Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 120750 281498 281139 2026-04-10T11:59:28Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>часта-густа за ежу. Скрыгатаў ад злосьці сківіцамі, але мусіў даваць кроў і пот, і даваў. {{Водступ|2|em}}— Ну што-ж бярэце, пейце маю кроў, толькі-ж яна атручаная акалееце ад яе, — усьцяшаў сябе цясьляр, ідучы на работу. {{Водступ|2|em}}І ён заўсёды, працуючы на хлеб і соль для сям’і, меркаваў, каб найменш карысьці прынесла яго праца, каб узбунтаваць рабочых, альбо цішком нарабіць шкодніцтва прадпрыемцу, абшарніку, кулаку. {{Водступ|2|em}}Гардзей нейкі час валэндаецца беспрацоўны, а ў хаце бяда бядой паганяе. Адно збаўленьне, калі жонка дзе што падзаробе на чужым агародзе ці ў полі. Дзеці ад пастаяннага галадамірваньня сталі нейкія страшныя, нялюбыя, красьці пачалі, ажно суседзі ўжо наракаюць. І рашыў Гардзей у горад схадзіць, пашукаць работы, а мо’ пашанцуе падзарабіць, каб сям’ю падтрымаць. {{Водступ|2|em}}— За адным разам, — меркаваў, — і свайго сябру Сідара наведаю ў турме — сядзіць бядак за нішто праз што. Вун, ён Гардзей ня то нарабіў, а вось пакуль што нічога, а то чалавек раскруціў гайкі ў рэйках чыгункі, а нехта вазьмі і дакажы паліцыі. Цягнік, праўда, зваліўся пад насып, паранілася там нейкае начальства. Ну дык што. {{Водступ|2|em}}Ва ўсім гэтым выпадку ведама прылажыў рукі і Гардзей. Ён нагаварыў Сідара якраз у той час, калі асаднік яго засудзіў, зрабіць што-небудзь<noinclude></noinclude> kq7u7ulkjmbm6pzjp9pmb4ufz9h73a3 104 120751 281499 281140 2026-04-10T11:59:59Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>такое, каб на душы адлягло, а ў іх, окупантаў сьмерцяй ёкнулася. {{Водступ|2|em}}Аднак у горадзе цясьляр доўга ня бавіўся. Як вярнуўся да хаты, быў хмарней хмар, чарней ральлі. Узяўшы жонку за рукаў, вывеў на загуменьне, далей ад дзяцей і расказаў, што яго сябру Сідара судзілі і расстралялі, што ён ня шукаў ніякай работы, а памчаў хутчэй дахаты, бо магчыма, што і яго расстраляюць. {{Водступ|2|em}}— Ты разумееш, — пачаў з жарам даводзіць жонцы, быццам тая яму пярэчыла, — што трэба неяк інакш раскручваць работу, бо падлюгі перадушаць нашага брату. Ты мне не кажы, я тут сам цямлю, што трэба інакшы падыход. Усю дарогу аб гэтым меркаваў. Трэба ўсё так рабіць, каб ім цяжэй было перамагчы. А то забілі і канцы табе тут, а яны тваю могілку яшчэ ўтоптываюць. Я, бачыш гэта і ўперш разумеў і ты тут нават не памыкайся пярэчыць. Што ім горш, дык нам лепш. Вось забілі Сідара і банкетуюць, а каб мы ўсе разам, дык трасца ім у бок. Ціха, ты слухай, я хачу табе, дурной, давясьці што комуністыя разумны гэта народ, ты мабыць ніводнага з іх ня бачыла. А вось мне адзін сказаў, так па ягонаму і выйшла: не гарачыся, кажа, а вось станавіся ў шэрагі, наперад ня вытыкайся, ззаду не аставайся, а з намі, кажа, трымайся. Любата! {{Водступ|2|em}}Ён доўга, блытаючыся, даводзіў жонцы, чаго і сам яшчэ не ўяўляў выразна, але адчуваў сваім<noinclude></noinclude> t4rm52a588pd8i7bg464ijfm31niqvm 104 120752 281507 281141 2026-04-10T12:18:17Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>бунтарскім нутром. Каб паказацца ёй вельмі дасьціпным у справах політыкі, стараўся прыпомніць словы вясковага комуністага і паўтараў іх. Ён чуў канешную патрэбу выказацца, уцелаіціць у словы свае новае думкі-пераконаньні, пачуць фальш і правату сваіх пачуцьцяў. Бо ад гэтых нахлынуўшых нальлей і пачуцьцяў, яму не пад сілу, было аднаму, а ісьці з павінным перад вяскоўцамі — надта ўжо канфузна. Урэшце, унадзіўшы момант, жонка пачала аб сваім: {{Водступ|2|em}}— Ну і лапочаш-жа ты, губы не дасі разьзявіць. Мы тут бабы забастоўку аб’явілі. {{Водступ|2|em}}— Забастоўку? {{Водступ|2|em}}— Ну, але! Вось парашылі ўсе ня ісьці да Даўбняка танней двух злотых жыта жаць. Хоць ён тут хай распражэцца, ні адна ня пойдзе. {{Водступ|2|em}}— Правільна. Хай лепш зярно зямлю тлусьціць, чым пуза кулака. {{Водступ|2|em}}— Правільна кажаш? А я ўсё цябе чакала, каб параіцца, можа мне пажынаць са два дні, надта-ж у нас у хаце голадна. {{Водступ|2|em}}— Дурань баба, і ня важся ісьці, а ўрэшце даведаюся, пабягу на вёску як там... {{Водступ|2|em}}На вёсцы шумелі як у вульлі — аказваецца, што перш забаставалі парабкі, а пасьля вёска далучылася да іхнай забастоўкі. Кінулі работу ў некалькіх маёнтках. Вёска Мытлякі шумела і грамадзілася, бо забастоўка мелася ахапіць усю акругу. Абшарнікі і кулакі дзіка равуць і пенай плююцца,<noinclude></noinclude> hjfogazp9zpztdtqr3wdoixpwbgfg03 104 120753 281508 281142 2026-04-10T12:20:04Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>бо збожжа сыпецца — золатам, бурштыном укрывае зямлю. А тут што ні момант, што ні дзень новыя весткі, сьвежыя навіны. {{Водступ|2|em}}У суседні двор прыехаў пэпээсавец з гораду і нагаварваў парабкоў пабаяцца панскіх пагроз і стаць на работу. Два парабкі здрадзілі, хацелі пайсьці на работу, але іх ня пусьцілі другія, крыху там паваўтузіліся і абізьбячылі адзін другога. Абшарнік выдаў здраднікам аружжа. Бадай па ўсіх дварох панаехала конная паліцыя, а ў суседнім двары да вёскі Мытлікаў у вежы палацу пастаўлены кулямёт. Сям’я пана выехала ў горад, але, не даяжджаючы да вакзалу, зламалася чамусьці вось і паненкі па шчыкалаткі ў гразі прыйшлі пяхтурой на вакзал. {{Водступ|2|em}}Даўбняк прывёз жнівярку ад пана, але хлопцы з Мытлікаў прыгразілі кулаку выяжджаць на поле. Прыехаў атрад паліцыянтаў і кулак пачаў жаць. Праехаў адзін-другі загон і раптам: стоп — машына паламалася, бо нехта ў жыта панаторкаў жалезных пруткоў. {{Водступ|2|em}}Забастовачны камітэт, выбраны з парабкаў і сялян, склікаў мітынг, на якім усьпелі выступіць толькі Яська Лягутка, Гардзей і Міхасёнак. Усе заклікалі стаяць цьвёрда за свае дамаганьні, стаяць адзін за ўсіх і ўсе за аднаго. Наскочыўшая конная паліцыя разагнала мітынг, жорстка некаторых пабіўшы. Сын Даўбняка, які за вуглом падслухоўваў, а як пачалі разганяць, кінуўся на {{перанос-пачатак|п=пад|к=могу}}<noinclude></noinclude> 2jptpdfxvblfqhsue80o2zaou5oyts0 104 120754 281510 281143 2026-04-10T12:24:05Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=пад|к=могу}} паліцыі і пакуль распазналіся, паліцыя па абмылцы і яго асьцявужыла нагайкамі. Кпінавалі пасьля з яго, што малавата яму плоцяць за паслугі. {{Водступ|2|em}}Наведаў Мытлякі і пэпээсавец. Солтыс — беларускі хадэк, склікаў яму сялян. Панскі агент пачаў даводзіць, што забастоўка шкодзіць ня пану, а дзяржаве. Інтарэсы дзяржавы — гэта інтарэсы ўсіх грамадзян, а разам з тым і мытлянцаў. Што калі яны згодзяцца спыніць забастоўку, дык ён даб’ецца ў пана двух процантаў надбаўкі. Лепш што-небудзь зрабіць, як час і дабро марнаваць, і «ні пса» не зарабіць, бо пан можа машынамі сжаць. {{Водступ|2|em}}Сяляне пачалі падтаківаць: {{Водступ|2|em}}— І то праўда, разумна мяркуе. {{Водступ|2|em}}— Проста лапатай у розум кладзе. {{Водступ|2|em}}— Ну, ну, яшчэ што-небудзь раскажы. {{Водступ|2|em}}— Ціхацей-це, не перапыняйце, гладка ён баіць. {{Водступ|2|em}}І — пэпээсавец стараўся — думаў, што рыбка клюе. Раптам нехта з грамады кінуў анучу, намочаную ў дзёгці проста ў твар пэпээсаўцу. Анучка вазьмі да зачапіся за акуляры. Пакуль пэпээсавец, адплёўваючыся, выблутаў акуляры, пакуль іх абцёр, дык грамада аж клалася ад сьмеху. Назьдзекваліся з яго як досыць. {{Водступ|2|em}}Кроўю залілося нутро, зашчымела болем у сэрцы, калі сяляне даведаліся аб панскіх зьдзеках. Было так. Захварэла ў парабка дзіця. Пайшла<noinclude></noinclude> cjozd5cr2l7kuiamburrvqvf8ybpx9v 104 120755 281511 281144 2026-04-10T12:25:02Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>жонка прасіць у пана малака, бо з двара выйсьці ня вельмі пускае паліцыя, а дзіця ўжо колькі дзён нават вуснаў нічым не змачыла. Пан прагнаў парабчанку, а малаком загадаў паіць паліцэйскіх коняй і сваіх сабак. Мала таго, на відавоку галадаючых парабкаў загадаў верным сваім паслугачом падмазаць колы кароўім маслам і паехаў у суседні маёнтак, дзе з паліцэйскімі камандзірамі банкетавалі да позьняй ночы. Забастовачны камітэт ураз-жа рашыў сабраць дапамогу батракам, што даручана было зрабіць Габрусёнку і Гардзею. {{Водступ|2|em}}Даручэньне камітэту было жвава выканана. Габрусёнак і Гардзей, узяўшы мяшкі, пайшлі па вёсках і неўзабаве прывалаклі ў мяшкох рознага дабра. {{Водступ|2|em}}— Гэта ня ласка, а абавязак, — казалі сярмяжнікі і часта дзяліліся з апошнім — падмялі дно ў кадцы, адсыпалі колькі прыгаршняў ад насеньня, жыдчэй зварылі зацірку, зьелі посьніцу, але далі, бо давала рука каравая, загрубелая катаржнай працай, рука, якая нясе шал абурэньня і сьмяротныя ўдары сытым, чысьценькім беларучкам. {{Водступ|2|em}}А забастоўка шырыцца, набірае пругкасьці. На полі ідуць сутычкі парабкаў і сялян са здраднікамі і паліцыяй. Зашныралі па дарогах і вёсках шпікі, нагналі яшчэ больш паліцыі, а як дзе, дык і войска, пайшлі чуткі, што прывезьлі нават атрутных газаў. Асаднікі і кулаччо ўзброіліся, {{перанос-пачатак|п=аб|к=наглелі}}<noinclude></noinclude> 6veqfh7y8ays2scszgysz3248byxel0 104 120769 281512 281166 2026-04-10T12:26:10Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=аб|к=наглелі}}, паказваюць воўчы зубы. Па начох ня сьпяць, вартуюць, бо ўдабавак сухмень стаіць і вецер. Вёскі таксама назначылі дазоры і варты. {{Водступ|2|em}}У паветры чуецца бура, ідзе {{Абмылка|усё|ўсё}} больш рэзкае разьмежаваньне паміж забастоўшчыкамі і панствам. Той-іншы ў вёсцы рвецца ў бой; той кажа, адстаньце вы ад мяне, мая хата з краю, я нічога ня знаю; той ноччу шпігуе — да вокнаў прыліпае, каб падслухаць, падгледзець, той плюе на ўсялякія забастоўкі, бо хоча зарабіць і ня хоча мець гузака ад паліцыі. {{Водступ|2|em}}Ганьба і бойкот здраднікам, а з панскага поля вон іх сілай! — разьлягаецца грозна па маёнтках, вёсках і з жалезнай рашучасьцю праводзіцца забастоўшчыкамі ў жыцьцё. {{Водступ|2|em}}Забастоўка пружыніцца, збожжа сыпіцца, а па чутках пан гатоў пачаць гутарку аб павялічэньні платы, Найбольш працуе забастовачны камітэт, і сяляне Міхасёнак, Гардзей, {{Абмылка|Сцёпка|Сьцёпка}}, Шуйка і іншыя, Голас компартыі ўсё грамчэй разьлятаецца, усё большы мае послух у масах на мітынгах, пад стрэхамі парабкоў і бядняцкіх хат. Друкаванае слова партыі пераносіцца па нявідзімых падземных шляхох, куды лепш, як загады начальства па тэлеграфе, бо забастоўшчыкі закідаюць драты на тэлеграфны дрот, а другі канец уторкваюць у зямлю і ўсе загады і гутаркі паноў правальваюцца праз зямлю. Пеняцца паны са злосьці і страх за плячмі варушыцца.<noinclude></noinclude> fmtdkeug6znbhxc4uwa97bbk9cky4cn 104 120770 281514 281167 2026-04-10T12:27:35Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Завастраецца барацьба. Два ворагі, ашчэрыўшыся, шкодзяць адзін другому як мага. Паліцыя ўсё часьцей-гусьцей робіць наскокі на вёскі. Нацягваюцца нэрвы ў забастоўшчыкаў. Організуюць яны сваю самаабарону, набракаюць энэргіяй. Асабліва радасна ўскалыхнула забастоўшчыкаў вестка, што рабочыя ў бліжэйшай гуце і лесапілцы аб’явілі забастоўку салідарнасьці. Пачалі грамадзіцца забастоўшчыкі і ў адзін голас: ну, значыць, пераможам, наша возьме, стойка трымацца! Рашылі дзеля сувязі з рабочымі паслаць Сымона, быўшага чырвонаармейца і Гардзея. {{Водступ|2|em}}Запалыхалі чырвоныя, яскравыя палотнішчы над вёскамі і панскімі дварамі. Асьцервянелае панства і яго паслугачы зрываюць, валтузяць, кумячаць крыльлі чырвоных птушак, якія гукаюць бальшавіцкімі лёзунгамі і гук гэты бы атручаныя стрэлы колюць, пякуць, кусаюць ашалелае панства. {{Водступ|2|em}}Залунала падбухторваючая новасьць — прапаў у ночы кулямёт з панскага палацу. Вінавацяць пакаёўку, быццам упусьціла цішком бандытаў. Арыштавалі яе. Але ў пана ёсьць падазрэньне і да тых двух парабкаў, што не бастуюць — шапкі то яны зьнімаюць, аднак у вачох мільгацяць дрэнныя аганькі. Адабраў ад іх зброю. У паліцыі таксама бяда — усе коні пачалі кашляць, нехта кажуць, падсыпаў ядавітых зёлак.<noinclude></noinclude> 71mbgofyognbuaebbkow0zyri1klrtg 104 120774 281515 281172 2026-04-10T12:28:42Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Забастовачны камітэт даведаўся, што ўлада хоча справакаваць на крывавае пабоішча, каб разьвязаць сабе рукі і агнём і мячом усьміраць забастоўшчыкаў, каб паставіць на калені хамаў. Мае пачацца ад павальных вобыскаў і пагалоўнага зьбіваньня забастоўшчыкаў. {{Водступ|2|em}}Сутычка нямінуча. Вось-вось ашчарэпяцца ў дзікіх жорсткіх абыймах заклятыя запальчывыя ворагі, вось-вось брызьне, пальлецца кроў. {{Водступ|2|em}}А дасьпелая ніва, апусьціўшы ніц-долу каласы, плача залатымі сьлязамі і ўкрывае зямлю чырвань золатам і бурштынам. Ня маюць батракі, ня маюць забастоўшчыкі жальбы да нівы ніякай літасьці, бо ня маюць яны і да сябе жаласьці. Што ні момант яны гатовы на самыя страшныя ахвяры. Няхай галодная сьмерць страпае па шыбах вокнаў, няхай бяздом’е, беспрацоўе пужае мутнымі, як васеньні дзень звар’яцелымі вачмі — батрак ня пойдзе ў іхны штаб, у палац, не сагнецца перад панам. {{Водступ|2|em}}Цьфу! на яго. {{Водступ|2|em}}Батрак, напяўшы і напружыўшы мускулы, чакае да сябе прыходу пана шматгаловага, многарукага ў паліцэйскіх мундзірах. Пан прыдзе з катаваньнямі і зьдзекамі, па рабства і пакору. {{Водступ|2|em}}Не здамося! з грымотам разьлягаецца па шэрагах забастоўшчыкаў, ажно дрыгаціць вінтоўка ў руках панскае ўлады. {{Водступ|2|em}}Сутычка нямінуча.<noinclude></noinclude> 42oiohy7ft0xs8fkts4qeetsww22d9n 104 120775 281516 281173 2026-04-10T12:29:27Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Ня вытрываў'''}} {{Водступ|2|em}}Калі каму па каму, дык Яўхіму два камы, ды што два — тысяча і адна злыбяда есьць поедам яго малазямельнага, але многапакутнага. Як ён ні біўся, як ні намагаўся на сваім вузенькім шнурочку, а ўсё з году ў год больш грозны недарод, больш сухі голад. {{Водступ|2|em}}З дакорам і мальбой да ўсіх «надлюдзкіх» сіл кідаў ашчадна і старанна зярняты ў худую камяністую глебу; з трывогай і з болем у сэрцы сачыў, як праціскаецца наповерх паджарая рэдкая рунь, з праклёнам і роспаччу згортваў у кучы зрэзаную пляшывую ніву, альбо, скрыгочучы зубамі, заворваў сваю бескарысную мазольную працу і надзею. {{Водступ|2|em}}Каб за падаткі ня сесьці ў турму, каб не памерці з голаду, мусіў Яўхім узяць кароўку на вяроўку і — на рынак. А там не прадаў, а проста як дарам аддаў, за бесцань. Бедняку так: купіць — дорага, прадаць — танна. А іншага ратунку няма, трэба выкручвацца, як скурат на агні. Асіраціў сваю абору, дый кварта малака — не абы-якая падмога. А каб ня так шчымела на сэрцы — хлебануў гары.<noinclude></noinclude> mctnbiqx1dxk2qoehuc384i5s5hwf9c 104 120776 281517 281174 2026-04-10T12:30:03Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Вярнуўшыся дамоў, зайшоў у хлеў да коніка і заплакаў — адзін ён застаўся. Але пк пагладзіў рукой па кастлявых бакох каня, дык злосьць узяла: косьці ды скура — пэўна-ж, такая шкапіна будзе прыставаць у баразьне, у дарозе, ня выручыць у ліхую гадзіну, — граша дзіравага ніхто ня дасьць. {{Водступ|2|em}}Вось бяда за бяду так і чапляецца, і валовай скуры ня хопіць, каб напісаць пра ўсё. Дый дарэмныя турботы, бо трэба толькі глянуць у вочы Яўхіму, пачуць уздох-енк яго жонкі, сьлёзныя нараканьні галодных дзяцей, як ва ўсім гэтым пабачыш гісторыю панскай окупацыі, уцяміш боль роспачы і агонь нянавісьці гэтых бедакоў. {{Водступ|2|em}}— Вытрымаць яшчэ дзень, — вось з чым устае і кладзецца Яўхім. {{Водступ|2|em}}Як сасонка на стромым беразе ракі конвульсійна чапляецца карэньнямі за сыпкі сухі пясок, так і Яўхім упарта, цярпліва трывае пад градам злыбяды, гора і насланьня. {{Водступ|2|em}}Вытрымаў яшчэ адзін год, нібы доўгі цэлы век. За гэты час ад хвароб і галадоўлі памёрла колькі душ сям’і. Яўхім быў са тры разы арыштаваны, ну, {{Водступ|2|em}}І пабіты за штрафы і падаткі, якіх ужо не плаціў. Пан падстрэліў яго жонку, калі тая зьбірала грыбы ў лесе — цяпер кульгае ды рана гноіцца. {{Водступ|2|em}}— Бяда з гэтымі бабамі, — жальбуе, шкадуючы, Яўхім, — не адну ўжо пан падстрэліў, аднак, смольлю лезуць. Бо што ты зробіш: вясковай жанчыне сабраць грыб ці ягаду — толькі-ж тэй і ўцехі ў яе<noinclude></noinclude> faxruk7557czntlw08pxzl9onv0wvse 104 120778 281519 281176 2026-04-10T12:30:43Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>беспрасьветным жыцьці, адна тая акраса пры бясхлебіцы і сухім посьце. {{Водступ|2|em}}А тут і поля ўсяго не ўрабіў, бо конік у баразьне як лёг, так і ня ўстаў. Каб калі цыгаркай душу адвесьці, дык тутунь быў засеяў, бо куплёным не накурышся. Але-ж не давялося скарыстаць, бо ўласнымі рукамі змусілі павырываць расаду і штраф заплаціць. І хатнія справы пагоршыліся: саган стары адбыў свой век і няма ў чым поліўкі зварыць, а жонка пілуе, кажа, што з ім, з Яўхімам, ня жыцьцё, а катарга. {{Водступ|2|em}}Але Яўхім трывае. На ўсе спосабы ўхіляецца ад новых удараў сваёй долі, рознымі пуцінамі абыходзіць жыцьцёвыя няўдачы і перашкоды. Доўгі час шукаў паратунку ў бога, малітвах, шукаў праўды ў судзе супраць пана за пакалечаную жонку, прасіў дапамогі ў ксяндза, абароны — у гміне і ўсюды — адна толькі крыўда, зьдзек і паняверка. {{Водступ|2|em}}Дзівіўся Яўхім, гледзячы на жонку: яе ня так бяда сушыць. Вось яна сабе пастогне, пакрэхча, як вярбіна старая, але не бярэ ў душу свайго гора, не паддаецца роспачы. Дай, думае Яўхім, пачну і я стагнаць, можа гора {{Абмылка|свё|сваё}} выстагну. Ну, і пачаў стагнаць ад зары да зары, што-б ён ні рабіў — ці ішоў на сенакос, ці палуднаваў сухой скарынкай з вадой, ці на сходзе ў вёсцы быў — усюды стогнам стогне, а бяда ані гу-гу. {{Водступ|2|em}}Аднэй ночы ня так ад думак, як ад голаду ня спалася Яўхіму. Ляжаў і думаў, з якога боку і {{перанос-пачатак|п=яко|к=га}}<noinclude></noinclude> o0vhzwtfvqh69x2bidskhkirkkfzj7l 104 120781 281520 281179 2026-04-10T12:32:45Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=яко|к=га}} ліха яму трэба чакаць у наступны дзень і як гэта падставіць карак так, каб менш балела. Думаў і нічога ня мог прыдумаць. І так яму маркотна зрабілася ў яго бязвыходным становішчы, так усю самоту і боль адчуў ён, што хоць ты жыўцом у зямлю лезь. Бо хоць-бы табе хто заступіўся, хоць-бы хто паратаваў, памог. Усюды падстаўляюць ножку, усюды штурхаюць глыбей, на дно нэндзы, і калі ты ўпадзеш, завыеш з болем, дык яны, гэтыя войты, ксяндзы, паліцыянты, паны рагочуць ды хмарай зьлятаюцца, як груганьнё над мерцьвяком. Што дзень, то ўсё больш нядужаю, немач агортвае, а яны толькі гэтага і чакаюць, рвуць цябе зубамі на кавалачкі і ня важся адбівацца. {{Водступ|2|em}}— Не-ткі, мусіць, ня вытрымаю! {{Водступ|2|em}}І так да раніцы Яўхім перабіваў свае цяжкія думкі воклікам: {{Водступ|2|em}}— Не-ткі, мусіць, ня вытрымаю! {{Водступ|2|em}}Як разьвіднела, згледзеў Яўхім на сьцяне серп, што вісеў тут-жа на цьвіку. Глядзіць ён на гэты звычайны і добра вядомы серп — рабіў-жа ён яго сам у каваля, — глядзіць і няможа вочы адарваць. Нешта ён яму нагадвае, недзе ён яго бачыў і не адзін, а з малатком... «Паўстань пракляцьцем катаваны...», успомніўся раптам яму мотыў «Інтэрнацыяналу» і гарачынёй абдало ўсё цела. Мысьленна пяяў Яўхім, і пад гэты сьпеў загарэлася палкая новая думка, таенная, спагадная і такая блізкая, радасная, што ўсяго ўзрушыла, усхвалявала. Ён баржджэй<noinclude></noinclude> brjf6pa3pzuptgk7lcqybncgsbnr20i 104 120783 281521 281181 2026-04-10T12:33:20Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>ускочыў з пасьцелі, каб з кім пагутарыць, параіцца, пагардзіцца... Аднак, жыцьцёвы досьлед стрымліваў ягоны запал, нават жонцы не сказаў — ня мог адважыцца голасам перадаць, баяўся, каб гэтую думку не адабралі, каб ня выбілі з-пад ног адзіную апошнюю кладку, па якой мусіць перайсьці на той бок лепшага жыцьця... {{Водступ|2|em}}Нечакана яго думку выказаў уголас вучыцель польскай школы, што была ў вёсцы. Яўхім так задумаўся, што, пераступаючы з каменя на камень па гразкай вуліцы вёскі, не заўважыў, як насупроць яго ішоў вучыцель, таксама стараючыся напасьці на каменьні і кладкі. Яўхім зьнянацку гэтак штурхнуў вучыцеля, што той замахаў рукамі, як вятрак крыльлямі, страціў роўнавагу і стаў на карачкі ў гразь. {{Водступ|2|em}}— Эй, бальшавік! Хіба ня бачыш хто ідзе? {{Водступ|2|em}}— Вось у добры час сказаў, — падумаў Яўхім і цьвёрда пастанавіў запісацца ў комуністычную партыю. {{Водступ|2|em}}І пачаў Яўхім шукаць пералазу да партыі. Чуў, дагадваўся, што сусед па вёсцы, Клім, мае дачыненьне, даходзіць да компартыі. Ну, і прыстаў неадчэпна да Кліма. {{Водступ|2|em}}— Запішы ў партыю, бо ня вытрываю. {{Водступ|2|em}}Клім хітрым словам, вострым вокам вытрас нутро Яўхіма на дзенны сьвет, — чыста! Аднак, асьцярожна панадзеіў.<noinclude></noinclude> jt5kp44bgu9rvhrj5gygu6r58v3hacy 104 120787 281523 281185 2026-04-10T12:35:11Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Дай спакой, ня мне запісваць. А вось што маю, дык падзялюся: літаратуру комуністычную маю выпадкова знайшоў. Прыходзь заўтра падвечар да Белага Каменя ў панскім лесе, ведаеш. Ну, дык там дам табе, а ты пачытай і другім перадай. Не кажы толькі, адкуль узяў, бо і табе, і мне дрэнна будзе ад панскае ўлады. {{Водступ|2|em}}— Прыду, братка. Ну, вось і добра. А то ўжо чуў, што больш ня вытрываю, што ўнутры нешта трэсьне, парвецца. {{Водступ|2|em}}Да белага Каменя па літаратуру Яўхім прышоў не абыяк, а з вялікім кошыкам — каб набраць сабе і іншым даць. Накладу, думаў, поўны кошык, а зьверху лісьцем прыкрыю. І нямала зьбянтэжыўся калі яму Клім даў толькі адну невялічкую лістоўку і тая на тонкай гільзавай паперы. {{Водступ|2|em}}— А кошык ты гэта нашто? {{Водступ|2|em}}— А так сабе. Ну, а чаму кошык ня ўзяць? Вось, напрыклад, у грыбы хадзіў. {{Водступ|2|em}}— Гэта ты добра прыдумаў. Калі ты такі хітры, то цябе паліцыя доўга не распазнае. {{Водступ|2|em}}— Ну, а як-жа наконт гэтага... Калі пойдзем? {{Водступ|2|em}}— Куды? {{Водступ|2|em}}— Паноў біць. {{Водступ|2|em}}— Ты, брат, з гэтым не сьпяшайся. Партыя скажа, тады... А цяпер пачытай пакуль і давай разойдземся, бо там нешта за кустамі шарахціць. {{Водступ|2|em}}— Каб хутчэй, бо вельмі-ж ужо цяжка.<noinclude></noinclude> hw8zy3nb8db4i6mfopyuwz68tn7ynth 104 120788 281524 281186 2026-04-10T12:36:23Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Прачытаў Яўхім лістоўку не адзін раз і ня два, але зачытаў яе да дзірак. А вось чаго спадзяваўся там знайсьці, не знайшоў, — ня было закліку да паўстаньня і ня было абяцанак, што хутка паляціць стоцьма панская ўправа. Аднак, лістоўка, чым яе часьцей чытаў, тым больш цёпла і прыязна прамаўляла, а яе праўда глыбей западала ў сьвядомасьць. {{Водступ|2|em}}{{Абмылка|Памаленьнку|Памаленьку}} Яўхім уцягнуўся ў рэволюцыйную працу і запісаўся ў партыю. Цяжка было Яўхіму ператрываць гэтае доўгае «памаленьку». Усёй істотай, усім нутром сваім прогся ён хутчэй да компартыі, бо гэта быў адзіны выхад з яго згубнага становішча. І калі зрабіўся партыйцам, дык ня раз, калі бот окупанта націскаў так, што ўжо дух займала і калі яго нутраныя струны напіналіся да адказу, тады ў гэтыя цяжкія часіны Яўхім знаходзіў у партыі палёгку то організуючы забастоўку парабкоў, то нясучы сьцяг на дэмонстрацыях, то выступаючы на рабочых мітынгах ад імя працоўнай вёскі. Яўхім у часе гэтых радасных момантаў усю сваю нянавісьць, боль і роспач перарабляў у рэволюцыйнай машыне на рэволюцыйны гарт і сілу. {{Водступ|2|em}}Але чым далей, тым усё больш множыліся гэтыя цяжкія часіны, тым трудней было іх вытрываць. {{Водступ|2|em}}— Слухай, Борух, — казаў Яўхім да свайго старшага таварыша, — неўмагату мне далей так {{перанос-пачатак|п=ча|к=каць}}<noinclude></noinclude> gej76jlsjqhmm1bcugmzyrugt7mjfb0 104 120789 281526 281187 2026-04-10T12:38:41Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=ча|к=каць}}. Няма ўжо сіл. Няўжо я адзін такі рупны ў партыі. Ну, скажы, калі ласка, як мне змагацца — вось так, паступова і спакойна за гэтыя штодзенныя патрэбы, калі перада мной, перад маёй сям’ёй, нават перад маёй вёскай вырасла ва ўсю веліч жудасная патрэба — жыць! Гінем мы, чуеш, гінем — бледны голад нявылазна сядзіць на покуце ў нашых хатах, сядзіць, пакуль ня вынесуць гаспадароў на могільнік у жоўтыя ямы. Як-жа чакаць, калі з цябе дух вон лезе. Ну, як-жа тут вытрываць?! {{Водступ|2|em}}— Спагадаю і разумею, бо я і ты — тое самае, аднак, трываю! Няправільна я сказаў: тое самае. Ты вось здароў, а я ледзь дыхаю — пяць гадоў астрогу за прыналежнасьць да компартыі высмакталі ўсе мае сілы, а цяпер беспрацоўны і паліцыя бязупынку тэрорызуе, дзяцей поўная хата, жонка, сам ведаеш, атруцілася з гора, калі я сядзеў у астрозе. Біць паноў ня так трудна, а вось ты вытрывай у рэволюцыйнай падрыхтоўцы да рашучых баёў! Так што мне трэба было-б у цябе запытацца: як тут вытрываць? {{Водступ|2|em}}Пасьля ішло доўгае навучаньне, як і чаму трэба трываць, як шкодна і небясьпечна цяпер «пачынаць», як дзіўна, што ён, Яўхім, прабыўшы столькі ў партыі, не разумее такіх простых рэчаў. {{Водступ|2|em}}— Чаму гэта я не разумею пакрыўдзіўся Яўхім, — А хто ўстрымаў вяскоўцаў ад самасуду над паліцыянтам, які акрывавіў мне твар бізуном за<noinclude></noinclude> eoy0n7djq5hxrzoe4on7l3kbzmnlw6s 104 120790 281528 281188 2026-04-10T12:39:36Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>маё сьмелае слова. Лягчэй шалёнага быка за рогі ўстрымаць, як іх, аднак, вось словам уціхамірыў іхны паўстанцкі выбух. Дык, мусіць, разумею. Тут, браце, іншая рэч. Прышоў я да цябе, каб думкі свае неадчэпныя выкласьці — трудна мне з імі: усё бягуць і бягуць наперад і такую пратапталі сьцежку, што і самому павабна пайсьці. Баюся, братка, за сябе, магу сарвацца і пайсьці, хоць увесь час, зацяўшы зубы, трываю. Вось я і прышоў да цябе, каб мацней прывязацца да партыі, а ты — маладзец, ня толькі прывязаў, але і прыкуў і, мабыць, надоўга. {{Водступ|2|em}}Яўхім з цягам часу зрабіўся добрым бальшавіком і дысцыплінаваным партыйцам, што было сіл змагаўся ня толькі са сваімі тэрорыстычнымі бунтарскімі несваячаснымі настроямі, але дакараў і стрымліваў іншых. {{Водступ|2|em}}Надышоў час першамайскае дэмонстрацыі. Шмат працы палажыў Яўхім, каб згуртаваць больш сялян у мястэчку на дэмонстрацыю. Шчыра, аддана працаваў, ну, і дачакаўся радасьці: усё мястэчка было запруджана народам, ажно паліцыя стурхнула і ня важылася перашкаджаць ладзіць дэмонстрацыі, трымалася збоку — для яе ўсё гэта было неспадзеўкі. А тут стройныя рады рабочых і сялян, жанчын таксама, нават дзятва сформавала атрад наперадзе са сьцягам. Ды сьцягаў наогул шмат, а кожнае такое чырвонае палотнішча — гэта крык радасьці Яўхіма. А песьні {{перанос-пачатак|п=рэво|к=люцыйныя}}<noinclude></noinclude> ckhn7i072nnecdm0ukkm7fqjcr011mq 104 120791 281531 281189 2026-04-10T12:46:29Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=рэво|к=люцыйныя}} так і грымяць. Колькі-ж народу, — усе табе нага ў нагу ідуць, і кожны палыхае ўнутраным агнём. Якая зьлітованасьць і рашучасьць! Ну, хто паверыць — то-ж вунь Палута, здаецца, згрыбелая, порах сыпецца, а ідзе, як пад вянец. Не, Яўхім ніколі на гэта ўсё не спадзяваўся. Ён зусім ап’янеў ад нечаканага посьпеху, ад бурнага наплыву радасьці, уздыму рэволюцыйнага пачуцьця. Ня інакш, як час расплаты блізка, рашучы бой надыходзіць... Як ня ўхіляўся Яўхім ад гэтых павабных думак, але ня мог саўладаць са сваёй хмельнай галавою, у якой рух усхваляваных мас, маршавы тэмп рэволюцыйных песень узрушылі выабражэньне, падбухторвалі на рашучы вялікі ўчынак. {{Водступ|2|em}}— Эх, адвясьці-б душу! {{Водступ|2|em}}Чуе Яўхім збоку: нехта расказвае, як пачалася рэволюцыя ў іхным горадзе, як будавалі барыкады, як разганялі паліцыю. Гэта ўспамін аб Кастрычнікавай рэволюцыі, але бег частых і блізкіх думак накіроўвае выабражэньне Яўхіма на іншы напрамак, ён рысуе сабе гэта ў сучаснасьці, ён гэтага хоча ўсёй сваёй істотай, хоча, каб так было ў Вільні, у Беластоку, у Варшаве, Ён верыць у сваю выдумку, ён захоплены гэтай весткай. Дык, значыць, пролетарыят рушыў, пачаў, пролетарыят на чале, так і партыя кажа, што як пачне пралерыят...<noinclude></noinclude> cuof3dd08j1hhmfxcncmuiij57lwoz5 104 120792 281532 281190 2026-04-10T12:48:46Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}З натоўпу гукалі лёзунгамі: {{Водступ|2|em}}Няхай жыве комуністычная партыя Заходняй Беларусі! {{Водступ|2|em}}Няхай жыве пролетарская рэволюцыя! {{Водступ|2|em}}— Ура! Ура! — крычыць Яўхім і выходзіць на падвышэньне. Ён проставалосы, развогнены, у твары ясната і прамяністасьць, Чуе, як бурная радасьць і жаданьне непаўстрымана накацілася на бітай сьцежцы яго бязупынных лятуценьняў. {{Водступ|2|em}}— Таварышы, нацярпеліся мы даволі! Дык хто проціў рэволюцыі, таму галава далоў. Годзе, спусьціўшы вушы, церціся па панскіх парогах. Бо рэч вядомая, што ўб’еш, то і ўедзеш. Бо наша сіла, наш ратунак вось у чым! {{Водступ|2|em}}І Яўхім грозна патрос магутным кулаком у бок паліцыі, якая тапталася на месцы і, зьбянтэжаная, ня ведала, што ёй рабіць. {{Водступ|2|em}}Гаворыць Яўхім, а недзе далёка, у глыбі свайго нутра, адчувае нежаданае, прыкра-патрэбнае, што нябачнымі ніткамі цягне яго з трыбуны, блытае язык — бунтарства селяніна заступае месца рэволюцыйнай сьвядомасьці пролетара. {{Водступ|2|em}}— Аднак, таварышы, кайданы яшчэ моцныя, а мы ня ўсе ўцямілі, што чым яны мацней, тым нам горай. На гэтыя кайданы даем апошняе, крывавым мазалём набытае. Бяруць нашых дзяцей бараніць нашыя ярмо і кайданы. Выціснулі з нас і глебы нашай усю сілачку і жыцьцёдаўчыя сокі. І сеем мы цяпер пот, кроў, сьлёзы, а пажынаем<noinclude></noinclude> ojbmlz61zk8bafk1dr0arwhm4nzshdd 104 120793 281534 281191 2026-04-10T12:50:53Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>крыўду і галодную сьмерць. І ці ёсьць адна ноч, каб ня чуваць было панурага бразганьня гэтых кайданоў на нашых сьцежках-пуцінах, што вядуць у каменныя мяшкі панскіх астрогаў. Хто з нас не адчувае, як кайданы скруцілі кожны наш рух, уядаюцца да крыві ў цела і душаць, душаць да сьмерці... {{Водступ|2|em}}Круты рухам Яўхім разьдзірае каўнер. У гэты момант ён адчуў увесь цяжар і труднасьць нянавіснага, набалеўшага зьняволеньня і ўціску. Крыўда, бы вар-кіпень, ашпарыла нутро. Нянавісьць, прага помсты сьціснулі за горла, затуманілі разважнасьць. Яўхім цалком аддаўся бунтарскай стыхіі. Злосна варочаючы налітымі крывёй вачыма, хрыпатым голасам напоўпрытомны, крычаў так, бы хацеў выкрычаць тыя бурлівыя пачуцьці, што разрывалі грудзі. {{Водступ|2|em}}— Браты, таварышы, няма чаго чакаць! Калі ня мы сягоньня, дык яны нас заўтра падушаць, жыўцом паядуць. Няма сілы больш трываць! А ці вы ведаеце, што ў горадзе ўжо пролетарыят паўстаў, барыкад колькі хочаш, а праклятага панства як і ня было — на ўсе чатыры бакі разьвеялі!.. Дык хто за рэволюцыю?.. Браты, таварышы, вунь яны ўжо пачынаюць. Дык ці-ж нам пакорліва падстаўляць голавы пад іхныя шашкі... {{Водступ|2|em}}Яўхіма канчаткова апанаваў малады шал, дзікі зьвярыны разгул. Покнулі нацятыя струны, а з<noinclude></noinclude> 73chh9uulkj7hgj8vxo556nrj9qshft 104 120794 281535 281192 2026-04-10T12:53:39Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>іх сарваліся баявыя лёзунгі і паляцелі агністымі птушкамі над хвалямі натоўпу. {{Водступ|2|em}}Паліцыя, атрымаўшы к гэтаму часу падмогу, кінулася з асьцервяненьнем на мітынгуючую гушчу народу, кінулася тушыць крывёй сярмяжнікаў іхны запал клясавай нянавісьці. {{Водступ|2|em}}Але словы Яўхіма, бы іскры, кінутыя ў бочкі пораху. {{Водступ|2|em}}Запал выбухнуў паўстаньнем. {{Водступ|2|em}}— Ура! — загрымеў усхваляваны натоўп. {{Водступ|2|em}}Тысячны выкрык, улюлюканьне, рык былі рэхам парваных Яўхімавых струн. {{Водступ|2|em}}У момант была разброена паліцыя, зруйнаваны паліцэйскі пастарунак, суд... {{Водступ|2|em}}А пасьля верхаводаў паўстаньня прыгарнула пад сваё крыло пушча. {{Водступ|2|em}}А пасьля карная экспэдыцыя... {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> if5id2ii0ac9hita2itlmr6825ypish 104 120795 281537 281193 2026-04-10T12:56:09Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Душа стала'''}} {{Водступ|2|em}}Цяпер у нас на Зах. Беларусі такое бывае, што проста дзіву даешся. То-ж на старонку ўзьлегла магільная каменная пліта, а на ёй сядзіць павуком-сторажам пузаты пан, у якога воўчая галава, а рукі зьмеі. Нават кожны стогн, кожны енк, — уздох працоўнага паняволенага пан ловіць зьмяінымі рукамі і душыць іх і заціскае ў кулакі. {{Водступ|2|em}}Няма жыцьця. {{Водступ|2|em}}Але-ж у нас бывае такое, што проста дзіву даешся — жыве старонка, жывець такім жывучым напруджаным жыцьцём! Бо вось памяркуйце: зьверху як-бы той самы адвечны «хам, быдла» ды ўсё такое, а ўнутры — полымя рэволюцыі! Усё пайшло ўнутро, там яно гэтае жыцьцё палыхае бурлівым агнём, там яно ня можа стоўпіцца і дзеля таго разьмяшчаецца ва ўсім і ўсюды, ва ўсякай былінцы, усё набракае рэволюцыяй, нават кожны прадмет не якая-небудзь мярцьвячына, а адухоўленая істота, істота з душой. {{Водступ|2|em}}Ну, хто мог падумаць, што стол можа мець душу. А вось у нас у Зах. Беларусі такое бывае,<noinclude></noinclude> a9m5rwrdebs95ijy1o06cs1u18thnyz 104 120796 281539 281194 2026-04-10T12:58:25Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>што звычайны мужычы абмусолены, няскладны, пакалечаны стол мае душу. Вось паслухайце. {{Водступ|2|em}}Перш-на-перш, што такое душа? Мая бабуля казала: душа гэта тое, што пасьля сьмерці жыве. Ну, напрыклад, чалавека закапаюць у яміну, а душа {{Абмылка|хаць-бы|хоць-бы}} што, — жыве сабе ды пажывае. Душа, гэта тое, што нічым і ніколі не заб’еш і сьмерць яе не бярэць, бо і сьмерць мае сваю душу, бо, як кажуць, дык нават у самай душы есьць свая душа. Некаторыя людзі кажуць, што душа мае выгляд дыму ці пары, што яна мае голас, — вось, напрыклад, калі адрыгаецца, дык кажуць, што гэта душа з богам гаворыць. Відаць бяз душы дрэнна быць, бо часта можна пачуць такое пракляцьце: душа з цябе вон. Адным словам, кожны, хто мае душу, сам добра ведае, што гэта за стварэньне. {{Водступ|2|em}}Дык вось, у малазямельнага Паўла Петрашкі ўсяго чацьвяртуха зямлі і сам ён гол, як сакол. А мае Петрашка дзяцей, як бобу, і гібель нявыплачанага падатку ледзь не за два гады. І дзеля таго, што Петрашка меў толькі адну пякучую думу, каб як выжывіць сям’ю, дык а падатках клапаціцца ён ані ня меў ахвоты, ані магчымасьці. Толькі сэквэстратар, які наскочыў з паліцыяй у вёску, напомніў Петрашку аб яго прымусовым даўгу для Рэчыпаспалітай. {{Водступ|2|em}}Але-ж нічога і напамінаньні не памаглі — нечым было плаціць. Пуста ў хлявох і сьвірне, нэндза ў<noinclude></noinclude> 7w7jl98lnf6rqz5aqiqp4cwt1ddpztr 104 120797 281540 281195 2026-04-10T13:59:24Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>хаце. Сьпяць на саломе, ходзяць абарваныя, галадарміруюць, ну — голь-галіта перакатная, А што і было вартнейшага, Петрашчыха пастаралася з вока ссунуць, каб ня было павабна сэквэстратару. {{Водступ|2|em}}Адно, што можна было вынесьці з хаты, дык гэта стол, ну, але яму цана грош, ды і клопат з ім вазіцца. Пашмыгаў сэквэстратар туды-сюды, бачыць, што не за што зачапіцца, а тут ёсьць прадпісаньне ад ураду не даваць спуску ні ў якім выпадку, не фальгаваць, бо гэта дэморалізуе плацельшчыкаў, падрывае аўторытэт ураду, апрача таго, для Рэчыпаспалітай грошы патрэбны назарэз. {{Водступ|2|em}}— Бярыце стол, — сказаў сэквэстратар да паліцыянтаў. {{Водступ|2|em}}Пасьля дасьціпны чыноўнік наняў падводу, якая каштавала палову нявыплачанага падатку, і вось паліцыянты ўзвалілі скрыпучы скошаны стол на калёсы. {{Водступ|2|em}}Петрашкава сям’я, як нябожчыка, з лямантам праводзіла сваю адзіную апошнюю мэблю і кляла чыноўніка, як паганую сьмерць, а хмарная, панурая табала сялян, стоўпіўшыся каля падводы, варожа мумрыла пад нос: ну, і дажылі... {{Водступ|2|em}}Манішкаваму сэквэстратару было не да твару, што ён гоніцца на гэтае ламаччо. Каб падтрымаць свой панскі аўторытэт перад гэтым «цёмным людам», ён утуліў галаву ў плечы і, прыціснуўшы<noinclude></noinclude> oyf2yz9by7t1uakplql32sc1isjs6xn 104 120798 281541 281196 2026-04-10T14:17:06Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>портфэль к боку, сашчарэпіў рукі на жываце і, зыркаючы вачмі, сказаў: {{Водступ|2|em}}— Ураду ня стол гэты патрэбен, а парадак і выпаўненьне законаў. Даводжу вам да ведама, што вы ўсе будзеце плаціць, што ад падаткаў ні ў якім выпадку ня выкруціцеся як-бы Лазара ні пелі. Вось вам прыклад, вось вам навука. {{Водступ|2|em}}І, ускочыўшы на брычку, рушыў да гміны. {{Водступ|2|em}}Ня вытрываў кольківёрстнай дарогі стол-інвалід: расхлябаўся, растагнаўся, страціў роўнавагу і адна нага вывіхнулася. Лаялі яго, зьдзекваліся над ім, кпінавалі з гэтай ахвяры панскай самаволі праз усю дарогу і ў самой гміне. {{Водступ|2|em}}І перш, чым вынесьці яго на ліцытацыю, стораж мусіў з агідай узяцца за лекі стала-мучаніка: прымацаваў ножку, пастукаў па бакох тапаром, прывёў да роўнавагі. А ўрэшце сплюнуў. {{Водступ|2|em}}— А годзе, трасца тваёй галаве: усё роўна нядоўга табе ўжо дыхаць. {{Водступ|2|em}}Шалёная злосьць узяла стоража, калі ён мусіў гэтую непатрэбшчыну валачы на рынак для ліцытацыі і каб-жа валачы — дык ён-бы душу адвёў, а то беражліва нясьці і меркаваць, каб не спаткнуцца, каб ня ззыбнуцца, бо яшчэ рассыпецца, пракляты, на віду перад людзьмі, сораму на век наробіць, а войт загадае зноў зьбіваць. {{Водступ|2|em}}— 50 грошай! Хто болей? — выстуківаў войт-асаднік малаточкам па скарабачаных плячох стала.<noinclude></noinclude> 8eupzuholw5wv9riw2jmfmsdkqj50t4 104 120799 281542 281197 2026-04-10T14:17:52Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Купляйце паны, — заахвочваў са злоснай усьмешкай Петрашка, які стаяў побач стала, пачарнеўшы ад галадухі і кастрычнікавага надвор’я. {{Водступ|2|em}}— Важна ня стол, а тая навука, якую ён дае мужыком; купляйце, паны, няхай дурны мужык вучыцца, як трэба жыць, каб яго ня грабілі. Падтрымоўвайце панскі гандаль мужычымі мэблямі. {{Водступ|2|em}}Людзі касурыліся на стол і на гаспадара, які меў аднолькавы выгляд са сталом, і бокам адыходзілі. Падыйшоў кулак — сусед Петрашкі, абгледзеў стол дакола, але калі даторкнуўся да стала, дык той хваравіта закрактаў і скасабочыўся. Кулак чмыхнуў у нос і бардзей сунуў у бок. Ніхто не хацеў купляць. {{Водступ|2|em}}— Трэба выручаць урад, даю адзін злоты, — сказаў ксёндз, які праходзіў міма. Дзеля таго, што ніхто болей ня даў, стол быў куплены ксяндзом. {{Водступ|2|em}}На клябані стол ураз-жа пашчапалі на дровы і гэтым закончылі жаласьлівую гісторыю стала. {{Водступ|2|em}}Цяпер-жа героем расказу выступае душа стала. Вышаўшы з пашчапанага цела стала, душа павандравала проста ў габінэт ксяндза. Зразумела, што як душа, дык яна ўмела зьмяніць свой воблік і прынімаць розныя чалавечыя ці якія іншыя воблікі. Да ксяндза, як да духоўнай асобы, душа зьявілася як дух, як пара, як голас. Быў ужо вечар. Ксёндз сядзеў за сталом, падлічаў нейкія рахункі і час-ад-часу хухаў у пальцы. Душа сказала:<noinclude></noinclude> 11p4lb4rojji5lf5qvquv83zgh67eiy 104 120800 281543 281198 2026-04-10T14:19:07Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Старасьць ня радасьць, пальцы дубеюць. Але нашто хукаць, можна пры печцы нагрэць, глядзі як весела дровы гараць. {{Водступ|2|em}}Ксёндз падышоў да печкі, растапырваў рукі перад бухаючым полымем і, хаваючы твар у цень ад далоняў, охаў ад задаволеньня. Урэшце адняў рукі, абапёрся на сагнутыя калені і паблеклымі вачыма, лыпаючы ад гарачыні і бляску агня, пільна ўглядаўся на палыхаючыя дровы. На развогненых паленьнях выступалі чырвоныя кроплі, вось-бы кроў, а форма палена ксяндзу штось нагіамінала. Ня мог больш глядзець на агонь, ад якога засьлязіліся вочы, адвярнуў на бок твар і ў кутку згледзеў некалькі пален, зложаных стоймя. {{Водступ|2|em}}— Паглядзі бліжэй, — кажа душа, — вазьмі ў рукі, гэта тыя самыя дровы, што і ў печцы, гэта нашчапаны стол. Ты купіў сабе бяду, гандлюеш чужой крыўдай, якая кроўю прасякла нават гэты мужычы стол, — гэта не смала, а кроў людзкая. Вось ты тут грэеш рукі пры чужой бядзе, а той мужычок такі пачарнеўшы, абарваны, пэўне дрыжыць з малалеткамі ад подыху кастрычніка праз шчэлкі вакон і дзьвярэй хаты-развалюшкі. Яму няма на што абаперці ацяжалеўшую галаву ад бядняцкіх думак. А звараная бульба ўжо не высыпаецца на стол, а прэе ў гаршку і стаіць на зямлі, і галапузыя дзеці, як парасяты, вокшаюцца каля сагана і, згаладалыя, пякуць пальцы і губы<noinclude></noinclude> 1khfl8uxmob02cors3ny6qnt030w1ls 104 120801 281544 281199 2026-04-10T14:28:52Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>аб гарачую бульбу. І няма нічога больш панурага, больш прыкрага зьявішча, як хата без стала, а чаму няма, бо ты купіў. {{Водступ|2|em}}— Ах, пакінь ты глупства гарадзіць: нічога тут надзвычайнага няма, усюды такую бяду можна сустрэць. Апрача таго, я тут не вінават, гэта цывільная ўлада... Я стаю за інтарэсы дзяржавы, а пры тым шчасьце не ў багацьці, {{Водступ|2|em}}— Сволач! — плёхнула душа па зношанаму нутру ксяндза і пайшла да войта, прыняўшы воблік сэквэстратара. {{Водступ|2|em}}— Ну, што-ж, пане войт, нарабілі мы сабе клопату, як-жа нам рахункі падвесьці: падаткаў не спагналі, за падводу вунь сколькі заплацілі, а стол нарабіў сораму і ўбытку. Ну, што далей будзе? {{Водступ|2|em}}— Нічагусенькі. Глупства. Петрашка калі не падмажа, заканапачу ў астрог. А рахункі... каб навек такой бяды. Урэгулюю за кошт другіх хамаў, спаганю двайны падатак, дык і самому тое-сёе перападзе. {{Водступ|2|em}}— Цьфу, прадажная скура, — сказала ад душы душа стала і павандравала на вуліцу. Крыкі ў рэсторане зьвярнулі ўвагу. Зайшла і падсела да польскага вучыцеля, прыкінуўшыся яго прыяцелем. {{Водступ|2|em}}— Бачыў, як сягоньня стол прадавалі? — спытала. {{Водступ|2|em}}— Ты толькі падумай, адказаў вучыцель. — Прыехаў я сюды на гэтыя праклятыя крэсы з конгрэсуўкі, поўны надзеі ў нашу айчыну, поўны {{перанос-пачатак|п=на|к=дзеі}}<noinclude></noinclude> c7tczseh38ii8krfemymxm5c6l4egu6 104 120802 281545 281200 2026-04-10T14:30:20Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=на|к=дзеі}}, што ўрэшце, так сказаць, адлажу тое-сёе на чорную гадзіну, ну можа і ажанюся, словам, упарадкую свой лёс. Ах, як я тут мучуся, як мне тут цяжка. Я — соцыялісты, хоць да ніякай партыі не належу. Кожная партыя — гэта дэморалізацыя індывідууму. Але я соцыяліст і інтэлігент і вось зразумей, прыходзіцца разам з гэтым людам, з гэтай цемнатой жыць і прападаць у гэтай нэндзы. А што банкетую; не зьвяртай увагі; прыходзіцца падрабляць пабочна (і вучыцель, прыгнуўшыся да вуха душы і паказваючы ўзглядам на паліцыянта, нешта пашаптаў). І ты ведаеш, чаму ўсё гэта кажу? Бо ты мне напомніў той трагічны сёнешні стол, што на трох нагах прышоў з вёскі на ліцытацыю. Прадстаў сабе, што вось гэты паганы стол ідзе па шляху на продаж, на ўбой, бо што ён больш варты? Але трагізм ня ў гэтым, а ў тым, што мне ўсё прадстаўляецца, быццам гэта ідзе ня стол, а наша найясьнейшая Польшча тыльгіцкая па свайму шляху. Мне прадстаўляецца, я чую, як па яе сьпіне стукае ліцытацыйны малаток: «50 грошай, хто болей?», ну, ці можа быць больш нешта жудаснага — наша Польшча 50 грошай?! {{Водступ|2|em}}— А што ты думаеш рабіць у зьвязку з гэтай жудасьцяй? {{Водступ|2|em}}— Я не магу вытрываць, я задыхаюся. Мяне душыць кашмар. Каб не звар’яцець, вось п’ю, п’ю і п’ю. А далей што-ж — кулю ў лоб, бо які-ж тут можа быць ратунак.<noinclude></noinclude> ke5arqi9q38v3s7a47sa7j05uerwy1i 104 120803 281546 281201 2026-04-10T14:32:09Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Дурань! — сказала душа і вышла. Неўзабаве душа стала апынулася ў казарме, як салдат, у казарме сярод войска, якое нагнана для «ўспакаеньня крэсаў». {{Водступ|2|em}}— Дык вось, браткі, — сказала яна шэптам між згрудзіўшыхся каля яе салдат. — Вось да чаго дастукалася панская Польшча. Бачылі сёньня стол на ліцытацыі? {{Водступ|2|em}}— А як-жа, бачылі і гаспадара стала бачылі. {{Водступ|2|em}}— Ну, цяпер ведаеце, чаму беларускі селянін бунтарыць? {{Водступ|2|em}}— Ведаем. {{Водступ|2|em}}— І ня будзеце страляць па загаду ўраду ў сваіх сярмяжных братоў? {{Водступ|2|em}}— Ня то што ня будзем, а станем з аружжам у руках на іх бок, {{Водступ|2|em}}— Малайцы! {{Водступ|2|em}}Па вёсках душу стала сяляне на мігі разумелі і ў якой хаце не паяўлялася, зараз выносілі пастанову, што каб ня згінуць, каб паны ня грабілі так другіх, як Петрашку, дык трэба організавацца, змагацца да канца, да пабеды. {{Водступ|2|em}}— Значыць, крыжовыя мукі стала і яго шлях гальгофы з хаты на рынак шмат чаму навучыў сялян: значыць, сьмерць стала акупілася, — так разважала душа, Ідучы ў горад на мітынг рабочых. Там перад замусоленай, абдымленай, мазалістай фабрычнай сілай душа стала казала, як дэлегат вёскі..<noinclude></noinclude> g6ekf96wzlm8bub3tuvpy67v54dqa6y 104 120804 281547 281202 2026-04-10T14:33:22Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Таварышы, побач з вашай эксплёатацыяй ідзе нячуванае прыгнечаньне і эксплёатацыя сялянства. Урад за падаткі выграбае апошняе з арудаў, з кадушак, грабіць апошнія хатнія прылады, а калі няма чаго ўзяць, дык бярэ астаткі якія-небудзь — стол-ламаччо, рознае рызьзё, якое ня мае для яго ніякай вартасьці, але робіць гэта дзеля таго, каб даказаць, што яго цяпер окупанцкае панаваньне, робіць гэта, каб назьдзеквацца над паняволенай клясай, над намі. Вось вам прыклад. {{Водступ|2|em}}Душа расказала гісторыю аб стале і гэтак закончыла: {{Водступ|2|em}}— Таварышы, край давіць магільная пліта, на якой танцуе свой апошні танец вяльможны пан. Усё жывое, творчае забіта ў падпольле, загнана ў нутро. Але абурэньня і нянавісьці ўжо так шмат, што ня можа стоўпіцца ўнутры окупаванага краю. Бярэце-ж наша полымя рэволюцыі і запаліце вялікі пажар! Няхай настане такі выбух, каб да чорта паляцела магільная пліта і назаўсёды прыдушыла нашага гныбіцеля і крывасмока. {{Водступ|2|em}}І яшчэ яскравей запалыхалі вогнішчы чырвоных сьцягаў, выбухнулі ракетамі лёзунгі, вырас лес сталёвых кулакоў, гатовых сьмертаносна бахнуць па капіталістычна-абшарнічым гнязьдзе. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> qqdbu0we17gdvvm086qkh9iavpn1tvp 104 120805 281548 281203 2026-04-10T14:35:25Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 281548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''Як у казцы'''}} {{Водступ|2|em}}— Ой, браточкі, расказаць вам, дык не дасьцё веры, бо ўсё роўна як у казцы. Ну і давялося мне перажыць сёньня на кірмашы! — захапляўся Мікіта між сваіх аднасяльчан, вярнуўшыся вечарам з мястэчка. {{Водступ|2|em}}— Бачым, што перажыў нямала, калі галаву прывёз усю ў дзірках, усю абматаную. {{Водступ|2|em}}Гэта, дрэнь, аб гэтым пасьля. Важна, што вось уласнымі вушамі чуў Чарвякова, старасту Савецкай Беларусі — на кірмашы да ўсіх прамаўляў. {{Водступ|2|em}}— Пакінь плявузгаць. Ты, мабыць, хлебануў там лішняга. {{Водступ|2|em}}— Куды там, даўно ўжываў гэтага зельля, няма за што. Пагана нам, браточкі, жывецца, хай на яго бязгоньне такое жыцьцё, а вось табе сёнешні дзень здаецца змахнуў усё гора, крыльлі вырасьлі. І кажу вам: ня дзе яно дзенецца, даб’ёмся свайго, ужо мы ім пакажам кузькіну маць, мы іх загонім дзе Макар цялят ганяе.<noinclude></noinclude> rv9ob8ix2yfi8jidfkzc0ipidlio19i 104 120920 281563 281426 2026-04-10T19:05:00Z RAleh111 4658 281563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}1. ЗАМЕСТ УСТУПУ {{x-larger|Ш}}мат злажылі казак</br> І легенд і песень</br> Людзі пра балота,</br> Пра сваё Палесьсе.</br> А ня чуў я песьні</br> Пра жыцьцё Камуны,</br> Слаўных камунараў,</br> З сваёй справы думных.</br> Як яны аддана</br> У глухое далі</br> Для ўсяго Саюзу</br> Славы прыбаўлялі.</br> А ня чуў я песьні</br> І праўдзівых сказаў,</br> Што і камунаркі</br> Йшлі змагацца разам.</br> Як на топкім полі</br> Ў грамадзе рабочай,</br> Сіл не шкадавалі</br> І красы дзявочай.</br><noinclude></noinclude> 9u93pj9tdcxs83yjpcfo8pfj802mjyg 104 120922 281564 281425 2026-04-10T19:05:28Z RAleh111 4658 281564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{водступ|-3.5|em}}2. АБ МІНУЛЫМ {{x-larger|К}}румкач глюгу зьвесіў</br> Над згніўшай калодай…</br> Прысьніла Палесьсе</br> Мінулыя годы.</br> Было тут калісьці —</br> Багнішчы-балоты,</br> У дрыгве прэла лісьце,</br> Асокі, чароты…</br> Ідзе чалавек там, —</br> Засмокча смугою,</br> Са стогнам і крэктам</br> Загіне з душою.</br> Зьвер блукае дзікі</br> Ў пагоды, ў імжакі,</br> Гусей дзікіх клікі,</br> Гадзюкі, вужакі…</br> Мядзьведзь смокча лапу</br> У бярлозе санліва,</br> Лось высунуў храпу,</br> Шукае спажывы.</br><noinclude></noinclude> ill3aiqfiqc9ol3xklq0tre7rwpjoum 104 120925 281565 281438 2026-04-10T19:05:58Z RAleh111 4658 281565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> {{водступ|-3.5|em}}3. ЗАШУМЕЛА, ЗАГУЛО… <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|З}}ашумела, загуло,</br> Бы зямлятрасеньне,</br> На палескае сяло</br> Пайшло утрапеньне.</br> Люду хмара наплыла,</br> Покліч птушы ўзьвіўся,</br> Небам сіняя імгла…</br> Скуль яны ўзяліся?</br> Украінцаў тут гурма</br> Й старабінцаў нашых</br> Набрыло, як на кірмаш,</br> На багнаву пашу.</br> Безьлік хлопцаў-звадыяк,</br> Дзядзькаў барадатых,</br> Пілы вострыя ў руках,</br> Тапары, лапаты.</br> Што-та будзе тут цяпер?</br> „Нічога ня будзе“! —</br> Хітра думалі ў чацьвер</br> Палескія людзі.</br><noinclude></noinclude> rsgpkht09i51dj4kl893e0euz8osduf 104 120930 281562 281440 2026-04-10T19:04:39Z RAleh111 4658 281562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}4. КАМУНА <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|В}}ясной зьявілася іх сем<ref>{{gap|1em}}1) Модзін — нязьменны старшыня Камуны ад пачатку яе заснаваньня (1929 г.) і па сягоньняшні дзень, 2) Анісінаў, 3) Восіпаў, 4) Данілаў, 5) Кавалькоў, 6) Коўрыкаў, 7) Шматаў.</br>{{gap|1em}}Камуна арганізавалася і папаўняецця з дэмабілізаваных чырвонаармейцаў Беларускай ваеннай акругі, але ёсьць і іншыя. Па нацыянальнасьці — большасьць беларусы. Пералічаныя сем таварышоў фактычна і зьявіліся як-бы заснавальнікамі Камуны. — ''Я. К.''</ref></br> {{gap|2.5em}}Сьвет новы будаваць,</br> А восеняй прышло яшчэ</br> {{gap|2.5em}}Іх семдзесят і пяць.</br> З Самарскае дывізіі</br> {{gap|2.5em}}Было найбольш за ўсіх —</br> Балотных здольных піянэраў,</br> {{gap|2.5em}}Ахвочых, маладых.</br> Прышлі і фрунзаўцы варочаць</br> {{gap|2.5em}}Супольна цаліну,</br> На дрэмлючых спрадвеку землях</br> {{gap|2.5em}}Заводзіць навіну.</br> Таксама і з Чангарскай</br> {{gap|2.5em}}Дывізіі ўдалой</br><noinclude></noinclude> 9lhnyb1m7nz749ahdnkzukdv0kctgay 104 120942 281500 2026-04-10T12:01:51Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Адны рыхтуюць торфішча</br> Для севу бязупынку,</br> Другія — дрэва звонкае</br> Пад новыя будынкі.</br> Цягнулася так месяцы,</br> Ды выплыла такое,</br> Што не хапае нечага</br> Камуне маладое.</br> Яны ўсе аглядзеліся,</br> Што ў іх няма жанчынаў,</br> Што так без гаспады...» 281500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Адны рыхтуюць торфішча</br> Для севу бязупынку,</br> Другія — дрэва звонкае</br> Пад новыя будынкі.</br> Цягнулася так месяцы,</br> Ды выплыла такое,</br> Што не хапае нечага</br> Камуне маладое.</br> Яны ўсе аглядзеліся,</br> Што ў іх няма жанчынаў,</br> Што так без гаспадыніных</br> Рук трудна жыць мужчынам.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сход. На сходзе, як звычайна,</br> Старшынёй таварыш Модзін;</br> З нейкай думкаю патайнай</br> Сход вачыма ён абводзіць.</br> — Буду коратка мець слова, —</br> Кажа ён, як-бы меў клопат: —</br> Для Камуны нашай новай</br> Жанчын трэба, ну, і ўсё тут!</br> Трэба! трэба! — стогалосна</br> Загучэла гулка маса,</br> Ажно рэха пашло ў соснах</br> Ад тэнораў і ад басаў.</br><noinclude></noinclude> edp2zf7c4g7nilul2g9x4j9ae1wl6xd 104 120943 281501 2026-04-10T12:05:06Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « — Галасую! — крычыць Модзін.</br> — Так прыняць? нашто час траціць!</br> І прынялі, і ніводзін</br> Проць ня меў чаго сказаці.</br> Дык вось, — Модзін далей кажа, —</br> Па чарзе дадому едзьце,</br> І хай кожны з вас разважа,</br> Як і што мець на прымеце.</br> Ліквідуйце г...» 281501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> — Галасую! — крычыць Модзін.</br> — Так прыняць? нашто час траціць!</br> І прынялі, і ніводзін</br> Проць ня меў чаго сказаці.</br> Дык вось, — Модзін далей кажа, —</br> Па чарзе дадому едзьце,</br> І хай кожны з вас разважа,</br> Як і што мець на прымеце.</br> Ліквідуйце гаспадаркі —</br> Парасят, авечак, коні,</br> І прывозьце у Камуну</br> Камунаркі, хоць сягоньня.</br> Хто жанаты, вязі жонку —</br> Без падушкі, ці з падушкай;</br> Хто ня мае жонкі, звонку</br> Пашукай сабе падружку.</br> Пасьля гэтакай прамовы</br> Ідуць весела дахаты,</br> Ўсе давольны з пастановы — Нежанаты і жанаты.</br> І жаніцца, дык жаніцца, —</br> Байцы рады пастарацца, —</br> Сьвятлей будзе у сьвятліцы,</br> Ямчэй пойдзе ў полі праца.</br><noinclude></noinclude> 25bsm5pgn7pf3abc3zeqn15mwy8slak 281502 281501 2026-04-10T12:05:30Z RAleh111 4658 281502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> — Галасую! — крычыць Модзін.</br> — Так прыняць? нашто час траціць!</br> І прынялі, і ніводзін</br> Проць ня меў чаго сказаці.</br> — Дык вось, — Модзін далей кажа, —</br> Па чарзе дадому едзьце,</br> І хай кожны з вас разважа,</br> Як і што мець на прымеце.</br> Ліквідуйце гаспадаркі —</br> Парасят, авечак, коні,</br> І прывозьце у Камуну</br> Камунаркі, хоць сягоньня.</br> Хто жанаты, вязі жонку —</br> Без падушкі, ці з падушкай;</br> Хто ня мае жонкі, звонку</br> Пашукай сабе падружку.</br> Пасьля гэтакай прамовы</br> Ідуць весела дахаты,</br> Ўсе давольны з пастановы — Нежанаты і жанаты.</br> І жаніцца, дык жаніцца, —</br> Байцы рады пастарацца, —</br> Сьвятлей будзе у сьвятліцы,</br> Ямчэй пойдзе ў полі праца.</br><noinclude></noinclude> pxgr8fy7y1xtvwa9d0j7loffkhkoayb 104 120944 281503 2026-04-10T12:08:21Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « А ў рабоце на балоце</br> Немалая будзе помач,</br> Бо жанчына пры ахвоце</br> Не паддасца ўжо нікому.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Шум і гоман вакол,</br> А што за навала?</br> То Камуна ўжо</br> Удвойчы большай стала.</br> І работ...» 281503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> А ў рабоце на балоце</br> Немалая будзе помач,</br> Бо жанчына пры ахвоце</br> Не паддасца ўжо нікому.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Шум і гоман вакол,</br> А што за навала?</br> То Камуна ўжо</br> Удвойчы большай стала.</br> І работа пашла</br> Там спарней удвое,</br> Камунарскі народ</br> Ходзіць буйным роем.</br> Ідзе ў сьвет новы год —</br> Дзевяцьсот трыццаты;</br> Які-ж будзе, які:</br> Бедны, ці багаты?</br> Бягуць дні, як вада,</br> Сьнег ужо зыходзіць, —</br> Сваё права вясна</br> На зямлі заводзіць.</br> Лес зялёны шуміць,</br> Песьнямі заліўся,</br> Над палянкай цьвірчаць</br> Жаўрукі у высі.</br><noinclude></noinclude> 3exq4mxk1yd8cead6ugcpdvhfwj7gbt 104 120945 281504 2026-04-10T12:11:33Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « А ў Камуне, глядзі,</br> Вялікае сьвята:</br> Трыста гэктар зярна</br> Засеяў ім трактар.</br> Пахаджаюць сабе</br> Зважна камунары</br> Каля першай сяўбы,</br> Як тут гаспадараць.</br> Пахадзілі сабе</br> Ды зноў у балота —</br> Карчаваць ды араць</br> Ударнаю ротай.</br> <center><...» 281504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> А ў Камуне, глядзі,</br> Вялікае сьвята:</br> Трыста гэктар зярна</br> Засеяў ім трактар.</br> Пахаджаюць сабе</br> Зважна камунары</br> Каля першай сяўбы,</br> Як тут гаспадараць.</br> Пахадзілі сабе</br> Ды зноў у балота —</br> Карчаваць ды араць</br> Ударнаю ротай.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">IV</div></center> Шмат чаго зрабілі</br> Камунары ўжо:</br> Вырасьлі будынкі</br> Над балот мяжой.</br> Хаты і аборы,</br> Хоць ня ўсе яшчэ,</br> Сталі роўным радам, —</br> Стала жыць лягчэй.</br> Хутка збудавалі</br> І млын паравы,</br> Пры ім лесапілку</br> У два паставы.</br><noinclude></noinclude> owyov855zo8qunb9wtq6acosgutw0q1 104 120946 281505 2026-04-10T12:14:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Млын вурчыць ды меле</br> На муку зярно,</br> Рэжа лесапілка</br> За бярном бярно.</br> Пры тэй лесапілцы</br> Працаваў змагар,</br> Барысенкай зваўся</br> Гэны камунар.</br> Падкладаў калоды,</br> Дошкі аднімаў,</br> Але рукой моцнай</br> Долі ня ўтрымаў.</br> Аднаго так разу,</...» 281505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Млын вурчыць ды меле</br> На муку зярно,</br> Рэжа лесапілка</br> За бярном бярно.</br> Пры тэй лесапілцы</br> Працаваў змагар,</br> Барысенкай зваўся</br> Гэны камунар.</br> Падкладаў калоды,</br> Дошкі аднімаў,</br> Але рукой моцнай</br> Долі ня ўтрымаў.</br> Аднаго так разу,</br> Неўспадзеў зусім,</br> Адляцела дошка,</br> Гакнула па ім.</br> Гакнула бяз жалю,</br> Як тым абухом…</br> Народ зьбегся быстра,</br> Абступіў кругом.</br> На нарах панесьлі,</br> Клалі ў ложак з нар;</br> Тры дні і тры ночы</br> Ўміраў камунар.</br> І сканаў ваяка</br> За быт камунарскі;</br><noinclude></noinclude> 8ok2wvv1x4knuq45fofss88u64kdkpi 104 120947 281506 2026-04-10T12:17:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Ўжо яму ня трэба</br> Ні трудоў, ні ласкі.</br> Над магілай сьвежай</br> Капнула сьляза;</br> Чулую прамову</br> Старшыня сказаў:</br> — Сьпі, наш Барысенка,</br> Камунарскі сын!</br> У сям‘і у нашай</br> Бы ты не адзін.</br> Арміі Чырвонай</br> Верны быў салдат,</br> Полк з цябе б...» 281506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Ўжо яму ня трэба</br> Ні трудоў, ні ласкі.</br> Над магілай сьвежай</br> Капнула сьляза;</br> Чулую прамову</br> Старшыня сказаў:</br> — Сьпі, наш Барысенка,</br> Камунарскі сын!</br> У сям‘і у нашай</br> Бы ты не адзін.</br> Арміі Чырвонай</br> Верны быў салдат,</br> Полк з цябе быў рады</br> І начальнік рад.</br> Ой, таварыш любы!</br> Рана, браце, згас,</br> Камуністам стойкім</br> Быў на варце ў нас.</br> Сьпі, наш Барысенка,</br> Лёгкім будзь пясок!..</br> Па табе застаўся</br> Твой малы сынок.</br> Ён цябе падменіць,</br> Ня здрадзіць табе, —</br> Першым будзе ў нашай</br> Ворцы і сяўбе.</br><noinclude></noinclude> ajz3jjqxewvjtn6rxbiemy0ijr6qek5 104 120948 281509 2026-04-10T12:21:32Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Будзе ён ударнік,</br> Будзе брыгадзір…</br> Сьпі, наш Барысенка,</br> Працы камандзір!</br> Сыпнулі зямлёю</br> На сасновы гроб;</br> Грабарок уважна</br> Курганок нагроб.</br> Камунаркі з боку</br> Плакалі няўзнак, —</br> Свайго камунара</br> Шкадавалі так.</br> Ды йшчэ гала...» 281509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Будзе ён ударнік,</br> Будзе брыгадзір…</br> Сьпі, наш Барысенка,</br> Працы камандзір!</br> Сыпнулі зямлёю</br> На сасновы гроб;</br> Грабарок уважна</br> Курганок нагроб.</br> Камунаркі з боку</br> Плакалі няўзнак, —</br> Свайго камунара</br> Шкадавалі так.</br> Ды йшчэ галасілі</br> Бабулі на ўмор:</br> — На каго-ж пакінуў?</br> — А нашто́-ж памёр?</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">V</div></center> Ідзе будаўніцтва,</br> Ідзе карчаваньне</br> Усё далей, шырэй,</br> Шчыра, бязустаньня.</br> У Камуне школа,</br> Электрычнасьць, ясьлі,</br> Дымныя лучыны</br> Назаўсёды згасьлі.</br><noinclude></noinclude> 2lqzmapz4ilcah15jqhixvpf1b1o05z 104 120949 281513 2026-04-10T12:27:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « У Камуне ў сотні</br> Кароў бродзяць стады,</br> Ірзуць рэзва коні,</br> Растуць буйна грады.</br> А з прысельля глянуць,</br> Вокам кінуць вокал:</br> Разьляглося поле</br> Далёка, далёка.</br> Трактары шнуруюць</br> Над Арэсай-рэчкай,</br> Сякуць плугам, дыскам</br> Торфішча...» 281513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> У Камуне ў сотні</br> Кароў бродзяць стады,</br> Ірзуць рэзва коні,</br> Растуць буйна грады.</br> А з прысельля глянуць,</br> Вокам кінуць вокал:</br> Разьляглося поле</br> Далёка, далёка.</br> Трактары шнуруюць</br> Над Арэсай-рэчкай,</br> Сякуць плугам, дыскам</br> Торфішча на сечку.</br> Жыта, авёс, бульбу,</br> Каноплі, капусту</br> Засяваюць, садзяць</br> На тэй глебе тлустай.</br> І сёньня зайздросьціць</br> „Мінарал“<ref>Новы тэрмін. Мінаралам завуць грунтовую глебу для адрозьненьня ад балота.</ref> балоту:</br> Бо ўраджай на торфе,</br> А на ім пустота.</br> Так расьце, расьце ўсё</br> Нябывалым ростам.</br> І здаецца з боку</br> Ўсё так ясна, проста.</br><noinclude></noinclude> g78sjhajts3j4wxmem1r3vzas38rimf 104 120950 281518 2026-04-10T12:30:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Як-бы тут спрадвеку</br> Ўсё так вырастала,</br> Бы сама сабою</br> Багна полем стала.</br> Але так здаецца…</br> Ўсё зрабілі рукі,</br> І іх не забудуць</br> Патомкі-унукі.</br> Што зрабілі людзі</br> З балотных палеткаў,</br> Сьведкай верш мой гэты,</br> Вясна гэта сьведкай.</...» 281518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Як-бы тут спрадвеку</br> Ўсё так вырастала,</br> Бы сама сабою</br> Багна полем стала.</br> Але так здаецца…</br> Ўсё зрабілі рукі,</br> І іх не забудуць</br> Патомкі-унукі.</br> Што зрабілі людзі</br> З балотных палеткаў,</br> Сьведкай верш мой гэты,</br> Вясна гэта сьведкай.</br> Тысяча гэктараў</br> Ды яшчэ са трыста</br> Засеяна збожжа</br> На балоце чыстым.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Я сяўбу сам бачыў,</br> Палеткі абходзіў,</br> На жыцьцё Камуны</br> Наглядзеўся годзе.</br> Тут-жа я прымеціў</br> Зьявішча такое:</br> Як-бы ўся ў іх праца</br> Шла сама сабою.</br><noinclude></noinclude> 38w5a3f885ue5yyq034bfh6y5hbgnv6 104 120951 281522 2026-04-10T12:33:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Бо як ня ўзіраўся</br> Гэтак ды іначай,</br> Я там прыганятых</br> Ніякіх ня бачыў.</br> Таксама начальства</br> Ня чуваць, ня відна…</br> Як-жа так бяз панства,</br> Бяз прынук агідных?</br> Ды такое нешта</br> Яшчэ я заўважыў,</br> Што для чужаземца</br> Здалося-б міражам.</br>...» 281522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Бо як ня ўзіраўся</br> Гэтак ды іначай,</br> Я там прыганятых</br> Ніякіх ня бачыў.</br> Таксама начальства</br> Ня чуваць, ня відна…</br> Як-жа так бяз панства,</br> Бяз прынук агідных?</br> Ды такое нешта</br> Яшчэ я заўважыў,</br> Што для чужаземца</br> Здалося-б міражам.</br> Гэта перад сьветам</br> Павінен адзначыць:</br> Мне людзей там смутных</br> Ня прышлося бачыць.</br> І ня чуў у Камуне</br> Скрытных уздыханьняў,</br> Лаянак і сварак,</br> Горкіх нараканьняў.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">VI</div></center> Да саўгасу Сосны<ref>Саўгас «Імя дзесяцігодзьдзя БССР». Аб ім далей. Для скарачэньня яго называюць па-старому проста — Сосны. — ''Я.К.''</ref></br> Па балоце — рэйкі, —</br><noinclude></noinclude> 6qcqylk05tu33uqhhvdaocfn7bkiad3 104 120952 281525 2026-04-10T12:36:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Гэта ад Камуны</br> Йдзе вузкакалейка.</br> Правялі ударна</br> Па даўгім абшары</br> Зімою мінулай</br> Яе камунары.</br> Ня было ў іх спэцаў,</br> Ані там прарабаў,</br> Самі-ж яны зналі</br> Інжынэрства слаба.</br> Зналі адно толькі,</br> Што чыгунка трэба,</br> Як дождж на пас...» 281525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Гэта ад Камуны</br> Йдзе вузкакалейка.</br> Правялі ударна</br> Па даўгім абшары</br> Зімою мінулай</br> Яе камунары.</br> Ня было ў іх спэцаў,</br> Ані там прарабаў,</br> Самі-ж яны зналі</br> Інжынэрства слаба.</br> Зналі адно толькі,</br> Што чыгунка трэба,</br> Як дождж на пасевы,</br> Як да стравы хлеба.</br> Гутарак нямала</br> Прышлося правесьці,</br> А тут з менскіх цэнтраў</br> Аніякай весьці.</br> Раяцца, мудруюць</br> Камунары чынна;</br> Думка аб чыгунцы</br> Ім загнала кліна.</br> Ўзяцца проста з мосту</br> За гэтую справу,</br> Нарабіць так можна</br> Шкоды для дзяржавы.</br><noinclude></noinclude> rlh8ra0g7ixtuid2614780s1z3xlv1h 104 120953 281527 2026-04-10T12:39:12Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « За блытню-ж такую</br> Дасьціпных малойцаў</br> Ужо не пагладзяць</br> Гладка па галоўцы.</br> Раяцца з сабою</br> Весела, то хмурна,</br> Часам згодна, ціха,</br> Часам вельмі бурна.</br> Аж тут абазваўся</br> Громка Адзярыха:</br> — Будзем мець чыгунку,</br> Хай мне будзе ліх...» 281527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> За блытню-ж такую</br> Дасьціпных малойцаў</br> Ужо не пагладзяць</br> Гладка па галоўцы.</br> Раяцца з сабою</br> Весела, то хмурна,</br> Часам згодна, ціха,</br> Часам вельмі бурна.</br> Аж тут абазваўся</br> Громка Адзярыха:</br> — Будзем мець чыгунку,</br> Хай мне будзе ліха!</br> Служыў на заводзе</br> Калісь я ў майстэрні,</br> Склёпываў рэсоры,</br> Складываў шасьцерні.</br> Вылажу й чыгунку,</br> Будзьце ўжо спакойны,</br> Усё, што належа,</br> Зробім самастойна.</br> Пад яго камандай</br> Пашла справа гладка…</br> І палеглі шпалы,</br> Як за кладкай кладка.</br> Па іх рэйкі — шнурам,</br> Як на скрыпцы струны.</br><noinclude></noinclude> 1lhdc4kqnkgxs6xi0gr87c7sb24oyuo 104 120954 281529 2026-04-10T12:42:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « І ўжо ўсё гатова,</br> Карыстай, Камуна!</br> Строіў Адзярыха</br> Для працоўных масаў,</br> Чырвонаармеец,</br> Адстаўны да часу.</br> Ня вучыўся ў ВТУЗ-ах,</br> Ня быў інжынэрам,</br> Камунар быў толькі,</br> На аўто шлях мерыў.</br> З тым, ці іншым стажам,</br> Але камуністы,</b...» 281529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> І ўжо ўсё гатова,</br> Карыстай, Камуна!</br> Строіў Адзярыха</br> Для працоўных масаў,</br> Чырвонаармеец,</br> Адстаўны да часу.</br> Ня вучыўся ў ВТУЗ-ах,</br> Ня быў інжынэрам,</br> Камунар быў толькі,</br> На аўто шлях мерыў.</br> З тым, ці іншым стажам,</br> Але камуністы,</br> Пралажыў чыгунку</br> Па шляхох дрыгвістых.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Бягуць каляіны</br> У сем кілёмэтраў,</br> Цягнік — па калеях, —</br> Адно сьвішчуць ветры.</br> Камунары пішуць, —</br> Стараюцца ўмела, —</br> Што ўжо іх чыгункай</br> Можна езьдзіць сьмела.</br> — Прыедзьце, ўпішэце</br> Ў дзяржаўны прыбытак,</br><noinclude></noinclude> nsn2mk03z0ns7ahk0ae5vf5ntwxros3 104 120955 281530 2026-04-10T12:46:15Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Правам узаконьце</br> Новы наш здабытак.</br> Прыехалі „спэцы“, —</br> Як-жа ня прыехаць, —</br> Пачалі дарогу</br> Аглядаці нехаць.</br> — Як так? Дзе дазволы? —</br> Пачалі адразу:</br> — Хто форміў па форме</br> Падрады, заказы?</br> — Хто месца адводзіў?</br> Плянаваў хто...» 281530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Правам узаконьце</br> Новы наш здабытак.</br> Прыехалі „спэцы“, —</br> Як-жа ня прыехаць, —</br> Пачалі дарогу</br> Аглядаці нехаць.</br> — Як так? Дзе дазволы? —</br> Пачалі адразу:</br> — Хто форміў па форме</br> Падрады, заказы?</br> — Хто месца адводзіў?</br> Плянаваў хто пляны?</br> Чаму цыркуляры</br> Ў вас не захаваны?</br> І ўсё так бурчэлі,</br> А зласьней, чым далей,</br> І ня далі рады:</br> Каляю прынялі.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сьвіснуў раз, сьвіснуў два</br> Шустры паравозік,</br> І павёз і павёз</br> За возікам возік.</br> Ваганэткі бягуць</br> Па рэйках чыгунных</br><noinclude></noinclude> ggaiyhvor47sijph2xoq1zq35i91ju1 104 120956 281533 2026-04-10T12:50:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Туды ў Сосны, ў саўгас</br> Ад самай Камуны.</br> Ад саўгасу назад</br> У Камуну едуць.</br> Колькі радасьці тэй,</br> Трэба толькі ведаць!</br> То ня жарт, то ня сьмех, —</br> Маюць на падмогу</br> Ў гаспадарцы сваю</br> Жалезную дарогу.</br> Ты кукуй, ня кукуй,</br> Зязюлечка-пт...» 281533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Туды ў Сосны, ў саўгас</br> Ад самай Камуны.</br> Ад саўгасу назад</br> У Камуну едуць.</br> Колькі радасьці тэй,</br> Трэба толькі ведаць!</br> То ня жарт, то ня сьмех, —</br> Маюць на падмогу</br> Ў гаспадарцы сваю</br> Жалезную дарогу.</br> Ты кукуй, ня кукуй,</br> Зязюлечка-птушка…</br> Камунарцы цягнік</br> Празвалі „кукушкай“.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">VII</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Сталася прыгода:</br> Ідзе наступ на балота</br> {{gap|2.0em}}3 Поўначы, з Усходу.</br> Там красуе ўжо Камуна</br> {{gap|2.0em}}На тарфяньні бурым…</br> Паляшук-жа {{разьбіўка|адзіночка}}</br> {{gap|2.0em}}Ўсё йшчэ бровы хмура.</br><noinclude></noinclude> hy4q30zrturuwgvejdfay59rmyhcrwf 104 120957 281536 2026-04-10T12:55:49Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Ня хмурыся, добры дзядзька,</br> {{gap|2.0em}}Гэтак хмурна, сумна.</br> Для тваёй-жа лепшай долі</br> {{gap|2.0em}}Вырасла Камуна.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А па рэчцы па Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Бегае „маторка“;</br> Стары човен, як карыта,</b...» 281536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Ня хмурыся, добры дзядзька,</br> {{gap|2.0em}}Гэтак хмурна, сумна.</br> Для тваёй-жа лепшай долі</br> {{gap|2.0em}}Вырасла Камуна.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А па рэчцы па Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Бегае „маторка“;</br> Стары човен, як карыта,</br> {{gap|2.0em}}Пазірае горка.</br> Дажывае свайго веку</br> {{gap|2.0em}}На яве ўжо новай,</br> Бо ўжо човен у Палесьсе</br> {{gap|2.0em}}Ўрэзаўся сталёвы.</br> Новы човен сілы повен,</br> {{gap|2.0em}}Гордасьцю лялее…</br> Паланеецца Арэса</br> {{gap|2.0em}}Чырвонай лілеяй.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А па рэчцы па Арэсе</br> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Тэмп узяты шпаркі:</br> Камунары, камунаркі</br> {{gap|2.0em}}Глядзяць гаспадаркі.</br> Тут спаборніцтва ў пашане,</br> {{gap|2.0em}}Ударніцтва такжа,</br> Кожны месца сваё знае,</br> {{gap|2.0em}}Бо іначай — як-жа?!.</br><noinclude></noinclude> j00naswmvkq3dh6utv6uukgdoiz1u4c 281538 281536 2026-04-10T12:56:27Z RAleh111 4658 281538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Ня хмурыся, добры дзядзька,</br> {{gap|2.0em}}Гэтак хмурна, сумна.</br> Для тваёй-жа лепшай долі</br> {{gap|2.0em}}Вырасла Камуна.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А па рэчцы па Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Бегае „маторка“;</br> Стары човен, як карыта,</br> {{gap|2.0em}}Пазірае горка.</br> Дажывае свайго веку</br> {{gap|2.0em}}На яве ўжо новай,</br> Бо ўжо човен у Палесьсе</br> {{gap|2.0em}}Ўрэзаўся сталёвы.</br> Новы човен сілы повен,</br> {{gap|2.0em}}Гордасьцю лялее…</br> Паланеецца Арэса</br> {{gap|2.0em}}Чырвонай лілеяй.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Тэмп узяты шпаркі:</br> Камунары, камунаркі</br> {{gap|2.0em}}Глядзяць гаспадаркі.</br> Тут спаборніцтва ў пашане,</br> {{gap|2.0em}}Ударніцтва такжа,</br> Кожны месца сваё знае,</br> {{gap|2.0em}}Бо іначай — як-жа?!.</br><noinclude></noinclude> fpx65byzvskfbm4ji0g5jayr78uf585 104 120958 281549 2026-04-10T17:43:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Не пагаснуць для іх зоркі,</br> {{gap|2.0em}}Як дасюль ня гасьлі;</br> Пашыраецца Камуна,</br> {{gap|2.0em}}Пашырае ясьлі.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Растуць акцябраты,</br> Піянэры, камсамольцы —</br> {{gap|2....» 281549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Не пагаснуць для іх зоркі,</br> {{gap|2.0em}}Як дасюль ня гасьлі;</br> Пашыраецца Камуна,</br> {{gap|2.0em}}Пашырае ясьлі.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Растуць акцябраты,</br> Піянэры, камсамольцы —</br> {{gap|2.0em}}З бальшавіцкім гартам.</br> Расьце зьмена камунарам</br> {{gap|2.0em}}Стойкім, гартаваным,</br> Служыць будуць камунарству,</br> {{gap|2.0em}}Як бацькі, аддана.</br> Не папусьцяць сябе ў крыўду</br> {{gap|2.0em}}Ў буры, ў ліхалецьці;</br> Для іх цэлы сьвет — край родны,</br> {{gap|2.0em}}Для іх сонца сьвеціць.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе —</br> {{gap|2.0em}}Будынкі, будынкі!</br> Пахнуць соснаю смалістай,</br> {{gap|2.0em}}Пахнуць сьвежым тынкам.</br> Сьцены гладка склютаваны,</br> {{gap|2.0em}}Стрэхі з бляхі белай,</br> Столь, падлога габляваны,</br> {{gap|2.0em}}Вокны ў сажань цэлы.</br><noinclude></noinclude> sbojttr6vtzn68u7ow53xofvr7gx7y6 104 120959 281550 2026-04-10T17:48:13Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Днём іх сонца асьвятляе,</br> {{gap|2.0em}}Электрыка — ўночы…</br> Так сабе сам іх пастроіў</br> {{gap|2.0em}}Камунар-рабочы.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Многа, многа дзіва;</br> Жывуць сабе камунары,</br> {{...» 281550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Днём іх сонца асьвятляе,</br> {{gap|2.0em}}Электрыка — ўночы…</br> Так сабе сам іх пастроіў</br> {{gap|2.0em}}Камунар-рабочы.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Многа, многа дзіва;</br> Жывуць сабе камунары,</br> {{gap|2.0em}}Весела, шчасьліва.</br> Ды Камуну сваю ладзяць,</br> {{gap|2.0em}}Каб што дзе ды лепей,</br> Запяваюць гулка песьні:</br> {{gap|2.0em}}— „Калі хто зачэпе,</br> Ды час прыдзе, ды паклічуць</br> {{gap|2.0em}}Да новай работы, —</br> Пойдзем асушаць з вінтоўкай</br> {{gap|2.0em}}Пінскія балоты!“</br><noinclude></noinclude> on9az009mmg3mixoyw67b5t0fso6zo1 281551 281550 2026-04-10T17:49:02Z RAleh111 4658 281551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Днём іх сонца асьвятляе,</br> {{gap|2.0em}}Электрыка — ўночы…</br> Так сабе сам іх пастроіў</br> {{gap|2.0em}}Камунар-рабочы.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> А на рэчцы на Арэсе</br> {{gap|2.0em}}Многа, многа дзіва;</br> Жывуць сабе камунары,</br> {{gap|2.0em}}Весела, шчасьліва.</br> Ды Камуну сваю ладзяць,</br> {{gap|2.0em}}Каб што дзе ды лепей,</br> Запяваюць гулка песьні:</br> {{gap|2.0em}}— „Калі хто зачэпе,</br> Ды час прыдзе, ды паклічуць</br> {{gap|2.0em}}Да новай работы, —</br> Пойдзем асушаць з вінтоўкай</br> {{gap|2.0em}}Пінскія балоты!“</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 9ur9wtgl64rpjcg84lyi51u8wxqs6ks 104 120960 281552 2026-04-10T17:52:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}5. САЎГАС <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|М}}ар‘іна балота,</br> Ніхто ня ймець веры,</br> Колькі ты хаваеш</br> Багацьцяў бяз меры!</br> Мар‘іна балота,</br> Колькі ў табе красаў!</br> На сабе гадуеш</br> Камуну...» 281552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}5. САЎГАС <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|М}}ар‘іна балота,</br> Ніхто ня ймець веры,</br> Колькі ты хаваеш</br> Багацьцяў бяз меры!</br> Мар‘іна балота,</br> Колькі ў табе красаў!</br> На сабе гадуеш</br> Камуну, саўгасы.</br> Мар‘іна балота,</br> Буйнае прывольле!</br> Людзей сёньня корміш,</br> Даеш корм жывёле.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Ідуць рэхі ў сьветы</br> Аб Камуне цуднай,</br> Што так забуяла</br> Хутка, не марудна.</br><noinclude></noinclude> cqco1nqgeht4qqhgskx3fqf3x8os9fe 281566 281552 2026-04-10T19:07:57Z RAleh111 4658 281566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}5. САЎГАС <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">I</div></center> {{x-larger|М}}ар‘іна балота,</br> Ніхто ня ймець веры,</br> Колькі ты хаваеш</br> Багацьцяў бяз меры!</br> Мар‘іна балота,</br> Колькі ў табе красаў!</br> На сабе гадуеш</br> Камуну, саўгасы.</br> Мар‘іна балота,</br> Буйнае прывольле!</br> Людзей сёньня корміш,</br> Даеш корм жывёле.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Ідуць рэхі ў сьветы</br> Аб Камуне цуднай,</br> Што так забуяла</br> Хутка, не марудна.</br><noinclude></noinclude> 9bssvmdz1ru00gm8whcs82x3lc8pjhd 104 120961 281553 2026-04-10T17:55:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Ідуць рэхі ў сьветы…</br> А тым самым часам</br> Побач ля Камуны</br> Паўсталі саўгасы.</br> На прысельлі Сосны</br> Адзін заснаваўся,</br> На гіганта вырас,</br> Адно дзіву дайся!</br> А другі — Загальле —</br> Па той бок Арэсы</br> Зацьвіў на балотах,</br> На тых пусталесах....» 281553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Ідуць рэхі ў сьветы…</br> А тым самым часам</br> Побач ля Камуны</br> Паўсталі саўгасы.</br> На прысельлі Сосны</br> Адзін заснаваўся,</br> На гіганта вырас,</br> Адно дзіву дайся!</br> А другі — Загальле —</br> Па той бок Арэсы</br> Зацьвіў на балотах,</br> На тых пусталесах.</br> Сорак тысяч топча</br> Пад сабой гэктараў.</br> Гэта вам ня жарты,</br> Гэта вам ня мара!</br> Але я Загальля</br> Не хачу узвышыць, —</br> Крытыкі хай лепей</br> Пахвалу напішуць.</br> Лепш я сваё слова</br> Адлажу на потым,</br> Бо там непаднятым</br> Пахне йшчэ балотам.</br><noinclude></noinclude> rdpf9gix9f77hf6vzbc5z12y720zp6n 104 120962 281554 2026-04-10T18:37:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сосны, мае Сосны!</br> Спрадвеку расьлі вы,</br> Бачылі нямала</br> У век свой нешчасьлівы.</br> Паншчыну, лад царскі</br> Бачылі вы, Сосны,</br> Многа зімаў, летаў,</br> Восеняў і веснаў.</br> Бачылі караньн...» 281554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сосны, мае Сосны!</br> Спрадвеку расьлі вы,</br> Бачылі нямала</br> У век свой нешчасьлівы.</br> Паншчыну, лад царскі</br> Бачылі вы, Сосны,</br> Многа зімаў, летаў,</br> Восеняў і веснаў.</br> Бачылі караньне</br> Убогага люду,</br> Ланцугі на шыі,</br> Голых трупаў груды.</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сосны мае, Сосны!</br> Сягнулі далёка,</br> Хоць расьці над багнай</br> Было вам нялёгка.</br> Вырасьлі-ж вы буйна</br> Ўсяго за тры годы,</br> Горда узьняліся,</br> Забуялі горда.</br> Ці то сонца сьвеціць,</br> Ці то месяц ясны,</br> Вам сьмяецца неба</br> Весела і шчасна.</br><noinclude></noinclude> 7rqiugz4z0iertc78zomcs5g3slmsrd 104 120963 281555 2026-04-10T18:41:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сосны мае, Сосны!</br> Для вас яшчэ далей,</br> Як у тэй Камуне</br> Ляглі магістралі.</br> На вашых палетках</br> Калектараў болей,</br> Болей і дрэнажаў</br> Перасекла поле.</br> Тарфяное поле,</br> На якое ў...» 281555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">{{larger|*}}</div></center> Сосны мае, Сосны!</br> Для вас яшчэ далей,</br> Як у тэй Камуне</br> Ляглі магістралі.</br> На вашых палетках</br> Калектараў болей,</br> Болей і дрэнажаў</br> Перасекла поле.</br> Тарфяное поле,</br> На якое ўчора</br> Чалавек баяўся</br> Выйсьці з сваім горам,</br> А сягоньня сьмела</br> Сьпяшыць за машынай</br> Па сухой раўніне…</br> Як гэта ўсё дзіўна!</br> <center><div style="font-family:Times New Roman; font-size: 110%; margin-bottom:-0.5em;">II</div></center> Я ня буду ўнутр залазіць</br> {{gap|2.0em}}Падзеяў саўгасных,</br> Апішу толькі, што бачыў</br> {{gap|2.0em}}Болей-меней ясна.</br> Аб брыгадах аб ударных</br> {{gap|2.0em}}Ўспомніць добрым сказам,</br> Аб рабочых, трактарыстых —</br> {{gap|2.0em}}Можа іншым разам…</br><noinclude></noinclude> b5nx871xxh3ip9mjj3w6j8lzeph529m 104 120964 281556 2026-04-10T18:44:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Тут пачну я апісаньне,</br> {{gap|2.0em}}Як пішацца ў казках,</br> Бо іначай ня выходзіць, —</br> {{gap|2.0em}}Слухайце, хто ласкаў!</br> За гарамі, за даламі,</br> {{gap|2.0em}}Ў балотах пустынных,</br> Паўставала, вырастала</br> {{gap|2.0em}}Новая краіна.</br> Непраходныя былі дзе</br> {{gap|2.0em}}Б...» 281556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Тут пачну я апісаньне,</br> {{gap|2.0em}}Як пішацца ў казках,</br> Бо іначай ня выходзіць, —</br> {{gap|2.0em}}Слухайце, хто ласкаў!</br> За гарамі, за даламі,</br> {{gap|2.0em}}Ў балотах пустынных,</br> Паўставала, вырастала</br> {{gap|2.0em}}Новая краіна.</br> Непраходныя былі дзе</br> {{gap|2.0em}}Балотныя гаці,</br> Там красуюць, там буяюць</br> {{gap|2.0em}}Нівы, сенажаці.</br> Поле роўнае такое,</br> {{gap|2.0em}}Бы стол габляваны,</br> Толькі дзе самая фэрма,</br> {{gap|2.0em}}Высіцца паляна.</br> Ад вясны вясёлай, раньняй</br> {{gap|2.0em}}Да восені познай</br> Пяе поле трактарамі</br> {{gap|2.0em}}Весела, пагрозна.</br> Дзьве чыгункі на саўгаскім</br> {{gap|2.0em}}Сходзяцца вакзале;</br> Сьвішчуць, граюць паравозы,</br> {{gap|2.0em}}Аж чутно ў Загальлі.</br> То прывозяць, шмат прывозяць</br> {{gap|2.0em}}Па жалезных шынах —</br><noinclude></noinclude> 3kjer9lq5rhc6n163o3z57qn2dqxcel 104 120965 281557 2026-04-10T18:48:47Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Угнаеньне пад насеньне,</br> {{gap|2.0em}}Трактары, машыны.</br> То вывозяць, шмат вывозяць</br> {{gap|2.0em}}Грузаў вельмі цэнных:</br> Пянькі многа, бульбы многа,</br> {{gap|2.0em}}Найболей-жа сена.</br> А ў ім колькі інвентару</br> {{gap|2.0em}}Вартасьці вялікай —</br> Няжывога і жывога,</br> {...» 281557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Угнаеньне пад насеньне,</br> {{gap|2.0em}}Трактары, машыны.</br> То вывозяць, шмат вывозяць</br> {{gap|2.0em}}Грузаў вельмі цэнных:</br> Пянькі многа, бульбы многа,</br> {{gap|2.0em}}Найболей-жа сена.</br> А ў ім колькі інвентару</br> {{gap|2.0em}}Вартасьці вялікай —</br> Няжывога і жывога,</br> {{gap|2.0em}}Ня знойдзеш і ліку!</br> Саўгас — горад, не мястэчка,</br> {{gap|2.0em}}Не які там Любань!</br> Лад-парадак, люду поўна,</br> {{gap|2.0em}}Толькі глянуць люба.</br> Гаспадарнаму саўгасу</br> {{gap|2.0em}}Ёсьць чым пахваліцца:</br> Ў ім будынкі ў два паверхі,</br> {{gap|2.0em}}Клюб, як у сталіцы.</br> Ёсьць бальніца, у бальніцы —</br> {{gap|2.0em}}І доктар і фэльчар,</br> Хто прыходзіць, ці прывозяць —</br> {{gap|2.0em}}Хворых лечаць, лечаць.</br> Ёсьць аптэка, акушэрка —</br> {{gap|2.0em}}Служыць, ну, за бабку,</br> Бо ў саўгасе тэмпы, тэмпы,</br> {{gap|2.0em}}Ня сьпяць людзі ў шапку!</br><noinclude></noinclude> t1v7ldjs6sr9nh6pmfe2xbz3wmzporm 104 120966 281558 2026-04-10T18:52:41Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « На рабфаку на вячэрнім</br> {{gap|2.0em}}Вучацца студэнты, —</br> Сваю цемру, някультурнасьць</br> {{gap|2.0em}}Зьнішчаюць да шчэнту.</br> А рабфакаўцаў нямала —</br> {{gap|2.0em}}З сем‘яў больш бядачых.</br> А рабфакаўкі, як глянуць,</br> {{gap|2.0em}}Ажно сэрца скача!</br> Для рабочых, для...» 281558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> На рабфаку на вячэрнім</br> {{gap|2.0em}}Вучацца студэнты, —</br> Сваю цемру, някультурнасьць</br> {{gap|2.0em}}Зьнішчаюць да шчэнту.</br> А рабфакаўцаў нямала —</br> {{gap|2.0em}}З сем‘яў больш бядачых.</br> А рабфакаўкі, як глянуць,</br> {{gap|2.0em}}Ажно сэрца скача!</br> Для рабочых, для работніц</br> {{gap|2.0em}}Выгады — аж міла!</br> Ясьлі, лазьня і прачкарня,</br> {{gap|2.0em}}Колькі хочаш мыла.</br> Людзі там працуюць дружна,</br> {{gap|2.0em}}Няма ўхілаў панскіх.</br> Бо народ усё савецкі,</br> {{gap|2.0em}}Рабоча-сялянскі.</br> Ёсьць напэўна недахопы,</br> {{gap|2.0em}}Бо як-жа іначай</br> Ў гаспадарстве, ў будаўніцтве?</br> {{gap|2.0em}}Але іх ня бачыў.</br> У саўгасе электрычнасьць,</br> {{gap|2.0em}}Віднаты бяз кошту,</br> Свая радыёўстаноўка,</br> {{gap|2.0em}}Тэлефон і пошта.</br> Я закончу, бо апісваць</br> {{gap|2.0em}}Прышлося-6 бясконца…</br> Наогул там ценей меней,</br> {{gap|2.0em}}Болей кветак, сонца.</br><noinclude></noinclude> mqyzclqefpdae63gmbzts9rzysoxowr 281559 281558 2026-04-10T18:53:51Z RAleh111 4658 281559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> На рабфаку на вячэрнім</br> {{gap|2.0em}}Вучацца студэнты, —</br> Сваю цемру, някультурнасьць</br> {{gap|2.0em}}Зьнішчаюць да шчэнту.</br> А рабфакаўцаў нямала —</br> {{gap|2.0em}}З сем‘яў больш бядачых.</br> А рабфакаўкі, як глянуць,</br> {{gap|2.0em}}Ажно сэрца скача!</br> Для рабочых, для работніц</br> {{gap|2.0em}}Выгады — аж міла!</br> Ясьлі, лазьня і прачкарня,</br> {{gap|2.0em}}Колькі хочаш мыла.</br> Людзі там працуюць дружна,</br> {{gap|2.0em}}Няма ўхілаў панскіх.</br> Бо народ усё савецкі,</br> {{gap|2.0em}}Рабоча-сялянскі.</br> Ёсьць напэўна недахопы,</br> {{gap|2.0em}}Бо як-жа іначай</br> Ў гаспадарстве, ў будаўніцтве?</br> {{gap|2.0em}}Але іх ня бачыў.</br> У саўгасе электрычнасьць,</br> {{gap|2.0em}}Віднаты бяз кошту,</br> Свая радыёўстаноўка,</br> {{gap|2.0em}}Тэлефон і пошта.</br> Я закончу, бо апісваць</br> {{gap|2.0em}}Прышлося-6 бясконца…</br> Наогул там ценей меней,</br> {{gap|2.0em}}Болей кветак, сонца.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 07wic7kfl2pzibo1b99j67n25jhsm64 104 120967 281560 2026-04-10T18:57:21Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}6. ЗАМЕСТ ЗАКЛЮЧЭНЬНЯ {{x-larger|І}} камуна гэта,</br> І гэты саўгас</br> Будуць з лета ў лета</br> Расьці ў добры час.</br> Каб прысуд свой выдаць</br> Аб новых палёх,</br> Сюды людзі прыдуць</br> Зблізка і здалёк.</br> Падзівяцца з новай</br> Вольнай гр...» 281560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}6. ЗАМЕСТ ЗАКЛЮЧЭНЬНЯ {{x-larger|І}} камуна гэта,</br> І гэты саўгас</br> Будуць з лета ў лета</br> Расьці ў добры час.</br> Каб прысуд свой выдаць</br> Аб новых палёх,</br> Сюды людзі прыдуць</br> Зблізка і здалёк.</br> Падзівяцца з новай</br> Вольнай грамады,</br> Ўспомняць добрым словам</br> Герояў тады.</br> Сонца, месяц, зоры</br> Будуць аглядаць</br> Новыя прасторы —</br> Ніву, сенажаць.</br> Аб новым Палесьсі</br> Яснае зары,</br> Складаць будуць песьні</br> Складна песьняры.</br><noinclude></noinclude> 3463a0bscrdroabttcp7ig5xr3fmpp1 281567 281560 2026-04-10T19:08:25Z RAleh111 4658 281567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s}} {{водступ|-3.5|em}}6. ЗАМЕСТ ЗАКЛЮЧЭНЬНЯ {{x-larger|І}} камуна гэта,</br> І гэты саўгас</br> Будуць з лета ў лета</br> Расьці ў добры час.</br> Каб прысуд свой выдаць</br> Аб новых палёх,</br> Сюды людзі прыдуць</br> Зблізка і здалёк.</br> Падзівяцца з новай</br> Вольнай грамады,</br> Ўспомняць добрым словам</br> Герояў тады.</br> Сонца, месяц, зоры</br> Будуць аглядаць</br> Новыя прасторы —</br> Ніву, сенажаць.</br> Аб новым Палесьсі</br> Яснае зары,</br> Складаць будуць песьні</br> Складна песьняры.</br><noinclude></noinclude> 26gdu8cwhkhmvay0j8syleai0p84ezm 104 120968 281561 2026-04-10T19:01:56Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Апяюць у песьнях</br> Працу, гераізм,</br> Як на край балотны</br> Йшоў сацыялізм.</br> Як пад пільнай вартай</br> Партыі пабед —</br> Бальшавіцкай парты! —</br> Вырас новы сьвет.</br> І хоць будзе шкодзіць</br> Вораг мо‘ й ня раз, —</br> Пройдуць у стагодзьдзі</br> Камуна й с...» 281561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude> Апяюць у песьнях</br> Працу, гераізм,</br> Як на край балотны</br> Йшоў сацыялізм.</br> Як пад пільнай вартай</br> Партыі пабед —</br> Бальшавіцкай парты! —</br> Вырас новы сьвет.</br> І хоць будзе шкодзіць</br> Вораг мо‘ й ня раз, —</br> Пройдуць у стагодзьдзі</br> Камуна й саўгас.</br> {{водступ|-5|em}}{{fine|''Камуна БВА — Менск,</br>{{водступ|-3|em}}май 1933 г.}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> q75njieopnhxwfwoyw9g6jwqk5wygyf 104 120969 281568 2026-04-10T19:17:03Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>{{larger|НА ЗАЧАРОВАНЫХ ГОНЯХ}}</center> {{gap|2.0em}}На зачарованых гонях, нібы тры адвечныя вартаўніцы, шушукалася тройца зграбных стромкіх хвоек. Нібы карагод ніцы, якія во-во пусьцяцца ў скокі, хвойкі рухалі зялёнымі пругкімі рукамі лапкамі.</br> {{gap|2.0em}}Вілав...» 281568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|НА ЗАЧАРОВАНЫХ ГОНЯХ}}</center> {{gap|2.0em}}На зачарованых гонях, нібы тры адвечныя вартаўніцы, шушукалася тройца зграбных стромкіх хвоек. Нібы карагод ніцы, якія во-во пусьцяцца ў скокі, хвойкі рухалі зялёнымі пругкімі рукамі лапкамі.</br> {{gap|2.0em}}Вілаватымі ланцугамі-карэньнямі хвойкі былі прыняволены некім да гоняў. Хтосьці паставіў іх тут глядзець за тым, што чыніцца вакол.</br> {{gap|2.0em}}Загартаваная двухклыковая саха грызла зачарованыя гоні з году ў год, пераварачвала лусты-скібы чарназёму. Смаглай, жывой зьвярыною з дрэва і зялеза саха ўядалася глыбока ў глебу.</br> {{gap|2.0em}}Нуканьне і тпруканьне аратая, лясканьне драцянкі па абручох-скабінах калматай кабылкі сыпаліся на глебу нявідочным насеньнем. Як шрот аб бляху, дзынкалі згукі мужыцкія аб чорныя боразны, аб сухія равочкі.</br> {{gap|2.0em}}Земляроб пры гэтым гнуўся і крахтаў. Во-во прыпадзе грудзьмі да гоняй. Во-во зрасьцецца з чарназёмам. Во-во і кабылка распластаецца-расьцягнецца ракам па барознах на ўсіх чатырох нагах. Глеба іх глыне — і знаку не застанецца…</br> {{gap|2.0em}}Вялікай прагнасьцю дыхала глеба. Яна любіла, калі над ёю рыпалі хрусьцелі косьці, калі мускулы рабіліся цьвёрдымі, як дубовыя сукі, і пругкімі, як сталёвыя спружыны. Яна любіла, калі гарачая жыжа поту бруднымі ручаінкамі разыходзілася па глыбокіх зморшчынах загарэлага твару. Яна любіла, калі шышкі-мазалі глебнага колеру цёрліся-шараваліся, як брускі, і фарбаваліся крывёй.</br> {{gap|2.0em}}Глеба гадавала шчырае замілаваньне да сялянскай болі, натужнасьці і асілкасьці…</br> {{gap|2.0em}}Зрашатаваная агнёвымі шыламі сонечных праменьняў, глеба выціскала паўзьверх сваіх захованых хохлікаў — зялёныя шпількі руні.</br><noinclude></noinclude> nv0b5myyed6rge5vh22t26uqg0teky9 104 120970 281569 2026-04-10T19:26:27Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.0em}}Барадой мядзяна-злотнай кучаравіліся мільённа-копныя шчоткі жытніх каласоў, тырчэлі, як дрот-шчаціна на чорным карку аграмадзістага вяпрука. Да ярка-сонечнага полымя ў блакітнай вышцы, як ніткі-зьмейкі, цягнуліся каласы, упарта імкнуліся да чо...» 281569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.0em}}Барадой мядзяна-злотнай кучаравіліся мільённа-копныя шчоткі жытніх каласоў, тырчэлі, як дрот-шчаціна на чорным карку аграмадзістага вяпрука. Да ярка-сонечнага полымя ў блакітнай вышцы, як ніткі-зьмейкі, цягнуліся каласы, упарта імкнуліся да чорных бульбінкаў жаўранкаў, якія сыпалі з неба ў нізіны зыкі-пералівы, булькалі жвірова-жоўтай рачулкай. {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}Калісьці на гэтых зачарованых гонях шуткавалі дзяўчаткі — калінкі лесныя, прыгоньніцы панскія; шуткавалі зазубленымі сярпамі-палумесяцамі. Сярпы жорстка глымзалі жытнія гоні, прагна глыталі каласы, сноп за снопам, мэндлік за мэндлікам.</br> {{gap|2.0em}}Хай гікае панскі прыганяты, хай ляскае раменны гадзюка бізун, — красуні маладыя перакідваліся вясёлымі жартамі.</br> {{gap|2.0em}}Грэх не жартаваць, калі жар-сонейка грае, калі птушкі, званочкі двухкрылыя, зьвіняць, калі вакол хмялеюць шкляныя далечы і мітусяцца палосы зялёна-кудзерных гайкоў.</br> {{gap|2.0em}}Грэх не жартаваць, калі ў далі-дальняй шэрыя купінкі хатак вясковых у самыя воблакі лезуць, калі з гладышкоў- комінаў коціцца дымок ружова-сівюсенькі і верціцца рухліва-бурштынавымі клубочкамі-яблыкамі…</br> {{gap|2.0em}}А позьнімі змрокамі ідуць маладыя жнейкі да хаты, ідуць грамадкай цеснай, босыя. Чырванеюць кветкі вышыўкі на белі востракантовых хвартушкоў. Бялеюць хусткі на ільняна-русых полымях валасоў.</br> {{gap|2.0em}}Ці не лябёдкі гэта перакінуліся раптам у залачонавалосых дзяўчатак?</br> {{gap|2.0em}}Ці не чарадзейніцтва рэй вядзе на вытаптанай сьцяжынцы-каруне?</br> {{gap|2.0em}}На сьпінах камень-боль вісіць. На тысячы міль цягнуўся летні дзень. Ад цямна да цямна працавалі — пан скардзіцца не павінен.</br> {{gap|2.0em}}Пелі яны хорам, усе разам. Шчыры смутак, як мёд ліповы, кадзіліў змрочнасьць. Волі жадалася: {{block center/s}} Дайце вы мне вольку —</br> Я ў зязюльках апынуся;</br> Дайце вы мне крылкі —</br> Я да пташак прылучуся…</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 9bo5hajk80pfwj0ietyfrv0cw31fbjg 104 120971 281570 2026-04-10T19:36:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.0em}}„Вольку!“ — адгалошвала мутна-цёмная шыр сваімі чатырма старонамі.</br> {{gap|2.0em}}„Вольку!“ — вышываў нехта любавабнае слова на небе чырвонымі пчолкамі. {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}Гарачы кісель льлецца з высотаў уніз. Сонечна-варны дзень. За...» 281570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.0em}}„Вольку!“ — адгалошвала мутна-цёмная шыр сваімі чатырма старонамі.</br> {{gap|2.0em}}„Вольку!“ — вышываў нехта любавабнае слова на небе чырвонымі пчолкамі. {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}Гарачы кісель льлецца з высотаў уніз. Сонечна-варны дзень. Зачарованыя гоні во-во растопяцца ад гарачыні, як сала на патэльні. Пад трыма хвоямі гудзіць цёмнае воблака кусьлівых аваднёў. Зярняткамі-лятункамі носяцца яны ў паветры на адным месцы.</br> {{gap|2.0em}}— Ой, ратуйце, людзюхны добрыя… ра-туй-це… — жаласьліва-жудасна вохкала глеба.</br> {{gap|2.0em}}Ра-туй-це!</br> {{gap|2.0em}}Стогн дзікі, працяглы, як васеньняя ноч, вырываўся з-пад тройцы хваёвай, з-пад трох дрэваў нямых. Пад дрэвамі быў курганок-муравельнік. Вялікім ахапкам сіўца здаваўся ён хвойкам. У ім і па ім ёрзаліся рудыя, зухаватыя мурашкі. З муравельніка тырчэла гола-меднае цела мужыка. За рукі ён быў моцна прывязаны вяроўкамі да яловага пня — так моцна ажно рукі трэскаліся і выварачваліся з суставаў. Па жывым карчы чалавечага цела капашыліся соткі мурашак…</br> {{gap|2.0em}}Хадыром хадзілі сукі-рэбры, „чорныя“ мужыцкія косьці пад скурай бруднай; не хадзілі, а скакалі… Валасы ў мужыка былі скалмачаныя, потныя ды абсыпаны чорнай мукою-пяском. І твар скрыўлены быў, аблеплены зямлёй: не даваўся мужык, не хацеў лезьці голы ў муравельнік…</br> {{gap|2.0em}}— Ра-туй-це-е-е…</br> {{gap|2.0em}}Разявіўся моцна мужык. Чорнай трубою глядзіць скрыўлены рот. На языку таксама пясок. На носе — таксама. Упарты, відаць, быў мужык, не даваўся. Яго галавой, як сахою, аралі людзі па зачарованых гонях. Вунь і сьлед ёсьць на пругкай зямлі. Якраз баразна.</br> {{gap|2.0em}}Яго цягнулі за ногі галавой уніз.</br> {{gap|2.0em}}— Іначай нельга было, — казалі панскія найміты: — брыкаўся, шэльма!</br> {{gap|2.0em}}Рат…</br> {{gap|2.0em}}Тут хрыплы голас абарваўся. Нібы бочка трэснула і.… аман! Толькі вочы вылезьлі на лоб, мужыцкія вочы — {{перанос пачатак|шчы|рыя}}<noinclude></noinclude> 9q4m38g37a5t1fpgbx1h9kap7s7op8s 281571 281570 2026-04-10T19:37:22Z RAleh111 4658 281571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.0em}}„Вольку!“ — адгалошвала мутна-цёмная шыр сваімі чатырма старонамі.</br> {{gap|2.0em}}„Вольку!“ — вышываў нехта любавабнае слова на небе чырвонымі пчолкамі. {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}Гарачы кісель льлецца з высотаў уніз. Сонечна-варны дзень. Зачарованыя гоні во-во растопяцца ад гарачыні, як сала на патэльні. Пад трыма хвоямі гудзіць цёмнае воблака кусьлівых аваднёў. Зярняткамі-лятункамі носяцца яны ў паветры на адным месцы.</br> {{gap|2.0em}}— Ой, ратуйце, людзюхны добрыя… ра-туй-це… — жаласьліва-жудасна вохкала глеба.</br> {{gap|2.0em}}Ра-туй-це!</br> {{gap|2.0em}}Стогн дзікі, працяглы, як васеньняя ноч, вырываўся з-пад тройцы хваёвай, з-пад трох дрэваў нямых. Пад дрэвамі быў курганок-муравельнік. Вялікім ахапкам сіўца здаваўся ён хвойкам. У ім і па ім ёрзаліся рудыя, зухаватыя мурашкі. З муравельніка тырчэла гола-меднае цела мужыка. За рукі ён быў моцна прывязаны вяроўкамі да яловага пня — так моцна ажно рукі трэскаліся і выварачваліся з суставаў. Па жывым карчы чалавечага цела капашыліся соткі мурашак…</br> {{gap|2.0em}}Хадыром хадзілі сукі-рэбры, „чорныя“ мужыцкія косьці пад скурай бруднай; не хадзілі, а скакалі… Валасы ў мужыка былі скалмачаныя, потныя ды абсыпаны чорнай мукою-пяском. І твар скрыўлены быў, аблеплены зямлёй: не даваўся мужык, не хацеў лезьці голы ў муравельнік…</br> {{gap|2.0em}}— Ра-туй-це-е-е…</br> {{gap|2.0em}}Разявіўся моцна мужык. Чорнай трубою глядзіць скрыўлены рот. На языку таксама пясок. На носе — таксама. Упарты, відаць, быў мужык, не даваўся. Яго галавой, як сахою, аралі людзі па зачарованых гонях. Вунь і сьлед ёсьць на пругкай зямлі. Якраз баразна.</br> {{gap|2.0em}}Яго цягнулі за ногі галавой уніз.</br> {{gap|2.0em}}— Іначай нельга было, — казалі панскія найміты: — брыкаўся, шэльма!</br> {{gap|2.0em}}— Рат…</br> {{gap|2.0em}}Тут хрыплы голас абарваўся. Нібы бочка трэснула і.… аман! Толькі вочы вылезьлі на лоб, мужыцкія вочы — {{перанос пачатак|шчы|рыя}}<noinclude></noinclude> rgl9vpcj38be9atr374rbp0647s5n5n 104 120972 281572 2026-04-10T19:45:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|шчы|рыя}}, жаласьліва-страшныя і нямыя. Сьлёзы кап-кап з іх, і мокрыя сьцежачкі расьціраліся па зямлістым твары мужыка.</br> {{gap|2.0em}}— Хліп-хліп! Хліп-хліп! — ціхі, плач рваўся з валасатых грудзей.</br> {{gap|2.0em}}Да самага вечару прыдзецца галышком...» 281572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|шчы|рыя}}, жаласьліва-страшныя і нямыя. Сьлёзы кап-кап з іх, і мокрыя сьцежачкі расьціраліся па зямлістым твары мужыка.</br> {{gap|2.0em}}— Хліп-хліп! Хліп-хліп! — ціхі, плач рваўся з валасатых грудзей.</br> {{gap|2.0em}}Да самага вечару прыдзецца галышком пасядзець у муравельніку. Праступак быў вялікі — прыгоньнік украў булку хлеба з панскай пякарні. Надта ўжо дзеці есьці хацелі — жаласьць прабірала… {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}Чорнай дзяругай вісіць васеньняя ноч над зямлёй. Ні зоркі аднэй зьверху, ні іскрачкі нідзе. Вые вецер васеньні, вые, як галодная зьвярына. Рыскае вільготны гад пад буйным дажджом і кідае з пазухі гнілой жмуты страхоцьцяў ва ўсе бакі. Стогне пустое поле. А дождж плюхае аб жорсткае іржаньне, якое тырчыць на зачарованых гонях, як няголеная барада старога дзеда. Войкаюць тры хвойкі, ківаюцца ва ўсе бакі і крэхчуць.</br> {{gap|2.0em}}Жуць і няпрытул спацыруюць па цёмных абшарынах. Золкасьць коціцца атрутным макам над зямлёй. Доўгая-доўгая васеньняя ноч. Канца ёй няма.</br> {{gap|2.0em}}Упірайся вухам у цемру і пільна прыслухайся: шэпт, чалавечы шэпт пад трыма хвоямі хаваецца. Трывожнае, жудка-злоснае „шу-шу-шу“ гойдаецца адтуль…</br> {{gap|2.0em}}Кінь моцна вокам у цемру і рупна паўзірайся: цені, тры чалавечыя цені щавеляцца пад трыма хвоямі. Хто іх клікаў сюды а поўначы глухой? — Лёс, нядоля мужыцкая!</br> {{gap|2.0em}}Дзікі, прадсьмертны крык нырнуў з-пад хвоек; такі крык, ажно ўся зямля закародзілася. Рэзалі чалавека, мучылі яго ў глушы.</br> {{gap|2.0em}}Цішыня…</br> {{gap|2.0em}}Рыдлёўка глуха совалася ў зямлю, шоргалася, дзынкала аб каменьні. Доўга шапталіся тры цені, а потым утанулі, расплыліся ў чорнай вільготнай воўне васеньняй ночы.</br> {{gap|2.0em}}Назаўтрае трывога пайшла гуляць па ўсёй ваколіцы:</br> {{gap|2.0em}}— Пан прапаў… пан прапаў…</br> {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}— Сам антыхрыст засеў у ім! — гаварыў поп пра сына Макара Канцавога.</br><noinclude></noinclude> hkxjsfx8dt2wyklkb1uk07idc7141hi 104 120973 281573 2026-04-10T19:56:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.0em}}Высокі і худы быў Міхась, Макараў сын. Вочы ў яго былі глыбокія, задумёныя і цёмна-сінія з аганьком — здавалася, што зараз бухнуць яны полымем і запаляць усіх. Як глянуць на чалавека — наскрозь яго бачаць. Такія ўжо чароўныя вочы: гнеўныя, гнеўныя...» 281573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.0em}}Высокі і худы быў Міхась, Макараў сын. Вочы ў яго былі глыбокія, задумёныя і цёмна-сінія з аганьком — здавалася, што зараз бухнуць яны полымем і запаляць усіх. Як глянуць на чалавека — наскрозь яго бачаць. Такія ўжо чароўныя вочы: гнеўныя, гнеўныя. Але затое як скажа слова дзяцюк, дык чырвонцам кіне — добрае, добрае было слова яго. А простае, а разам з гэтым мудрае — мужыкі слухалі і наслухацца не маглі. Ну з кніжкі чытае дый годзе!</br> {{gap|2.0em}}Міхась служыў на фабрыцы ў горадзе. Час-ад-часу прыяжджаў у родную вёску. Прывозіў кніжачкі. Але няпісьменныя сяляне любілі ляпей яго жывую гутарку.</br> {{gap|2.0em}}Аб чым ён гаварыў?</br> {{gap|2.0em}}Аб усім гаварыў ён. З яго гутарак гарапашнікі даведаліся, скуль ліха на сьвеце. Так добра даведаліся, што задумалі сагнуць гэта ліха ў тры пагібелі, як асілак падкову конскую. Задумалі бунтавацца проціў цара і паноў.</br> {{gap|2.0em}}— У гарэтыка-Міхася рогі на ілбу і хвост ззаду, — гаварыў поп: — нячыстая сіла ў ім гнязьдзіцца. Ён — антыхрыст.</br> {{gap|2.0em}}Ківалі галовамі мужыкі і грозна маўчалі. Рукі сьціскаліся ў кулакі. Вочы гарэлі. Во-во кінуцца людзі на папа… во-во юху яму спусьцяць… Во-во ад яго толькі мокрае месца застанецца…</br> {{gap|2.0em}}Стрымліваліся мужыкі. Пад бокам вураднік сядзеў. Вусы ў вурадніка тырчэлі, як у ката. Твар быў круглы, як качан капусты. Нос чырвоны, як бурак — вураднік часта сівуху пробаваў. А вочы ў яго былі, вочы! Шкляныя і гідкія. Як два сьлізкія казённыя арлістыя гузікі, блішчэлі яго вочы. Як брудная кіпучая вада ў гаршку, бурлілася з яго глоткі хрыпла-п‘яная няпрыстойная лаянка.</br> {{gap|2.0em}}— Закатую да сьмерці с-с-сукіных дзяцей — бурчэў ён. — Закую ў ланцугі ды ў Сібір адпраўлю!</br> {{gap|2.0em}}Уцёк Міхась. А „бунтарскія“ кніжачкі з гораду сяляне закапалі, як нябожчыкаў, на зачарованых гонях пад хвоямі. {{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|2.0em}}Панскі маёнтак стаяў воддаль ад зачарованых гоняў, на паляне. Дахам бляшаным ён рос угару, а вокнамі вачыма — волата — зіркаў навакол.</br><noinclude></noinclude> inwfrfvmeu483xd1cagjrp8vav1km6i 104 120974 281574 2026-04-10T20:34:03Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|2.0em}}Вокны бачылі ўсю ваколіцу. Ад іх ня ўтоішся. Сяляне, праходзячы воддаль, заўжды шапкі рвалі з галавы і комкалі іх у каравых пальцах, як надакучлівых шчанят.</br> {{gap|2.0em}}У адну раніцу…</br> {{gap|2.0em}}Зарагаталі вокны крывавым сьмехам. Задыміліся страшна.<...» 281574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2.0em}}Вокны бачылі ўсю ваколіцу. Ад іх ня ўтоішся. Сяляне, праходзячы воддаль, заўжды шапкі рвалі з галавы і комкалі іх у каравых пальцах, як надакучлівых шчанят.</br> {{gap|2.0em}}У адну раніцу…</br> {{gap|2.0em}}Зарагаталі вокны крывавым сьмехам. Задыміліся страшна.</br> {{gap|2.0em}}Нібы ў панскіх пакоях стаяў нехта вялікі ды з вялікай люлькі піпкаў — дым пушчаў праз вокны.</br> {{gap|2.0em}}Закашляў панскі дом, і чырвоныя языкі пачалі высоўвацца з усіх яго шчылін — з дзьвярэй і вакон. Загулялі языкі, пачалі лізаць сьцены. З сьцен расьлі ўверх вялічэзнымі кветкамі!</br> {{gap|2.0em}}Бу-у-ух! бу-у-ух!</br> {{gap|2.0em}}Сьцены зарыпелі, заскрыпелі. Уверх падымалася чырвоная гара; расла, бухала аграмадным вялікодным яйцом; сыпала-брызгала з сябе крывавых пеўняў, залатых зьмяёў; пускала пукі зорак угару і рагатала.</br> {{gap|2.0em}}Жудасна рабілася хвойкам на зачарованых гонях, жудасна і цікава.</br> {{gap|2.0em}}— Якое-ж гэта сьвята ў маёнтку? Ці-ж званы званілі?</br> {{gap|2.0em}}А сьвятаў шмат — у календары ня зьмесьціш: то царскі дзень, то божы дзень, то панскі дзень, то так сабе дзень. Лічы — і заблытаешся.</br> {{gap|2.0em}}На папялішчы панскага маёнтку людзі рэпу сеялі. Добрая рэпа расла — у цівунскую галаву. Дзівіліся людзі і надзівіцца не маглі. Хоць вязі ў горад на паказ! <center>{{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}}</center> {{gap|2.0em}}На зачарованых гонях.</br> {{gap|2.0em}}Зноў сонечны летні дзянёк. Зноў жнейкі жнуць. Толькі не для пана — для сябе. Ніхто над каркам не стаіць. Вясёлая песьня рвецца з грудзей і раскідваецца на абшарах гукамі-клічамі: <div style="margin-top:-2em; margin-bottom:-2em;"> {{block center/s}} Ад веку мы спалі,</br> І нас разбудзілі…</br> {{block center/e}} </div> {{gap|2.0em}}„Разбудзілі!" — варочае ім водгаласамі прамяністая сонечная шыр.</br> {{gap|2.0em}}— Разбудзілі!</br> {{gap|2.0em}}{{fine|Менск, 1922 г.}} {|style="margin:auto;" |style="width:1.0em;" | |colspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 3px 0px 0px 0; width:4em;" | |- |colspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 3px 0px 0px 0; width:4em;" | |style="width:1.0em;" | |}<noinclude></noinclude> qxi7zhtnmwyxqd0mprctsrmbnyr0hi7 281575 281574 2026-04-10T20:34:29Z RAleh111 4658 281575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2.0em}}Вокны бачылі ўсю ваколіцу. Ад іх ня ўтоішся. Сяляне, праходзячы воддаль, заўжды шапкі рвалі з галавы і комкалі іх у каравых пальцах, як надакучлівых шчанят.</br> {{gap|2.0em}}У адну раніцу…</br> {{gap|2.0em}}Зарагаталі вокны крывавым сьмехам. Задыміліся страшна.</br> {{gap|2.0em}}Нібы ў панскіх пакоях стаяў нехта вялікі ды з вялікай люлькі піпкаў — дым пушчаў праз вокны.</br> {{gap|2.0em}}Закашляў панскі дом, і чырвоныя языкі пачалі высоўвацца з усіх яго шчылін — з дзьвярэй і вакон. Загулялі языкі, пачалі лізаць сьцены. З сьцен расьлі ўверх вялічэзнымі кветкамі!</br> {{gap|2.0em}}Бу-у-ух! бу-у-ух!</br> {{gap|2.0em}}Сьцены зарыпелі, заскрыпелі. Уверх падымалася чырвоная гара; расла, бухала аграмадным вялікодным яйцом; сыпала-брызгала з сябе крывавых пеўняў, залатых зьмяёў; пускала пукі зорак угару і рагатала.</br> {{gap|2.0em}}Жудасна рабілася хвойкам на зачарованых гонях, жудасна і цікава.</br> {{gap|2.0em}}— Якое-ж гэта сьвята ў маёнтку? Ці-ж званы званілі?</br> {{gap|2.0em}}А сьвятаў шмат — у календары ня зьмесьціш: то царскі дзень, то божы дзень, то панскі дзень, то так сабе дзень. Лічы — і заблытаешся.</br> {{gap|2.0em}}На папялішчы панскага маёнтку людзі рэпу сеялі. Добрая рэпа расла — у цівунскую галаву. Дзівіліся людзі і надзівіцца не маглі. Хоць вязі ў горад на паказ! <center>{{***2||50%|7|перад=1em|пасля=1em}}</center> {{gap|2.0em}}На зачарованых гонях.</br> {{gap|2.0em}}Зноў сонечны летні дзянёк. Зноў жнейкі жнуць. Толькі не для пана — для сябе. Ніхто над каркам не стаіць. Вясёлая песьня рвецца з грудзей і раскідваецца на абшарах гукамі-клічамі: <div style="margin-top:-2em; margin-bottom:-2em;"> {{block center/s}} Ад веку мы спалі,</br> І нас разбудзілі…</br> {{block center/e}} </div> {{gap|2.0em}}„Разбудзілі!" — варочае ім водгаласамі прамяністая сонечная шыр.</br> {{gap|2.0em}}— Разбудзілі!</br> {{gap|2.0em}}{{fine|Менск, 1922 г.}} {|style="margin:auto;" |style="width:1.0em;" | |colspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0; width:4em;" | |- |colspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0; width:4em;" | |style="width:1.0em;" | |}<noinclude></noinclude> 7vbiw9qsyaeohkr4ddj4tte7dn6q2m9 104 120975 281576 2026-04-10T20:41:22Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>{{larger|{{разьбіўка|ПАНСКІ ДУХ}}}}</center> <center>''(Быль)</center> {{gap|2.0em}}Прысады цягнуліся ад маёнтку да самай вёскі. Два шэрагі шумлівых старасьвецкіх ліп былі жывым ланцугом, які пачынаўся ад панскіх пышных палацаў і канчаўся шэрай убогай вёскай.</br> {{gap|2.0em}}Так...» 281576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|{{разьбіўка|ПАНСКІ ДУХ}}}}</center> <center>''(Быль)</center> {{gap|2.0em}}Прысады цягнуліся ад маёнтку да самай вёскі. Два шэрагі шумлівых старасьвецкіх ліп былі жывым ланцугом, які пачынаўся ад панскіх пышных палацаў і канчаўся шэрай убогай вёскай.</br> {{gap|2.0em}}Такім чынам, вёска і маёнтак былі як бы адным агром- ністым целам, адной істотай або спарышамі, якія розьніліся між сабою па выгляду і тым, што напоўнена ў іх.</br> {{gap|2.0em}}Крэўнасьць паміж вёскай і маёнткам была вялікая: і маёнтак і вёска называліся Зырачанамі - насьледак ад ста- рых паноў Зырачанскіх, род якіх цягнецца да самага патопу, гэрб якіх красаваўся пекнай разьбой ва ўсіх старых пакоях панскіх палацаў.</br> {{gap|2.0em}}Панскі дух лунаў над усёй ваколіцай...</br> {{gap|2.0em}}Панскі бізун і мужычая сьпіна калісьці яшчэ болей узмацоўвалі крэўнасьць паміж панам і мужыком. Роман- тычнае, калісьці пакінула свае пасьледкі да самай рэволю цыі: лепшыя землі, лепшыя лугі і ўсе лясы засталіся пасьля паншчыны ў паноў. Мужыку прыходзілася шапкаваць перад панам і кленчыць, каб пан дазволіў яму сухастоечку выру- баць сабе на дровы або гаўяду пасьвіць на панскіх пасеках.</br> {{gap|2.0em}}Крэўнасьць паміж вёскай і маёнткам была моцная. Яна - выяўлялася ў кожнай драбніцы жыцьця і перадавалася з па- каленьня ў пакаленьне, ад дзядоў да ўнукаў. Перадавалася гэта,крэўнасьць" праз вялікую векавую ненавісьць паміж панам і мужыком, якая кіпела ў кожнай кроплі крыві гэтых двух родаў...</br> {{gap|2.0em}}Панскі дух стварыў гэтую ненавісьць...</br> {{gap|2.0em}}Шумелі старыя каравыя ліпы, углядаліся ўніз на сьляды мужычых лапцёў і панскіх лякіровак і ківалі вяршалінамі, як-бы хаваючы вялікую таямніцу, чакаючы нечаканага выз- валеньня ад панскага духу.<noinclude></noinclude> qnplzv1v5tr33a2q1cgtr70x5rrxkyl 281577 281576 2026-04-10T20:41:38Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 281577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|{{разьбіўка|ПАНСКІ ДУХ}}}}</center> <center>''(Быль)</center> {{gap|2.0em}}Прысады цягнуліся ад маёнтку да самай вёскі. Два шэрагі шумлівых старасьвецкіх ліп былі жывым ланцугом, які пачынаўся ад панскіх пышных палацаў і канчаўся шэрай убогай вёскай.</br> {{gap|2.0em}}Такім чынам, вёска і маёнтак былі як бы адным агром- ністым целам, адной істотай або спарышамі, якія розьніліся між сабою па выгляду і тым, што напоўнена ў іх.</br> {{gap|2.0em}}Крэўнасьць паміж вёскай і маёнткам была вялікая: і маёнтак і вёска называліся Зырачанамі - насьледак ад ста- рых паноў Зырачанскіх, род якіх цягнецца да самага патопу, гэрб якіх красаваўся пекнай разьбой ва ўсіх старых пакоях панскіх палацаў.</br> {{gap|2.0em}}Панскі дух лунаў над усёй ваколіцай...</br> {{gap|2.0em}}Панскі бізун і мужычая сьпіна калісьці яшчэ болей узмацоўвалі крэўнасьць паміж панам і мужыком. Роман- тычнае, калісьці пакінула свае пасьледкі да самай рэволю цыі: лепшыя землі, лепшыя лугі і ўсе лясы засталіся пасьля паншчыны ў паноў. Мужыку прыходзілася шапкаваць перад панам і кленчыць, каб пан дазволіў яму сухастоечку выру- баць сабе на дровы або гаўяду пасьвіць на панскіх пасеках.</br> {{gap|2.0em}}Крэўнасьць паміж вёскай і маёнткам была моцная. Яна - выяўлялася ў кожнай драбніцы жыцьця і перадавалася з па- каленьня ў пакаленьне, ад дзядоў да ўнукаў. Перадавалася гэта,крэўнасьць" праз вялікую векавую ненавісьць паміж панам і мужыком, якая кіпела ў кожнай кроплі крыві гэтых двух родаў...</br> {{gap|2.0em}}Панскі дух стварыў гэтую ненавісьць...</br> {{gap|2.0em}}Шумелі старыя каравыя ліпы, углядаліся ўніз на сьляды мужычых лапцёў і панскіх лякіровак і ківалі вяршалінамі, як-бы хаваючы вялікую таямніцу, чакаючы нечаканага выз- валеньня ад панскага духу.<noinclude></noinclude> hna6vckl8ekppan6rsntcxmfka8d80l 281578 281577 2026-04-11T07:39:05Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 281578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|{{разьбіўка|ПАНСКІ ДУХ}}}}</center> <center>''(Быль)</center> {{gap|2.0em}}Прысады цягнуліся ад маёнтку да самай вёскі. Два шэрагі шумлівых старасьвецкіх ліп былі жывым ланцугом, які пачынаўся ад панскіх пышных палацаў і канчаўся шэрай убогай вёскай.</br> {{gap|2.0em}}Такім чынам, вёска і маёнтак былі як бы адным агромністым целам, адной істотай або спарышамі, якія розьніліся між сабою па выгляду і тым, што напоўнена ў іх.</br> {{gap|2.0em}}Крэўнасьць паміж вёскай і маёнткам была вялікая: і маёнтак і вёска называліся Зырачанамі — насьледак ад старых паноў Зырачанскіх, род якіх цягнецца да самага патопу, гэрб якіх красаваўся пекнай разьбой ва ўсіх старых пакоях панскіх палацаў.</br> {{gap|2.0em}}Панскі дух лунаў над усёй ваколіцай…</br> {{gap|2.0em}}Панскі бізун і мужычая сьпіна калісьці яшчэ болей узмацоўвалі „крэўнасьць“ паміж панам і мужыком. Романтычнае „калісьці“ пакінула свае пасьледкі да самай рэволюцыі: лепшыя землі, лепшыя лугі і ўсе лясы засталіся пасьля паншчыны ў паноў. Мужыку прыходзілася шапкаваць перад панам і кленчыць, каб пан дазволіў яму сухастоечку вырубаць сабе на дровы або гаўяду пасьвіць на панскіх пасеках.</br> {{gap|2.0em}}Крэўнасьць паміж вёскай і маёнткам была моцная. Яна выяўлялася ў кожнай драбніцы жыцьця і перадавалася з пакаленьня ў пакаленьне, ад дзядоў да ўнукаў. Перадавалася гэта „крэўнасьць“ праз вялікую векавую ненавісьць паміж панам і мужыком, якая кіпела ў кожнай кроплі крыві гэтых двух родаў…</br> {{gap|2.0em}}Панскі дух стварыў гэтую ненавісьць…</br> {{gap|2.0em}}Шумелі старыя каравыя ліпы, углядаліся ўніз на сьляды мужычых лапцёў і панскіх лякіровак і ківалі вяршалінамі, як-бы хаваючы вялікую таямніцу, чакаючы нечаканага вызваленьня ад панскага духу.</br><noinclude></noinclude> qupzzn9lqaz7w3681wt6v011b266des 104 120976 281579 2026-04-11T07:45:35Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.0em}}І таемнае , нечаканае прышло. Настала воля. Паны ўцяклі, але застаўся ў Зырачанах „панскі дух“, — як гаварылі сяляне, — асталося пачуцьцё „крэўнасьці“ паміж панам і мужыком на кожным кроку, на кожнай лапінцы зямлі.</br> {{gap|2.0em}}Шумелі старыя панск...» 281579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.0em}}І таемнае , нечаканае прышло. Настала воля. Паны ўцяклі, але застаўся ў Зырачанах „панскі дух“, — як гаварылі сяляне, — асталося пачуцьцё „крэўнасьці“ паміж панам і мужыком на кожным кроку, на кожнай лапінцы зямлі.</br> {{gap|2.0em}}Шумелі старыя панскія ліповыя прысады, трывожна шушукаліся, чуючы нейкую захаваную небясьпеку.</br> {{gap|2.0em}}Грамада зырачанскіх сялян, як няпрытомныя, ляцелі ў маёнтак. Глухі шум гнеўных галасоў палохаў ліповыя прысады, цёпканьне лапцяў па лужынах аддавалася жудасным тахтам…</br> {{gap|2.0em}}Пуста стала між ліповымі прысадамі. Грозны гук мужычых і жаночых галасоў даносіўся да іх з панскіх палацаў. Трэск дзьвярэй, дзынканьне шкла, хіхат і гнеўныя крыкі насіліся адтуль, дзе луналі пекныя гербы паноў Зырачанскіх.</br> {{gap|2.0em}}Успацелы, засопшыся, бледны, бяз шапкі сьпяшыў да маёнтку адзіны вясковы граматны чалавек, адзіны інтэлігент — фэльчар Зяблік. Сьмешна, перавальваючыся з боку на бок, ён паглядаў на палацы з трывогай. Кожную хвілю яму здавалася, што во-во зараз пакажацца чырвань пажару, зараз выбухне полымя, зараз паймкнецца ўвыш чорны слуп едкага дыму.</br> {{gap|2.0em}}Фэльчара праняла нейкая асаблівая жаласьць да паноў. Нібы пекны сон яго жыцьця адыходзіў разам з імі. Хоць фэльчар родам быў мужык, але ад самых малых гадоў марыў аб тым, каб стаць панам. Усё панскае было яму дорага і міла. Жыва ўспомніў, як маладая пані надоечы вярхом на кані ўцякла ў суседні маёнтак, успомніў яе мілую кволасьць, вабную стройнасьць, спрыт амазонкі і яе тонкія ручкі, якія моцна кілзалі стаеньніка. Ня мог фэльчар мірыцца з тым, што такая ўкраса Зырачанаў ужо болей ня вернецца сюды. Ён быў пэўны, што пані вернецца назад.</br> {{gap|2.0em}}Пакуль ён даляцеў да маёнтку, ужо людзі там моцна „папрацавалі“. Хтосьці барабаніў рукамі па роялі, хто трымаў у руках портрэты польскіх каралёў у цяжкіх залачоных рамах, а хто калом вокны павыбіваў… На дзядзінцы былі навалены кучы вопратак, пасудзін, скураной і плюшовай мэблі, сталы, кнігі і розныя бліскучыя штучкі.</br> {{gap|2.0em}}— Не чапаць адгэтуль нічога! — ахрыплымі галасамі крычалі старыя мужыкі, — ня трэба нам гэтага панскага духу!</br><noinclude></noinclude> pti6gi2pdnhzxr1flcxpgrzoos9qdgs 104 120977 281580 2026-04-11T07:55:08Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|2.0em}}І тая старадаўная ненавісьць мужыка да пана, выгадаваная дзядамі і прадзедамі, брызгала яскравымі снапамі з сялянскіх воч, рвалася з грудзей гарачымі хвалямі.</br> {{gap|2.0em}}— Не чапаць адгэтуль нічога, а то галовы пашчапаем! Усё спалім! — крычалі ст...» 281580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2.0em}}І тая старадаўная ненавісьць мужыка да пана, выгадаваная дзядамі і прадзедамі, брызгала яскравымі снапамі з сялянскіх воч, рвалася з грудзей гарачымі хвалямі.</br> {{gap|2.0em}}— Не чапаць адгэтуль нічога, а то галовы пашчапаем! Усё спалім! — крычалі старэйшыя мужыкі.</br> {{gap|2.0em}}— Ды шкода нішчыць, лепей забярэм сабе! — прасіліся другія.</br> {{gap|2.0em}}— Няможна, няможна! Панскі дух у іх жыве, яшчэ панамі паробіцеся.</br> {{gap|2.0em}}— Кнігі, кнігі возьмем, дзяцей па іх вучыць будзем…</br> {{gap|2.0em}}— Ня трэба нам панскіх кніг… Там панскі дух… Там сам д‘ябал сядзіць… Усё, усё спалім, разам з палацамі!</br> {{gap|2.0em}}— Шкода гэткіх пекных палацаў нішчыць…</br> {{gap|2.0em}}— Усё агнём пусьцім, каб пылу і праху не засталося тут ад гэтых паганых сьцен, дзе катавалі нашых дзядоў, дзе кроў нашая лілася пад панскім бізуном, — крычалі мужыкі.</br> {{gap|2.0em}}Пачалася між іх лаянка — гарачая, ядраная, вясковая лаянка. Ад лаянкі перайшлі да тузганіны, ад тузганіны да кулакоў…</br> {{gap|2.0em}}Так ваявалі паміж сабою мужыкі за „панскі дух“. Адны шкадавалі дарма бяз толку нішчыць панскае дабро, а другія налягалі, каб і званьня не пакінуць тут ад „панскага духу“.</br> {{gap|2.0em}}Фэльчар Зяблік стаяў здалёку, баючыся блізка падыйсьці да „разьяраных мужыкоў“ і думаў:</br> {{gap|2.0em}}— Ой, уляціць ім ад пані! Ой, уляціць!</br> {{gap|2.0em}}Фэльчар дрыжэў ад страху, як асінавы ліст, і ня рад быў, што сюды прышоў. Ня ўдасца яму выратаваць маёнтак…</br> {{gap|2.0em}}На гумне загарэлася старая драўляная пуня. Бухнуў вялікі агонь… Хтосьці абкладваў саломай старыя палацы…</br> {{gap|2.0em}}Атраду чырвонаармейцаў удалося патушыць пажар, удалося ўгаварыць сялян, каб разышліся па хатах.</br> {{gap|2.0em}}Цяпер Зырачанскі маёнтак лічыцца савецкім маёнткам, а ў старых пакоях нарыхтавана для вясковых дзяцей добрая школа.</br> {{gap|2.0em}}Рады сяляне, што іх тады затрымалі пусьціць маёнтак агнём. Панскага духу, якога сяляне баяліся бясконца, там і ўспаміну няма.</br><noinclude></noinclude> ng6cl2o7gxu8zetsh4l44bzl05myc05 104 120978 281581 2026-04-11T07:58:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|2.0em}}Панскі дух выгналі адтуль дашчэнту. Ліповыя прысады і цяпер злучаюць у адно маёнтак з вёскай, але цяпер гэтая крэўнасьць складаецца ня з ненавісьці, а з шчырай любасьці, бо малазямельныя зырачанскія сяляне залажылі ў маёнтку комуну.</br> {{gap|2.0em}}Ду...» 281581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2.0em}}Панскі дух выгналі адтуль дашчэнту. Ліповыя прысады і цяпер злучаюць у адно маёнтак з вёскай, але цяпер гэтая крэўнасьць складаецца ня з ненавісьці, а з шчырай любасьці, бо малазямельныя зырачанскія сяляне залажылі ў маёнтку комуну.</br> {{gap|2.0em}}Духу панскага там болей ня будзе.</br> {{gap|2.0em}}Фэльчар Зяблік, які пайшоў у бандыты бараніць панскі дух і паліць вясковыя хаты, недзе загінуў разам з панскім духам.</br> {{gap|2.0em}}{{fine|Менск, 1922 г.}} {|style="margin:auto;" |style="width:1.0em;" | |colspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0; width:4em;" | |- |colspan="2"; style="border-style: solid; border-width: 2px 0px 0px 0; width:4em;" | |style="width:1.0em;" | |}<noinclude></noinclude> 5qehfenh4jzukye8q9153c585ijkjzm 104 120979 281582 2026-04-11T08:05:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>{{larger|{{разьбіўка|НА БАЛОЦЕ}}}}</center> {{gap|2.0em}}—Няхай спухну, калі гэта мана, няхай спухну! — хрыплым, надломаным голасам гаварыў засопшыся хлапчук бяз шапкі, з скалмачанымі, успацелымі валасамі. Хлапчук біў закарузлым цёмна-бураковым кулачком па парва...» 281582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|{{разьбіўка|НА БАЛОЦЕ}}}}</center> {{gap|2.0em}}—Няхай спухну, калі гэта мана, няхай спухну! — хрыплым, надломаным голасам гаварыў засопшыся хлапчук бяз шапкі, з скалмачанымі, успацелымі валасамі. Хлапчук біў закарузлым цёмна-бураковым кулачком па парванай сьвітцы ў худыя грудзі свае, хлёпаў босымі, парэзанымі нагамі па гразі, і ўсё паўтараў „няхай спухну!“</br> {{gap|2.0em}}— У чым справа? Што такое? — закідвалі яго пытаньнямі старыя людзі, — гавары хутчэй!</br> {{gap|2.0em}}— Няхай спухну, калі няпраўда!</br> {{gap|2.0em}}У вачох хлопчыка зьзяла асабістая радасьць выпаўненага сакрэтнага абавязку. Ён глытаў словы і здавалася, нібы шчыра жадаў спухнуць раней, каб лягчэй было потым апавядаць нешта асабліва цікавае і бязьмерна жудаснае.</br> {{gap|2.0em}}Яго акружыла цэлая грамада старых сялян, кабет і дзяцей, і кожны з нецярплівасьцю глядзеў хлопчыку ў рот і чакаў, што ён тут раскажа.</br> {{gap|2.0em}}Хлопчык пазіраў ва ўсе бакі лесу і балотных абшарынаў, углядаўся падазрона ў цёмныя кусты і моцна сапеў.</br> {{gap|2.0em}}— Кажы скарэй! Спухні, каб цябе чэрці, і кажы! — злосна крыкнуў адзін стары дзед, высокі і худы, са зморшчаным тварам, з жоўта-сівенькай бародкай. Дзед пры гэтым моцна ўеўся мазалістымі, скручанымі пальцамі ў плечы хлопчыка і пачаў яго тармасіць на ўсе бакі, нібы галінку кволага кусьціка.</br> {{gap|2.0em}}Хлапчук нібы гэтага толькі чакаў. Ён адразу перастаў сапсьці і загаварыў.</br> {{gap|2.0em}}— Лігянеры даведаліся, дзе мы хаваемся. Ім сказаў зладзюк Бавэлчык.</br> {{gap|2.0em}}— А, падліза панскі! — заскрыпеў дзед зубамі ад злосьці і моцна вылаяўся. — Болей што даведаўся?</br> {{gap|2.0em}}— Лігянеры сюды зараз прыдуць і забяруць нашых коняй і кароў. Бавэлчык іх сюды вядзе зімнікам.</br><noinclude></noinclude> 4a6hjud8racar3k2ywq6oh7ollznq5j 281583 281582 2026-04-11T08:05:33Z RAleh111 4658 281583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|{{разьбіўка|НА БАЛОЦЕ}}}}</center> {{gap|2.0em}}— Няхай спухну, калі гэта мана, няхай спухну! — хрыплым, надломаным голасам гаварыў засопшыся хлапчук бяз шапкі, з скалмачанымі, успацелымі валасамі. Хлапчук біў закарузлым цёмна-бураковым кулачком па парванай сьвітцы ў худыя грудзі свае, хлёпаў босымі, парэзанымі нагамі па гразі, і ўсё паўтараў „няхай спухну!“</br> {{gap|2.0em}}— У чым справа? Што такое? — закідвалі яго пытаньнямі старыя людзі, — гавары хутчэй!</br> {{gap|2.0em}}— Няхай спухну, калі няпраўда!</br> {{gap|2.0em}}У вачох хлопчыка зьзяла асабістая радасьць выпаўненага сакрэтнага абавязку. Ён глытаў словы і здавалася, нібы шчыра жадаў спухнуць раней, каб лягчэй было потым апавядаць нешта асабліва цікавае і бязьмерна жудаснае.</br> {{gap|2.0em}}Яго акружыла цэлая грамада старых сялян, кабет і дзяцей, і кожны з нецярплівасьцю глядзеў хлопчыку ў рот і чакаў, што ён тут раскажа.</br> {{gap|2.0em}}Хлопчык пазіраў ва ўсе бакі лесу і балотных абшарынаў, углядаўся падазрона ў цёмныя кусты і моцна сапеў.</br> {{gap|2.0em}}— Кажы скарэй! Спухні, каб цябе чэрці, і кажы! — злосна крыкнуў адзін стары дзед, высокі і худы, са зморшчаным тварам, з жоўта-сівенькай бародкай. Дзед пры гэтым моцна ўеўся мазалістымі, скручанымі пальцамі ў плечы хлопчыка і пачаў яго тармасіць на ўсе бакі, нібы галінку кволага кусьціка.</br> {{gap|2.0em}}Хлапчук нібы гэтага толькі чакаў. Ён адразу перастаў сапсьці і загаварыў.</br> {{gap|2.0em}}— Лігянеры даведаліся, дзе мы хаваемся. Ім сказаў зладзюк Бавэлчык.</br> {{gap|2.0em}}— А, падліза панскі! — заскрыпеў дзед зубамі ад злосьці і моцна вылаяўся. — Болей што даведаўся?</br> {{gap|2.0em}}— Лігянеры сюды зараз прыдуць і забяруць нашых коняй і кароў. Бавэлчык іх сюды вядзе зімнікам.</br><noinclude></noinclude> 41v71n5zsqi4ksopxibfz2bds1kzbsl 104 120980 281584 2026-04-11T09:51:57Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|2.0em}}— Вось шэльма, вось гад! Хіба выберацца ён адгэтуль разам з панскімі псамі, а то дамо яму ў рукі яго шальмецкую галаву — хай цацкаецца з ёю, як з гнілым гарбузом.</br> {{gap|2.0em}}На балоце пачалася трывога. Мужчыны, кабеты і дзеці заёрзаліся, разышліся ва...» 281584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2.0em}}— Вось шэльма, вось гад! Хіба выберацца ён адгэтуль разам з панскімі псамі, а то дамо яму ў рукі яго шальмецкую галаву — хай цацкаецца з ёю, як з гнілым гарбузом.</br> {{gap|2.0em}}На балоце пачалася трывога. Мужчыны, кабеты і дзеці заёрзаліся, разышліся ва ўсе бакі зьбіраць сваіх коняй і кароў.</br> {{gap|2.0em}}— У барок трэба ехаць праз Ціменку! Туды, сукіны дзеці, не прабяруцца. І ня гуртам ідзеце, а ў адзіночку, — закамандаваў дзед, — і голасу вялікага не падымаць!</br> {{gap|2.0em}}Быў вясёлы летні поўдзень. Балотная паляна, акружаная з усіх бакоў цёмнай, высокай сьцяною лесу, млела ад гарачыні. Высокая па пояс зялёная шчотка травы была скалмачана людзьмі і жывёлінамі. Дзе-нідзе спаміж травы ірдзелася мутна-меднага колеру балотная рудаўка, якая пазірала ўверх, нібы аграмаднае, мёртвае вока. Дзе-нідзе тырчэлі сухія, леташнія сьцяжарні.</br> {{gap|2.0em}}Ценкі паплет тырчэў уверх, нібы вялізарныя, сукаватыя пальцы падзямельных страшыдлаў, і сьцяжарні паказвалі ворагу, дзе хаваюць сяляне сваё апошняе багацьце — коняй і кароў.</br> {{gap|2.0em}}Клопатна кружыліся нізка над травою балотныя птушкі. Яны займаліся сваёй звычайнай, штодзённай працай: лавілі мух, мушак, глыталі рабачкоў у рудаўках і гучна сьпявалі на розныя лады. Дзе-нідзе горда і спакойна спацыравалі буслы.</br> {{gap|2.0em}}На ўстрывожаных людзей зварочвалі ўвагу толькі коні і каровы, якіх адарвалі ад яды. Людзі ў адзіночку ціха вялі коняй, гналі кароў да рэчкі на самым канцы балотнай, вялікай паляны. Шастала трава зьмяіным затаёным шастам:</br> {{gap|2.0em}}— Ш-ш-ш… с-с-с…</br> {{gap|2.0em}}Хлюпала балота і гойдалася пад нагамі, як чартоўская зыбка.</br> {{gap|2.0em}}— Хлю-ю-п, хлю-ю-п, хлю-ю-п!</br> {{gap|2.0em}}Во праваліцца балота… во людзі і жывёла праб‘юць яго пухкі, верхні слой, абросшы высокай драцяной травой; праб‘юць, як стары кажух, і праваляцца наскрозь, ажно знаку ад іх не застанецца… Узьдзівяцца маўклівыя буслы, зашастаюць моцнымі вахлярамі-скрыдламі, падымуцца над балотам і, купаючыся пад небам ясным у растопленым золаце<noinclude></noinclude> 9ewahn0wt3cv3qb230lsu2vamk3ad8o 104 120981 281585 2026-04-11T09:58:28Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «гарачага сонца, панясуць у празрыстыя летнія далі нямую казку аб тым, як балота глынула людзей і жывёлін…</br> {{gap|2.0em}}Людзі ціха цягнуліся да рэчкі балотнай жывым ланцугом, у брод перапраўляліся праз рэчку і таялі разам з сваімі жывёлінамі ў блізкай ля р...» 281585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>гарачага сонца, панясуць у празрыстыя летнія далі нямую казку аб тым, як балота глынула людзей і жывёлін…</br> {{gap|2.0em}}Людзі ціха цягнуліся да рэчкі балотнай жывым ланцугом, у брод перапраўляліся праз рэчку і таялі разам з сваімі жывёлінамі ў блізкай ля рэчкі пушчы. Апошнім прабраўся праз рэчку сівы, высокі дзед.</br> {{gap|2.0em}}Здалёку чулася кулямётная страляніна: „тра-та-та, тра-та-та“. Нібы хтосьці рассыпаў боб па сухім гліняным таку.</br> {{gap|2.0em}}— Гэта нашыя паўстанцы б‘юцца з палякамі, — падумаў дзед. І ўсьмешка зьявілася на яго худым твары. Ён прыпомніў, як калісьці і ён з туркам біўся, але тады нейк войны былі інакшыя і ўсё жыцьцё было інакшае. Тады гвалтам цар гнаў людзей на бітву з невядомым ворагам, а цяпер людзі самі ідуць. Усе маладыя хлопцы з ваколічных вёсак пайшлі на пана, ды ня толькі маладыя, а барадатыя мужыкі пайшлі, з віламі, з тапарамі. Як ня пойдзеш, калі шляхтуны катуюць мужыкоў, зьневажаюць баб, да сьмерці замучваюць дзяўчат, паляць вёскі. Тут мусіш пайсьці… Эх, каб я быў маладзейшы!..</br> {{gap|2.0em}}Дзед глыбока ўздыхнуў.</br> {{gap|2.0em}}— Але што-ж! Калі ня я, дык двое маіх сыноў б‘юцца цяпер з ворагам. З мяне досыць.</br> {{gap|2.0em}}Дзед апошнім схаваўся ў пушчы. Там ён далучыўся да ўсёй грамады, якая трохі асьмялела і гойкала ў лесе на жывёлін.</br> {{gap|2.0em}}Праз густыя галіны высокіх дрэваў сонца рэдка дзе пранікала. У пушчы стаяла вечная палуцьма, якая расьцілалася па шурпацістых пнёх, па карчох і вываратнях, як вільготны, сьветла-шэры вэлем.</br> {{gap|2.0em}}Пад кожным пнём, ля кожнага чорнага карча туліліся старадаўныя казкі аб лясунох і русалках. У лесе яны здаваліся праўдзівымі. Нібы во-во яны тут былі, толькі з прыходам сюды няпрошаных госьцяй — людзей і жывёлін — яны схаваліся па далёкіх куткох гушчарын, перакінуліся ў птушак, у вілаватыя пнішчы… Во-во па вільготным папаратніку адціснуты іх затаёныя сьляды. Вось нядаўна яны разгульвалі ў хмельна-пахкім багуне, качаліся ў пухкіх коўдрах моху, пробавалі на смак сыраежак, масьлянак і перасьпелых чарніц.</br><noinclude></noinclude> baoww2mfkrix867tiz35eigws91apno