Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 121191 282134 281920 2026-04-22T09:38:42Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Прызналі нашу вёску бунтарскай, загадалі штотыдзень па два дні адрабляць пану за тую праклятую трубу, а мяне, як зачыншчыка, зьбілі і закаванага павязьлі ў вастрог. Там зноў пачалі мучыць. Білі гарачымі шомпаламі па пятках... цяпер чую агідны смурод смалі сваёй скуры... Начамі мучаць мяне страшныя прывіды, а ў грудзёх — бы цьвік іржаўлены ўбіты. Дапытвалі — ці я бальшавік. Ніколі я ім ня быў. Але ў гэты момант надчалавечых мук, катаваньня да бясчуцьця, у мяне раптам закіпела бурлівае жыцьцё, я ўсёй сваёй істотай пачуў патрэбу стаць комуністым, пачуў патрэбу выказаць гэта, і з радаснай душэўнай паўнатой, і з гарачым пачуцьцём кінуў катам сваё прызнаньне. Што далей было —ня помню, хай аб гэтым раскажуць мае каты. {{Водступ|2|em}}Дык вось, браце, нас б‘юць, зямельку адбіраюць, паншчыну адбываць прымушаюць... Золата і панаваньне выціскаюць з нашай крыві і поту... Гора нам... Пашоў-бы я да цябе бліжэй, але не магу ступіць на параненыя пяткі. Выцягваю да цябе свае акрываўленыя рукі, якія ўціскалі між дзьвярэй, выцягваю па твой пераможны молат, каб разьбіць ім вастрожны мур. І разаб‘ём, бо мы, браце, дужыя, як ніколі, мы з кожным днём магутнеем. Мы так багаты вагністай помстай і векавой нянавісьцю, што сталі непераможнымі. Помстай дыхаеш, помстай молішся. Ці кідаеш зерне на загоны, ці да дня сонца сустракаеш, ці бяду бядуеш — усюды адна думка, адно чаканьне: хутчэй-бы разьмжджуліць панскае ярмо! {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> 97ycbvjhy5qrac1keaijhz0dpop9dev 104 121192 282135 281921 2026-04-22T09:39:27Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|''ЯК НЕДАРАДА ДАРАДЗІЎ СВАЁЙ БЯДЗЕ''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Строгі быў загад у гміне, каб усе неадкладна плацілі „даніну“<ref>Адначасовы падатак.</ref>. Падышоў ужо апошні тэрмін, але з сялян бадай ніхто не плаціў: той ня мае чым, той мае, але ня рупіцца, бо чаму іншыя ня плацяць, а той, кіруючыся ўсякімі асабістымі перакананьнямі, зусім ня хоча плаціць. І так „даніна“ ані з месца. {{Водступ|2|em}}Ажно прыехаў якісь важны чын у гміну. Сабраў сход і ў прысутнасьці жандараў нагрымеў страшных слоў, даў тэрміну толькі тры дні, пагразіў астрогамі, настукаў кулакамі, лаяўся — надта ўжо, відаць, яму гэтая „даніна“ патрэбна была. Як ачумеўшыя, разыходзіліся сяляне са сходкі: — ціхія, панурыя, з затаёнымі думкамі, вось быццам той лес, што чакае буру-навальніцу. {{Водступ|2|em}}А Лявон Недарада дык, мабыць, больш за ўсіх меў клопату. Яму ўсё жыцьцё ніяк ня ручыла, а ў грашовых справах — асабліва. І спраў гэтых у яго заўсёды было гібель, а грошы дык ніколі ня было. {{Водступ|2|em}}Узяць-бы хоць цёшчу Лявона, памерла і не сказала, дзе грошы схавала: не здалела сказаць — раптоўна памерла. А сама калісь хвалілася, што прызапасіла на чорную гадзіну; нават нейкім прыпадкам старасьвецкі чырвонец захаваўся. Лявон сам яго бачыў, пробаваў зубамі, стаўляў рубцом, ці не фальшывы.<noinclude></noinclude> ewetxgfe49x9teph3haftlvnyu4t7q2 104 121193 282136 281922 2026-04-22T09:41:09Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Ня мала клопату ён меў і са сваёй жонкай. Баба была хоць куды: спор мела ў руках і догляд гаспадарскі; адзін быў толькі фэлер: цераз меру была прыгожа. Кожны на яе галіўся, падлабуніваўся ўсялякімі спосабамі і гэтым набівалі ёй цану; пачала яна ганарыцца, узяла Лявона, як кажуць, на павадок, і ня мог Лявон ёй пярэчыць, бо не ўстаяць яму супроць яе красы. Вось і цяпер, прадаў-бы ён Серадулю і адпіхнуў-бы сваю бяду — „даніну“, а там бог-бацька. Але ня туды тое, зрабіць гэтак ня ўдасца, бо жонка не дазволе; ды яно і справядліва, што варта гаспадыня без каровы ці карова без гаспадыні. Апроч таго, жонка апошнімі часамі нешта стала бокам хадзіць, трэба нейкім гасьцінцам паддобрыцца. Бяда з гэтымі прыгожымі жонкамі! А тут і вясна на дварэ, хлеба няма, нарогі трэба купіць... {{Водступ|2|em}}І ўсяго тэрміну тры дні! І яму, Лявону, звычайнаму сабе бульбаеду, трэба столькі грошы выдаўбаць недзе, прыдумаць нейкі ратунак. {{Водступ|2|em}}Так разважаў Лявон ідучы са сходкі. Усю здатнасьць сваю ён ужыў, каб прыдумаць, дарадзіць сваёй бядзе. Але як? Хіба-ж ён бачыў калі радасны прамень у сваім жыцьці? Хіба-ж ня ён сын падняволенага народу? Хіба-ж ня ішоў дождж і не разьліўся пансак у печцы, калі ён радзіўся? А бародаўка на носе хіба не магнэс для ўсялякіх напасьцяй? Эх, з горам радзіўся, з горам, мабыць, прыдзецца памерці! Дык вось чаму яго загартаваныя працай рукі сталі непаслухмянымі і так нялоўка аціралі халодны пот з чала. {{Водступ|2|em}}Прышоўшы дамоў зьмярканьнем, Лявон ні з кім з хатніх не ўваходзіў у гутарку і, не вячэраўшы, лёг спаць. Дакучлівыя, трывожныя думкі не пакідалі яго ўсю ноч.<noinclude></noinclude> kbmqolq81rhzbuv85u6uq9lrjv8hsyc 104 121194 282137 281923 2026-04-22T09:43:24Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Са змучанай душой устаў ён з першым пеўнем і пашоў на даржнік, каб дагледзець гаўяда, і тут яму прышла шчасьлівая думка. {{Водступ|2|em}}У бальшавіцкая часы, калі аднасельчане разьбівалі панскі двор, Лявон, ня ўмешваючыся ў разбушаваную табалу, пашоў пацікавіцца гэтым надзвычайным выпадкам. Увайшоўшы ў панскі сад, ён згледзеў невялічкую бліскучую шмаціну з квяцістымі каменчыкамі. Падняўшы яе, пашоў дамоў і ня ведаў, што з ёй зрабіць. Разглядаючы аднаго разу знахадку, Лявон заўважыў на ёй чырванаватую пляму і зразу дагадаўся, што гэта была кроў. Аж неяк занудзіла яго, апанаваў забабонны жах, і каб далей быць ад грэху, барзьдзей абярнуў шмаціну ў рызмак, улажыў у скрынку ад калёснай мазі і закапаў у еўні. Хутка Лявон пераканаўся, што як толькі пачне думаць аб сваёй знахадцы, дык нейкае ліха з ім здарыцца: то конь пад ім спатыкнецца, і ён зваліцца ў {{Абмылка|грязь|гразь}}, то на прыпол выпусьціць лыжку са стравай, то цьвік назаве гузікам, адным словам, Лявон прыкмеціў ва ўсім гэтым чартоўскую махінацыю. {{Водступ|2|em}}Вось чаму ён так узрадаваўся, калі ўспомніў знахадку: сягоньня кірмашовы дзень, пойдзе ў мястэчка і прадасьць там каму з-пад палы — і бяды пазбудзецца, грошы будзе мець, хоць грошы, то праўда, нячыстыя, але на „даніну“ самыя тыя. {{Водступ|2|em}}Нікому ня кажучы, адкапаў ён знахадку і пашоў на кірмаш. Увашоўшы ў бор, зьняў шапку і, ідучы, пачаў маліць бога, каб яму ды хоць раз у жыцьці пашанцавала. Калі добра ўсё ўдасца, абяцаў богу трэцюю часьць выручаных грошы, але пасьля доўгай развагі над пакутным жыцьцём-быцьцём зрабіў моцную пастанову ахвяраваць толькі пятую часьць.<noinclude></noinclude> jfls2pkal4b3b1x01uf84v14zno4bgv 104 121195 282138 281924 2026-04-22T09:45:21Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Прышоўшы ў мястэчка, Лявон пацягаўся па рынку, нрыглядаючыся да людзей, якія больш падыходзілі да яго справы. {{Абмылка|Знаёмных|Знаёмых}} жыдкоў ён не хацеў чапаць, каб не асароміцца. Усё гэта яго дужа непакоіла. Ня раз, моцна задумаўшыся, натыкаўся на людзей, ці, не пачуўшы крыку: „з дарогі!“, будзіўся ад удару аглаблёй у плечы. Ужо думаў упякаць дахаты, паслаўшы ўвесь сьвет к чортавай мацеры, як тут перад сабой, згледзеў франтаватага паўпанка, відаць, пацягнуўшага гары, бо ўсё ківаўся ў бакі. Доўга сачыў за ім Лявон, чуў, як паўпанка звалі „амэрыканцам“, і ніяк ня мог адважыцца, каб яго зачапіць. {{Водступ|2|em}}А што калі арыштуюць ды пачнуць біць?! — падумаў Лявон. Ну, але мусіць той важны чын у гміне быў страшней за страх Лявона, бо ён, вытыркнуўшы рог шмаціны з кішані, падышоў да паўпанка і сказаў: „купіце!“ Паўпанак абгледзеў, памармытаў і тыц два даляры ў руку Лявона. Аж у вачох Лявону пацямнела, хацеў у руку цмокнуць дабрадзею свайму, але той ужо зьнік. {{Водступ|2|em}}Напятушыўся Лявон, жывей забілася кроў у сэрцы; важна размахваючы рукамі, пашоў да знаёмага загатоўшчыка Лейзара і загадаў паставіць гары, абяцаючы падвезьці козам ахапак сена. Цяпер ён меў толькі адзін клопат — гэта разрахавацца з богам. Пятую часьць ад двух даляраў ніяк не адлічыш, трэба іх мяняць, а мяняць не хацеў — баяўся, каб яго не ашукалі. Абмяняе ён іх у каваля сваёй вёскі, Боруха — ён жыдок сумленны. Аднак, яго абяцанка богу, справа шмаціны з крывавай плямай, гэтыя нечаканыя даляры не давалі Лявону супакою. І чым больш асушаў чарак, тым больш адчуваў страх перад божым гневам, а ў сваім раптоўным багацьці бачыў выкрутасы нячыстай сілы. Нейкі цяжар<noinclude></noinclude> jl2q1abrxzg0gzogh5hr0u8lhkl712u 104 121196 282139 281925 2026-04-22T09:47:10Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>прыгнятаў Лявона, марока плутала думкі, і радасьць, і трывога валтузіліся ў грудзях; ён чуў патрэбу зрабіць нешта надзвычайнае, балюча-вострае, каб ачуняць, пачуць ясьней, што з ім і дзе ён. {{Водступ|2|em}}Вось, каб пазбавіцца ад усяго гэтага клопату, рашыў хмельнай галавой і грэшнай душой пайсьці ў касьцёл і паляжаць крыжам, а можа такім чынам ня толькі адстраша чорта, але і адпакутуе і пятую часьць ад даляраў. {{Водступ|2|em}}На нешпарах касьцёл быў паўнюсенькі народам. Лявон заціснуўся пад сьцяну і бухнуў крыжам вобземлю. Народ зьдзіўлены расступіўся, а пасьля стаў прывыкаць і цясьней абступіў Лявона. Песьня, арганы, цяплыня і хмель нагналі на яго такі смачны сон, што ён не пачуў як разышоўся народ. А закрыстыян, дзякуючы кірмашоваму дню, таксама нанюхаўся з бутэлькі і, не абгледзеўшы касьцёлу, запёр Лявона, {{Водступ|2|em}}Прабудзіўся Лявон а поўначы і спрасонку пачаў шукаць жонку, думаючы, што ён сьпіць на ложку ў сваёй хаце. Хутка ён ачухаўся і скамянеў са страху. Сярод касьцёлу гарэла лямпачка. Цішыня, дзіўныя цені, нямыя, застыглыя фігуры сьвятых, блеск пазалоты ўсё гэта веяла нейкім незямным, надзвычайным і наганяла жуду на Лявона. Але раскумекаўшы сабе, што ён у касьцёле, у пасьвенчаным месцы, пад апекай сьвятых, стаў падымацца пільна ўглядаючыся ў цёмныя падазроныя месцы. Калі нічога страшнага ня сталася, пасьмялеў, кашлянуў колькі разоў для адвагі і зразу супакоіўся. Убачыўшы абраз у аўтары, дзе быў намаляваны сам бог у вобалаках, а ў нагах меў зямлю, Лявон адазваўся: {{Водступ|2|em}}— Дзякуй табе, божа, што ты даў мне такі выпадак, калі я з табой магу пагутарыць вока на вока.<noinclude></noinclude> 42i2qx6xuwkfqx1s5pnljzui83xqw6k 104 121197 282140 281926 2026-04-22T09:48:28Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>Перш-на-перш, мушу перасьцерагчы цябе, што несамавіта ты гаспадарыш на нашай старонцы. Жывем мы па справядлівасьці, як кажуць: бога ня гневім і з людзьмі ладзім: калі нас б‘юць па аднэй шчацэ, дык падстаўляем і другую. Ніколі, нікога ня крыўдзілі, не няволілі. Аднак, гора, дык як мора разьліўное, ажно захлябаешся. Кінь хоць {{Абмылка|саломніку|саломінку}}, паратуй у бядзе, бо мы народ цёмны, дзікі, раздражнены сучасным безгалоўем і за сябе ня ручаемся. Суд наш страшны і крыві мы не шкадуем. Так што з разгону і табе можам наклеіць. Гэта мы калісь былі пужлівыя, цяпер справа інакш стаіць. Успамінаю як я раз уздумаў накрасьці яблыкаў у панскім садзе. А вартаўнік там быў вельмі запальчывы. Бывала птушка не ўляціць у сад, каб ён не заўважыў. Сушаным гарохам страляў па нас. Вось я начапіў торбу і палез, цікуючыся, праз паркан. І толькі гэта пераскочыў, як чую, што мяне нехта і цягне. Я барзьдзей рвануў назад і бег мусіць з паўвярсты, валакучы за сабой прасла паркану, што зачапілася за торбу, як я лез у сад. А то бывала... {{Водступ|2|em}}Тут Лявон стаў гарадзіць аб сваіх брыдкіх справах і нябывалых здарэньнях і ўрэшце закончыў. {{Водступ|2|em}}— Што да доўгу, то справа стаіць так: я ніколі ня кручу, а табе, моцны божа, тым больш. Вось бачыш... {{Водступ|2|em}}З гэтымі словамі Лявон дастаў залатую монстранцыю і, ківаючы, ён казаў далей. {{Водступ|2|em}}— Я гэтую дарагую рэч магу ўкрасьці, але я гэтага не раблю, бо я акуратны даўжнік і сумленны чалавек і аддаю табе доўг з барышом. {{Водступ|2|em}}Тут ён монстранцыю паставіў ізноў на месцы і, лічачы ўсе справы ўдала пакончанымі, стаў разглядаць касьцёл, каб не маркоціцца, пакуль разьвіднее. {{перанос-пачатак|п=Абыхо|к=дзячы}}<noinclude></noinclude> t9rx3p7eo92k0kcn3zrtgwoe4s1zvj8 104 121198 282141 281927 2026-04-22T09:50:01Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=Абыхо|к=дзячы}} каля сьцен, Лявон згледзеў абраз сьв. Магдалены, дужа падобнай да яго жонкі. Доўгі час Лявон узіраўся на абраз зьдзіўлены, а пасьля, зарагатаўшы на ўвесь касьцёл, сказаў. {{Водступ|2|em}}— Ну, шмат у мяне знойдзецца гэткіх сьвятых! {{Водступ|2|em}}Пасьля, пабачыўшы на другім абразе Адама і Эву, якія сьпіраліся аб яблыку, быў азадачаны пытаньнем: на якой гэта мове яны сьпіраюцца. {{Водступ|2|em}}Рамы вакон, што раз ярчэй выступалі на шэрых досьвітках. А хутка забразгалі ключы каля дзьвярэй. Лявон пасьпяшыў затаіцца ў куточак. У адчынены касьцёл пачаў находзіць народ. Загудзелі званы. Арган згушчаў касьцёльныя песьні. Вышаў незаўважаным у народ Лявон і рушыў {{Абмылка|бардзьдзей|барзьдзей}} дахаты. {{Водступ|2|em}}Яшчэ здалёку пачуў Лявон звон малатоў у кузьні Боруха. Ішоў ён пэўнай, цьвёрдай паходкай, як чалавек з забясьпечанай будучынай, ішоў проста ў кузьню, каб абмяняць даляры. {{Водступ|2|em}}— Памагай бог! — пажадаў Лявон, увайшоўшы ў кузьню. {{Водступ|2|em}}— Дзякую, — адазваўся каваль і ўзяў пададзеныя новыя паперкі ў запэцканыя рукі, паварочаў іх і вышаў з кузьні на сонца — ён ніяк ня мог паверыць, каб у гэтага абадранца маглі быць даляры. {{Водступ|2|em}}— Псс...—раптам адазваўся Борух і аддаў даляры Лявону. {{Водступ|2|em}}Што ты псыкаеш? — зазлаваў Лявон. {{Водступ|2|em}}— Пашкуства, — фальшывы... {{Водступ|2|em}}Вось быццам хто абухам стукнуў па галаве Лявона, ажно ён хістануўся ў бакі і прысланіўся да вушака. Боль пашоў па жылах, бы атрута тая. Крыўда, жаль і злосьць на сябе, на ўсё на сьвеце даводзілі яго да вар‘яцтва. Качаючыся па зямлі, ён рваў сабе валасы, {{перанос-пачатак|п=блузь|к=ніў}}<noinclude></noinclude> q3lnw8vvi1a226nx0mnmqkj7lkd733m 104 121199 282142 281928 2026-04-22T09:51:48Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=блузь|к=ніў}}, праклінаў. Здавалася, што {{Абмылка|вось,-вось|вось-вось,}} і ён зьвіхнецца з розуму. Урэшце ўскочыў на ногі. З дзікімі, вытарашчанымі вачмі, ускалмачанымі валасамі, абкачаны ў зямлю, зубамі скрыгатаў і нема гразіў небу заціснутымі кулакамі. {{Водступ|2|em}}На народ, які зьбегся глядзець, напаў страх; нават Борух схаваўся ў кузьню. Як-бы нейкім холадам павеяла, чадным паветрам хухнула, а Стэпка Люлічніха, дык нават пабачыла рогі ў калматай галаве Лявона. Усім стала ясна, што паганы чорт зьмяшаўся з паветрам і валтузіць душу Лявона. Мужчыны сталі разыходзіцца, бабы жагнацца ды сплёўваць, дзеці ў плач, а ў Лявона паваліла пена з губ і ён стаў усяляк трызьніць на бога і ўсіх сьвятых. {{Водступ|2|em}}Тут нехта параіў гукнуць на шаптуху, каб абараніць неба ад паняверы, але Лявон пякельна зарагатаў і паплёўся дахаты, падымаючы нагамі пыл. {{Водступ|2|em}}Прышоўшы дамоў, сваім страшным выглядам напужаў усіх хатніх: жонка схавалася на печ, а дзеці з гвалтам выбеглі вонкі з хаты. Злосна вырваўшы млён ад жорнаў, Лявон пачаў ім калаціць па абразох. Бразг шкла, трэск рамаў, крык гаспадыні — тварылі пякельную музыку. Як толькі Лявон сьцебануў па сьв. Антоні, дык з-пад абраза шухнуў на падлогу запылены пачок. {{Водступ|2|em}}— Грошы ёсьць! Лявонка, маміны грошы! — І жонка кульком-поныр’ю кінулася з печы, каб падняць запылены пачок. І калі яна разварачвала папяровыя банкноты, выкаціўся вядомы чырвонец; Лявон сядзеў ужо на лаве, сапучы, як кавальскі мех, і абціраў то адным, то другім рукавом абліты потам твар. {{Водступ|2|em}}Пасьля гэтага нічога надзвычайнага з Лявонам ня здарылася. Заплаціў ён даніну і на рэшту грошы пачаў лячыць<noinclude></noinclude> t5hbt1jjexxf7ujacohhoqpqg747zx5 104 121200 282143 281929 2026-04-22T09:52:38Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>розныя гаспадарскія недамаганьні. А крыху абжыўшыся пасыцеў, пачырванеў, а гутарку сваю пераплятаў вясёлым сьмехам і жартамі. {{Водступ|2|em}}— Вось, дарагенькія, як нам трэба: што ўбіў, тое і ўехаў, — казаў Лявон Недарада. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> nvwke98q5jl8bimfmgly8fhifyhfmjr 104 121201 282144 281931 2026-04-22T11:20:33Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|''ДЗЯМІД І АЎДОЦЯ''|памер=120%}} {{ц|''(З жыцьця Зах. Беларусі)''}} {{Водступ|2|em}}Каля могілак на ўзгорку ў абрушанай бульбяной яме сабралася Грункавіцкая вясковая комгранка (ячэйка). {{Водступ|2|em}}Абмазгоўвалі пякучую справу: барацьбу са штрафамі. {{Водступ|2|em}}То-ж ня было бадай гаспадара, які ня быў-бы аштрафаваны праз поліцыю. Выпаўзе сьвінчо на вуліцу (плоту няма з чаго зрабіць, хоць трэсьні), сабака бегае самапасам, задрэміш на начной варце, з начальствам не прывітаешся (цьфу!), коса глянуў, крыва стаў, — за ўсё табе штраф ды штраф. {{Водступ|2|em}}Сяляне з апошняга выбіваюцца, каб заплаціць, бо адсідку за штрафы горш ня выдумаеш. Будыніна гэтая, каб на яе бяздоньне, у рост чалавека з трымя радамі нар. Папрабуй-жа высядзець у гэткай пакуце без сьвятла, без паветра, бяз стравы. Хто слабей, а пасядзіць даўжэй, дык вышаўшы сланяецца, бы ўчадзеўшы, а белы, як сьцяна. {{Водступ|2|em}}Гэткую адсідку-душагубку сумысьле прыдумалі окупанты-жывадзёры, каб прымусіць сялян плаціць штраф. {{Водступ|2|em}}І людцы плацяць, ды стогнам стогнуць, а окупанты гарэлку хлешчуць, банкетуюць і п‘яным ротам галёкаюць гімны богу ды айчыне. А як не хапае пеці-меці, дык зноў за штрафы.<noinclude></noinclude> tp1uinw9ewmjkpqwu06a7l6nx7ja35v 104 121202 282145 281932 2026-04-22T11:23:56Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Вось аб гэтай злыбядзе грункавіцкія падпольнікі і разважалі. {{Водступ|2|em}}— Я раю, — сказаў здаравенны дзяцюк, нядаўна прыняты ў партыю, — ды ня то, што раю, а сам магу зрабіць, значыць, прыпасьціць дзе поліцыянта. Ну, а пасьля да трупа картачку прычапіў: прухнееш, гад, за штрафы. Значыць, усе так паздыхаеце, а дзеля таго ня будзьце ласы на мужыцкія грошыкі. {{Водступ|2|em}}Яму супярэчыў сакратар гранкі. {{Водступ|2|em}}— Ты пакінь варыць кіпень. Забіць ня шутка, а толку тут ніякага. Важна, каб работу паставіць так, каб усе за аднаго і адзін за ўсіх. Трэба рэволюцыю разгортваць усёй грамадой, а як яна ўжо на поўным хаду, дык тады чабахай, брат, па іхнім гнязьдзе, каб толькі мокрае месца засталося. {{Водступ|2|em}}Ды пры гэтым асабліва важна, каб іх управа легма-лягла і завекавала так. А пакуль жыгой жыгацца — дурнота. {{Водступ|2|em}}Праўда, на штырхі перціся ахвота нам вялікая, рэволюцыя — наша сьвята, радасьць, але-ж да гэтага трэба прайсьці агонь і ваду, гарту трэба набраць, каб стаў пруткі і звонкі. Кожны дзень організуй рэволюцыю, дыхай рэволюцыяй, палыхай рэволюцыяй, а свой нутраньі агонь з разьлікам прызапась, каб не згарэць раптоўна, як ручайка кужалю. Значыць, галоўнае ў нас цяпер — організуй рэволюцыю. А дзеля таго, што да штрафаў, прапаную... {{Водступ|2|em}}Прапанову сэкратара ўсе прынялі. Таварыша Дзяміда выдзелілі быць адказным за ўсю кампанію па барацьбе са штрафамі, хай, значыць, на справе апраўдае сваю прыказку. {{Водступ|2|em}}— Наш верх! З‘організуем!—сказаў Дзямід, згаджаючыся.<noinclude></noinclude> 8seqqr1zbcsv2t8c65hu4zp8t9vsifn 104 121203 282146 281933 2026-04-22T11:24:57Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Прывучыўся Дзямід да сваёй прыказкі „наш верх“ у падпольлі, дзе ў гутарцы яму ня раз не хапала пораху, дык прыходзілася паддаваць дыхту вось гэтым самым — наш верх! {{Водступ|2|em}}— Глядзі, узяўся за гуж, не кажы, што ня дуж, — жартавалі з Дзяміда таварышы, разыходзячыся са сходкі. {{Водступ|2|em}}— Абы гуж вытрываў, а сіл у мяне хопіць. {{Водступ|2|em}}І праўда, стараўся Дзямід шчыра, гібель палажыў працы, і неўзабаве дабіўся добрых вынікаў. На аднэй з чарговых сходак гранкі Дзямід хваліўся. {{Водступ|2|em}}— Усе пад маю дудку, усе ў адзін тон. Наш верх, адаб‘ём мы ахвоту ад штрафаў гэтым жывадзёрам. {{Водступ|2|em}}А тым часам сталася так, што і самога Дзяміда аштрафавалі. Быў у яго сабака Разгон, які са старасьці ледзь валачыўся, даядаў, як кажуць, апошнія зубы. Ну, але каб не агрызацца з поліцыяй, дык начапіў Дзямід гэтыя старыя косьці на мотуз каля аўчарніка. {{Водступ|2|em}}Рэч вядомая, што для сабак суседняга пана ў поліцыі была лепшая констытуцыя: яны сабе лахалі на свабодзе, а ў вёсцы ня раз кусалі дзяцей і душылі курэй. Трэба-ж было раз панскай сучцы вільнуць хвастом перад носам Разгону. Як чорт на яго ўсьсеў. Раз— і мотуз папалам, два — і ён ужо круць-муць каля дворнай патаскухі, — толькі іх і бачылі. {{Водступ|2|em}}А кончыліся гэтыя няўдалыя залёты тым, што пан застрэліў Разгона, як шалёнага, поліцыянт закавырыста аштрафаваў Дзяміда, бо надта-ж ужо быў зручны выпадак. {{Водступ|2|em}}Справа гэтая абгаварвалася ў сямейным колектыве. Дакладчыкам выступіла Аўдоця, жонка Дзяміда. Даклад, прызнацца, няўмеру зацягнуўся, ужо ішоў другі тыдзень, а Аўдоця раз ступіць і штраф напомніць і<noinclude></noinclude> qirqxhecuqby7kjezghsgdd8znpwos7 104 121204 282147 281934 2026-04-22T11:27:05Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>бальшавікоў чартыхне, пеклам пастраша ды пабожкаецца, ну і ні ў пяць, ні ў дзесяць кусьліва выткне прыказку: „Наш верх“. {{Водступ|2|em}}Гарапашнае жыцьцё навучыла Дзяміда цярплівасьці, але тут усё-ж ткі ня вытрываў — узарвала. {{Водступ|2|em}}— А бач, Аўдоця, памятаеш, як я цябе ластажыў папругай за твой язык. Цяпер ты храбрая, бо ведаеш, што я стаў комуністым, значыць, і пальцам не чапну. Аднак кажу, наш верх, сунімісь, не брашы на нашага брата, каб ані пікнула. Праўда, біць цябе мне няма як ты, паднявольнае стварэньне, зносіш, значыць, пры буржуйскім ладзе падвойнае рабства і клясавае і сямейнае. {{Водступ|2|em}}Але тваё, Аўдоцечка, трасца тваёй галаве, няшчасьце яшчэ павялічваецца тым, што ты ўпартая, як кумпяк убойлівай скаціны, — горш таго, ты дурная, як абора ад лапця, як дзірка ў гузіку. Вось чаму ты ніяк ня можаш у розум узяць, што нас ад бяды, ад штрафаў, ад іншага насланьня выратуе толькі рэволюцыя, а ня твой выдуманы бог. {{Водступ|2|em}}— Вось цяпер мне стала ясна, — сказала літуючыся Аўдоця, — што ты хоць і ў бога ня верыш і паступкі твае пекла варты, аднак ты ў рай пападзеш — бог усім дурням грахі даруе — ох, бедненькі ты мой. {{Водступ|2|em}}— Каб з усяго сьвету сабраў розум у адно месца, дык усё роўна ім не разьбіў-бы тваёй дурнаты, — адрэзаў злосна Дзямід.—Ды ўрэшце, як сабе хочаш, як пасьцелешся, так і высьпішся, адно — ня блытайся мне пад нагамі — організаваць рэволюцыю гэта табе ня ў носе калупаць. {{Водступ|2|em}}— А што гэта такое організаваць рэволюцыю? Гэта, мусіць, быць пустадомкам ды на штрафы нарывацца, а пасьля казаць — наш верх?<noinclude></noinclude> 7symvs8rp0761tq28cbum1wljydoqh3 104 121205 282148 281935 2026-04-22T11:30:24Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Ох, і надакучыла Дзяміду гэтая скрыпучая скрыпка. Уздумаў ён, як кажуць, ударыць жонцы па самым балючым месцы. Узяў моўчкі нож і давай адточваць. Спалохалася Аўдоця ды пытае. {{Водступ|2|em}}— Ты што гэта? {{Водступ|2|em}}— А табе што? Наш верх! Вось пайду ды зарэжу ксяндза, што-ж, дурному, як кажаш, бог даруе. {{Водступ|2|em}}Аўдоця злосна сплюнула, значыць, знай, і гутарыць з табой не хачу, аднак спадцішка коса паглядала на Дзяміда, стараючыся разгадаць яго сапраўдныя намеры. {{Водступ|2|em}}А Дзямід сабе точа нож ды прыгаварвае. {{Водступ|2|em}}— Эх-хо-хо, каб ня было на сьвеце ксяндзоў ды паноў, дык-бы бабы былі на людзей падобны, а мужыком было-б ня жыцьцё, райскі рай. Вось, прыкладам, сядзіць у нашым мястэчку ксёндз і з бабскіх мазгоў робіць нейкую сьмярдзючую каламуць. Цьфу! А ты тут пакутуй. Возьмем цябе, была ты жонка і да работы і да скокаў першая. Меркаваў, значыць, што ў жыцьці паможаш вырываць розныя такія калючкі, што тырчаць на нашым гаротным шляху. Дык не! ксяндзу запрадалася — ух, праціўна глядзець... Нічым яе ня доймеш... {{Водступ|2|em}}Аўдоця пробавала перабіць прыкрую гуканку мужа, хацела ў жарт усё абярнуць. Але Дзямід стаў яшчэ больш хмарным. Вырваўшы волас з галавы, ён палажыў яго на бліскучае лязьвё нажа, дзьмухануў, і волас разьляцеўся напалам. Аўдоця з замёршым сэрцам усё гэта наглядала, урэшце, ня стрывала і ў плач. {{Водступ|2|em}}Дзямід старанна схаваў нож, вышаў на вуліцу і пэўным шагам пакіраваў у бок мястэчка. Струхнула аканчальна Аўдоця, што-ж, думае сабе, у бальшавікі запісаўся, дык усяго можа нарабіць. І ёй прадставілася, як востры нож затопіцца ў тоўстае цела ксяндза. Ажно<noinclude></noinclude> 6jox5ezznf16ijzb80cwvtmmv9oicrr 104 121206 282149 281936 2026-04-22T11:31:07Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>айкнула яна са страху і, патыкаючыся, пагналася за Дзямідам. {{Водступ|2|em}}— Дзямід, а, таварыш Дзямід, куды нож панёс? Бульбу нечым пачысьціць. Аддай нож, Дзямідка, мне не аб ксяндзу ідзе, а аб тое, што нож патрэбен. Слухай, я заўсёды буду бога ганіць, бальшавікоў вунь як хваліць, вярніся толькі. {{Водступ|2|em}}— Пачакай, куды прэшся, ашалеў ці што. Вось да чаго твая рэволюцыя даводзе. А, божухна, а, матухна. {{Водступ|2|em}}І Аўдоця, вяртаючыся дахаты, пачала пераходзіць на адчытваньне і праклён бальшавікоў і рэволюцыі ды так, як яшчэ нават і сьвет ня чуў. {{Водступ|2|em}}Прайшоў дзень, другі, а пра Дзяміда ні слуху, ні духу. Вось Аўдоця рашыла пайсьці ў мястэчка наведаць, сабраць чуткі, тым больш, што падышла нядзеля, можна будзе ў касьцеле памаліцца. {{***2}} {{Водступ|2|em}}Прышоўшы ў мястэчка, Дзяміду ня трэба было доўга шукаць месца сваёй адсідкі. Селянін Заходняй Беларусі добра ведае, дзе знаходзіцца вастрог і поліцэйскі пастарунак і ніколі іх не забудзе. Тут сесьці беларусу ў „татаву хатку“ як піць даць. Кожны парадачны чалавек прагібеў год-два ў вастрозе. А калі ніколі не сядзеў, гэта значыць грош яму цана, значыць, гне ў панскі бок, вось такая ўмацавалася ў нас памоўка. {{Водступ|2|em}}Яшчэ здалёку Дзямід аж у далоні пляснуў. {{Водступ|2|em}}— Наш верх! {{Водступ|2|em}}Бо каля адсідачнай народу цэлы кірмаш. Запруджана, завернена цэлая канцэлярыя, панадворак — гэта сярмяжная вёска прываліла адседжваць штрафы.<noinclude></noinclude> j00drzvctp6enl36u43xi5next1cine 104 121207 282150 281937 2026-04-22T11:33:28Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Добра, браткі, наш верх! Ні граша ў панскую казну. Нічога, хай калі хто іншы наседзіць мазоль на тым месцы, скуль ногі растуць, дык хай сабе, справа наша наогул мазалістая. За тое вунь і тым і гэтым, дык вось што! {{Водступ|2|em}}Дзямід торкаў хвігу ў бок поліцыянтаў, а сяляне рагаталі. {{Водступ|2|em}}Табала, што была бліжэй да канцэлярыі, гудам гудзела: {{Водступ|2|em}}— Панок, а панок, пасадзі хутчэй мяне, я далёка жыву. {{Водступ|2|em}}— Мяне перш — дома работа чакае. {{Водступ|2|em}}— Не, Мікіту перш, бо ў яго казінец у нагах. {{Водступ|2|em}}— Пабудуйце яшчэ адсідачную, якое трасцы мы тут будзем стаяны адстаіваць. {{Водступ|2|em}}— Нічога, пастаіш, дык больш захочаш пасядзець. {{Водступ|2|em}}— Прынясеце крэсла для Хвядоса, ён хоча пасядзець. {{Водступ|2|em}}— Даёш турму! {{Водступ|2|em}}— Паўлюк, а ты яец ці ўзяў, курчат-бы выседзеў. {{Водступ|2|em}}— Гэй, вастарожная армія, станавецеся ў чаргу, бо так ніякага толку не дачакаешся, {{Водступ|2|em}}— Во дзе панскі рай, — па чарзе ў вастрог. {{Водступ|2|em}}Пачалі ўстанаўлівацца ў чаргу, каб запісацца, а пасьля па выкліку ісьці на тую пакуту. Кожны хацеў адбыць першым гэтую бяду, тым больш, што работа ў полі была пароблена, на дварэ цёпла, і са сваёй грамадой, дык яно схадней пасядзець — весялей. {{Водступ|2|em}}А бітком ужо набітая адсідная гудзела, як вулей перад роем, вунь аж дзе яна, а чуваць. {{Водступ|2|em}}Пры ўстаноўцы чаргі ўзьняліся спрэчкі: кожны меціў, каб быць наперадзе, у справу ўмяшалася поліцыя.<noinclude></noinclude> kb3ibdd4jngt1lzh3dach31bp56ffld 104 121208 282151 281938 2026-04-22T11:34:58Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Увесь гэты шум-гам быў створаны сумысьля, каб больш набедакурыць начальству, якое і без таго было зьбянтэжана ад нечаканых вынікаў штрафаваньня. Клопат абрыдных окупантаў яшчэ больш падбухторваў сялян: адзін аднаму паддаваў ахвоты. {{Водступ|2|em}}— Стой, ня піргайся, не дасі адкашляцца. Ох, трудна мне будзе з маім удушам у гэтай адседачнай. {{Водступ|2|em}}— Плюнь, там сваіх песень навучымся — прыгадзяцца. {{Водступ|2|em}}— Ашалеў ты, — мне дыхаць нечым, а ён хоча песень вучыць. {{Водступ|2|em}}— Бачыш яго, далікатны які, у адшчапенцы хоча запісацца. {{Водступ|2|em}}— Ты аб далікатнасьці лепш пакінь, — я таксама вучоны. Не пяршыня. А сказана было так сабе, дзеля слова. {{Водступ|2|em}}— А ты ня злуйся, тут гутарка не аб табе і не аба мне, тут, брат, справа наша, агульная... {{Водступ|2|em}}Урэшце, поліцыянт расставіў чаргу — хвост выцягнуўся, аж вунь куды, а ў канцы хваста апынуўся „наш верх“. {{Водступ|2|em}}Як на бяду стрэліла аднаму блазну пакпіць, — ну з лёгкай рукі і пачалося. {{Водступ|2|em}}— А, браточкі, кажа, гляньце, дзе „верх“ апынуўся, у самым хвасьце. {{Водступ|2|em}}— Верх хваста, гэта значыць, самы ніз, нехта падхапіў з грамады. {{Водступ|2|em}}— Гледзячы, якога хваста, — бывае хвост ушчэмлены і хвост дудой, зыкуючы. {{Водступ|2|em}}Дзямід ад жартаў прабаваў адбівацца жартамі. {{Водступ|2|em}}— Чакайце, — казаў — наш верх, будзе той сьмяяцца, хто апошні сьмяецца. А мая бабуля, дык казала, што ёсьць<noinclude></noinclude> 7yusrnqnlz4h6430tg5ukcamda6g24v 104 121209 282152 281939 2026-04-22T11:38:56Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>такія царкоўныя кнігі, дзе напісана, быццам апошні будзе першым. {{Водступ|2|em}}— Чакай, пакуль лысаму валасы вырастуць. {{Водступ|2|em}}— А хвост галавой стане. {{Водступ|2|em}}І ўсе ў рогат, а Дзяміду злосьць. {{Водступ|2|em}}— Ды, урэшце, сьціхнеце вы ці не? Што я вам — таварыш ці хвост сабачы? Вось я вам давяду, што наш верх, я першы пайду адседжваць. {{Водступ|2|em}}Аднак, трудна Дзяміду было адсьцябацца ад ёмкіх прыгаворак, жартаў грамады. І чым ён больш сердаваў, тым часьцей торкаў сваё „наш верх“, тым дружней з яго рагаталі. Думаў Дзямід плюнуць ды і пайсьці дахаты. Але-ж успомніў, што яго абавязак організаваць рэволюцыю. Пры тым ён любіў пацешыць душу — перакінуць у грамаду колькі чырвоных слоў, бяз гэтага ён ня мог і дня пражыць. {{Водступ|2|em}}Дзямід рашыў астацца, хоць гэтыя жарты зачапілі яго за жывое. Дабрадушны сьмех грамады, калі не здалееш яму даць роўнаважнага адпору, пераходзіць у едкую насьмешку і робіцца лішне балючым і незаслужаным, і бяз дай прычыны зробіць чалавека заўсёдашнім пасьмешышчам. {{Водступ|2|em}}Дзямід ведаў свае абавязкі, як масавіка, ведаў, што кожны комуністы-падпольнік павінен карыстацца давер‘ем і павагай у масы, каб у любы момант зварухнуць, павесьці, перамагчы. Гэта ён пачуў на раённай конфэрэнцыі і гэта яму асабліва ўелася ў памяць. Вось-жа выстраіліся чарга, вось-жа ўзразумелі патрэбу самаахвярнасьці, прышлі пакутаваць у гнойнай яміне, прышлі на мукі і зьдзек, бо гэта шкодзіць інтарэсам іх клясавага ворага, бо гэту праўду горача ім перадаў, перадаў разам з кавалачкамі свайго сэрца ён, Дзямід, які<noinclude></noinclude> 75piw04mlof4pj9xg9kiw312hz5kilk 104 121210 282153 281940 2026-04-22T11:41:31Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>і за сябе і за іх удвая галадуе і пакутуе, у якога дзеля гэтага і з жонкай нелады. А тут, на табе, кепік яшчэ з яго строяць. {{Водступ|2|em}}Балюча сьпёрла Дзяміду ў грудзях, па мускулах корчы пашлі, жылы кроўю наліліся... {{Водступ|2|em}}Трэба-ж было здарыцца так, што ў гэты час міма чаргі праходзіў наслухваючы мардасты пан Сьпіртачак, які меў у мястэчку свой растаран і быў вядомы, як панскі шпег. Уся яго разбракшая фігура, твар і вочы, праз якія праглядала нянавісьць і пагарда да беларускага „быдла“, мякка кажучы, так і прасілі кулака... {{Водступ|2|em}}— „Чабах“! — Раптам усе пачулі. {{Водступ|2|em}}Гэта Дзямід з размаху ўклеіў кулаком па карку Сьпіртачка, як той параўняўся з ім. {{Водступ|2|em}}— Ты за што гэта, — крыкнуў пан, прысеўшы. {{Водступ|2|em}}— А вось так сабе, з ласкі на пацеху, — адрэзаў Дзямід. {{Водступ|2|em}}Далей рэч ужо вядомая поліцыянты зараж-жа арыштавалі Дзяміда і павялі ў адседку. {{Водступ|2|em}}Уся чарга была жыва захоплена нечаканым паступкам Дзяміда, — як ён гэта спраўна асьцявужыў польскага шпега і давёў, як і казаў, што без чаргі пойдзе ў адседку. Вось табе і „наш верх“. {{***2}} {{Водступ|2|em}}Аўдоця вельмі ўсьцешылася, убачыўшы ксяндза ў касьцеле — дагадалася, што Дзямід яе хацеў папалохаць, што сам пэўна пашоў „організоўваць рэволюцыю“. Гэта ўжо не пяршыня, калі ён прападаў па колькі дзён і ўсе турботы клаліся на плечы Аўдоці. {{Водступ|2|em}}Прысланіўшыся да сьцяны, стаяла яна, заварожаная касьцельнымі песьнямі і густымі зыкамі арганаў. Не<noinclude></noinclude> j9c0jufgdie15q1xuylwd2g79m6xpzn 104 121211 282154 281941 2026-04-22T11:42:33Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>магла і ня сілілася настроіць думкі на малітву, а кантычкі ня мела, бо была няпісьменная. Урачысты настрой у бажніцы, блеск-полыск золата і палітуры, запах ад кадзіла — усё гэта рэзка падчырківала запусьценьне, смурод і недастатак Аўдоцінай хаткі-развалюшкі. А ў тэй хатцы ні юнацтва, ні радасьці. З году ў год, дзень у дзень працуе ад зары да зары, не разгінаючы сьпіны. Няма калі задумацца, чаму яно так жывецца, хто тут вінават і як палепшыць гэтае праклятушчае жыцьцё-быцьцё... Думка рвецца, кідаецца, шукае прастору, высі, крыльлі растуць... {{Водступ|2|em}}Толькі-ж не надоўга расчынілася вечка для вольных думак, цераз меру яны кволыя, цераз меру ўрасьлі, увязьлі ў рабскую штодзёншчыну. Жаль сьціскае за горла, туманіць сьлязьмі вочы. І Аўдоця зноў капашыцца, валтузіцца ў абоймах жудасьці і роспачы бядняцкай галадуючай сям‘і. {{Водступ|2|em}}— Саган цячэ! — ледзь ня крыкнула Аўдоця, успомніўшы, што яе стары, шчарбаты, ня раз лечаны „бабскім“ спосабам, саган пачаў цячы і што трэба новы купіць. Але за што купіць? {{Водступ|2|em}}І вось гэтае пытаньне, як асьцё, засела ў мазгох, і Аўдоця зразу ачуняла ад задумы. Бо каму-ж трэба пакутаваць і клапаціцца, што ня будзе ў чым варыць, калі ня ёй, Аўдоці? {{Водступ|2|em}}Яна добра памятае ўсю доўгую службу сагана. Яшчэ ён быў новы, пабелены, і стаяў у пячурцы. Ажно ўзьняўся бой — бальшавікі націскалі, палякі адступалі. Аўдоця хавала курэй на вышках, а ў хату ўскочыў легіянэр — ня было чаго ўзяць, дык ён за саган, Аўдоця барзьдзей кінулася не даваць, учарэпілася за саган і давай грызьці рукі грабежніку, але тут наскочыла больш<noinclude></noinclude> dskw6ve28y3m42e0qjfii9wqaptc78r 104 121212 282155 281942 2026-04-22T11:46:39Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>легіянэраў, акрывавілі ёй рукі, скумячылі ўсю і нагаварыліся згвалціць. Аўдоця білася і крычала з усіх сіл, чула, што сэрца замірае, што ня дасьць рады. Раптам адзін з гвалтоўнікаў упаў, прашыты куляй, рэшта з іх уцякла. Тут-жа побач Аўдоці ляжаў саган. {{Водступ|2|em}}То зноў успомнілася ёй, наскочыла поліцыя з войтам рэквізаваць рэчы за неаплачаны падатак, пачалі выпаласківаць хаты з апошняга. А ў кожнай хатняй прыладзе колькі паложана тых трудоў, з якой крывавай працай яны здабыты і пераважна працай жанчыны. З кожнай хатняй дробязьзю жанчына зьвязана жывымі ніткамі, — іх калецтва, старасьць балюча адчувае гаспадыня; яе роспач агортвае, калі, прыкладам, міска разьбілася, выбывае з ужытку. Бо на новае не дакупішся і не наробішся здрантвелымі ад працы рукамі і падарваным здароўем. {{Водступ|2|em}}На гэты раз саган паехаў-бы за падаткі, толькі выратавала яго шчэрба, якую ён атрымаў у часе бою Аўдоці з поліцыяй. {{Водступ|2|em}}Перад Аўдоцяй стала дакучлівая балючая рачавістасьць: набыць саган. А каб набыць, трэба пайсьці ў заработкі. Вось у двары Кулаковічах маняцца выбіраць бульбу, трэба канечна падзарабіць які злоты, а то радачкі няма ніякай. Вось каб толькі ўдалося папасьці на гэтую выбарку бульбы, бо народ цяпер проста задарма прадае сваю працу. Хоць таньней за другіх, але пайду, разважала ўсё Аўдоця аб сваіх справах. {{Водступ|2|em}}Раптам Аўдоця ўстрапянулася — ксёндз з амбоны назваў імя Дзяміда. {{Водступ|2|em}}Прыслухалася. {{Водступ|2|em}}Ксёндз, запеніўшыся ад злосьці, бэсьціў на чым сьвет стаіць „хама“ Дзяміда за тое, што ён паважыўся<noinclude></noinclude> 5zftlq5nkrsjhr217fflmf65j57h4v0 104 121213 282156 281943 2026-04-22T11:49:33Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>пабіць сярод белага дня вядомага ахвярадаўцу на касьцёл і добрага патрыёту Сьпіртачака. Ксёндз заклінаў Дзяміда і яго сям‘ю, заклікаючы на дапамогу і ўсё неба, і ўсіх сьвятых, і ўсіх парафіян. {{Водступ|2|em}}Слухала Аўдоця і вушам ня верыла. Гарачы сорам апаліў увесь твар. Ёй здавалася, што яна вытаркнута на віду ўсіх, што ўсе на яе глядзяць, ганяць і праклінаюць. Самахоць выступілі сьлёзы. Пад ударамі злосных слоў ксяндза, сорам Аўдоці пераходзіў у жаль і крыўду. Як-жа гэта так, думала сабе, ну хоць і пабіў гэтага п‘яніцу, дык ці-ж праклінаць на чым сьвет стаіць перад усім народам, кідаць яе і дзетак у няміласьць божую. Скуль-жа гэта, прабошчаньку, у цябе раптам такая нянавісьць да Дзяміда? Можа дзеля таго, што ён абарваны і нямыты, віном цябе ня можа папаіць, у карты з табой не паіграе, як манішкавы Сьпіртачак. {{Водступ|2|em}}Аўдоця намагалася крыкнуць, запярэчыць і не магла — крыўда {{Абмылка|падкаціліся|падкацілася}} комам да горла і дыхаць не давала. {{Водступ|2|em}}Злосьць на ксяндза, на бога, якому ён служа, на Сьпіртачака, на ўсіх гэтых чысьценкіх беларучак, пузатых дармаедаў, сытых абібокаў, якія беднага мужыка за чалавека ня маюць, хамам бэсьцяць. {{Водступ|2|em}}Аўдоця пачула, быццам яна моцна заблытана ў ліпкае павуценьне, у дратаваную сетку, пачула патрэбу рэзкім, сьмелым рухам усё гэта парваць, адкінуць. Захопленая нейкім новым, дарагім, бадзёрым пачуцьцём, дрыжучы ўсёй істотай ад клясавай нянавісьці, яка шпарка вышла з касьцёла. Тут-жа пры выхадзе сустрэў яе аконам з двара Кулаковічаў. {{Водступ|2|em}}— Бабка, а, бабка, ты з вёскі Аўсенішча, — дык накажы там бабам, хай ідуць бульбу выбіраць, — па 90 грошы плацім.<noinclude></noinclude> lobo2bsrijrkyyraphvezatpli1hrx6 104 121214 282157 281944 2026-04-22T11:50:17Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— А хвігу ня хочаш! Менш як за паўтара злотага ніхто ня пойдзе, — запальчыва адказала Аўдоця. {{Водступ|2|em}}У мястэчку Аўдоця даведалася, што Дзямід адседжвае штраф, дык за апошні грош купіла хунт хлеба і перадала свайму мужыку. {{Водступ|2|em}}Дамоў ішла яна агорнута віхрам думак. Ішла, ня гледзячы пад ногі, развогненая ад абурэньня. Па дарозе ўдарала босыя ногі аб каменьні, спатыкалася, і гэтая фізычная боль яшчэ больш настраівала яе на баявы тон, — яна з сэрцам паўтарала: {{Водступ|2|em}}— Нічога ня будзе — трэба організаваць рэволюцыю. {{Водступ|2|em}}Што, праўда, на другі дзень, калі Аўдоця праспалася, супакоілася, калі па яе ўзваліўся цяжар штодзённай працы, дык яе думкі і намеры былі накіраваны на організацыю полудня, вячэры, парасят, курэй і г. д. {{Водступ|2|em}}Эх, у жанчыны вельмі заблытана пуціна да рэволюцыі, рознымі выкрунтасамі яна ідзе. Вось часамі закульгаўшае курчанё, ці недапрадзеная кудзеля ў прасьніцы, можа табе збочыць гэтую пуціну. {{Водступ|2|em}}Аднак, Аўдоціна пуціна была іншай. {{Водступ|2|em}}Паступак Дзяміда паказаўся поліцыі падазроным, антыдзяржаўным, і яна зрабіла вобыск у яго хаце. І хоць нічога не знайшлі, аднак, арыштавалі Аўдоцю, гналі яе колькі дзесяткаў вёрст на поліцэйскі пастарунак. Там пратрымалі некалькі дзён, у часе якіх зьдзекваліся над жанчынай, як толькі могуць і ўмеюць панскія паслугачы і крывавыя окупанты. Спачатку сілком спаівалі гарэлкай і ў п‘янай выпытвалі, дзе аружжа захована і хто комуністы, а пасьля штодня білі і катавалі вышуканымі — дэфэнзыўнымі спосабамі. {{Водступ|2|em}}Як вырвалася ад іх Аўдоця, дык тут-жа перад імі ўзяла грудку зямліцы ў рот, і, стаўшы на ўсход, паклялася.<noinclude></noinclude> o1lwrf449kuf4xvakrujjbf9ifofbav 104 121215 282158 281945 2026-04-22T11:53:39Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Памятайце, ірады вы, каты, што пакуль жыва буду, біцца з вамі, мсьціць вам буду на кожным шагу, і дзеткам тое-ж накажу. {{Водступ|2|em}}Дома на Аўдоцю ўзваліліся ня толькі хатнія і гаспадарскія абавязкі Дзяміда, але і яго політычныя справы. Усе вёскі, якія зналі Дзяміда, як заклятага ворага окупантаў і паноў, валам вярнулі да Аўдоці за парадамі, ды з рознымі пытаньнямі, а то і так у вольны час каб перакінуцца словам, пажальбаваць аб ліхой бядзе. {{Водступ|2|em}}Ішлі з пашаноты і добрай памяці аб Дзяміду, ішлі, дзякуючы тэй адасобленасьці беларускага селяніна, які ў сваім гібельным становішчы пакінуты сам сабе на вёсцы. Настаўнік, войт, ксёндз, абшарнік — усе яны чураюцца яго, як „хама, быдла“, усе яны окупанты і эксплёататары, — дык ня пойдзе-ж да іх селянін выварачваць чырвань сваёй душы. {{Водступ|2|em}}Аўдоця спачатку чуралася сваёй ролі, а пасьля ўцягнулася і тужыла, калі заціхала часамі яе „адказная работа, каб зрабіць перамену“, як яна сама казала. Аўдоця чула сябе адказнай перад рэволюцыяй, лічыла сваім першым абавязкам спаўняць заветы Дзяміда — організаваць рэволюцыю. Яна організавала забастоўку, каб выбіраць бульбу за паўтара злотых, яна дабівалася ў гімне пералажэньня падаткаў на кулакоў ды паноў, дабівалася роднай школы, яна аблаяла ксяндза жабраком, калі той езьдзіў па калядзе, яна рабіла і заломы ў панскім жыце і павыкідала абразы розных сьвятых — пакінула толькі абраз са старым богам і таго зрэволюцыянізавала, акруціўшы раму чырвонай шмацінай. Спраўна яна завіхалася на ўсе бакі, ужо не чакала, пакуль хто да яе прыдзе, а сама ішла па вёсках лад рознымі прычынамі, а з мэтай выключна, каб {{перанос-пачатак|п=па|к=лаяць}}<noinclude></noinclude> iietudd5d8cyu4384smhj8nuxrwerrb 104 121216 282159 281946 2026-04-22T11:57:36Z Gabix 3485 /* Вычытаная */ 282159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=па|к=лаяць}} паноў окупантаў і падбухторыць, як казала, нашага брата. {{Водступ|2|em}}Яе траскучую гутарку і агітацыю, перасыпаную лаянкай і праклёнамі, бадай мала хто даслоўна разумеў, не выключаючы і самую Аўдоцю, але кожны ўважна і з прыемнасьцю яе слухаў, бо той агонь помсты, які палыхаў у яе натуры, тое непаўстрымнае імкненьне да барацьбы, тая гатоўнасьць да самаахвярнасьці захоплівала такіх-жа самых слухачоў. {{Водступ|2|em}}Калі-ж вярнуўся Дзямід, дык паміж імі пайшла такая конкурэнцыя і перагонкі, што работа ажно загула. Толькі-ж Аўдоця не дадзяржала. {{Водступ|2|em}}Раз вясной у часе разводзьдзя нясла яна чырвоны сьцяг з нашытымі лёзунгамі ў суседнюю вёску. Пераходзячы цераз кладку, пахіснулася, і сьцяг выпаў у бурлівы паток. Аўдоця скочыла ў ваду ратаваць сьцяг, дастала яго і даставіла на месца, але сама замокла і вельмі празябла. Дома хапіла яе гарачка. Кідалася яна на пасьцелі, як на гарачых каменьнях, і ўвесь час трызьніла аб рэволюцыі, працы. {{Водступ|2|em}}— Глянь, Дзямідка, — казала спаленымі вуснамі, — то-ж я ўжо чытаць навучылася, вунь, бачыш, чырвоны сьцяг, а на ім напісана... там вунь „а“, пасьля „м“.. гэта значыць — далоў буржуазею, сьмерць ёй! А з другога боку сьцягу... чуеш, як я чытаю: ня-хай жы-ве Са-вец-кая Бе-ла-русь... Ты, Дзямідка, той склад у пуні перанясі лепш сюды, мы пад палок яго закапаем... Паўстань пракляцьцем катаваны... ну чаму не памагаеш пяяць... {{Водступ|2|em}}Хутка Аўдоці ня стала, а Дзямід быў арыштаваны і ўвяз на некалькі год у вастрог. Бо ў часе, як Аўдоця трызьніла, заходзіў жабрак, а гэта быў пераадзеты шпег. {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> n0razc74ajwfdgc30gtfwbcv6pqs69b 104 121291 282123 282097 2026-04-21T19:02:48Z RAleh111 4658 282123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>I naš jenk, i ston</br> U baryb łunuŭ!</br> Kab biarozku raz</br> Paciahnuŭ smykom,</br> Jana wiečny čas</br> Raŭlab z mužykom!</br> Kab až ziołački</br> Zaihraliby,</br> Jak ščyhołački,</br> Zaśpiewaliby!</br> Jak smyčkom by tym</br> Kamień začapić,</br> Dyk pašoŭby dym…</br> Kamień nie ściarpić!</br> U žarstwu, piasok,</br> Kab razsypaŭsia,</br> Kab daŭ hałasok</br> Až zachlipaŭsia!</br> Kab pačuŭ usiak,</br> Dy kab litość mieŭ:</br> Kab ćwiordy razmiak,</br> Kab miahki až mleŭ!</br> Och! kab mnie toj smyk,</br> Kab na sercach hraŭ, —</br> Z radaściaj by znik,</br> Aby hołas daŭ!..</br> {{block center/e}} {{лінія|5em}} {{ц|{{x-larger|{{разьбіўка|Pieśni:}}}}}} <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''I. {{разьбіўка|Udawa}}.</span></center> {{block center/s}} Šumić z horki ručajočak,</br> Bryzgi razkidaje, —</br><noinclude></noinclude> kcfkqonay0zg3rs8b1xsofkwamlezj1 104 121293 282114 2026-04-21T17:08:06Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «хоць раз. Не памятаю, каб пашкадаваў калі. Біў ён мяне, нібы не жонку б‘е, а ўсіх, на каго злосны. Дваццаць год так жыла, а што было да шлюбу — не помню. Успамінаю — і, як сляпая, нічога не бачу! Быў тут Егор Іванавіч — мы з ім з аднаго сяла, гаварыў ён і тое,...» 282114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>хоць раз. Не памятаю, каб пашкадаваў калі. Біў ён мяне, нібы не жонку б‘е, а ўсіх, на каго злосны. Дваццаць год так жыла, а што было да шлюбу — не помню. Успамінаю — і, як сляпая, нічога не бачу! Быў тут Егор Іванавіч — мы з ім з аднаго сяла, гаварыў ён і тое, і сёе, а я — хаты памятаю, людзей памятаю, а як людзі жылі, што гаварылі, што ў каго здарылася — пра гэта забылася! Пажары памятаю — два пажары. Відаць, усё з мяне было выбіта, забіта душа наслуха, аслепла, не чуе… {{Водступ|2|em}}Яна перадыхнула і, прагна глытаючы паветра, як рыба, выцягнутая з вады, нахілілася наперад і працягвала, прыцішыўшы голас: {{Водступ|2|em}}— Памёр муж, я ўхапілася за сына, — а ён пайшоў па гэтых справах. Вось тут дрэнна мне зрабілася і шкада яго… Прападзе, як я буду жыць? Колькі страху, трывогі перанесла я, сэрца рвалася, калі я думала пра яго лёс… {{Водступ|2|em}}Яна змоўкла і, ціха ківаючы галавою, прагаварыла значна: {{Водступ|2|em}}— Не чыстая яна, наша бабская любоў… Любім мы тое, што нам трэба. А вось гляджу я на вас, аб матцы вы сумуеце, — навошта яна вам? І ўсе іншыя людзі за народ пакутуюць, у турмы ідуць і ў Сібір, паміраюць… Дзяўчаты маладыя ходзяць ноччу, адны па гразі, па снезе, у дождж, — ідуць сем вёрст з горада да нас. Хто іх гоніць, хто штурхае? Любяць яны? Вось яны — чыста любяць! Вераць! Вераць, Андрэйка! А я — не ўмею так! Я люблю сваё, блізкае! {{Водступ|2|em}}— Вы можаце! — сказаў хахол і, адвярнуўшы ад яе твар, моцна, як заўсёды, пацёр рукамі галаву, шчаку і вочы. — Усе любяць блізкае, але ў вялікім сэрцы<noinclude></noinclude> mtm4ewralt7kgu0f840h6z30ughem3c 104 121294 282115 2026-04-21T17:36:54Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «і далёкае блізка! Вы шмат можаце. Вялікае ў вас матчына… {{Водступ|2|em}}— Дай божа! — ціха сказала яна. — Я-ж адчуваю — добра так жыць! Вось я вас люблю, — можа я вас люблю лепш, чымся Паўліка. Ён — патайны… Вось ён жаніцца хоча, на Алесьцы, — а мне, маці,...» 282115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>і далёкае блізка! Вы шмат можаце. Вялікае ў вас матчына… {{Водступ|2|em}}— Дай божа! — ціха сказала яна. — Я-ж адчуваю — добра так жыць! Вось я вас люблю, — можа я вас люблю лепш, чымся Паўліка. Ён — патайны… Вось ён жаніцца хоча, на Алесьцы, — а мне, маці, не сказаў пра гэта… {{Водступ|2|em}}— Няпраўда! — сказаў хахол. — Я ведаю гэта. Няпраўда. Ён яе кахае і яна яго — праўда. А жаніцца — гэтага не будзе, не! Яна-б хацела, ды Павел не хоча… {{Водступ|2|em}}— Вось як? — задуменна і ціха сказала маці, і вочы яе сумна спыніліся на твары хахла. — Так. Вось як? Адмаўляюцца людзі ад сябе… {{Водступ|2|em}}— Павел — рэдкі чалавек! — паціху сказаў хахол. — Жалезны чалавек… {{Водступ|2|em}}— Цяпер вось — сядзіць ён у турме! — задумна працягвала маці. — Трывожна гэта, боязна, — але — не так ужо. Усё жыццё не такое і страх інакшы, — за ўсіх трывожна. І сэрца інакшае, — душа вочы адкрыла, глядзіць: сумна ёй і радасна. Не разумею я шмат чаго і крыўдна так, горка мне, што ў бога не верыце вы. Ну, гэта ўжо, — нічога не зробіш! Але, бачу, добрыя людзі вы, так! І асудзілі сябе на жыццё труднае, за народ, на цяжкае жыццё за праўду. Праўду вашу я таксама зразумела. Пакуль будуць багатыя — нічога не будзе народу, ні праўды, ні радасці, нічога! Вось жыву я сярод вас, іншы раз ноччу згадаеш былое, сілу маю, нагамі затаптаную, маладое сэрца маё забітае — шкода мне сябе, горка! Але ўсё-ж лепш мне зрабілася жыць. Усё больш я сама сябе бачу… {{Водступ|2|em}}Хахол устаў і, стараючыся не шаркаць нагамі,<noinclude></noinclude> as0282190kw5zjyftxhjs1x4n6ugzc3 104 121295 282116 2026-04-21T18:00:56Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Plače ǔdawa sierad nočak,</br> Wočki wyciraje.</br> {{gap|2em}}Oj markotnaja, lichaja</br> {{gap|2em}}Dola sirot-dzietak!</br> {{gap|2em}}Ale horšaja ǔdawaja,</br> {{gap|2em}}Jak tych małaletak.</br> Oj zaznajuć hora, licha,</br> Prytyki i ździekaǔ;</br> Buduć płakać hetak cicha,</br> Płakać pawiek-wiekaǔ.</br> {{gap|2em}}Pawiek-wiekaǔ ručajočak</br> {{gap|2em}}Bryzgi razkidaje,</br> {{gap|2em}}Pawiek ǔdoǔka sierad nočak</br> {{gap|2...» 282116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Plače ǔdawa sierad nočak,</br> Wočki wyciraje.</br> {{gap|2em}}Oj markotnaja, lichaja</br> {{gap|2em}}Dola sirot-dzietak!</br> {{gap|2em}}Ale horšaja ǔdawaja,</br> {{gap|2em}}Jak tych małaletak.</br> Oj zaznajuć hora, licha,</br> Prytyki i ździekaǔ;</br> Buduć płakać hetak cicha,</br> Płakać pawiek-wiekaǔ.</br> {{gap|2em}}Pawiek-wiekaǔ ručajočak</br> {{gap|2em}}Bryzgi razkidaje,</br> {{gap|2em}}Pawiek ǔdoǔka sierad nočak</br> {{gap|2em}}Wočki wyciraje!</br> <center>'''II. {{разьбіўка|Hora}}.</center> Kab mnie hołas dobry mieć,</br> Kab mnie hora kudy dzieć,</br> Kab že hora Boh nia daǔ, —</br> Jab wiasoła zaśpiewaŭ:</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora u akłunak,</br> Skłaŭ biadu swaju, frasunak,</br> Kinuŭ ǔ rečku až da dna, —</br> Pryšło hora jak što dnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaǔ ja hora dy ŭ anuču,</br> Kinuŭ ǔ polymia-ahoń,</br> Nijak hora nie zamuču:</br><noinclude></noinclude> ha1y6uwkc84pc1a6dcwc337lm1ljxxj 282118 282116 2026-04-21T18:46:43Z RAleh111 4658 282118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Plače ǔdawa sierad nočak,</br> Wočki wyciraje.</br> {{gap|2em}}Oj markotnaja, lichaja</br> {{gap|2em}}Dola sirot-dzietak!</br> {{gap|2em}}Ale horšaja ǔdawaja,</br> {{gap|2em}}Jak tych małaletak.</br> Oj zaznajuć hora, licha,</br> Prytyki i ździekaǔ;</br> Buduć płakać hetak cicha,</br> Płakać pawiek-wiekaǔ.</br> {{gap|2em}}Pawiek-wiekaǔ ručajočak</br> {{gap|2em}}Bryzgi razkidaje,</br> {{gap|2em}}Pawiek ǔdoǔka sierad nočak</br> {{gap|2em}}Wočki wyciraje!</br> {{block center/e}} <center>'''II. {{разьбіўка|Hora}}.</center> {{block center/s}} Kab mnie hołas dobry mieć,</br> Kab mnie hora kudy dzieć,</br> Kab že hora Boh nia daǔ, —</br> Jab wiasoła zaśpiewaŭ:</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora u akłunak,</br> Skłaŭ biadu swaju, frasunak,</br> Kinuŭ ǔ rečku až da dna, —</br> Pryšło hora jak što dnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaǔ ja hora dy ŭ anuču,</br> Kinuŭ ǔ polymia-ahoń,</br> Nijak hora nie zamuču:</br><noinclude></noinclude> k2u8oaalw94f67oj5cn87ct3gdj8jw4 282122 282118 2026-04-21T19:02:16Z RAleh111 4658 282122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Plače ǔdawa sierad nočak,</br> Wočki wyciraje.</br> {{gap|2em}}Oj markotnaja, lichaja</br> {{gap|2em}}Dola sirot-dzietak!</br> {{gap|2em}}Ale horšaja ǔdawaja,</br> {{gap|2em}}Jak tych małaletak.</br> Oj zaznajuć hora, licha,</br> Prytyki i ździekaǔ;</br> Buduć płakać hetak cicha,</br> Płakać pawiek-wiekaǔ.</br> {{gap|2em}}Pawiek-wiekaǔ ručajočak</br> {{gap|2em}}Bryzgi razkidaje,</br> {{gap|2em}}Pawiek ǔdoǔka sierad nočak</br> {{gap|2em}}Wočki wyciraje!</br> {{block center/e}} <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''II. {{разьбіўка|Hora}}.</span></center> {{block center/s}} Kab mnie hołas dobry mieć,</br> Kab mnie hora kudy dzieć,</br> Kab že hora Boh nia daǔ, —</br> Jab wiasoła zaśpiewaŭ:</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora u akłunak,</br> Skłaŭ biadu swaju, frasunak,</br> Kinuŭ ǔ rečku až da dna, —</br> Pryšło hora jak što dnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaǔ ja hora dy ŭ anuču,</br> Kinuŭ ǔ polymia-ahoń,</br> Nijak hora nie zamuču:</br><noinclude></noinclude> 9au6qzmv79rbbqpc8qm10wwv6qizeae 104 121296 282117 2026-04-21T18:17:18Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Hora horam, jak štodzion.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaŭ ja hora dy na wožy,</br> Zawioǔ ǔ les, skruciǔ da pnia; —</br> Zaŭtra hora, jak świt Božy,</br> Ŭlezła ŭ chatu, jak štodnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora dy u doški,</br> Zakapaǔ u wielki roǔ,</br> Adyšoǔ ad jamy troški,</br> Až u chacie hora znoǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Zawiarnuǔšy u sałomu,</br> Hora ǔ łapać pałažyǔ...» 282117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Hora horam, jak štodzion.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaŭ ja hora dy na wožy,</br> Zawioǔ ǔ les, skruciǔ da pnia; —</br> Zaŭtra hora, jak świt Božy,</br> Ŭlezła ŭ chatu, jak štodnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora dy u doški,</br> Zakapaǔ u wielki roǔ,</br> Adyšoǔ ad jamy troški,</br> Až u chacie hora znoǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Zawiarnuǔšy u sałomu,</br> Hora ǔ łapać pałažyǔ,</br> Abuǔ łapać, zyšoǔ z domu: —</br> Hora horam, — łapać zhniǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora u tarbinu,</br> Až u ’Meryku adwioz, —</br> Dumaǔ: tut abo ja zhinu,</br> Abo z hora budzie los.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Dyk i tut niama pakoju:</br> Z horam loh i z horam ǔstaŭ;</br> Musić Boh jaho z dušoju</br> Razam woźmie, razam daǔ!</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> <center>'''III. Pieśnia.</center> Až śmiajałasia saroka,</br> Jak zarała baba honi;</br> Zajac spudziǔsia ad woka,</br> Ad harby padochli koni.</br><noinclude></noinclude> ng0klg5hmv6zswnsdr3qg0fl19g39zv 282119 282117 2026-04-21T18:47:14Z RAleh111 4658 282119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Hora horam, jak štodzion.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaŭ ja hora dy na wožy,</br> Zawioǔ ǔ les, skruciǔ da pnia; —</br> Zaŭtra hora, jak świt Božy,</br> Ŭlezła ŭ chatu, jak štodnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora dy u doški,</br> Zakapaǔ u wielki roǔ,</br> Adyšoǔ ad jamy troški,</br> Až u chacie hora znoǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Zawiarnuǔšy u sałomu,</br> Hora ǔ łapać pałažyǔ,</br> Abuǔ łapać, zyšoǔ z domu: —</br> Hora horam, — łapać zhniǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora u tarbinu,</br> Až u ’Meryku adwioz, —</br> Dumaǔ: tut abo ja zhinu,</br> Abo z hora budzie los.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Dyk i tut niama pakoju:</br> Z horam loh i z horam ǔstaŭ;</br> Musić Boh jaho z dušoju</br> Razam woźmie, razam daǔ!</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> {{block center/e}} <center>'''III. Pieśnia.</center> {{block center/s}} Až śmiajałasia saroka,</br> Jak zarała baba honi;</br> Zajac spudziǔsia ad woka,</br> Ad harby padochli koni.</br><noinclude></noinclude> s1fa98ht8i83dfulewh0m66xsrv9m5n 282121 282119 2026-04-21T19:00:07Z RAleh111 4658 282121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Hora horam, jak štodzion.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Ŭziaŭ ja hora dy na wožy,</br> Zawioǔ ǔ les, skruciǔ da pnia; —</br> Zaŭtra hora, jak świt Božy,</br> Ŭlezła ŭ chatu, jak štodnia.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora dy u doški,</br> Zakapaǔ u wielki roǔ,</br> Adyšoǔ ad jamy troški,</br> Až u chacie hora znoǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Zawiarnuǔšy u sałomu,</br> Hora ǔ łapać pałažyǔ,</br> Abuǔ łapać, zyšoǔ z domu: —</br> Hora horam, — łapać zhniǔ.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Skłaǔ ja hora u tarbinu,</br> Až u ’Meryku adwioz, —</br> Dumaǔ: tut abo ja zhinu,</br> Abo z hora budzie los.</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> Dyk i tut niama pakoju:</br> Z horam loh i z horam ǔstaŭ;</br> Musić Boh jaho z dušoju</br> Razam woźmie, razam daǔ!</br> {{gap|2em}}Oj, horaž majo!</br> {{block center/e}} <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''III. Pieśnia.</span></center> {{block center/s}} Až śmiajałasia saroka,</br> Jak zarała baba honi;</br> Zajac spudziǔsia ad woka,</br> Ad harby padochli koni.</br><noinclude></noinclude> pfp1hqijnk9c6y033795bbclq2qtiuh 104 121297 282120 2026-04-21T18:58:15Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|2em}}Až lisicy zabrachali,</br> {{gap|2em}}Jak mužyk hračychu rwaŭ, —</br> {{gap|2em}}Waŭki połudzień zabrali,</br> {{gap|2em}}Jak jon pieršy snop wiazaǔ.</br> Baba lulku kure ǔ chacie,</br> A mužyk piare kašuli,</br> Koń pasiecca na łapacie,</br> A na wierbie rastuć duli.</br> {{gap|2em}}Oj na prypiečku ŭ bałocie</br> {{gap|2em}}Ławiǔ rybku haspadar,</br> {{gap|2em}}A pry wyhanie na płocie</br> {{gap|2em}}Chawaǔ chrošy alindar...» 282120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>{{gap|2em}}Až lisicy zabrachali,</br> {{gap|2em}}Jak mužyk hračychu rwaŭ, —</br> {{gap|2em}}Waŭki połudzień zabrali,</br> {{gap|2em}}Jak jon pieršy snop wiazaǔ.</br> Baba lulku kure ǔ chacie,</br> A mužyk piare kašuli,</br> Koń pasiecca na łapacie,</br> A na wierbie rastuć duli.</br> {{gap|2em}}Oj na prypiečku ŭ bałocie</br> {{gap|2em}}Ławiǔ rybku haspadar,</br> {{gap|2em}}A pry wyhanie na płocie</br> {{gap|2em}}Chawaǔ chrošy alindar.</br> Oj niawiestka ciešču lubie,</br> A syn baćku šanawaǔ,</br> Na sabaki zajac trubie,</br> Winny doǔh sam atdawaǔ!</br> {{block center/e}} <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''IV. {{разьбіўка|Swatany.}}</span></center> {{block center/s}} Oj, kalučy jaławiec!</br> Jahadki sałodki.</br> Oj, charošyž maładziec!</br> Dyk niama małodki.</br> {{gap|2em}}Adhuknisia ty na les,</br> {{gap|2em}}Ci chto nia pakliče;</br> {{gap|2em}}U swaje partki nia ǔlez,</br> {{gap|2em}}Može chto pazyče.</br> Budziem swatać, što taki,</br> Što niama u świecie:</br> Da raboty biaz ruki,</br> A had spać u lecie.</br> {{gap|2em}}Što ni woźmie, zrobie tak,</br> {{gap|2em}}Što świet nadziwicca:</br> {{gap|2em}}Kijam kosie, hareć tak,</br> {{gap|2em}}Što ŭ łatach praspicca.</br><noinclude></noinclude> e157gi6aio62f8sl6zileluvju4zerv 104 121298 282124 2026-04-22T05:54:12Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «пачаў асцярожна хадзіць па пакою, высокі, худашчавы, задумны. {{Водступ|2|em}}— Добра сказалі вы! — ціха ўскрыкнуў ён. — Добра. Быў у Керчы яўрэй маладзенькі, пісаў ён вершы і аднойчы напісаў такое: {{block center/s}}<small>И невинво убиенных</small><br /> <small>Сила правды в...» 282124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>пачаў асцярожна хадзіць па пакою, высокі, худашчавы, задумны. {{Водступ|2|em}}— Добра сказалі вы! — ціха ўскрыкнуў ён. — Добра. Быў у Керчы яўрэй маладзенькі, пісаў ён вершы і аднойчы напісаў такое: {{block center/s}}<small>И невинво убиенных</small><br /> <small>Сила правды воскресит.</small><br />{{block center/e}} {{Водступ|2|em}}— Яго самога паліцыя там, у Керчы, забіла, але не ў гэтым рэч! Ён праўду ведаў, і шмат пасеяў яе ў людзях. Так вось вы — без віны забіты чалавек… {{Водступ|2|em}}— Кажу я цяпер, — працягвала маці, — кажу, сама сябе слухаю, — сама сабе не веру. Усё жыццё думала пра адно, як-бы абмінуць дзень, як-бы прайсці яго неўзаметку, каб не зачапілі мяне толькі? А цяпер пра ўсіх думаю, — можа і не так разумею я справы вашы, а ўсе мне блізкія, усіх шкада, усім дабра хачу. А вам Андрэйка, — асабліва! {{Водступ|2|em}}Ён падышоў да яе і сказаў: {{Водступ|2|em}}— Дзякуй! {{Водступ|2|em}}Узяў яе руку ў свае, моцна сціснуў, патрос і хутка адвярнуўся ў бок. Стомленая ад хвалявання маці не спяшаючыся мыла шклянкі і маўчала, у грудзях у яе ціха цяплілася бадзёрае пачуццё, якое сагравала сэрца. {{Водступ|2|em}}Хахол, ходзячы, казаў ёй: {{Водступ|2|em}}— Вось каб вы, ненька, Весаўшчыкова прыгалубілі калі! Сядзіць у яго бацька ў турме, — паганы такі стары. Нікалай убачыць яго з акна і лае. Не добра гэта! Ён добры, Нікалай, сабак любіць, мышэй і ўсялякае стварэнне, а людзей — не любіць! Вось да чаго можна сапсаваць чалавека!<noinclude></noinclude> p3pcl4gzhsrlrgpzt46s8h1eyupeaic 282125 282124 2026-04-22T05:54:25Z By-isti 3554 282125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>пачаў асцярожна хадзіць па пакою, высокі, худашчавы, задумны. {{Водступ|2|em}}— Добра сказалі вы! — ціха ўскрыкнуў ён. — Добра. Быў у Керчы яўрэй маладзенькі, пісаў ён вершы і аднойчы напісаў такое: {{block center/s}}<small>И невинно убиенных</small><br /> <small>Сила правды воскресит.</small><br />{{block center/e}} {{Водступ|2|em}}— Яго самога паліцыя там, у Керчы, забіла, але не ў гэтым рэч! Ён праўду ведаў, і шмат пасеяў яе ў людзях. Так вось вы — без віны забіты чалавек… {{Водступ|2|em}}— Кажу я цяпер, — працягвала маці, — кажу, сама сябе слухаю, — сама сабе не веру. Усё жыццё думала пра адно, як-бы абмінуць дзень, як-бы прайсці яго неўзаметку, каб не зачапілі мяне толькі? А цяпер пра ўсіх думаю, — можа і не так разумею я справы вашы, а ўсе мне блізкія, усіх шкада, усім дабра хачу. А вам Андрэйка, — асабліва! {{Водступ|2|em}}Ён падышоў да яе і сказаў: {{Водступ|2|em}}— Дзякуй! {{Водступ|2|em}}Узяў яе руку ў свае, моцна сціснуў, патрос і хутка адвярнуўся ў бок. Стомленая ад хвалявання маці не спяшаючыся мыла шклянкі і маўчала, у грудзях у яе ціха цяплілася бадзёрае пачуццё, якое сагравала сэрца. {{Водступ|2|em}}Хахол, ходзячы, казаў ёй: {{Водступ|2|em}}— Вось каб вы, ненька, Весаўшчыкова прыгалубілі калі! Сядзіць у яго бацька ў турме, — паганы такі стары. Нікалай убачыць яго з акна і лае. Не добра гэта! Ён добры, Нікалай, сабак любіць, мышэй і ўсялякае стварэнне, а людзей — не любіць! Вось да чаго можна сапсаваць чалавека!<noinclude></noinclude> 0p1xru71mdnnt2nrfhetq1471e1omxc 104 121299 282126 2026-04-22T05:57:37Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Маці ў яго нямаведама дзе прапала, бацька — злодзей і п‘яніца, — задумна сказала жанчына. {{Водступ|2|em}}Калі Андрэй пайшоў спаць, маці непрыкметна перахрысціла яго, а калі ён лёг і мінула з поўгадзіны, яна паціху запыталася: {{Водступ|2|em}...» 282126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Маці ў яго нямаведама дзе прапала, бацька — злодзей і п‘яніца, — задумна сказала жанчына. {{Водступ|2|em}}Калі Андрэй пайшоў спаць, маці непрыкметна перахрысціла яго, а калі ён лёг і мінула з поўгадзіны, яна паціху запыталася: {{Водступ|2|em}}— Не спіце, Андрэйка? {{Водступ|2|em}}— Не, — а што? {{Водступ|2|em}}— Дабранач! {{Водступ|2|em}}— Дзякуй, ненька, дзякуй! — удзячна адказаў ён. {{Цэнтар|XVII}} {{Водступ|2|em}}На наступны дзень, калі Нілаўна падышла са сваёй ношкай да фабрычнай брамы, вартавыя груба спынілі яе і, загадаўшы паставіць спарышы на зямлю, старанна агледзелі ўсё. {{Водступ|2|em}}— Астудзіце вы ў мяне страву, — спакойна заўважыла яна, у той час, як яны груба абмацвалі яе адзенне. {{Водступ|2|em}}— Маўчы, — пахмура сказаў вартавы. {{Водступ|2|em}}Другі памалу штурхнуўшы яе ў плячо, упэўнена сказаў: {{Водступ|2|em}}Я кажу — цераз плот кідаюць. {{Водступ|2|em}}Да яе першы падышоў стары Сізаў, і, азіраючыся, паціху спытаў: {{Водступ|2|em}}— Чула, маці? {{Водступ|2|em}}— Што? {{Водступ|2|em}}— Ды паперкі! Зноў з‘явіліся! Проста — як солі на хлеб, насыпылі іх усюды. Вось табе і арышты, вобыскі! Мазіна пляменніка майго, у турму ўзялі, — ну, дык што-ж? Узялі сына твайго, — вось цяпер-жа відаць, што гэта не яны. {{Водступ|2|em}}Ён сабраў сваю бараду ў рукі, паглядзеў на яе і, адыходзячы, сказаў:<noinclude></noinclude> btccql85ch7ljoa77gfwix0gb49qzif 104 121300 282127 2026-04-22T06:04:30Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Чаму не зойдзеш да мяне? Пэўна-ж сумна адной… {{Водступ|2|em}}Яна падзякавала і, выгукваючы назвы страў, пільна сачыла за незвычайным ажыўленнем на фабрыцы. Усе былі ўзбуджаны, збіраліся, разыходзіліся, перабягаліся з аднаго цэху ў другі. У...» 282127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Чаму не зойдзеш да мяне? Пэўна-ж сумна адной… {{Водступ|2|em}}Яна падзякавала і, выгукваючы назвы страў, пільна сачыла за незвычайным ажыўленнем на фабрыцы. Усе былі ўзбуджаны, збіраліся, разыходзіліся, перабягаліся з аднаго цэху ў другі. У чадным паветры адчуваліся павевы чагосьці бадзёрага, смелага. Там-сям гучэлі ўхваляльныя крыкі, кплівыя воклічы. Пажылыя рабочыя асцярожна ўсміхаліся. Заклапочана пахаджвала начальства, бегалі паліцэйскія і, заўважыўшы іх, рабочыя памалу разыходзіліся ці, застаючыся на месцы, спынялі размову, моўчкі пазіраючы на злосныя збянтэжавыя твары. {{Водступ|2|em}}Рабочыя выглядалі ўсе чыста вымытымі, Мільгала высокая постаць старэйшага Гусева; як качка хадзіў яго брат і рагатаў. {{Водступ|2|em}}Паўз маці, не спяшаючыся, прайшоў майстар сталярнага цэха Вавілаў і табельшчык Ісай, маленькі худашчавы табельшчык, закінуўшы галаву ў гару, сагнуў шыю ўлева, і пазіраючы ў нерухомы надзьмуты майстраў твар, шпарка гаварыў трасучы барадою: {{Водступ|2|em}}— Яны, Іван Іванавіч, рагочуць, — ім гэта прыемна, хоць справа тычыцца разбурэння дзяржавы, як сказалі пан дырэктар. Тут, Іван Іванавіч, не палоць, а араць трэба… {{Водступ|2|em}}Вавілаў ішоў, паклаўшы рукі за спіну, і пальцы яго былі моцна сціснуты. {{Водступ|2|em}}— Ты там друкуй, сабачы сын, што хочаш, — голасна сказаў ён, — а пра мяне, — не важся! {{Водступ|2|em}}Падышоў Васіль Гусеў, заяўляючы: {{Водступ|2|em}}— А я зноў у цябе абедаць буду, смачна! {{Водступ|2|em}}І, прыцішыўшы голас, прышчурыўшы вочы, паціху дадаў:<noinclude></noinclude> jui8du8la9l5prbj8cmpltc8vgof8nk 104 121301 282128 2026-04-22T06:06:28Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Папалі метка… Эх, матуля, дужа добра! {{Водступ|2|em}}Маці ласкава кіўнула яму галавой. Ёй падабалася, што гэты хлапец, першы свавольнік у слабодцы, гаворачы з ёю сакрэтна, звяртаўся да яе на вы, падабалася агульная ўзрушанасць на фабрыцы, і...» 282128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Папалі метка… Эх, матуля, дужа добра! {{Водступ|2|em}}Маці ласкава кіўнула яму галавой. Ёй падабалася, што гэты хлапец, першы свавольнік у слабодцы, гаворачы з ёю сакрэтна, звяртаўся да яе на вы, падабалася агульная ўзрушанасць на фабрыцы, і яна думала сама сабе: {{Водступ|2|em}}— А каб гэта не я… {{Водступ|2|em}}Непадалёк спыніліся тры чорнарабочыя, і адзін паціху, шкадуючы, сказаў: {{Водступ|2|em}}— Нідзе не знайшоў… {{Водступ|2|em}}— А паслухаць трэба было! Я непісьменны, але бачу, што трапіла такі ім пад рабро! — Заўважыў другі. {{Водступ|2|em}}Трэці азірнуўся і прапанаваў: {{Водступ|2|em}}— Хадземце ў кацельную… {{Водступ|2|em}}— Дзейнічае! — прашаптаў Гусеў, падміргваючы. {{Водступ|2|em}}Нілаўна прышла дахаты вясёлая. {{Водступ|2|em}}— Шкадуюць там людзі, што непісьменныя яны! — сказала яна Андрэю. — А я вось маладая ўмела чытаць, ды забылася. {{Водступ|2|em}}— Павучыцеся — прапанаваў хахол. {{Водступ|2|em}}— Гэта ў мае годы? Навошта людзей смяшыць… {{Водступ|2|em}}Але Андрэй узяў з паліцы кнігу і, паказваючы канцом нажа на літару на вокладцы, запытаўся: {{Водступ|2|em}}— Гэта што? {{Водступ|2|em}}— Рцы! — смеючыся, адказала яна. {{Водступ|2|em}}— А гэта? {{Водступ|2|em}}— Аз… {{Водступ|2|em}}Ёй было няёмка і крыўдна. Здавалася, што Андрэевы вочы смяюцца над ёю захаваным смехам, і яна ўнікала іхных позіркаў. Але голас яго гучэў мякка і спакойна, твар быў сур‘ёзны.<noinclude></noinclude> l30us58ettyf7spvk8k9ch595vznva3 104 121302 282129 2026-04-22T06:28:12Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Няўжо вы, Андрэйка, і сапраўды думаеце мяне вучыць? — запытала яна, мімаволі ўсміхаючыся. {{Водступ|2|em}}— А што-ж? — адгукнуўся той, — калі вы чыталі — лёгка ўспомніць. Не будзе дзіваты — няма бяды, а будзе дзівата — не бяда. {{Водступ|2|e...» 282129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Няўжо вы, Андрэйка, і сапраўды думаеце мяне вучыць? — запытала яна, мімаволі ўсміхаючыся. {{Водступ|2|em}}— А што-ж? — адгукнуўся той, — калі вы чыталі — лёгка ўспомніць. Не будзе дзіваты — няма бяды, а будзе дзівата — не бяда. {{Водступ|2|em}}— А яшчэ гавораць: — на вобраць зірнеш — святым не зробішся! {{Водступ|2|em}}— Го! — кіўнуўшы галавой сказаў хахол. — Прыказак шмат. Менш ведаеш — мацней спіш, чым не праўда? Прыказкамі — страўнік думае, ён з іх аброці для душы пляце, каб лепш было кіраваць ёю. А гэта якая літара? {{Водступ|2|em}}— Людзі! — сказала маці. {{Водступ|2|em}}— Так! Вось як яны растапырыліся. Ну, а гэтая? {{Водступ|2|em}}Напружваючы зрок, цяжка перасоўваючы бровы, яна намагалася ўспомніць забытыя літары і, непрыкметна аддаючыся пад уладу сваіх намаганняў, забылася. Але хутка ў яе стаміліся вочы. Спачатку з‘явіліся слёзы стомы, а потым часта закапалі слёзы суму. {{Водступ|2|em}}— Пісьменнасці вучуся! — усхліпнуўшы сказала яна. — Сорак год, а я толькі яшчэ пісьменнасці вучыцца пачала. {{Водступ|2|em}}— Не трэба плакаць! — сказаў хахол ласкава і ціха. — Вы не маглі жыць інакш, — а вось, усё-ж разумееце, што жылі дрэнна! Тысячы людзей могуць лепш, чым вы, жыць, — а жывуць, як быдла, ды яшчэ выхваляюцца — добра жывем! А што ў тым добрага — і сёння чалавек напрацаваўся ды пад‘еў, і заўтра напрацаваўся ды пад‘еў, ды так усе гады свае — працуе і есць. Паміж гэтай справай народзіць дзяцей сабе, спачатку забаўляецца імі, а калі яны таксама шмат есці пачнуць — ён злуе, лае іх — хутчэй, пражоры, расціце, працаваць час! І хацеў-бы дзяцей сваіх зрабіць хатнім быдлам,<noinclude></noinclude> fx4i1jcux1btij5yygly7q27oeq26u9 104 121303 282130 2026-04-22T06:42:56Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Абмылка|яле|але}} яны пачынаюць працаваць на ўласнае пуза, — і зноў цягнуць жыццё, як злодзей мачулле. Толькі тыя сапраўдныя — людзі, якія збіваюць ланцугі з чалавечага розуму. Вось цяпер і вы, як сіла ваша дазваляе, за гэта ўзяліся… {{Водступ|2|em}}— Ну,...» 282130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{Абмылка|яле|але}} яны пачынаюць працаваць на ўласнае пуза, — і зноў цягнуць жыццё, як злодзей мачулле. Толькі тыя сапраўдныя — людзі, якія збіваюць ланцугі з чалавечага розуму. Вось цяпер і вы, як сіла ваша дазваляе, за гэта ўзяліся… {{Водступ|2|em}}— Ну, што я? — уздыхнуўшы, сказала яна. — Дзе ўжо мне? {{Водступ|2|em}}— А як-жа? Гэта як дожджык — кожная кропля не поіць. А пачніцё вы чытаць… {{Водступ|2|em}}Ён засмяяўся, устаў і пачаў хадзіць па пакою. {{Водступ|2|em}}— Не, вы вучыцеся!.. Павел прыдзе, а вы — ого? {{Водступ|2|em}}— Ах, Андрэйка! — сказала маці. — Для маладога — усё проста. А як пажывеш, гора таго шмат, сілы тае мала, а розуму — зусім няма… {{Цэнтар|XVIII}} {{Водступ|2|em}}Увечары хахол пайшоў, яна запаліла лямпу і села рабіць панчоху. Але хутка ўстала, нерашуча прайшла па пакою, выйшла ў кухню, замкнула дзверы на крук і, узмоцнена нахмурваючы бровы, вярнулася ў пакой. Апусціла фіранкі на вокнах, і, узяўшы кнігу з паліцы, зноў села за стол, азірнулася, нахілілася над кнігай, вусны яе заварушыліся. Калі з вуліцы далятаў шум яна, уздрыгнуўшы, закрывала кнігу далонню, чутка прыслухоўвалася. І, зноў, то заплюшчваючы вочы, то расплюшчваючы іх, шаптала. {{Водступ|2|em}}— Жывіце, іжэ-жы, зямля, наш… {{Водступ|2|em}}Пастукаліся ў дзверы, маці ўскочыла, схавала кнігу на паліцы і запытала трывожна: {{Водступ|2|em}}— Хто там? {{Водступ|2|em}}— Я…<noinclude></noinclude> ql1hrb1eoqj71k9uqdlewtl1dksszpc 104 121304 282131 2026-04-22T06:46:41Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Увайшоў Рыбін, паважна пагладзіў бараду і заўважыў: {{Водступ|2|em}}— Раней не пытаючыся пускала людзей. Адна? Так, А я думаў — хахол дома. Сёння я яго бачыў. Турма чалавека не псуе. {{Водступ|2|em}}Сеў і сказаў маці: {{Водступ|2|em}}— Давай от пагаво...» 282131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Увайшоў Рыбін, паважна пагладзіў бараду і заўважыў: {{Водступ|2|em}}— Раней не пытаючыся пускала людзей. Адна? Так, А я думаў — хахол дома. Сёння я яго бачыў. Турма чалавека не псуе. {{Водступ|2|em}}Сеў і сказаў маці: {{Водступ|2|em}}— Давай от пагаворым… {{Водступ|2|em}}Ён глядзеў значна, таемна, надаючы маці смутны непакой. {{Водступ|2|em}}— Усё каштуе грошай! — пачаў ён сваім цяжкім голасам. — Дарма не народзішся, не памрэш — от і кніжкі і лісткі — каштуюць грошай. Ты ведаеш адкуль грошы на кніжкі ідуць? {{Водступ|2|em}}— Не ведаю, ціха сказала маці, адчуваючы нешта небяспечнае. {{Водступ|2|em}}— Так. Я таксама не ведаю. Па другое — кніжкі: хто складае? {{Водступ|2|em}}— Вучоныя… {{Водступ|2|em}}— Паны! — сказаў Рыбін, і барадаты твар напружыўся, пачырванеў. — Значыцца, паны кніжкі складаюць, яны раздаюць. А ў кніжках гэтых пішацца — проці паноў. Цяпер, — скажы ты мне: якая ім карысць траціць грошы для таго, каб народ проці сябе ўзняць? Га? {{Водступ|2|em}}Маці, міргнуўшы вачыма, палахліва ўскрыкнула: {{Водступ|2|em}}— Што ты думаеш? {{Водступ|2|em}}— Ага! — сказаў Рыбін і заварушыўся на крэсле, як мядзведзь. От. Я таксама як дайшоў да гэтае думкі — холадна зрабілася. {{Водступ|2|em}}— Даведаўся пра што-небудзь? {{Водступ|2|em}}— Хлусня! — адказаў Рыбін. — Адчуваю — хлусня. Нічога не ведаю, але толькі хлусня. От. Паны {{Абмылка|мудрачеляць|мудрагеляць}} чагосьці. А мне трэба праўды. І я праўду {{перанос пачатак|п=зразу|к=меў}}<noinclude></noinclude> 5u6noha8xyxydr9k5aryhgjba5b5d6y 104 121305 282132 2026-04-22T06:49:14Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=зразу|к=меў}}. А з панамі не пайду. Яны, калі трэба будзе, штурхнуць мяне ўперад ды па маіх костках, як па мосце, далей пройдуць. {{Водступ|2|em}}Ён нібы звязваў матчына сэрца пахмурымі словамі… {{Водступ|2|em}}— Божа! — з тугою ўскрыкнула маці....» 282132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=зразу|к=меў}}. А з панамі не пайду. Яны, калі трэба будзе, штурхнуць мяне ўперад ды па маіх костках, як па мосце, далей пройдуць. {{Водступ|2|em}}Ён нібы звязваў матчына сэрца пахмурымі словамі… {{Водступ|2|em}}— Божа! — з тугою ўскрыкнула маці. — Няўжо Паўлік не разумее? І ўсе тыя, якія… {{Водступ|2|em}}Перад ёй замільгалі сур‘ёзныя, сумленныя твары Егора, Нікалая Іванавіча, Алеські, сэрца ў яе ўзварухнулася. {{Водступ|2|em}}— Не. Не! — пачала яна гаварыць, адмоўна ківаючы галавою. Не магу паверыць. Яны за сумленнасць. {{Водступ|2|em}}— Пра каго гаворыш? — задумна запытаў Рыбін. {{Водступ|2|em}}— Пра ўсіх… пра ўсіх да аднаго, каб яго бачыла!.. {{Водступ|2|em}}— Не туды глядзіш, маці, глядзі далей! — сказаў Рыбін, апусціўшы галаву. — Тыя, што блізка падышлі да нас, яны, можа, самі нічога не ведаюць, Яны — вераць — так трэба! А, можа, за імі іншыя ёсць, якім — толькі-б выгада была. Чалавек проці сябе самога дарэмна не пойдзе… {{Водступ|2|em}}І з цяжкай упэўненасцю селяніна ён дадаў: {{Водступ|2|em}}— Ніколі нічога добрага ад паноў не будзе! {{Водступ|2|em}}— Што ты надумаўся? — запытала маці, зноў ахопленая сумленнем. {{Водступ|2|em}}— Я? — Рыбін зірнуў на яе, памаўчаў і паўтарыў. {{Водступ|2|em}}— Ад паноў трэба далей. От. {{Водступ|2|em}}Потым зноў замоўк, пахмуры. {{Водступ|2|em}}— Хацеў я да хлапцоў прыстаць, каб разам з імі. Я на гэтую справу здатны, ведаю што трэба сказаць людзям. От. Ну, а цяпер я пайду. Не магу я верыць. {{Водступ|2|em}}Ён апусціў галаву, падумаў. {{Водступ|2|em}}— Пайду адзін па сёлах, па вёсках. Буду бунтаваць народ. Трэба, каб сам народ узяўся. Калі ён<noinclude></noinclude> l1oy3sjp2yqxwd3qgak792tc77i148a 104 121306 282133 2026-04-22T06:51:45Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «зразумее — ён шляхі сабе адкрые. Вось я і буду старацца, каб зразумеў, — няма ў яго надзеі, апрача сябе самога, няма розуму, апрача свайго. Так то! {{Водступ|2|em}}Ёй зрабілася шкада яго, яна адчула страх за гэтага чалавека, заўсёды непрыемны для яе, цяпер ён...» 282133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>зразумее — ён шляхі сабе адкрые. Вось я і буду старацца, каб зразумеў, — няма ў яго надзеі, апрача сябе самога, няма розуму, апрача свайго. Так то! {{Водступ|2|em}}Ёй зрабілася шкада яго, яна адчула страх за гэтага чалавека, заўсёды непрыемны для яе, цяпер ён неяк раптам стаў бліжэйшым; яна ціха сказала: {{Водступ|2|em}}— Зловяць цябе… {{Водступ|2|em}}Рыбін паглядзеў на яе і спакойна адказаў: {{Водступ|2|em}}— Зловяць — выпусцяць. А я — зноў… {{Водступ|2|em}}— Саміж сяляне звяжуць. І будзеш у турме сядзець. {{Водступ|2|em}}Пасяджу — выйду. Зноў пайду. А што тычыцца сялян — раз звяжуць, два, дый зразумеюць — не вязаць трэба мяне, а слухаць. Я скажу ім: вы мне не верце, вы толькі слухайце. А будуць слухаць — павераць! {{Водступ|2|em}}Ён гаварыў марудна, нібы абмацваючы кожнае слова раней, чым сказаць яго. {{Водступ|2|em}}— Я тут, за апошні час, шмат наглытаўся. Зразумеў, што кольвечы… {{Водступ|2|em}}— Прападзеш, Міхаіл Іванавіч! — сумна ківаючы галавой, сказала яна. {{Водступ|2|em}}Цёмнымі, глыбокімі вачыма ён глядзеў на яе, пытаючы і чакаючы. Яго моцнае цела нахілілася ўперад, рукі ўпіраліся ў крэсла, смуглявы твар здаваўся бледным у чорнай раме барады. {{Водступ|2|em}}— А чула, як Хрыстос пра зерне сказаў? Не памрэш — не ўваскрэснеш у новым коласе. Да смерці мае далёка. Я — хітры. {{Водступ|2|em}}Ён заварушыўся на крэсле і, не спяшаючыся, устаў. {{Водступ|2|em}}— Пайду ў тракцір, пагляджу там між людзей. Хахол чамусьці не ідзе. — Пачаў клапатаць? {{Водступ|2|em}}— Так! — сказала маці, усміхаючыся. {{Водступ|2|em}}Так і трэба. Ты яму скажы пра мяне.<noinclude></noinclude> he9pci3npnh7fcm5pg2zqezl9wb90gf