Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>283706</id>
      <parentid>283048</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>283706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15890" sha1="5fhry1r0gn8la73sqlz4huiais9t8yr" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5fhry1r0gn8la73sqlz4huiais9t8yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>38787</id>
    <revision>
      <id>283704</id>
      <parentid>206672</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>283704</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="m4ocmn6ucfojaedvy0vviz8wh2xm1ei" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]], [[Аўтар:Алеся Александровіч|Алеся Александровіч]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=Давыдовіч
|School=Школьная бібліятэка
|Publisher=Дзяржаўнае Выдавецтва пры СНК БССР
|Address=Мінск
|Year=1947
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>m4ocmn6ucfojaedvy0vviz8wh2xm1ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:James500</title>
    <ns>2</ns>
    <id>41130</id>
    <revision>
      <id>283742</id>
      <parentid>112206</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>James500</username>
        <id>3854</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Remove template</comment>
      <origin>283742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="eu13so1xoub6xvcjld6yea9o5qsrodx" xml:space="preserve">{{#babel:en}}

[[en:User:James500]]</text>
      <sha1>eu13so1xoub6xvcjld6yea9o5qsrodx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апошні з магікан.pdf/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>42143</id>
    <revision>
      <id>283754</id>
      <parentid>267052</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */ пераклад</comment>
      <origin>283754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1587" sha1="qu7lpfghmuy1ofe0ii85hp6jgn188mt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{цэнтар|[[Файл:Le dernier des Mohicans - Cooper James - Andriolli - Huyot - p339.jpg|400пкс|center]]}}

{{водступ|2|em}}Калі правадыр, які прасіў дапамогі Дункана, выкурыў сваю люльку, ён зрабіў канчатковую і на гэты раз паспяховую спробу выйсці з хаціны, запрасіўшы маўклівым жэстам мнімага лекара ісці за ім.

{{водступ|2|em}}Замест таго, каб пайсці паміж хацінамі, дзе Хейвард рабіў свае бясплодныя пошукі, спадарожнік яго павярнуў убок і пайшоў проста да падножжа гары, якая панавала над паселішчам; падымацца на гару даводзілася па звілістай вузкай сцежцы. На прагаліне хлопчыкі аднавілі свае гульні. Полымя вогнішчаў асвятліла шлях правадыра і Дункана, надаючы яшчэ больш пануры характар суроваму пейзажу. Яны ўвайшлі ў шчыліну, зарослую кустамі. Якраз у гэты момант&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;{{Вертыкальны водступ|0.5|em}}{{Калёнтытул|зьлева={{сапраўдны нумар старонкі|калі=цотны}}|справа={{сапраўдны нумар старонкі|калі=няцотны}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qu7lpfghmuy1ofe0ii85hp6jgn188mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апошні з магікан.pdf/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>42144</id>
    <revision>
      <id>283755</id>
      <parentid>220051</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ [[be-tarask:w:ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]]</comment>
      <origin>283755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="3jlr2y6o6e2lpp9k10mkm1931rfzhfd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;успыхнуўшае магутнае полымя вогнішча ярка асвятліла ўсё навакол, і нейкая цёмная, таямнічая істота нечакана ўстала на іх дарозе.

{{водступ|2|em}}Індзеец спыніўся.

{{водступ|2|em}}Вялікі чорны шар пачаў рухацца незразумелым для Дункана чынам. Полымя зноў узмацнілася, яго святло трапіла на таямнічую істоту. Цяпер нават Дункан спазнаў яго па яго неспакойных і нязграбных рухах цела. Гэта быў мядзведзь. Ён моцна і люта завыў, але не выказваў іншых адзнак варожасці. Гурон быў, як відаць, упэўнены ў мірных намерах дзіўнага прышэльца; уважліва паглядзеўшы на яго, ён спакойна ішоў далей сваёй дарогай.

{{водступ|2|em}}Дункан ведаў, што свойскія мядзведзі часта жывуць у індзейцаў, і таксама спакойна ішоў за сваім спадарожнікам, лічачы, што гэты мядзведзь — любімец племя. Гурон прайшоў міма звера, не трацячы часу на далейшыя назіранні. Але Хейвард мімаволі азіраўся на мядзведзя, баючыся нападу ззаду. Яго трывога зусім не паменшылася, калі ён заўважыў, што мядзведзь бяжыць па сцежцы ўслед за імі. Ён хацеў загаварыць, але ў гэты момант індзеец, адчыніўшы дзверы з драўлянай кары, увайшоў у пячору, якая знаходзілася ў глыбіні гары.

{{водступ|2|em}}Дункан накіраваўся ўслед за ім, радуючыся магчымасці паставіць хоць-бы лёгкую перашкоду паміж сабой і мядзведзем, як раптам адчуў, што дзверы вырываюць з яго рук, і зноў убачыў касматую фігуру. Яны знаходзіліся цяпер у вузкай доўгай галерэі сярод двух скал; выйсці&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;{{Вертыкальны водступ|0.5|em}}{{Калёнтытул|зьлева={{сапраўдны нумар старонкі|калі=цотны}}|справа={{сапраўдны нумар старонкі|калі=няцотны}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jlr2y6o6e2lpp9k10mkm1931rfzhfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апошні з магікан.pdf/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>42145</id>
    <revision>
      <id>283756</id>
      <parentid>264894</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */ пераклад</comment>
      <origin>283756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="g2kdzlbet4qruqt6dmaoiust850faez" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{цэнтар|[[Файл:Le_dernier_des_Mohicans_-_Cooper_James_-_Andriolli_-_Huyot_-_p343.jpg|400пкс|center]]}}

адтуль, не сустрэўшыся з жывёлай, было немагчыма. Малады чалавек шпарка ішоў наперад, стараючыся трымацца як мага бліжэй да свайго правадніка. Мядзведзь роў час ад часу, ідучы за ім, і разы два клаў яму на плечы свае вялізныя лапы.&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;{{Вертыкальны водступ|0.5|em}}{{Калёнтытул|зьлева={{сапраўдны нумар старонкі|калі=цотны}}|справа={{сапраўдны нумар старонкі|калі=няцотны}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2kdzlbet4qruqt6dmaoiust850faez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Полымя. 1922. № 1.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>71222</id>
    <revision>
      <id>283757</id>
      <parentid>174707</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>164</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытка */</comment>
      <origin>283757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="guzw39mmi8d5ylu5zidl8jhov2hizj0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''''{{Цёмна-чырвоны|ПОЛЫМЯ}}'''''|памер=300%}}


{{Цэнтар|'''''СЬНЕЖАНЬ'''''|памер=140%}}

{{Цэнтар|'''''№ 1'''''|памер=200%}}


{{Цэнтар|'''''{{Разьбіўка|МЕНСК}}-1922'''''|памер=140%}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guzw39mmi8d5ylu5zidl8jhov2hizj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікікрыніцы:Супольнасць</title>
    <ns>4</ns>
    <id>106547</id>
    <revision>
      <id>283691</id>
      <parentid>283665</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тэрмін абароны аўтарскіх правоў быў нядаўна падоўжаны з 50 да 70 гадоў у Беларусі */ Адказ</comment>
      <origin>283691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127188" sha1="qlmdluj28tjuvd0kbsqfv3vw5s41a14" xml:space="preserve">{{Супольнасьць}}
{{Архівы}}
__NEWSECTIONLINK__
&lt;div class=&quot;toc&quot; style=&quot;text-align:center; background-color: transparent; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;'''[{{fullurl:Вікікрыніцы:Супольнасць|action=edit&amp;section=new}} Пачаць новае абмеркаванне]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

== Тэрмін абароны аўтарскіх правоў быў нядаўна падоўжаны з 50 да 70 гадоў у Беларусі ==
Раней творы дадатковых беларускіх аўтараў штогод пераходзілі ў грамадзкі набытак. Але цяпер на бліжэйшыя 20 гадоў у Вікікрыніцах будзе &quot;засуха&quot;.

Зь іншага боку, цяпер можна сьмела дадаваць часопісы з зацэнзураванымі старонкамі (выдаленымі творамі тых аўтараў, якія яшчэ ахоўваюцца аўтарскімі правамі). І не хвалявацца аб тым, што ў наступным годзе частку гэтых зацэнзураваных старонак можа давялося б вяртаць назад у PDF/DjVu файл. Бо, напрыклад, у https://be.wikisource.org/wiki/Індэкс:Узвышша._1928._№_5.djvu творы Максіма Лужаніна, Георгія Бярозкі, Антона Адамовіча ды Ўладзімера Дубоўкі цяпер на дзесяцігодзьдзі адсунуты ад грамадзкага набытку. Іншымі словамі, гэтая вэрсія DjVu файла будзе актуальнай яшчэ прынамсі 20 гадоў. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:24, 29 красавіка 2026 (+03)

:Навіна па-ангельску: https://ncip.by/en/o-centre/novosti/intellectual_property/16.11_amendments-to-the-civil-code-of-the-republic-of-belarus-regarding-copyright-and-related-rights-come-/ --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:04, 29 красавіка 2026 (+03)
::Змены ўступілі ў сілу ў 2024 годзе. Такім чынам, трэба мяняць статус аўтараў, якія памерлі пасля 1973… Тут варта б заадно ўдакладніць, ці [[Аўтар:Міхась Лынькоў|Лынькоў]] перакладаў «Маці» [[Аўтар:Максім Горкі|Горкага]], бо ў [https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br221174?sid=105413299 каталогу НББ] выданне 1932 года пазначана як пераклад [[Аўтар:Змітрок Астапенка|Астапенкі]]. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:20, 29 красавіка 2026 (+03)

== Назвы модуляў ==
Прашу пераймяноўваць модулі на англійскую мову, бо гэта стварае хаос. Калі ў шаблонах гэта не крытычна і можна зрабіць шмат розных перасылак, то ў выпадку з модулямі гэта проста бессэнсоўна і можа патэнцыйна ствараць шмат клопату, а таксама сітуацый, калі ствараюцца старонкі-дублеты, як мы маем з [[Модуль:ТакНе]] і [[Модуль:Yesno]], якія варта бы аб’яднаць пад адной назвай на англійскай. Прашу вытрымліваць нейкі парадак у тэхнічных старонках, там усё ж важней не выдумленне наскіх назваў, а парадак і нармальнае функцыянаванне скрыптоў. Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:10, 22 сакавіка 2026 (+03)

:Таксама модулі і шаблёны зь беларускімі назвамі ствараюць дадатковы галаўны боль праз цяперашняе адначасовае існаваньне тарашкевіцы і наркамаўкі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 12:53, 29 красавіка 2026 (+03)
::ёсць такое, але калі шаблонам ёсць сэнс даваць беларускія назвы, бо рэдаклары іх выклікаюць па памяці проста ў артыкулах, тут ёсць сэнс, то вось модулі не выклікаюцца ў артыкулах наўпрост, яны выкарыстоўваюцца толькі ў шаблонах, гэта чыста тэхнічная рэч. У той жа час, перасылкі ў модулях не працуюць як у шаблонах, бываюць праблемы, лепш адразу пакідаць агульнапрынятыя назвы модуляў і не марочыць галавы. Да такой жа высновы прыйшлі калегі ў іншых раздзелах, не бачу таго, чаму мы мусім быць выключэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 29 красавіка 2026 (+03)

== Прапанова: стварэнне прасторы імёнаў «Архіў» ==

Паважаныя ўдзельнікі,

Прапаную стварыць на be.wikisource асобную прастору імёнаў '''«Архіў»''' для сістэмнага размяшчэння і структурызацыі архіўных матэрыялаў.
----

=== Навошта гэта патрэбна ===
Зараз архіўныя матэрыялы могуць размяшчацца толькі праз звычайныя старонкі і катэгорыі. Гэта не дазваляе:

* выразна аддзяліць архіўныя дакументы ад літаратурных твораў;
* будаваць іерархічную структуру (''архіў → фонд → вопіс → справа → дакумент'');
* стандартызаваць афармленне архіўных апісанняў;
* арганізаваць зручную навігацыю па фондах.

Асобная прастора імёнаў дазволіць зрабіць гэта сістэмна і маштабавана.
----

=== Прыклад з іншага моўнага раздзела ===
Аналагічная прастора ўжо існуе ва ўкраінскай Wikisource:

👉 [[:uk:Архів:Архіви|https://uk.wikisource.org/wiki/Архів:Архіви]]

Там «Архів» — гэта асобная прастора імёнаў, якая выкарыстоўваецца для арганізацыі архіўных матэрыялаў і адпаведнай структуры.
----

=== Магчымая структура на be.wikisource ===
Архіў:

* Архіў:НГАБ
* Архіў:НГАБ/Фонд_694
* Архіў:НГАБ/Фонд_694/Вопіс_1
* Архіў:НГАБ/Фонд_694/Вопіс_1/Справа_12

Прастора можа выкарыстоўвацца для:

* апісання фондаў архіваў
* інвентарных апісаў
* архіўных спраў
* публікацыі гістарычных першакрыніц

----

=== Тэхнічная частка ===
Пасля атрымання кансэнсусу будзе пададзены запыт у Wikimedia Phabricator на:

* стварэнне новай прасторы імёнаў «Архіў»
* даданне адпаведнай старонкі абмеркавання
* уключэнне ў пошук
* падтрымку падстаронак

----

=== Пытанні для абмеркавання ===

# Ці падтрымліваеце вы стварэнне прасторы «Архіў»?
# Ці ёсць заўвагі да назвы?
# Ці патрэбны псеўданім (напрыклад, «Архив»)?
# Ці ёсць гатоўнасць напаўняць гэты раздзел матэрыяламі?

Прашу выказаць меркаванне.

Пасля дасягнення кансэнсусу будзе падрыхтаваны тэхнічны запыт. [[Удзельнік:Okuryan|Okuryan]] ([[Размовы з удзельнікам:Okuryan|размовы]]) 21:02, 2 сакавіка 2026 (+03)
:# Як будзе каму займацца, дык чаму б і не.
:# Няма.
:# У беларускай мове адсутнічае літара „и“, то такі псэўданім не патрэбны.
--[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 11:35, 13 сакавіка 2026 (+03)

Пытаньне да ўдзельніка: адзіны ваш унёсак тут — гэты допіс на форуме. Вы сапраўды зьбіраецеся ўдзельнічаць у беларускіх Вікікрыніцах? Каб іншыя ўдзельнікі маглі пра вас болей даведацца, раю таксама напоўніць [[Адмысловае:MyPage|уласную старонку]]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 11:50, 13 сакавіка 2026 (+03)

== Адмысловыя літары &quot;дж&quot; і &quot;дз&quot;, якія прапанавалі ў 1928 і ўжывалі ў шэрагу публікацый таго году ==

Вось гэтыя літары: https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:DrukDubouka.jpg

Іх можна знайсьці на старонцы https://be.wikisource.org/wiki/Старонка:Узвышша._1928._№_5.djvu/179

Што зь імі рабіць? Я так разумею, што гэтых літар нават няма ў сучасным стандарце Unicode. Я бачу тры магчымыя падыходы, як можна разьвязаць праблему:
# выкарыстоўваць звычайныя дыграфы &quot;дж&quot; і &quot;дз&quot;
# выкарыстаць якіясь іншыя кірылічныя літары, напрыклад &lt;code&gt;Џ=дж&lt;/code&gt; &lt;code&gt;Ӡ=дз&lt;/code&gt;
# прапанаваць новыя літары для Unicode і чакаць, пакуль іх дададуць у стандарт, а потым чакаць, пакуль зьявяцца шрыфты
--[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:54, 3 снежня 2025 (+03)

:Здаецца, што няма сэнсу дадаваць іх у стандарт Unicode. У тэксте &quot;Узвышша&quot;, як выйсце, можна выкарыстоўваць літары спачатку у выглядзе выявы, а потым па тэксту, як &quot;дж&quot; і &quot;дз&quot;. [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:20, 3 снежня 2025 (+03)

== Гаджэт для аўтаматызацыі аблічбоўкі і вычыткі кніг ==

Я ўчора паглядзеў на гаджэт [[MediaWiki:Gadget-wikify.js|Вікіфікатар]]. Сама ідэя слушная, але робіць ён трохі не тое, што трэба. Таму я паспрабаваў зрабіць нешта падобнае, але больш адаптаванае да Вікікрыніцаў. Пачатковую версію можна знайсці тут: [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js]]. Калі каму цікава паглядзець, як ён працуе, то можна зрабіць яго копію на сваёй старонцы і дадаць спасылку на яго ў свой &quot;common.js&quot; (напрыклад, мой &quot;common.js&quot; тут: [[Удзельнік:Ssvb/common.js]]). З меркаванняў бяспекі, дадаваць спасылку на мой гаджэт на маёй старонцы ў свой &quot;common.js&quot; не раю (бо я магу яго знянацку на сваёй старонцы замяніць на нешта іншае). Як прыклад выкарыстання:
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_(1929).pdf/16&amp;oldid=214805 гэта выхлап Tesseract OCR]
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%3A%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%281929%29.pdf%2F16&amp;diff=214865&amp;oldid=214805 гэта тое, што аўтаматычна зрабіў з гэтага выхлапу гаджэт пасля націскання кнопкі на панэлі]
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%3A%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%281929%29.pdf%2F16&amp;diff=214866&amp;oldid=214865 гэта вычытка, якую рабіў я сам]
# [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:%D0%90%D0%BC%D0%BE%D0%BA_(1929).pdf/16&amp;diff=next&amp;oldid=214866 гэта тое, што аўтаматычна зрабіў гаджэт ужо пасля другога націскання кнопкі на панэлі]

Гэты гаджэт намагаецца рабіць максімум з таго, што можна зрабіць аўтаматычна. То бок выпраўленне працяжнікаў, пераносы словаў, шаблоны абзацаў, заўвагі пад тэкстам і ў самым канцы выпраўленне разрываў радкоў. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 12:58, 31 ліпеня 2024 (+03)
: Цікава, толькі цяпер заўважыў гэты інструмэнт. Можа атрымаецца яго неяк аб’яднаць зь цяперашнім вікіфікатарам у адно? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 15:46, 21 лютага 2025 (+03)
:: Я думаю, што сьпяшацца з аб’яднаннем не варта. Пачаць можна з дзвюх кнопак на панэлі. А потым можна глядзець, чаго яшчэ не хапае.
:: Дарэчы, я якраз эксперыментую з мадыфікацыяй https://www.mediawiki.org/wiki/User:Remember_the_dot/Syntax_highlighter.js для аўтаматычнага вылучэння колерам &quot;у пасьля галоснай літары&quot;, &quot;маленькай літары пасьля кропкі&quot; і &quot;сумесі кірылічных літар з лацінскімі&quot;. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:06, 21 лютага 2025 (+03)
::: @[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]], @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]]: Розніца паміж '''Вікіфікатарам''' і '''Вікікрынізатарам''':
::: Вікіфікатар [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Дзьве_душы_(1919).pdf/78&amp;diff=prev&amp;oldid=249928 мяняе] &lt;code&gt;Афіцэру не падабалася «пане»&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;Афіцэру не падабалася „пане“&lt;/code&gt;.
::: Вікікрынізатар жа [[Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/34|мяняе]] &lt;code&gt;лёгкасьць ,шытых&quot; чаўноў&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;лёгкасьць „шытых“ чаўноў&lt;/code&gt;, і таксама &lt;code&gt;ад мора,--прапанаваў Манг&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;ад мора, — прапанаваў Манг&lt;/code&gt;.
::: Іншымі словамі, Вікіфікатар пераводзіць тэкст, напісаны чалавекам, з аднаго стандарта ў іншы. І гэта мае сэнс для Вікіпедыі, каб мець аднолькавы стыль ва ўсіх артыкулах. Але Вікікрынізатар спрабуе ''здагадацца'' і выправіць найбольш пашыраныя памылкі менавіта OCR, нават калі ёсць нейкая ненулявая рызыка памыліцца (неістотна, бо пасля Вікікрынізатара тэкст вычытвае чалавек). Гэтыя інструменты робяць розныя рэчы, таму патрабаванні да іх розныя. [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js|Вікікрынізатар]] у некалькі разоў меншы і прасцейшы, там амаль увесь код - даволі прымітыўны пошук/замена ў тэксце. Таксама адна з вельмі важных функцый, якая значна ўсё спрашчае - гэта пераносы словаў на новы радок:
::: {| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! пасля OCR !! пасля Вікікрынізатара (першая фаза) !! пасля Вікікрынізатара (другая фаза)
|-
|
Тады Манг парашыў ехаць да сваіх і потым ужо мерка-&lt;br/&gt;
ваць усім разам.
||
Тады Манг парашыў ехаць да сваіх і потым ужо меркаваць&lt;br/&gt;
усім разам.
|| Тады Манг парашыў ехаць да сваіх і потым ужо меркаваць усім разам.
|}
::: ...нягледзячы на рызыку памылак са словамі накшталт &lt;code&gt;ластамі-рукамі&lt;/code&gt;. Ізноў жа, тэкст потым вычытвае чалавек. У пераважнай большасці выпадкаў пераносы апрацоўваюцца як мае быць і нічога выпраўляць не даводзіцца.
::: Ці ёсць магчымасці дадаць копію гаджэта [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js]] у спіс [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]] (пад новым імем)? І потым ужо працаваць над дадатковымі функцыямі, калі будзе патрэба штосьці там палепшыць? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:28, 22 лютага 2025 (+03)
:::: @[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Я дадаў [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Удзельнік:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js&amp;curid=90383&amp;diff=250446&amp;oldid=250348 неразрыўны прагал з левага боку працяжнікаў], як гэта робіць Вікіфікатар. Ці ёсць яшчэ нешта, чаго не хапае? Дарэчы, акрамя патэнцыйна непажаданай замены &lt;code&gt;«»&lt;/code&gt; на &lt;code&gt;„“&lt;/code&gt;, Вікіфікатар таксама выдаляе пустыя радкі зверху старонкі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:36, 23 лютага 2025 (+03)
::::: Пустыя радкі не павінны быць на кожнай старонцы. Хіба так робіцца ва ўсіх іншых моўных разьдзелах? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:33, 23 лютага 2025 (+03)
:::::: Беларускія Вікікрыніцы дадаюць два пустыя радкі зверху, калі старонка пачынаецца з новага параграфа: [[Даведка:Пачаткоўцам_пра_тыпаграфію#Шмат_старонак]]. Ангельскія Вікікрыніцы ў такіх жа выпадках дадаюць шаблон &quot;[[s:Template:nop|nop]]&quot; на папярэдняй старонцы. Тут лепш спытацца ў @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], але я не бачу патрэбы нічога мяняць. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 17:12, 23 лютага 2025 (+03)
::::::: Некалі я сам не ведаў, як зрабіць з новай старонкі новы абзац. Ужо, шчыра кажучы, не памятаю, дзе канкрэтна я такі спосаб падгледзеў. У кожным разе, у нас ужо склалася такая практыка. Мне здаецца, ствараць дадатковы шаблон дзеля эфекту, які дасягаецца і без яго, сэнсу няма. --[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 17:25, 23 лютага 2025 (+03)
::::::: Я дадаў Вікікрынізатар, уключыў у сябе, але новай кнопкі рэдагаваньня ня бачу. У каго такія ж праблемы? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 21:52, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::: Я таксама не бачу. Можа трэба выдаліць &quot;Gadget-&quot; з радка &lt;code&gt;PageCleanUp[ResourceLoader]|Gadget-PageCleanUp.js&lt;/code&gt; вось [[MediaWiki:Gadgets-definition|тут]]? Бо ў Вікіфікатара такога няма. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:12, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::Кнопка зьявілася. Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=250567 вынік работы]. Так павінна быць? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 23:00, 23 лютага 2025 (+03)
::::::::::Трэба, каб тэкст пачынаўся з новага радка пасля ##, тады ўсё будзе працаваць карэктна. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 23:03, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::Таксама вялікі дзякуй, што задбалі, каб уключыць дадзены дапаможнік у налады. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 23:05, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::Ці ёсць якая дакументацыя, дзе можна пра гэта даведацца? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:18, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::Не зразумеў. Вось я проста [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=250580 націскаю кнопку вікікрынізатара]. Пасьля гэтага трэба рабіць яшчэ нейкі махінацыі? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 23:27, 23 лютага 2025 (+03)
::::::::::::Яно так сябе паводзіць і без аніякай кнопкі. Гэтыя секцыі самі па сабе дзіўным чынам скочуць паміж &lt;code&gt;##&lt;/code&gt; і &lt;code&gt;&amp;lt;section begin=...&amp;gt;&lt;/code&gt;. Відаць, толькі @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] разумее, што там на самой справе робіцца. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:34, 23 лютага 2025 (+03)
:::::::::::::А, нарэшце зразумеў. Там тэкст
::::::::::::::   &lt;code&gt;## Šlacham ##&lt;/code&gt;
::::::::::::::   &lt;code&gt;može cikawić starana&lt;/code&gt;
:::::::::::::непажадана аб’ядноўваецца ў адзін радок
::::::::::::::   &lt;code&gt;## Šlacham ## može cikawić starana&lt;/code&gt;
:::::::::::::І там пачынаецца вар’яцтва з нейкімі аўтазаменамі на тэгі section. Гэта можна дадаць як спецыяльнае правіла (не чапаць радкі з ##).
:::::::::::::Але Вікікрынізатар прызначаны для выкарыстання непасрэдна пасля Tesseract OCR, калі яшчэ няма ніякіх шаблонаў і вікі фарматавання. Першая фаза - выпраўленне дэфектаў OCR. Другая фаза пасля другога націску кнопкі ужо пасля вычыткі тэксту - &lt;del&gt;пераносы&lt;/del&gt; аб’яднанне радкоў. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:55, 23 лютага 2025 (+03)
::::::::::Так не павінна быць, але гэта наўрад ці звязана менавіта з гэтым гаджэтам. Секцыі заўсёды дзіўна сябе паводзілі і без яго. Я ніколі не разумеў іх логікі (спроба захаваць старонку без аніякіх змен усё роўна рабіла нейкія нечаканыя змены). --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 23:17, 23 лютага 2025 (+03)

=== Тэставаньне Вікікрынізатара ===
Дзіўна працуе з '''тоўстым''' і ''курсіўным'' шрыфтамі, [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=250588 ператвараючы іх у друкарскія апострафы]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 23:49, 23 лютага 2025 (+03)

:Дзякую. Я пагляджу, што можна з гэтым зрабіць. Але ізноў жа. Вікікрынізатар прызначаны для апрацоўкі свежых распазнаных старонак яшчэ без вікі-фарматавання. То бок:
:* перадусім, у [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]] ставім птушачку насупраць &quot;Вікікрынізатар&quot;, ціснем на &quot;Захаваць&quot;
:* адкрываем новую старонку ў кнізе, якая яшчэ не аблічбавана
:* ціснем на &quot;Аблічбаваць тэкст&quot; (выкарыстоўваем рухавік Tesseract з выбранай беларускай мовай) - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Сьлёзы_Тубі_(1930).pdf/22&amp;oldid=250655 прыклад]
:* пасля гэтага адразу ж ціснем на кнопку Вікікрынізатара (першая фаза). Ён выпраўляе хібы OCR і дадае шаблоны &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Водступ}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; перад абзацамі - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250656&amp;oldid=250655 прыклад]
:* хуценька вычытваем усё і робім неабходныя ручныя праўкі (разбіўка на радкі ў тэксце пакуль што супадае з разбіўкай на радкі ў папяровай кнізе, і гэта якраз зручна) - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250657&amp;oldid=250656 прыклад]
:* яшчэ раз ціснем на кнопку Вікікрынізатара (другая фаза), каб напрыканцы аб’яднаць радкі, дадаць неразрыўныя прагалы злева ад працяжнікаў і аўтаматычна перанесці зноскі (пра зноскі мае сэнс расказаць асобна) - [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250658&amp;oldid=250657 прыклад]
:* увесь гэты працэс займае ўсяго некалькі хвілін, бо колькасць неабходных аперацый ручнога рэдагавання тэксту значна зменшана
:І ўжо толькі пасля ўсяго гэтага дадаем адмысловыя шаблоны, і г. д. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 00:14, 24 лютага 2025 (+03)
::Непаразуменне якраз звязана з тым, што гэта ''не'' замена Вікіфікатара. Усе аптымізацыі ў першую чаргу прызначаны для хуткага і якаснага распазнавання менавіта новых старонак, а не для выпраўлення старых. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 00:25, 24 лютага 2025 (+03)
:::І дарэчы, гаджэт прызначаны не для паэзіі, а для прозы. Такім чынам, спецыялізацыя не вельмі шырокая. Але ў сваёй вузкай нішы, ён значна спрашчае і паскарае аблічбоўку новых старонак. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 01:20, 24 лютага 2025 (+03)
:::: Добра, тады хіба што я карыстацца ім буду рэдка, бо часьцей рэдагую ўжо аблічбаваныя, але неправераныя ці нявычытаныя старонкі.
:::: Пункт са зноскамі зацікавіў — вікікрынізатар перарабляе тэкст кшталту „1)“ у зноскі самастойна? Тады сапраўды, варта ўсё тут апісанае скласьці ў якую-небудзь [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|дакумэнтацыю]], каб не згубілася (падобна як [[:w:be-tarask:ВП:Вікіфікатар|Вікіфікатар]]). --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 10:43, 24 лютага 2025 (+03)
:::::Дзякую за параду. Я пачаў пісаць [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|гэтую дакументацыю]]. Засталося такое пытанне: можа гаджэт перайменаваць у якісь &quot;падчышчальнік старонкі&quot;? Гэта амаль літаральны пераклад з &quot;PageCleanUp.js&quot;. Або знайсці якую іншую трапную назву: &quot;падчышчальнік алічбоўкі&quot;, &quot;паляпшальнік скана&quot;, ...? Іконку на панэлі таксама можна змяніць на [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Large-paint-brush_-_Delapouite_-_game-icons.svg шчотку], [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Crystal128-eraser.svg гумку] ці якую іншую выяву з commons. Часткова непаразуменне прызначэння гаджэта можа быць звязана з назвай.
:::::Можа @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]], @[[Удзельнік:Gabix|Gabix]], @[[Удзельнік:By-isti|By-isti]], @[[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] таксама маюць якія свае прапановы/заўвагі? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 09:52, 25 лютага 2025 (+03)
::::::Я прапаноў ня маю, бо карыстаюся ABBYY FineReader → LibreOffice + OOoFBTools + LanguageTool + некалькі ўласных макросаў. Што да назвы, дык, скажам, хай будзе «выпраўшчык». [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 11:44, 25 лютага 2025 (+03)
:::::::@[[Удзельнік:Gabix|Gabix]]: Дзякую за вельмі цікавы водгук. Як гэта працуе на практыцы? Вы спампоўваеце PDF файл, апрацоўваеце его з дапамогай ABBYY FineReader, а потым выкарыстоўваеце LibreOffice з LanguageTool у якасці спэлчэкера і з іншымі прыладамі для рэдагавання? Хуткасць уражвае, бо паміж дадаваннем [[Старонка:Прынц_і_жабрак_(1928).pdf/205]] і [[Старонка:Прынц_і_жабрак_(1928).pdf/228]] прайшло 48 хвілін (23 старонкі, прыблізна 2 хвіліны на старонку). Ці гэта быў толькі перанос ужо апрацаваных раней лакальна на вашым кампутары старонак, і таму да гэтых дзвюх хвілін трэба дадаць нешта яшчэ?
:::::::Для вельмі прыблізнага параўнання: паміж [[Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/95]] і [[Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/110]] прайшло 75 хвілін (15 старонак, прыблізна 5 хвілін на старонку). Гэта ўсё я рабіў з нуля цалкам у браўзеры на Вікікрыніцах з дапамогай убудаванага дадатку Tesseract OCR і гаджэту [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар]]. Кожнае слова і кожны радок я параўноўваў з тым, як яно выглядае на старонцы папяровай кнігі, таму і статус старонак выставіў &quot;жоўты&quot; (гэта не гарантуе адсутнасць памылак, але і статус пакуль не &quot;зялёны&quot;). Аб &quot;чырвоным&quot; / &quot;жоўтым&quot; статусе старонак я калісьці пісаў у [[Вікікрыніцы:Супольнасць/Архіў_4#Вычытаныя_&quot;жоўтыя&quot;_старонкі_і_вельмі_няроўная_якасць_неправераных_&quot;чырвоных&quot;_старонак|гэтай тэме на суполцы]]. Вядома ж, памеры старонак у &quot;Прынц і жабрак&quot; і &quot;Сын вады&quot; не аднолькавыя, таму гэтыя лічбы трэба яшчэ дадаткова скарэктаваць (не на маю карысць).
:::::::Можа мае сэнс задакументаваць &quot;Лепшыя практыкі для пачаткоўцаў&quot;? Ваш досвед будзе вельмі карысны. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:06, 25 лютага 2025 (+03)
::::::Магчыма, варта ў назву дадаць «прозы». Можна таксама зрабіць аналагічны інструмент для вершаў, які б, заместа &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Водступ|2|em}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; у пачатку радкоў рабіў бы &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; у канцы радкоў. Гэты інструмент можна назваць і «афармляльнікам», зважаючы на тое, што ён уласна афармляе тэкст у нейкай ступені. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 12:16, 25 лютага 2025 (+03)
:::::::Але, на маю думку, і «Вікікрынізатар» выглядае добра, хоць гэтая назва не дае адказу, што робіць інструмент. Як, у прынцыпе, і «Вікіфікатар» сваёй назвай мала што тлумачыць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 12:19, 25 лютага 2025 (+03)
:::::::@[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]]: Можна зрабіць асобны гаджэт і для вершаў. Я мяркую, што дадаванне &lt;code&gt;&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;/code&gt; мае сэнс рабіць не для ўсёй старонкі, а толькі для вылучанага фрагмента тэксту? Ізноў жа, самае цяжкае тут - як гэты гаджэт назваць і як павінна выглядаць яго іконка на панэлі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 14:41, 25 лютага 2025 (+03)
::::::::Калі тэхнічна магчыма, каб такое рабілася толькі з вылучаным тэкстам, дык выдатна. Як я адзначаў вышэй, можна да ўжо існага падставіць «прозы» (то бок «Вікікрынізатар прозы»), а гэта назваць «Вікікрынізатар паэзіі». Якія тут рабіць іконкі, пакуль не ведаю. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03)
:@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Я гэта збольшага [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Ssvb/Gadget-PageCleanUp.js&amp;curid=90383&amp;diff=250912&amp;oldid=250871 выправіў]. І таксама праблему з секцыямі. Але не ведаю, ці можа так стацца, што OCR калісь памылкова распазнае двукоссі як падвоеныя апострафы. Спадзяюся, што не, а там паглядзім. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 09:24, 25 лютага 2025 (+03)

=== Падсьветка сынтаксісу ===
@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]], @[[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]]: Яшчэ адзін дадатковы напрамак - гэта '''гаджэт сінтаксічнай падсветкі''' падазроных фрагментаў тэксту чырвоным колерам (без змены самога тэксту): [[Удзельнік:Ssvb#Адаптацыя_mw:User:Remember_the_dot/Syntax_highlighter]]. На гэтай маёй старонцы можна знайсці мінімальна неабходныя змены да аднаго з папулярных гаджэтаў сінтаксічнай падсветкі. Прыклады таго, што ён можа рабіць: &lt;code&gt;І вось аднаго разу Кракат&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;ау&lt;/font&gt; прачнуўся.&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Усе мы аж закрычалі ад радасьці: скончана&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;! в&lt;/font&gt;ыратаваліся!&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Па пояс у гразі, у цемры, усёроўна нельга был&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;о у&lt;/font&gt;цячы&lt;/code&gt;. Ён таксама падсвечвае мешаніну кірылічных літар з лацінскімі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 15:00, 22 лютага 2025 (+03)
: Удакладню, што сінтаксічная падсветка працуе толькі ў вакне рэдактара тэксту і толькі падчас рэдагавання. Пасля сканчэння рэдагавання, ніякіх каляровых адмецін у тэксце самой старонкі не застаецца. Адзіная мэта - гэта прыцягнуць увагу рэдактара да асобных месцаў у тэксце. А ўжо выпраўляць, ці не - вырашае чалавек. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 16:22, 22 лютага 2025 (+03)
:: Дык падсьветка лацінскіх сымбаляў у мяне працуе даўно ва ўсіх разьдзелах; падключаецца як ва [[Удзельнік:Taravyvan Adijene/common.js|Ўдзельнік:Taravyvan Adijene/common.js]]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:16, 23 лютага 2025 (+03)
::: І хто яшчэ гэтым карыстаецца? Пытанне ж якраз аб тым, як спрасціць і палепшыць умовы працы для найбольш актыўных удзельнікаў Вікікрыніц. Каб яны маглі проста паставіць птушачку ў [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]] і ўсё запрацавала. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 16:45, 23 лютага 2025 (+03)
:Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Ня_вылечыла…_(1927).pdf/3&amp;curid=106704&amp;diff=250934&amp;oldid=250932 яшчэ адзін прыклад]. У вакне рэдактара з падсветкай выглядае так: &lt;code&gt;І ты сваім сьцюдзёным станаўкім голасам&lt;font style=&quot;background-color:#FBB&quot;&gt;. с&lt;/font&gt;казаў&lt;/code&gt; --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:24, 25 лютага 2025 (+03)
:: Калі можна будзе гэты інструмэнт дадаваць у [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets|сьпіс]]? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 17:03, 25 лютага 2025 (+03)
:::@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Можна дадаваць [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js|гэты гаджэт]] хоць зараз як першы варыянт. Там невялічкая мадыфікацыя даволі вялікага і складанага папулярнага гаджэту падсветкі [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=User:Remember_the_dot/Syntax_highlighter.js&amp;oldid=6419182 Gadget-DotsSyntaxHighlighter.js]. Правілы падсветкі беларускага тэксту яшчэ можна будзе дадаткова дапрацоўваць.
:::Адзіная практычная праблема: стандартны таймаўт (20 мілісекунд) даволі часта прыводзіць да адключэння падсветкі якраз пасля аперацыі &quot;Аблічбаваць тэкст&quot;, прычым гэта не звязана з дадатковымі правіламі для беларускага тэксту (хоць гэтыя правілы таксама трохі яго замаруджваюць). Выглядае так, быццам аблічбоўка нейкім чынам дадае даволі значную часовую затрымку менавіта ў той канкрэтны момант, і падсветка адключаецца. Я прапанаваў аўтару [https://www.mediawiki.org/wiki/User_talk:Remember_the_dot/Syntax_highlighter.js#Feature_request:_don't_be_too_eager_to_disable_itself зрабіць адключэнне меней агрэсіўным], але ён пакуль што маўчыць. Было б добра павялічыць гэты таймаўт да 50 мілісекунд, а мо нават і да 100 мілісекунд. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 18:12, 25 лютага 2025 (+03)
::::Дарэчы, [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Taravyvan_Adijene/common.js вы выкарыстоўваеце] той жа самы гаджэт сінтаксічнай падсветкі ([https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-DotsSyntaxHighlighter.js у мініфікаванай форме]). Але ў агульнай прасторы wiki, а не ў прасторы старонак. Патэнцыйна паміж імі можа быць канфлікт, таму можа быць неабходна штосьці там перайменаваць і разнесці іх асобна. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 18:35, 25 лютага 2025 (+03)
:::::Толькі што праверыў гэта. Падобна на тое, што дзве копіі працуюць незалежна адна ад адной, кожная ў сваёй прасторы, так што ўсё добра. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 18:52, 25 лютага 2025 (+03)
::::::@[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]: Я думаю, што ўжо можна дадаваць [[Удзельнік:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js]] у спіс. Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%3ASsvb%2FGadget-Syntax_highlighter.js&amp;diff=251086&amp;oldid=251085 тут] можна пабачыць дададзеныя змены. Гаджэт падсвечвае ў тэксце праблемы з літарай &lt;code&gt;ў&lt;/code&gt; (у прасторы старонак падчас вычытвання), а таксама іншыя недарэчнасці. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 06:21, 26 лютага 2025 (+03)
::::::: {{Зроблена}}. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:55, 27 лютага 2025 (+03)

== Спасылка &quot;Адказаць&quot; нарэшце выпраўлена ў Супольнасці. ==

Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C&amp;curid=2456&amp;diff=250563&amp;oldid=34033 тое, што перашкаджала]. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 23 лютага 2025 (+03)

== Як я працую ==

Пачынаю гэтую тэму, каб не загрувашчваць іншую.

1. Я спачатку спампоўваю файл PDF і распазнаю яго ў ABBYY FineReader, які лепей працуе зь беларускай мовай у параўнаньні з Tesseract (апошні, напрыклад, часьцей разрывае абзацы). Зараз я хачу паэкспэрымэнтаваць са слоўнікавай падтрымкай (яе ў FR няма, але можна дадаць мову карыстальніка і для яе падтрымку праз слоўнік карыстальніка).

2. Захоўваю ў фармат ODT і далей працую ў LibreOffice.

3. Ужываю OOoFBTools для выпраўленьня памылак распазнаваньня (разьбітыя абзацы, двукосьсі, прабелы вакол працяжнікаў і іншае). Далей гэты дадатак дапамагае і ў іншым (віртуальныя клявіятуры для ўстаўкі пэўных сымбаляў, склейка абзацаў уручную).

4. Далей сёе-тое апрацоўваю пошукам-заменай. Напрыклад, ABBYY FineReader досыць добра распазнае «ялінкі», але з „капцюркамі“ бываюць праблемы, якія OOoFBTools можа і прамінуць.

5. Зноў жа пошукам-заменай дадаю абзацныя водступы.

6. Цяпер праверка правапісу. LanguageTool тут ня самы добры памагаты, бо ведае толькі наркомаўку (і мае хібы). Я карыстаюся ўласнымі слоўнікамі, што дае патрэбныя варыянты: наркомаўку, тарашкевіцу, лацінку. Тая ж лацінка ўвогуле амаль у кожнага аўтара свая. Скажам, хтосьці ўжывае v, хтосьці w (гэты разнабой асабліва характэрны для 1920-1930-х гадоў). У адным тэксьце спрэс замест ŭ ужывалася ū (імаверна праз брак адпаведнага шрыфту ў друкарні). Усё гэта досыць лёгка адрэгуляваць, рэдагуючы слоўнікі.

7. Спачатку праганяю макрос, які выдае ўсе знойдзеныя памылкі правапісу. Потым вынікі апрацоўваю праграмкай на Python, якая ўпарадкуе знойдзеныя словы паводле частаты. Гэта дазваляе выявіць словы, якіх бракуе ў слоўніку, а таксама спэцыфічныя для канкрэтнага твора (скажам, прозьвішчы герояў) і вартыя даданьня ў дадатковы слоўнік карыстальніка, які па завяршэньні працы ачышчаю.

8. LanguageTool таксама карысны, прынамсі для выяўленьня памылак з ужываньнем у/ў (і тут я маю ўласнае правіла для u/ŭ у творах на лацінцы, падтрымкі якой LanguageTool штатна ня мае).

9. Ну а далей ужо старонка за старонкай. Пэўныя элемэнты фарматаваньня дадаю праз уласныя макросы.

Зразумела, гэта значыць, што для апрацоўкі патрабуецца значна больш часу, чым дзьве хвіліны на старонку :-). [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 16:29, 25 лютага 2025 (+03)

:Вялікі дзякуй за тлумачэнні.
:1. Што тычыцца Tesseract OCR, to я раней сам параўноўваў яго з Google OCR. Google OCR, як камерцыйны прадукт, сапраўды робіць менш памылак. Але ёсць праблема: ён таксама свавольна падганяе словы, меркавана пад наркамаўскі слоўнік. Вось прыклад: Google OCR змяняе слова &quot;рэвольв'''э'''р&quot; на &quot;рэвольв'''е'''р&quot; на старонцы [[Старонка:Амок_(1929).pdf/16]]. І робіць ён гэта ажно ў двух месцах, то бок гэта ніяк не выпадковасць! Такое шкодніцтва якраз цяжка заўважыць чалавеку падчас вычытвання. Tesseract OCR памыляецца часцей, але памыляецца ён &quot;сумленна&quot; і выдае смецце, якое лёгка заўважыць і выправіць. Я не карыстаюся ABBYY FineReader, яле калі ён паводзіць сябе такім жа чынам, як і Google OCR, то я б выбраў замест яго Tesseract OCR.
:3. Падобна на тое, што OOoFBTools выконвае тую ж функцыю, што і [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар]]. Было б цікава іх параўнаць.
:8. Праблему з у/ў можа вырашыць [[Вікікрыніцы:Супольнасць#Падсьветка_сынтаксісу]]
:9. Старонку за старонкай вы праглядаеце разам з параўнаннем іх са сканам папяровай кнігі, або без яго? Ці дазваляе такі метад заўважыць праблему ў слове &quot;рэвольв'''е'''р&quot;?
:--[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:00, 25 лютага 2025 (+03)
::Асобнае пытанне пра статус старонкі. Калі я шукаў цытаты для Вікіслоўніка, то я часцяком знаходзіў &quot;неправераныя&quot; чырвоныя старонкі, марнаваў 5-10 хвілін свайго часу на тое, каб іх прагледзець цалкам, не знаходзіў ніводнай памылкі і мяняў статус на &quot;вычытаная&quot;. Потым пазней хтосьці змарнуе 5-10 хвілін на тое, каб гэтую &quot;вычытаную&quot; старонку прагледзець і памяняць яе статус на &quot;правераная&quot;. Калі якасць створанай старонкі высокая, то не трэба рабіць яе &quot;чырвонай&quot;. Інакш іншыя людзі будуць дарэмна марнаваць час. Дарэчы, можна было пазначыць [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Сын_вады_(1928).pdf/110&amp;curid=106589&amp;diff=250986&amp;oldid=250685 гэтую вашу праўку] як &quot;зялёную&quot; (памылка якімсьці чынам патрапіла туды праз [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСын_вады_(1928).pdf%2F110&amp;diff=250685&amp;oldid=250640 гэтую праўку] і яе не было ў маім першапачатковым тэксце). З той прычыны, што вы сёння не пазначылі старонку &quot;зялёнай&quot;, камусьці потым прыйдзецца змарнаваць свой час, каб прагледзець яе яшчэ раз і памяняць статус...
::Калі ваш працэс з самага пачатку забяспечвае высокую якасць з усімі слоўнікамі і дадатковымі прыладамі, то не патрэбна гэтая &quot;сціпласць&quot; і пазначэнне старонак чырвоным, як &quot;неправераных&quot;. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 20:06, 25 лютага 2025 (+03)
:::&gt; што вы сёння не пазначылі старонку &quot;зялёнай&quot;
:::Я толькі выправіў памылку, якая проста кінулася ў вочы, астатняе не вычытваў, таму статус не мяняў. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 09:40, 26 лютага 2025 (+03)
::1. ABBYY FineReader нічога не мяняе, толькі можа пры наяўнасьці слоўніка прапаноўваць выпраўленьні, калі запусьціць праверку. А калі слоўніка няма (як для беларускай), то толькі вылучае няпэўна распазнаныя сымбалі.
::8. А з u/ŭ? А з u/ū?
::9. Я параўноўваю са сканам. Але пытаньне «рэвольвэра» і да г. п. вырашаю перш за ўсё выбарам адпаведнага слоўніка і папярэднім аналізам памылак у тэксьце. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 09:27, 26 лютага 2025 (+03)
:::1. ABBYY FineReader інтэрактыўна пытаецца ў карыстальніка наконт выбару словаў? Вось [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%86_%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BA_(1928).pdf/74&amp;curid=105789&amp;diff=251083&amp;oldid=249171 тут] прыклад &quot;в'''а'''зваліліся&quot; супраць &quot;в'''ы'''зваліліся&quot;. Мне цікава, гэта ABBYY FineReader сам падставіў &quot;ы&quot; згодна свайму слоўніку? Там, мабыць, патрэбны шаблон &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Абмылка}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
:::8. Што тычыцца u/ŭ, то там тое ж самае, што і з кірыліцай. Няма ніякай прынцыповай розніцы, толькі трэба акуратна regexp'ы падправіць.
:::9. Я якраз маю сумневы наконт практычнай карысці такой апрацоўкі са слоўнікам. Менавіта што яна аб’ектыўна дае? Усё адно ўвесь тэкст патрэбна потым вычытваць ад пачатку да канца. І розніца, скажам, паміж дзвюма або чатырма памылкамі на старонцы зусім неістотная. Чалавек усё адно патраціць тыя ж самыя прыкладна 5 хвілін на вычытку, толькі рэдагаваць прыйдзецца дадатковыя 10-20 секунд. Ёсць і больш важныя рэчы. Для вычыткі істотным фактарам ёсць разбіўка на радкі, якая супадае з разбіўкай на радкі ў папяровай кнізе. Заўчаснае аб’яднанне радкоў робіць вычытку значна цяжэйшай, прынамсі для мяне. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:53, 26 лютага 2025 (+03)
::::1. Так, калі ёсьць слоўнік. Але «Прынца і жабрака» я распазнаваў яшчэ без падтрымкі, мог сам выправіць памылку чыста аўтаматычна.
::::9. Папярэдняя апрацоўка можа выдаць масавыя памылкі. У тым жа «Прынцы і жабраку» FR часта хібіў з распазнаваньнем літары А/а. Скажам, асобнае «А» разоў 7 было распазнанае як «Рі». Пошук-замена тут хутчэй за вычытку, нават не ў аўтаматычным рэжыме. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 12:19, 26 лютага 2025 (+03)
:::::Але ж &quot;пошук-замена&quot; не адмяняе неабходнасці вычыткі. Гэта дадатковая аперацыя і дадатковы страчаны час. Яшчэ вам спатрэбілася прыблізна 2 хвіліны на старонку, каб перанесці тэкст са свайго кампутара на Вікікрыніцы. Гэта таксама мае кошт. І ёсць рызыка [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка:Прынц_і_жабрак_(1928).pdf/71&amp;diff=prev&amp;oldid=251082 скапіяваць тэкст двойчы].
:::::Дарэчы, [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AСьлёзы_Тубі_(1930).pdf%2F22&amp;diff=250657&amp;oldid=250656 вось прыклад з Tesseract], там у тэксце было нешта сярэдняе паміж &lt;code&gt;т&lt;/code&gt; і &lt;code&gt;г&lt;/code&gt;.  Tesseract вырашыў не рызыкаваць са спробамі здагадацца, а выдаў адразу абедзве літары: &lt;code&gt;у'''гт'''ырканую&lt;/code&gt;. І мне гэта падабаецца, бо лепей мець відавочна некарэктнае слова (якое лёгка выправіць чалавек падчас вычыткі), чым памыліцца і падставіць арфаграфічна правільнае слова з іншым сэнсам (у якім чалавек можа не заўважыць праблемы). Такія паводзіны амаль што ідэальныя падчас вычыткі тэкстаў для Вікікрыніц. На маю думку, якасць Tesseract не з’яўляецца &quot;вузкім месцам&quot; у працэсе вычыткі.
:::::Калі ласка, паспрабуйце выкарыстаць Tesseract + [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар|Вікікрынізатар]] для аблічбоўкі некалькіх старонак і параўнайце эфектыўнасць са сваім цяперашнім працэсам. Яшчэ можаце дадаць радок &lt;code&gt;importScript('Удзельнік:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js');&lt;/code&gt; у [https://be.wikisource.org/wiki/Special:MyPage/common.js свой common.js] для сінтаксічнай падсветкі, якая таксама значна дапамагае. Спадзяюся, што ў хуткім часе гэта можна будзе таксама ўключыць праз [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets]]. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 05:22, 27 лютага 2025 (+03)
::::::Я не разумею, як той Вікікрынізатар запускаецца, ня бачу ніякай кнопкі.
::::::Што да Gadget-Syntax_highlighter.js, ня бачу, што ён дае ў параўнаньні з LanguageTool. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 12:34, 27 лютага 2025 (+03)
:::::::Павінна з’явіцца вось такая іконка на панэлі інструментаў: [[File:Text-x-generic-apply.svg]]. Я таксама дадаў скрыншоты у [[Вікікрыніцы:Вікікрынізатар#Як_гэта_выглядае?]] Можа LanguageTool і робіць тое ж самае з y/ў, але мы маем магчымасць дадаць і іншыя адмысловыя правілы падсветкі.  Усё гэта можа працаваць &quot;з каробкі&quot; ў Вікікрыніцах у браўзеры. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 12:52, 27 лютага 2025 (+03)
::::::::[[File:Вікікрынізатар4.png|thumb|right]]
::::::::Дадам, што менавіта для мяне самае галоўнае ва ўсім працэсе - гэта разбіўка на радкі, якая супадае з папяровай старонкай. Вельмі лёгка вычытваецца тэкст са скрыншота. І ў параўнанні з ім, вычытваць цяперашнюю [[Старонка:Амок_(1929).pdf/26]] ужо ''значна'' цяжэй, бо там разрывы радкоў ужо выдалены. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:02, 27 лютага 2025 (+03)
:::::::::@[[Удзельнік:Gabix|Gabix]]: Пытанне пра [[Старонка:У_палескай_глушы_(1928).pdf/25]] у кантэксце майго папярэдняга каментарыя пра разрывы радкоў. Я бачу, што вы спачатку дадалі тое, што выглядае як вынік аўтаматычнай апрацоўкі (&quot;вд яго&quot;, &quot;мёць&quot;, прычым такія памылкі робіць якраз Tesseract), а потым яго [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=Старонка%3AУ_палескай_глушы_(1928).pdf%2F25&amp;diff=251464&amp;oldid=251463 вычыталі] за прыблізна 6 хвілін. Але ж вычытывалі вы тэкст з ужо выдаленымі разрывамі радкоў. Няўжо вам так болей зручна? Я не навязваю свой погляд, проста хачу зразумець прычыну. І чаму пасля вычыткі старонкі не памецілі яе жоўтым колерам як &quot;вычытаную&quot;? Гэта ж вынік 6 хвілін працы, якія прынамсі на адзін крок палепшылі якасць старонкі. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 11:19, 2 сакавіка 2025 (+03)
::::::::::Мне сапраўды зручней чытаць суцэльныя сказы/абзацы, а не разьбітыя на радкі. Дакладна тая старонка — спроба працаваць паводле Вашай парады (Tesseract → Вікікрынізатар). Вынік для мяне выглядаў ня надта добрым, у першаю чаргу праз асаблівасьці вынікаў праспазнаваньня Tesseract. Таму я і не пазначыў старонку як вычытаную. [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 18:23, 2 сакавіка 2025 (+03)
:::::::::::Чытаць адзін суцэльны абзац сапраўды зручней нават для мяне. Але калі супастаўляць кожны радок акна злева з кожным радком акна справа, то мне прасцей, калі гэтыя радкі пачынаюцца/заканчваюцца аднолькава. Інакш воку цяжка за штосьці зачапіцца, увесь час пераводзячы погляд з аднаго вакна на другое. Усе людзі розныя і маюць розныя індывідуальныя асаблівасці. Што пасуе аднаму, можа не пасаваць камусьці іншаму. Дзякую за цікавую дыскусію. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:49, 3 сакавіка 2025 (+03)
::::::::Дарэчы, што тычыцца іншых правілаў. Можна праз той жа самы гаджэт сінтаксічнай падсветкі нават асобна дадаць правілы падсветкі для не/ня, з/зь, без/безь/бяз/бязь у гэтай секцыі каментарыяў, калі выбрана тарашкевіца ў якасці мовы інтэрфейсу. Але не ўжываць гэтыя дадатковыя правілы для прасторы старонак. Можа гэта зацікавіць @[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]]? --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 13:21, 27 лютага 2025 (+03)
::::::: Ужо ня трэба падключаць гэтыя скрыпты ў свой файл common.js; гэтыя інструмэнты можна проста ўключыць у [[Адмысловае:Preferences#mw-prefsection-gadgets|наладах]]. --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 16:55, 27 лютага 2025 (+03)
::::::::Ага, дзякуй за паведамленьне! [[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 10:31, 3 сакавіка 2025 (+03)
:::::::::Дарэчы, я [https://be.wikisource.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Ssvb/Gadget-Syntax_highlighter.js&amp;diff=prev&amp;oldid=251403 дадаў] падтрымку лацінкі ў сваю копію гаджэта сінтаксічнай падсветкі.
:::::::::І зараз працую над варыянтам для дэталёвай праверкі правапісу паводле БКП-2005: [[w:be-tarask:Удзельнік:Ssvb/Gadget-SyntaxHighlighterBKP2005]]. Але гэта ўжо больш пасуе Вікіпедыі, а не Вікікрыніцам. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 10:59, 3 сакавіка 2025 (+03)
::::::::::{{Зроблена}}. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 04:50, 4 сакавіка 2025 (+03)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 21:51, 7 сакавіка 2025 (+03)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== Breaking changes in the latest version ==

Just wanted to give y'all a heads up to that to fix [[phab:T383924|T383924]] (which is causing production errors) we will ship [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/1128353 potentially breaking fixes] to one of your Lua templates. [[Удзельнік:Sohom Datta|Sohom Datta]] ([[Размовы з удзельнікам:Sohom Datta|размовы]]) 21:12, 17 сакавіка 2025 (+03)

:That surprisingly did not break anything (and now) [[Старонка:Вялікія_чаканні_(1940).pdf/90]] can be properly deleted. [[Удзельнік:Sohom Datta|Sohom Datta]] ([[Размовы з удзельнікам:Sohom Datta|размовы]]) 23:45, 17 сакавіка 2025 (+03)

== Статус старонак (&quot;Не правераная&quot; / &quot;Вычытаная&quot; / &quot;Правераная&quot;) ==

Было б добра мець агульнае паразуменьне наконт статусу старонак. Мяне засмучае, калі некаторыя людзі старанна ствараюць старонкі вельмі высокай якасьці без аніводнай памылкі, але чамусьці пазначаюць іх першапачатковы статус &quot;чырвоным&quot;. У той жа час мяне таксама засмучае, калі няякасную старонку робяць &quot;жоўтай&quot; або &quot;зялёнай&quot; бяз добрай на тое прычыны.

Асабіста маё разуменьне статусу старонкі:
* &quot;Чырвоная&quot; - гэта OCR зь мінімальным рэдагаваньнем таго, што адразу кідаецца ў вока. Можа мець шматлікія памылкі. Амаль на кожнай старонцы ёсьць нейкія праблемы.
* &quot;Жоўтая&quot; - вычытаная ад пачатку да канца прынамсі адзін раз адным чалавекам. У ''большасьці выпадкаў'' там няма аніводнай памылкі, але на некаторых рэдкіх старонках адна-дзьве памылкі ўсё ж такі могуць застацца незаўважанымі.
* &quot;Зялёная&quot; - вычытаная ад пачатку да канца прынамсі два разы двума рознымі людзьмі. У ''пераважнай большасьці выпадкаў'' там няма аніводнай памылкі, але ўсё ж дзесьці на адной-дзьвюх старонках ва ўсёй кнізе можа выпадкова застацца якаясь памылка.

Таксама акрамя дакладнасьці перадачы самога тэксту, ёсьць яшчэ характарыстыкі тэхнічнага пляну: водступы, шаблёны, выявы і інш. Старонка ня можа быць &quot;зялёнай&quot;, пакуль усё гэта ня выпраўлена. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 07:23, 1 красавіка 2025 (+03)

:Напрыклад, у [[Індэкс:Сын_вады_(1928).pdf]] я адразу пазначаў сьвежа-адсканаваныя старонкі як &quot;вычытаныя&quot;, бо я вычытваў тэкст ад пачатку да канца. З майго пункту гледжаньня, &quot;жоўты&quot; статус азначае, што на сотню старонак кнігі можна чакаць дзесьці 10-20 памылак і гэта цалкам дапушчальна. Бо на выпадкова выбранай старонцы зь вялікай верагоднасьцю памылак няма.
:Калі хтосьці іншы зараз дадаткова праверыць тэкст &quot;Сына вады&quot; і пазначыць яго &quot;зялёным&quot;, то ва ўсёй кнізе можа застануцца 1-2 памылкі. І гэта таксама дапушчальна, бо немагчыма гарантаваць іх адсутнасьць. Гэтыя астатнія памылкі ўжо зь цягам часу потым знойдуць і выправяць чытачы. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 07:54, 1 красавіка 2025 (+03)
::Адкажу тут, хоць пытаньне тычылася маёй „вычыткі“ старонкі [https://be.wikisource.org/w/index.php?diff=253466 Бѣлорусскіе народные разсказы (1908).pdf/48].
::Гэта старая гісторыя, якая сягае ў тыя даўнія часы, калі ў праекце былі іншыя адміністратары, і яны навучылі мяне, што „чырвоная“ старонка — гэта такі рэдкі выпадак, які толькі запавольвае прагрэс старонкі, і ім можна карыстацца хіба тады, калі старонка, прыкладам, распазнаная не да канца. З тае пары, сапраўды, шмат вады сплыло, і патрабаваньні да статусаў хіба падвысіліся. Магчыма, цяпер майму разуменьню „чырвонай“ больш адпавядае статус „праблематычная“.
::Вяртаючыся да [[Старонка:Бѣлорусскіе народные разсказы (1908).pdf/48]], дык тыя памылкі я не заўважыў і памяняў статус на „жоўты“. Але ж пасьля гэтага прынамсі яшчэ адзін чалавек можа вычытаць старонку і ў выніку іх выправіць перад падвышэньнем статусу. Надалей буду больш уважліва ставіцца да вычыткі. [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 10:39, 1 красавіка 2025 (+03)
:Праблема статусаў, што гэта залежыць збольшага ад уважлівасці карыстальніка і ягонай пэўнасці ў зробленай працы. Напрыклад, я часта пакідаю памылкі пасля сябе, хаця стараюся ўважліва праглядаць тэкст. Таму я на ўсялякі выпадак заўсёды пакідаю чырвоны статус, пагатоў ён яшчэ і аўтаматычна выстаўляецца. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 09:00, 4 красавіка 2025 (+03)
::Памылкі ёсьць усюды, нават на &quot;зялёных&quot; старонках. Гарантаваць іх абсалютную адсутнасьць немагчыма нідзе, ніводная самая дасканалая арганізацыя працэсу ня здольна гэта забясьпечыць. Пытаньне толькі тычыцца прыблізна чаканай колькасьці памылак. І вось тут трэба знайсьці паразуменьне. Калі памылкі застаюцца прыкладна на кожнай трэцяй старонцы, але пры гэтым дзьве з трох старонак праблем ня маюць, то, на маю думку, такая якасьць ужо адпавядае &quot;жоўтаму&quot; статусу. Потым перад павышэньнем статусу да &quot;зялёнага&quot;, старонку вычытае яшчэ адзін чалавек, і колькасьць памылак значна зьменшыцца. Ізноў жа, &quot;зялёны&quot; статус не гарантуе адсутнасьці памылак, таму баяцца выстаўляць яго таксама ня варта. На &quot;зялёных&quot; старонках з памылкамі, гэтыя астатнія памылкі знойдуць і выправяць уважлівыя чытачы. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 11:32, 4 красавіка 2025 (+03)

Вось [[Старонка:Uładzimier Chadyka - Suniсy (1926).pdf/5|такія старонкі]], дзе няма выявы — што зь імі робім? Вычытваем? Альбо нельга іх паляпшаць, пакуль ня будзе выявы? --[[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 13:47, 4 красавіка 2025 (+03)

:Яшчэ прыклад. Праверыў старонку [[Старонка:Апошні з магікан.pdf/7]]. Выяву трэба дадаваць? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Размовы з удзельнікам:Taravyvan Adijene|размовы]]) 17:18, 8 красавіка 2025 (+03)

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:05, 4 красавіка 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Нумарацыя і назвы твораў ==

У некаторых часопісах і зборніках («[[Полымя (часопіс)|Полымя]]» «[[Запісы Беларускага Навуковага Таварыства (1938)|Запісы Беларускага Навуковага Таварыства]]») творы нумаруюцца. Такім чынам, тэарэтычна можна падаваць у назве «артыкула» не загаловак твора, а парадкавы нумар. Як мне падаецца, гэтую рэч варта ўнармаваць, ці называць старонкі паводле назваў твораў або нумароў, каб не было непатрэбнай варыятыўнасці.

Вартасць называння паводле нумароў перадусім у тым, што загаловак не выглядае грувастка, але ў прасторы катэгорыяў твор будзе выглядаць безаблічна і незразумела (параўнайма «Запісы Беларускага Навуковага Таварыства (1938)/1» і «Запісы Беларускага Навуковага Таварыства (1938)/Падзел гісторыі Беларусі на пэрыёды»). У сваю чаргу, калі кіравацца назвамі творамі, можа адбыцца нагрувашчванне. Назвы старонак да таго ж маюць абмежаванне ў сімвалах, то бок, калі загаловак твора вельмі доўгі, яго хоцькі-няхоцькі трэба будзе скарачаць, адкідаючы сэнсава нязначныя элементы (напрыклад, не «Шляхціч Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях», а «Шляхціч Завальня»).

Я асабіста схільны больш да называння падстаронак згодна з загалоўкамі твораў. А што думае супольнасць? [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 00:24, 10 красавіка 2025 (+03)

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:35, 17 красавіка 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:41, 29 красавіка 2025 (+03)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Аб'яўлены конкурс кандыдатаў у Каардынацыйны камітэт па Універсальным кодэксе паводзін (ККУКП) ==

&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Вынікі галасавання па кіраўніцтве па выкананні універсальнага кодэкса паводзін і Статуту Каардынацыйнага камітэта па Універсальным Кодэксе паводзін (ККУКП) [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|даступна на Meta-wiki]].

Цяпер вы можаце [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|падаць заяўку на працу ў ККУКП]] да 29 мая 2025 года ў 12:00 па Грынвічы. Інфармацыя аб [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|прымальнасці, працэсе і тэрмінах знаходзіцца на Мета-вікі]]. Галасаванне па кандыдатурах пачнецца 1 чэрвеня 2025 года і працягнецца два тыдні, завяршыўшыся 15 чэрвеня 2025 года ў 12:00 па Грынвічы.

Калі ў вас ёсць якія-небудзь пытанні, вы можаце задаць іх на [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|старонка абмеркавання выбараў]]. -- у супрацоўніцтве з ККУКП, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 01:07, 16 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 18:27, 22 мая 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:08, 28 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:01, 14 чэрвеня 2025 (+03) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:44, 17 чэрвеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 23:57, 27 чэрвеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|размовы]]) 18:40, 31 ліпеня 2025 (+03)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 00:36, 27 жніўня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:49, 9 кастрычніка 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:43, 20 кастрычніка 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 17:13, 30 кастрычніка 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:02, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 26 красавіка 2026 (+03)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;</text>
      <sha1>qlmdluj28tjuvd0kbsqfv3vw5s41a14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Творы. 1918―1928 (1930).pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>116051</id>
    <revision>
      <id>283682</id>
      <parentid>283543</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>283682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8642" sha1="ip6ljyi6l3rv9wfahs1mi1siahke67p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/2/З угодкавых настрояў|З угодкавых настрояў]]|96{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/2/Летапіснае|Летапіснае]]|105{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|3}}

{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/3/Ленін|Ленін (з украінскага)]]|111{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||Песьня аб вайне грамадзкай (з польскага)&lt;ref&gt;Дадзены твор напісаны [[Аўтар:Уладзіслаў Бранеўскі|Уладзіславам Бранеўскім]] (1897—1962). Ён абараняецца аўтарскім правам да 2033 году і, на жаль, ня можа быць зьмешчаны тутака. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|141{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/3/Хаўтурны марш|Хаўтурны марш (з польскага)]]|146{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|4}}

{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Ёсьць-жа яшчэ…|Ёсьць-жа яшчэ…]]|155{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Вяртаюцца з выраю…|⁂ (Вяртаюцца з выраю…)]]|156{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Спадчына|Спадчына]]|157{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Для Бацькаўшчыны|Для Бацькаўшчыны]]|159{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Пчолы|Пчолы]]|160{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Мая навука|Мая навука]]|161{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Песьня і казка|Песьня і казка]]|163{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Песьня|Песьня]]|164{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Улетку|Улетку]]|166{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Вецер|Вецер]]|167{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/У лесе|У лесе]]|168{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Лясное возера|Лясное возера]]|170{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Сявец|Сявец]]|171{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Груган|Груган]]|173{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Восень|Восень]]|175{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/У дарозе|У дарозе]]|177{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Па Даўгінаўскім гасьцінцы|Па Даўгінаўскім гасьцінцы]]|178{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/У вырай|У вырай]]|181{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Удосьветак|Удосьветак]]|183{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Сон|Сон]]|185{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Мароз|Мароз]]|185{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Паяжджане|Паяжджане]]|188{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Голад|Голад]]|190{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Званы|Званы]]|192{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Млечны шлях|Млечны шлях]]|193{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Крым|Крым]]|194{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|1.|О, Крым, нязьведаная казка…|—{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|2.|На узьбярэжжы крымскіх вод…|195{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|3.|Гаспра, мілы мой прыпынак…|196{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/На прызьбе|На прызьбе]]|197{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Буралом|Буралом]]|199{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Рунь|Рунь]]|200{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Буслы|Буслы]]|202{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Першы сьнег|Першы сьнег]]|204{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Забытая карчма|Забытая карчма]]|206{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/4/Маладая ачуняла|Маладая ачуняла]]|208{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|5}}

{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Бай|Бай]]|213{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Сын і маці|Сын і маці]]|215{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Над калыскай|Над калыскай]]|219{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Кароль|Кароль]]|220{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||На вайсковыя матывы|223{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|1.|[[Творы (Купала, 1930)/5/Ой, вяду, вяду…|Ой, вяду, вяду…]]|—{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|2.|[[Творы (Купала, 1930)/5/А ў бары, бары…|А ў бары, бары…]]|225{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|3.|[[Творы (Купала, 1930)/5/Гэй, паехаў сын Даніла…|Гэй, паехаў сын Даніла…]]|227{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|4.|[[Творы (Купала, 1930)/5/Дзе ты, хмелю, зімаваў?..|Дзе ты, хмелю, зімаваў?..]]|229{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|5.|[[Творы (Купала, 1930)/5/Габруся ў жаўнерку ўзялі…|Габруся ў жаўнерку ўзялі…]]|231{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|6.|[[Творы (Купала, 1930)/5/Будзь здаровы, бацька, маці…|Будзь здаровы, бацька, маці…]]|233{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Ваяк|Ваяк]]|235{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Гутарка аб кепскім гаспадару|Гутарка аб кепскім гаспадару]]|237{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Гутарка аб кепскай гаспадыні|Гутарка аб кепскай гаспадыні]]|243{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/І што я ёй зрабіў такое?..|І што я ёй зрабіў такое?..]]|250{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Для насьценнай газэты Б. Дз. В.|Для насьценнай газэты Б. Дз. В.]]|253{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|1.|Што ты сьпіш?..|—{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC|2.|Да нашага праўленьня|254{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/5/Поэта і цэнзор|Поэта і цэнзор]]|256{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|6}}

{{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1930)/6/Песьня аб паходзе Ігара|Песьня аб паходзе Ігара]]|263{{gap|0.3em}}|7|col3-width=2em}}
{{block center/e}}


{{накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip6ljyi6l3rv9wfahs1mi1siahke67p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вогнішча барацьбы (Родзевіч)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121328</id>
    <revision>
      <id>283707</id>
      <parentid>282223</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Вогнішча барацьбы]] у [[Вогнішча барацьбы (Родзевіч)]]</comment>
      <origin>282223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="5ntui42j8unnertlhxt8otdhtolcmkw" xml:space="preserve">{{Неадназначнасьць}}

* [[Вогнішча барацьбы (Родзевіч, апавяданьне)|Вогнішча барацьбы, апавяданьне]] (?)
* [[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы, зборнік]] (1930)

[[Катэгорыя:Апавяданні Леапольда Родзевіча]]</text>
      <sha1>5ntui42j8unnertlhxt8otdhtolcmkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>121821</id>
    <revision>
      <id>283701</id>
      <parentid>283179</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="fu457k0fx73dd50r85wys2u98yux7hs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''''{{разьбіўка|ПЯЦЬ ЛЫЖАК ЗАЦІРКІ}}}}&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;{{ініцыял|'''{{x-larger|А}}'''}}&lt;/span&gt;{{водступ|-0.2|em}}гата! Агата!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Ну, чаго глотку дзярэш?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Скора зацірка згатуецца?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Маеш часу пачакаць трохі, не панясу прадаваць на кірмаш!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Яшчэ не паспела яна адказаць свайму Антосю, які ляжаў на пяколку і стагнаў, ні то ад болю, ні то ад голаду, — як з усіх бакоў апанавалі яе дзеткі — нямаведама, хлопчыкі ці дзяўчынкі, бо яны былі адзеты ўсе ў доўгія да пят кашулькі… Запішчэлі яны ўсе ў адзін голас.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Мамка зацільку гатуе!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І давай скакаць вакол маці і цягнуць за фартух спадніцу, як галодныя ваўчаняты.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Мамка, мне дасі!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Мамка, мне дасі!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І блішчэлі іх галодныя вочы ад радасці…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Ці-і-ха, каб вы скіслі! — крыкнула Агата. — Згатаваць не даюць, хоць ты тут на кавалкі рассыпайся! — і адагнала іх вілачнікам ад прыпечка…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гэта было вясной, якраз у тую пару, калі галадуха пануе па вёсках, калі няма чым і муху {{перанос пачатак|на|карміць}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fu457k0fx73dd50r85wys2u98yux7hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>121833</id>
    <revision>
      <id>283700</id>
      <parentid>283180</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="s87f4snnnwmkz0s0iodyudjals6f6ia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''''{{разьбіўка|МАЛЫЯ ДРЫВАСЕКІ.}}}}&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;{{Ініцыял|'''{{x-larger|З}}'''}}&lt;/span&gt;{{водступ|-0.2|em}}імовы дзень блішчыць тысяччу агнёў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Люты мароз. Снег пад нагамі скрыпіць,
як жывы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Бор атулены ў белую пушыстую світку. Ён стаіць задуменны, як сівы дзед.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Грукат дрывасекаў разлягаецца водгаласкамі па аколіцы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Трах-трах! Трах-трах!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Яшчэ здалёку можна было прыкмеціць, як блішчыць пад сонцам піла, а абапал матулі-хвоі мітусяцца, як мурашкі, двое маленькіх хлапчукоў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Яны махаюць рукамі гэтак шпарка, што іх падраныя лахмяны расхрыстваюцца і адкрываюць
голае цела… Піла ўсё глыбей ды глыбей уядаецца
ў сэрца хвоі і… тра-а-х! — плазам упала шурпатае дрэва. З-пад снежнага куродыму ўзняўся працяглы
стогн паваленага дрэва-асілка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Малыя дрывасекі — браты. Старшаму — Цішку — дзесяць гадоў, меншаму Халімону — восем.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Іх бацька — кульгавы Цыпрук — сам працаваць не мог.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Выпраўляў кульгавы Цыпрук хлопчыкаў да купца ў лес на заработкі. Гэтым кармілася сям‘я.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s87f4snnnwmkz0s0iodyudjals6f6ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>121870</id>
    <revision>
      <id>283699</id>
      <parentid>283182</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="pn2l82jpf9fp236bgjmyqmc02hddpkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''''{{разьбіўка|ДЗЕ КАНЕЦ СВЕТУ?}}}}&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;{{ініцыял|'''{{x-larger|Д}}'''}}&lt;/span&gt;{{водступ|-0.2|em}}аль была туманна-празрыстая, абрызганая
з берагоў пазалотаю сонейка. Месцамі край неба падпіралі шчарбатыя хвойнікі. Месцамі ўзгорак у самае неба ўпіраўся. Дзе-нідзе палосы далі, істужка за істужкаю, кайма за каймою, сшывалі неба з зямлёю. Нібы тканіны былі раскіданы радамі паміж небам і зямлёю дзеля таго, каб яны
бяліліся на сонейку. Пачынаючы ад бору, яны былі спачатку цёмныя, потым сівелі і лёгкім, ледзь прыкметным, дымком зліваліся з блакітам…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Янка, малы сямігадовы хлопчык, пасвіў гусей на выгане ля рэчкі і пазіраў навокал здзіўленымі васільковымі вачыма. На кожным кроку бачыў ён дзівы дзіўныя:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— З-з-м! З-з-м! Глядзі, Янка, — кажа залатая пчолка з кветкі канюшыны, — які велізарны абшар зямлі, канца-краю няма. А колькі гэтых кветак з салодкімі, зацукраванымі заночкамі! Ой, вялік свет…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— … С-с-с! Колькі каласоў, братоў родных, вакол мяне, — шэпча жытні колас Янку, — ліку няма…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pn2l82jpf9fp236bgjmyqmc02hddpkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>121876</id>
    <revision>
      <id>283698</id>
      <parentid>283183</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="pm113ud7b3ojgv8bjs7ptij155sti25" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''''{{разьбіўка|НА БАЛОЦЕ}}}}&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;{{ініцыял|'''{{x-larger|Н}}'''}}&lt;/span&gt;{{водступ|-0.2|em}}яхай спухну, калі гэта мана, няхай спухну! — хрыплым голасам гаварыў, засопшыся,
хлапчук без шапкі, з скалмачанымі, успацелымі
валасамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хлапчук біў закарузлым цёмнабурым кулачком па парванай світцы ў худыя грудзі, хлёпаў па гразі босымі парэзанымі нагамі і ўсё паўтараў:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няхай спухну!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— У чым справа? Што такое? Гавары хутчэй!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няхай спухну, калі няпраўда!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У вачах хлопчыка ззяла радасць: ён выканаў сакрэтны абавязак. Ён глытаў словы, і здавалася, што ён шчыра жадаў раней спухнуць, каб лягчэй было потым апавядаць нешта вельмі цікавае і страшнае.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Яго абступіла грамада старых сялян, кабет і дзяцей. Кожны нецярпліва глядзеў хлопчыку ў рот і чакаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хлопчык пазіраў ва ўсе бакі лесу і балотных абшараў, углядаўся падазрона ў цёмныя кусты і цяжка дыхаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Скажы скарэй! Спухні, каб цябе чэрці, і кажы! — злосна крыкнуў адзін стары дзед, высокі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pm113ud7b3ojgv8bjs7ptij155sti25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>121992</id>
    <revision>
      <id>283697</id>
      <parentid>283588</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="1jb2tcaw9l6pzbkho9jjgsdtovvi8mv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''''{{разьбіўка|МЯДЗВЕДЗЬ}}}}&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;{{ініцыял|{{x-larger|'''Н'''}}}}&lt;/span&gt;{{водступ|-0.2|em}}а небе толькі што ўзышла паўночная зорка. Ледзь-ледзь вызначаюцца чорнымі асілкамі высокія стагі. На пагорку ля самага броду рэчкі, Мацей Тадэўчык — стары рыбак і паляўнічы — сядзіць на перавернутым чаўне пры слаба тлеючым вогнішчы і дыміць люлькай. Побач ляжыць на карчы яго стрэльба-дубальтоўка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Мацей расставіў нанач венцяры ў затоках, а сам астаўся вартаваць, каб ніхто з блізкіх вёсак іх не вытрас, як часамі падшывальцы любілі рабіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ля ног рыбака сядзіць калматая, чорная сучка Мурза — яго друг і таварыш заўсёлы і ўсюды. Часам яна настарожваецца, утаропіць вострую морду ў бок скарбовага цёмнага лесу, што стаіць на другім баку рэчкі, буркне, піскне, прытуліцца цясней да кален гаспадара і зноў замоўкне, нюхаючы пільна вільготнае паветра.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ціхая і мёртвая асенняя ноч. Цемра густымі пластамі ляжыць на балоце і як-бы душыць усё. Нехта за рудаўкай на купінах дрыгвы хоча голасна запець, але як-бы захлёбваецца, і толькі буль-бу-у-ух чуваць па баках. Няясныя зыкі заміраюць у цемры…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jb2tcaw9l6pzbkho9jjgsdtovvi8mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122079</id>
    <revision>
      <id>283668</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «урадніцкая нагайка. Хацеў Арцём войкнуць ад болю — ледзь стрымаўся…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}У хвойніку нешта шалахнулася. Ці то галінка трэснула, ці то птушка спрасонку крыллем устрапянула…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}— Не спі, дзед… Сцеражы калгасны табун.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Трыццаць год таму...»</comment>
      <origin>283668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="7lyzw5pta3vm66rosmlah2mu2yfnha4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;урадніцкая нагайка. Хацеў Арцём войкнуць ад
болю — ледзь стрымаўся…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У хвойніку нешта шалахнулася. Ці то галінка трэснула, ці то птушка спрасонку крыллем
устрапянула…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Не спі, дзед… Сцеражы калгасны табун.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Трыццаць год таму назад крыкнуў дзед.
Ураднік выбіў яму нагайкай правае вока.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ці то дзед і цяпер крыкнуў, ці то Віхор трывожна заіржаў, але стары ўсхапіўся. А заснуў ён толькі што, стоячы. Устрапянуўся, выцер левае — відушчае — вока і давай пранізваць ноч вострым, як шыла, позіркам. І сплыла хмара, і зоркі зноў вынырнулі з нябеснай паводкі, як залатыя рыбкі. І зноў зялёнае павуцінне цягнецца ад зорак да зямлі. І між небам і зямлёй вырастае трое коннікаў. Яны шпарка імчацца па полі ў старану лесу.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Першы коннік сядзіць на яго Віхоры…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хтосьці сэрца вырваў з дзедавых грудзей. Пуста і сцюдзёна ўнутры. А вось і горача стала. І думкі сцёбалі, як трыццаць год таму назад урадніцкая нагайка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Што мне на гэта скажа сын, стары будзёнавец? Дзе мне вока схаваць ад унука-снайпера? У каго сумленне пазычу, каб у родны калгас вярнуцца?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Задаўшы самому сабе такія запытанні, дзед схапіў стрэльбу і пальнуў у самае неба. Зямля адклікнулася на стрэл з усіх бакоў. Прачнуліся конюхі, ускочылі на ногі. Трывога.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Га? Што? — запыталіся яны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}А ў дзеда голас адняўся. Ён выстраліў яшчэ раз і ледзь прамовіў:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lyzw5pta3vm66rosmlah2mu2yfnha4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122080</id>
    <revision>
      <id>283669</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}— Зладзеі… Віхор…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Стрэлы ўзнялі трывогу ў калгасе. Замітусіліся людзі. Засвяціліся вокны. Бягуць калгаснікі на поле да коней і старыя, і малыя.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}— Віхор! Ві-хо-ор! — заве асірацелы дзед.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Родным далёкім іржаннем адклікаец...»</comment>
      <origin>283669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="bezlfvktf3mdk24otbmi59nyc8doic4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}— Зладзеі… Віхор…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Стрэлы ўзнялі трывогу ў калгасе. Замітусіліся людзі. Засвяціліся вокны. Бягуць калгаснікі на поле да коней і старыя, і малыя.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Віхор! Ві-хо-ор! — заве асірацелы дзед.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Родным далёкім іржаннем адклікаецца Віхор з цемры хвойніку.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Дзед уголас праклінае самога сябе:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Хай-бы лепш зямля сырая мяне глынула! Хай-бы лепш… — Ён спыняецца і шукае для сябе самы страшны праклён, але патрэбных слоў не
знаходзіць. Тады пачынае крыўдзіцца на Віхора:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Каб яго ліханька не ўзяла! Каб яго маланка не спаліла! І даўся-ж баламут у рукі чужому чалавеку! Ай-яй-яй!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Не ведае дзед, што Віхор ані не вінаваты. Як пачуў жарабец каля сябе нейчыя крокі, дык адразу падняў трывожна галаву. Яму раптоўна накінулі на шыю аркан. Так моцна зацягнулі пятлю, ажно ў вачах зялёныя абручы закруціліся.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Вочы вылезлі на лоб, затуманіліся слязьмі. На жарабца напала млявасць. Ногі так задрыжэлі, што віхор ледзь не ўпаў. Ён нават не чуў, як на яго надзелі вуздэчку. Стаяў ён увесь мокры ад поту і ціхі, як цялё… Калі знялі аркан, хрыплае бульканне вырвалася з горла дзедавага гадунца. Калі ён ледзь адсопся, яго сцебанулі па нагах нечым цвёрдым і балючым. Віхор паімчаўся,
куды вочы глядзяць. Ён у тую хвіліну нават не
пачуў на сабе чалавека і думаў, што ўцякае ад ворага. Трапіў якраз на блізкую дарогу.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Віхо-о-ор!..&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Голас дзеда вярнуў яму прытомнасць. Віхор застрыг вушамі, даў дубка, падняў угару пярэднія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bezlfvktf3mdk24otbmi59nyc8doic4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122081</id>
    <revision>
      <id>283670</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ногі і рашуча крутануў галавой на голас дзеда. Але жалезныя цуглі бязлітасна адвярнулі галаву ў друг бок і да крыві парэзалі губы… Ён выгнуў лебядзіную шыю, захроп і з ноздраў сыпнуў дым… Ніяк не можа скінуць з сябе кагосьці чужога, агіднага, злога, нен...»</comment>
      <origin>283670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="fram7mwnxj4z8v12puec4adgcamcqqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ногі і рашуча крутануў галавой на голас дзеда.
Але жалезныя цуглі бязлітасна адвярнулі галаву ў друг бок і да крыві парэзалі губы… Ён выгнуў лебядзіную шыю, захроп і з ноздраў сыпнуў дым… Ніяк не можа скінуць з сябе кагосьці чужога, агіднага, злога, ненавіснага. Той прырос да яго спіны драпежнай расамахай. Віхор падскочыў угару заднімі нагамі, ледзь не перакуліўся, а ганебны чалавек хоць-бы што…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чалавек сцёбае яго нечым балючым між вушэй, па вачах. То страшэнна лаецца і пагражае забіць на месцы, то ласкавымі словамі ўпрашвае, час-ад-часу коліць цвёрдымі і вострымі абцасамі па мяккіх баках. Жарабец верціцца ўюном на адным
месцы. Не хоча паддацца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ні Віхор, ні чалавек не заўважылі, што месяц, яркі і круглы, абліў хвойнік расплаўленым серабром. Наўскос усяго хвойніку рассцілаюцца па ўтульным моху зялёныя абрусы. Непрытомным ад злосці стаў чалавек. Вочы яго сыпалі іскры. Ён заскрыгатаў зубамі, драпежна прыгнуўся тварам да шыі каня і моцнымі вострымі зубамі ўеўся ў гарачую мякаць каля грывы…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Віхор спалохаўся. Воўчыя клыкі чалавека збянтэжылі яго да таго, што ён зноў падаўся сіле жалезных цугляў. Чалавек у радасці перамогі пачаў выць і раўсці па-звярынаму.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}А дзесяткі людскіх галасоў захлёствалі і чалавека і каня.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Віхор! Віхо-о-ор! — зноў пачуў жарабец знаёмы голас старога Арцёма.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Віхор! — разлягаліся водгаласкі ў месячным хвойніку. — Віхо-о-ор!&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fram7mwnxj4z8v12puec4adgcamcqqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122082</id>
    <revision>
      <id>283671</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Даўно зніклі першыя два коннікі на пакрадзеных конях. Калгаснікі даганяюць Віхора.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Не па сабе стала зладзею. Спрабаваў саскочыць з Віхора, каб схавацца ў лесе, але пры гэтым бразнуўся ілбом аб хвою і назад адваліўся, урэпіўшыся пальцамі ў...»</comment>
      <origin>283671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="psu82exocg045j9a4umlzfu0z8e8r4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Даўно зніклі першыя два коннікі на пакрадзеных конях. Калгаснікі даганяюць Віхора.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Не па сабе стала зладзею. Спрабаваў саскочыць з Віхора, каб схавацца ў лесе, але пры гэтым бразнуўся ілбом аб хвою і назад адваліўся,
урэпіўшыся пальцамі ў гарачую густую грыву
Віхора.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Жарабец адчуў волю. Цяпер ужо не чалавек на яго спіне, а як-бы мяшок з сенам. Віхрам імчаўся Віхор на знаёмыя, родныя галасы… Ярка свеціць месяц. Побач з канём імчыцца па роснай зямлі яго цень, падобны да вярблюда.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Спыніуся Віхор ля варот новай, асветленай электрычнымі лямпачкамі, канюшні. З яго спіны знялі аглушанага чалавека, аблілі вадой. Чалавек расплюшчыў вочы: стары знаёмы. За падпал калгаснай пуні ён год таму назад сядзеў у турме. Уцёк адтуль і хаваўся па тутэйшых лясах.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Віхор стрыг вушамі, і яго фіялкавыя вочы сыпалі маланкі ад злосці. Ён не падпускаў да сябе нават дзеда Арцёма…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Аднавокі дзед збянтэжыўся, як вандроўца Гулівер пры сустрэчы з гаспадаром казачнай зямлі, дзе гаспадарылі коні, а людзі іх вазілі.

{{fine|''Мінск, 1935 г.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>psu82exocg045j9a4umlzfu0z8e8r4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122083</id>
    <revision>
      <id>283672</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў грудзёх. Толькі вось у гэтую хвіліну, як я ўспомніла Міхася яшчэ хлапчуком, калі ён увечары вунь там, за сталом, сядзеў над сваімі кніжкамі ў беленькай сарочачцы з блішчастаю пражкаю на рэмені, я ня ведаю, адкуль узяліся гэтыя сьлёзы.  {{Водступ|2|em}}— Ці-ж...»</comment>
      <origin>283672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="9xq3glwi73lmps37n8tdvg5cgm6m0qc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў грудзёх. Толькі вось у гэтую хвіліну, як я ўспомніла Міхася яшчэ хлапчуком, калі ён увечары вунь там, за сталом, сядзеў над сваімі кніжкамі ў беленькай сарочачцы з блішчастаю пражкаю на рэмені, я ня ведаю, адкуль узяліся гэтыя сьлёзы.

{{Водступ|2|em}}— Ці-ж ты даведалася што-кольвечы аб Міхасі?

{{Водступ|2|em}}— Не, ніякіх вестак, ніякіх чутак вось ужо тры гады, як скончыўся нямецкі фронт.

{{Водступ|2|em}}— Дык чаго-ж ты ўбіваешся? Можа ён жывы і здаровы і ня сёньня-заўтра будзе дома. Ня мала цяпер людзей бадзяецца па сьвеце пасьля такога штурху. Кінь ты ўжо марнець!

{{Водступ|2|em}}Старая Кацубіха пачала, як на пальцах, пералічваць усіх, хто з хлапцоў зьвярнуўся ў апошнія часы дадому тады, як іх лічылі ўжо згібшымі: той, замест дому, папаў туды, пад Сібір, іншы блукаўся на вайне дзесьці на поўначы. Вось, можа, і Міхась яшчэ дагэтуль дзе-небудзь ваюе, бо вайна, хоць і скончылася, але ня зусім.

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна слухала гутарку суседкі, і новыя надзеі залазілі ёй у сэрца і голаў. Яна ўспамінала, колькі раз ужо ў яе самае адраджаліся таксама надзеі на зварот Міхася, колькі раз яна сама ашуквала сябе, колькі раз ёй прыходзілася ператрываць усю атруту гэтых надзей за нявыконаньнем іх. Цяпер яна праглася не паддацца так хутка соладкасьці можа новага самаашуканства, але мімавольна радасьць абымала яе абуджала яе фангазію. Яна прагна чакала ўсё новых, усё іншых падмацаваньняў сваім надзеям, так раптам уваскросшым у словах суседкі. Ёй здавалася, што кожнае слова Хвядоры зьяўляецца падпоркаю пад сталяваньне таго вялізарнага будынку, будынку сьветлага шчасьця, якім малявалася ёй яе жыцьцё пасьля таго, як вернецца яе Міхась. Тацьцяна так поўна аддалася ў сваіх думках адбудове гэтага шчасьця, так дала волю сваёй фантазіі, якая так доўга сутрымлівалася, што нават забылася аб тым, зачым яна прышла ў мястэчка.

{{Водступ|2|em}}— Ну, дык вось ня смутнуйся, Тацьцяна — гаварыла Хвядора: — Міхась твой вернецца, пераедзеш ты йзноў у мястэчка і ўсё добра будзе. А дзе-ж твой другі сын, як яго... Рыгор, ці што?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xq3glwi73lmps37n8tdvg5cgm6m0qc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122084</id>
    <revision>
      <id>283673</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Тацьцяна адразу апынулася на другім канцы тых драбінак, якія яна абсталявала, каб узыйсьці на верх тае будоўлі, што ўзьняла высока яе фантазія. Яна ўспомніла, што ёй трэба ў мястэчку і, не адказаўшы нават на запытаньне Хвядоры, яна сама зьвя...»</comment>
      <origin>283673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="a3wgssot8js8dby0s7lukgykzmukial" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна адразу апынулася на другім канцы тых драбінак, якія яна абсталявала, каб узыйсьці на верх тае будоўлі, што ўзьняла высока яе фантазія. Яна ўспомніла, што ёй трэба ў мястэчку і, не адказаўшы нават на запытаньне Хвядоры, яна сама зьвярнулася да яе:

{{Водступ|2|em}}— Скажы мне, Хвядора, хто тут начальства? Мне нявестка наказвала зайсьці да нейкага прадсядацеля, а якога прадсядацеля — я запамятвала.

{{Водступ|2|em}}— Можа, прадсядацель рэўкому?

{{Водступ|2|em}}— Ага, вось так, так.

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна рупліва ўстала, зьбіраючыся йсьці. Хвядора зьдзіўлена пазірала на яе, а потым запыталася:

{{Водступ|2|em}}— Што-ж гэта ў цябе за справы такія да гэтага рэўкому і адкуль у цябе ўзялася нявестка?

{{Водступ|2|em}}— Нявестка ў мяне вядома хто — Рыгорава жонка, а да прадсядацеля мне трэба, каб даведацца што-кольвечы аб самым Рыгоры.

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна паведаміла сваёй прыяцельцы ўсё, што сама ведала аб Рыгоры, ня мінуўшы сказаць, што ён комуністы і быў прадсядацелем у воласьці. Апошняе яна падкрэсьліла асабліва выразна, нібы хацела адзначыць гэтым, што нават той сын яе, якога яна лічыла нікчэмным, да й то займае такую выразную пасаду. Але прыяцелька Тацьцяны ні крыху не адчула павагі да Рыгора. Наадварот, яна неяк крыва паглядзела на сваю госьцю, уся прыветнасьць саскочыла з яе твару, вочы апусьціліся далоў.

{{Водступ|2|em}}— Вось як, — доўга памаўчаўшы, сказала Хвядора: — Сын Васіля Талокі ў нехрысьці пашоў! І ты, Тацьцяна, не адцуралася ад гэтага сына, а нават ходзіш распытвацца аб ім, клапоцішся аб яго жонцы?

{{Водступ|2|em}}— А чаму-ж мне не клапаціцца? Я цябе не разумею, Хвядора.

{{Водступ|2|em}}— Не разумееш — і ня трэба! Выбачай, але больш мы сустракацца ня будзем.

{{Водступ|2|em}}Далей чакаць, было нечага. Тацьцяна павярнулася да дзьвярэй.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3wgssot8js8dby0s7lukgykzmukial</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122085</id>
    <revision>
      <id>283674</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Адцурайся ад свайго Рыгора, — на дарогу параіла ёй Хвядора.  {{Водступ|2|em}}— Гэта справа не твая, — адказала Тацьцяна і вышла з пакойчыку, нават не азірнуўшыся на быўшую прыяцельку.  {{Водступ|2|em}}Вышаўшы з дому, яна доўга не магла ўцяміць, я...»</comment>
      <origin>283674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="f92ydyqbvkz8pc9zk093ge1x3g744bm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Адцурайся ад свайго Рыгора, — на дарогу параіла ёй Хвядора.

{{Водступ|2|em}}— Гэта справа не твая, — адказала Тацьцяна і вышла з пакойчыку, нават не азірнуўшыся на быўшую прыяцельку.

{{Водступ|2|em}}Вышаўшы з дому, яна доўга не магла ўцяміць, як гэта прышло ў голаў Хвядоры даваць такія парады і чаму Хвядора так ненавідзіць бальшавікоў. Адцурацца ад сына... Паглядзець-бы, як сама Хвядора адцуралася-б на яе месцы, дый што за дзела мацеры да таго, як накіроўвае сябе сын! Абы ён быў жывы, каб толькі гэтая завіруха не змалола яго, як у млыне. Тацьцяне было нядобра, што так вышла з Хвядораю, з якою яна магла знайсьці некалькі шчасьлівых хвілін, але, пасьля такога выпадку, шкадаваць больш няма чаго знаёмства з ёю.

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна даведалася, што рэўком займае памяшканьне быўшае воласьці, і пашла туды. Пры ўваходзе яе доўга распытваў, што ёй трэба, нейкі хлапец, увесь абвешаны аружжам. Прадсядацель з блядым тварам і чырвонымі ад бяссоньніцы вачмі выслухаў яе і сказаў:

{{Водступ|2|em}}— Ваш сын жывы і здаровы, да гэтых часоў з ім нічога дрэннага ня было. Дзе-ж ён — сказаць вам няможна.

{{Водступ|2|em}}— Да я-ж яго матка, чаму-ж мне нельга ведаць усяго аб сваім сыне?

{{Водступ|2|em}}— Я вам ужо сказаў, што ён здароў — чаго-ж вам больш трэба?

{{Водступ|2|em}}— Я-б хацела ўбачыцца з ім.

{{Водступ|2|em}}— Можа вы і ўбачыцеся хутчэй, як чакаеце, а ці будзеце вы ведаць, ці не, дзе ён — гэта-ж усё роўна.

{{Водступ|2|em}}Сказаў і павярнуўся да кагосьці-іншага. Тацьцяна пастаяла, пастаяла — рабіць нечага, трэба здаволіцца тым, аб чым даведалася. Яна зірнула на гэтага чалавека, у твары якога, здаецца, ня было ніводнае крывінкі, ніякае жаласьці. У Тацьцяны прамільгнула думка, што гэты чалавек здолен паслаць другога і сам пайсьці на верную сьмерць, не задумаўшыся доўга над тым, куды ён ідзе. Яна яшчэ ня траціла надзеі, што ён зжаліцца над ёю і скажа што-кольвечы ясьней аб Рыгоры. Але&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f92ydyqbvkz8pc9zk093ge1x3g744bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122086</id>
    <revision>
      <id>283675</id>
      <timestamp>2026-04-29T12:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>283675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1745" sha1="nwcxk1qlcmez68va9f51mukam67467r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|'''''{{разьбіўка|АНЧАР}}|памер=120%}}
&lt;center&gt;{{fine|Апавяданне настаўніка}}&lt;/center&gt;
не было тады дзесяць год. За дзве зімы
вучобы ў нашай царкоўна-прыходскай
школе я налаўчыўся чытаць. Я гэтаму вельмі ра-
даваўся. Толькі разам з радасцю з'явілася бяда.
Не меў чаго чытаць, не было кніг. Колькі ні пра-
сіў у бацькі ён усё аднекваўся:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няма грошай, сынку! Дай бог, каб хоць хлеб
быў, а то яшчэ кнігі...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І, сапраўды, хлеба мы заўсёды мелі ўволю толькі
да новага года. Пасля мы налягалі на бульбу 1 за
цірку, а вясной на шчаўе...
Друкаванае
&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Але я да таго адчуваў голад на
слова, што краў у бацькі нават газеціну, якую
ён хаваў на закруткі цыгарак разам з тытуном.
Я сотні разоў чытаў этыкеткі на разбітых шка
ліках ля ганку манаполькі: „Казённая винная лав-
ка&quot;. На пачках тытуну перачытваў: „Бакун. Та-
бачная фабрика. Харлип. Город Минск&quot;. Іншай
літаратуры не было.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Аднаго разу я меў першае вялікае шчасце у
маім гаротным жыцці. За тое, што я дапамог вы
96&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwcxk1qlcmez68va9f51mukam67467r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283676</id>
      <parentid>283675</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T12:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1804" sha1="7ahoooic66bhjrw7x2fl6j2s6wc9gh6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|'''''{{разьбіўка|АНЧАР}}|памер=120%}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{fine|Апавяданне настаўніка}}&lt;/center&gt;
не было тады дзесяць год. За дзве зімы
вучобы ў нашай царкоўна-прыходскай
школе я налаўчыўся чытаць. Я гэтаму вельмі ра-
даваўся. Толькі разам з радасцю з'явілася бяда.
Не меў чаго чытаць, не было кніг. Колькі ні пра-
сіў у бацькі ён усё аднекваўся:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няма грошай, сынку! Дай бог, каб хоць хлеб
быў, а то яшчэ кнігі...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І, сапраўды, хлеба мы заўсёды мелі ўволю толькі
да новага года. Пасля мы налягалі на бульбу 1 за
цірку, а вясной на шчаўе...
Друкаванае
&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Але я да таго адчуваў голад на
слова, што краў у бацькі нават газеціну, якую
ён хаваў на закруткі цыгарак разам з тытуном.
Я сотні разоў чытаў этыкеткі на разбітых шка
ліках ля ганку манаполькі: „Казённая винная лав-
ка&quot;. На пачках тытуну перачытваў: „Бакун. Та-
бачная фабрика. Харлип. Город Минск&quot;. Іншай
літаратуры не было.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Аднаго разу я меў першае вялікае шчасце у
маім гаротным жыцці. За тое, што я дапамог вы
96&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ahoooic66bhjrw7x2fl6j2s6wc9gh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283683</id>
      <parentid>283676</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>283683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="3ie3la29jla2dcny01qpj6t2cnuxewf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|'''''{{разьбіўка|АНЧАР}}|памер=120%}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{fine|Апавяданне настаўніка}}&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;{{x-larger|{{ініцыял|'''М'''}}}}&lt;/span&gt;{{водступ|-0.2|em}}не было тады дзесяць год. За дзве зімы вучобы ў нашай царкоўна-прыходскай школе я налаўчыўся чытаць. Я гэтаму вельмі радаваўся. Толькі разам з радасцю з‘явілася бяда. Не меў чаго чытаць, не было кніг. Колькі ні прасіў у бацькі — ён усё аднекваўся:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няма грошай, сынку! Дай бог, каб хоць хлеб быў, а то яшчэ кнігі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І, сапраўды, хлеба мы заўсёды мелі ўволю толькі да новага года. Пасля мы налягалі на бульбу і зацірку, а вясной — на шчаўе…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Але я да таго адчуваў голад на друкаванае слова, што краў у бацькі нават газеціну, якую ён хаваў на закруткі цыгарак разам з тытуном. Я сотні разоў чытаў этыкеткі на разбітых шкаліках ля ганку манаполькі: „Казённая винная лавка&quot;. На пачках тытуну перачытваў: „Бакун. Табачная фабрика. Харлип. Город Минск“. Іншай літаратуры не было.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Аднаго разу я меў першае вялікае шчасце ў маім гаротным жыцці. За тое, што я дапамог {{перанос пачатак|вы|носіць}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ie3la29jla2dcny01qpj6t2cnuxewf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122087</id>
    <revision>
      <id>283677</id>
      <timestamp>2026-04-29T14:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «прадсядацель быў настолькі заняты гутаркаю са сваім сябрам, што, здаецца, зусім забыўся аб тым, што яна стаіць побач з ім.  {{Водступ|2|em}}— Дык вы нічога больш ня скажаце мне? Нічога не перадасьцё яго жонцы?  {{Водступ|2|em}}— Ах, з вамі жыве жонка таварыша Тало...»</comment>
      <origin>283677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3571" sha1="890acq6yso4shhh9ig7ggbnizzbwbfm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;прадсядацель быў настолькі заняты гутаркаю са сваім сябрам, што, здаецца, зусім забыўся аб тым, што яна стаіць побач з ім.

{{Водступ|2|em}}— Дык вы нічога больш ня скажаце мне? Нічога не перадасьцё яго жонцы?

{{Водступ|2|em}}— Ах, з вамі жыве жонка таварыша Талокі? Ну, дык скажэце ёй, што Рыгор хутка наведаецца да яе.

{{Водступ|2|em}}Тацьцяне стала немагчымым далей выцягаць словы з гэтага чалавека. Апроч таго, ёй стала крыўдна, што Рыгор „наведаецца“ да жонкі, як сказаў прадсядацель. А яна, маці, застаецца заўсёды ўбаку. Няхай-бы ён, хоць абмыліўшыся, сказаў, што Рыгор наведаецца да мацеры!

{{Водступ|2|em}}З цяжкаю думкаю вышла Тацьцяна з рэўкому. Усе-ж такі Рыгор, яе сын, дык як-жа можна так абыходзіцца з ёю, нібы з чужым чалавекам? Яна гатова была-б пайсьці шукаць Рыгора хоць на край сьвета, а тут ёй кажуць, што ня можна сказаць, дзе яе сын. Тацьцяна хадзіла па вуліцах мястэчка, дрэнна бачыла, што рабілася перад яе вачмі, і адна думка не пакідала яе, хоць яна і праглася адагнаць яе, як назойлівую муху.

{{Водступ|2|em}}„Калі прадсядацель не сказаў, дзе Рыгор, то... можа і яго ўжо няма ў жывых“, падскоквала раз-по-раз к ёй гострая, як нож, думка.

{{Водступ|2|em}}Пачынала ўжо цямнець. Мястэчка нібы пакрысе вымірала. На вуліцах сустракаліся толькі людзі з вінтоўкамі за плячмі. Адзін з іх, спаткаўшыся з Тацьцянаю, прапанаваў ёй ісьці дадому, бо ўночы хадзіць па дварэ забараняецца. Тацьцяна апомнілася, дзе яна, і пашла ў вёску дадому, нясучы на сэрцы такі цяжар, што ён душыў яе, як нязвычайна пасільны.

{{Водступ|2|em}}Калі Тацьцяна падыходзіла к сваёй хаце, то яшчэ здалёку зьвярнула ўвагу на нязвычайны бляск у вокнах. Каля сенешніх дзьвярэй знадворку стаялі два чалавекі ў вайсковай вопратцы са стрэльбамі ў руках. Не падпускаючы блізка Тацьцяны, яны запыталіся, хто яна такая і куды йдзе. Тацьцяна так была зьдзіўлена, што доўга не магла адказаць на запытаньні. Вайсковыя загадалі ёй не прыпыняцца, а йсьці далей, куды ёй трэба. Тады толькі Тацьцяна адказала, што ёй якраз трэба&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>890acq6yso4shhh9ig7ggbnizzbwbfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122088</id>
    <revision>
      <id>283678</id>
      <timestamp>2026-04-29T14:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «да сябе ў хату, але яе ня пусьцілі. Яна стала дапытвацца, чаму ёй нельга ўвайсьці ў сваю хату, хто там цяпер знаходзіцца. Адказу на гэтыя запытаньні Тацьцяна не атрымала. Яна ня ведала, што ёй рабіць, што азначае ўся гэтая справа. Толькі пасьля доўгіх перап...»</comment>
      <origin>283678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="lp2ssjd4kwe7rxoa5uay321g56dyaxm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;да сябе ў хату, але яе ня пусьцілі. Яна стала дапытвацца, чаму ёй нельга ўвайсьці ў сваю хату, хто там цяпер знаходзіцца. Адказу на гэтыя запытаньні Тацьцяна не атрымала. Яна ня ведала, што ёй рабіць, што азначае ўся гэтая справа. Толькі пасьля доўгіх перапрашваньняў адзін з вайсковых згадзіўся выклікаць з хаты свайго начальніка.

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна так і абамлела, убачыўшы, што з хаты вышаў Рыгор. Ён прыпыніўся на парозе, прыкмеціўшы маці. Тацьцяне здалося нават, што ён хацеў адступіцца назад у сені, але потым ён рашуча вышаў ёй насустрэч і ўвёў яе ў хату.

{{Водступ|2|em}}Каля стала сядзела тры ці чатыры чалавекі ў скураных жакетках, як у Рыгора, а адзін стаяў пасярэдзіне хаты ў нейкай чужой нязвычайнай адзежы. У хаце было ціха, як у магіле. Усе, ня спускаючы вачэй, пазіралі на Тацьцяну; яна-ж аглядалася няпрывычнымі да такога сьвятла, увайшоўшы з цемры, вачмі.

{{Водступ|2|em}}— Ты ня хочаш пазнаць мяне, матка?

{{Водступ|2|em}}— Міхась!..

{{Водступ|2|em}}Нечалавечы, зьвярыны крык запоўніў усю хату, празьвінеў шыбкамі ў вокнах, і падлога загула глухім стукатам упаўшага чалавечага цела. Міхась кінуўся падымаць Тацьцяну, але нічога ня змог зрабіць аднэю рукою, толькі выпацкаў мацеру кроўю, якая цякла з яго правае рукі. Рыгор адхіліў яго, падняў Тацьцяну і адвёў на лаву.

{{Водступ|2|em}}— Ты-б хоць не датыркаўся да яе сваёю бруднаю крывёю, — жорстка, гледзячы Міхасю ў вочы, праказаў брат.

{{Водступ|2|em}}— Я табе ўжо ўперад казаў: што хочаш рабі са мною, толькі пакінь лаянкі, — адказаў Міхась.

{{Водступ|2|em}}У хаце стала ізноў ціха, ніхто ня ведаў, аб чым гаварыць у прысутнасьці мацеры. Тацьцяна прышла ў сябе, але так была прыгнечана нечаканасьцю сустрэчы разам з абодвума сынамі, што не магла вымавіць ні слова, толькі шырока адчыненымі вачмі пазірала то на аднаго, то на другога. Усе тыя гадзіны, дні, якія яна праводзіла за думкамі аб сустрэчы з Рыгорам, ужо ня кажучы аб Міхасі, усе малюнкі радасьці, якую яна чакала для сябе ад гэтае сустрэчы, — усё выляцела з галавы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lp2ssjd4kwe7rxoa5uay321g56dyaxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122089</id>
    <revision>
      <id>283679</id>
      <timestamp>2026-04-29T14:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ад гэтых нязвычайна-нечаканых абставін. Тацьцяна так была прыгнечана і самаю стрэчаю і прысутнасьцю чужых, няведамых людзей, што нічым не магла выявіць свайго пачуцьця, нават ня ведала, ці ёсьць у яе самае пачуцьцё.  {{Водступ|2|em}}Рыгор шырокімі крокамі х...»</comment>
      <origin>283679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="r9f4hh9ggl3zpmgvqetj9i417vq7hd9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ад гэтых нязвычайна-нечаканых абставін. Тацьцяна так была прыгнечана і самаю стрэчаю і прысутнасьцю чужых, няведамых людзей, што нічым не магла выявіць свайго пачуцьця, нават ня ведала, ці ёсьць у яе самае пачуцьцё.

{{Водступ|2|em}}Рыгор шырокімі крокамі хадзіў па хаце. Яго сябры сядзелі моўчкі, толькі калі-ні-калі кідалі кароткія позіркі на братоў. Міхась стаяў, як і ўперад, сярод хаты, у сваім афіцэрскім шынэлі, правы рукаў якога чырванеў сьвежаю крывёю; гэтая кроў нікога, здаецца, ня цікавіла і не непакоіла. Алеся, таксама як і маці, была прыгнечана нечаканасьцю ўсяго зьявішча.

{{Водступ|2|em}}— Я ў цябе пытаюся яшчэ раз, — прыпыніўся Рыгор перад Міхасём, — дзе знаходзіцца ўся ваша банда?

{{Водступ|2|em}}— Навошта дарэмна траціць словы? Памяняліся-б мы з табою месцамі, ці-ж ты сказаў-бы аб сваіх, калі-б {{Абмылка|зацеў|хацеў}} захаваць паважаньне самога да сябе, — адказаў, падымаючы голаў, Міхась.

{{Водступ|2|em}}— Між намі ёсьць розьніца: я абараняю дзяржаўнасьць, ты-ж зьвязаў свой лёс з разбоем, які, як разбой, павінен хутка вытхнуцца.

{{Водступ|2|em}}— Я гэта добра ведаю і без цябе. Сам я хацеў кінуць гэтую справу, але ня бачу месца, дзе-б можна было прыткнуць сябе. Па дарозе ад Тураву сюды я быў у шмат каго з сялян і мала бачыў вашых прыхільнікаў.

{{Водступ|2|em}}— У каго ты быў? Ты туляўся па шляхце, па хутарох, у вёску ты ня сьмеў паказацца. Ну, вядома, шляхта, у якой абразаюць крылы, ня з намі, ды яна нам і непатрэбна.

{{Водступ|2|em}}— Так ці йначай, але я пераканаўся, што з вамі я згадзіцца не магу.

{{Водступ|2|em}}— Шмат з вашага стану ёсьць нязгодных, але-ж ня ўсе падымаюць на нас сваю руку. Ты-ж пашоў на самае бруднае, што толькі можа быць, — і з кім ты пашоў?

{{Водступ|2|em}}— Ты мне, брат, казаньні ня чытай!

{{Водступ|2|em}}— Да я табе і ня брат, калі хочаш ведаць. Я гаварыў з табою дагэтуль, як з братам, а цяпер буду гаварыць, як з ворагам!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9f4hh9ggl3zpmgvqetj9i417vq7hd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122090</id>
    <revision>
      <id>283680</id>
      <timestamp>2026-04-29T14:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Маці прыслухалася да апошніх слоў Рыгора і адразу зразумела ўсё, хоць дагэтуль яна ні словам не абмовілася з Міхасём аб тым, дзе ён быў увесь час, што рабіў. Ёй, як маланкаю, прарэзала мазгі слова „бандыт“: значыць, Міхась — „бандыт“, з які...»</comment>
      <origin>283680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="fnfai8twfi2jzr49cvec8ji210wwuj8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Маці прыслухалася да апошніх слоў Рыгора і адразу зразумела ўсё, хоць дагэтуль яна ні словам не абмовілася з Міхасём аб тым, дзе ён быў увесь час, што рабіў. Ёй, як маланкаю, прарэзала мазгі слова „бандыт“: значыць, Міхась — „бандыт“, з якім ваюе Рыгор. Ваюе... вось і кроў, цячэ яна па падлозе. Брат страляў у брата. Валасы захадзілі на галаве ў Тацьцяны ад усьцішша, і яна, закрыўшы рукамі твар, кінулася ад страху за дзьверы, нема галосячы. Алеся ледзьве вярнула яе ў хату.

{{Водступ|2|em}}— Я змушан аддаць цябе, закаранелага ворага, у рукі закону, — пачула Тацьцяна словы Рыгора, як толькі Алеся ўцягнула яе ў хату.

{{Водступ|2|em}}Два Рыгоравы сябры ўсталі з лавы, гатуючыся вясьці Міхася. Апошні зайздросна паглядзеў на іх, на Рыгора і адвярнуўся ў бок.

{{Водступ|2|em}}— Рыгорка, куды-ж яго павядуць? — чуць ня шэптам запыталася Тацьцяна.

{{Водступ|2|em}}— У мястэчка, а далей — у горад.

{{Водступ|2|em}}— Што-ж з ім зробяць?

{{Водступ|2|em}}— Што заслужыў, тое і зробяць.

{{Водступ|2|em}}Міхась, ужо каля дзьвярэй, павярнуўся да мацеры:

{{Водступ|2|em}}— Прашчайце, матка!

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна, з лёгкасьцю коткі, кінулася яму на шыю, абхапіла яго рукамі і павісла на ім.

{{Водступ|2|em}}— Ня пушчу я цябе! Тры гадочкі чакала штодзень, шточас... Кожны дзень я бачыла цябе ў магіле і кожны дзень ты прыходзіў да мяне ў маіх думках, у маім сэрцы. Не аддам я цябе нікому.

{{Водступ|2|em}}Усе стаялі вакол, ня ведаючы, што рабіць. Рыгор, пабляднеўшы, адвярнуўся да акна і пільна глядзеў туды, нібы што разглядаў знадворку. Яго сябры адчувалі сябе яшчэ больш дрэнна. Тацьцяна калацілася сваёю ўзлахмачанаю галавою ў грудзі Міхася, і страшэнны енк агалашаў хату.

{{Водступ|2|em}}— Матка, даволі, гэтым нічога не пасобіш, — сказаў Рыгор дрыжэўшымі губамі.

{{Водступ|2|em}}— Рыгорка, сыночак, не аддавай яго, не аддавай!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnfai8twfi2jzr49cvec8ji210wwuj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:На зломе (1925).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122091</id>
    <revision>
      <id>283681</id>
      <timestamp>2026-04-29T14:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Тацьцяна ўжо стаяла на каленях перад Рыгорам, цалавала яго рукі і ў параксызьме ўпівалася зубамі ў яго пальцы. Рыгор падняў яе і, моцна трымаючы, панёс на пол. Пакуль ён клаў яе, Міхася з яго ахоўцамі ўжо ў хаце ня было.  {{Водступ|2|em}}Нейкі час...»</comment>
      <origin>283681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="gqxnfepf4m3sw1h20od6lai6d78c436" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна ўжо стаяла на каленях перад Рыгорам, цалавала яго рукі і ў параксызьме ўпівалася зубамі ў яго пальцы. Рыгор падняў яе і, моцна трымаючы, панёс на пол. Пакуль ён клаў яе, Міхася з яго ахоўцамі ўжо ў хаце ня было.

{{Водступ|2|em}}Нейкі час у хаце было да жудасьці ціха. Тацьцяна ляжала нярухома, нямігучна глядзела перад сабою і нічога ня бачыла. Рыгор стаяў над ёю, гатовы стрымаць яе пры першым здарэньні прыпадку. Тацьцяна пачала схопліваць тое, што было ў яе перад вачыма. Яна доўга ўглядалася ў твар Рыгора, нібы ніяк не магла пазнаць яго.

{{Водступ|2|em}}— Гэта ты, Міхась, са мною? Вось як добра, што ты прыехаў, я так чакала цябе, мой сыночак. Прыхіліся ка мне, — і яна пачала гладзіць па галаве Рыгора, прыгаварваючы: — вось і Міхась мой дома, Міхась ня будзе мяне пакідаць, як Рыгор...

{{Водступ|2|em}}Раптам яна пазнала, хто перад ёю, і кумельчанам кінулася з полу ўцякаць ад Рыгора.

{{Водступ|2|em}}— Не чапай, не чапай мяне, ты сваімі рукамі аддаў ім брата, прэч ад мяне!

{{Водступ|2|em}}— Супакойцеся, матка! Нічога з ім дрэннага ня будзе, пасядзіць трохі ды выпусьцяць. Чаго вы так убіваецеся?

{{Водступ|2|em}}— Ты мяне сьцешыць хочаш! Ня трэба мяне цешыць. Будзь ты пракляты і няхай твая нага ніколі не пакажацца перада мною!

{{Водступ|2|em}}Тацьцяна супакойна, нібы адзервянеўшымі нагамі, падышла к сталу, села на лаву і ўтупілася вачмі ў той асаблівы пункт^ які яна адна толькі бачыла. Рыгор зьбіраўся ў дарогу, гаварыў з Алесяю, хадзіў па хаце, падыходзіў да мацеры разьвітацца, але ні гуку, ні позірку ў яго бок ня было ёю кінута, нібы пустое месца яна бачыла перад сабою.

{{Водступ|2|em}}Рыгор грукнуў дзьвярыма. Тацьцяна ня чула грукату.

{{ц|IV}}

{{Водступ|2|em}}Прашло некалькі дзён пасьля заарыштаваньня Міхася. Па сёлах, вёсках, хутарох у вакрузе Петрыкава пашлі трывожныя чуткі. Пераходзячы ад аднаго к другому, з аднэй вёскі ў суседнюю гэтыя чуткі расьлі, множыліся. Аб бандытах гаманіў малы і стары: адны казалі, што гэта проста разбойнікі,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqxnfepf4m3sw1h20od6lai6d78c436</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122092</id>
    <revision>
      <id>283684</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|вы|носіць}} з манаполькі на воз пустыя бутэлькі, манапольшчык падарыў мне кніжку Пушкіна. Яна была вельмі патрапаная, без першых і апошніх лісткоў, але даволі тоўстая. З радасцю я ног пад сабой не чуў — імчаўся дахаты, нібы на крыллях. Я мар...»</comment>
      <origin>283684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="96t88x897k50pdrbsg3tngf5lhv3z3r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|вы|носіць}} з манаполькі на воз пустыя бутэлькі, манапольшчык падарыў мне кніжку Пушкіна. Яна была вельмі патрапаная, без першых і апошніх лісткоў, але даволі тоўстая. З радасцю я ног пад сабой не чуў — імчаўся дахаты, нібы на крыллях. Я марыў аб тым, што прыду дадому, вазьму пук лучыны. Меншая сястрычка Ганка будзе мне свяціць, а я — чытаць ды чытаць…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Быў зімовы адвячорак. Круціла мяцеліца. Ля платоў ляжалі вялізныя гурбы снегу. Я бег да хаты і па дарозе перагортваў кніжку — шукаў малюнкаў, „чалавечкаў&quot;, „птушачак“, да чаго быў вялікі ахвотнік. Знайшоў на адной са старонак кучаравую галаву юнака, якая ўрэзалася ў маей памяці на ўсё жыццё.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Радасць мая расла з кожным крокам. Я ўжо блізка ля хаты. Зараз буду чытаць… Спыніўся
каля самых дзвярэй. Што гэта?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З хаты чую галашэнне маці, тоненькі жаласлівы плач сястры і людскую гамонку. Спалохана адчыніў дзверы. На мяне ніхто не звярнуў увагі. Маёй ранейшай радасці як не было. Я застыў ад страху. Мяне сустрэла першае вялікае няшчасце ў маім жыцці. На лаве пад абразамі ляжыць мой бацька — жоўты, як воск, з заплюшчанымі вачыма. Да мяне падышла з плачам васьмігадовая сястрычка:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Лявонка… Татку дрэва ў лесе забіла…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Худы, востры падбародак яе дрыжэў. Тоненькімі пальчыкамі яна ўрэпілася ў валасы, як мая маці, і пачала за ёю паўтараць нараспеў жаласлівыя словы галашэння.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Колькі дзён таму назад мой бацька і дзядзька Язэп наняліся ў пана з суседняга маёнтка зваліць у гаі пару дзесяткаў дубоў і парэзаць на кароткія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>96t88x897k50pdrbsg3tngf5lhv3z3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122093</id>
    <revision>
      <id>283685</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «калодкі для клёпак. У маёнтку быў бровар, патрэбна было шмат бочак.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Ужо пры мне дзядзька Язэп у дзесяты раз апавядаў, як здарылася няшчасце, як стагодні дуб паддаўся пад пілой, як пачаў з крэктам хіліцца ўбок і як ён, дзядзька Язэп, крыкнуў майму б...»</comment>
      <origin>283685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="a39gg89vh07dlkqgvf344xjxisfy0sj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;калодкі для клёпак. У маёнтку быў бровар, патрэбна было шмат бочак.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ужо пры мне дзядзька Язэп у дзесяты раз
апавядаў, як здарылася няшчасце, як стагодні дуб
паддаўся пад пілой, як пачаў з крэктам хіліцца
ўбок і як ён, дзядзька Язэп, крыкнуў майму бацьку: „уцякай! уцякай!“ — і як дрэва ўдарыла бацьку па
спіне, і ён нават ні разу не крыкнуў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Маці ў дзесяты раз гаварыла, галасіла і плакала ўсё аб адным: яна дакарала нябожчыка, што пакінуў
{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a39gg89vh07dlkqgvf344xjxisfy0sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122094</id>
    <revision>
      <id>283686</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «без пары яе, бедную ўдаву, і дзетак-сіротак, якім прыдзецца цяпер сшыць торбы ды пайсці пад чужыя вокны хлеба прасіць.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Я стаяў, нібы аглушаны доўбняй, пакуль разышліся гутарлівыя і спачуваючыя суседзі і суседкі. Мы асталіся адны. Я не мог усё-ж та...»</comment>
      <origin>283686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="rmhkdad1j5deujmh6lzl7qqqfy80638" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;без пары яе, бедную ўдаву, і дзетак-сіротак, якім прыдзецца цяпер сшыць торбы ды пайсці пад чужыя вокны хлеба прасіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Я стаяў, нібы аглушаны доўбняй, пакуль разышліся гутарлівыя і спачуваючыя суседзі і суседкі. Мы асталіся адны. Я не мог усё-ж такі ўстрымацца, каб не памацаць за пазухай кніжку Пушкіна. Суседка прынесла доўгую тонкую васковую свечку. Маці запаліла свечку і паставіла ля бацькі. Пры маёй памяці наша хатка ўпершыню асвятлілася не лучынай… Гэта было для мяне даволі цікавым з‘явішчам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Схадзі, сірацінка, пакліч Сымона-кантычніка. Няхай над нябожчыкам святыя словы чытае.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Так загадала мне маці, плачучы. Новая годнасць, — сіраціна, нададзеная маткай, — сціснула мне горла. 3 маіх вачэй ліліся ручаі слёз. Але справа не ў маіх слязах — патрэбен Сымон-кантычнік.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён быў адзіным пісьменным чалавекам у аколіцы, які чытаў псалтыр пры нябожчыках. Я добра ведаў яго акуляры, якія ён насоўваў на тоўсты сіняваты нос, акуляры з ніткамі замест аглабелец. Схіліўшы крыху набок галаву, Сымон-кантычнік правым — зрачым вокам утыкаўся ў тоўсты замызганы псалтыр і гугнявіў нараспеў незразумелыя царкоўна-славянскія словы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Я пазваў Сымона-кантычніка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён чытаў усю ноч псалтыр. Назаўтра пахавалі бацьку. На хаўтуры аддалі апошнія рублі: трэба было заплаціць папу, трэба было пачаставаць суседзяў гарэлкай і закускай, каб бацьку ўспаміналі добрым словам. У хаце, апрача некалькіх асмін бульбы, нічога не асталося.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmhkdad1j5deujmh6lzl7qqqfy80638</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122095</id>
    <revision>
      <id>283687</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}— Што-ж нам цяпер рабіць? — бедавала нешчаслівая маці. — Як жыць будзем?&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Суседзі нараілі: мяне аддаць у пастухі, а Ганку — за няньку. Маці возьме нашы заробкі ў хату, будзе хадзіць на падзённую работу — і жыццё пойдзе, як па масле… Ужо знай...»</comment>
      <origin>283687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="181palsvhod8pa44r2bcaf1r3dl2o8i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}— Што-ж нам цяпер рабіць? — бедавала нешчаслівая маці. — Як жыць будзем?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Суседзі нараілі: мяне аддаць у пастухі, а Ганку — за няньку. Маці возьме нашы заробкі ў хату, будзе хадзіць на падзённую работу — і жыццё пойдзе, як па масле… Ужо знайшліся ахвотнікі, што хацелі забраць нас зараз-жа з роднай хаткі… Маці адпрасілася:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няхай пабудуць у мяне да вясны… Яны-ж такія дробненькія… Няхай з роднай маткай пажывуць мае маленькія сірацінкі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І вось дзень-у-дзень маці аплаквала бацьку, сябе — удаву горкую і нас — маленькіх иаймітаў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Матчын несупынны лямант так выбіў мяне з каляі, што я спачатку зусім забыўся пра кніжку Пушкіна. Была тады вельмі халодная зіма. На дварэ стагнала і плакала мяцеліца. Дробныя акенцы былі залеплены звонку сіняватым снегам. У коміне пераліваліся на розныя лады працяглыя тонкія посвісты. Мне здавалася, што сама зіма плача аб нашай гаротнай долі. Я — будучы пастух — адразу нібы пастарэў на некалькі год, не гуляў са сваімі равеснікамі, а ўсё сядзеў у хаце і думаў, думаў… І стала мне да таго нудна і цяжка, аж я не ведаў, што з сабою рабіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Аднаго разу ўвечары я ўспомніў пра Пушкіна. Я запаліў лучыну, дастаў кніжку, прысеў і разгарнуў яе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Якраз трапіўся мне верш „Зимний вечер“. Я пачаў чытаць няўпэўнена, па складах:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Бу-ря мгло-о-ю не-бо кро-о-ет,&lt;/br&gt;Ви-их-ри снежные крутя:&lt;/br&gt;То, как зверь, она за-во-ет,&lt;/br&gt;То за-пла-чет, как ди-тя.
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>181palsvhod8pa44r2bcaf1r3dl2o8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122096</id>
    <revision>
      <id>283688</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Маці і Ганка сталі побач і пільна прыслухоўваліся. Іх заваражыла рытміка, рыфмы. Маці ціха ўсхліпвала, а ў Ганкі зусім высахлі слёзы. Верш гарманіраваў з пагодай, з настроем. 3 кожным новым радком маці ўсё больш уважліва слухала, усё спакайней знім...»</comment>
      <origin>283688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="eww61mn2ogzymvvgh3qx5pymfm49k2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Маці і Ганка сталі побач і пільна прыслухоўваліся. Іх заваражыла рытміка, рыфмы. Маці ціха ўсхліпвала, а ў Ганкі зусім высахлі слёзы. Верш гарманіраваў з пагодай, з настроем. 3 кожным новым радком маці ўсё больш уважліва слухала, усё спакайней знімала з лучыны нагар і выцірала з вачэй слёзы, якія ўсё набягалі, нібы
з вечнай крыніцы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З кожным новым радком я чытаў усё больш лёгка і плаўна.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пушкінскія словы навявалі на маці лагодны смутак. Нячутнымі крокамі да яе сэрца падкрадвалася прымірэнне з „доляй“. Маці пазірала на мяне — на старэйшага ў сям‘і, на будучага гаспадара — з ціхай гордасцю: гэта-ж не жарты, сын ужо чытае. Я зірнуў на яе і зразумеў яе думкі: „Можа, не прыдзецца яму з сякерай у лесе зарабляць на хлеб. Ён вырасце разумнейшым за бацьку… Бач, як чытае…“&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Я крыху спыніўся і давай перагортваць лісткі, каб для сваёй уласнай цікавасці загалоўкі чытаць шэптам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Чытай яшчэ, — папрасіла маці такім ласкавым і літасцівым голасам, ад якога рукі ў мяне дрыгнулі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Я натрапіў позіркам на слова „Анчар&quot;. Я прачытаў яго ўслых, і маці паўтарыла за мною шэптам гэтае незразумелае слова — „ан-чар“.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Звыкшыся крыху са шрыфтам, я чытаў новы верш лепш, чым першы. Маці пачала таксама
пільней прыслухоўвацца. Калі я прачытаў: „Лишь
вихорь черный на древо смерти набежит“, у маці
затрапяталіся расніцы. За мной яна шаптала ўвесь&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eww61mn2ogzymvvgh3qx5pymfm49k2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апавяданні (Бядуля, 1947)/Мядзведзь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122097</id>
    <revision>
      <id>283689</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Мядзведзь  | аўтар     = Змітрок Бядуля  | год       = 1947 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Шрам|Шрам]]  | наступны  = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Умарыўся|Умарыўся]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтаг...»</comment>
      <origin>283689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="2hwk8tmgrf3fx9z09dai4k9sinfojjf" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Мядзведзь
 | аўтар     = Змітрок Бядуля
 | год       = 1947 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Шрам|Шрам]]
 | наступны  = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Умарыўся|Умарыўся]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Мядзьведзь (Бядуля)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf&quot; from=&quot;76&quot; to=&quot;82&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>2hwk8tmgrf3fx9z09dai4k9sinfojjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апавяданні (Бядуля, 1947)/Умарыўся</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122098</id>
    <revision>
      <id>283690</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Умарыўся  | аўтар     = Змітрок Бядуля  | год       = 1947 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Мядзведзь|Мядзведзь]]  | наступны  = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Віхор|Віхор]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэ...»</comment>
      <origin>283690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="f92l3ubuax4jkxpbbsv1qphuhyfq92k" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Умарыўся
 | аўтар     = Змітрок Бядуля
 | год       = 1947 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Мядзведзь|Мядзведзь]]
 | наступны  = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Віхор|Віхор]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Умарыўся (Бядуля)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf&quot; from=&quot;83&quot; to=&quot;89&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>f92l3ubuax4jkxpbbsv1qphuhyfq92k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апавяданні (Бядуля, 1947)/Віхор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122099</id>
    <revision>
      <id>283692</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Віхор  | аўтар     = Змітрок Бядуля  | год       = 1947 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Умарыўся|Умарыўся]]  | наступны  = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Анчар|Анчар]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага...»</comment>
      <origin>283692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="mionbtebzrzmsh1u55ce0ymbcmfpuso" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Віхор
 | аўтар     = Змітрок Бядуля
 | год       = 1947 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Умарыўся|Умарыўся]]
 | наступны  = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Анчар|Анчар]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Віхор (Бядуля)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf&quot; from=&quot;90&quot; to=&quot;97&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>mionbtebzrzmsh1u55ce0ymbcmfpuso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анчар (Бядуля)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122100</id>
    <revision>
      <id>283693</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак  | назва     = Анчар  | аўтар     = Змітрок Бядуля  | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні =   | наступны  =    | год       = 1937 год  | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }}  * Апавяданні (Бядуля, 1947)/Анча...»</comment>
      <origin>283693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="751" sha1="2258h8u7c2zxfgvnlcfzglbf11fis7c" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Анчар
 | аўтар     = Змітрок Бядуля
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = 
 | наступны  =  
 | год       = 1937 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Анчар|Анчар]] // {{Fine|[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]. Мінск: Дзяржаўнае Выдавецтва БССР, 1947}}

[[Катэгорыя:Апавяданні Змітрака Бядулі]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>2258h8u7c2zxfgvnlcfzglbf11fis7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122101</id>
    <revision>
      <id>283694</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «верш і бадай у поўны голас гаварыла разам са мною вось гэту страфу: {|style=&quot;margin:auto&quot; Принес и ослабел и лег&lt;/br&gt;Под сводом шалаша на лыки,&lt;/br&gt;И умер бедный раб у ног&lt;/br&gt;Непобедимого владыки. |} {{gap|1em}}Праз сваё вялікае гора маці адчула сэрцам змест гэтага верша, у як...»</comment>
      <origin>283694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2480" sha1="4u75ltxhgkn3odng0sqgxbfqj8cmhgn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;верш і бадай у поўны голас гаварыла разам са мною вось гэту страфу:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
Принес и ослабел и лег&lt;/br&gt;Под сводом шалаша на лыки,&lt;/br&gt;И умер бедный раб у ног&lt;/br&gt;Непобедимого владыки.
|}
{{gap|1em}}Праз сваё вялікае гора маці адчула сэрцам змест гэтага верша, у якім смерць бацькі была так выразна растлумачана. На худым твары маці заззялі новай свядомасцю яе бліскучыя сінія вочы. Яна растлумачыла мне верш Пушкіна вельмі арыгінальна: анчар — дуб, з якога робяць бочкі для гарэлкі, яд — гарэлка, князь — наш пан, а раб — забіты бацька…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Заспакоены пры першым вершы позірк маці загарэўся гневам. Вочы сталі сухія. Яна ў вялікім абурэнні пачала праклінаць нашага пана ды іншых паноў. Усё ліха, казала яна, ад іх ідзе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гэта было ў 1904 годзе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Праз паўтара года парабкі пана падпалілі маёнтак. Палалі будынкі на гумне, агонь пераскочыў на бровар. Са страшнымі выбухамі агнёвае мора з бровара захлынула панскія пакоі. Бандарную майстэрню, з гатовымі бочкамі ды кучамі клёпак і абручоў, падпаліў я сам, у адплату за смерць бацькі. Пры гэтым я спяваў (сам мелодыю прыдумаў) песню „Анчар“.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Сякерай у лесе, аднак, і мне прыходзілася пасля зарабляць на хлеб. Мая граматнасць да Кастрычніка мне хлеба не давала.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Не гледзячы на цяжкае жыццё, я з Пушкіным не разлучаўся ніколі. Я купіў пасля ўсе яго творы. І не было выпадку ў маім жыцці або ў жыцці&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4u75ltxhgkn3odng0sqgxbfqj8cmhgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283695</id>
      <parentid>283694</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T18:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="hk5cnj64oiia8pzzojh1zzyvys4f21e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;верш і бадай у поўны голас гаварыла разам са мною вось гэту страфу:
{|style=&quot;margin:auto&quot;
|Принес и ослабел и лег&lt;/br&gt;Под сводом шалаша на лыки,&lt;/br&gt;И умер бедный раб у ног&lt;/br&gt;Непобедимого владыки.
|}
{{gap|1em}}Праз сваё вялікае гора маці адчула сэрцам змест гэтага верша, у якім смерць бацькі была так выразна растлумачана. На худым твары маці заззялі новай свядомасцю яе бліскучыя сінія вочы. Яна растлумачыла мне верш Пушкіна вельмі арыгінальна: анчар — дуб, з якога робяць бочкі для гарэлкі, яд — гарэлка, князь — наш пан, а раб — забіты бацька…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Заспакоены пры першым вершы позірк маці загарэўся гневам. Вочы сталі сухія. Яна ў вялікім абурэнні пачала праклінаць нашага пана ды іншых паноў. Усё ліха, казала яна, ад іх ідзе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гэта было ў 1904 годзе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Праз паўтара года парабкі пана падпалілі маёнтак. Палалі будынкі на гумне, агонь пераскочыў на бровар. Са страшнымі выбухамі агнёвае мора з бровара захлынула панскія пакоі. Бандарную майстэрню, з гатовымі бочкамі ды кучамі клёпак і абручоў, падпаліў я сам, у адплату за смерць бацькі. Пры гэтым я спяваў (сам мелодыю прыдумаў) песню „Анчар“.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Сякерай у лесе, аднак, і мне прыходзілася пасля зарабляць на хлеб. Мая граматнасць да Кастрычніка мне хлеба не давала.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Не гледзячы на цяжкае жыццё, я з Пушкіным не разлучаўся ніколі. Я купіў пасля ўсе яго творы. І не было выпадку ў маім жыцці або ў жыцці&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hk5cnj64oiia8pzzojh1zzyvys4f21e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122102</id>
    <revision>
      <id>283696</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «маіх суседзяў, якога-б я не ілюстраваў радкамі Пушкіна. Ён навучыў мяне любіць прыроду, працу, волю, незалежнасць ад багатых і разумець узаемаадносіны між людзьмі. Дзякуючы Пушкіну я пачаў займацца самаадукацыяй. З пятнаццаці год я ўжо быў у хаце поўным...»</comment>
      <origin>283696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="4tle0cn0fc1qklh5xfm27lsxjchv69z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;маіх суседзяў, якога-б я не ілюстраваў радкамі
Пушкіна. Ён навучыў мяне любіць прыроду, працу, волю, незалежнасць ад багатых і разумець
узаемаадносіны між людзьмі. Дзякуючы Пушкіну я пачаў займацца самаадукацыяй. З пятнаццаці год я ўжо быў у хаце поўным гаспадаром, часам урываў адну-другую грыўню на кнігу. А пасля грамадзянскай вайны, калі я вярнуўся дадому з партызаншчыны, я скончыў тэхнікум і зрабіўся настаўнікам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Мая маці жыве пры мне. Сам грамаце яе навучыў. Паволі чытае і перачытвае яна вершы
Пушкіна. І кожны раз, калі чытае „Анчар“, успамінае смерць бацькі. І злосць, і сум у яе вачах на ранейшае жыццё засланяюцца радасцю нашых
шчаслівых дзён пад Сталінскім сонцам.

{{fine|''Мінск, 1937 г.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4tle0cn0fc1qklh5xfm27lsxjchv69z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Полымя. 1922. № 1.pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122103</id>
    <revision>
      <id>283702</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Пятровіч&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=са|к=вецкі}} ўрад па самаму сэнсу свайго быцьця і па прынцыпам свае палітыкі даруе поўную магчымасьць разьвіцьця ў напрамку тых асабістасьцяў культуры, якія характэрыстычны для той ці іншай краіны, тае ці іншае Савец...»</comment>
      <origin>283702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6056" sha1="qznkp3tvpl0atukncb4v02brhk1o1n6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Пятровіч&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=са|к=вецкі}} ўрад па самаму сэнсу свайго быцьця і па прынцыпам свае палітыкі даруе поўную магчымасьць разьвіцьця ў напрамку тых асабістасьцяў культуры, якія характэрыстычны для той ці іншай краіны, тае ці іншае Савецкае Рэспублікі. Залажэньне вышэйшых навуковых установаў, разьвіцьцё розных школаў, прыпасованых да мясцовае мовы й культурных варункаў, зрабілася дзякуючы толькі сацыяльнай рэвалюцыі, ідэі якое зьяўляюцца кіруючымі ва ўсім напрамку палітыкі Савецкага ўраду. Пашырэньне і ўмацаваньне гэтых ідэяў паўсюды праз культурна-асветную працу а закладзінах лепшага паглыбленьня яе {{Абмылка|у|ў}} недры народу зьяўляецца аднаю з найбольшых мэтаў камуністычнае партыі. ''Ва ўсіх Савецкіх Рэспубліках гэтая праца павінна быць мясцоваю, маючы толькі агульны напрамак з адзінага цэнтру''. Пры такіх варунках хутчэй зробіцца духоўнае аб’яднаньне ўсіх працоўнікаў, частка якіх (з сялянства і інтэлігентаў) да гэтых часаў застаецца збоку ад сацыяльнае будоўлі. ''Праз мясцовую культуру да агульнае сацыялістычнае культуры'', да поўнага {{Абмылка|аб’ядна ьня|аб’яднаньня}} працоўнікаў усіх краёў і зямель. Эканамічнае аб’яднаньне {{Абмылка|Савецкік|Савецкіх}} Рэспублікаў дапаможа гэтаму культурнаму аб’яднаньню.

{{Калёнтытул|right='''Я. Пятровіч.'''}}
&lt;section end=&quot;Пятровіч&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Бядуля&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Тэатр і выхаваньне мас.'''|памер=140%}}

{{Цэнтар|''(Этапы разьвіцьця беларускага тэатру)''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Тэатр — гэта ёсьць многаграннае мастацтва, якое можа быць разгледжана з розных бакоў. На тэатр ёсьць розныя погляды, розныя філёзафічныя разважаньні. Сярод саміх дзеячоў тэатральнага сьвету істнуюць размаітыя школы й напрамкі, якія знаходзяцца ў контрах між {{Абмылка|сабою|сабою.}} Але як на тэатр не глядзець, а жыцьцёвы факт застаецца фактам: тэатр і публіка маюць паміж сабою моцную псыхічную сувязь. Тэатр робіць уплыў на публіку і публіка на тэатр. Тэатральную творчасьць можна разглядаць часткова, як творчасьць колектыўную з даўных часоў.

Значыць, тэатр ёсьць адным з тых фактараў, які грае вялікую ролю ў жыцьці чалавека, у яго разьвіцьці, можа надаць людзкой псыхіцы пэўную форму, пэўнае выяўленьне. Тэатр, які стварыўся даўным даўно на аснове народнай творчасьці, як усе іншыя мастацтвы, быў яшчэ ў старой Грэцыі адным з найвыдатнейшых фактараў грамадзянскага разьвіцьця. Ён распаўсюджваў у народзе сацыяльна-этычныя разуменьні таго часу, злучаючы тым самым у вадну вялікую сям’ю розныя клясы людзей гарадоў і вёсак. Клясычная Грэцыя так шчыра любіла тэатр, што прадстаўленьні драмы [[Аўтар:Сафоко|Сафокла]] лічыліся усенародным сьвятам. Грэцкі {{Абмылка|тэа р|тэатр}} зьмяшчаў да 50 тыс. чалавек, што й паказывае, як масы былі злучаны з ім. Гэта было {{Абмылка|пр блізна|прыблізна}} 2400 гадоў таму назад. Ужо ў Рыме праз якія 200 гадоў пазьней тэатр ня меў таго грамадзянска-дэмакратычнага характару, як у Грэцыі; хаця ўваход быў дарэмны, але нявольнікаў у тэатр ня пускалі.

{{Водступ|2|em}}Па тэй-жа дарозе распаўсюджваньня пэўных ідэй сярод мас як у Грэцкім тэатры, разьвіваўся у сярэдніх вякох і хрысьціянскі тэатр, які праз грандыёзныя рэлігійныя містэрыі прапагандыраваў сярод мас ідэі хрысьціянства.

{{Водступ|2|em}}Ужо псэўда-клясычная драма была створана толькі для караля і яго двара й ніколі не пранікала у народ. Але потым рознымі крывымі дарожкамі&lt;section end=&quot;Бядуля&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qznkp3tvpl0atukncb4v02brhk1o1n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апавяданні (Бядуля, 1947)/Анчар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122104</id>
    <revision>
      <id>283703</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Анчар  | аўтар     = Змітрок Бядуля  | год       = 1947 год  | пераклад  =   | секцыя    = Апавяданьне  | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Віхор|Віхор]]  | наступны  =   | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Анчар (Бядуля)]]. }}  {{Выроўніваньне-па...»</comment>
      <origin>283703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="n4nxklrxe8ex7zfmw48nl2xfktytzhh" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Анчар
 | аўтар     = Змітрок Бядуля
 | год       = 1947 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Апавяданьне
 | папярэдні = [[Апавяданні (Бядуля, 1947)/Віхор|Віхор]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Анчар (Бядуля)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Апавяданні (Бядуля, 1947).pdf&quot; from=&quot;98&quot; to=&quot;105&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>n4nxklrxe8ex7zfmw48nl2xfktytzhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полымя (часопіс)/1922/1/Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122105</id>
    <revision>
      <id>283705</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік  | аўтар     = Янка Нёманскі  | год       = Сьнежань 1922 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = Полымя (часопіс)/1922/1/Сучасная вялікая рэвалюцыя й нацыянальнае...»</comment>
      <origin>283705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="oyege05b0hehabubkppasevu567xp12" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік
 | аўтар     = Янка Нёманскі
 | год       = Сьнежань 1922 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Полымя (часопіс)/1922/1/Сучасная вялікая рэвалюцыя й нацыянальнае пытаньне|Сучасная вялікая рэвалюцыя й нацыянальнае пытаньне]]
 | наступны  = [[Полымя (часопіс)/1922/1/Тэатр і выхаваньне мас|Тэатр і выхаваньне мас]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Полымя. 1922. № 1.pdf&quot; from=&quot;52&quot; to=&quot;59&quot; fromsection=&quot;Пятровіч&quot; tosection=&quot;Пятровіч&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Янкі Нёманскага]]
[[Катэгорыя:Эканоміка]]</text>
      <sha1>oyege05b0hehabubkppasevu567xp12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283719</id>
      <parentid>283705</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T19:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>283719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="6v1odbi02utbv432lnch18x8cd7epl0" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік
 | аўтар     = Янка Нёманскі
 | год       = Сьнежань 1922 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Полымя (часопіс)/1922/1/Сучасная вялікая рэвалюцыя й нацыянальнае пытаньне|Сучасная вялікая рэвалюцыя й нацыянальнае пытаньне]]
 | наступны  = [[Полымя (часопіс)/1922/1/Тэатр і выхаваньне мас|Тэатр і выхаваньне мас]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Полымя. 1922. № 1.pdf&quot; from=&quot;52&quot; to=&quot;59&quot; fromsection=&quot;Пятровіч&quot; tosection=&quot;Пятровіч&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Янкі Нёманскага]]
[[Катэгорыя:Эканоміка]]</text>
      <sha1>6v1odbi02utbv432lnch18x8cd7epl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вогнішча барацьбы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122106</id>
    <redirect title="Вогнішча барацьбы (Родзевіч)" />
    <revision>
      <id>283708</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Вогнішча барацьбы]] у [[Вогнішча барацьбы (Родзевіч)]]</comment>
      <origin>283708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="rcoo5e0rppb5b78tsz16f6davigdfxh" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Вогнішча барацьбы (Родзевіч)]]</text>
      <sha1>rcoo5e0rppb5b78tsz16f6davigdfxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кат у белай манішцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122107</id>
    <revision>
      <id>283709</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Неадназначнасьць}}  * [[Кат у белай манішцы (Чорны, фельетон)|Кат у белай манішцы, фэльетон]] (?) * [[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы, зборнік]] (1942)  [[Катэгорыя:Апавяданні Кузьмы Чорнага]]»</comment>
      <origin>283709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349" sha1="62yuonzlb0xu54wurqfb3gsg7ipq0ov" xml:space="preserve">{{Неадназначнасьць}}

* [[Кат у белай манішцы (Чорны, фельетон)|Кат у белай манішцы, фэльетон]] (?)
* [[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы, зборнік]] (1942)

[[Катэгорыя:Апавяданні Кузьмы Чорнага]]</text>
      <sha1>62yuonzlb0xu54wurqfb3gsg7ipq0ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кат у белай манішцы (Чорны, фельетон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122108</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/Кат у белай манішцы" />
    <revision>
      <id>283710</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/Кат у белай манішцы]]</comment>
      <origin>283710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="ojufaruo0ku4f1dnzqmkhiu99oh6wvb" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/Кат у белай манішцы]]</text>
      <sha1>ojufaruo0ku4f1dnzqmkhiu99oh6wvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122109</id>
    <revision>
      <id>283711</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{larger|I. ПАДЗЕЛІМ!}}&lt;/center&gt; {{gap|1em}}Разбухла ад асеньняй вільгаці зямля. Хлюпае, квохае пад нагамі.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Шэра-жоўты выган парэзаны калюгамі, прадзіраўлены, як рэшата, капытамі вясковага стада ад раньняй вясны да апошніх асеньніх дзён. Дзе-ні-дзе на выг...»</comment>
      <origin>283711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="0snd7zos6gakj7vz2w8d3j2i3dvmsn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|I. ПАДЗЕЛІМ!}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Разбухла ад асеньняй вільгаці зямля. Хлюпае, квохае пад нагамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Шэра-жоўты выган парэзаны калюгамі, прадзіраўлены, як рэшата, капытамі вясковага стада ад раньняй вясны да апошніх асеньніх дзён. Дзе-ні-дзе на выгане пярэсьцяць рознай велічыні лужыны тлустай вады — колеру хмар. Лужыны выглядаюць затуманенымі вокнамі падзямельля. Па іх плавае белае гусінае пер‘е. Нібы вада абтрушана буйнымі нятаючымі сьняжынкамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Выган клінам урэзаўся ў азімую рунь. На дзьве часткі ён падзелены праежджым чорным, як дзёгаць, гасьцінцам, абкружаны гнілымі платамі. Дзе-ні-дзе каля платоў фарсіць крывавымі кутасамі рабіна, хмурыцца сям‘я пышных елак.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На пагорку выгану нудзіцца ў адзіноце вялізны будынак з выбітымі вокнамі. Гэта сельская школа. Яна пустуе ад пачатку вайны. Над выганам праносяцца з крыкам вароны. На дарогу часам апусьціцца невад зьбянтэжаных гутарлівых вераб‘ёў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Лагодны дзень. Калі-ні-калі выгляне з-за хмар яснае сонца.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0snd7zos6gakj7vz2w8d3j2i3dvmsn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Далікацтва каля вісельні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122110</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/Далікацтва каля вісельні" />
    <revision>
      <id>283712</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/Далікацтва каля вісельні]]</comment>
      <origin>283712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="lna0pr3vrb59tayfvwcnl9azspw9813" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/Далікацтва каля вісельні]]</text>
      <sha1>lna0pr3vrb59tayfvwcnl9azspw9813</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дубовая галава і сабачая натура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122111</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/Дубовая галава і сабачая натура" />
    <revision>
      <id>283713</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/Дубовая галава і сабачая натура]]</comment>
      <origin>283713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="0pasv3ltisojajfe4enei0fkxzcohae" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/Дубовая галава і сабачая натура]]</text>
      <sha1>0pasv3ltisojajfe4enei0fkxzcohae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тонкая душа тоўстай гадзіны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122112</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/Тонкая душа тоўстай гадзіны" />
    <revision>
      <id>283714</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/Тонкая душа тоўстай гадзіны]]</comment>
      <origin>283714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="nqonhiz9fnzzt2vjjyci6k49ci8fzxg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/Тонкая душа тоўстай гадзіны]]</text>
      <sha1>nqonhiz9fnzzt2vjjyci6k49ci8fzxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берлінскі анучнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122113</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/Берлінскі анучнік" />
    <revision>
      <id>283715</id>
      <timestamp>2026-04-29T18:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/Берлінскі анучнік]]</comment>
      <origin>283715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="sdormf8176lcjmds7jtn5tzovl3ywm4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/Берлінскі анучнік]]</text>
      <sha1>sdormf8176lcjmds7jtn5tzovl3ywm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>«Выхваляўся, выхваляўся ды і здох»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122114</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/«Выхваляўся, выхваляўся ды і здох»" />
    <revision>
      <id>283716</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/«Выхваляўся, выхваляўся ды і здох»]]</comment>
      <origin>283716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="hfwf4ggk9ygiway1bmdab5tj3qatao6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/«Выхваляўся, выхваляўся ды і здох»]]</text>
      <sha1>hfwf4ggk9ygiway1bmdab5tj3qatao6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цудоўная педагогіка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122115</id>
    <redirect title="Кат у белай манішцы (1942)/Цудоўная педагогіка" />
    <revision>
      <id>283717</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кат у белай манішцы (1942)/Цудоўная педагогіка]]</comment>
      <origin>283717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="p69d0gtyd2k8lxgx8xgahptn5eobsus" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кат у белай манішцы (1942)/Цудоўная педагогіка]]</text>
      <sha1>p69d0gtyd2k8lxgx8xgahptn5eobsus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Публіцыстыка Янкі Нёманскага</title>
    <ns>14</ns>
    <id>122116</id>
    <revision>
      <id>283718</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Публіцыстыка паводле аўтараў|Нёманскі, Янка]] [[Катэгорыя:Янка Нёманскі]]»</comment>
      <origin>283718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="30584yskcho22h8mf933cuyw69umbvu" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Публіцыстыка паводле аўтараў|Нёманскі, Янка]]
[[Катэгорыя:Янка Нёманскі]]</text>
      <sha1>30584yskcho22h8mf933cuyw69umbvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122117</id>
    <redirect title="Полымя (часопіс)/1922/1/Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік" />
    <revision>
      <id>283720</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Полымя (часопіс)/1922/1/Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік]]</comment>
      <origin>283720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="5elcaq35nmkvr63nnldv6kbom42kqx9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Полымя (часопіс)/1922/1/Чым выклікаецца эканамічнае аб’яднаньне Савецкіх Рэспублік]]</text>
      <sha1>5elcaq35nmkvr63nnldv6kbom42kqx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122118</id>
    <revision>
      <id>283721</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Вёска Глухі Бор ад старога да малага высыпала на выган, які заўсёды служыў месцам зборышч (можа ад часоў народнага веча), пагаварыць аб тым, што дзеецца на сьвеце.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Людзі Глухога Бору шмат наслухаліся навін за апошняе лета. Гэтыя навіны сып...»</comment>
      <origin>283721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2446" sha1="eiucxa5c41ebffc73epk6fqlz0nv3m4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Вёска Глухі Бор ад старога да малага высыпала на выган, які заўсёды служыў месцам зборышч (можа ад часоў народнага веча), пагаварыць аб тым, што дзеецца на сьвеце.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Людзі Глухога Бору шмат наслухаліся навін за апошняе лета. Гэтыя навіны сыпаліся на іх, як агнёвы град. Праходзячы праз дзесятыя вусны, навіны перарабляліся ў бліскучыя байкі пра цара Мікалая, пра дзяржаўную думу, пра любасьці царыцы з Грышкам Распуціным, пра Керанскага, пра бальшавікоў, пра вайну і шмат пра што іншае.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У той час і праўдзівыя падзеі байкамі выглядалі. Людзям і ня верылася. Пісьменных у Глухім Бары ня было. Сяляне былі зьбянтэжаны, занепакоены і ня ведалі, што рабіць. А рабіць што-колечы трэба было. Гэта адчувалі ўсе. Нешта аб панох гаварылася, але так заблытана, што глухабораўцы нічога ўцяміць не маглі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Што рабіць?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Жывы чалавек з жывога месца да іх не паказваецца… «Ліваруцыя», якая гуляе недзе-недзе, зусім забыла пра Глухі Бор… А мо’ і ня ведае, што дзесьці існуе паміж лясоў і балот такая вёска?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Галоўным іхнім інформатарам быў стары поп, айцец Максім. Ён увесь час гаварыў аб падзеях апошняга лета без ахвоты, не дагаварваючы, і такім тонам, што можна было разумець «і так і гэтак».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Мо’ бог-гасподзь яшчэ зьлітуецца, — тлумачыў айцец Максім, — мо’ ўсё на стары лад вернецца… Усё ў божых руках…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eiucxa5c41ebffc73epk6fqlz0nv3m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122119</id>
    <revision>
      <id>283722</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}З гутарак папа сяляне вынесьлі такое ўражаньне, нібы старшнае няшчасьце насоўваецца на сьвет.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}— Дык чаму-ж людзі іншых вёсак радуюцца?..&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Глухабораўцы ня ведалі, што рабіць — ці радавацца, ці сумаваць.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Але сягоньня ў вёсцы...»</comment>
      <origin>283722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2463" sha1="hyqaulge895m224q15toqxug2epi3hd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}З гутарак папа сяляне вынесьлі такое ўражаньне, нібы старшнае няшчасьце насоўваецца на сьвет.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Дык чаму-ж людзі іншых вёсак радуюцца?..&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глухабораўцы ня ведалі, што рабіць — ці радавацца, ці сумаваць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Але сягоньня ў вёсцы шчасьлівы дзень. Вярнуўся з воласьці іхні вясковец — каваль Міхалка Саўчук — самы спрытны на язык чалавек. Ён ужо сягоньня і ў кузьні папрацаваў і з некаторымі пасьпеў пагаварыць. Цяпер самачынна склікаў сход на выгане, каб вытлуачыць суседам усё, што дзеецца ў Расіі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Доўга гаварыў Міхалка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глухабораўцаў бальшавікі вельмі зацікавілі:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Хто бальшавікі?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Што гэта за слова «бальшавік»?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Чаго хочуць бальшавікі?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— А дзе-ж яны гэтыя самыя бальшавікі?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка тлумачыў:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Ну, бальшавік! Баль-ша-вік!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён кідаў вачыма на грамаду і, нібы сякерай разьбіваў слова «бальшавік» на паасобныя склады. Зрабіў філёлёгічны досьлед новага незразумелага слова:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Баль-ша-вік! Бальшы! Вялікі!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка выставіў на грамаду шэрыя неспакойныя вочы. Ён быў выпацканы сажай. Па яго лобе ручайкамі расьцякаўся пот. Энэргічны твар выглядаў нібы ў чорна-шэрым грыме.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Каб людзі яго больш зразумелі, ён падымаўся на наскох лапцёў, задзіраў галаву ўверх, рукамі махаў ушырку і стараўся рухамі ілюстраваць свае словы:&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hyqaulge895m224q15toqxug2epi3hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122120</id>
    <revision>
      <id>283723</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}— Баль-ша-вік! Вя-лі-кі! Сі-ла-ач!&lt;/br&gt; {{gap|1em}}З кожным словам голас яго крапчэў, рос і дасягаў зычнага масянжовага басу. На целе каваля выпукляліся ўсе мускулы, выкругляліся грудзі наперад. Вочы блішчэлі і, як намаляваныя, вызначаліся на цёмным ад сажы...»</comment>
      <origin>283723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="54zecssil6t0y3m0vg62jms1q67nrlr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}— Баль-ша-вік! Вя-лі-кі! Сі-ла-ач!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З кожным словам голас яго крапчэў, рос і дасягаў зычнага масянжовага басу. На целе каваля выпукляліся ўсе мускулы, выкругляліся грудзі наперад. Вочы блішчэлі і, як намаляваныя, вызначаліся на цёмным ад сажы твары. Постаць Міхалкі была напорыстая, стойкая і пэўная: ня верыць яму нельга было, не зразумець яго гутаркі было-б для яго страшнай крыўдай, за якую ён гатоў быў-бы паказаць сілу сваіх загартаваных кулакоў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Зразумелі? — запытаўся ён лектарскім тонам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— А няўжо-ж! зразумелі! — адазваўся нізенькі чалавек, чарнявы, цыганскага выгляду, які стаяў у пярэднім шэрагу насупроць Міхалкі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Зразумелі! — адгукнулася ўся грамада. Міхалка пачаў болей спакойным тонам:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Бальшавік — гэта вялікі чалавек, асілак, які ўмее двума пальцамі гнуць жалезныя падковы, зубамі цьвікі кусаць, як саломіны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У спакойных словах Міхалкі была яшчэ большая сіла, чымся ў ранейшых гучных. Рухамі ён дадаваў словам наглядны патос.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Радзіўся ён, бальшавік, значыцца, у Расіі! Жыў у чужаземным царстве! Вось як надышла, значыцца, ліваруцыя, дык ён адтуль і прыехаў у Расію! Завецца ён Ленін!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка выцер пот, пакруціў вусы грубымі пальцамі, папесьціў рукамі свой рамнёвы падзёрты фартух і з пераможным выглядам зірнуў на грамаду. Пры гэтым у яго постаці адчувалася імкнёнасьць. Можна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54zecssil6t0y3m0vg62jms1q67nrlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122121</id>
    <revision>
      <id>283724</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «было, паводле яго затаёнай усьмешкі, падумаць, што ён не каваль, а сам Ленін, які вось толькі зьявіўся сюды з «чужаземнага царства» і пераадзеўся пад Міхалку.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Ён раптам з падлобу так кінуў вачыма, нібы зараз адкрые перад людзьмі вялікую таямніцу:...»</comment>
      <origin>283724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="4y431u0s1ivltv7kr8p3q1i5ds8b1ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;было, паводле яго затаёнай усьмешкі, падумаць, што ён не каваль, а сам Ленін, які вось толькі зьявіўся сюды з «чужаземнага царства» і пераадзеўся пад Міхалку.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён раптам з падлобу так кінуў вачыма, нібы зараз адкрые перад людзьмі вялікую таямніцу:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Газэты пішуць, значыцца…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Тут Міхалка зрабіў перапынак, каб вытлумачыць, што гэта за яно «газэты». Ён перайшоў ад ранейшага ўрачыстага тону да голасу глыбокадумнага-навуковага:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Газэта — гэта тыя аркушы паперы, з якой вы, браткі, верціце круцёлкі на махорку. Дык гарадзкія людзі, значыцца, робяць газэту. У газэтах ёсьць аб усім на сьвеце.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка зноў падымае голас на ранейшы ўрачысты лад:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Газэты пішуць, што Ленін дае мужыкам зямлю і волю. Усе салдаты з фронту варочаюцца дахаты. Мы ня хочам вайны — казаў Ленін. Рабочаму чалавеку ня трэба ваяваць! Буржа прыдумала вайну на пагібель нашаму брату! А буржа — гэта багатыя людзі, якія завуцца буржой.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Тут Міхалка зьяжджае з урачыстага на будзённы тон:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Я чуў, у воласьці пісар гэтак чытаў з газэты.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У Міхалкі такі выгляд, нібы пачуць, як хто чытае газэту — вялікая, цяжкая праца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхала не заўважыў, як старыя вясковыя цёткі выціраюць хусткамі сьлёзы з вачэй, успамінаючы вайну.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4y431u0s1ivltv7kr8p3q1i5ds8b1ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122122</id>
    <revision>
      <id>283725</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «У мужчын твары вельмі напружныя. Сяляне маўчалі, чакаючы, што ён скажа яшчэ.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}— Я чуў, значыцца, як пісар чытаў, што хто не працуе — той ня есьць! А ўся панская зямля — наша! Панскія маёнткі павінны быць падзелены паміж нас! Мы дагэтуль на паноў пра...»</comment>
      <origin>283725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="cyia3g8sj74qmzzj6z1r9fuixd10xvi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;У мужчын твары вельмі напружныя. Сяляне маўчалі,
чакаючы, што ён скажа яшчэ.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Я чуў, значыцца, як пісар чытаў, што хто не працуе — той ня есьць! А ўся панская зямля — наша! Панскія маёнткі павінны быць падзелены паміж нас! Мы дагэтуль на паноў працавалі!..&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Кожнае слова Міхалкі было цэлым пукам іскраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Падзелім! — гукнула з грамады некалькі галасоў. — Падзелім!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гэтае слова раздалося рознастайнымі водгаласкамі з дзесяткаў вуснаў сходу. У гэтым слове адчувалася пагроза і рашучасьць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Падзелім!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Уся грамада зірнула ў бок маёнтку Глухі Бор. Ён знаходзіўся за дзьве вярсты ад вёскі на ўзгорку. Над пажоўклымі дрэвамі панскага парку відаць была труба бровару. Яна вызначылася ў васеньнім небе пальцам асілка, які палохае людзей, каб блізка да яго не
прыступіліся.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Вочы глухабораўцаў былі накіраваны на гэты вялічэзны цагляны палец.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Падзелім!..
{{***2||50%|5|перад=1em|пасля=1em}}
{{gap|1em}}Ноч.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Васеньняя, цёмная, нібы чорны атрамант. Густы дробны дожджык цыркае зьверху, цягнецца золкай павуцінай. Шалясьцяць дрэвы ў панскім садзе. Воддаль шушукаюцца прысады.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyia3g8sj74qmzzj6z1r9fuixd10xvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122123</id>
    <revision>
      <id>283726</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Пан Прушынскі з паляўнічай стрэльбай за плячыма ходзіць па дзядзінцы. Вартуе свой маёнтак Глухі Бор.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}…Трывожны час. Адзін з суседніх маёнткаў учора згарэў. Мужыкі падпалілі. Сягоньня ўдзень пераехала сюды да пана Прушынскага панская ся...»</comment>
      <origin>283726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="dp9nbguma4b0ajlctgibs4axqj0rdfh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Пан Прушынскі з паляўнічай стрэльбай за плячыма ходзіць па дзядзінцы. Вартуе свой маёнтак Глухі Бор.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}…Трывожны час. Адзін з суседніх маёнткаў учора згарэў. Мужыкі падпалілі. Сягоньня ўдзень пераехала сюды да пана Прушынскага панская сям’я з маёнтку Божы Дар. Нічога з сабой не забралі. Уцяклі як стой. На маёнтак Божы Дар напала некалькі вёсак, дзяды
якіх калісьці адбывалі тут паншчыну. Толькі адны
сьцены засталіся і то з выбітымі вокнамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}…Кажуць, нібы мужыкі нічога нават не забралі з сабою, апрача быдла. Усё вынесьлі на двор, пакрышылі, паламалі і на вялікім вогнішчы спалілі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Загіне культура», — думае пан Прушынскі. «Маёнткі ў нашым краі былі культурнымі оазысамі. Страшны суд надыходзіць…»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пан Прушынскі асьцярожна ступае па мяккім дыване лісьцяў у сваім аграмадным садзе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Каго ні сустрэну тут — пушчу пулю ў лоб!»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён глядзіць пільна ў чорную муць ночы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Не дабро сваё буду бараніць, а культуру краю!»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Прыслухоўваецца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Мо’ што пачуе з боку вёскі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ціха, як у магіле.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Часамі адрывіста-хрыпла гаўкне сабака.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Да гэтай ночы маёнтак вартавалі панскія парабкі. Але пану нешта цюкнула:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Нельга ім верыць, хоць яны ў «культурным» асяродку знаходзяцца…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dp9nbguma4b0ajlctgibs4axqj0rdfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122124</id>
    <revision>
      <id>283727</id>
      <timestamp>2026-04-29T19:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>283727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2379" sha1="baf4mu16ihwkn0vbu9c6rmlmtdp3576" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}—Пан заўважыў сагоньня ўдзень кплівыя, гарэзьлі-
выя вочы і затоеныя ўсьмешкі сваіх парабкоў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}... Яны нешта ведаюць і ня хочуць казаць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пан іх сягоньня ад варты вызваліў. Загадаў акано-
му іх саміх вартаваць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глуха асеньняя ноч: цёмная студня.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пан асьцярожна ступае. Ня хоча прызнацца само-
му сабе, што баіцца. Яму здаецца, што кожны яго
уласны крок аддаецца на некалькі вёрст вакол.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Хто можа ісьці на мой маёнтак? Хіба тыя, чые
дзяды адбывалі ў маіх дзядоў прыгон. Хіба тыя, што
па сягоньнешні дзень судзяцца са мною за сэрвітут.
Гэта вёскі -Глухі Бор, Прушыншчызна і Крукаўка. Як
мы калісьці дзялілі між сабою мужыкоў- - яны цяпер
паноў дзеляць. З чужой вёскі ня пусьцяць. - «Наш
пан, - кажуць, — мы самі справімся з ім».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Адбываецца строгі суд гісторыі...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Мароз праходзіць па сьпіне пана Прушынскага ад
гэтага суду гісторыі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Нешта шастае садзе...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Надыходзіць...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У пана вочы, як вугольлі, гараць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хутка зьняў стрэльбу з плеч.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чужым, ахрыплым голасам крыкнуў:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Стой! Хто там?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З скавытаньнем кінуўся пад ногі стары пёс Разбой.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Адлягло ад сэрца. Выцер пот з твару і давай гла-
дзіць сабаку па вільготнай шэрсьці.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Аднак, якім нервовым
нія дні.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}—
я зрабіўся за апоп-
12&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>baf4mu16ihwkn0vbu9c6rmlmtdp3576</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283729</id>
      <parentid>283727</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>283729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="pmt8ancqoqtp8pc2ph2ho5x8638jzoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Пан заўважыў сагоньня ўдзень кплівыя, гарэзьлівыя вочы і затоеныя ўсьмешкі сваіх парабкоў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}…Яны нешта ведаюць і ня хочуць казаць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пан іх сягоньня ад варты вызваліў. Загадаў аканому іх саміх вартаваць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глуха асеньняя ноч: цёмная студня.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пан асьцярожна ступае. Ня хоча прызнацца самому сабе, што баіцца. Яму здаецца, што кожны яго ўласны крок аддаецца на некалькі вёрст вакол.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Хто можа ісьці на мой маёнтак? Хіба тыя, чые дзяды адбывалі ў маіх дзядоў прыгон. Хіба тыя, што па сягоньнешні дзень судзяцца са мною за сэрвітут. Гэта вёскі — Глухі Бор, Прушыншчызна і Крукаўка. Як мы калісьці дзялілі між сабою мужыкоў — яны цяпер паноў дзеляць. З чужой вёскі ня пусьцяць. — «Наш пан, — кажуць, — мы самі справімся з ім».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Адбываецца строгі суд гісторыі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Мароз праходзіць па сьпіне пана Прушынскага ад гэтага суду гісторыі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Нешта шастае ў садзе…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Надыходзіць…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У пана вочы, як вугольлі, гараць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хутка зьняў стрэльбу з плеч.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чужым, ахрыплым голасам крыкнуў:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Стой! Хто там?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З скавытаньнем кінуўся пад ногі стары пёс Разбой.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Адлягло ад сэрца. Выцер пот з твару і давай гладзіць сабаку па вільготнай шэрсьці.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Аднак, якім нэрвовым я зрабіўся за апошнія дні.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmt8ancqoqtp8pc2ph2ho5x8638jzoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122125</id>
    <revision>
      <id>283728</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Карызна з гіронічнаю ўсьмешкаю сунімаў яго:  {{Водступ|2|em}}— Ня плюй, Пацяроб. І без таго ведаем, што ты — ваяка. Але тут не наваюеш. Тут так ня можна — бах-церабах, і гатова…  {{Водступ|2|em}}Пацяроб аставаўся вялічна-непарушны ў сваіх перакона...»</comment>
      <origin>283728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5234" sha1="5i6kbvkd9xvbyz51cubl89knzui6af3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Карызна з гіронічнаю ўсьмешкаю сунімаў яго:

{{Водступ|2|em}}— Ня плюй, Пацяроб. І без таго ведаем, што ты — ваяка. Але тут не наваюеш. Тут так ня можна — бах-церабах, і гатова…

{{Водступ|2|em}}Пацяроб аставаўся вялічна-непарушны ў сваіх пераконаньнях.

{{Водступ|2|em}}А тым часам у сельсавеце справа колектывізацыі мала што не стаяла на мёртвым пункце. Вёскі пазіралі на Сівец, чакалі ад яго першага прыкладу, а {{Абмылка|Савец|Сівец}} усё ваўтузіўся на месцы, усё бушаваў сам у сабе, як добра расчыненае цеста.

{{Водступ|2|em}}Карызна пачынаў трывожыцца і з большай увагай прыслухоўвацца да Пацяробавых філіпік. А тут падасьпелі яму раптоўныя ўзрушэньні, якія яшчэ больш здэтанавалі яго, моцна ўскаланулі яго душэўную роўнавагу.

{{Водступ|2|em}}Езьдзіў ён неяк па колектывізацыі ў {{Абмылка|сама|самаю}} дальшую вёску іхнага сельсавету, якая аднак першая ўзялася, як сьлед, за новую справу. Там ён праводзіў сход — не пачатковы сход, з лямантам, спрэчкамі, з разьюшанымі выступленьнямі кулацкіх паплечнікаў, з бабскім віскам ды плачам, а сход організацыйны, дзе ўжо ў спакойна-разважлівай дзелавітасьці абмяркоўваліся першыя крокі нованароджанага колектыву.

{{Водступ|2|em}}Карызна спачыў душой на гэтым сходзе. Тут ён убачыў, што цяжка толькі зрабіць першы зрух, цяжка сьпіхнуць з месца неўвароткую камлыгу закаржэлае сялянскае псыхікі, а далей яна возьме самы патрэбны ход і пакажа тое, чаго нават трудна было чакаць. На месца тупой зацятай упартасьці зьявіцца лёгкая гнуткая ініцыятыва, на месцы дзікага консэрватызму — здаровая гаспадарчая кемкасьць, абачлівасьць. Яшчэ тыдзень таму нязрушная інэртная маса людзей раптам робіцца сьвядомым творцаю свайго новага жыцьця.

{{Водступ|2|em}}На тым сходзе было разьвязана і найдалікатнейшае, найбальнейшае селяніну пытаньне — абагуленьне жывёлы. На дзіва Карызну, прайшло яно проста, бяз спрэчак — адно спахмурнелі троху колгасьнікі, пацішэлі ў тлумнай сваёй гаварні. Ня ўцяміў адразу Карызна, што даўно ўжо, яшчэ тады, як у самым гарце першапачатковых спрэчак, у блытаніне сумненьняў пачалі былі завязвацца першыя вузельчыкі колектыўнае лучнасьці, ужо тады хто падыходзіў да стала і нязграбна крэмзаў на протоколе сваё прозьвішча, быў разьвязаў ў сябе гэта пытаньне. Бо-ж і ўсе тыя спрэчкі і ўсе сумненьні, чаго-б яны ні датыкаліся, куды-б ні былі яны накіраваны — ўсёроўна у выходным пункце сваім, у сваім корані мелі таго самага коніка, тую самую кароўку. Троху пазьней зразумеў гэта Карызна, і яго ня зьдзівіла больш лёгкасьць з якою ўхвалілі колгасьнікі пастанову пра абагуленьне жывёлы. І ня толькі гэта ён зразумеў, а шмат чаго адкрылася тады яму, чаго ён раней ня бачыў, ці на што ня зьвяртаў быў увагі. І тады акурат зачалося ягонае мятушэньне.

{{Водступ|2|em}}Было гэта тэй самай начы, Сымон Карызна — было позна — дык заначаваў ў той далёкай вёсцы, у чыстай хаце аднаго серадняка-селяніна, цяперашняга колгасьніка.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5i6kbvkd9xvbyz51cubl89knzui6af3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122126</id>
    <revision>
      <id>283730</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Сьвежай прэласьцю пахла ў садзе. Гэты пах паддаў пану бадзёрасьці. Пан павярнуў на дзядзінец, абыходзіў будынкі.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}У пакоях агню ня было. Але ніхто ня спаў. Усе былі апрануты. Чакалі…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Дожджык спыніўся. Хмары пасунуліся к лесу. Заміг...»</comment>
      <origin>283730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2261" sha1="foepd5qmr2svqv5egr9bkwojj5o6i4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Сьвежай прэласьцю пахла ў садзе. Гэты
пах паддаў пану бадзёрасьці. Пан павярнуў на дзядзінец, абыходзіў будынкі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У пакоях агню ня было. Але ніхто ня спаў. Усе былі апрануты. Чакалі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Дожджык спыніўся. Хмары пасунуліся к лесу. Замігацелі зоркі. Блішчэлі, як вочы ваўкоў. Ярчэй выступалі сілуэты будынкаў — выплывалі з цемры строгія, ганаровыя.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З-пад кожнага кута пан адчуваў здраду. У ценях бачыў страх.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пасьвятлела. Нібы пад дзень.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— А яшчэ, здаецца, пеўні не сьпявалі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Над лесам стаяла яркая зарніца. Яна ірдзела і расплывалася, ахапляючы вялікі абшар неба, нібы раскалёная да чырвана бляха.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няўжо маёнтак пана Кучынскага гарыць?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пан Прушынскі, як зачараваны, глядзеў на далёкае пажарышча. Яго захапіў нязвычайны выгляд рознакаляровых водбліскаў над лесам. Лес як-бы перасунуўся з месца і стаў бліжэй да маёнтку Глухі Бор.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ад далёкага пажарышча пану зімна зрабілася. Нешта маразіла кроў у жылах.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён махнуў рукамі, як чалавек, які ўжо ўсё страціў. Увайшоў у палацы праз цёмны ход: страшна быць аднаму на дварэ.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Усе сядзелі каля акон і глядзелі ў бок пажарышча, чакаючы «гасьцей». На сьценах вялікага пакою дрыжэў ружовы водсьвет пажарышча.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>foepd5qmr2svqv5egr9bkwojj5o6i4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122127</id>
    <revision>
      <id>283731</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Людзі былі бледна-жоўтыя. У цёмных павялічаных зрэнках сьвяцілася жудасьць. {{***3||50%|5|перад=1em|пасля=1em}} {{gap|1em}}«Гасьцей» дачакаліся толькі на раніцу.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Здалёку чуваць быў гул галасоў. Ішлі з тапарамі, з каламі. У вачох гарэла нянавісьць і злос...»</comment>
      <origin>283731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="g9uhrzx4jytyoi2l09ka4sp80lq6hog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Людзі былі бледна-жоўтыя. У цёмных павялічаных зрэнках сьвяцілася жудасьць.
{{***3||50%|5|перад=1em|пасля=1em}}
{{gap|1em}}«Гасьцей» дачакаліся толькі на раніцу.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Здалёку чуваць быў гул галасоў. Ішлі з тапарамі, з каламі. У вачох гарэла нянавісьць і злосьць, соткамі гадоў узгадаваныя.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Культура гіне… — прамармытаў як-бы чужымі вуснамі пан Прушынскі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Паляўнічая стрэльба выпала ў яго з рук і гулка стукнулася аб васкаваную падлогу.

&lt;center&gt;{{larger|II. НАВЯЛІ ЛАД І ПАРАДАК}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Ваколічная шляхта часта гаварыла аб немцах:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Вось прыдуць немцы і ў Глухі Бор. Дзесятаму закажаце панскі лес чапаць. Немцы ўжо прышлі ў іншыя вёскі, парадак наводзяць. Панскае дабро бокам вылезе… Усіх бальшавікоў выкрыем! Немцы за нас — за каталікоў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глухі Бор быў вельмі ўстрывожаны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На кожным дварэ ляжаць груды бярвеньняў з лесу пана Прушынскага. Шмат хто ўжо будавацца пачынаў. Дзе-ні-дзе бялеліся новыя зрубы. Пахла сьвежай смалою.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Старыя, пакрыўленыя хаткі глухабораўцаў абрасьлі мохам, да аконцаў укапаліся ў зямлю за некалькі дзесяткаў гадоў. Некаторыя з іх памятаюць прыгон.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9uhrzx4jytyoi2l09ka4sp80lq6hog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283732</id>
      <parentid>283731</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="phoy2hgmzh6z71moqp24xwehsfxxqim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Людзі былі бледна-жоўтыя. У цёмных павялічаных зрэнках сьвяцілася жудасьць.
{{***2||50%|5|перад=1em|пасля=1em}}
{{gap|1em}}«Гасьцей» дачакаліся толькі на раніцу.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Здалёку чуваць быў гул галасоў. Ішлі з тапарамі, з каламі. У вачох гарэла нянавісьць і злосьць, соткамі гадоў узгадаваныя.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Культура гіне… — прамармытаў як-бы чужымі вуснамі пан Прушынскі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Паляўнічая стрэльба выпала ў яго з рук і гулка стукнулася аб васкаваную падлогу.

&lt;center&gt;{{larger|II. НАВЯЛІ ЛАД І ПАРАДАК}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Ваколічная шляхта часта гаварыла аб немцах:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Вось прыдуць немцы і ў Глухі Бор. Дзесятаму закажаце панскі лес чапаць. Немцы ўжо прышлі ў іншыя вёскі, парадак наводзяць. Панскае дабро бокам вылезе… Усіх бальшавікоў выкрыем! Немцы за нас — за каталікоў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глухі Бор быў вельмі ўстрывожаны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На кожным дварэ ляжаць груды бярвеньняў з лесу пана Прушынскага. Шмат хто ўжо будавацца пачынаў. Дзе-ні-дзе бялеліся новыя зрубы. Пахла сьвежай смалою.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Старыя, пакрыўленыя хаткі глухабораўцаў абрасьлі мохам, да аконцаў укапаліся ў зямлю за некалькі дзесяткаў гадоў. Некаторыя з іх памятаюць прыгон.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phoy2hgmzh6z71moqp24xwehsfxxqim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283739</id>
      <parentid>283732</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T07:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>283739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="izq0by09qgx64pmz1h366h5w9pxb95q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;section begin=&quot;I&quot;/&gt;{{gap|1em}}Людзі былі бледна-жоўтыя. У цёмных павялічаных зрэнках сьвяцілася жудасьць.
{{***2||50%|5|перад=1em|пасля=1em}}
{{gap|1em}}«Гасьцей» дачакаліся толькі на раніцу.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Здалёку чуваць быў гул галасоў. Ішлі з тапарамі, з каламі. У вачох гарэла нянавісьць і злосьць, соткамі гадоў узгадаваныя.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Культура гіне… — прамармытаў як-бы чужымі вуснамі пан Прушынскі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Паляўнічая стрэльба выпала ў яго з рук і гулка стукнулася аб васкаваную падлогу.
&lt;section end=&quot;I&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;II&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|II. НАВЯЛІ ЛАД І ПАРАДАК}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Ваколічная шляхта часта гаварыла аб немцах:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Вось прыдуць немцы і ў Глухі Бор. Дзесятаму закажаце панскі лес чапаць. Немцы ўжо прышлі ў іншыя вёскі, парадак наводзяць. Панскае дабро бокам вылезе… Усіх бальшавікоў выкрыем! Немцы за нас — за каталікоў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Глухі Бор быў вельмі ўстрывожаны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На кожным дварэ ляжаць груды бярвеньняў з лесу пана Прушынскага. Шмат хто ўжо будавацца пачынаў. Дзе-ні-дзе бялеліся новыя зрубы. Пахла сьвежай смалою.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Старыя, пакрыўленыя хаткі глухабораўцаў абрасьлі мохам, да аконцаў укапаліся ў зямлю за некалькі дзесяткаў гадоў. Некаторыя з іх памятаюць прыгон.
&lt;section end=&quot;II&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izq0by09qgx64pmz1h366h5w9pxb95q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122128</id>
    <revision>
      <id>283733</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Яны разам з ім ішлі са сходу. Гэта быў даўгі маўклівы мужык з апатычным выразам беднага на расьлінасьць твару. Як даручылі яму нанач Карызну, ён не паказаў ні радасьці ні нездаволеньня, адразу падышоў да яго і запытаў высокім глухаватым гол...»</comment>
      <origin>283733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="7bkqea1x44jqc9lch9c4dmjgphuuveg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Яны разам з ім ішлі са сходу. Гэта быў даўгі маўклівы мужык з апатычным выразам беднага на расьлінасьць твару. Як даручылі яму нанач Карызну, ён не паказаў ні радасьці ні нездаволеньня, адразу падышоў да яго і запытаў высокім глухаватым голасам:

{{Водступ|2|em}}— Пойдзем ужо, ці яшчэ пагамоніце троху?

{{Водступ|2|em}}Усю дарогу ішлі моўчкі. Карызна бушаваў новымі уражаньнямі, і яму карцела згаварыць, але сунімаў яго пануры выгляд спадарожніка. Той сігаў поплеч, плаўна махаючыся, на хаду, як вялізны бусел.

{{Водступ|2|em}}Ля форткі аднаго двара стаяла жанчына, Карызна хацеў абмінуць яе, але пачуў знаёмы голас: — Сюды, да нас, дзядзька Карызна.

{{Водступ|2|em}}Гэта была гаспадарава дачка зусім маладзенькая яшчэ дзяўчына. На сходзе яна нешта была гаварыла і прыцягнула да сябе Карызнаву увагу сваёй сьмеласыцю, быстрым позіркам маленькіх чарненькіх вочак і звонкім яшчэ дзяціным голасам.

{{Водступ|2|em}}Карызну аддалі чыстую палавіну хаты, дзе стаяў караткавы ды бяз меры шырокі ложак з вялізнаю гарою падушак — доччыным пасагом. Гэта й ложак быў доччын, але, як Карызна выказаў быў свой непакой з прычыны таго, што высялялі яе, яна з поўнай шчырасецю яму растлумачыла, што сьпіць на ім вельмі рэдка толькі ў якое вялікае сьвята.

{{Водступ|2|em}}Ува ўсёй гэтай палавіне была застыўшы халодная чысьціня, пазбаўленая цёплага людзкога бязладзьдзя, што цалкам пацьвярджала дзяўчыніны словы.

{{Водступ|2|em}}Пакуль дачка парадкавала ў сьвятліцы, ладзіла Карызну ложак, пакуль давалі вячэраць, гаспадар скрозь сядзеў на парозе, што з аднае хаты ў другую, смактаў піпку і маўчаў. Карызна быў-ткі паспрабаваў завесьці з ім гаворку, дык ён адказаў нешта каротка і, як здалося Карызну, зьнехаця, Больш яго Карызна не турбаваў. Затое з дачкой яны праз цэлы вечар вялі вясёлую гутарку, якая Карызну давала вялікаў здаволеньне, узмацоўваючы той добры настрой, у якім ён вышаў са сходу.

{{Водступ|2|em}}Дзяўчына ўся жыла новымі нязвыклымі для яе інтарэсамі. Карыстаючы з таго, што Карызна з відочнаю ахвотаю удаваўся ў гутарку, яна рабіла яму безьліч самых рознастайных, часамі дужа дзівосных і сьмешных запытаньняў. Карызна ледзьве упраўляўся, тлумачыць ёй, як будуць працаваць у колгасе, хто будзе загадваць, хто будзе плаціць, як будуць плаціць, ці будуць сьвяточныя дні, ці будуць адпачынкі, ці праўда, што калі каторая жанчына раджаць будзе, дык ёй аж на чатыры месяцы дадуць звальненьне. Гэтае запытаньне яна дала, цудоўна усьміхаючыся сарамліваю усьмешкаю, і, як сказаў Карызна, што ў добра організаваным колгасе так і будзе, яна крыкнула з мілай бесцарамоннасьцю:

{{Водступ|2|em}}— Авой! Гэта-ж у нас усе бабы тады захочуць раджаць!

{{Водступ|2|em}}Карызна цешыўся з гэтае маладзенькае жвавае дзяўчыны, з яе наіўнага захапленьня, якое магчыма, у вялікай меры {{перанос пачатак|п=тлу|к=мачылася}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7bkqea1x44jqc9lch9c4dmjgphuuveg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122129</id>
    <revision>
      <id>283734</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Даўно яны зьмены чакаюць — новых беленькіх хатак. Некалькі пакаленьняў выгадавалася ў гэтых трухлых сьценах.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Ня толькі маладыя, але і старыя дзяды высыпалі сёлета ў лес, сьмела ішлі, нібы ў свой уласны. Старыя яшчэ з большай заядласьцю, чымся ма...»</comment>
      <origin>283734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2487" sha1="60o95ew6s56jvk9sok0ssnpaoprqorh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Даўно яны зьмены чакаюць — новых беленькіх хатак. Некалькі пакаленьняў выгадавалася ў гэтых трухлых сьценах.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ня толькі маладыя, але і старыя дзяды высыпалі сёлета ў лес, сьмела ішлі, нібы ў свой уласны. Старыя яшчэ з большай заядласьцю, чымся маладыя, валілі высокія хвоі. «Гэты лес нам належыць», — гаварылі яны. «Яшчэ з старым панам за яго судзіліся».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Усю зіму вохкаў лес. Кіпела ў ім жыцьцё. Людзі пераклікаліся на лесасеках, вазілі да хаты бярвеньні на карах, на звычайных санках. Кожны пасвойму ўмудраўся, лаўчыўся. Кожны торыў дарогу з лесу да свайго гумна. У часе адлігаў гэтыя дарогі пярэсьцілі па счарнелай глебе ільдзянымі абрусамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Цяпер бель сьвежых бярвеньняў прыкра біла ў вочы. Пах смалы няпрыемна шчыкатаў ноздры.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няўжо-ж усё прапала?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка супакойваў народ. Гаварыў, што немцы нядоўга тут пабудуць. Бальшавікі з імі не ваююць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Так праплыло некалькі дзён.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хоць надыходзіла вясна, але дні былі яшчэ марозьлівыя, абветраныя, абтрушаныя сьнегам. На возеры пры млыне лёд яшчэ быў моцны. Па берагох возера няпрыемна шушукаўся леташні сухі чарот. Мельнік увосень не скасіў яго. Ён быў заняты сенакосам на абшырных панскіх лугох.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка часта выходзіў за выган на шырокі гасьцінец глядзець, ці ідзе ўжо немец. У яго паходцы было столькі тараплівасьці, заклапочанасьці і напружнасьці,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60o95ew6s56jvk9sok0ssnpaoprqorh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122130</id>
    <revision>
      <id>283735</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «нібы ён рыхтаваўся капаць акопы перад вёскай, каб затрымаць немца.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}За ўсё сваё жыцьцё Міхалка ведаў толькі аднаго немца — старога Рэйтара, які арандаваў млын у пана Прушынскага. Рэйтар галіў вусы і насіў рэдкую бародку. Ён быў трохі глухаваты, д...»</comment>
      <origin>283735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="9he6tofc1rlrbvui6x7qsn24e2tfjpy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нібы ён рыхтаваўся капаць акопы перад вёскай, каб затрымаць немца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}За ўсё сваё жыцьцё Міхалка ведаў толькі аднаго немца — старога Рэйтара, які арандаваў млын у пана Прушынскага. Рэйтар галіў вусы і насіў рэдкую бародку. Ён быў трохі глухаваты, дзеля чаго кожны раз пры гутарцы, падстаўляў да губ гаварыўшага, як трубку, правае вуха. Гаварыў праз меру голасна, відаць, каб самому чуць сваю гутарку.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Палонных нямецкіх салдат Міхалцы бачыць ня прыходзілася.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І вось кожны раз, калі Міхалка гаварыў або думаў аб немцах, ён уяўляў іх у такім прыблізна выглядзе, як мельнік Рэйтар, і ня вельмі баяўся іх.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка жмурыў вочы і пазіраў у даль.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Там каля плоту пры самым гасьцінцу стаяў стары крыж. Ён урос нізам у камяністую глебу, а галавою ў неба ўпіраецца. Гэты крыж напамінаў Міхалцы сьляпога чалавека, які заўсёды стаіць пры дарозе з разьнятымі па абодвух бакох тулава рукамі і ня ведае, куды ісьці. Часам Міхалцы здавалася, што гэта ня крыж, а страшная, агідная шыбеніца, на якой уночы вешаюць людзей.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Зімою ў мяцеліцу, калі нанесены былі вялізныя гурбы сьнегу, гэты крыж паказваў дарогу ў Глухі Бор. Улетку, у сонечны дзень, па цені крыжа на гасьцінцы людзі ў час жніва (абапал дарогі каля крыжа) ведалі, калі пара абедаць, палуднаваць і падвячоркаваць. Крыж служыў ім гадзіньнікам удзень, як певень уночы.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9he6tofc1rlrbvui6x7qsn24e2tfjpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122131</id>
    <revision>
      <id>283736</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Пашаны да крыжа ў Міхалкі ня было ніколі, але ён прызвычаіўся бачыць яго заўсёды на гэтым месцы. Пагорак бяз крыжа выглядаў-бы пустым і нудным.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}На гэты раз Міхалка заўважыў, што каля крыжа мітусяцца людзі. Міхалка пачаў прыглядацца.&lt;/br&gt; {{gap|1...»</comment>
      <origin>283736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2289" sha1="297hcu08h8hmex3ot44dvtzv0lu99gi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Пашаны да крыжа ў Міхалкі ня было ніколі, але ён прызвычаіўся бачыць яго заўсёды на гэтым месцы. Пагорак бяз крыжа выглядаў-бы пустым і нудным.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На гэты раз Міхалка заўважыў, што каля крыжа мітусяцца людзі. Міхалка пачаў прыглядацца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Ня можа быць… Здаецца, пілою крыж падразаюць…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка пайшоў шпарчэй.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Не пасьпеў падыйсьці. Крыж з слабым енкам пасунуўся на бок і крахнуў у сьнег.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Няўжо людзям мала дроў сёлета? Сярод белага дня крадуць! — зьдзівіўся Міхалка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Каля крыжа тупаліся самыя блізкія яго суседзі — Арцём і Мікіта.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Што вы гэта робіце?! — крыкнуў Міхалка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У адказ Арцём і Мікіта хітрымі вачыма зірнулі на Міхалку і хіхікнулі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Бач, немцы ідуць, — таемным голасам казаў Арцём.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— А крыж праваслаўны, — дадаў Мікіта.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Дык прычым тут крыж? — не зразумеў Міхалка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Ды шляхта, бач, гаворыць, што немцы шануюць каталікоў, — сказаў Арцём.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— А крыўдзяць праваслаўных, — дадаў Мікіта.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Абодвы яшчэ раз хіхікнулі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Цьфу! — плюнуў Міхалка адзін раз. У другі раз не пасьпеў, бо атрад немцаў паказаўся на дарозе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Heкалькі конных жаўнераў пад’ехалі да спілаванага крыжа. Немцы штосьці загаварылі пасвойму. Яны з&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>297hcu08h8hmex3ot44dvtzv0lu99gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122132</id>
    <revision>
      <id>283737</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «дзівам паглядзелі на бязбожных людзей — на «русішэ швайн», якія зрэзалі крыж.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Міхалка пазіраў на немцаў з цікавасьцю. Яны зусім да Рэйтара не падобны.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}— Дык вось яны — гэтыя разбойнікі… Брата каля Горадні забілі…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Міхалка ўсп...»</comment>
      <origin>283737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="2jxrdwk41tba5z3wvx0e8pwc6v8foew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;дзівам паглядзелі на бязбожных людзей — на «русішэ швайн», якія зрэзалі крыж.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка пазіраў на немцаў з цікавасьцю. Яны зусім да Рэйтара не падобны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Дык вось яны — гэтыя разбойнікі… Брата каля Горадні забілі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка ўспомніў свайго роднага брата Грыгора. Праз воласьць вестку атрымаў: «Погиб на поле брани славной смертью за царя и отечество». Міхалка тады хрыпнуў некалькі брыдкіх слоў і на «цара» і на «отечество», паглядаючы тупа на белую паперку.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Сам ён, Міхалка, у акопах ня быў — у вайсковай кузьні працаваў да рэволюцыі, а потым уцёк дахаты.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Брат Грыгор увесь час ня выходзіў у яго з галавы: ён быў чарнявы, вясёлы, з вечнай усьмешкай у вачох. I цяпер Грыгор, як жывы, стаіць перад вачыма. Усьмешка ня зыходзіць з яго ружовага твару. Міхалка як-бы бачыць яго.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка ўздрыгануўся. Працёр вочы. Нямецкі жаўнер стаяў насупраць яго, ветла ўсьміхаўся і нешта незразумелае гаварыў. Словы бултыхаліся ў яго горле, шлёпаліся з губ, як некае «буль-бім-бом». Нарэшце, немец сказаў «цыгар», прыставіў два пальцы да губ і цмокнуў, нібы курыць папяросу.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка ўцяміў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён палічыў патрэбным і немцу ветла ўсьміхнуцца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Ніто кум цыгар! Махоркес до! Фэ махоркес!&lt;ref&gt;Няма цыгары! Махорка ёсьць! Фэ махорка!&lt;/ref&gt; — не сваім голасам адказаў Міхалка.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2jxrdwk41tba5z3wvx0e8pwc6v8foew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Полымя. 1922. № 1.pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122133</id>
    <revision>
      <id>283738</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «й пуцявінкамі драма ізноў пачала вяртацца ў народныя гушчы. Новая драма, сама патрохі збліжаючыся з жыцьцём, ізноў пачынае заваёўваць увагу народных мас, прарочачы народу ідэі лепшага, сьветлага жыцьця.  {{Водступ|2|em}}Вялікі нямецкі драматург Аўтар:Фры...»</comment>
      <origin>283738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6749" sha1="7cofzhks4q8gdrirld2r07lhcro6azz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;й пуцявінкамі драма ізноў пачала вяртацца ў народныя гушчы. Новая драма, сама патрохі збліжаючыся з жыцьцём, ізноў пачынае заваёўваць увагу народных мас, прарочачы народу ідэі лепшага, сьветлага жыцьця.

{{Водступ|2|em}}Вялікі нямецкі драматург [[Аўтар:Фрыдрых Шылер|Шыльлер]] называў тэатр добрым спосабам выхаваньня побач са школаю.

{{Водступ|2|em}}Францускі пісьменьнік [[Аўтар:Віктор Гюго|Віктар Гюго]] вось што кажа аб драме:

{{Водступ|2|em}}«Драма павінна стаць концэнтруючым люстрам, якое ня толькі ня муціць, а наадварот, якое зьбірае і ўзмацоўвае ўсе фарбы й праменьні і перарабляе мігаценьне ў сьвет, а сьвет у полымя».

{{Водступ|2|em}}«Тэатр, — кажа францускі пісьменьнік [[Аўтар:Луі-Себасцьян мерсье|Мэрсье]], ёсьць найпэўнейшы й мацнейшы спосаб непераможна ўзброіць чалавечы розум і адразу кінуць у шырокія народныя масы цэлыя патокі сьвету».

{{Водступ|2|em}}«Тэатр ня мае права жыць толькі дзеля таго, каб дагаджаць патрэбам таўпы, — кажа прафэсер Г. Гаеўскі. — Трэба памятаць, што кожны відоўца (зритель), асабіста, калі ўзяць яго аддзельна ад усіх іншых, часта пакажацца чалавекам разумным і культурным, але відоўцы ў грамадзе гэта стада, якое гэні, або нават проста талент павінны гнаць наперад, трымаючы біч у руках». Тут трэба толькі дадаць, што гэты гэні, або талент зьяўляецца таксама прадуктам масы.

{{Водступ|2|em}}[[Аўтар:Оскар Уайльд|Оскар Уайльд]], вялікі эстэт і фанатык мастацтва, вось як крытыкуе публіку, якая паабыватэльску адносіцца да мастацтва:

{{Водступ|2|em}}«Публіка надта дамагаецца таго, каб падгарнуць мастацтва пад сваю ўладу. Публіка заўсёды ва ўсе часы не вызначалася добрым выхаваньнем. Яна кожны раз вымагае, каб мастацтва было папулярным, каб яно здавальняла яе мізэрны пакалечаны густ, каб яно льсьціла, гладзіла словамі яе дзікую пыху, апавядала ёй пра тое, пра што ўжо гаварылася раней; паказывала рэчы, якія даўно ўжо павінны былі ёй надаесьці; разважала яе, калі яна нудзіцца сьветам, праз меру добра паеўшы; зацікаўлівала яе думку, калі яна ўмарылася ад свайго ўласнага тупадумства».

{{Водступ|2|em}}«Будучыя творы мастацтва, — кажа [[Аўтар:Рыхард Вагнер|Рых. Вагнэр]], — ізноў зробяцца тым, чым былі грэцкія трагэдыі, «Песьня аб Нібэлунгах» або сярэдневяковыя саборы: прадуктам калектыўнай творчасьці цэлай эпохі. Каб мастацтва магло істнаваць, патрэбен народ».

{{Водступ|2|em}}«У прыродзе няма нічога пякней за чалавека, кажа [[Аўтар:Максімільен Рабесп’ер|Робесп‘ер]] — і няма нічога грандыёзьней сабранага народу. Зьбірайце людзей, яны дзякуючы гэтаму зробяцца лепшымі».

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, хто-бы ні гаварыў аб тэатры ці аб мастацтве наогул, дык кожны паказвае, што тэатр павінен быць настаўнікам масаў, прапагандыстам пэўных дум і ідэяў сярод шырокага грамадзянства.

{{Водступ|2|em}}Так яно да гэтага часу праводзілася ў жыцьцё. У кожнай дзяржаве, у кожным краі пануючая кляса, якая рознымі спосабамі дамагалася ўбіваць карысныя для сябе ідэі ў галовы масаў, выкарыстоўвала дзеля гэтай мэты й падмосткі тэатраў. Недалёка шукаючы, можна гэта прасачыць, як-бы ў міньятуры, і ў гісторыі нашага беднага беларускага тэатру.

{{Водступ|2|em}}Трэба ведаць, што апрача народна-бытавых сцэнак у нашым краі, якія засталіся ў першапачатковай форме па некаторых глухіх куткох і па сягодняшні дзень, — істнаваў калісьці і езуіцкі тэатр, або так званая школьная драма. Ня будзем гаварыць аб чыста хрысьціянскай маралі ў гэтых схоластычных творах, але аб клясавых матывах у іх. Гэтыя драмы ставіліся па ўсіх нашых гарадох і мястэчках, як Горадна, Менск, Магілёў, Навагрудак, Полацк, Слуцак і г. д. у ХVII і XVIII вякох.

{{Водступ|2|em}}Яны звычайна былі на польскай і лацінскай мовах, але ў некаторых з іх устаўляліся сцэнкі, або аддзельныя інтэрмэдыі і інтэрлюдыі на {{перанос-пачатак|п=бе|к=ларускай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7cofzhks4q8gdrirld2r07lhcro6azz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзесяць (1930)/Падзелім!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122134</id>
    <revision>
      <id>283740</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Падзелім!  | аўтар     = Змітрок Бядуля  | год       = 1930 год  | пераклад  =   | секцыя    = Нарыс  | папярэдні =   | наступны  = [[Дзесяць (1930)/Навялі лад і парадак|Навялі лад і парадак]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Падзелім! (Бядуля)]]. }...»</comment>
      <origin>283740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="9hkosko5u9l2ykxy3mazlga0kks66sv" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Падзелім!
 | аўтар     = Змітрок Бядуля
 | год       = 1930 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Нарыс
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Дзесяць (1930)/Навялі лад і парадак|Навялі лад і парадак]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Падзелім! (Бядуля)]].
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Дзесяць (1930).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;14&quot; tosection=&quot;I&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>9hkosko5u9l2ykxy3mazlga0kks66sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122135</id>
    <revision>
      <id>283741</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Міхалка «ўмеў» гаварыць з немцамі. Некалькі часу ён працаваў у мястэчку ў каваля Моты. Там навучыўся паяўрэйску: «шабас гут», «шэйна-марэйна», «махтас-тахтас» і іншыя мудрагельствы. А гэта-ж адно і то самае, што і панямецку…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Міхалка выняў...»</comment>
      <origin>283741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2288" sha1="e190ljwq4itaqe9bqevya2z8b3964na" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Міхалка «ўмеў» гаварыць з немцамі. Некалькі часу ён працаваў у мястэчку ў каваля Моты. Там навучыўся паяўрэйску: «шабас гут», «шэйна-марэйна», «махтас-тахтас» і іншыя мудрагельствы. А гэта-ж адно і то самае, што і панямецку…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка выняў з кішэні капшук і насыпаў у жменю немца «махоркес».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Немец паважна скруціў папяросу і задыміў; паморшчыўся, закашляўся, кінуў папяроску ў сьнег, пакруціў галавой і фэкнуў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка ўсё зразумеў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Спачатку хацеў зазлавацца на немца. Але, глянуўшы на яго дабрадушны твар і на парваныя вопраткі, Міхалка супакоіўся. «Відаць, што ня прывык да такога тутуну», — падумаў ён.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Па дарозе ехаў селянін з суседняй вёскі. Пабачыўшы немцаў, ён хацеў пакіраваць каня ў другі бок. Але тоўсты і злосны немец крыкнуў «хальт!»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чалавек спыніў каня.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Немцы падскочылі і давай аглядаць каня. Мабыць конь ім спадабаўся. Нічога не гаворчы, яны пачалі выпрагаць каня…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чалавек спачатку зьдзівіўся, а потым, хоць і ня ведаў панямецку, — зразумеў, у чым справа, заенчыў, загаласіў:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Паночкі, ня крыўдзьце мяне. Гэты конік — усё маё багацьце.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Зашмальцаваны кажуронак селяніна, яго брудныя пальцы, якімі сьлёзы выціраў з вачэй, даводзілі немцаў да рогату.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e190ljwq4itaqe9bqevya2z8b3964na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122136</id>
    <revision>
      <id>283743</id>
      <timestamp>2026-04-30T07:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Не сьмяяўся толькі той немец, які цыгару прасіў у Міхалкі.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Міхалка пачаў было бараніці селяніна:&lt;/br&gt; {{gap|1em}}— У мужыка фэрд ніт гут. У шляхтэс гут фэрд! Ува гут!&lt;/br&gt; {{gap|1em}}За такое адвакацтва Міхалка дастаў ад тоўстага злоснага жаўнера нямецк...»</comment>
      <origin>283743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="26j8te58a8tqp7t7z2plymc7at9y9jb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Не сьмяяўся толькі той немец, які цыгару прасіў у Міхалкі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка пачаў было бараніці селяніна:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— У мужыка фэрд ніт гут. У шляхтэс гут фэрд! Ува гут!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}За такое адвакацтва Міхалка дастаў ад тоўстага злоснага жаўнера нямецкую аплявуху…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Тое самае і паруску», — падумаў Міхалка, — «царскія казакі ня горш умелі».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Мы прышлі да вас не ваяваць, а навясьці лад і парадак у вашай краіне. Так загадаў кайзэр Вільгельм!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка зразумеў усё, бо немец-пазнанец гаварыў гэта папольску. Ён зразумеў-бы гэта і пафранцуску.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Лад і парадак» быў наведзены. Многа сялян забралі, як бальшавікоў; ад кожнай хаты бралі даніну — яек, масла, сала, быдла і збожжа.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Вярнуўся зьнекуль пан Прушынскі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}І пачалася адплата за маёнтак і лес…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Не памагла і рэвалюцыя ў Нямеччыне.

&lt;center&gt;{{larger|III. МІХАЛКАВА СТРЭЛЬБА}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Над лесам стаяў месяц.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Было так ярка вакол, што можна было лічыць каласы на жытнім полі і траўкі на лузе.
мам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У паветры пахла гарэлымі анучамі, гаркаватым дымам. Было душна, як у печы. За выганам, пад старым бярозавым плотам зацягваў выцьцё сабака. На {{перанос пачатак|хвілі|ну}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>26j8te58a8tqp7t7z2plymc7at9y9jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Полымя. 1922. № 1.pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122137</id>
    <revision>
      <id>283744</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ларускай мове. З аднаго боку прапагандыравалі панскіх сынкоў-школьнікаў у тым кірунку, што беларус — хам, цёмная жывёлінка, якую паважаць ня трэба; з мужыка, з яго цемнаты можна толькі шчыра пакпіць, а з другога боку ўбівалі ў мазгі селяніна, што пана трэ...»</comment>
      <origin>283744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5235" sha1="95vtdtlixj3pbg4s6v107otq4uvd6xt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ларускай мове. З аднаго боку прапагандыравалі панскіх сынкоў-школьнікаў у тым кірунку, што беларус — хам, цёмная жывёлінка, якую паважаць ня трэба; з мужыка, з яго цемнаты можна толькі шчыра пакпіць, а з другога боку ўбівалі ў мазгі селяніна, што пана трэба шанаваць, як бога, што гультаяваць на паншчыне — ёсьць вялікі грэх, за які потым чалавек будзе ў пекле смажыцца ў смале.

{{Водступ|2|em}}Каб ня быць галаслоўным, пакажам жывыя прыклады з тых сцэнічных твораў.

{{Водступ|2|em}}''З інтэрмэдыі першай паловы 18 веку''.

{{Водступ|2|em}}&lt;ref&gt;Гл. «Бѣлорусы» [[Аўтар:Яўхім Карскі|Карскага]] том III, 2. Старая западно-русская писменность. 1921 г. стр. 223.&lt;/ref&gt; На сцэне селянін, які паглядае з зайдрасьцю на панскіх сынкоў-студэнтаў. Пры гэтым ён успамінае, што і ў яго ёсьць дома вельмі здольны хлопчык Баўтрук, дзеля адукацыі якога ён ніякія грошы не шкадаваў-бы. Да яго падбягае вучань і пытаецца:

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студ}}. A ty, mużyk, co tu masz za sprawę?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Ня мужык, мось пане, ані дудар, парою ў кулак затрублю, калі дзеткі ў хаце зубамі звоняць.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Ale co ty masz za sprawę?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Нет, мось пане, няпісьменны чалавек, прав вашн ні умею, а хацьбы расварыўся з суседамі, то зараз ураднік рассудзіць справу пастронкам.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Czy masz jaką patrzebę?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Куды, мой ты чалавейку, патрэбы я ў кунтыша ня маю, дабро каб сьвітка была на хрыбце.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Głupi chlop jak cielę.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Было адно цялятка і тое здохла.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Dyczkuruie iak grochu się {{Абмылка|oвiadszy|obiadszy}}.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. У мяне, панічу, дзяцей як бобу, а гароху і асьмінкі нету.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Darmo, iak widzę, groch na ścianę rzucam.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. І ты, мось пане, вельмі шуміш, гарох у гаршчок, не на сьцену, кідай.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Chłop rozumu y za szelag niema.

{{Водступ|2|em}}Так малявалі перад панятамі «мужыцкую дурнату». Гэта рабілася школьнікам на пацеху. І болей таго высьмейвалі жаданьне мужыка адукаваць свайго хлопчыка.

{{Водступ|2|em}}Студэнт за плату абяцае селяніну даць розуму для яго сына.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Кажуць, мось пане, што розум да галавы йдзець: то гэта ты вашаць мне ў ухо накладзі, а я сынку свайму ў дома ўсё вытрасу.

{{Водступ|2|em}}Студэнт пачынае сыпаць селяніну лацінскую навуку.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Słuchayże: verbis caepi nowi(s).

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Што? што? з вербы цепы новыя? не, мой галубчыку, з вербы лядашто цапы: учы чаго іншага. Паруш у розуму лацінскага.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Czy nie choczesz by matematicus?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Гэта, гэта матаць на вус; гавары больш.

{{Водступ|2|em}}У гэтым стылю йдзе навука далей. Так малявалі на сцэне селяніна перад панам. Ганьбавалі й высьмейвалі яго мову, яго цемнату і яго жаданьне вучыць свайго хлопчыка.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95vtdtlixj3pbg4s6v107otq4uvd6xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283745</id>
      <parentid>283744</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>283745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5276" sha1="jdw1hh1jux1xmouh1iywnowa2rmeapx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=бе|к=ларускай}} мове. З аднаго боку прапагандыравалі панскіх сынкоў-школьнікаў у тым кірунку, што беларус — хам, цёмная жывёлінка, якую паважаць ня трэба; з мужыка, з яго цемнаты можна толькі шчыра пакпіць, а з другога боку ўбівалі ў мазгі селяніна, што пана трэба шанаваць, як бога, што гультаяваць на паншчыне — ёсьць вялікі грэх, за які потым чалавек будзе ў пекле смажыцца ў смале.

{{Водступ|2|em}}Каб ня быць галаслоўным, пакажам жывыя прыклады з тых сцэнічных твораў.

{{Водступ|2|em}}''З інтэрмэдыі першай паловы 18 веку''.

{{Водступ|2|em}}&lt;ref&gt;Гл. «Бѣлорусы» [[Аўтар:Яўхім Карскі|Карскага]] том III, 2. Старая западно-русская писменность. 1921 г. стр. 223.&lt;/ref&gt; На сцэне селянін, які паглядае з зайдрасьцю на панскіх сынкоў-студэнтаў. Пры гэтым ён успамінае, што і ў яго ёсьць дома вельмі здольны хлопчык Баўтрук, дзеля адукацыі якога ён ніякія грошы не шкадаваў-бы. Да яго падбягае вучань і пытаецца:

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студ}}. A ty, mużyk, co tu masz za sprawę?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Ня мужык, мось пане, ані дудар, парою ў кулак затрублю, калі дзеткі ў хаце зубамі звоняць.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Ale co ty masz za sprawę?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Нет, мось пане, няпісьменны чалавек, прав вашн ні умею, а хацьбы расварыўся з суседамі, то зараз ураднік рассудзіць справу пастронкам.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Czy masz jaką patrzebę?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Куды, мой ты чалавейку, патрэбы я ў кунтыша ня маю, дабро каб сьвітка была на хрыбце.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Głupi chlop jak cielę.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Было адно цялятка і тое здохла.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Dyczkuruie iak grochu się {{Абмылка|oвiadszy|obiadszy}}.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. У мяне, панічу, дзяцей як бобу, а гароху і асьмінкі нету.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Darmo, iak widzę, groch na ścianę rzucam.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. І ты, мось пане, вельмі шуміш, гарох у гаршчок, не на сьцену, кідай.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Chłop rozumu y za szelag niema.

{{Водступ|2|em}}Так малявалі перад панятамі «мужыцкую дурнату». Гэта рабілася школьнікам на пацеху. І болей таго высьмейвалі жаданьне мужыка адукаваць свайго хлопчыка.

{{Водступ|2|em}}Студэнт за плату абяцае селяніну даць розуму для яго сына.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Кажуць, мось пане, што розум да галавы йдзець: то гэта ты вашаць мне ў ухо накладзі, а я сынку свайму ў дома ўсё вытрасу.

{{Водступ|2|em}}Студэнт пачынае сыпаць селяніну лацінскую навуку.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Słuchayże: verbis caepi nowi(s).

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Што? што? з вербы цепы новыя? не, мой галубчыку, з вербы лядашто цапы: учы чаго іншага. Паруш у розуму лацінскага.

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Студэнт}}. Czy nie choczesz by matematicus?

{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Селянін}}. Гэта, гэта матаць на вус; гавары больш.

{{Водступ|2|em}}У гэтым стылю йдзе навука далей. Так малявалі на сцэне селяніна перад панам. Ганьбавалі й высьмейвалі яго мову, яго цемнату і яго жаданьне вучыць свайго хлопчыка.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdw1hh1jux1xmouh1iywnowa2rmeapx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122138</id>
    <revision>
      <id>283746</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|хвілі|ну}} змоўкне, уставіць вострую, як шыла, морду на абгарэлыя садочкі, на маўклівыя голыя печы, якія тырчаць чорнымі комінамі ўверх, панюхае вакол сябе, апусьціць галаву ўніз і зноў пачне выць.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Працяглае выцьцё пошчакам коціцц...»</comment>
      <origin>283746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="f6mb5zlkfttmtc9x11l3zvifya6at46" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|хвілі|ну}} змоўкне, уставіць вострую, як шыла, морду на абгарэлыя садочкі, на маўклівыя голыя печы, якія тырчаць чорнымі комінамі ўверх, панюхае вакол сябе, апусьціць галаву ўніз і зноў пачне выць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Працяглае выцьцё пошчакам коціцца вакол, нібы нявідочны дым плыве да самага месяца. Страхоцьце і самота брыдзе з густога бору, смокча глебу, лунае над выганам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Удзень згарэла вёска Глухі Бор. Удзень лямант разам з полымем насіліся ў пустую бяздоннасьць неба. Пазнанцы падпалілі вёску. Яшчэ да прыходу польскіх жаўнераў маладыя ўцяклі ў лес. Па хатах асталіся старыя. Не давалі ім і бэбахаў выносіць з хат.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Усё згарэла.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Дзе паўстанцы? — грымелі жаўнеры.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Катавалі старых.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На вясковай вуліцы валялася некалькі мужыцкіх трупаў. Месяц адбіваўся зялёным водблескам у застылых мёртвых вачох.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Сяляне як-бы спалі ў змораных позах, нібы адпачывалі пасьля сенакосу, пасьля гарачага летняга дня. Старыя аратаі прыпалі да глебы-маткі, прытуліліся акрываўленыя да прухкай зямлі; яны маўчаць, прыслухоўваюцца мёртвым вухам да ночнай цішыні, да выцьця з выгану.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«А пасьля немцаў жыцьцё зноў наладжвалася. Зімавалі пры бальшавікох. Трохі аблізалі ранейшыя раны… І вось зноў… Як на шалях вахтаецца дабрабыт гаротнікаў — то ўверх, то ўніз…»&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6mb5zlkfttmtc9x11l3zvifya6at46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122139</id>
    <revision>
      <id>283747</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Думкі мітусіліся ў галаве Міхалкі, нібы рой камароў. Ён ня мог давясьці думкі да канца.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Міхалка стаяў каля лесу, прытуліўся ўсім целам да блізкай хвоі. Як-бы прырос да дрэва грудзьмі. Пільна ўглядаўся ў ваколіцу. Лавіў кожны гук, кожны шола...»</comment>
      <origin>283747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="3qxs9my1g05sjoqlohdccq5f76qqpah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Думкі мітусіліся ў галаве Міхалкі, нібы рой камароў. Ён ня мог давясьці думкі да канца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка стаяў каля лесу, прытуліўся ўсім целам да блізкай хвоі. Як-бы прырос да дрэва грудзьмі. Пільна ўглядаўся ў ваколіцу. Лавіў кожны гук, кожны шолах. Лаянкі жаўнераў, лямант сялян, шуганьні і вохі полымя па саламяных стрэхах яшчэ і цяпер глушылі яго слух і зрок.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалцы здавалася, што яшчэ цяпер чуе плач і крыкі з боку вёскі, а месяц выглядаў водблескам пажарышч. Выцьцё сабакі нэрвавала Міхалку, не давала спакойна ўзірацца ў даль, ці ня едзе з маёнтку Глухі Бор разьезд польскіх жаўнераў. Не маглі паўстанцы ўдзень выступіць супроць паноў, каб адбараніць вёску. Толькі к вечару дасталі стрэльбы і патроны, бо яны былі далёка захаваны ў ельніку за балотам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка стаяў цяпер дазорцам. Яму трэба было перайсьці праз чыстае поле, праз вёску, каб далучыцца да сваіх таварышоў. Яны ляжалі ў жыце ля дарогі, дзе доўгія гады стаяў да прыходу немцаў высокі крыж. Кабеты і дзеці засталіся ў лесе. Каб паны не зрабілі нападу на гэты лес, трэба было пераняць іх на дарозе.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Стрэльбаў усяго пяць штук было. Адну Міхалка схаваў на полі пад крушняй.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Кожная стрэльба вельмі дорага, патрэбна там… Як далучыцца да сваіх таварышоў?»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Мабыць сягоньня будзе дождж. Надыходзяць хмары. Вялізным шэрым табуном невядомых жывёлін&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qxs9my1g05sjoqlohdccq5f76qqpah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122140</id>
    <revision>
      <id>283748</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «цягнуцца яны па небе. Як толькі затуляць месяц, Міхалка пусьціцца да сваіх.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Міхалка, як на збаўцаў, глядзіць на хмары з залатымі краямі.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}«Хутчэй бы… хутчэй!»&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Вось гэтыя хмары над млынам стаяць. А млын добры пункт, дзе можна ў выпа...»</comment>
      <origin>283748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="9wu4kc3363ny9wbpmmjjls8zmzg6yh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;цягнуцца яны па небе. Як толькі затуляць месяц, Міхалка пусьціцца да сваіх.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка, як на збаўцаў, глядзіць на хмары з залатымі краямі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Хутчэй бы… хутчэй!»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Вось гэтыя хмары над млынам стаяць. А млын добры пункт, дзе можна ў выпадку патрэбы схавацца.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка пачаў паўзьці па траве ў бок млыну. Пры кожным падазроным гуку прырастаў да зямлі, прысмактваўся цяжкім каменем, адчуваў халадок травы пад каленямі, пад правай шчакою. Ён навастрыў слух. Часамі рабілася так ціха, што шорханьне травы пад каленямі прыкра разіла вуха, здавалася шумам.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Такім чынам Міхалка дабраўся да старога млыну.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хмары праглынулі месяц. Як-бы скрозь зямлю праваліліся месячныя бледна-жоўтыя водсьветы. Цёмна-сінім сокам налілася ваколіца. Прытулак быў цяпер на кожным месцы, усюды. На адкрытым полі можна было ляжаць, нібы пад дахам на сваім ложку.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Некалькі часу Міхалка стаяў анямелы на грэблі каля заставак.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Кап-кап-кап! — капала вада з-пад скрыні, прасачвалася ўніз аднастайна і роўнамерна. Нібы вадзяны гадзіньнік адбіваў хвіліны. Воддаль пад млынавым калясом журчэла па каменьнях вада.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Млын быў панскі. Яго жаўнеры не зруйнавалі:&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Тут адчувалася супакойнасьць, лагоднасьць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}На адзін момант Міхалка аддаўся забыцьцю. Ня думаў аб тым, дзе ён і навошта тут стаіць. Толькі прэлы пах водарастаў, зьмешаны з горкім дымам,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wu4kc3363ny9wbpmmjjls8zmzg6yh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122141</id>
    <revision>
      <id>283749</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «яшчэ больш, чым раней, шчакатаў нос. Ён хацеў пайсьці далей, як пачуў тупат конскіх ног з боку маёнтку.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}«Паны…» падумаў Міхалка. «Адзін бяз стрэльбы нічога ня зробіш. Трэба схавацца…»&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Туліўся. Нячутным крокам пайшоў за млын — уніз да рэ...»</comment>
      <origin>283749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2266" sha1="lw9u0zgot98aqfzoxph303fttnw8u5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;яшчэ больш, чым раней, шчакатаў нос. Ён хацеў пайсьці далей, як пачуў тупат конскіх ног з боку маёнтку.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Паны…» падумаў Міхалка. «Адзін бяз стрэльбы нічога ня зробіш. Трэба схавацца…»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Туліўся. Нячутным крокам пайшоў за млын — уніз да рэчкі. Стаў за вуглом сьцяны.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}…Каля дваццаці коньнікаў…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гулка аддаецца тупат капыт па дрыўляным мосьце…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Спынілі коняй…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Калі цяпер знойдуць мяне», падумаў Міхалка, «дык будуць мучыць некалькі дзён. Кавалкамі будуць рваць жывое мяса. Пачнуць дапытвацца, дзе паўстанцы. Напэўна, цяпер у млыне абшарпаюць-абмацаюць».&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ціха ступаючы, Міхалка ўлез у рэчку. Ішоў памалу, каб ня чуваць было плюханьня ног у вадзе. Адчуваў пад набухшым лапцем кожны каменчык. Падлез пад самае калясо. Прыгнуўся. Толькі галаву высунуў з вады. Холаду не адчуваў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Час-ад-часу Міхалка бачыў, як у верхнім аконцы млыну мільгалі аганькі. Палілі запалкі. Шукалі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Страху Міхалка не адчуваў. Толькі стрэльбу шкадаваў. Калі яго тут знойдуць, дык стрэльба прападзе ў крушні. Таварышы ня ведаюць, дзе яна ляжыць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка так прымасьціўся ў вадзе, што толькі вочы, нос і рот адтуль відаць былі. Чалавек расплыўся ў вадзе, нібы сьнег. Толькі маленькі сьлядок ад яго&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lw9u0zgot98aqfzoxph303fttnw8u5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122142</id>
    <revision>
      <id>283750</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «застаўся, нібы вярхушка каменя з-пад вады, — частка твару.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Думкі Міхалкі ў гэты час луналі каля старой крушні, дзе ляжала пад каменьнямі стрэльба — сталёвая, бліскучая. Яна ў гэту хвіліну была яму даражэй за ўсё на сьвеце.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}«Каб яна там не...»</comment>
      <origin>283750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="oi98vexj4e02tt5tu7nn9ffnievgbqv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;застаўся, нібы вярхушка каменя з-пад вады, — частка твару.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Думкі Міхалкі ў гэты час луналі каля старой крушні, дзе ляжала пад каменьнямі стрэльба — сталёвая, бліскучая. Яна ў гэту хвіліну была яму даражэй за ўсё на сьвеце.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Каб яна там не пакрылася іржою», занепакоіўся Міхалка.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У думках ён угледзіў крушню — вялізную кучу каменьняў, аброслых шэрым аксамітным мохам, а пад імі — стрэльбу. Яна парудзела. Сталь ня блішчыць люстэркам, не адбівае ў мэталёвым блеску Міхалкавага твару ў скрыўленым выглядзе…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён бачыць перад сабою стрэльбу толькі адзін міг…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Рыпнулі дзьверы млыну. У Міхалкі сэрца спынілася.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}— Кап-кап-кап… — капае вада.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}«Мо’ зараз пойдуць да рэчкі шукаць?..»&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Жаўнеры селі на коняй. Паехалі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}…Стрэльба не прападзе…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Тупат капыт запоўніў цемру, аддаляўся, тапіўся ў паветры, зьліваўся ў адзін гул, у сплецены ланцуг гукаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}…Пэўна, блішчаць вочы, упіваюцца ў цьму дарогі пад шырокімі брылікамі бляшанкамі… Колькі дзесяткаў «пся крэў» і іншых лаянак сыплюцца з вуснаў белаарловых панкоў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Толькі цяпер ён адчуў холад ва ўсім целе. Зуб аб зуб малоціць…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Вышаў з рэчкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oi98vexj4e02tt5tu7nn9ffnievgbqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122143</id>
    <revision>
      <id>283751</id>
      <timestamp>2026-04-30T08:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1em}}Атросься, як конь пасьля купаньня. Вада лілася, цякла з яго вопратак. Не зьвярнуў на гэта ўвагі, бягом пусьціўся у поле — да крушні.&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Пакуль дабег, горача стала…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}Давай разварочваць каменьні…&lt;/br&gt; {{gap|1em}}З пазуроў цякла кроў. Пальцы ск...»</comment>
      <origin>283751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="da96rp9cpy7dvuvehttcc89527vjj6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Атросься, як конь пасьля купаньня. Вада лілася, цякла з яго вопратак. Не зьвярнуў на гэта ўвагі, бягом пусьціўся у поле — да крушні.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пакуль дабег, горача стала…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Давай разварочваць каменьні…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З пазуроў цякла кроў. Пальцы склейваліся. Намацаў гарачымі пальцамі халодную сталь стрэльбы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Да таварышоў!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}А там — жытняе поле прачнулася.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Крыкі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Войкала цемра.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Стрэльбы бухалі, грымелі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гойдалася поле ў пошчаках-водгаласках…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Грамада паўстанцаў страляла ў упор.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пяць стрэльбаў — пяць коняй упалі. Польскі атрад уцякаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пяць жаўнераў жыўцом у жыта пацягнулі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Зноў вынырнуў месяц.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Тырчэлі чорныя коміны Глухога Бору.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Плакала спалоханая дрымотная птушка.

&lt;center&gt;IV. {{larger|{{разьбіўка|МЯЖА}}}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Якая-ж гэта Беларусь? — ламаў галаву Міхалка. — Ішла яна, гэта самая Беларусь, раней з немцам, пасьля з палякам, а цяпер з бальшавікамі, зноў — яна ды яна…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Як яна выглядае?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Паякому гаворыць?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da96rp9cpy7dvuvehttcc89527vjj6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283752</id>
      <parentid>283751</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T08:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>283752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="9h4fs3j9p4ne9w761diefyvc07tdp0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1em}}Атросься, як конь пасьля купаньня. Вада лілася, цякла з яго вопратак. Не зьвярнуў на гэта ўвагі, бягом пусьціўся у поле — да крушні.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пакуль дабег, горача стала…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Давай разварочваць каменьні…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}З пазуроў цякла кроў. Пальцы склейваліся. Намацаў гарачымі пальцамі халодную сталь стрэльбы.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Да таварышоў!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}А там — жытняе поле прачнулася.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Крыкі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Войкала цемра.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Стрэльбы бухалі, грымелі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Гойдалася поле ў пошчаках-водгаласках…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Грамада паўстанцаў страляла ў упор.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пяць стрэльбаў — пяць коняй упалі. Польскі атрад уцякаў.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Пяць жаўнераў жыўцом у жыта пацягнулі…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Зноў вынырнуў месяц.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Тырчэлі чорныя коміны Глухога Бору.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Плакала спалоханая дрымотная птушка.

&lt;center&gt;{{larger|IV. {{разьбіўка|МЯЖА}}}}&lt;/center&gt;
{{gap|1em}}Якая-ж гэта Беларусь? — ламаў галаву Міхалка. — Ішла яна, гэта самая Беларусь, раней з немцам, пасьля з палякам, а цяпер з бальшавікамі, зноў — яна ды яна…&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Як яна выглядае?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Паякому гаворыць?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9h4fs3j9p4ne9w761diefyvc07tdp0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Дзесяць (1930).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122144</id>
    <revision>
      <id>283753</id>
      <timestamp>2026-04-30T09:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>283753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="qku3d2udleq4bgp2d4gsqjbwd0ia5k3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чаго хоча ад нас?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Чуў аб ёй многа ад розных людзей. Ніяк уцяміць
- мог. Яшчэ ні разу яе ня бачыў. Ні разу голасу яе
- чуў... Даведаўся Міхалка аб ёй, калі пачала звацца
авецкай.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Савецкая Беларусь!&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}У ёй гаспадараць працоўныя.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Хтось раней Вільгельму хацеў яе сасватаць, па-
я-Пілсудзкаму падарыць.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}А Міхалка думаў, што Беларусь недзе за акіянам
Кыве. Яе людзі будуць новыя акопы капаць у Глухім
Бары. Ён непакоіўся, што не зразумее гэтых людзей,
Во з чужаземных моваў ведае толькі адну нямецкую:
ніто кум цыгар». Трывожыўся, што прыдзецца мно-
Га даніны плаціць Беларусі.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Міхалка гуртаваў людзей. Думаў бунтаваць народ...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Абрадваўся, як растлумачылі ў сельсавеце. Ён да-
ведаўся, што яшчэ адна краіна ёсьць на сьвеце-за-
вецца Беларусь.&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Дык чаму-ж аб гэтым даўно не казалі?&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Ён-жа ведае кожны яе каменчык, кожную рэчку,
узгоркі, балоты, лясы...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}Зусім ня знаў раней, што, апрача нямецкай, умее
гаварыць яшчэ і на беларускай мове. Вось так, як ён
гаворыць штодня з сваімі суседзямі з малых год. На
гэтай мове ён нават сны сьніў ад маленства, сны сьніў
аб волі, аб сонцы. На начлезе калісьці нават песьні
сьпяваў, маладзіцы і цяпер на пагорках вясьнянкі пя-
юць на простай мове. У горадзе нават кніжкі дру-
куюцца з такімі песьнямі. Яго хлопчык Юрка чытае...&lt;/br&gt;
{{gap|1em}}
27&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qku3d2udleq4bgp2d4gsqjbwd0ia5k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122145</id>
    <revision>
      <id>283758</id>
      <timestamp>2026-04-30T10:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=тлу|к=мачылася}} чыста дзяцінаю яшчэ цікавасьцю да ўсяго новага, яскравага, шумнага. Як Карызна запытаў быў яе, ці здаволена яна наогул, што бацькі пашлі ў колгас, яна адказала з раптоўнаю сталасьцю:  {{Водступ|2|em}}— Нам, маладым, пэўна, што...»</comment>
      <origin>283758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5113" sha1="pbfkw6zy12df0jo60dppr5tnz05gwzw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=тлу|к=мачылася}} чыста дзяцінаю яшчэ цікавасьцю да ўсяго новага, яскравага, шумнага. Як Карызна запытаў быў яе, ці здаволена яна наогул, што бацькі пашлі ў колгас, яна адказала з раптоўнаю сталасьцю:

{{Водступ|2|em}}— Нам, маладым, пэўна, што лепей. Ніякага клопату. Пайшоў, адпрацаваў свае гадзіны ды й гуляй. Як у горадзе…

{{Водступ|2|em}}Гэтае „як у горадзе“ было для дзяўчыны апошнім краем яе лятуценьняў пра лепшае жыцьцё.

{{Водступ|2|em}}Паклаліся спаць позна. Дый ўсё роўна Карызна доўга ня спаў — бясконца варочаўся на сваім вельмі пышным і вельмі нявыгодным ложы і ніяк ня мог пазбыцца нэрвовага напружаньня, якое бязьлітасна вырывала яго з утульных лоняў жаданага сну.

{{Водступ|2|em}}На тэй палавіне, чуваць было, ня спаў гаспадар. Ён мусіць і ня клаўся зусім, бо раз-по-раз разьлягаліся па хаце яго цяжкія і да няпрыемнасьці марудныя крокі. Як ступіць раз, дык чакаеш не дачакаешся, калі ён нарэшце перанясе і паставіць сваю другую нагу. Здавалася, што перастаўляе ён свае ногі ня проста, а падымаючы іх па чарзе рукамі. І ўсё ён соп нешта, крактаў цмокаў бесьперастаньня піпкаю.

{{Водступ|2|em}}Карызну чамусьці страшэнна назаляла гаспадарова шарпаніна. Чулася у ёй нешта нявыказанае чалавекам і балюча захраслае ў яго нутры. Мучыць яно яго, варочаецца рагаватым ражном у сярэдзіне, шчэміць сэрца. І ня можа чалавек знайсьці сабе месца.

{{Водступ|2|em}}Карызна спрабуе адагнаць, адштурхнуць ад сябе дакучныя гукі, але рады ня дасьць: паўзуць, падцікаюцца, лезуць, як жывыя істоты, і ўядаюцца ў нутро, пераносячы з сабой тую невядомую але цяжкую турбаніну маўклівага чалавека. Так і задрамаў быў Карызна ў змаганьні з едкімі назольлівымі гукамі.

{{Водступ|2|em}}Разбудзіў яго асьцярожны бразгат дзьвярэй: нехта — пэўна гаспадар — вышаў з хаты на двор. Прачнуўся Карызна у нейкай дзіўнай настарожанасьці і адразу пачаў пільна прыслухоўвацца да вакольнай цішы, якая здавалася яму асабліва напружанай і жывой. Ён ніяк ня мог уцяміць, ці гэта ён толькі вось задрамаў, ці мо‘ праспаў ужо палавіну начы.

{{Водступ|2|em}}Раптам, здалося яму, пад самым ягоным акном зарыпеў сьнег. Пачуліся асьцярожныя і страшэнна марудныя крокі. Карызна, надзіва самому сабе, працінаўся трывогай. Нейкі час ён сьціскаў у сабе гэтае пачуцьцё, адылі не саўладаў з ім і, паціху устаўшы з ложка, падышоў да акна.

{{Водступ|2|em}}Ноч была досыць відная, каб можна было згледзець, што дзеецца на дварэ, і Карызна адразу убачыў вялізную, фантанстычна-распасьцёртую ў цёмна-цызым змроку, фігуру гаспадара. Ён стаяў якраз па сярэдзіне двара, нярухома застылы на месцы, як статуй. Ня відаць было, ці ён куды гэтак пільна ўзіраецца, ці проста закамянеў у дзіўным аслупянененьні. Так стаяў ён мо‘ хвілін з пяць, і Карызна ня мог адарваць яго ад вачэй, прыкуты да яго пачуцьцём вострай цікавасьці, перамяшанай з {{перанос пачатак|п=незразу|к=мелай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbfkw6zy12df0jo60dppr5tnz05gwzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Вязьмо (1932).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>122146</id>
    <revision>
      <id>283759</id>
      <timestamp>2026-04-30T11:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=незразу|к=мелай}} трывогай. Потым гаспадар крануўся з месца і паплыў па двару хісткім расплыўчастым ценем. Падыйшоў да варот, памацаў нечага завалу, мо‘ паправіў яе, падыйшоў да форткі і, прыгнуўшыся, паглядзеў у шчэлку над ёй, хоць наўда...»</comment>
      <origin>283759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5006" sha1="k1vzf4zlkve0gnyu9uiiwgdsp6cqkhk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=незразу|к=мелай}} трывогай. Потым гаспадар крануўся з месца і паплыў па двару хісткім расплыўчастым ценем. Падыйшоў да варот, памацаў нечага завалу, мо‘ паправіў яе, падыйшоў да форткі і, прыгнуўшыся, паглядзеў у шчэлку над ёй, хоць наўдачу, каб мог ён што згледзець у густым змроку. А тады больш пэўным і шыбчэйшым крокам падаўся пад хлеў і там ізноў з хвіліну стаяў ля варот нярухома і ня то прызіраўся наўкола сябе, ня то прыслухваўся да нечага. Пастаяўшы так ціхенька, нібы з падкрадня прачыніў вароты і, яшчэ раз азірнуўшыся, схаваўся ў хляве. Адтуль пачулася радаснае бадзёрае ірзаньне.

{{Водступ|2|em}}— Пайшоў прыгледзець скаціну.

{{Водступ|2|em}}І Карызна, заспакоены, хацеў быў ужо пакласьціся спаць, аж раптам, як маланкай, працяло яму галаву:

{{Водступ|2|em}}— Заўтра абагуленьне жывёлы.

{{Водступ|2|em}}У ім зьявілася няяснае, але настойнае падазрэньне. Ён ведаў пра выпадкі, калі некаторыя зламысныя колгасьнікі, у душы зацятыя ворагі колектывізацыі, рабілі ўсеякія штукі, абы не здаваць у колгас сваё жывёлы. Ён спалучыў гэта з таемнымі сьцеражлівымі рухамі гаспадара і амаль ня сумняваўся, што тут пахне нейкім злачынствам.

{{Водступ|2|em}}Тады з ліхаманкавай пасьпешнасьцю узапнуў на ногі боты, напрануў паліто і цмыгнуў да дзьвярэй. Дзьверы на шчасьце адчыніліся бадай бяз ніякага гуку. Карызна цішком перабег цераз двор і спыніўся перад варотамі хлеву, пільна прыслухоўваючыся да таго, што дзеецца там, у сярэдзіне.

{{Водступ|2|em}}Ён пачуў голас. Маўклівы гаспадар вёў з некім досыць жвавую гутарку. Карызна напяў як мага свой слых і пачаў разьбіраць кожнае слова. Гаспадар размаўляў з сваім канём.

{{Водступ|2|em}}— Касютка… Касютка… мой… мой, касютка… Добры мой коська… Я-ж цябе выгадаваў, я-ж цябе вырасьціў. Ты-ж быў маленькае зусім жарабётка, я цябе насіў на руках… Ты-ж бегаў за мной, як сабачка, прасіў у мяне хлебца кавалак. Матка ў цябе была добрая, прыгожая кабыла, але старая. Адслужыла яна мне свой век, адпакутвала разам са мной. Слабая ужо стала была, прыставала. А ты-ж добры крэпкі канёк. Ты стараешся, шчыра працуеш, не натурышся, любіш свайго гаспадара, Касютка мой… коська… Ты ужо будзеш ня мой. Паедуць на табе чужыя людзі, не дагледзяць цябе, не накормяць цябе, не напояць. Будуць біць цябе, пасякуць тваю гладкую скуру. Ня будзеш ты. ўжо падбрыкваць, як у мяне… Аддам я цябе свайго коську… Аддам, касютка, аддам. Ня будзе у мяне майго касюткі… Ня будзе…

{{Водступ|2|em}}Гаспадар раптам сьціх, і ў адказ яму зарзаў ласкава, нібы з шчырай удзячнасьцю, конь. Потым колькі сэкунд стаяла поўная цішыня і раптам пачуў Карызна новыя дзіўныя гукі, нібы квактала там курыца, склікаючы да сябе сваіх пісклянят. Карызна не адразу зразумеў, што гэта дзіка, нязвыкла, мо‘ ў пяршыню ад далёкіх дзіцячых год плача даўгі маўклівы мужчына.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1vzf4zlkve0gnyu9uiiwgdsp6cqkhk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>