным</br> Трактары запелі,</br>...» 281434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Бягуць да Арэсы</br> Сярод яшчэ пустак, —</br> Цаліной балота</br> Залягае густа.</br> Магістралі складна</br> Шлях працерабілі,</br> А йшчэ шмат работы</br> Чалавечай сіле,</br> Каб зрабіць прыгоднай</br> Глебу ў самым дзеле,</br> Каб на полі роўным</br> Трактары запелі,</br> Каб высокі, буйны</br> На тарфяньні чыстым</br> Зашумеў чаротам</br> Колас залацісты.</br> Чакае Палесьсе</br> Людзей сьмелых, жвавых,</br> Каб прышлі і дружна</br> Ўзяліся за справу.</br> Рук яно чакае</br> Новых, гаспадарчых,</br> Спаборнікаў стойкіх,</br> Брыгадаў ударных.</br><noinclude></noinclude> 5bed984jw9fzg2h0e0g2ywgp74sbb9g 104 120929 281435 2026-04-10T06:57:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Яны хутка прыдуць,</br> Вогнішчы разложаць,</br> Да канца балота</br> З багны адварожаць.</br> Бо йдуць чуткі сільна</br> Па цэлай краіне,</br> Што адкрыты скарбы</br> Ў балотнай пустыні.</br>» 281435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Яны хутка прыдуць,</br> Вогнішчы разложаць,</br> Да канца балота</br> З багны адварожаць.</br> Бо йдуць чуткі сільна</br> Па цэлай краіне,</br> Што адкрыты скарбы</br> Ў балотнай пустыні.</br><noinclude></noinclude> 4bfozvz09xshsjgmjbcoy9izqkx1zme 281439 281435 2026-04-10T07:18:59Z RAleh111 4658 281439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Яны хутка прыдуць,</br> Вогнішчы разложаць,</br> Да канца балота</br> З багны адварожаць.</br> Бо йдуць чуткі сільна</br> Па цэлай краіне,</br> Што адкрыты скарбы</br> Ў балотнай пустыні.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 3na1vpqkkfbczgc1am7z6hv4uth6aw4 104 120930 281440 2026-04-10T07:28:21Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}4. КАМУНА <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|В}}ясной зьявілася іх сем<ref>{{gap|1em}}1) Модзін — нязьменны старшыня Камуны ад пачатку яе заснаваньня (1929 г.) і па сягоньняшні дзень, 2) Анісінаў, 3) Восіпаў, 4) Да...» 281440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}4. КАМУНА <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|В}}ясной зьявілася іх сем<ref>{{gap|1em}}1) Модзін — нязьменны старшыня Камуны ад пачатку яе заснаваньня (1929 г.) і па сягоньняшні дзень, 2) Анісінаў, 3) Восіпаў, 4) Данілаў, 5) Кавалькоў, 6) Коўрыкаў, 7) Шматаў.</br>{{gap|1em}}Камуна арганізавалася і папаўняецця з дэмабілізаваных чырвонаармейцаў Беларускай ваеннай акругі, але ёсьць і іншыя. Па нацыянальнасьці — большасьць беларусы. Пералічаныя сем таварышоў фактычна і зьявіліся як-бы заснавальнікамі Камуны. — ''Я. К.''</ref></br> {{gap|2.5em}}Сьвет новы будаваць,</br> А восеняй прышло яшчэ</br> {{gap|2.5em}}Іх семдзесят і пяць.</br> З Самарскае дывізіі</br> {{gap|2.5em}}Было найбольш за ўсіх —</br> Балотных здольных піянэраў,</br> {{gap|2.5em}}Ахвочых, маладых.</br> Прышлі і фрунзаўцы варочаць</br> {{gap|2.5em}}Супольна цаліну,</br> На дрэмлючых спрадвеку землях</br> {{gap|2.5em}}Заводзіць навіну.</br> Таксама і з Чангарскай</br> {{gap|2.5em}}Дывізіі ўдалой</br><noinclude></noinclude> egyer1pwqyv94qt0yoilh1wr8p8223j 104 120931 281441 2026-04-10T07:34:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Сюды зьявілася іх восем</br> Наступнаю вясной.</br> Жаданьне ладзіць новы лад</br> Сюды ўсіх прывяло,</br> Надзея, вера ў лепшы час —</br> Багацьце іх было.</br> Ня страшны сьмелым ім былі</br> Сьпякота, халады,</br> Асеньняя слата, імжа,</br> Сьнягі, марозы, льды.</br> А Заба...» 281441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Сюды зьявілася іх восем</br> Наступнаю вясной.</br> Жаданьне ладзіць новы лад</br> Сюды ўсіх прывяло,</br> Надзея, вера ў лепшы час —</br> Багацьце іх было.</br> Ня страшны сьмелым ім былі</br> Сьпякота, халады,</br> Асеньняя слата, імжа,</br> Сьнягі, марозы, льды.</br> А Забалоцьцем той бугор</br> Зваў паляшук здаўна,</br> Дзе першы раз нагу сваю</br> Паставіў камунар.</br> Балота, забалаць балот,</br> Як там ні называй,</br> Але ступіў тут бальшавік —</br> Ён зьменіць гэты край.</br> Палаткі, пілы, тапары</br> Прывалаклі з сабой,</br> І згодна, як адной сям‘ёй,</br> Пашлі ў рашучы бой.</br> Адны ў дрыгве карчуюць гаць, —</br> Паўзуць уверх карчы, —</br> Другія вараць у катлах</br> Ім скромныя харчы.</br><noinclude></noinclude> ang6yt0w001vtjxkss3mjyf4e6r7nql 281442 281441 2026-04-10T07:36:08Z RAleh111 4658 281442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Сюды зьявілася іх восем</br> {{gap|-2.5em}}Наступнаю вясной.</br> Жаданьне ладзіць новы лад</br> {{gap|-2.5em}}Сюды ўсіх прывяло,</br> Надзея, вера ў лепшы час —</br> {{gap|-2.5em}}Багацьце іх было.</br> Ня страшны сьмелым ім былі</br> {{gap|-2.5em}}Сьпякота, халады,</br> Асеньняя слата, імжа,</br> {{gap|-2.5em}}Сьнягі, марозы, льды.</br> А Забалоцьцем той бугор</br> {{gap|-2.5em}}Зваў паляшук здаўна,</br> Дзе першы раз нагу сваю</br> {{gap|-2.5em}}Паставіў камунар.</br> Балота, забалаць балот,</br> {{gap|-2.5em}}Як там ні называй,</br> Але ступіў тут бальшавік —</br> {{gap|-2.5em}}Ён зьменіць гэты край.</br> Палаткі, пілы, тапары</br> {{gap|-2.5em}}Прывалаклі з сабой,</br> І згодна, як адной сям‘ёй,</br> {{gap|-2.5em}}Пашлі ў рашучы бой.</br> Адны ў дрыгве карчуюць гаць, —</br> {{gap|-2.5em}}Паўзуць уверх карчы, —</br> Другія вараць у катлах</br> {{gap|-2.5em}}Ім скромныя харчы.</br><noinclude></noinclude> 6ptuuc5s5hbecw91xl8of0fusmmlsus 281443 281442 2026-04-10T07:36:57Z RAleh111 4658 281443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Сюды зьявілася іх восем</br> {{gap|2.5em}}Наступнаю вясной.</br> Жаданьне ладзіць новы лад</br> {{gap|2.5em}}Сюды ўсіх прывяло,</br> Надзея, вера ў лепшы час —</br> {{gap|2.5em}}Багацьце іх было.</br> Ня страшны сьмелым ім былі</br> {{gap|2.5em}}Сьпякота, халады,</br> Асеньняя слата, імжа,</br> {{gap|2.5em}}Сьнягі, марозы, льды.</br> А Забалоцьцем той бугор</br> {{gap|2.5em}}Зваў паляшук здаўна,</br> Дзе першы раз нагу сваю</br> {{gap|2.5em}}Паставіў камунар.</br> Балота, забалаць балот,</br> {{gap|2.5em}}Як там ні называй,</br> Але ступіў тут бальшавік —</br> {{gap|2.5em}}Ён зьменіць гэты край.</br> Палаткі, пілы, тапары</br> {{gap|2.5em}}Прывалаклі з сабой,</br> І згодна, як адной сям‘ёй,</br> {{gap|2.5em}}Пашлі ў рашучы бой.</br> Адны ў дрыгве карчуюць гаць, —</br> {{gap|2.5em}}Паўзуць уверх карчы, —</br> Другія вараць у катлах</br> {{gap|2.5em}}Ім скромныя харчы.</br><noinclude></noinclude> 0i5w5qkfojtre9cd7d9x0uivzmc8tgs 104 120932 281444 2026-04-10T07:40:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « А трэція цягаюць лес,</br> {{gap|2.5em}}Каб збудаваць барак…</br> Ў палатцы добра ўлетку жыць,</br> {{gap|2.5em}}Але зімой — ня так.</br> Карчуюць нетру дзень-у-дзень</br> {{gap|2.5em}}Удоўж, ушыр, углыб;</br> Палаткі з імі сьлед-усьлед, —</br> {{gap|2.5em}}Другіх няма сяліб.</br> За крокам кро...» 281444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> А трэція цягаюць лес,</br> {{gap|2.5em}}Каб збудаваць барак…</br> Ў палатцы добра ўлетку жыць,</br> {{gap|2.5em}}Але зімой — ня так.</br> Карчуюць нетру дзень-у-дзень</br> {{gap|2.5em}}Удоўж, ушыр, углыб;</br> Палаткі з імі сьлед-усьлед, —</br> {{gap|2.5em}}Другіх няма сяліб.</br> За крокам крок, за мэтрам мэтр,</br> {{gap|2.5em}}За гэктарам гэктар —</br> Чысьцее поле тарфянішч,</br> {{gap|2.5em}}У сонцы ўжо абшар.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">II</div></center> Кіпіць работа, як нідзе,</br> Гарыць ажно яна ў руках,</br> Што знача праца ў грамадзе,</br> Які палёт, які размах!</br> Здавалася-б, чаго хацець, —</br> Працуй ды весела пяі!</br> Але павук расставіў сець</br> У камунарскае сям‘і.</br> І пазіраюць з-падылба,</br> Як-бы тачыў на іх хто нож,</br> Там-сям прарвецца і кляцьба,</br> Скрабецца ў сэрцы нейкі смоўж.</br><noinclude></noinclude> efwjen1ni937p2wwsoodvh1gs2708oa 104 120933 281445 2026-04-10T07:44:03Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Ў Камуне быццам нелады,</br> Бы менш дабра, а болей зла…</br> А таго ліха, тэй бяды</br> Прычына простая была.</br> З васьмі чангарцаў пяцярых</br> Няўдалых вышла змагароў:</br> Яшчэ нявольніцкіх старых</br> Не пазбыліся ланцугоў.</br> Камуна ім была ня ўцям,</br> Трымалі...» 281445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Ў Камуне быццам нелады,</br> Бы менш дабра, а болей зла…</br> А таго ліха, тэй бяды</br> Прычына простая была.</br> З васьмі чангарцаў пяцярых</br> Няўдалых вышла змагароў:</br> Яшчэ нявольніцкіх старых</br> Не пазбыліся ланцугоў.</br> Камуна ім была ня ўцям,</br> Трымаліся, як дзікуны;</br> Палатку й то асобна там</br> Сабе паставілі яны.</br> Імкнуцца быць не на віду,</br> Самі сабой гуляюць, сьпяць,</br> Ўсю неспакояць грамаду</br> Нягодных „камунараў“ пяць.</br> Работа ў іх курам на сьмех,</br> Работа іх ідзе за плот,</br> А як пасееш, так пажнеш,</br> Такі мець будзеш умалот.</br> Работа валіцца ім з рук,</br> Ды йшчэ давай круцель-муцель:</br> Каб, мабыць, менш было дакук,</br> Аддзельна ўзялі сабе дзель.</br> Ды на „дзялянцы“ на „сваёй“,</br> На месцы топчуцца, як цьмы;</br><noinclude></noinclude> mnygpdrhyob32aioumz7zmkq2ncygoz 104 120934 281446 2026-04-10T07:50:40Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «З бязглуздай працаю такой</br> Не дачакацца вам вясны.</br> І камунарам іх цярпець</br> Ня стала болей ужо сілы;</br> Няхай пустуе лепей клець,</br> Чымся заводзіць у ёй пыл.</br> Хвалюецца люд малады,</br> Склікае сход аднаго дня.</br> На сход прышоў, як заўсёды,</br> Тавар...» 281446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>З бязглуздай працаю такой</br> Не дачакацца вам вясны.</br> І камунарам іх цярпець</br> Ня стала болей ужо сілы;</br> Няхай пустуе лепей клець,</br> Чымся заводзіць у ёй пыл.</br> Хвалюецца люд малады,</br> Склікае сход аднаго дня.</br> На сход прышоў, як заўсёды,</br> Таварыш Модзін — старшыня.</br> І слова ўзяў, і кажа так:</br> — Тут ня прыстанішча у нас</br> Для гультаёў і для гуляк,</br> А мейсца для працоўных мас.</br> Мо‘ й смачны хлеб вам дармавы, —</br> Малая-ж гэтакім цана!</br> Камуне не патрэбны вы,</br> Бяз вас абойдзецца яна.</br> <div style="margin-left:2em"> ''Адзін з пяцёх. Ды як-жа так?</br> Працуй, працуй,</br> Адно багно,</br> Ў дрыгве начуй.</br> Ні табе сон,</br> Ні ў час яда,</br><noinclude></noinclude> s3n7wakobxadccq6sf8916yljfeeqtg 281447 281446 2026-04-10T07:51:40Z RAleh111 4658 281447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>З бязглуздай працаю такой</br> Не дачакацца вам вясны.</br> І камунарам іх цярпець</br> Ня стала болей ужо сілы;</br> Няхай пустуе лепей клець,</br> Чымся заводзіць у ёй пыл.</br> Хвалюецца люд малады,</br> Склікае сход аднаго дня.</br> На сход прышоў, як заўсёды,</br> Таварыш Модзін — старшыня.</br> І слова ўзяў, і кажа так:</br> — Тут ня прыстанішча у нас</br> Для гультаёў і для гуляк,</br> А мейсца для працоўных мас.</br> Мо‘ й смачны хлеб вам дармавы, —</br> Малая-ж гэтакім цана!</br> Камуне не патрэбны вы,</br> Бяз вас абойдзецца яна.</br> <div style="margin-left:2.5em"> {{fine|''Адзін з пяцёх.}} Ды як-жа так?</br> Працуй, працуй,</br> Адно багно,</br> Ў дрыгве начуй.</br> Ні табе сон,</br> Ні ў час яда,</br><noinclude></noinclude> ctzzhyux25t4a2phgu246zfeu50y9uj 104 120935 281448 2026-04-10T08:10:02Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Сячэ камар,</br> Сьмярдзіць вада. </div> {{fine|''Адзін з камунараў.}}</br> А што-ж вы мо‘ хацелі-б</br> Пуховае пасьцелі.</br> Гарэлкі пяць бутэлек,</br> Як-бы дзе на вясельлі?</br> Каб на стале бліноў і сала</br> Гара высокая ляжала,</br> Ды не рабіць зусім нічога</br> Ні для сябе, н...» 281448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}} <div style="margin-left:2.5em"></noinclude>Сячэ камар,</br> Сьмярдзіць вада. </div> {{fine|''Адзін з камунараў.}}</br> А што-ж вы мо‘ хацелі-б</br> Пуховае пасьцелі.</br> Гарэлкі пяць бутэлек,</br> Як-бы дзе на вясельлі?</br> Каб на стале бліноў і сала</br> Гара высокая ляжала,</br> Ды не рабіць зусім нічога</br> Ні для сябе, ні для нікога?!</br> {{gap|2.5em}}{{fine|''Другі з пяцёх.}}</br> {{gap|2.5em}}Ты контрафалдаў</br> {{gap|2.5em}}Нам не мялі, —</br> {{gap|2.5em}}Свабодных земляў</br> {{gap|2.5em}}Шмат на зямлі.</br> {{gap|2.5em}}Ня трэба нам</br> {{gap|2.5em}}Тваіх балот,</br> {{gap|2.5em}}Дзе ногі сам</br> {{gap|2.5em}}Паломіць чорт.</br> {{gap|2em}}{{fine|''Адзін з чангарцаў</br>{{gap|2em}}(да пяцёх).}}</br> Як вам ня сорам, як ня стыд,</br> Сябе так весьці між братвы.</br> Чангарцы вы дасюль былі</br> І не чангарцы ужо вы!</br><noinclude></noinclude> 3ifpsjuqwcboz8t1qly8k88dwne5ypf 104 120936 281449 2026-04-10T08:23:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Як добрых тутка вас прыняў</br> Камуны вольнай калектыў,</br> Каб вольна, згодна, бяз прынук</br> З балота йсьці да яснаты.</br> І праўду кажа старшыня,</br> Да слоў яго і я дадам:</br> Вы нашай здрадзілі сям‘і, —</br> Ня мейсца ўжо ў Камуне вам.</br> {{gap|2.5em}}{{fine|''Другі з к...» 281449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Як добрых тутка вас прыняў</br> Камуны вольнай калектыў,</br> Каб вольна, згодна, бяз прынук</br> З балота йсьці да яснаты.</br> І праўду кажа старшыня,</br> Да слоў яго і я дадам:</br> Вы нашай здрадзілі сям‘і, —</br> Ня мейсца ўжо ў Камуне вам.</br> {{gap|2.5em}}{{fine|''Другі з камунараў.}}</br> Ды што з імі цацкацца,</br> Ды што валаводзіцца?</br> Бяз гэткіх камуншчыкаў</br> Камуна абойдзецца.</br> Ня нам з адшчапенцамі</br> Такімі ўжо братацца,</br> 3 няўдалай „брыгадаю“</br> Пара нам рассватацца!</br> {{gap|2.5em}}{{fine|''Трэці з камунараў.}}</br> Пад партыйным кіраўніцтвам</br> {{gap|2.0em}}Працуем на якасьць,</br> Нам урад ідзе насустрач</br> {{gap|2.0em}}І наша грамадзкасьць.</br> За ўсім крэпка назіраем</br> {{gap|2.0em}}Вокам гаспадарскім,</br> І мітрэнжыць не дазволім</br> {{gap|2.0em}}Лад наш камунарскі.</br><noinclude></noinclude> 1swij2xytnm9bmk53g6t17ow10wdbie 104 120937 281486 2026-04-10T11:36:09Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Мокрая вы ўся… {{Водступ|2|em}}— Я лістоўкі і кніжкі прынесла… {{Водступ|2|em}}— Давайце, давайце! — заспяшалася маці. {{Водступ|2|em}}Дзяўчына шпарка расшпіліла пальто, устрасанулася і з яе, нібы лісце з дрэў, пасыпаліся на падлогу, з шэлестам,...» 281486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Мокрая вы ўся… {{Водступ|2|em}}— Я лістоўкі і кніжкі прынесла… {{Водступ|2|em}}— Давайце, давайце! — заспяшалася маці. {{Водступ|2|em}}Дзяўчына шпарка расшпіліла пальто, устрасанулася і з яе, нібы лісце з дрэў, пасыпаліся на падлогу, з шэлестам, пачкі паперы. Маці, смеючыся, падбірала яе з падлогі і гаварыла: {{Водступ|2|em}}— А я гляджу — тоўстая вы такая, думала замуж вышлі, дзіцянё чакаеце. Ой-ой колькі прынеслі! Няўжо пешкам? {{Водступ|2|em}}— Але! — сказала Алеська. Яна цяпер зноў зрабілася стройнай і тонкай, як раней. Маці бачыла, што шчокі ў яе запалі, вочы парабіліся вялікімі і пад імі ляглі цёмныя плямы. {{Водступ|2|em}}— Толькі што выпусцілі вас, — вам-бы адпачыць, а вы! — уздыхнуўшы і ківаючы галавою сказала маці. {{Водступ|2|em}}— Трэба! — сказала дзяўчына, уздрыгваючы. — Скажыце, як Павел Міхайлавіч, — нічога?.. Не дужа ўсхваляваўся? {{Водступ|2|em}}Пытаючы, Алеська не глядзела на маці, нахіліўшы галаву, яна папраўляла валасы, і пальцы яе дрыжэлі. {{Водступ|2|em}}— Нічога! — адказала маці — Ды ён-жа сам сябе не выдасць. {{Водступ|2|em}}— У яго-ж, ці праўда, моцнае здароўе? — ціха праказала дзяўчына. {{Водступ|2|em}}— Не хварэў ніколі! — адказала маці. — Калоціцеся вы ўся. Вось я гарбатай вас напаю з варэннем малінавым. {{Водступ|2|em}}— Гэта-б добра было. Толькі ці варта вам турбавацца? Позна. Дайце, я сама… {{Водступ|2|em}}— Стомленая такая? — дакорліва сказала маці, узяўшыся ставіць самавар. Алеська таксама вышла на<noinclude></noinclude> k3gczatfzdoh4kc82rxqz6aw8pyyweo 104 120938 281490 2026-04-10T11:39:11Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «кухню, села там на лаўку і, закінуўшы руку за галаву пачала гаварыць. {{Водступ|2|em}}— Як ні кажы, — аслабляе турма, няма там чаго рабіць, а гэта найгорш мучыць. Ведаеш, як многа трэба прадаваць, і — сядзіш у клетцы, як звер… {{Водступ|2|em}}— Хто-ж узнагародз...» 281490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>кухню, села там на лаўку і, закінуўшы руку за галаву пачала гаварыць. {{Водступ|2|em}}— Як ні кажы, — аслабляе турма, няма там чаго рабіць, а гэта найгорш мучыць. Ведаеш, як многа трэба прадаваць, і — сядзіш у клетцы, як звер… {{Водступ|2|em}}— Хто-ж узнагародзіць вас за ўсё? — запытала маці. {{Водступ|2|em}}І, уздыхнуўшы, адказала сама сабе. {{Водступ|2|em}}— Ніхто, апрача госпада! Вы, нябось, таксама не верыце ў яго? {{Водступ|2|em}}— Не! — коратка адказала дзяўчына, кіўнуўшы галавою. {{Водступ|2|em}}— А я вось вам не веру! — раптам запаляючыся, сказала маці і, шпарка абціраючы запэцканыя вуголлем рукі аб хвартух, яна з глыбокай упэўненасцю працягвала: {{Водступ|2|em}}— Не разумееце вы веры нашай? — Як можна без веры ў бога жыць такім жыццём? {{Водступ|2|em}}У сенцах нехта гучна затупаў, замармытаў, маці ўздрыгнула, дзяўчына шпарка ўскочыла і паспешна зашаптала: {{Водступ|2|em}}— Не адмыкайце! Калі гэта — яны, жандары, вы мяне не ведаеце! — Я — памылілася, зайшлі не ў той дом, да вас трапіла выпадкова, страціла прытомнасць, вы мяне распранулі, знайшлі кнігі — разумееце? {{Водступ|2|em}}— Любая вы мая, — навошта? — замілавана запытала маці. {{Водступ|2|em}}— Пачакайце! — прыслухоўваючыся сказала Алеська. — Гэта, здаецца Егор… {{Водступ|2|em}}Гэта быў ён, мокры і стомлены. {{Водступ|2|em}}— Ага! — Самаварчык? — узрадаваўся ён. — Гэта лепш за ўсё, матуля. Вы ўжо тут, Алеська?<noinclude></noinclude> 5jtwtvjtbvj7pmi2f3b2vzocdp2vh5d 104 120939 281492 2026-04-10T11:42:31Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Поўнячы хрыпам маленькую кухню, ён марудна сцягваў цяжкае пальто і не спыняючыся гаварыў: {{Водступ|2|em}}— Вось, матуля, дзяўчына непрыемная для начальства! Калі яе пакрыўдзіў турэмны наглядчык, дык яна абвясціла яму, што заморыць сябе гола...» 281492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Поўнячы хрыпам маленькую кухню, ён марудна сцягваў цяжкае пальто і не спыняючыся гаварыў: {{Водступ|2|em}}— Вось, матуля, дзяўчына непрыемная для начальства! Калі яе пакрыўдзіў турэмны наглядчык, дык яна абвясціла яму, што заморыць сябе голадам, калі ён не папросіць у яе прабачэння, і восем дзён не ела, з прычыны чаго ледзь не працягнула ножкі. Не дрэнна? Жывоцік у мяне які? {{Водступ|2|em}}Гутарачы і падтрымліваючы кароткімі рукамі непрыгожа адвіслы жывот, ён лрайшоў у пакой, зачыніў за сабою дзверы, але і там яшчэ нешта гаварыў. {{Водступ|2|em}}— Няўжо восем дзён вы не еўшы былі? — здзіўлена запытала маці. {{Водступ|2|em}}— Трэба было, каб ён папрасіў прабачэння ў мяне! — адказала дзяўчына, уздрыгваючы нібы ад холаду. Яе спакойнасць і суровая настойлівасць адгукнулася ў матчынай душы нечым падобным на папрок. {{Водступ|2|em}}— Вось як!.. — падумала яна і зноў запытала: {{Водступ|2|em}}— А калі-б вы памерлі? {{Водступ|2|em}}— Што-ж зробіш! — ціха адгукнулася дзяўчына. — Ён усё-ж папрасіў прабачэння. Чалавек не павінен дараваць крыўду… {{Водступ|2|em}}— Та-ак! — павольна пераказала маці. — А вось нашу сястру ўсё жыццё крыўдзяць… {{Водступ|2|em}}— А я разгрузіўся! — абвясціў Егор, адчыняючы дзверы. Самаварчык гатовы? Дазвольце, я яго ўцягну… {{Водступ|2|em}}Ён падняў самавар і панёс яго, гаворачы: {{Водступ|2|em}}— Уласнаручны мой татка выпіваў у дзень не менш, як двадццаць шклянак гарбаты, чаму і пражыў на гэтай зямлі лагодна і шчасна семдзесят тры гады. Меў ён восем пудоў вагі і быў дзякам у сяле Васкрасенскім…<noinclude></noinclude> 2n66aada5mmqjniidsi78t4a10pn20y 104 120940 281494 2026-04-10T11:51:09Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Ці то лодар, ці прагульшчык, —</br> {{gap|2.0em}}Тут ня жыць такому…</br> Забірай манаткі з хаткі,</br> {{gap|2.0em}}Выбірайся з дому!</br> {{gap|2.5em}}{{fine|''Старшыня Модзін.}}</br> Таварышы, цішэй!</br> {{gap|2.0em}}А то ўжо надта громка,</br> У нашай грамадзе</br> {{gap|2.0em}}Яно як-бы й няёмка.</br> З...» 281494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Ці то лодар, ці прагульшчык, —</br> {{gap|2.0em}}Тут ня жыць такому…</br> Забірай манаткі з хаткі,</br> {{gap|2.0em}}Выбірайся з дому!</br> {{gap|2.5em}}{{fine|''Старшыня Модзін.}}</br> Таварышы, цішэй!</br> {{gap|2.0em}}А то ўжо надта громка,</br> У нашай грамадзе</br> {{gap|2.0em}}Яно як-бы й няёмка.</br> З усіх вашых прамоў</br> {{gap|2.0em}}Мне ясна тут адно:</br> З камуны трэ‘ было</br> {{gap|2.0em}}Іх выключыць даўно.</br> Але, як проста кажуць,</br> {{gap|2.0em}}Лепш позна, як ніколі;</br> Я галасую справу,</br> {{gap|2.0em}}Як быць тут? — ваша воля!</br> Хто „за“, за выключэньне, —</br> {{gap|2.0em}}Прашу падняць тых рукі,</br> Хто проць, хто ўстрымаўся? —</br> {{gap|2.0em}}Няма. Бяз лішняй мукі.</br> Прайшло аднагалосна,</br> Каб выключыць за барскасьць</br> 3 Камуны пяцярых тых</br> З дывізіі Чангарскай.</br><noinclude></noinclude> acqatv3xtyus5lsgvzgdx5qak4l6gah 104 120941 281497 2026-04-10T11:57:59Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}{{fine|''Чацьверты з камунараў.}}</br> Ды выдаць ім паперы</br> {{gap|2.0em}}І прыпісаць за кару,</br> Каб іх у Саюзе зналі,</br> {{gap|2.0em}}Што з іх за камунары.</br> .{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.</br> А т...» 281497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{gap|2.5em}}{{fine|''Чацьверты з камунараў.}}</br> Ды выдаць ім паперы</br> {{gap|2.0em}}І прыпісаць за кару,</br> Каб іх у Саюзе зналі,</br> {{gap|2.0em}}Што з іх за камунары.</br> .{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.{{gap|0.7em}}.</br> А траіх чангарцаў</br> Працуе і сягоньня</br> На тых раскаваных</br> Камунарскіх гонях.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">III</div></center> Як з плеч гара звалілася</br> З нялёгкай гэнай зьявай.</br> З „пяцёркай“ расквіталіся</br> І далей зноў за справу.</br> У думках прасьвятлелася</br> У камунараў нашых,</br> Камуне нова-створанай</br> Разлад ужо ня страшан.</br> Кіпіць работа цяжкая</br> Ад раньня і да ночы,</br> Ніхто ня йдзе з дакорамі,</br> Такі ўжо люд рабочы.</br> Загон балотны шырыцца,</br> Ачышчаны з карэньня,</br> Іграюць пілы пільшчыкаў —</br> На дошкі йдзе бярвеньне.</br><noinclude></noinclude> 7ul3if7by86xce6wreuqiee30hghv2w