Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 102 5565 284384 284088 2026-05-03T21:26:18Z Gleb Leo 2440 284384 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Гартны | Імёны =Цішка | Першая літара прозвішча =Г | Варыянты імёнаў =Зьміцер Хведаравіч Жылуновіч | Апісанне = | Іншае = {{Ахоўваецца аўтарскім правам/аўтар}}<ref>Творы, апублікаваныя гэтым аўтарам пасьля 7 лістапада 1917 году на тэрыторыі РСФСР, абараняюцца аўтарскім правам да 1 студзеня 2026 году.</ref> | ДН =22 кастрычніка (4 лістапада) 1887 | Месца нараджэння =Капыль, Слуцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя | ДС =11 красавіка 1937 | Месца смерці =Магілёў, БССР | Выява =Цішка Гартны.jpg | Вікіпедыя =:be:Зміцер Жылуновіч | Вікіпедыя2 =:be-x-old:Зьміцер Жылуновіч | Вікіцытатнік = | Вікісховішча =Category:Zmicier Žylunovič | Вікіліўр = | ЭСБЕ = | Катэгорыя =Цішка Гартны | Google = }} == Творы == {{All works‎}} * [[Цішка Гартны (1923)]] * [[Збор твораў (Гартны, 1929—1932)]] * {{Скан|Наступ на горны (1932)|Наступ на горны (1932).pdf}} === Зборнікі вершаў=== * [[Як гляджу я на сіняе неба]] // {{fine|[[Наша Ніва (газета)|Наша Ніва]]. — 1910. — [[Наша Ніва (газета)/1910/39|№39]]}} * [[Песьні (Гартны)|Pieśni]] // {{Fine|[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]. — 1912. — [[Маладая Беларусь (альманах)/2|Сшытак 2]]}} * [[Урачыстасьць (Гартны)|Урачыстасьць]]. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1925}} === Вершы === * [[Уцякачы (Гартны)|Уцякачы]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 1 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/1|№1]]}} * [[Акінїм вокам гал вакольны…|1. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 9 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/2|№2]]}} * [[Мілы мне бяз конца, любы тыя хвілі…|⁂ (Мілы мне бяз конца, любы тыя хвілі…)]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 18 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/3|№3]]}} * [[Ня сьпевай у садзе салавей зальотны…|⁂ (Ня сьпевай у садзе салавей зальотны…)]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 3 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/5|№5]]}} * [[Межкі (Гартны)|Межкі]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 23 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/5|№5]]}} * [[Зорка (Гартны)|Зорка]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 31 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/7|№7]]}} * [[Сьцяна фэдэралістаў]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 18 сакавіка 1921. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1921/60|№60 (170)]]}} * [[Пераплёт (Гартны)|Пераплёт]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — [[Полымя (часопіс)/1925/5|№5]]}} * [[Эпіграмы (Гартны)|Эпіграмы]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 15 мая 1932. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1932/8|№8]]}} * [[Бяздольны]] * [[Віхура (Гартны)]] * [[Восень (Гартны)]] * [[Зьмітраку Бядулю]] * [[Касьба (Гартны)]] * [[Многа сіл маладых…]] * [[Янку Купалу (Гартны)]] === Апавяданні === * На ўсходзе сонца // Наша Ніва, 1909, №23 * [[Думкі (Гартны)]] * [[Скошаны луг]] * [[Адвячоркам (Гартны)]] * [[Спрэчка стыхіяў]] * [[Завяўшая краса]] * [[Таварыш аб сваім жыцці]] * [[У майстэрні]] * [[Я бачыў. Вершы ў прозе]] * [[Трэскі на хвалях (Гартны, зборнік)|Трэскі на хвалях]]. {{Fine|Менск: Беларускае Коопэрацыйна-Выдавецкае Таварыства „Савецкая Беларусь“, 1924}} * {{Скан|[[Выбраныя апавяданьні (Гартны, 1926)|Выбраныя апавяданьні]]|Выбраныя апавяданьні (Гартны, 1926).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1926}} * [[Прысады (Гартны, зборнік)|Прысады]]. {{Fine|Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, 1927}} * [[Гаспадар (Гартны, апавяданне)]] * {{Скан|[[Гоман зарніц (1932)|Гоман зарніц]]|Гоман зарніц (1932).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, ЛіМ, 1932}} * [[Сьмерць маладзенькага камунара]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 18 сакавіка 1921. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1921/60|№60 (170)]]}} * [[Шчырая душа]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — [[Полымя (часопіс)/1925/5|№5]]}} * [[Праводзіны (Гартны)]] * [[Дыягназ]] * [[Пахучы зяб]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — Ліпень 1930. — [[Полымя (часопіс)/1930/7|№7]]}} * [[Калгаснік Трыхон Жаролца]] === Аповесьці === * {{Скан|[[На новым месцы (1930)|На новым месцы]]|На новым месцы (1930).pdf}}. {{Fine|Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, 1930}} === Раманы === *[[Сокі цаліны]] * Перагуды // Полымя, 1935 === Нарысы === * [[У сялянскіх гушчах (Гартны)|У сялянскіх гушчах]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — [[Полымя (часопіс)/1925/4|№4]]}} * [[Пад бізуном цывілізатараў]] // {{Fine|[[Чырвоная Беларусь (часопіс)|Чырвоная Беларусь]]. — 10 чэрвеня 1930. — [[Чырвоная Беларусь (часопіс)/1930/11|№11]]}} === Публіцыстыка === * Мужыкі і мешчане (З нашаго жыцьця) // Наша Ніва, 1909, №1 * М. Капыль Слуцк. пав. Мінск. губ. // Наша Ніва, 1909, №2-3, 5, 9,11,16,19,22,23,26,31-32 *[[Думкі беларуса (Гартны)]] (1909) * [[Колькі слоў аб «беларускім» дэпутаці|Колькі слоў аб „беларускім“ дэпутаці]] // {{Fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 26 Ліпня 1913. — [[Наша Ніва (1906)/1913/30|№30]]}} '''1916''' * [[Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэці|Аб Беларускім унівэрсытэці]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 1 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/1|№1]]}} * [[Дзянніца (1916)/1/Аб спажытковай бядзе|Аб спажытковай бядзе]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 1 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/1|№1]]}} * [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 9 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/2|№2]]}} * [[Дзянніца (1916)/3/Ніжэй мы друкуїм абвешчаны пазоу мінскага губэрнатара…|Ніжэй мы друкуїм абвешчаны пазоу мінскага губэрнатара…]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 18 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/3|№3]]}} * [[Дзянніца (1916)/4/Тоя мейсца на зямлі…|Тоя мейсца на зямлі…]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 27 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/4|№4]]}} * [[Дзянніца (1916)/5/Яшчэ аб Беларускім унівэрсытэці|Яшчэ аб Беларускім унівэрсытэці]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 3 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/5|№5]]}} * [[Дзянніца (1916)/6/Пїтраград|Пїтраград]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 23 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/6|№6]]}} * [[Дзянніца (1916)/7/Пїтраград|Пїтраград]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 31 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/7|№7]]}} * [[Дзянніца (1916)/7/Полёнізація Беларусі|Полёнізація Беларусі]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 31 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/7|№7]]}} '''1917''' *[[Работнікі-беларусы ў Петраградзе]] (1917) *[[Канферэнцыя нацыянальна-сацыялістычных партый]] (1917) '''1918''' *[[Допіс у газету «Вольная Беларусь» (Жылуновіч)]] (1918) *[[Маніфест Часовага Рабоча-Сялянскага Савецкага Урада Беларусі]] '''1922''' *[[1 студзеня — рэвалюцыйна-гістарычнае сьвята Савецкай Беларусі]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — Сьнежань 1922. — [[Полымя (часопіс)/1922/1|№1]]}} '''1923''' *[[Два бакі беларускага руху]] (1923) *[[Пара пісаць гісторыю рэволюцыі]] (1923) *[[Абеглы саманарыс майго жыцця]] (1923) * Да гісторыі Савецкае Беларусі **[[Уступамі да Акцябра]] (1923) **[[Ад кастрычніка 1917 г. да лютага 1918 г.]] (1924) **[[Організацыя сіл]] (1924) **[[Гістарычны момант]] (1924) '''1924''' *[[Перадсьмертны ліст Я. Пуліхава]] (1924) *[[Люты—Кастрычнік у беларускім нацыянальным руху]] (1924) '''1925''' *[[Зьезд беларускіх нацыянальных організацый]] (1925) *[[Рабочы рух у Беларусі ў 1905 г. і яго разьвіццё з 1890 г.]] (1925) *[[Будаваньне БССР і роля ў гэтым т. Ў.М. Ігнатоўскага]] (1925) '''1926''' *[[Беларуская інтэлігенцыя ў гістарычным аспэкце]] (1926) '''1927''' * [[Усё далей ад панства няволі]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 12 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/59|№59 (1951)]]}} * [[Ня трэба адставаць]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 20 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/64|№64 (1956)]]}} * [[Праз перавалы]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 15 мая 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/108|№108 (2000)]]}} * [[Скуткі тэатральн. сэзону 1926—7 г. БДТ1]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 20 мая 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/112|№112 (2004)]]}} * [[Беларуская журналістыка (Гартны)|Беларуская журналістыка]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 20 мая 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/112|№112 (2004)]]}} * [[Наш баявы абавязак]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 17 ліпеня 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/160|№160 (2052)]]}} * [[Па чатырох краінах]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 21, 23—25, 30 кастрычніка, 2, 11, 13—15, 18, 22, 25, 29 лістапада 1927, 2, 6, 9, 11, 14, 16, 18, 21, 24, 28, сьнежня, ? 1928. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/240|№240 (2132)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/242|№242 (2134)]]—[[Савецкая Беларусь (1920)/1927/243|243 (2135)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/248|248 (2140)]] [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/250|250 (2142)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/255|255 (2147)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/257|257 (2149)]]—[[Савецкая Беларусь (1920)/1927/258|258 (2150)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/261|261 (2153)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/264|264 (2156)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/267|267 (2159)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/270|270 (2162)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/273|273 (2165)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/276|276 (2168)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/279|279 (2171)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/281|281 (2173)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/283|283 (2175)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/285|285 (2177)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/287|287 (2179)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/289|289 (2181)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/292|292 (2184)]], [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/294|294 (2186)]], ?}} * [[Пытаньні даволі сур’ёзныя]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 30 кастрычніка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/248|№248 (2140)]]}} * [[Ад калёніі да незалежнай дзяржавы]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 7 лістапада 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/253|№253 (2145)]]}} '''1928''' *[[Са Случчыны]] (1928) *[[Безнадзейныя надзеі]] (1928) *[[Беларускія сэкцыі РКП і стварэньне Беларускай Савецкай Рэспублікі]] (1928) * [[Праездам праз Украіну]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 25—26 кастрычніка 1928. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1928/247|№247 (2435)]]—[[Савецкая Беларусь (1920)/1928/248|248 (2136)]]}} * [[Заўвагі к часу]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 16 лістапада 1928. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1928/263|№263 (2451)]]}} * [[Беларуская самабытнасць i бязухiльны iнтэрнацыяналiзм, цi старая пагудка на новы лад]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 20 лістапада 1928. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1928/266|№266 (2454)]]}} '''1929''' *[[Дваццаць гадоў назад]] // Полымя, 1929, №5 '''1932''' * [[Перадрэволюцыйная «Правда» (Гартны)|Перадрэволюцыйная „Правда“]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 15 мая 1932. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1932/8|№8]]}} * [[Горача вітаю пастанову ЦК Усе КП(б) (Гартны)|Горача вітаю пастанову ЦК Усе КП(б)]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 25 мая 1932. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1932/9|№9]]}} === Крытыка === * {{Скан|Лев Толстой у памяці мужыкоў беларусоў|Талстой.pdf}} // Наша Ніва, 1910, №52 *{{Скан|[[Беларуская літэратура]]|Zhylunovich Belaruskaja literatura.pdf}} (1918) *[[Тэатр на Беларусі]] (1921) * [[Аб крытыцы «Босыя на вогнішчы» і яшчэ аб саміх «Босыя на вогнішчы» М. Чарота|Аб крытыцы „Босыя на вогнішчы“ і яшчэ аб саміх „Босыя на вогнішчы“ М. Чарота]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — Сьнежань 1922. — [[Полымя (часопіс)/1922/1|№1]]}} *{{Скан|[[Беларускае пісьменства]]|Беларускае пісьменства.pdf}} (1924) * [[Пара сказаць «Бывайце здаровы, Лявоніха і Цымбалы»|Пара сказаць „Бывайце здаровы, Лявоніха і Цымбалы“]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 13 чэрвеня 1926. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1926/132|№132 (1727)]]}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Этапы разьвіцьця беларускае літаратуры|Этапы разьвіцьця беларускае літаратуры]]|Ba59271.pdf}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Янка Купала — пясьняр вызваленьня|Янка Купала — пясьняр вызваленьня]]|Ba59271.pdf}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Рэволюцыйным шляхам]]|Ba59271.pdf}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/У надзеях над прасторамі]]|Ba59271.pdf}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Купчастыя руні]]|Ba59271.pdf}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Літаратурныя падзеі ў 1926 г.]]|Ba59271.pdf}} *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Ці сапраўды «Узвышша» ёсьць узвышша]]|Ba59271.pdf}} (1927) *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Шкоднае ў беларускай літаратуры]]|Ba59271.pdf}} (1927) *{{Скан|[[Узгоркі і нізіны (1928)/Цьвёрдымі крокамі]]|Ba59271.pdf}} (1927) *[[Скуткі тэатральн. сэзону 1926—7 у БДТ1]] (1927) === Успаміны === * [[Аўтабіяграфія (Гартны)|Aŭtobiografia]] // {{Fine|[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]. — 1912. — [[Маладая Беларусь (альманах)/2|Сшытак 2]]}} * [[Абеглы саманарыс майго жыцця|Абеглы саманарыс майго жыцьця]] // {{Fine|[[Цішка Гартны (1923)|Цішка Гартны]]. Менск: Выданьне Інстытуту Беларускае Культуры, 1923}} * [[Месяц у царскай арміі]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэвалюцыі]]. — Люты—сакавік 1933. — [[Полымя (часопіс)/1933/2|№2]]}} ==== Інтэрвію ==== * [[З Менску — у Парыж]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 19 кастрычніка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/238|№238 (2130)]]}} === Лісты === * [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/109/Ліст у рэдакцыю|Ліст у рэдакцыю]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 17 мая 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/109|№109 (2001)]]}} == Пра аўтара== * [[Жаданне (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1911, №50 * [[Цішка Гартны (Луцкевіч)]] * [[Кароткі_нарыс_нацыянальна-культурнага_адраджэньня_Беларусі#Цішка_Гартны_(Д_Жылуновіч).|Цішка Гартны (Ігнатоўскі)]] *[[К 15-гадоваму юбілею літаратурнай працы Цішкі Гартнага (1908—1923)]] * [[Цішка Гартны (1923)/Пролетарская поэзія і лірыка Цішкі Гартнага|Пролетарская поэзія і лірыка Цішкі Гартнага]] *{{Скан|Вечар твораў Цішкі Гартнага (Бабарэка)|Літаратура 1923.pdf}} (1923) *[[Цішку Гартнаму (Колас)]] * [[Цішка Гартны (1923)/Пасьвячэньні/З. Жылуновічу|З. Жылуновічу (Колас)]] *[[Цішку Гартнаму (Купала)]] * [[Цішка Гартны (1923)/Пасьвячэньні/Поэту-Гарбару|Поэту-Гарбару (Бядуля)]] * [[Цішка Гартны (1923)/Пасьвячэньні/Помніш?!|Помніш?! (Чарот)]] * [[Ці хто думаў…]] * [[Хрэстаматыя новай беларускай літэратуры (1927)/IV/В/Цішка Гартны|Цішка Гартны (Дварчанін)]] * [[Цішку Гартнаму (Маракоў)]] * [[Лірыка і проза Ц. Гартнага]] (1928) * [[Цішка Гартны (Байкоў)]] * [[Пад знакам рэволюцыйнай грамадзкасьці і загартаванасьці]] * ''[[Аўтар:Антон Баліцкі|Баліцкі, А]]''. [[Матывы літаратурнай творчасьці Гартнага (Баліцкі)|Матывы літаратурнай творчасьці Гартнага]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 15 сьнежня 1928. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1928/288|№288 (2476)]]}} *[[Пра Цішку Гартнага (Дыла)]] == Заўвагі == {{Крыніцы}} {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія аўтары]] [[Катэгорыя:Празаікі]] [[Катэгорыя:Крытыкі]] [[Катэгорыя:Нацыянал-камуністы]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Полымя»]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] fsdeb3s605nrejsli47i4ith6284hhv 10 9254 284330 284067 2026-05-03T16:24:20Z Gleb Leo 2440 284330 wikitext text/x-wiki <!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --> ---- <div style="height:500px;overflow:auto;"> * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947 * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908 * {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949 * {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942 * {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948 * {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944 * {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919 * {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909 * {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937 * {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946 * {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937 ---- {{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]'' ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}} </div><noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]</noinclude> ha0c6pyukg71ao04w22se2pjkojb85f 102 10488 284379 253613 2026-05-03T21:16:23Z Gleb Leo 2440 284379 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Чарнышэвіч | Імёны =Хведар | Першая літара прозвішча =Ч | Варыянты імёнаў = Бурженін, Тодар, Хведар Таракан; Ф. Ч., Ф., Ч., Тодар Ч., Тодар Ч-віч, Ф. Ч-іч. | Апісанне = | Іншае = | ДН =пачатак 1880-х гадоў | Месца нараджэння =Капыль, Слуцкі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя | ДС =? | Месца смерці = | Выява = Chviedar Čarnyševič.jpg | Вікіпедыя =Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч | Вікіпедыя2 =Хведар Чарнышэвіч | Вікіцытатнік = | Вікісховішча = | Вікіліўр = | ЭСБЕ = | Катэгорыя = Хведар Чарнышэвіч | Google = }} == Творы == {{All works‎}} === Проза === * [[Восень (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1910, №42 === Вершы === * [[Зорка (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1910, №10 * [[Вечэр (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1910, №32 * Ястрэб / Наша Ніва, 1910, №41 * [[Песня каваля]] // «Наша Ніва», 1910, №36 * [[Хрыстос уваскрос! (Чарнышэвіч)|Хрыстос уваскрос!]] (1911) * Цёмная, сумная ночка... // Наша Ніва, 1911, №2 * [[Сонца ўстае]] // «Наша Ніва», 1911, №16-17 * [[Самагудка]] // «Наша Ніва», 1911, №36 * [[Мой родны край (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1911, №46 * [[Жаданне (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1911, №50 * [[Беларусам (Чарнышэвіч)]] * [[Сонца чырвонае, яснае, мілае…]] * [[Зіяй злацістым агнём, маё сонца…]] * [[Злыдні панурыя, чорныя…]] // «Наша Ніва», 1912, №25 * [[Лета (Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1912, №30 * [[Край мой родны, беларускі…]] // «Наша Ніва», 1912, №40 * [[У турме]] * [[Самагудка]] * [[Песень мне!]] // «Наша Ніва», 1913, №31 '''1916''' * [[Пісьмо (Чарнышэвіч)|Пісьмо]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 9 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/2|№2]]}} * [[Зіма на вайне]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 23 сьнежня 1916. — [[Дзянніца (1916)/6|№6]]}} '''1917''' * [[Роднае слова (Чарнышэвіч)]] // «Вольная Беларусь», 1917, №16 '''1919''' * [[Malitwa]] // {{Fine|[[Беларускае жыцьцё (1919)|Biełaruskaje Žyćcio]]. — 18 lipnia 1919. — [[Беларускае жыцьцё (1919)/1919/6|№6]]}} * [[Harać ahni]] // {{Fine|[[Беларускае жыцьцё (1919)|Biełaruskaje Žyćcio]]. — 18 lipnia 1919. — [[Беларускае жыцьцё (1919)/1919/6|№6]]}} '''1922''' * [[Быў вечар румяны… з заходу…|⁂ (Быў вечар румяны… з заходу…)]] // {{Fine|[[Беларускі Звон (1921)|Беларускі Звон]]. — 4 ліпня 1922. — [[Беларускі Звон (1921)/1922/14|№14 (39)]]}} === Зборнікі === * [[Маладая Беларусь (альманах)/2/Wieršy|Wieršy]] // {{Fine|[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]. — 1912. — [[Маладая Беларусь (альманах)/2|Сшытак 2]]}} === Пераклады === * [[Уцекае вада ў мора (Шаўчэнка/Чарнышэвіч)]] // «Наша Ніва», 1911, №8 * ''[[Аўтар:Тарас Шаўчэнка|Шаўчэнка, Т]]''. {{Скан|[[Кацярына (1911)|Кацярына]]|Кацярына (1911).pdf}}. {{Fine|Вільня: Выдаўніцтво „Полачанін“, 1911}} {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Беларускія аўтары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] s2zelfha2qvgn5t00rxjek9ftmc3se9 102 16543 284378 253586 2026-05-03T21:14:20Z Gleb Leo 2440 284378 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Паўловіч | Імёны =Альберт | Першая літара прозвішча =П | Варыянты імёнаў = | Апісанне = | Іншае = | ДН =11 лістапада 1875 | Месца нараджэння =Менск | ДС =17 сакавіка 1951 (75 гадоў) | Месца смерці =Курск | Выява =Albert Paŭłovič.jpg | Вікіпедыя =:be:Альберт Францавіч Паўловіч | Вікіпедыя2 =:be-x-old:Альбэрт Паўловіч | Вікіцытатнік = | Вікісховішча =Category:Albert Paŭłovič | Вікіліўр = | ЭСБЕ = | Катэгорыя = Альберт Паўловіч | Google = }} {{All works‎}} == Проза == * Скарб // «Наша Ніва», 1910, №41 == Зборнікі вершаў == * [[Снапок (Паўловіч)]] == Вершы == '''1907''' *[[Песьня (Паўловіч)|Песьня]] // «Наша Ніва», 1907, №29 *[[Шлюбнае аглашэнне (Паўловіч)|Шлюбнае аглашэнне]] // «Наша Ніва», 1907, №33 *[[Мары (Паўловіч)|Мары]] // «Наша Ніва», 1907, №36 '''1908''' *[[Каліва праўды]] // «Наша Ніва», 1908, №06 *[[Вясенняя пара]] // «Наша Ніва», 1908, №10 *[[Стары Змицер и певень]] // «Наша Ніва», 1908, №21 '''1909''' *[[Сэрцэ кроіцца ад болю (Паўловіч)]] // «Наша Ніва», 1909, №16 *[[Каму што (Паўловіч)]] // «Наша Ніва», 1909, №34 *[[10 наябра]] // «Наша Ніва», 1909, №46 '''1910''' *[[Хатка схіліўшыся, шыбы пабітые…]] // «Наша Ніва», 1910, №6 *[[Ноч на Івана Купалу]] // «Наша Ніва», 1910, №26 *[[Жаласьлівая матка і цыган]] // «Наша Ніва», 1910, №29 *[[Лыкі, не каўбасы]] // «Наша Ніва», 1910, №35 *[[С падслуханаго]] // «Наша Ніва», 1910, №39 *[[Лепей заўтра з рана!]] // «Наша Ніва», 1910, №49 * [[Смешны закон]] '''1911''' * Кісель // Наша Ніва, 1911, №33 * У фэльчара // Наша Ніва, 1911, №40 *[[Z uspaminkoŭ ab 1812 hodzie]] (1911) '''1912''' * Да скрыўджэнаго брата // Наша Ніва, 1912, №22 *[[Маладая Беларусь (альманах)/1/Мой родны край|Родны край]] // «Маладая Беларусь», сш. 1, сер. 1, 1912 '''1913''' *[[Лепшая рада]] // {{Fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 12 Верэсьня 1913. — [[Наша Ніва (1906)/1913/37|№37]]}} * [[Biełarus (1913)/1913/3/U niadzielu|U niadzielu]] // {{Fine|[[Biełarus (1913)|Biełarus]]. — 27 studnia 1913. — [[Biełarus (1913)/1913/3|№3]]}} * [[Biełarus (1913)/1913/5/Daczuszce|Daczuszce]] // {{Fine|[[Biełarus (1913)|Biełarus]]. — 7 lutaho 1913. — [[Biełarus (1913)/1913/5|№5]]}} * [[Parachwija (Паўловіч)|Parachwija]] // {{Fine|[[Biełarus (1913)|Biełarus]]. — 21 Listapada 1913. — [[Biełarus (1913)/1913/35|№35]]}} '''1914''' *[[Гляджу на змены у прыродзе…]] // «Віеlаrus», 1914, № 16 *[[Родныя малюнкі (Паўловіч)]] // «Віеlаrus», 1914, № 25 * [[Бацькава ўцеха]] // {{Fine|[[Лучынка (часопіс)|Лучынка]]. — 1914. — [[Лучынка (часопіс)/1|Кніжка 1]]}} * [[Шчодрая ахвяра|Шчодрая афяра]] // {{Fine|[[Лучынка (часопіс)|Лучынка]]. — 1914. — [[Лучынка (часопіс)/4|Кніжка 4]]}} * [[Далікатнасьць за далікатнасьць]] // {{Fine|[[Лучынка (часопіс)|Лучынка]]. — 1914. — [[Лучынка (часопіс)/6|Кніжка 6]]}} '''1916''' * [[Дзедава рада]] // {{Fine|[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]. — 9 лістапада 1916. — [[Дзянніца (1916)/2|№2]]}} '''1917''' * [[Карты (Ластоўскі)|Паўловіч]] // {{Fine|[[Гоман (1916)|Гоман]]. — 20 лютаго 1917. — [[Гоман (1916)/1917/15|№15 (107)]]}} * [[Запросіны (Паўловіч)|Запросіны]] // {{Fine|[[Гоман (1916)|Гоман]]. — 9 марца 1917. — [[Гоман (1916)/1917/20|№20 (112)]]}} * [[Нэйтралітэт (Паўловіч)]] // «Вольная Беларусь», 1917, №23 * [[Усе роўна (Паўловіч)]] // «Вольная Беларусь», 1917, №23 * [[Шляціц у доктара (Паўловіч)]] // «Вольная Беларусь», 1917, №35 '''1918''' * [[У рэстарані (Паўловіч)]] // «Вольная Беларусь», 1918, №24 * [[На рынку (Паўловіч)]] // «Вольная Беларусь», 1918, №25 * [[За справункамі (Паўловіч)]] // «Вольная Беларусь», 1918, №29 * [[Я дачуўся, муж памер?..|⁂ (Я дачуўся, муж памер?..)]] // {{Fine|[[Варта (1918)|Варта]]. — Кастрычнік 1918. — №1}} * [[Залаценька, дарагенька, мілая Катрына…|⁂ (Залаценька, дарагенька, мілая Катрына…)]] // {{Fine|[[Варта (1918)|Варта]]. — Кастрычнік 1918. — №1}} '''1919''' * [[Здагадлівая Баба]] // {{Fine|[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае Жыцьцё]]. — 21 верасьня 1919. — [[Беларускае жыцьцё (1919)/1919/14|№14]]}} * [[Амбіцыя (Паўловіч)|Амбіцыя]] // {{Fine|[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае Жыцьцё]]. — 1 лістапада 1919. — [[Беларускае жыцьцё (1919)/1919/19|№19]]}} * [[Выбар (Паўловіч)|Выбар]] // {{Fine|[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае Жыцьцё]]. — 22 сьнежня 1919. — [[Беларускае жыцьцё (1919)/1919/22|№22]]}} * [[За падаткамі]] // {{Fine|[[Беларусь (газета, Мінск)|Беларусь]]. — 30 лістапада 1919. — [[Беларусь (газета, Мінск)/1919/35|№35 (62)]]}} '''1927''' * [[Praściaroha]] // {{Fine|[[Беларуская крыніца (1917)|Biełaruskaja Krynica]]. — 18 Listapada 1927. — [[Беларуская крыніца (1917)/1927/45|№45]]}} == Драматургія == *{{Скан|[[Васількі (Паўловіч)|Васількі]]|Васількі (1919).pdf}} (1919) == Артыкулы == * [[Вулкан (Паўловіч)|Вулкан]] // {{Fine|[[Лучынка (часопіс)|Лучынка]]. — 1914. — [[Лучынка (часопіс)/1|Кніжка 1]]}} * [[Вадаспады (Паўловіч)|Вадаспады]] // {{Fine|[[Лучынка (часопіс)|Лучынка]]. — 1914. — [[Лучынка (часопіс)/4|Кніжка 4]]}} * {{Скан|[[«Сялянка» В. Дуніна-Марцінкевіча на менскай сцэне]]|Паўловіч Дунін Марцінкевіч.pdf}} (1929) == Пераклады == * Мой Божэ милы (Канапніцкая/Паўловіч) // Наша Ніва, 1908, №11 * [[Паглядзі, якая хмара…]] *[[Чысты чацьвер (Сыракомля/Паўловіч)]] * [[Не бядуй, што восень (Сурыкаў/Паўловіч)]] // Наша Ніва, 1910, №38 («Не грусти, что листья...») * [[Ні раз людзкія чуў я зданьня…|⁂ (Ні раз людзкія чуў я зданьня…)]] // {{Fine|[[Варта (1918)|Варта]]. — Кастрычнік 1918. — №1}} == Пра аўтара == * [[Веснавая раніца]] *[[Альберту Паўловічу (Чарнышэвіч)]] * [[Альбэрту Паўловічу]] // {{fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 1910. — [[Наша Ніва (1906)/1910/12|№12]]}} *[[Як гляджу я на сіняе неба]] // {{fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 1910. — [[Наша Ніва (1906)/1910/39|№39]]}} *[[Гісторыя беларускае літэратуры (1921)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч (Гарэцкі)]] {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Беларускія аўтары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Сатырыкі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] tpirmt4ephx41sd9lnfzrwny28p83z8 106 66116 284327 165017 2026-05-03T16:23:28Z Gleb Leo 2440 284327 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=Дзянніца |Language=be |Volume=[[Дзянніца (1916)/1|№ 1]] |Author= |Translator= |Editor=[[Аўтар:Цішка Гартны|Зьміцер Жылуновіч]] |Illustrator= |School= |Publisher=[[Аўтар:Цішка Гартны|Зьміцер Жылуновіч]]<br />Русско-Французская Типографія |Address=Пїтраград |Year=1916 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} 37lwqsayw0v848z3u409tpcdjjucwlc 104 122279 284318 283975 2026-05-03T16:20:29Z Gleb Leo 2440 284318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Бяда"/><div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> {{Калёнтытул|right=''Д. Ж—ч.''}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{цэнтар|[[File:Дзянніца (1916). Узор 1.png|140px|center]]}} <section end="Бяда"/> <section begin="Капыль"/>{{Цэнтар|'''Капыль,'''}} {{Калёнтытул|right=''Змітро.''}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Капыль"/> <section begin="Навіны"/>{{Цэнтар|'''Навіны'''}} {{Водступ|6|em}}немцы абйавілі забраную у Расеі часьціну Польшчы асобным гасударствам са сваім монархам (царом) і са сваім выбіраным правіцільствам. Разам з гэтым абйауляіцца і набор людзей у Польшчы у войска і што набраныя салдаты прылучаюцца да арміяу аустрыяцкай і нямецкай. {{Водступ|2|em}}Маніфэст, аб усьом гэтым падпісаны толькі нямецкім генерал-губернатарам. {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}З заграніцы пішуць, што губерскія упрауленьня з Гродна піранесіны немцамі у г. Беласток. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Навіны"/> <section begin="Беларуская"/>{{Цэнтар|'''Беларуская Вечарына'''}} {{Водступ|2|em}}12 Лістапада гэтага году адбудзіцца у тэатры „Поллак“ (Піцяр, Галерная вуліца, д.№ 33). На сцэня будуць дзьве штукі: „[[Як яны жаніліся (Валодскі/Ластоўскі)|Як яны жаніліся]]“ і „[[Па рэвізіі (Крапіўніцкі/Чарноцкі)|Па рӓвізіі]]“, а тады скокі. Па усім гэтым на салі у тэатры будуць скокі і гульні для усіх. Білеты на „вечар“ цаной ад 1 р. 05 к. да 4 р. 75 к. прадаюцца загадзя у Камітэця Беларускага Таварыства для помачы пацярпеушым ад вайны. (Знамїнская вуліца, д № 36, кв. 54; тэлефону № 253—49). Мейсц усяго трыста. <section end="Беларуская"/> <section begin="Рэдактар"/>{{Накіравальная рыса|height=3px}} {{Цэнтар|Рӓдактор-выдавец [[Аўтар:Цішка Гартны|Д. Жылуновіч]].}} {{Накіравальная рыса|height=1px}} {{Накіравальная рыса|height=3px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|height=1px}} {{Цэнтар|{{smaller|„Русско-Французская Типографія“ Офицерская, 6.}}}} <section end="Рэдактар"/><noinclude></noinclude> 8vaq5z0wt10826zvwa99uv4x6ekitg2 0 122285 284343 284044 2026-05-03T17:30:32Z Gleb Leo 2440 284343 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Дзянніца. № 2 | безаўтара = | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Газэта | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1|№ 1]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/3|№ 3]] | анатацыі = }} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="1" to="1" onlysection="Верхавіна" /> * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Д. Ж—ч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Ц. Гартны]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Бацькава воля|Бацькава воля]] * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|1. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] * ''[[Аўтар:Хведар Чарнышэвіч|Тодар Ч—віч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] * ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Пауловіч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада|Дзедава рада]] * ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|Акцьуб]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] * [[Дзянніца (1916)/2/Навіны|Навіны]] * ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|а—б]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Некралог|Нэкралёг]] * [[Дзянніца (1916)/2/З Літвы|З Літвы]] * [[Дзянніца (1916)/2/Вайна|Вайна]] <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="8" to="8" onlysection="Рэдактар" /> {{PD-Расейская імпэрыя}} 4t77dk2u6efwu4okswpvdi7hfssztxl 284345 284343 2026-05-03T17:31:51Z Gleb Leo 2440 284345 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Дзянніца. № 2 | безаўтара = | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Газэта | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1|№ 1]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/3|№ 3]] | анатацыі = }} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="1" to="1" onlysection="Верхавіна" /> * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Д. Ж—ч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Ц. Гартны]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Бацькава воля|Бацькава воля]] * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|1. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] * ''[[Аўтар:Хведар Чарнышэвіч|Тодар Ч—віч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] * ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Пауловіч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада|Дзедава рада]] * ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|Акцьуб]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] * [[Дзянніца (1916)/2/Навіны|Навіны]] * ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|а—б]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Гэнрык Сенькевіч|Гэнрык Сенькевіч]] * [[Дзянніца (1916)/2/З Літвы|З Літвы]] * [[Дзянніца (1916)/2/Вайна|Вайна]] <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="8" to="8" onlysection="Рэдактар" /> {{PD-Расейская імпэрыя}} ey27y3umevunqzzexzwc0bat3qr9tj9 284365 284345 2026-05-03T20:24:00Z Gleb Leo 2440 284365 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Дзянніца. № 2 | безаўтара = | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Газэта | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1|№ 1]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/3|№ 3]] | анатацыі = }} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="1" to="1" onlysection="Верхавіна" /> * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Д. Ж—ч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Ц. Гартны]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Бацькава воля|Бацькава воля]] * ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|I. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] * ''[[Аўтар:Хведар Чарнышэвіч|Тодар Ч—віч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] * ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Пауловіч]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада|Дзедава рада]] * ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|Акцьуб]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] * [[Дзянніца (1916)/2/Навіны|Навіны]] * ''[[Аўтар:Эдвард Будзька|а—б]]''. [[Дзянніца (1916)/2/Гэнрык Сенькевіч|Гэнрык Сенькевіч]] * [[Дзянніца (1916)/2/З Літвы|З Літвы]] * [[Дзянніца (1916)/2/Вайна|Вайна]] <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="8" to="8" onlysection="Рэдактар" /> {{PD-Расейская імпэрыя}} oj45fxr74vt2c210py48dhnocjy0z23 104 122340 284322 284266 2026-05-03T16:22:19Z Gleb Leo 2440 284322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Уцякачы"/>Ой, шчасьлівянькі той, хто іх будзя зжынаць,<br /> Гэты працы свой пльон-нїацэняны дар!..<br /> Хто хацеу, хто чакау, каму трэба было<br /> Зварушыць, скалыхнуць хлябаробау спакой?<br /> Каб жыцьцьо наусягды ад яго адняло,<br /> Чым дарожыць у жыцьці йон, чым цешыцца той.<br /> Усе пашлі ад гумьон, ад палосак, плугоу<br /> Па дарожках крывых, цяраз рэчкі й лясы<br /> Пагублялі дзе хто і сясьцьор і братоу,<br /> Як часамі снапы губяць так каласы;<br /> Тут дзядуля, {{Абмылка|тутъ|тут}} сын — пахавай і забудзь,<br /> Бо ці пройдзяш калі ужо сюдэма — наурад…<br /> Но-о, Гнядая, спяшы, дзе канчаїцца пуць?<br /> — „Саламея, маучы, ня глядзі ужо назад…“<br /> {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} Цьомны Ньоман, ад сльоз няхвалюйся крапчэй.<br /> Абмываіш крывьой берагі ты свае.<br /> Там ля Коуны у цябе Вільля ціха уцячэ<br /> І крыві і слязін яшчэ больш уліе.<br /> Промінь страшны агню ад Прыпеці к Дзьвіне —<br /> Стараны мае рэчкі адбіце у вадзе,<br /> Хай патомак загляне ды іх пракляне,<br /> А аб шчасцью {{Абмылка|люцкомъ|люцком}} рэч сваю павядзе…<br /> Нам судзіу цяжкі льос жыць у ліхіе часы,<br /> Працярпелі усяго — мусім далей цярпець —<br /> Толькі з вераю ужо, што калісь будзім мець<br /> Долю шчасную й жыцьце пауное красы…<br /> {{Калёнтытул|right=''Цішка Гартны.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Уцякачы"/> <section begin="Чыясь"/>{{block center/s}} Чыясь свавольная рука,<br /> Красы прадзіунай матылька<br /> {{gap|1.5em}}Злавіушы, шпількаю прабіла…<br /> Я бачыла як йон дрыжау,<br /> Як мучыуся пакуль сканау —<br /> {{gap|1.5em}}Каханак ружы ясны, мілы.<br /> І хоць красою, як дауней,<br /> Йон вабіць погляды вачэй, —<br /> {{gap|1.5em}}Скрыл туркусовыя блакіты<br /> Расьпяты як да льоту {{Абмылка|зноу —,|зноу, —}}<br /> Глянь: щпількі рог наскрось прайшоу —<br /> {{gap|1.5em}}Ні датыкайся: йон прабіты!<br /> Так ты пагляд жывы вачэй<br /> Убіу у глуб душы маей,<br /> {{gap|1.5em}}Ня шчырай галубіу рукою,<br /> І пацалунак льогкі твой<br /> Затрос мяне з жывой душой —<br /> {{gap|1.5em}}І сэрца аблілось крывьою…<br /> Яно і бьецца і жыве,<br /> Кроу унялася — ня плыве,<br /> {{gap|1.5em}}І рана ужо рубцом прыкрыта.<br /> Ды боль ня спыніцца у йом,<br /> Запаляным тугі агньом…<br /> {{gap|1.5em}}О нї чапай: яно прабіта.<br /> {{Калёнтытул|right=''Констанція Буйло.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Чыясь"/> <section begin="Бацькава"/>{{Цэнтар|'''Бацькава воля.'''|памер=140%}} {{Цэнтар|Раман Цішкі Гартнага}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Цэнтар|Часьціна Першая.}} {{Водступ|2|em}}Ужо зусім зьвячарэла, калі Зося прывяла с пашы каня. На вуліцы было цямнавата, але жыцьцьо і ня думала заміраць: на прызбах там і сям сядзелі мужчыны і бабы у сьвятошніх апратках і вялі між сабою рэзвыя гутаркі, у якіх часта прабіваўся вясьолы і бязклапотны рогат, жарты і выгукі. Пасярот вуліцы доугім цугам пляліся с пашы худыя, дробныя і панурыя кароукі, стрэламі імчаліся такіяж тонкія замораныя свіньні; зьбіушыся гуртам і сполахна азіраючыся, дрыгалі упэцканыя пастрыжаныя гавечкі, і пыл стаяу слупом. Рык кароу, рохканьне свіней і мэканьне гавечак, а таксама нясьціханы крык дзяцей, якія ня лепш, як гавечкі, {{Абмылка|''т''аукліся|таукліся}} на вуліцы, запыляныя і<section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> 8qiijvtufo97iassfkbwi132waogqay 284332 284322 2026-05-03T16:27:23Z Gleb Leo 2440 284332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Уцякачы"/>Ой, шчасьлівянькі той, хто іх будзя зжынаць,<br /> Гэты працы свой пльон-нїацэняны дар!..<br /> Хто хацеу, хто чакау, каму трэба было<br /> Зварушыць, скалыхнуць хлябаробау спакой?<br /> Каб жыцьцьо наусягды ад яго адняло,<br /> Чым дарожыць у жыцьці йон, чым цешыцца той.<br /> Усе пашлі ад гумьон, ад палосак, плугоу<br /> Па дарожках крывых, цяраз рэчкі й лясы<br /> Пагублялі дзе хто і сясьцьор і братоу,<br /> Як часамі снапы губяць так каласы;<br /> Тут дзядуля, {{Абмылка|тутъ|тут}} сын — пахавай і забудзь,<br /> Бо ці пройдзяш калі ужо сюдэма — наурад…<br /> Но-о, Гнядая, спяшы, дзе канчаїцца пуць?<br /> — „Саламея, маучы, ня глядзі ужо назад…“<br /> {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} Цьомны Ньоман, ад сльоз няхвалюйся крапчэй.<br /> Абмываіш крывьой берагі ты свае.<br /> Там ля Коуны у цябе Вільля ціха уцячэ<br /> І крыві і слязін яшчэ больш уліе.<br /> Промінь страшны агню ад Прыпеці к Дзьвіне —<br /> Стараны мае рэчкі адбіце у вадзе,<br /> Хай патомак загляне ды іх пракляне,<br /> А аб шчасцью {{Абмылка|люцкомъ|люцком}} рэч сваю павядзе…<br /> Нам судзіу цяжкі льос жыць у ліхіе часы,<br /> Працярпелі усяго — мусім далей цярпець —<br /> Толькі з вераю ужо, што калісь будзім мець<br /> Долю шчасную й жыцьце пауное красы…<br /> {{Калёнтытул|right=''Цішка Гартны.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Уцякачы"/> <section begin="Чыясь"/>{{block center/s}} Чыясь свавольная рука,<br /> Красы прадзіунай матылька<br /> {{gap|1.5em}}Злавіушы, шпількаю прабіла…<br /> Я бачыла як йон дрыжау,<br /> Як мучыуся пакуль сканау —<br /> {{gap|1.5em}}Каханак ружы ясны, мілы.<br /> І хоць красою, як дауней,<br /> Йон вабіць погляды вачэй, —<br /> {{gap|1.5em}}Скрыл туркусовыя блакіты<br /> Расьпяты як да льоту {{Абмылка|зноу —,|зноу, —}}<br /> Глянь: щпількі рог наскрось прайшоу —<br /> {{gap|1.5em}}Ні датыкайся: йон прабіты!<br /> Так ты пагляд жывы вачэй<br /> Убіу у глуб душы маей,<br /> {{gap|1.5em}}Ня шчырай галубіу рукою,<br /> І пацалунак льогкі твой<br /> Затрос мяне з жывой душой —<br /> {{gap|1.5em}}І сэрца аблілось крывьою…<br /> Яно і бьецца і жыве,<br /> Кроу унялася — ня плыве,<br /> {{gap|1.5em}}І рана ужо рубцом прыкрыта.<br /> Ды боль ня спыніцца у йом,<br /> Запаляным тугі агньом…<br /> {{gap|1.5em}}О нї чапай: яно прабіта.<br /> {{Калёнтытул|right=''Констанція Буйло.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Чыясь"/> <section begin="Бацькава"/>{{Цэнтар|'''Бацькава воля.'''|памер=140%}} {{Цэнтар|Раман Цішкі Гартнага}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Цэнтар|Часьціна Першая.}} {{Водступ|2|em}}Ужо зусім зьвячарэла, калі Зося прывяла с пашы каня. На вуліцы было цямнавата, але жыцьцьо і ня думала заміраць: на прызбах там і сям сядзелі мужчыны і бабы у сьвятошніх апратках і вялі між сабою рэзвыя гутаркі, у якіх часта прабіваўся вясьолы і бязклапотны рогат, жарты і выгукі. Пасярот вуліцы доугім цугам пляліся с пашы худыя, дробныя і панурыя кароукі, стрэламі імчаліся такіяж тонкія замораныя свіньні; зьбіушыся гуртам і сполахна азіраючыся, дрыгалі упэцканыя пастрыжаныя гавечкі, і пыл стаяу слупом. Рык кароу, рохканьне свіней і мэканьне гавечак, а таксама нясьціханы крык дзяцей, якія ня лепш, як гавечкі, {{Абмылка|''т''аукліся|таукліся}} на вуліцы, запыляныя і<section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> f2bahzyij9tmgugzjcj6imu8hrnn80v 104 122372 284331 284189 2026-05-03T16:26:25Z RAleh111 4658 284331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{larger|ЗАКЛАДЗІНЫ БЕЛАРУСКАЕ РЕВАЛЮЦЫЙНАЕ ГРАМАДЫ. ЯЕ ДЗЕЯЛЬНАСЬЦЬ.}}}} {{gap|2.5em}}Яшчэ на школьнай лаве мой брат Іван і я усьведаміліся і нацыянальна, і сацыяльна, ды пачалі гуртаваць каля сябе болей-меней сьвядомых беларусаў. Было гэта ў Менску, дзе мы ад 1897 году хадзілі ў гімназію. Spiritus movens гэтае работы быў Іван, які й да самае сьмерці сваей аставаўся запраўдным павадыром беларускага адраджэнскага руху. Ужо тады да {{Няма выявы}} нас, гімназістаў, прыходзіў Казімір Кастравіцкі (Карусь Каганец), які, верны традыцыі, заўсёды насіў тыповую паляшуцкую вопратку з чырвоным паясом, ды нож за халявай — „на кожную прыгоду“. Ён чытаў нам свае беларускія вершы, якія пачаў пісаць у пачатку 90-ых гадоў, ды гутарылі мы з ім аб беларускай справе. Прыходзілі й калегі-гімназісты, у якіх пачала прабуджацца нацыянальная сьвядомасьць. Зьбіраўся ў нас<noinclude></noinclude> 7nyhx1qqrwk9xro9mjsevgdcmdictyv 104 122386 284312 284241 2026-05-03T15:52:25Z RAleh111 4658 284312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|нацыяналь|ную}} ахварбоўку. Ужо існавала ў Польшчы П. П. С., у Літве — Літоўская С.-Д. Партыя, такая-ж партыя ў Латвіі, а на Каўказе — прагрымеўшы пасьля Дашнакцутюн. І для нас было даволі прыкладаў, які шлях {{абмылка|абабраць|абраць}}. Мы выбралі — шлях рэвалюцыйны. {{gap|2.5em}}У 1903 годзе — у восені — у Пецярбузе стварылася беларускае рэвалюцыйнае ядро, у якім — апрача нашае тройкі — быў рад найвыдатнейшых прадстаўнікоў нашае краёвае моладзі. Асабліва выдатную ролю сярод студэнцкае моладзі наагул ігралі два нашы сябры, імёнаў якіх дзеля пэўных прычын тут не называю; дый яны ад 1904 году пакінулі Край і парвалі з ім усе сувязі. Апрача студэнтаў былі сярод нас і работнікі-беларусы: іх заўсёды многа эмігравала з Беларусі ў Пецярбург. Быў і нейкі фэльчар з Абухоўскае бальніцы, у службовым памяшчэньні якога адбываліся часамі нашыя зборкі. У Менску першы далучыўся Каганец і адвакат Антон Шабуня. З менскіх работнікаў памятаю Віктара Зелезея. Быў і рад сялян, сярод якіх найбольш выдатны быў Мікалай (прозьвішча не памятаю), з вёскі Блонь у Ігуменскім павеце, ведамы сваім рэвалюцыйным настроем, абуджаным уласьнікам суседняга двара, старым эсэраўскім дзеячом Анатолем Восіпавым Бонч-Асмалоўскім. Назоў нашай арганізацыі быў дадзены Іванам: „Беларуская Ревалюцыйная Грамада“. {{Няма выявы}} {{gap|2.5em}}Праграма Б. Р. Г., здаецца, не захавалася. Памятаю, што яна стаяла на груньце аўтанамічна-фэдэратыўным адносна да Расеі і ўсіх яе народаў, трэбавала нацыянальных свабод для беларусаў (беларускае школы, правоў для мовы), востра выступала проці самадзяржаўнае ўлады і за дэмакратычны лад, трэбавала для сялян зямлі, для работнікаў — фабрык і заводаў. Ды пры ўсей сваей прымітыўнасьці і нявырабленасьці яна пацягнула за сабой лепшыя элемэнты спасярод краёвае моладзі. У Менску да Б. Р. Г. далучаецца Антон Трэпка,<noinclude></noinclude> o4ftsbztqigq400jwe2ra9lg6x61mzb 104 122387 284311 284240 2026-05-03T15:51:59Z RAleh111 4658 284311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Браніслаў Земенцкі (абодва пецярбурскія студэнты), Казіміра Яноўская, Сьцяпан Багушэўскі (студэнт), далучаецца і Аляксандар Уласаў спад Радашкавіч (тады студэнт рыжскае палітэхнікі); у Вільні — пад уплывам Вацюка Іваноўскага — далучаецца Алёізія Пашкевічанка, пасьля па мужу Кейрысовая, мянюшка „Цётка“ (спад Васілішак, у Лідчыне), Фэлюк Стэцкевіч, мянюшка „Аганёк“ (са Шчучына, у Лідчыне), Аляксандар Бурбіс, мянюшка „Піліп“, студэнты Умястоўскія, група вучняў віленскае праваслаўнае духоўнае сэмінарыі з Аўгеням Хлебцэвічам, мянюшка „Халімон спад пушчы“ (з в. Кленікі, Бельскага пав.) на чале. {{Няма выявы}} {{gap|2.5em}}Першай ахвярай беларускае рэвалюцыйнае працы ў 1903 годзе — яшчэ да афіцыяльнага заснаваньня Б. Р. Г. — быў Іван Луцкевіч. Паміж намі і расейскімі эсэрамі, з якімі мы разыходзіліся ідэалягічна, як больш блізкія да марксізму, існавалі ўжо тады дужа блізкія адносіны на тэй падставе, што яны, як і мы, стараліся абхапіць вёску. Гэтыя адносіны і былі прычынай арышту Івана ў Пецярбурзе напярэдадні 1-га мая. У нейкай сьпешнай грамадзкай справе Іван мусіў зайсьці ў кватэру сёстраў Ізмайловічанак (з Менску, дачок генарала, начальніка артылерыі). Аднак, у той вечар я дарэмна ждаў яго дома: замест яго ў поўнач зьявілася паліцыя… Аказалася, што Ізмайловічанкі, як эсэраўскія дзеячкі, былі днём раней заарыштаваны, і ў кватэры іх была зроблена паліцэйская засада. Калі Іван увайшоў да іх, ён таксама быў арыштаваны і адасланы на Шпалерную ў так званую „Предварилку“ („Дом Предварительнаго Заключенія“), скуль, пасьля галадоўкі, якая там акурат была пры ім праведзена, яго перавезьлі хворага ў бальніцу у „Крестах“, дзе прадзяржалі да<noinclude></noinclude> 9h77djv3pkyeb0l8p64zh98rd55szdl 104 122388 284310 284239 2026-05-03T15:51:25Z RAleh111 4658 284310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>канца чэрвеня ды выслалі з Пецярбурга „на родину“ — ў Менск. {{gap|2.5em}}У 1904 годзе пачалася расейска-японская вайна. Як ведама, вайна была дужа непапулярная ў Расеі: чуць што ня ўсё сьведамае грамадзянства было проці вайны ды старалася выкарыстаць яе дзеля падняцьця рэвалюцыйнага настрою ў масах. Адкрылася шырокае і ўдзячнае поле да працы для ўсіх рэвалюцыйных пар- {{Няма выявы}} тыяў, а ў тым ліку і для Б. Р. Г. Акцыя проці вайны — гэта была першая масавая акцыя нашай арганізацыі. Б. Р. Г. паразумелася з аднадумнымі партыямі: Літоўскай С.-Д., П. П. С. Літвы і Латышскай С.-Д., ды разам з імі выдала ў чатырох мовах дзьве проціваенныя адозвы — з чатырма подпісамі. Беларускім выданьнем іх была пазакідана ўся Беларусь: гэтак шырока раскінулася арганізацыя. Памятаю, як улетку 1904 году<noinclude></noinclude> 3roxcx52bon0l2xxj5rkkwiro2n959z 104 122389 284309 284238 2026-05-03T15:51:00Z RAleh111 4658 284309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>я вазіў гэтыя адозвы і нашу партыйную праграму ў найдалейшы на палудзень наш арганізацыйны пункт: у Лоеў на Дняпры. Вазіў і тыя тры беларускія брашуркі („Гутарка аб тым, куды мужыцкія грошы ідуць“, „Хто праўдзівы прыяцель беднага народу“ і „Як зрабіць, каб людзям было добра жыць на сьвеце“ — здаецца такія точна былі загалоўкі іх), што была выпусьціла ў Лёндане ў 1903 годзе<ref>Складальнікам іх у пэпээсаўскай друкарні быў Дамінік Семашка, тады пэпээсавец.</ref> П. П. С. — у паразуменьні з намі й часткова за нашы грошы, бо мы ў той час мелі йшчэ зусім мала ўласных агітацыйных друкаў. {{Няма выявы}} {{gap|2.5em}}Характэрнае, але лёгка зразумелае зьявішча: да нас пачалі {{разьбіўка|шыбка}} перакідацца заагітаваныя эсэрамі сяляне. Памятаю ў марцы м-цу 1905 г. сялянскі зьезд у Менску, на які былі скліканы сялянскія дэлегаты ад грамадаўскіх і эсэраўскіх арганізацыяў. На чале апошніх стаяў А. Бонч-Асмалоўскі. І вось, пасьля выступленьняў з прамовамі Бонч-Асмалоўскага і нашых (галоўным прамоўцам у нас быў Іван), усе эсэраўскія дэлегаты высказаліся за Грамаду і пакінулі эсэраў. Пры гэтым адзін із дэлегатаў расказваў, як колькі гадоў перад тым ён сядзеў у „Бутырках“ (у Маскве) з некалькімі<noinclude></noinclude> 2qz3tsb7qlzpliappiize9rh8cbycb1 104 122390 284308 284242 2026-05-03T15:50:39Z RAleh111 4658 284308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>таварышамі — беларускімі сялянамі, ды як яны — зусім саматугам — строілі ўжо тады пляны аб чыста беларускай рэвалюцыйнай рабоце, зрэалізаванай цяпер Грамадой. Гэтак нацыянальны элемэнт узяў верх, хаця і эсэраўская праграма падзелу зямлі на „общинных“ правох з „перадзеламі“ пужала нашых сялян-індывідуалістаў, для якіх вялікаруская „община“ была зусім чужая і псыхалягічна няпрыемлемая<ref>У надрукаванай рэзалюцыі зьезду зьмешчаны побач два спосабы вырашэньня зямельнага пытаньня, як кампраміс з эсэрамі: колектывістычны і эсэраўскі (з перадзеламі). Але зьезд фактычна ні таго ні другога не галасаваў, і яны абодва былі як-быццам накінены зьверху — адзін (колектывістычны) намі, другі — эсэрамі. Толькі ў 1905 годзе на партыйным зьезьдзе Грамады была прынята зямельная праграма, выпрацаваная намі і прыняўшая пад увагу індывідуалістычныя імкненьні беларускага сялянства. Але аб гэтым — далей.</ref>. На гэтай канфэрэнцыі, паміж іншым, было пастаноўлена стварыць пад павадырствам Б. Р. Г. „Беларускі Крэсьцянскі Саюз“ — з праграмай у духу Грамады. {{Няма выявы}} „Саюз“ быў створаны і адыграў паважную ролю ў нашым руху ў 1905 годзе. Ад ягонага імя езьдзілі дэлегаты на маскоўскі ўсерасейскі сялянскі зьезд (Іван і Мікалай). Друкавалася шмат лістовак з подпісам „Саюзу“. {{Няма выявы}} {{gap|2.5em}}Год 1904 быў асабліва памятны для мяне асабіста: у гэтым годзе адбылося маё „баявое хрышчэньне“ — у менскім вастрозе. Памятаю, што неяк улетку (— здаецца, у ліпні месяцу) ў Менск заглянуў з вёскі мой калега па гімназіі і па ўнівэрсытэце (таксама, як і я, прыроднік), Адвард Б. (прозьвішча ўпамінаць не хачу). Сустрэўшы нас з Іванам на вуліцы, ён прасіў даць яму<noinclude></noinclude> iwzeo278xgz02pppf6r8pzguktmado3 104 122397 284339 284265 2026-05-03T17:12:58Z By-isti 3554 284339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>цішком унутры і якіх ня чуеш зусім, пакуль не растопяцца яны ў цяплыні агіднае сэнтымэнтальнасьці і не зальліюць нутро млявым бясьсільлем. {{Водступ|2|em}}— Трэба быць жорсткім. І перш-на-перш — да самога сябе. {{Водступ|2|em}}У гэтую ноч адкрылася Сымону Карызну ўся глыбіня перабудовы вёскі, увесь нявідны нутраны бок гэтага вялікага гістарычнага процэсу. Ён зразумеў, што ня толькі справа тут ідзе аб зьмене спосабу гаспадараваньня, аб пераходзе да больш дасканалае гаспадарчае сыстэмы, што тут становіцца задача найглыбейшае пераробкі самаго чалавека, вызваленьне яго з-пад жудаснага гнёту уласнае рабскае псыхікі. І гэтая грандыёзная задача мусіць быць разьвязана не старымі аблуднымі мэтодамі недалужнага культуртрэгерства, а рашучым рэволюцыйным удаам. {{Водступ|2|em}}— Трэба быць жорсткім. І перш — на-пёрш да самога сябе. {{Водступ|2|em}}Прачнуўся ўраньні Карызна ад звонкага дзяцінага голасу гаспадарскае дачкі. Яна нешта рабіла тут, у сьвятліцы, і, забыўшыся, мусіць, на яго, а мо‘ й сумысьля, каб разбудзіць, голасна загаманіла з некім праз акно. Потым схапянулася, зірнула на яго сваімі быстрымі чорненькімі вочкамі, засаромілася і ўцякла. {{Водступ|2|em}}Карызна ясна усьміхнуўся. Устаўшы з ложку, ён перш-на-перш падышоў да акна і зірнуў на двор. Там маўклівы гаспадар спакойна запрагаў у сані чыстага гладкага канька, рыхтуючыся весьці яго на зборны пункт. На санках ляжала акуратна складзеная запасная збруя. {{Водступ|2|em}}Карызну хацелася, каб тое, што перажыў ён уначы, было звычайным, троху няпрыемным сном. {{Ініцыял|'''12'''}} Прыехаў ён у Сівец гадзіне аб адзінаццатай. Лекцыі ягоныя былі зраньня — ён спазьніўся на іх. Не заходзячы ў клясы, ён адразу пашоў да сябе на кватэру. {{Водступ|2|em}}Жонкі у хаце ня было. Гэта троху зьдзівіла яго і троху суцешыла. {{Водступ|2|em}}На стале ляжаў нерасьпячатаны ліст. Ён падумаў адразу, што ад дачкі, але ўбачыў на конвэрце зусім незнаёмае няпрыветна-крывое пісьмо. Разадраў конвэрт і здрыгануўся ніто ад зьдзіўленьня, ніто ад прыкрасьці. Ліст быў ад бацькоў. У ім пісалася: {{Водступ2-пачатак|2|em}} {{Цэнтар|„Даражэнькі сынок Сымонка!}} {{Водступ|2|em}}Даўно ужо ня мелі ад цябе ліста і ня ведаем, ці жыў ты там, ці здароў. А цяперашнім сьветам ці мала што можа здарыцца з чалавекам. Бывае — каторы богу душой не вінават, а тым часам зробяць яго на няма ведама што. У нас жыцьцё, Сымонка, дрэннае. Жывем і самі ня ведаем, да чаго дажывемся. Ці давядзецца ўжо і ўбачыцца калі з табой, наш даражэнькі сынок. Абклалі нас усім-усякім, як жывадзёраў якіх, запісалі ўжо ў кулакі і кажуць, што будуць{{Водступ2-канец}}<noinclude></noinclude> c5ax9x4o10fzbewwvmcjtwpqz5dquc7 104 122398 284307 284267 2026-05-03T15:49:32Z RAleh111 4658 284307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>вагзалам у Менску, на якім быў прачытаны толькі-што атрыманы маніфэст. Пачаліся прамовы прадстаўнікоў усіх партыяў: эсдэкі, эсэры, бундаўцы, быў адзін пэпээс, дый я запісаўся да голасу ад Б. Р. Г. Але мне прамовіць не давялося. У тую мінуту, калі жаўнеры, якія былі на варце ў вагзале, склалі ў козлы вінтоўкі, і афіцэр ад іх імя заявіў, што яны ня пойдуць проці народу, — энтузіязм таўпы дайшоў да найвышэйшага напружаньня. Афіцэра ўзялі на плечы, на шаблю начапілі чырвоны сьцяг, і таўпа пачала рухацца, каб пайсьці паходам у места, — калі раптам падведзены ззаду новы атрад войска распачаў бяз ніякага папярэджаньня — абстрэл таўпы. Дзікія, ніколі незабытыя сцэны… Маса забітых. Плошча заліта крывёй… Нейкім цудам выйшаў я жывы — толькі з маленькай кантузіяй нагі ад кулі, якая зачапіла мне штаніну на правым калене. {{gap|2.5em}}Памятаю пахароны ахвяр расстрэлу. Места было стэрарызавана. Сабралося ўсяго некалькі дзесяткоў рэвалюцыйных дзеячоў — з вянкамі з чырвонымі ўстужкамі. Выступіла, пэўне-ж, і Грамада, ад імя якое я злажыў на магілках вянок з беларускім надпісам на чырвонай устужцы… {{gap|2.5em}}Расстрэл 17-га кастрычніка 1905 г. вельмі цяжка адбіўся на настроях менскіх работнікаў. Ля фабрык і ў фабрыках стаялі казакі. Партыйцы пахаваліся, бо перад тым лішне адкрыта паказалі сваё аблічча. Пры такім палажэньні аднаго вечара, калі ў салі „Музыкальна-Драматычнага Кружка“ (здаецца, пасьля яе называлі „Белай“, а цяпер завуць „Чырвонай“), як звычайна, зыходзіліся палітычныя дзеячы на гутаркі й нарады, неўспадзеўкі прыйшла тэлеграма, што абвешчана другая агульная забастоўка. Было пры гэтым многа работнікаў. Згаварыліся: заўтра пачаць забастоўку ў-ва ўсіх фабрыках. Але да заўтра — мо‘ будуць якія новыя весткі, якія могуць зьмяніць пастанову. Дык умовіліся, што, калі ўсё астанецца, як згаварыліся, дык фабрыка Якобсона ў 9 гадзін раніцы дасьць гудок. {{gap|2.5em}}Сказаць было лёгка, але зрабіць — цяжэй. У фабрыцы — казацкая ахрана. Ніхто з партыйцаў не адважаецца пры такіх варунках прайсьці праз казацкі кардон.<noinclude></noinclude> q8rx1976dje55jnvyufj69ydjstux25 104 122399 284338 284268 2026-05-03T17:12:19Z By-isti 3554 284338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{Водступ2-пачатак|2|em}} раскулачваць, а мо‘ й сашлюць куды на пагібель. А ты-ж сам ведаеш, Сымонка, якія мы багатыры. За вашай-жа, дзеткі, дапамогаю і абжыліся сяк-так, а то-ж сьвету божага ня бачылі. І вось ня ведаем самі, што тут рабіць. Прадаваць што — баімся, каб не засудзілі, а грошай няма, ты-ж ведаеш ўсё у гаспадарку клалі. Як ня дай божа вышлюць, дык прыдзецца ехаць і голым і без капейкі. Парай ты нам, даражэнькі сыночак, што рабіць, куды кінуцца. Ты-ж ткі сам партыйны і добра знаешся ў гэтых справах. Матка зусім слабая, ледзьве ступае па хаце: а бацька троху трывае. Лаўрэн паехаў да цесьця разам з Арынаю — можа там якую раду парадзяць. А мы адны з дзяцьмі асталіся. Напішы, сынок, парай, даражэнькі, можа яшчэ як і можна перакруціцца“… {{Водступ2-канец}} {{Водступ|2|em}}Далей Карызна ня чытаў. Склаў скоранька ліст і усунуў назад у конвэрт, а конвэрт паклаў пад цяжкі груд кніжок. Зусім мімаволі, інстыктыўна азірнуўся на бакі, як злодзей. {{Водступ|2|em}}Кулакі… За вашаю, дзеткі, дапамогаю… {{Водступ|2|em}}Ён даваў і грошы і парады. Ён пісаў, каб разьвіналі гаспадарку, каб не баяліся, наймалі, калі спатрэбіцца, бо гэта савецкая ўлада не забараняе. Ён раіў ім адыйсьці на-хутар, ці, прынамсі, на пасёлак, бо лягчэй будзе тады паставіць на ногі гаспадаркуе… {{Водступ|2|em}}Кулакі… Хто кулакі? Яны ці ён? Іх, старых, хворых, гатовы выслаць з межаў раёну, а мо‘ акругі, а мо‘ рэспублікі… А ён? Што мусіць рабіць ён? Як ён паглядзіць людзям у вочы? Што ён скажа сваім тут, што скажа партыі? {{Водступ|2|em}}Гэта быў па-праўдзе страшэнны ўдар. Захоплены цалкам работай, клопатамі, Карызна дз гэтага часу ня ўправіўся неяк падумаць пра свае асабістыя справы (а мабыць было ў іх яшчэ ці мала чаго ня зусім чыётага?), ён забыўся на асабістае. {{Водступ|2|em}}Сама што і забыцца тады на асабістае, калі яно ня зусім чыстае! Самаадданасьць, ха-ха! {{Водступ|2|em}}Ну, вось і ўсё. Падышло нямінучае. Ён — кулак. Не яны, а ён кулак, бо-ж ён зрабіў іх і сябе — так-так, і сябе — кулакамі, сьвядома зрабіў, прыпцыпова, так, як рабіў і шмат каго іншых. О, было і гэта! Некалькі вёсак выключна за яго дапамогаю пашлі на пасёлкі. Гэта было, праўда, ня тут, гэта было-там, дзе працаваў ён перад гэтым. {{Водступ|2|em}}А цяпер ён крычыць пра бязьлітаснае змаганьне з кулакамі, пра ліквідацыю кулацтва, як клясы! Ён крычыць пра зьнішчэньне дробна-ўласьніцкае гаспадаркі, якую сам пашыраў! {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна! супроць каго ты змагаешся? {{Водступ|2|em}}Ён раптам успомніў мінулую ноч і заскрыгаў зубамі ў зларадасьці. {{Водступ|2|em}}— А… Пашкадаваў… Сьлязу пусьціў… Няшчасны мужычок! Трэба каня ў колгас аддаваць яму, небараку. Уласнага каня! Сам выгадаваў!..<noinclude></noinclude> 0klozt4md83tztqe0uzb254ce7ngekr 104 122408 284287 2026-05-03T12:01:24Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|давяло|ся}} пабываць і мне. На жаль, арганізацыя гэта была дужа нятрывалая і хутка рассыпалася, як пачалася палітычная рэакцыя. {{gap|2.5em}}Энэргічная дзеяльнасьць Грамады сярод работнікаў і здабытыя ею сярод апошніх уплывы заваявалі нашай а...» 284287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|давяло|ся}} пабываць і мне. На жаль, арганізацыя гэта была дужа нятрывалая і хутка рассыпалася, як пачалася палітычная рэакцыя. {{gap|2.5em}}Энэргічная дзеяльнасьць Грамады сярод работнікаў і здабытыя ею сярод апошніх уплывы заваявалі нашай арганізацыі ў Вільні „права грамадзянства“ сярод усіх іншых палітычных партыяў, якія сьпярша ўглядаліся на яе даволі няпрыхільна, калі не сказаць: варожа. Грамада прыймала ўчасьце ў міжпартыйных нарадах, камітэтах і г. п. ды актыўна выступала на вулічных маніфэстацыях. {{gap|2.5em}}Гожа адзначыць, што ў 1905 годзе так-званымі цяпер „краёвымі“ палякамі радыкальнага кірунку была зроблена спроба стварыць мясцовую сацыял-дэмакратычную арганізацыю пад назовам: „Сацыял-дэмакратычная Партыя Беларусі“. Партыю гэтую заснавалі: Мар‘ян Фальскі і два браты Трушкоўскія з Горадні. Даволі трудна сказаць, што мелі на мэце тварцы гэтае партыі, вельмі хутка закончыўшае сваё існаваньне. Але здаецца, што прычынай стварэньня яе быў страх перад будзіўшымся тады '''нацыянальным''' пачуцьцём у беларускіх масах. Хаця партыя выпусьціла некалькі вельмі добрых лістовак '''пабеларуску''' („Царская гаспадарка“, адозва да рэкрутаў і інш.), пашыраных у масе бадай выключна… грамадаўцамі, — аднак, тварцы яе даволі рашуча выступалі проці „нацыяналізму“ Грамады, хоць у сваей сацыяльнай ідэалёгіі зыходзіліся з эсдэцкай большасьцяй сяброў Б.Р.Г. Уплывы С.-Д. П.Б. сярод сялянства зусім не пашыраліся, арганізацыя ня выходзіла за межы свайго Ц. К-ту, зложанага з трох памянёных асоб, ды хутка зьліквідаваля ў сувязі з выездам з краю Фальскага і Трушкоўскіх. Пачынальнікі-ж яе аддалі свае сілы польскай справе, і Фальскі сягоньня займае паважнае становішча ў польскай культурна-асьветнай працы ў Варшаве, забыўшыся аб Беларусі і яе культурных патрэбах… {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude></noinclude> gcahz5wngws9k3i6akdn7k1vefkk3bz 284306 284287 2026-05-03T15:48:44Z RAleh111 4658 284306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|давяло|ся}} пабываць і мне. На жаль, арганізацыя гэта была дужа нятрывалая і хутка рассыпалася, як пачалася палітычная рэакцыя. {{gap|2.5em}}Энэргічная дзеяльнасьць Грамады сярод работнікаў і здабытыя ею сярод апошніх уплывы заваявалі нашай арганізацыі ў Вільні „права грамадзянства“ сярод усіх іншых палітычных партыяў, якія сьпярша ўглядаліся на яе даволі няпрыхільна, калі не сказаць: варожа. Грамада прыймала ўчасьце ў міжпартыйных нарадах, камітэтах і г. п. ды актыўна выступала на вулічных маніфэстацыях. {{gap|2.5em}}Гожа адзначыць, што ў 1905 годзе так-званымі цяпер „краёвымі“ палякамі радыкальнага кірунку была зроблена спроба стварыць мясцовую сацыял-дэмакратычную арганізацыю пад назовам: „Сацыял-дэмакратычная Партыя Беларусі“. Партыю гэтую заснавалі: Мар‘ян Фальскі і два браты Трушкоўскія з Горадні. Даволі трудна сказаць, што мелі на мэце тварцы гэтае партыі, вельмі хутка закончыўшае сваё існаваньне. Але здаецца, што прычынай стварэньня яе быў страх перад будзіўшымся тады '''нацыянальным''' пачуцьцём у беларускіх масах. Хаця партыя выпусьціла некалькі вельмі добрых лістовак '''пабеларуску''' („Царская гаспадарка“, адозва да рэкрутаў і інш.), пашыраных у масе бадай выключна… грамадаўцамі, — аднак, тварцы яе даволі рашуча выступалі проці „нацыяналізму“ Грамады, хоць у сваей сацыяльнай ідэалёгіі зыходзіліся з эсдэцкай большасьцяй сяброў Б. Р. Г. Уплывы С.-Д. П. Б. сярод сялянства зусім не пашыраліся, арганізацыя ня выходзіла за межы свайго Ц. К-ту, зложанага з трох памянёных асоб, ды хутка зьліквідаваля ў сувязі з выездам з краю Фальскага і Трушкоўскіх. Пачынальнікі-ж яе аддалі свае сілы польскай справе, і Фальскі сягоньня займае паважнае становішча ў польскай культурна-асьветнай працы ў Варшаве, забыўшыся аб Беларусі і яе культурных патрэбах… {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude></noinclude> bfpq50cdirgrrmg9d7vbptpt7gf3rdg 284350 284306 2026-05-03T18:03:37Z RAleh111 4658 284350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|давяло|ся}} пабываць і мне. На жаль, арганізацыя гэта была дужа нятрывалая і хутка рассыпалася, як пачалася палітычная рэакцыя. {{gap|2.5em}}Энэргічная дзеяльнасьць Грамады сярод работнікаў і здабытыя ею сярод апошніх уплывы заваявалі нашай арганізацыі ў Вільні „права грамадзянства“ сярод усіх іншых палітычных партыяў, якія сьпярша ўглядаліся на яе даволі няпрыхільна, калі не сказаць: варожа. Грамада прыймала ўчасьце ў міжпартыйных нарадах, камітэтах і г. п. ды актыўна выступала на вулічных маніфэстацыях. {{gap|2.5em}}Гожа адзначыць, што ў 1905 годзе так-званымі цяпер „краёвымі“ палякамі радыкальнага кірунку была зроблена спроба стварыць мясцовую сацыял-дэмакратычную арганізацыю пад назовам: „Сацыял-дэмакратычная Партыя Беларусі“. Партыю гэтую заснавалі: Мар‘ян Фальскі і два браты Трушкоўскія з Горадні. Даволі трудна сказаць, што мелі на мэце тварцы гэтае партыі, вельмі хутка закончыўшае сваё існаваньне. Але здаецца, што прычынай стварэньня яе быў страх перад будзіўшымся тады '''нацыянальным''' пачуцьцём у беларускіх масах. Хаця партыя выпусьціла некалькі вельмі добрых лістовак '''пабеларуску''' („Царская гаспадарка“, адозва да рэкрутаў і інш.), пашыраных у масе бадай выключна… грамадаўцамі, — аднак, тварцы яе даволі рашуча выступалі проці „нацыяналізму“ Грамады, хоць у сваей сацыяльнай ідэалёгіі зыходзіліся з эсдэцкай большасьцяй сяброў Б. Р. Г. Уплывы С.-Д. П. Б. сярод сялянства зусім не пашыраліся, арганізацыя ня выходзіла за межы свайго Ц. К-ту, зложанага з трох памянёных асоб, ды хутка зьліквідаваля ў сувязі з выездам з краю Фальскага і Трушкоўскіх. Пачынальнікі-ж яе аддалі свае сілы польскай справе, і Фальскі сягоньня займае паважнае становішча ў польскай культурна-асьветнай працы ў Варшаве, забыўшыся аб Беларусі і яе культурных патрэбах…</br></br> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude></noinclude> de7zbfk7d7j5fe8ngkozwb0xce9c8ij 104 122409 284288 2026-05-03T12:10:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{АРЦ|БЕЛАРУСКАЯ САЦЫЯЛІСТЫЧНАЯ ГРАМАДА. ПАРТЫЙНЫ ЗЬЕЗД. НОВАЯ ПРАГРАМА. ЗЯМЕЛЬНАЕ ПЫТАНЬНЕ. СПРАВА ТЭРОРУ. ПЕРШАЯ ДРУКАРНЯ. НАШ ПРАВАЛ І ПЕРАЕЗД З МЕНСКУ Ў ВІЛЬНЮ. ДАЛЕЙШАЯ ПРАЦА МЕНСКАЕ АРГАНІЗАЦЫІ.}} {{gap|2.5em}}У 1905 годзе арганізацыя Грамады была гэткая....» 284288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|БЕЛАРУСКАЯ САЦЫЯЛІСТЫЧНАЯ ГРАМАДА. ПАРТЫЙНЫ ЗЬЕЗД. НОВАЯ ПРАГРАМА. ЗЯМЕЛЬНАЕ ПЫТАНЬНЕ. СПРАВА ТЭРОРУ. ПЕРШАЯ ДРУКАРНЯ. НАШ ПРАВАЛ І ПЕРАЕЗД З МЕНСКУ Ў ВІЛЬНЮ. ДАЛЕЙШАЯ ПРАЦА МЕНСКАЕ АРГАНІЗАЦЫІ.}} {{gap|2.5em}}У 1905 годзе арганізацыя Грамады была гэткая. Утварыліся тры цэнтры работы: у '''Пецярбурзе''' — сярод студэнцкае моладзі й работнікаў (з апошніх памятаю нябожчыка Вінцука Тубіса, энэргічнага ідэйнага працаўніка), — тут працай кіравалі Вацлаў Іваноўскі, Антон Трэпка, Антон Грыневіч і інш.; у '''Вільні''' — „Цётка“ і Ал. Бурбіс; у '''Менску''' (— нашым наймацнейшым цэнтры) — Іван, я, Каганец, Шабуня, Зелезей, Уласаў, Земенцкі, Багушэўскі ды шмат іншых, імёны якіх бяз іхняе згоды называць не хачу (— некаторыя з іх, адыйшоўшы ад актыўнае беларускае працы, займаюць урадавыя становішчы ў Польшчы). Хаця галоўным цэмэнтам, які звязваў гэтыя цэнтры і каардынаваў іх работу, быў першы тварэц Б.Р.Г. — Іван, усё-ж у меру разьвіцьця работы такое лучнасьці было мала. Адчувалася неабходнасьць беспасярэдняга кантакту між усімі актыўнымі сіламі — тым балей, што на паасобных грамадаўцах адбіваліся ўплывы розных ідэалёгіяў: эсдэкаўскае, эсэраўскае, пэпээсаўскае. Трэба было неяк паразумецца, вызначыць сабе супольную лінію, мацней зьвязаць паасобныя цэнтры, стварыць крэпкую, добра спаяную арганізацыю з адным выбарным кіраўнічым органам (датуль кіраўніцтва неяк само сабой аставалася ў руках нашае тройкі — Івана, Іваноўскага і маіх, як тварцоў арганізацыі). Рэвалюцыйныя падзеі 1905 году<noinclude></noinclude> m324f0lte71cx8xxffv2ofimzk5q078 284305 284288 2026-05-03T15:48:17Z RAleh111 4658 284305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|БЕЛАРУСКАЯ САЦЫЯЛІСТЫЧНАЯ ГРАМАДА. ПАРТЫЙНЫ ЗЬЕЗД. НОВАЯ ПРАГРАМА. ЗЯМЕЛЬНАЕ ПЫТАНЬНЕ. СПРАВА ТЭРОРУ. ПЕРШАЯ ДРУКАРНЯ. НАШ ПРАВАЛ І ПЕРАЕЗД З МЕНСКУ Ў ВІЛЬНЮ. ДАЛЕЙШАЯ ПРАЦА МЕНСКАЕ АРГАНІЗАЦЫІ.}} {{gap|2.5em}}У 1905 годзе арганізацыя Грамады была гэткая. Утварыліся тры цэнтры работы: у '''Пецярбурзе''' — сярод студэнцкае моладзі й работнікаў (з апошніх памятаю нябожчыка Вінцука Тубіса, энэргічнага ідэйнага працаўніка), — тут працай кіравалі Вацлаў Іваноўскі, Антон Трэпка, Антон Грыневіч і інш.; у '''Вільні''' — „Цётка“ і Ал. Бурбіс; у '''Менску''' (— нашым наймацнейшым цэнтры) — Іван, я, Каганец, Шабуня, Зелезей, Уласаў, Земенцкі, Багушэўскі ды шмат іншых, імёны якіх бяз іхняе згоды называць не хачу (— некаторыя з іх, адыйшоўшы ад актыўнае беларускае працы, займаюць урадавыя становішчы ў Польшчы). Хаця галоўным цэмэнтам, які звязваў гэтыя цэнтры і каардынаваў іх работу, быў першы тварэц Б. Р. Г. — Іван, усё-ж у меру разьвіцьця работы такое лучнасьці было мала. Адчувалася неабходнасьць беспасярэдняга кантакту між усімі актыўнымі сіламі — тым балей, што на паасобных грамадаўцах адбіваліся ўплывы розных ідэалёгіяў: эсдэкаўскае, эсэраўскае, пэпээсаўскае. Трэба было неяк паразумецца, вызначыць сабе супольную лінію, мацней зьвязаць паасобныя цэнтры, стварыць крэпкую, добра спаяную арганізацыю з адным выбарным кіраўнічым органам (датуль кіраўніцтва неяк само сабой аставалася ў руках нашае тройкі — Івана, Іваноўскага і маіх, як тварцоў арганізацыі). Рэвалюцыйныя падзеі 1905 году<noinclude></noinclude> bj92b5mpwx3tbzna11yen9hwxnk4uh9 284333 284305 2026-05-03T16:27:46Z RAleh111 4658 284333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{larger|БЕЛАРУСКАЯ САЦЫЯЛІСТЫЧНАЯ ГРАМАДА. ПАРТЫЙНЫ ЗЬЕЗД. НОВАЯ ПРАГРАМА. ЗЯМЕЛЬНАЕ ПЫТАНЬНЕ. СПРАВА ТЭРОРУ. ПЕРШАЯ ДРУКАРНЯ. НАШ ПРАВАЛ І ПЕРАЕЗД З МЕНСКУ Ў ВІЛЬНЮ. ДАЛЕЙШАЯ ПРАЦА МЕНСКАЕ АРГАНІЗАЦЫІ.}}}} {{gap|2.5em}}У 1905 годзе арганізацыя Грамады была гэткая. Утварыліся тры цэнтры работы: у '''Пецярбурзе''' — сярод студэнцкае моладзі й работнікаў (з апошніх памятаю нябожчыка Вінцука Тубіса, энэргічнага ідэйнага працаўніка), — тут працай кіравалі Вацлаў Іваноўскі, Антон Трэпка, Антон Грыневіч і інш.; у '''Вільні''' — „Цётка“ і Ал. Бурбіс; у '''Менску''' (— нашым наймацнейшым цэнтры) — Іван, я, Каганец, Шабуня, Зелезей, Уласаў, Земенцкі, Багушэўскі ды шмат іншых, імёны якіх бяз іхняе згоды называць не хачу (— некаторыя з іх, адыйшоўшы ад актыўнае беларускае працы, займаюць урадавыя становішчы ў Польшчы). Хаця галоўным цэмэнтам, які звязваў гэтыя цэнтры і каардынаваў іх работу, быў першы тварэц Б. Р. Г. — Іван, усё-ж у меру разьвіцьця работы такое лучнасьці было мала. Адчувалася неабходнасьць беспасярэдняга кантакту між усімі актыўнымі сіламі — тым балей, што на паасобных грамадаўцах адбіваліся ўплывы розных ідэалёгіяў: эсдэкаўскае, эсэраўскае, пэпээсаўскае. Трэба было неяк паразумецца, вызначыць сабе супольную лінію, мацней зьвязаць паасобныя цэнтры, стварыць крэпкую, добра спаяную арганізацыю з адным выбарным кіраўнічым органам (датуль кіраўніцтва неяк само сабой аставалася ў руках нашае тройкі — Івана, Іваноўскага і маіх, як тварцоў арганізацыі). Рэвалюцыйныя падзеі 1905 году<noinclude></noinclude> 76uvqlsr68ao0lo295mmiulszw6ui0y 104 122410 284289 2026-05-03T12:17:37Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «асабліва вымагалі такога адзінства: пасьля кастрычнікавага маніфэсту і пераходу ўлады ад абароны да наступленьня, трэба было вельмі добра абдумаць шлях далейшае працы. Дзеля гэтага ў канцы 1905 году быў скліканы партыйны (дэлегацкі) зьезд Б.Р.Г. {{gap|2.5em}}З...» 284289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>асабліва вымагалі такога адзінства: пасьля кастрычнікавага маніфэсту і пераходу ўлады ад абароны да наступленьня, трэба было вельмі добра абдумаць шлях далейшае працы. Дзеля гэтага ў канцы 1905 году быў скліканы партыйны (дэлегацкі) зьезд Б.Р.Г. {{gap|2.5em}}Зьезд быў скліканы ў Менску, дзе Грамада была найдужэйшая і мела найбольш актыўных сіл. Кватэру даў Віктар Зелезей (недзе на шляху ў Кальварыю — на канцы места). {{gap|2.5em}}На парадку дня стаялі гэткія справы: перагляд партыйнае праграмы, апрацоўка зямельнае праграмы, тактыка (справа тэрору), арганізацыйныя справы і выбар Цэнтральнага К-ту. Падрыхтоўка зямельнага пытаньня была загадзя даручана мне і Уласаву, і мы апрацавалі на зьезд свой праект нацыяналізацыі зямлі ў духу Маслова. {{gap|2.5em}}На зьезьдзе былі: з Менску — Іван, я, Уласаў, Каганец, Зелезей, Шабуня, Земенцкі, ды рад сялянскіх дэлегатаў з Ігуменскага, Менскага і Слуцкага паветаў; з Вільні — „Цётка“, Бурбіс, Стэцкевіч ды Аўген Хлебцэвіч; з Пецярбургу — Іваноўскі ды йшчэ нехта, каго не прыпамінаю. Усяго было душ 20. Быў і госьць — пэпээсаўскі дзеяч інж. Станіслаў Высоцкі, які, жывучы часова ў Менску, дзе меў нейкую службу, лічыў сваім абавязкам супрацоўнічаць з Грамадой (— як-жа непадобны цяперашнія пэпээсы да гэных старых, даваенных!) Большая частка прысутных ня была між сабой знаёма і сустракалася першы раз; дзеля кансьпірацыі кожнаму напісалі мелам нумар на грудзёх і называлі сябе нумарамі. {{gap|2.5em}}Зьезд пачаўся агульным аглядам тагачаснага палітычнага палажэньня, які зрабіў Іван. Пасьля перайшлі да справы ідэалёгіі Грамады. У выніку гарачае дыскусіі выявілася, што эсэраўшчына мае дужа слабыя карані сярод грамадаўцаў, а пераважае кірунак с.-д. — пераважна ў пэпээсаўскай інтэрпрэтацыі ў адносінах да нацыянальнага пытаньня. Сцьвярджэньне пры гэтым, што наагул у партыі цалком пануе '''сацыялістычная''' ідэалёгія, мела сваім вынікам зьмену партыйнага назову на: „Беларуская '''Сацыялістычная''' Грамада“, што было прынята аднагалосна. {{gap|2.5em}}Самая гарачая дыскусія ўзьнялася на груньце зямельнае праграмы. Тут спорку вялі між сабой Іван<noinclude></noinclude> pqisrr84fjq5yv6si6jty2bcp94bd9c 284304 284289 2026-05-03T15:47:43Z RAleh111 4658 284304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>асабліва вымагалі такога адзінства: пасьля кастрычнікавага маніфэсту і пераходу ўлады ад абароны да наступленьня, трэба было вельмі добра абдумаць шлях далейшае працы. Дзеля гэтага ў канцы 1905 году быў скліканы партыйны (дэлегацкі) зьезд Б. Р. Г. {{gap|2.5em}}Зьезд быў скліканы ў Менску, дзе Грамада была найдужэйшая і мела найбольш актыўных сіл. Кватэру даў Віктар Зелезей (недзе на шляху ў Кальварыю — на канцы места). {{gap|2.5em}}На парадку дня стаялі гэткія справы: перагляд партыйнае праграмы, апрацоўка зямельнае праграмы, тактыка (справа тэрору), арганізацыйныя справы і выбар Цэнтральнага К-ту. Падрыхтоўка зямельнага пытаньня была загадзя даручана мне і Уласаву, і мы апрацавалі на зьезд свой праект нацыяналізацыі зямлі ў духу Маслова. {{gap|2.5em}}На зьезьдзе былі: з Менску — Іван, я, Уласаў, Каганец, Зелезей, Шабуня, Земенцкі, ды рад сялянскіх дэлегатаў з Ігуменскага, Менскага і Слуцкага паветаў; з Вільні — „Цётка“, Бурбіс, Стэцкевіч ды Аўген Хлебцэвіч; з Пецярбургу — Іваноўскі ды йшчэ нехта, каго не прыпамінаю. Усяго было душ 20. Быў і госьць — пэпээсаўскі дзеяч інж. Станіслаў Высоцкі, які, жывучы часова ў Менску, дзе меў нейкую службу, лічыў сваім абавязкам супрацоўнічаць з Грамадой (— як-жа непадобны цяперашнія пэпээсы да гэных старых, даваенных!) Большая частка прысутных ня была між сабой знаёма і сустракалася першы раз; дзеля кансьпірацыі кожнаму напісалі мелам нумар на грудзёх і называлі сябе нумарамі. {{gap|2.5em}}Зьезд пачаўся агульным аглядам тагачаснага палітычнага палажэньня, які зрабіў Іван. Пасьля перайшлі да справы ідэалёгіі Грамады. У выніку гарачае дыскусіі выявілася, што эсэраўшчына мае дужа слабыя карані сярод грамадаўцаў, а пераважае кірунак с.-д. — пераважна ў пэпээсаўскай інтэрпрэтацыі ў адносінах да нацыянальнага пытаньня. Сцьвярджэньне пры гэтым, што наагул у партыі цалком пануе '''сацыялістычная''' ідэалёгія, мела сваім вынікам зьмену партыйнага назову на: „Беларуская '''Сацыялістычная''' Грамада“, што было прынята аднагалосна. {{gap|2.5em}}Самая гарачая дыскусія ўзьнялася на груньце зямельнае праграмы. Тут спорку вялі між сабой Іван<noinclude></noinclude> q6fjzspk2p6dm8k0831f8hswrd9and3 104 122411 284290 2026-05-03T12:26:57Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «і я, ды мы толькі той раз разыходзіліся ў сваіх паглядах, бо далей ніколі ніякага разыходжаньня ў нашых паглядах ня бывала. Справа ў тым, што мой і Уласаўскі праект праграмы па зямельнаму пытаньню як быццам прадбачыў наперад доўгі шлях да зьдзейсьненьня...» 284290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>і я, ды мы толькі той раз разыходзіліся ў сваіх паглядах, бо далей ніколі ніякага разыходжаньня ў нашых паглядах ня бывала. Справа ў тым, што мой і Уласаўскі праект праграмы па зямельнаму пытаньню як быццам прадбачыў наперад доўгі шлях да зьдзейсьненьня яе: мы схіляліся да таго пагляду, што выбух Рэвалюцыі ўжо канчаецца, і пачынаецца рэакцыя, проці якое мы сяньня бяссілныя. Наадварот, Іван лічыў неабходным кінуць сялянству найбольш зразумелы яму лёзунг: дзялі зямлю! — маючы наўвеце прадоўжыць і ўзмацаваць слабеючы размах Рэвалюцыі. Іван глядзеў на далейшае разьвіцьцё Рэвалюцыі больш аптымістычна, чым мы, і прапанаваў сваю формулу ў сказаным духу. Аднак, і большасьць зьезду не падзяляла Іванавага аптымізму, і наш праект перамог. {{gap|2.5em}}Галоўныя пункты нашае зямельнае праграмы, насколькі цяпер помніцца, былі такія: <div style="margin-left:2.5em"> {{gap|2.5em}}1) Канфіскацыя ўсіх дворных, царкоўных, касьцельных, „удзельных“ і іншых зямель ды ўтварэньне з іх — разам з землямі казённымі — нацыянальнага зямельнага фонду, з якога будуць карыстаць малазямельныя і беззямельныя сяляне. {{gap|2.5em}}2) Гаспадар нацыянальнага зямельнага фонду ў межах Беларусі — краёвы самаўрад (аўтаномны Сойм), незалежны ад расейскага цэнтральнага ўраду ў справах зямельнага распарадку. {{gap|2.5em}}3) Зямлёй надзяляюцца (ведама, бяз ніякага „выкупу“) малазямельныя і беззямельныя сяляне — па прынцыпу тварэньня рацыянальна пастаўленых дробных гаспадарчых адзінак, здольных быць прадуцэнтамі хлеба, ад чаго ўзалежняецца і велічыня надзелаў. {{gap|2.5em}}4) Дыфэрэнцыяльная зямельная рэнта канфіскуецца на карысьць Краю шляхам увядзеньня дыфэрэнцыяльнага зямельнага падатку. {{gap|2.5em}}5) Перапрадаваньне зямлі, як тавару, забараняецца. </div> {{gap|2.5em}}Доўгая была і дыскусія аб тэроры. Тут мо‘ найбольш выявіліся эсэраўскія ўплывы і настроі перажыванага мамэнту. Аднак, і ў гэтым пытаньні зьезд разышоўся з эсэраўшчынай: была прынята формула, якая прызнавала тэрор толькі як спосаб самаабароны,<noinclude></noinclude> aw47vj3o1m7hbf6pgifhvpyl38t49pv 104 122412 284291 2026-05-03T13:18:55Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «замурзаныя, ганяючыся адно за другім, — усьо гэта яскрава сведчыла аб тым, што, ня гледзючы на звячорак, жыцьцьо у мястэчку Сілцох біла крыніцаю. {{Водступ|2|em}}Завьоушы каня на прыгумень, Зося барджэй пабегла у хату, каб чаго піракусіць, вымерхаушыся за д...» 284291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>замурзаныя, ганяючыся адно за другім, — усьо гэта яскрава сведчыла аб тым, што, ня гледзючы на звячорак, жыцьцьо у мястэчку Сілцох біла крыніцаю. {{Водступ|2|em}}Завьоушы каня на прыгумень, Зося барджэй пабегла у хату, каб чаго піракусіць, вымерхаушыся за дзень. І вось, толькі яна піраступіла парог, як раптоуна с хаты на стрэчу ей кінулася яе малодшая сястрычка, замурзаная, пілявая Тэклячка і падаючы ей пісьмо праляпятала: {{Водступ|2|em}}— Вось табе, Зоська, пісьмо прыньос паштальон.. {{Абмылка|яшче|яшчэ}} с самага ранку я яго хаваю, нават і мамі ні паказвала. {{Водступ|2|em}}{{Абмылка|Эос|Зося}}, нічога ня кажучы, барджэй выхапіла пісьмо з рук сястрычкі і, забыушы нават пра яду, павярнула ізноу у сенцы. {{Водступ|2|em}}У сенцах яна скінула з сябе старую пашарпаную світку, парудзелыя шкарбаны і зблеклую шаліноуку, узяла на століку газніцу, якая заусьоды стаяла у сенцах пад рукамі на усякі ніспадзіваны прыпадак, запаліла яе і, прысеушы на у слоне, далікатна і з нейкаю панскаю асцярогаю разадрала з самага беражку руды, прымяты кабэрцік, дастала аттуль скрэмзаную {{Абмылка|гранатовымъ|гранатовым}} атрамэнтам паперачку і пачала, бэкаючы знарок, чытаць. Д„араженькая, шаноуная Зоська“, гэтак пачыналася пісацца у пісьме: „кожны дзень.. што я кажу.. нават кожную гадзіну я імчуся у сваіх думках туды, к табе, на кнею свае роднае краіны, у свайо дарагоя мястэчка Сілцы. {{Водступ|2|em}}Твой сьвяты і бязмерна дарагі ля мяне абраз, ні атходна луная перада мною і — дзе я ні павярнуся, a куды я ні азірнуся. Цэлымі дзянькамі карпеючы у хвабрыца і чуючы бязсціханны шум і грукат машын, мне здаецца, што гэта трашчаць і грукочуць ні страшэнныя хвабрычныя машыны, а кальосы мужычых драбін ды панарадау, хутка коцючы с гор па камяністым, каляіністым сцежкам родных палеткау. Даляй мне здаецца, што на гэтых драбінах ды панарадах, як і заусьоды, езьдзіш і ты, разам з другімі сілкаускімі працоўнікамі-хлебаробамі с свайго поля посьля ворыва ці баранаваньня, і, заусьоды вясьолая жыцерадая, з гасьцінна атплюшчанымі вачыма, з льогкім маладзьоністым рыжам на свежий пекнуй тварыне. Каханая Зоська! Паусьвету прамандравау, мільоны дзійчат бачыу, але нігоднае ня змог падмеціці каб хоць каліва на цябе паходзіла. І ня толькі мільонау, а с цэлаго сьвету дзіучат на цябе аднюсяньку ні памяняю“… {{Водступ|2|em}}Зося атхілілася ад пісьма, глыбока і зацяжна уздыхнула, апьяньоная наляцеушым шчасьцям і радасьцю; пачакала крыху ды падумала, і здавольная лісліваю але і мілаю Рыгораваю хвальбою (а пісьмо было ад яе каханка Рыгора Нязвычнаго), зльогку усьміхнулася і далей узялася чытаць: „Я гэтак прагну дамоу, так ірвуся на родзіну, каб барджэй прыехаць у Сілцы, дзеб сумеу убачыць цябе, абняць и пацалаваць, што проста ня ведаю як дачӓкацца бач, Зосюлька, тых сьвят, тае Тройцы… Ведаїш, гэта ж на Тройцу я маю быць дома: мяне пускаюць на цэлых пяць нядзель на пабыуку, у госьці, і я… убачуся з табою, даражэнькая Зоська“… {{Водступ|2|em}}Прачытаушы гэта, Зося ажно падскочыла ад радасьці, весяла завярцела галавою, прыжмурыла вочы і учуткі, ня судзержыушыся, праказала сама сабе: „А Божачка каханы! Няужо я усяго гэтаго ня сню? Ой, прышлі Ты скарэй тую Тройцу.“ {{Водступ|2|em}}Гук яе слоу даньосся і у хатку, дзе знайходзілася адна Тэклячка. Дзяучынка зразу разчула Зосіны словы і падумала, што тая чагось патрэбуя яе і выклікая у сенцы; вось яна падбегла к дзьвярам, адчыніла іх крыху і запытала: {{Водступ|2|em}}— Чаго хочыш, Зоська? {{Водступ|2|em}}— Нічога нї хачу… Хочыш, хочыш… я цябе ня клікала, — {{перанос-пачатак|п=выва|к=рачывалася}}<noinclude></noinclude> 2kc6v0z8q26z0r22p5k1e046krgybp5 284293 284291 2026-05-03T13:55:14Z Gleb Leo 2440 284293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Бацькава"/>замурзаныя, ганяючыся адно за другім, — усьо гэта яскрава сведчыла аб тым, што, ня гледзючы на звячорак, жыцьцьо у мястэчку Сілцох біла крыніцаю. {{Водступ|2|em}}Завьоушы каня на прыгумень, Зося барджэй пабегла у хату, каб чаго піракусіць, вымерхаушыся за дзень. І вось, толькі яна піраступіла парог, як раптоуна с хаты на стрэчу ей кінулася яе малодшая сястрычка, замурзаная, пілявая Тэклячка і падаючы ей пісьмо праляпятала: {{Водступ|2|em}}— Вось табе, Зоська, пісьмо прыньос паштальон.. {{Абмылка|яшче|яшчэ}} с самага ранку я яго хаваю, нават і мамі ні паказвала. {{Водступ|2|em}}{{Абмылка|Эос|Зося}}, нічога ня кажучы, барджэй выхапіла пісьмо з рук сястрычкі і, забыушы нават пра яду, павярнула ізноу у сенцы. {{Водступ|2|em}}У сенцах яна скінула з сябе старую пашарпаную світку, парудзелыя шкарбаны і зблеклую шаліноуку, узяла на століку газніцу, якая заусьоды стаяла у сенцах пад рукамі на усякі ніспадзіваны прыпадак, запаліла яе і, прысеушы на у слоне, далікатна і з нейкаю панскаю асцярогаю разадрала з самага беражку руды, прымяты кабэрцік, дастала аттуль скрэмзаную {{Абмылка|гранатовымъ|гранатовым}} атрамэнтам паперачку і пачала, бэкаючы знарок, чытаць. Д„араженькая, шаноуная Зоська“, гэтак пачыналася пісацца у пісьме: „кожны дзень.. што я кажу.. нават кожную гадзіну я імчуся у сваіх думках туды, к табе, на кнею свае роднае краіны, у свайо дарагоя мястэчка Сілцы. {{Водступ|2|em}}Твой сьвяты і бязмерна дарагі ля мяне абраз, ні атходна луная перада мною і — дзе я ні павярнуся, a куды я ні азірнуся. Цэлымі дзянькамі карпеючы у хвабрыца і чуючы бязсціханны шум і грукат машын, мне здаецца, што гэта трашчаць і грукочуць ні страшэнныя хвабрычныя машыны, а кальосы мужычых драбін ды панарадау, хутка коцючы с гор па камяністым, каляіністым сцежкам родных палеткау. Даляй мне здаецца, што на гэтых драбінах ды панарадах, як і заусьоды, езьдзіш і ты, разам з другімі сілкаускімі працоўнікамі-хлебаробамі с свайго поля посьля ворыва ці баранаваньня, і, заусьоды вясьолая жыцерадая, з гасьцінна атплюшчанымі вачыма, з льогкім маладзьоністым рыжам на свежий пекнуй тварыне. Каханая Зоська! Паусьвету прамандравау, мільоны дзійчат бачыу, але нігоднае ня змог падмеціці каб хоць каліва на цябе паходзіла. І ня толькі мільонау, а с цэлаго сьвету дзіучат на цябе аднюсяньку ні памяняю“… {{Водступ|2|em}}Зося атхілілася ад пісьма, глыбока і зацяжна уздыхнула, апьяньоная наляцеушым шчасьцям і радасьцю; пачакала крыху ды падумала, і здавольная лісліваю але і мілаю Рыгораваю хвальбою (а пісьмо было ад яе каханка Рыгора Нязвычнаго), зльогку усьміхнулася і далей узялася чытаць: „Я гэтак прагну дамоу, так ірвуся на родзіну, каб барджэй прыехаць у Сілцы, дзеб сумеу убачыць цябе, абняць и пацалаваць, што проста ня ведаю як дачӓкацца бач, Зосюлька, тых сьвят, тае Тройцы… Ведаїш, гэта ж на Тройцу я маю быць дома: мяне пускаюць на цэлых пяць нядзель на пабыуку, у госьці, і я… убачуся з табою, даражэнькая Зоська“… {{Водступ|2|em}}Прачытаушы гэта, Зося ажно падскочыла ад радасьці, весяла завярцела галавою, прыжмурыла вочы і учуткі, ня судзержыушыся, праказала сама сабе: „А Божачка каханы! Няужо я усяго гэтаго ня сню? Ой, прышлі Ты скарэй тую Тройцу.“ {{Водступ|2|em}}Гук яе слоу даньосся і у хатку, дзе знайходзілася адна Тэклячка. Дзяучынка зразу разчула Зосіны словы і падумала, што тая чагось патрэбуя яе і выклікая у сенцы; вось яна падбегла к дзьвярам, адчыніла іх крыху і запытала: {{Водступ|2|em}}— Чаго хочыш, Зоська? {{Водступ|2|em}}— Нічога нї хачу… Хочыш, хочыш… я цябе ня клікала, — {{перанос-пачатак|п=выва|к=рачывалася}} <section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> ab3pdm4ptcfjl9hiy8hh0ilsupoq7te 104 122413 284292 2026-05-03T13:52:47Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Бацькава"/>{{перанос-канец|п=выва|к=рачывалася}} Зося на сястрычку, нї адварочваючыся ад пісьма. {{Водступ|2|em}}Тэклячка ад крыуды прагаманіла і барджэй зачыніла дзьверы. {{Водступ|2|em}}Зосю дрэнчыла дачытаць. {{Водступ|2|em}}— „Так вось-жа“, пісау пад...» 284292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Бацькава"/>{{перанос-канец|п=выва|к=рачывалася}} Зося на сястрычку, нї адварочваючыся ад пісьма. {{Водступ|2|em}}Тэклячка ад крыуды прагаманіла і барджэй зачыніла дзьверы. {{Водступ|2|em}}Зосю дрэнчыла дачытаць. {{Водступ|2|em}}— „Так вось-жа“, пісау пад канец Рыгор: „чӓкай мяне напэуна, Зоська, к Тройцы: я пріеду… А, тым часам, бывай здарова і шчасна. Жадаю табе усяго найлепшага у твайом жыцьці. Шчыра цябе вітаю і цалую твае шчокі і губкі. Твой шчыры на векі Рыгор“. {{Водступ|2|em}}Дачытаушы да канца пісьмо, Зося пїрагарнула яго ізноу к пачатку, паглядзела на першыя словы, пачӓкала з хвілінку і прынялася ізноу чытаць, другоны раз, ужо выгаворваючы многія словы учуткі. За чытаньням яна запомніла, што час быу позны, жыцьцьо на вуліцы начало глухнуць; пра яду яна так сама забылася. Гэта пісьмо ад Рыгора, якога Зося чакала ужо цэлы месяц, так у зрадавау яе, што апроч яго (пісьма), йой — здавалася — больш нічога ня трэба было на сьвеця… — Ах, — раптам адарваўшыся ад пісьма прагукала Зося: „а тая ачамера бадай ізноу скора прыплішчыцца. Эх, як йон мне адвароцен, гэты Васіль; бач німа на яго ніякае пагібялі: ня адчапіцца ды годзі. І чаго йон, немач на яго, ушалопау сюды швэндацца, чаго? Ні сораму, ні брыдкасьці за сабою ня чуя… {{Водступ|2|em}}Але Зося нї пасьпела дацягнуць да канца свае разсуды, як чыйсь гоман на дварэ, ікрас ля сеняшніх дзьвярэй, пїрашкодзіу ей. Зосі паказалася, што то няйначы як Васіль з яе бацькам гамоня. Ня хочучы спаткацца з імі у сенцах, яна хутчэй схапіла са стала пісьмо, барджэй згарнула яго унекулькі столак і захавала у кішаню, сама ж затушыла газніцу і ускочыла у хату. {{Водступ|2|em}}— Зоська, га Зоська, вунь Васіль к табе ідзе, паднарадзіся хаця у ляпейшую спадніцу, — стрэла на парозя Зосю Тэклячка. {{Водступ|2|em}}— А табе якоя дзела? Яшчэ, бок, што! Ня мела чаго рабіць! Шышка вельмі, вялікая — Васіль, — ніздавольная адказала Зося і пачала нырпаліць у мыцяльніку, каб чаго знайсьці пїракусіць. {{Водступ|2|em}}— Тэкля, ці нї аставілі мне чаго-небудзь паесьці? — лісліва абярнулася Зося к сястрыцы. {{Водступ|2|em}}— Пачакай крыху, пасьпеїш, вымерхалася вельмі; вось войдуць у хату мама і будзям разам вячэраць. {{Водступ|2|em}}— А дзе ж тая, мама? {{Водступ|2|em}}— На дварэ, вунь, зараз войдзя, — атказала Тэклячка. {{Цэнтар|{{smaller|({{Разьбіўка|Далей будзя}}).}}}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Бацькава"/> <section begin="Думкі"/>{{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Водступ|2|em}}Кажуць разумныя людзі, што найлягчэй былобы вучыцца пісаць тады — каліб была мода пісаць ікрас {{Абмылка|такъ|так}} як словы выгаварываюцца. Досьць былоб выучыцца літары, а тады — пішы толькі тыя літары, якія азначаюць чутыя гаманкі. {{Водступ|2|em}}У словя „цэп“ чуваць гаманкі: ц, э, п. Пішучы — гаманкі замїняюцца літарамі : ц, э, {{Абмылка|ц|п}}. {{Водступ|2|em}}Кажучы слова „{{Разьбіўка|боб}}“ нельга напэуна ведаць што пісаць на канцы слова : ці „б“ (боб), ці „п“ (боп). {{Водступ|2|em}}Нікаторыя грамчэй выгаварываюць гаманкі — дык у {{Абмылка|такіхъ|такіх}} выходзіць з гутаркі: „боб“; а нікаторыя прыцішней выгаварываюць гаманкі — дык у такіх выходзіць з гутаркі: „боп“. {{Водступ|2|em}}Алі ня толькі гэта во слова — ды шмат іншых яшчэ слоу нельга згадаць як лепі напісаць. {{Водступ|2|em}}Вотаж прыходзіцца вышуківаць у людзкой гутарца тыя правілы — якіх трэба трымацца пішучы, каб быу лад у пісаньню. {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Ведама, што гаманок „а“ самы льогкі у Беларусоу да выгавору. Алі каб спраудзіцца — чаму беларускую гаворку называюць „акаюшчай“ — варта прыкмеціць ось што. {{Водступ|2|em}}Кажыцца:<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> irf9q320ksg4wagp89b8nret3dk6vl1 284323 284292 2026-05-03T16:22:38Z Gleb Leo 2440 284323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Бацькава"/>{{перанос-канец|п=выва|к=рачывалася}} Зося на сястрычку, нї адварочваючыся ад пісьма. {{Водступ|2|em}}Тэклячка ад крыуды прагаманіла і барджэй зачыніла дзьверы. {{Водступ|2|em}}Зосю дрэнчыла дачытаць. {{Водступ|2|em}}— „Так вось-жа“, пісау пад канец Рыгор: „чӓкай мяне напэуна, Зоська, к Тройцы: я пріеду… А, тым часам, бывай здарова і шчасна. Жадаю табе усяго найлепшага у твайом жыцьці. Шчыра цябе вітаю і цалую твае шчокі і губкі. Твой шчыры на векі Рыгор“. {{Водступ|2|em}}Дачытаушы да канца пісьмо, Зося пїрагарнула яго ізноу к пачатку, паглядзела на першыя словы, пачӓкала з хвілінку і прынялася ізноу чытаць, другоны раз, ужо выгаворваючы многія словы учуткі. За чытаньням яна запомніла, што час быу позны, жыцьцьо на вуліцы начало глухнуць; пра яду яна так сама забылася. Гэта пісьмо ад Рыгора, якога Зося чакала ужо цэлы месяц, так у зрадавау яе, што апроч яго (пісьма), йой — здавалася — больш нічога ня трэба было на сьвеця… — Ах, — раптам адарваўшыся ад пісьма прагукала Зося: „а тая ачамера бадай ізноу скора прыплішчыцца. Эх, як йон мне адвароцен, гэты Васіль; бач німа на яго ніякае пагібялі: ня адчапіцца ды годзі. І чаго йон, немач на яго, ушалопау сюды швэндацца, чаго? Ні сораму, ні брыдкасьці за сабою ня чуя… {{Водступ|2|em}}Але Зося нї пасьпела дацягнуць да канца свае разсуды, як чыйсь гоман на дварэ, ікрас ля сеняшніх дзьвярэй, пїрашкодзіу ей. Зосі паказалася, што то няйначы як Васіль з яе бацькам гамоня. Ня хочучы спаткацца з імі у сенцах, яна хутчэй схапіла са стала пісьмо, барджэй згарнула яго унекулькі столак і захавала у кішаню, сама ж затушыла газніцу і ускочыла у хату. {{Водступ|2|em}}— Зоська, га Зоська, вунь Васіль к табе ідзе, паднарадзіся хаця у ляпейшую спадніцу, — стрэла на парозя Зосю Тэклячка. {{Водступ|2|em}}— А табе якоя дзела? Яшчэ, бок, што! Ня мела чаго рабіць! Шышка вельмі, вялікая — Васіль, — ніздавольная адказала Зося і пачала нырпаліць у мыцяльніку, каб чаго знайсьці пїракусіць. {{Водступ|2|em}}— Тэкля, ці нї аставілі мне чаго-небудзь паесьці? — лісліва абярнулася Зося к сястрыцы. {{Водступ|2|em}}— Пачакай крыху, пасьпеїш, вымерхалася вельмі; вось войдуць у хату мама і будзям разам вячэраць. {{Водступ|2|em}}— А дзе ж тая, мама? {{Водступ|2|em}}— На дварэ, вунь, зараз войдзя, — атказала Тэклячка. {{Цэнтар|{{smaller|({{Разьбіўка|Далей будзя}}).}}}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Бацькава"/> <section begin="Думкі"/>{{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Кажуць разумныя людзі, што найлягчэй былобы вучыцца пісаць тады — каліб была мода пісаць ікрас {{Абмылка|такъ|так}} як словы выгаварываюцца. Досьць былоб выучыцца літары, а тады — пішы толькі тыя літары, якія азначаюць чутыя гаманкі. {{Водступ|2|em}}У словя „цэп“ чуваць гаманкі: ц, э, п. Пішучы — гаманкі замїняюцца літарамі : ц, э, {{Абмылка|ц|п}}. {{Водступ|2|em}}Кажучы слова „{{Разьбіўка|боб}}“ нельга напэуна ведаць што пісаць на канцы слова : ці „б“ (боб), ці „п“ (боп). {{Водступ|2|em}}Нікаторыя грамчэй выгаварываюць гаманкі — дык у {{Абмылка|такіхъ|такіх}} выходзіць з гутаркі: „боб“; а нікаторыя прыцішней выгаварываюць гаманкі — дык у такіх выходзіць з гутаркі: „боп“. {{Водступ|2|em}}Алі ня толькі гэта во слова — ды шмат іншых яшчэ слоу нельга згадаць як лепі напісаць. {{Водступ|2|em}}Вотаж прыходзіцца вышуківаць у людзкой гутарца тыя правілы — якіх трэба трымацца пішучы, каб быу лад у пісаньню. {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Ведама, што гаманок „а“ самы льогкі у Беларусоу да выгавору. Алі каб спраудзіцца — чаму беларускую гаворку называюць „акаюшчай“ — варта прыкмеціць ось што. {{Водступ|2|em}}Кажыцца:<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> crzf52mrdwx8gu4w13t0wwk6hyadh65 0 122414 284294 2026-05-03T13:55:37Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Бацькава воля | аўтар = Цішка Гартны | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Чыясь свавольная рука…|Чыясь свавольная рука…]] | наступны = Дзянніца (1916)/1/Думкі да граматыкі|Думкі да...» 284294 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Бацькава воля | аўтар = Цішка Гартны | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Чыясь свавольная рука…|Чыясь свавольная рука…]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/1/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сокі цаліны]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 1.pdf" from="3" to="5" onlysection="Бацькава" /> {{Выроўніваньне-канец}} dljjnjfbpgv6h803a0b20yz346eahi4 284297 284294 2026-05-03T14:26:29Z Gleb Leo 2440 284297 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Бацькава воля | аўтар = Цішка Гартны | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Чыясь свавольная рука…|Чыясь свавольная рука…]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/1/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сокі цаліны]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 1.pdf" from="3" to="5" onlysection="Бацькава" /> {{Выроўніваньне-канец}} qokp484bv0wul3hticpvarj2tah4z3p 104 122415 284295 2026-05-03T14:24:43Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} голад — галодны — галадоука — галадаваць,<br /> зьмецїна — зьмяцець, мьоу — мяла. {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}З гэтага відаць, што гаманкі {{Абмылка|„О„|„О“}} i „Э Е“ любюць быць пад націскам у славах. З таго складу, з якога націск з...» 284295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} голад — галодны — галадоука — галадаваць,<br /> зьмецїна — зьмяцець, мьоу — мяла. {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}З гэтага відаць, што гаманкі {{Абмылка|„О„|„О“}} i „Э Е“ любюць быць пад націскам у славах. З таго складу, з якога націск занікаіць — дык занікаіць і гаманок „о“ і „э — е“, ды на іх мейсца зйауляіцца „а“. Гаманок „а“ праз тоя часта пападаіцца у славах. {{Водступ|2|em}}Выходзіць во добрая да граматыкі правіла, што „о“ і „э — е“ пісаць трэба тады, калі на іх пападаіць націск у словя. {{Водступ|2|em}}Алі у нікаторых славах гэта напэуна так йосьць (дом — дамоука — дамауйо, вечар — вячэра — падвячорак), а у нікаторых славах ні сусім так пэуна, праз тоя адны пішуць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| цана |style="vertical-align:top; text-align: left"| другія: |style="vertical-align:top; text-align: left"| цэна, |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| чаму |style="vertical-align:top; text-align: left"| <center>„</center> |style="vertical-align:top; text-align: left"| чэму |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}Хто у няпэуных разох, замест „о“ ці „э — е“ пішыць „а“, за тым больш прау. Алї каб пагадзіць адных з другімі дык добра былоб у падобных разох пісаць ось якую літару : „ӓ“. Гэта значыць — ні сусім пэуны, ні ясны гаманок цьвьорды. {{Водступ|2|em}}З {{Абмылка|часамъ|часам}} йон можыць вывясьціся, як выводзіцца з расейскага Ө. Алі цяпер „ӓ“ {{Абмылка|патрзбна|патрэбна}} у пісьме, каб усе аднастайна маглі азначаць ні ясны цьвьорды гаманок — часьцей падобны да „а“, а часамі да „о“ (шыло — шыла) і да „э — е“ сэрцэ — сэрца, поле — польа). {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}З {{Абмылка|гучныхъ|гучных}} мяккі гаманок адзін толькі йосьць у Беларусоу, гэта „і“. Да выгавору йон льогкі. Ясна йон чуваць так пад націскам як і бїз яго. Часта пападаіцца у такім складзі, дзе спадзівацца трэба былоб другога гаманка: {{block center/s}} нанімай (наняты)<br /> прывітайся (прывет)<br /> упірайся (упьорся) {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}З гэтага відаць, што „і“ любіць быць у мяккім складзі — калі націск (акцэнт) у словя далей стаіць і над гаманком „а — я“. {{Водступ|2|em}}Ось добрая да граматыкі другоя правіла, што у мяккіх складах, замест гаманкоу „а — я, э — е, о“, пісаць трэба гаманок „і“ — калі далей у словя над „а — я“ стаіць націск. {{Водступ|2|em}}Значыцца пісаць трэба так: німа (замест нема — няма), дзіця (дзеці, дзяцей), зьбірай (замест зьбярай, зьберай) пікарня (пяку, сьпечаны, пьок). {{Водступ|2|em}}У нікаторых славах ні сусім напэуна пісаць так можна. Кабжа аднастайнага спосабу пісаньня усім трымацца — добра былоб у падобных разох пісаць ось якую літару: {{Абмылка|„ї“|„ї“.}} Гэта значыць — ні сусім пэуны, ні ясны мяккі гаманок. {{Цэнтар|(Далей будзя у [[Дзянніца (1916)/2|№ 2]])}} {{Калёнтытул|right=''Акцьуб.''}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Думкі"/> <section begin="Аб"/>{{Цэнтар|'''Аб Беларускум унівэрсытэці.'''|памер=100%}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Водступ|2|em}}Перш у Магілеві-Губэрская Земская Зборышча, посьля у Вітабску Губерская Земская Управа, далей Мінская Гарацкая Дума — усе чуць ні на адным тыдню хапіліся за думку старацца аткрыць беларускі унівэрсытэт, кожны у сваім горадзі і кожны ад іх рашылі прасіць аб гэтым правіцельствӓ — магілёуцы сабе, мінчане сабе, а вітабцы сабе. {{Абмылка|Разамъ|Разам}} з гэтым кожны ад іх стараюцца даказаць, каму з іх унівэрсытэт зручней мець і патрабней чымсь другому. {{Водступ|2|em}}Нідатыкаючыся апошняга, мы дужа рады гэткай навіне і ад душы падтрымліваім патрэбу унівэрсытэту для Беларусі. Беларусы, у гуртку сваіх шчырэйшых сыноу, з дауных пор паднялі гэту думку і усю пору кахалі яе, шырылі. Ні раз рабіліся пробы хадайнічаць перад правіцяльствам аб дараваньні унівэрсытэту Беларусі. Але сярод правіцяльства было гэткая разуменьня, што Беларускі унівэрсытэт можӓ саслужыць яму шкодную службу, што {{перанос-пачатак|п=напло|к=дзіць}}<section end="Аб"/><noinclude></noinclude> gk1dnfh5m9rnw5odp2ktkxj49vtc5qz 284325 284295 2026-05-03T16:22:55Z Gleb Leo 2440 284325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} голад — галодны — галадоука — галадаваць,<br /> зьмецїна — зьмяцець, мьоу — мяла. {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}З гэтага відаць, што гаманкі {{Абмылка|„О„|„О“}} i „Э Е“ любюць быць пад націскам у славах. З таго складу, з якога націск занікаіць — дык занікаіць і гаманок „о“ і „э — е“, ды на іх мейсца зйауляіцца „а“. Гаманок „а“ праз тоя часта пападаіцца у славах. {{Водступ|2|em}}Выходзіць во добрая да граматыкі правіла, што „о“ і „э — е“ пісаць трэба тады, калі на іх пападаіць націск у словя. {{Водступ|2|em}}Алі у нікаторых славах гэта напэуна так йосьць (дом — дамоука — дамауйо, вечар — вячэра — падвячорак), а у нікаторых славах ні сусім так пэуна, праз тоя адны пішуць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| цана |style="vertical-align:top; text-align: left"| другія: |style="vertical-align:top; text-align: left"| цэна, |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| чаму |style="vertical-align:top; text-align: left"| <center>„</center> |style="vertical-align:top; text-align: left"| чэму |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}Хто у няпэуных разох, замест „о“ ці „э — е“ пішыць „а“, за тым больш прау. Алї каб пагадзіць адных з другімі дык добра былоб у падобных разох пісаць ось якую літару : „ӓ“. Гэта значыць — ні сусім пэуны, ні ясны гаманок цьвьорды. {{Водступ|2|em}}З {{Абмылка|часамъ|часам}} йон можыць вывясьціся, як выводзіцца з расейскага Ө. Алі цяпер „ӓ“ {{Абмылка|патрзбна|патрэбна}} у пісьме, каб усе аднастайна маглі азначаць ні ясны цьвьорды гаманок — часьцей падобны да „а“, а часамі да „о“ (шыло — шыла) і да „э — е“ сэрцэ — сэрца, поле — польа). {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}З {{Абмылка|гучныхъ|гучных}} мяккі гаманок адзін толькі йосьць у Беларусоу, гэта „і“. Да выгавору йон льогкі. Ясна йон чуваць так пад націскам як і бїз яго. Часта пападаіцца у такім складзі, дзе спадзівацца трэба былоб другога гаманка: {{block center/s}} нанімай (наняты)<br /> прывітайся (прывет)<br /> упірайся (упьорся) {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}З гэтага відаць, што „і“ любіць быць у мяккім складзі — калі націск (акцэнт) у словя далей стаіць і над гаманком „а — я“. {{Водступ|2|em}}Ось добрая да граматыкі другоя правіла, што у мяккіх складах, замест гаманкоу „а — я, э — е, о“, пісаць трэба гаманок „і“ — калі далей у словя над „а — я“ стаіць націск. {{Водступ|2|em}}Значыцца пісаць трэба так: німа (замест нема — няма), дзіця (дзеці, дзяцей), зьбірай (замест зьбярай, зьберай) пікарня (пяку, сьпечаны, пьок). {{Водступ|2|em}}У нікаторых славах ні сусім напэуна пісаць так можна. Кабжа аднастайнага спосабу пісаньня усім трымацца — добра былоб у падобных разох пісаць ось якую літару: {{Абмылка|„ї“|„ї“.}} Гэта значыць — ні сусім пэуны, ні ясны мяккі гаманок. {{Цэнтар|(Далей будзя у [[Дзянніца (1916)/2|№ 2]])}} {{Калёнтытул|right=''Акцьуб.''}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Думкі"/> <section begin="Аб"/>{{Цэнтар|'''Аб Беларускум унівэрсытэці.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Перш у Магілеві-Губэрская Земская Зборышча, посьля у Вітабску Губерская Земская Управа, далей Мінская Гарацкая Дума — усе чуць ні на адным тыдню хапіліся за думку старацца аткрыць беларускі унівэрсытэт, кожны у сваім горадзі і кожны ад іх рашылі прасіць аб гэтым правіцельствӓ — магілёуцы сабе, мінчане сабе, а вітабцы сабе. {{Абмылка|Разамъ|Разам}} з гэтым кожны ад іх стараюцца даказаць, каму з іх унівэрсытэт зручней мець і патрабней чымсь другому. {{Водступ|2|em}}Нідатыкаючыся апошняга, мы дужа рады гэткай навіне і ад душы падтрымліваім патрэбу унівэрсытэту для Беларусі. Беларусы, у гуртку сваіх шчырэйшых сыноу, з дауных пор паднялі гэту думку і усю пору кахалі яе, шырылі. Ні раз рабіліся пробы хадайнічаць перад правіцяльствам аб дараваньні унівэрсытэту Беларусі. Але сярод правіцяльства было гэткая разуменьня, што Беларускі унівэрсытэт можӓ саслужыць яму шкодную службу, што {{перанос-пачатак|п=напло|к=дзіць}}<section end="Аб"/><noinclude></noinclude> 9xrp199ziz8a8ge5o46hxg50zxvbw1c 0 122416 284296 2026-05-03T14:26:16Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Думкі да граматыкі | аўтар = Эдвард Будзька | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Мовазнаўчая праца | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Бацькава воля|Бацькава воля]] | наступны = Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэц...» 284296 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Думкі да граматыкі | аўтар = Эдвард Будзька | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Мовазнаўчая праца | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Бацькава воля|Бацькава воля]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэці|Аб Беларускім унівэрсытэці]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Думкі да граматыкі]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 1.pdf" from="5" to="6" onlysection="Думкі" /> {{Выроўніваньне-канец}} 4fpjrfq76otx0opqcqki5twueeevwiq 104 122417 284298 2026-05-03T14:58:02Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «а ня наступу. Б.С.Г. станула на становішчы масавае барацьбы, а не індывідуальных выступленьняў. {{gap|2.5em}}Не памятаю цяпер дэталяў; не магу іх узнавіць і паводле дакумэнтаў, якія ў 1913 годзе былі здадзены на сховы ў Вільні нясумленнаму чалавеку, які іх прыса...» 284298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>а ня наступу. Б.С.Г. станула на становішчы масавае барацьбы, а не індывідуальных выступленьняў. {{gap|2.5em}}Не памятаю цяпер дэталяў; не магу іх узнавіць і паводле дакумэнтаў, якія ў 1913 годзе былі здадзены на сховы ў Вільні нясумленнаму чалавеку, які іх прысабечыў і адмовіўся вярнуць. Ці яны асталіся ў ягоным асабістым архіве, ці мо‘ зьнішчаны, — ня ведаю. Калі зьнішчаны, дык гэта непапраўная шкода, бо там былі ня толькі ўсе грамадаўскія друкі за час істнаваньня партыі (па 10 экзэмпляраў), але і ўсе недрукаваныя рэзалюцыі і пратаколы зьездаў і канфэрэнцыяў, у тым ліку і пашыраная ў рукапісе матывоўка нашае зямельнае праграмы, апрацаваная мной з даручэньня нашага Ц. К-ту. — Прыпамінаю, што на апісаным зьезьдзе быў прыняты цэлы рад рэзалюцыяў культурна-нацыянальнага характару, якія вызначылі ўвесь далейшы шлях беларускага адраджэнскага руху да самае вайны 1914 году. Была там справа беларускага школьніцтва, і друкаў, і правоў для мовы, і г. д., — ды навет справа царкоўнае уніі! {{gap|2.5em}}У канцы быў выбраны Цэнтральны Камітэт. Усяго было выбрана 5 асоб (тры сябры і два кандыдаты, толькі не памятаю, хто за каго): Іван, я, Уласаў, Іваноўскі, Бурбіс. Новаму Ц.К. была загадана, паміж іншым, арганізацыя партыйнае падпольнае друкарні, што было падгатавана ўжо раней: Фэлюк Стэцкевіч быў спэцыяльна адкамандзіраваны да чужое нелегальнае друкарні ў Вільні, каб навучыўся друкарскае штукі, ды ўжо многа папрацаваў на гэтым груньце, складаючы беларускія адозвы для віленскае арганізацыі. {{gap|2.5em}}Цікавыя былі абставіны, у якіх адбываўся зьезд. Дзеля кансьпірацыі было пастаноўлена распачаць зьезд з самай раніцы, як толькі прыедуць віленскім поездам дэлегаты з Вільні й Пецярбурга (нешта каля 8 гадз.), ды сядзець у хаце Зелезея бязвыхадна датуль, пакуль усё ня будзе абгаворана. Дык і правялі мы ў гасьціннага гаспадара роўна 24 гадзіны — да наступнае раніцы — і разыйшліся тады, як усё скончылі. {{gap|2.5em}}Арганізацыяй друкарні заняліся мы з Іванам. Іван паехаў у Вільню ды тамака закупіў усё патрэбнае праз пэпээсаў (праз ведамую і дужа сымпатычную дзеячку Марыю Пашкоўскую). Прывёз друкарскі станок у Менск я — у навагоднюю ночку, запакаваўшы ў {{перанос пачатак|коў|дры}}<noinclude></noinclude> r8csimcl8qd2usp1b8xczpuoszmhrii 284303 284298 2026-05-03T15:47:01Z RAleh111 4658 284303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>а ня наступу. Б. С. Г. станула на становішчы масавае барацьбы, а не індывідуальных выступленьняў. {{gap|2.5em}}Не памятаю цяпер дэталяў; не магу іх узнавіць і паводле дакумэнтаў, якія ў 1913 годзе былі здадзены на сховы ў Вільні нясумленнаму чалавеку, які іх прысабечыў і адмовіўся вярнуць. Ці яны асталіся ў ягоным асабістым архіве, ці мо‘ зьнішчаны, — ня ведаю. Калі зьнішчаны, дык гэта непапраўная шкода, бо там былі ня толькі ўсе грамадаўскія друкі за час істнаваньня партыі (па 10 экзэмпляраў), але і ўсе недрукаваныя рэзалюцыі і пратаколы зьездаў і канфэрэнцыяў, у тым ліку і пашыраная ў рукапісе матывоўка нашае зямельнае праграмы, апрацаваная мной з даручэньня нашага Ц. К-ту. — Прыпамінаю, што на апісаным зьезьдзе быў прыняты цэлы рад рэзалюцыяў культурна-нацыянальнага характару, якія вызначылі ўвесь далейшы шлях беларускага адраджэнскага руху да самае вайны 1914 году. Была там справа беларускага школьніцтва, і друкаў, і правоў для мовы, і г. д., — ды навет справа царкоўнае уніі! {{gap|2.5em}}У канцы быў выбраны Цэнтральны Камітэт. Усяго было выбрана 5 асоб (тры сябры і два кандыдаты, толькі не памятаю, хто за каго): Іван, я, Уласаў, Іваноўскі, Бурбіс. Новаму Ц. К. была загадана, паміж іншым, арганізацыя партыйнае падпольнае друкарні, што было падгатавана ўжо раней: Фэлюк Стэцкевіч быў спэцыяльна адкамандзіраваны да чужое нелегальнае друкарні ў Вільні, каб навучыўся друкарскае штукі, ды ўжо многа папрацаваў на гэтым груньце, складаючы беларускія адозвы для віленскае арганізацыі. {{gap|2.5em}}Цікавыя былі абставіны, у якіх адбываўся зьезд. Дзеля кансьпірацыі было пастаноўлена распачаць зьезд з самай раніцы, як толькі прыедуць віленскім поездам дэлегаты з Вільні й Пецярбурга (нешта каля 8 гадз.), ды сядзець у хаце Зелезея бязвыхадна датуль, пакуль усё ня будзе абгаворана. Дык і правялі мы ў гасьціннага гаспадара роўна 24 гадзіны — да наступнае раніцы — і разыйшліся тады, як усё скончылі. {{gap|2.5em}}Арганізацыяй друкарні заняліся мы з Іванам. Іван паехаў у Вільню ды тамака закупіў усё патрэбнае праз пэпээсаў (праз ведамую і дужа сымпатычную дзеячку Марыю Пашкоўскую). Прывёз друкарскі станок у Менск я — у навагоднюю ночку, запакаваўшы ў {{перанос пачатак|коў|дры}}<noinclude></noinclude> 8nebuvk30f5ya2vxgw0okk5h30819wt 104 122418 284299 2026-05-03T15:07:28Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|коў|дры}} і ўвязаўшы ў рэмні. На Тарговай вуліцы (каля Нізкага Рынку) знайшлі пакойчык пад друкарню, ды тамака й засеў, прыехаўшы месяцы праз два з Вільні, „Аганёк“ (Стэцкевіч). Друкарня працавала цэлы год, выпусьціла цэлы рад лістовак і пр...» 284299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|коў|дры}} і ўвязаўшы ў рэмні. На Тарговай вуліцы (каля Нізкага Рынку) знайшлі пакойчык пад друкарню, ды тамака й засеў, прыехаўшы месяцы праз два з Вільні, „Аганёк“ (Стэцкевіч). Друкарня працавала цэлы год, выпусьціла цэлы рад лістовак і праклямацыяў, ды была арганізацыяй зьліквідавана ў сувязі з агульнай ліквідацыяй працы ў Менску, але аб гэтым далей. {{gap|2.5em}}Зьезд аказаўся скліканым вельмі ўпару: прыпазьненьне з увагі на далейшыя падзеі магло-б вельмі блага адбіцца на дзеяльнасьці арганізацыі, а мо‘ й зусім разьбіць яе, зьнішчыўшы пачаткавы цэнтр. Пачатак 1906 году зыйшоўся з „праваламі“ — сьпярша Каганца й Багушэўскага, а пасьля — нас двайга, Івана й мяне. {{gap|2.5em}}Першы з гэтых „правалаў“ стаўся мо‘ навет у канцы 1905 году. Каганец з Сьцяпанам Багушэўскім паехалі сьвятам на вёску — да зродных братоў Каганцовых, Кардэцкіх, недзе каля Койданава. Зрабілі яны тамака мітынг, на які зыйшлося даволі многа народу. Але, замест таго, каб зараз пасьля мітынгу вярнуцца ў Менск, яны спакусіліся пагасьціць яшчэ дзень у гасьцінных гаспадароў. Аб людным мітынгу, ведама, хутка дазналася паліцыя і назаўтра раніцай наляцела на хату Кардэцкіх, ды ўзяла абодвых гасьцей у ложках… Каганец за гэта быў засуджаны на тры гады крэпасьці і адсядзеў кару ў Менску. Багушэўскаму-ж удалося да суду звольніцца пад залог, ды пасьля ён уцёк заграніцу, дзе і скончыў вышэйшую школу, але з рухам беларускім з таго часу разьвітаўся. {{gap|2.5em}}Што датычыць нас двайга, дык справа вось як адбылася. {{gap|2.5em}}У найбольш гарачы мамэнт рэвалюцыйнага руху — перад і ў часе агульнае забастоўкі — наша арганізацыя ў Менску пачала арганізоўваць свае баявыя сілы. Падбіраліся адпаведныя людзі, гуртавалася аружжа, якое складалася ў нашым доме (Крэшчэнская 27) на падстрэшшы. Былі там вінтоўкі, браўнінгі, запас патронаў да іх, дынамітныя патроны — ўсё тое, што мы маглі скупіць пры невялікіх нашых капіталах. Ведама, вясьці баявую акцыю самастойна наша арганізацыя не магла і ня зьбіралася, і мы падтрымлівалі кантакт з другімі рэвалюцыйнымі партыямі, а перадусім — з эсэрамі. Кантакт з эсэрамі быў у нас даволі цесны праз А. {{перанос пачатак|Бонч-|Асмалоўскага}}<noinclude></noinclude> 8y384kbnyyi62lymoumurcrq2scht66 104 122419 284300 2026-05-03T15:38:44Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Бонч-|Асмалоўскага}}, д-ра Гершуні, сёстры Ізмайловічанкі (Соня і Катя), ды Пуліхава, пазьней павешанага ў Менску. Пасьля расстрэлу мітынгу на пляцу перад Віленскім вагзалам 17 кастрычніка 1905 году, наша арганізацыя (яшчэ да зьезду і яго рэза...» 284300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Бонч-|Асмалоўскага}}, д-ра Гершуні, сёстры Ізмайловічанкі (Соня і Катя), ды Пуліхава, пазьней павешанага ў Менску. Пасьля расстрэлу мітынгу на пляцу перад Віленскім вагзалам 17 кастрычніка 1905 году, наша арганізацыя (яшчэ да зьезду і яго рэзалюцыі аб тэроры) згаварылася з эсэрамі ў справе адказу ўладам на крывавую лазьню і абяцала ім сваю дапамогу. Быў праектаваны рад тэрорыстычных актаў — на губэрнатара Курлова і вышэйшых чыноў жандармэрыі, беспасярэдна камандаваўшых расстрэлам. Насколькі ідэя тэрорыстычнага адказу вінавайцам расстрэлу была ў той час папулярна, паказуе факт, што распачаты супольна намі і эсэрамі збор грошы на гэту мэту ішоў дужа памысна: ахвотне давалі значныя ахвяры навет некаторыя з польскіх абшарнікаў (прыкладам Эўстахы Любаньскі з Лошыцы), абураныя крывавай расправай Курлова. {{gap|2.5em}}Пачалася падгатоўка. Мы ўзяліся дастаць каня з санкамі, каб „тэхнік“ эсэраўскі мог паехаць за места — ў лес — ды выпрабаваць прыгатаваныя ім бомбы. На жаль, у назначаны дзеля гэтага дзень „тэхнік“ да нас не зьявіўся, а Іван і я мусілі як-раз увечары таго-ж дня выехаць з Менску. „Тэхнік“ прыйшоў толькі праз дзень ці праз два, калі ня было ні нас, ні каня. Прыняла яго наша Маці, шчыра спагадаўшая нашай працы, перад якой ён і разлажыў свой небясьпечны „тавар“. Ды старушка, хоць і спагадала яму, не магла тут нічога парадзіць. Магчыма, што спазьненьне „тэхніка“ і выклікала няўдачу замаху на Курлова (а пасьля й на паліцэйстара): кіненая ў Курлова Пуліхавым бомба — у часе нейкіх пахаронаў — не разарвалася, бо, як казалі, нешта ў ёй ад марозу замерзла, і ўся хітрая машына аказалася ні да чога. Калі-б жа бомбы былі выпрабаваны, як праектавалася, гэтак сама ў мароз, то нястача ў іх фабрыкацыі выявілася бы сама сабой. Усё-ж за „пакушэньне“ на губэрнатара, Пуліхаў быў павешаны ў Менскім вастрозе (пад скляпёнымі варотамі), а Аляксандра Ізмайловічанка, якая адначасна з кіданьнем бомбы страляла з браўнінгу, дастала вечную катаргу. — Бадай адначасна з ёй (ці крыху раней) была заарыштавана сястра яе, Кацярына. Яна гэтак сама падгатаўлялася да нейкага замаху, і адзін з нашых людзей (фармацэўт) раздабыў для яе аднаго з найсільнейшых ядаў — Curarinum sulfuricum, каб {{перанос пачатак|атру|ціць}}<noinclude></noinclude> oqssu2augd63qfm392oqbffb9rnsa3t 104 122420 284301 2026-05-03T15:45:32Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|атру|ціць}} кулі да браўнінгу. Пасадзілі яе ў жаноцкім вастрозе — недзе на канцы места. Вастрог слаба пілнавалі, бо палітычных, апрача Ізмайловічанкі, тамака, здаецца, ня было. Вось, эсэры надумаліся вызваліць яе з вастрогу, што і ўдалося. П...» 284301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|атру|ціць}} кулі да браўнінгу. Пасадзілі яе ў жаноцкім вастрозе — недзе на канцы места. Вастрог слаба пілнавалі, бо палітычных, апрача Ізмайловічанкі, тамака, здаецца, ня было. Вось, эсэры надумаліся вызваліць яе з вастрогу, што і ўдалося. Пры гэтым ім дапамог адзін з нашых людзей, імя якога не называю, каб не папсаваць яму кар‘еры на польскай службе (цяпер ён зусім далёкі ад беларускага руху). Гэты наш таварыш пазычыў у некага пару добрых „панскіх“ каней з санкамі і вызволеную з вастрогу Ізмайловічанку „умчаў“ за пару станцыяў ад Менску, дзе яна села на поезд і паехала на пулудзень. У Севастопалі (ці ў Ялце? — добра не памятаю) яна зьявілася да адмірала Чухніна, які толькі-што ўчыніў крывавую расправу з паўстаўшымі чорнаморскімі матросамі, ды стрэліла яму двойчы ў жывот з малога браўнінгу, але, відаць, неатручанымі кулямі, бо стрэлы аказаліся несьмяротнымі. Чухнін навет меў сілу загадаць салдатам застраліць Ізмайловічанку намесцы, і гэтак яна пагібла — бязыменна… Толькі нешта праз год Чухніна падпілнаваў у парку і застрэліў з вінтоўкі нейкі няведамы й нявыкрыты матрос. {{gap|2.5em}}Вось, гэтае супрацоўніцтва грамадаўцаў з эсэраўскай баёўкай было, відаць, выкрыта „ахранкай“. Мы заўважылі, што нас пілнуюць „шпікі“. У выніку абсэрвацыі быў дадзены загад заарыштаваць нас, ад чаго мы ўратаваліся дзякуючы гэткім акалічнасьцям. {{gap|2.5em}}Неяк у апошніх чыслах студзеня 1906 году Іван выехаў у арганізацыйных справах у Вільню, скуль меўся зьезьдзіць у Варшаву. Якраз у гэтым часе быў вызначаны сход інтэлігенцкае групы грамадаўцаў, на якім я павінен быў зрабіць справаздачу аб адбытым партыйным зьезьдзе. Сход быў назначаны ў кватэры доктара Яноўскага пры Паліцэйскай вуліцы, бо дачка яго, Казіміра, належала да Б.С.Г. Ледзь распачаўся сход, прыбег туды Земенцкі, сябра арганізацыі, і расказаў мне, што наш дом пры Крэшчэнскай вул. абстаўлены шпікамі, якіх ён ведае з твару. Каб ня зрываць сходу, я папрасіў Земенцкага пайсьці да маей Маткі, паведаміць яе аб гэтым і дапамагчы ей перацягнуць аружжа і іншыя кампрамітуючыя рэчы з нашага падстрэшша — у склеп другога дому на нашым падворку, што і было зроблена. Сам я, ведама, да хаты ўжо не<noinclude></noinclude> gdmc7fonmt3t79c1z50dyzhvett8huf 284302 284301 2026-05-03T15:46:05Z RAleh111 4658 284302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|атру|ціць}} кулі да браўнінгу. Пасадзілі яе ў жаноцкім вастрозе — недзе на канцы места. Вастрог слаба пілнавалі, бо палітычных, апрача Ізмайловічанкі, тамака, здаецца, ня было. Вось, эсэры надумаліся вызваліць яе з вастрогу, што і ўдалося. Пры гэтым ім дапамог адзін з нашых людзей, імя якога не называю, каб не папсаваць яму кар‘еры на польскай службе (цяпер ён зусім далёкі ад беларускага руху). Гэты наш таварыш пазычыў у некага пару добрых „панскіх“ каней з санкамі і вызволеную з вастрогу Ізмайловічанку „умчаў“ за пару станцыяў ад Менску, дзе яна села на поезд і паехала на пулудзень. У Севастопалі (ці ў Ялце? — добра не памятаю) яна зьявілася да адмірала Чухніна, які толькі-што ўчыніў крывавую расправу з паўстаўшымі чорнаморскімі матросамі, ды стрэліла яму двойчы ў жывот з малога браўнінгу, але, відаць, неатручанымі кулямі, бо стрэлы аказаліся несьмяротнымі. Чухнін навет меў сілу загадаць салдатам застраліць Ізмайловічанку намесцы, і гэтак яна пагібла — бязыменна… Толькі нешта праз год Чухніна падпілнаваў у парку і застрэліў з вінтоўкі нейкі няведамы й нявыкрыты матрос. {{gap|2.5em}}Вось, гэтае супрацоўніцтва грамадаўцаў з эсэраўскай баёўкай было, відаць, выкрыта „ахранкай“. Мы заўважылі, што нас пілнуюць „шпікі“. У выніку абсэрвацыі быў дадзены загад заарыштаваць нас, ад чаго мы ўратаваліся дзякуючы гэткім акалічнасьцям. {{gap|2.5em}}Неяк у апошніх чыслах студзеня 1906 году Іван выехаў у арганізацыйных справах у Вільню, скуль меўся зьезьдзіць у Варшаву. Якраз у гэтым часе быў вызначаны сход інтэлігенцкае групы грамадаўцаў, на якім я павінен быў зрабіць справаздачу аб адбытым партыйным зьезьдзе. Сход быў назначаны ў кватэры доктара Яноўскага пры Паліцэйскай вуліцы, бо дачка яго, Казіміра, належала да Б. С. Г. Ледзь распачаўся сход, прыбег туды Земенцкі, сябра арганізацыі, і расказаў мне, што наш дом пры Крэшчэнскай вул. абстаўлены шпікамі, якіх ён ведае з твару. Каб ня зрываць сходу, я папрасіў Земенцкага пайсьці да маей Маткі, паведаміць яе аб гэтым і дапамагчы ей перацягнуць аружжа і іншыя кампрамітуючыя рэчы з нашага падстрэшша — у склеп другога дому на нашым падворку, што і было зроблена. Сам я, ведама, да хаты ўжо не<noinclude></noinclude> hy5nbckemaukvas6uhz40fa0krle8rn 0 122421 284313 2026-05-03T15:58:06Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Закладзіны Беларускае Рэвалюцыйнае Грамады. Яе дзеяльнасьць | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Прадмова|Прадмова]] | наступны = За двадцаць пяць...» 284313 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Закладзіны Беларускае Рэвалюцыйнае Грамады. Яе дзеяльнасьць | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Прадмова|Прадмова]] | наступны = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Беларуская Сацыялістычная Грамада|Беларуская Сацыялістычная Грамада. Партыйны зьезд. Новая праграма. Зямельнае пытаньне. Справа тэрору. Першая друкарня. Наш правал і пераезд з Менсу у Вільню. Далейшая праца менскае арганізацыі]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="За двадцаць пяць гадоў (1928).pdf" from="9" to="23" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} 3nlm4m26bhvenyb21acmaagyu4yx61w 104 122422 284314 2026-05-03T16:02:07Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «пайшоў, а, скончыўшы свой даклад, пайшоў начаваць у бясьпечнае месца. Дні цераз тры я-ткі адважыўся пайсьці ўвечары да дому; падыходзячы, бачу, што ў цяню дзерава, які падаў на суседні дом — на другім баку вуліцы, — нехта стаіць, прытуліўшыся да сьцяны. Ал...» 284314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>пайшоў, а, скончыўшы свой даклад, пайшоў начаваць у бясьпечнае месца. Дні цераз тры я-ткі адважыўся пайсьці ўвечары да дому; падыходзячы, бачу, што ў цяню дзерава, які падаў на суседні дом — на другім баку вуліцы, — нехта стаіць, прытуліўшыся да сьцяны. Але, калі я, увайшоўшы ў хату, асьцярожна паглядзеў праз вакно на вуліцу, дык убачыў, што чалавек гэны зьнік. Тут я зразумеў, што гэны шпік пабег паведаміць сваю ўладу аб маім прыходзе на-нач дамоў, ды што трэ‘ ждаць налёту паліцыі. Павячэраўшы хуценька, я праз калітку на раку выйшаў з дому і ўзьбярэжжам Сьвіслачы выбраўся на начлег у бясьпечнае месца. А нараніцы туды прыбегла мая сястра і расказала, што ўначы дом наш быў акружаны паліцыяй, што ўсё перавернена ўверх дном, падстрэшша перакапана, але ў склеп не заходзілі. Кабета, што ў нас служыла, на пытаньні паліцыі паказала адно толькі складзік на дровы, але ў склеп не павяла: яна акурат перад тым узяла ў маей Маткі пэнсію за два гады працы золатам (120 рублёў), усыпала грошы ў мяшэчак дый… закапала ў тым-жа склепе! Гэта ўратавала наш склад аружжа, з якога пасьля й карыстала наша арганізацыя, пакуль яго не захапіла паліцыя у Зелезея, каторы быў за гэта сасланы ў Сыбір. У яго-ж была ўзята і пячатка Грамады — тая, што рабіў Каганец… {{gap|2.5em}}Увечары я коньмі выехаў з Менску і назаўтрае пад вечар быў ужо ў Ракуцёўшчыне, фальварачку майго дзядзькі, пад Красным. А праз пару дзён прыехаў спакойна поездам у Вільню, дзе ўжо чакаў мяне Іван, напярэджаны тэлеграмай аб адбытым „налёце“, які меў на мэце наш арышт. Гэтак мы былі прымушаны расстацца з Менскам і кінуць тамака нашу колькігадовую работу, ды распачаць „новую эру“ на віленскім бруку, куды я прыехаў, здаецца, 2 лютага 1906 году. {{gap|2.5em}}З нашым прымусовым пераездам у Вільню перайшоў туды-ж і наш партыйны цэнтр. На сваё месца мы пакіравалі з Вільні ў Менск выпрабаванага ўжо нашага дзеяча Ал. Бурбіса. Стэцкевіч такжа хутка перабраўся туды. Урэшце, асеў там і Уласаў, ды далучыўся да Грамады новы чынны сябра — аграном Скандракоў, былы эсэр. Гэтак на першы час работа ў Менску ад нашага выезду не пацярпела; аднак, у {{перанос пачатак|да|лейшым}}<noinclude></noinclude> hsq5ii2zgt3vusamvghpo8dp167xpop 104 122423 284315 2026-05-03T16:15:13Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|да|лейшым}} узмацаваньне эсэраўскіх уплываў аказалася гібельным для яе: у выніку гэтых уплываў была з‘арганізавана экспрапрыяцыя казённых грошы — дужа няўдалая, якая і была прычынай пазьнейшага развалу менскае арганізацыі. Проці эксп...» 284315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|да|лейшым}} узмацаваньне эсэраўскіх уплываў аказалася гібельным для яе: у выніку гэтых уплываў была з‘арганізавана экспрапрыяцыя казённых грошы — дужа няўдалая, якая і была прычынай пазьнейшага развалу менскае арганізацыі. Проці экспрапрыяцыяў рашуча выступіў наш Ц. К. (тады ўжо ён быў у Вільні), што выклікала напружаныя адносіны між Менскам і Вільняй, — а накліканы экспрапрыяцыяй на Грамаду паход уладаў прымусіў галоўных менскіх дзеячоў „зьліквідавацца“ і перабрацца ў другія месцы. У Менску — з далейшым {{разьбіўка|узмацненьнем}} рэакцыі наагул — рэвалюцыйная праца ў нас спынілася; захавалася толькі ў дужа абмежаваных рамках праца {{Няма выявы}} чыста культурная, наладжаная праз пару гадоў пасьля апісаных выпадкаў. {{gap|2.5em}}Усё-ж такі ў працягу 1906 году, да гэтага нешчасьлівага „эксу“, — нашы менскія таварышы: Бурбіс, Шабуня, Уласаў, Яноўская, Скандракоў, Зелезей, Каганец, Кукель („Апанас“), Ленкоўскі і другія разьвілі былі шырокую дзеяльнасьць Грамады сярод работнікаў (ня кажучы, ведама, аб нармальнай і сталай працы на вёсцы). Характэрна, што Грамада дапяла тут таго, чаго дапяць не маглі другія партыі: яна з‘арганізавала рад прафэсыянальных работніцкіх саюзаў — шаўцоў (пераважна на Камароўцы), парыкмахераў, музыкантаў, фармацэўтаў, абыймаючы сваімі ўплывамі работнікаў розных нацыянальнасьцяў, навет жыдоў, ахвотна йшоўшых пад эгідай беларускае партыі. Гэтак сама Грамада з‘арганізавала дробных чыншавікоў-дамаўласьнікаў на мястовай, папоўскай ды ксяндзоўскай зямлі; сярод іх „вёў рэй“ нейкі Верасаў, пазьнейшы карэспандэнт „Нашае Нівы“, які пісаў пад прозьвішчам „Мікола Камароўскі“ і дужа крэпка „дапякаў“ менскую адміністрацыю і духавенства. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude> {{gap|2.5em}}</noinclude> fc26ura7agkf74s59i48xswith2qcte 284351 284315 2026-05-03T18:04:48Z RAleh111 4658 284351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|да|лейшым}} узмацаваньне эсэраўскіх уплываў аказалася гібельным для яе: у выніку гэтых уплываў была з‘арганізавана экспрапрыяцыя казённых грошы — дужа няўдалая, якая і была прычынай пазьнейшага развалу менскае арганізацыі. Проці экспрапрыяцыяў рашуча выступіў наш Ц. К. (тады ўжо ён быў у Вільні), што выклікала напружаныя адносіны між Менскам і Вільняй, — а накліканы экспрапрыяцыяй на Грамаду паход уладаў прымусіў галоўных менскіх дзеячоў „зьліквідавацца“ і перабрацца ў другія месцы. У Менску — з далейшым {{разьбіўка|узмацненьнем}} рэакцыі наагул — рэвалюцыйная праца ў нас спынілася; захавалася толькі ў дужа абмежаваных рамках праца {{Няма выявы}} чыста культурная, наладжаная праз пару гадоў пасьля апісаных выпадкаў. {{gap|2.5em}}Усё-ж такі ў працягу 1906 году, да гэтага нешчасьлівага „эксу“, — нашы менскія таварышы: Бурбіс, Шабуня, Уласаў, Яноўская, Скандракоў, Зелезей, Каганец, Кукель („Апанас“), Ленкоўскі і другія разьвілі былі шырокую дзеяльнасьць Грамады сярод работнікаў (ня кажучы, ведама, аб нармальнай і сталай працы на вёсцы). Характэрна, што Грамада дапяла тут таго, чаго дапяць не маглі другія партыі: яна з‘арганізавала рад прафэсыянальных работніцкіх саюзаў — шаўцоў (пераважна на Камароўцы), парыкмахераў, музыкантаў, фармацэўтаў, абыймаючы сваімі ўплывамі работнікаў розных нацыянальнасьцяў, навет жыдоў, ахвотна йшоўшых пад эгідай беларускае партыі. Гэтак сама Грамада з‘арганізавала дробных чыншавікоў-дамаўласьнікаў на мястовай, папоўскай ды ксяндзоўскай зямлі; сярод іх „вёў рэй“ нейкі Верасаў, пазьнейшы карэспандэнт „Нашае Нівы“, які пісаў пад прозьвішчам „Мікола Камароўскі“ і дужа крэпка „дапякаў“ менскую адміністрацыю і духавенства.</br></br> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude> {{gap|2.5em}}</noinclude> 942pby6y4ayn7x4fzmn0sz2hg6nap4i 0 122424 284316 2026-05-03T16:18:52Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Аб Беларускім унівэрсытэці | аўтар = Зміцер Жылуновіч | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] | наступны = Дзянніца (1916)/1/Аб спажытк...» 284316 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Аб Беларускім унівэрсытэці | аўтар = Зміцер Жылуновіч | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/1/Аб спажытковай бядзе|Аб спажытковай бядзе]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 1.pdf" from="6" to="7" onlysection="Аб" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Аб Беларускім унівэрсытэці}} [[Катэгорыя:Публіцыстыка Цішкі Гартнага]] [[Катэгорыя:Вышэйшая адукацыя]] aqq4vyt4alvskktgecjcz1qy83kfce6 104 122425 284317 2026-05-03T16:19:01Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Аб"/>{{перанос-канец|п=напло|к=дзіць}} сэпараратыстау. Вядома, гэткая разуменьня ня мела (як і цяпер ня маіць) слушнасьці і кожнаму гэта павінна быць ведама. Тымчасам патрэбнасць унівэрсытэту для Беларусі, абшырнага краю, зусім астаулінага бяз вы...» 284317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Аб"/>{{перанос-канец|п=напло|к=дзіць}} сэпараратыстау. Вядома, гэткая разуменьня ня мела (як і цяпер ня маіць) слушнасьці і кожнаму гэта павінна быць ведама. Тымчасам патрэбнасць унівэрсытэту для Беларусі, абшырнага краю, зусім астаулінага бяз вышэйшай школы, натта і натта даецца у знакі. Беларусі унівэрсытэт патрэбны як хлеб! Беларусь адна ад {{Абмылка|бяднейшыхъ|бяднейшых}} і цямнейшых старонак. Сыны, дзеці яе, праз дзісяткі і нават сотні гадоу мусілі пакідаць сваю краіну і ехаць дальока, у чужыну, каб найсьці там асьвету; а знашоушы і атрымаушы яе, ужо ні варочаліся дамоу, а аставаліся там і атдавалі свае сілы і розум чужынцам.{{gap|8em}}Як навука, так і музыка{{gap|2em}}народау шмат абагацілася за шчот беларускіх пісаpoy i музыкантау. Сама-ж Беларусь заставалася цьомнай, беднай… {{Водступ|2|em}}І хто ня выясьняу сабе усяе страты ад гэтага, толькі той аставауся праступным нямком. Але далей-болі і нямкі змушаны былі загаварыць, бо сазналі тую прауду, што: як моцнаму, так і {{Абмылка|слаб''а''му|слабаму}}, як багатаму, так і беднаму аднаковы вораг цямната сваей старонкі. Значӓ, усе павінны з йой ваяваць… {{Водступ|2|em}}Беларусі патрэбны унівэрсытэт — усьо роуна дзе б яго ні залажылі: у Мінску, Вітабску, або Магілеві. Йон усьороуна павінян быць для беларусоу і звацца Беларускім. Дык па нашаму, ня трэ траціць слоу на спорку аб тым — дзе, у яком горадзі ці мейсцы спадручней, ці выгадней мець унівэрсытэт, а трэ усе стараньня {{Абмылка|злучыць|}} у адно каб скарэй дастукацца сьветача краіны… {{Водступ|2|em}}Беларусі патрэбны унівэрсытэт! {{Калёнтытул|right=''Змітро Капылянін.''}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Аб"/> <section begin="Бяда"/>{{Цэнтар|'''{{Абмылка|Абспажытковай|Аб спажытковай}} бядзе.'''|памер=140%}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Водступ|2|em}}С кім ні загаворыш, каго ні {{Абмылка|''п''аслухаіш|паслухаіш}} — усьо гутарка аб дарагоулі, аб тым, што з кожным дньом цяжэй і цяжэй прыходзіцца даставаць то цукір, то маслӓ, то мясӓ. Усьо болі паднімаіцца цана на дровы, на апратку, на ежу розную. Усьо гэта дужа {{Абмылка|пужа я|пужая}} грамадзянства, родзіць страх аб заутрашні дзень. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> {{Водступ|6|em}}Адно къ другому і злажылася так, што спажытковая бяда узлезла на языкі і сталі людзі аб ей гаварыць і пісаць; збударажыла яна грума̀дзянства і дакацілась да правіцільства. Апошняя само прынялося уладзіць бяду, <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> {{Водступ|2|em}}На днях, сабраная у Дзержаунай Радзе (у Гасударскай Думе) бюджэтная камісія радзілася аб гэнай справе. Пад той час у Гасуд. Думу прыехау міністар унутраных спрау, які у сваей прамове давьоу да ведама членау Думы абусім тым, што правіцяльства думая рабіць са спажытковай бядой і як стаіць палажэньня з прыпасамі яды. C прамовы міністра можна угледзіць, што хоць і ня дужа усьо гладка, але яно пастараіцца усьо уладзіць. Каліж дапутаты выказалі пажаданьня пірадаць справу люцкога давольства самому грамадзянству, то правіцільства аставіла гэта бяз атказу.<section end="Бяда"/><noinclude></noinclude> h2t6kcqcbvatm7oqu5v650nqq19zmhi 284326 284317 2026-05-03T16:23:11Z Gleb Leo 2440 284326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Аб"/>{{перанос-канец|п=напло|к=дзіць}} сэпараратыстау. Вядома, гэткая разуменьня ня мела (як і цяпер ня маіць) слушнасьці і кожнаму гэта павінна быць ведама. Тымчасам патрэбнасць унівэрсытэту для Беларусі, абшырнага краю, зусім астаулінага бяз вышэйшай школы, натта і натта даецца у знакі. Беларусі унівэрсытэт патрэбны як хлеб! Беларусь адна ад {{Абмылка|бяднейшыхъ|бяднейшых}} і цямнейшых старонак. Сыны, дзеці яе, праз дзісяткі і нават сотні гадоу мусілі пакідаць сваю краіну і ехаць дальока, у чужыну, каб найсьці там асьвету; а знашоушы і атрымаушы яе, ужо ні варочаліся дамоу, а аставаліся там і атдавалі свае сілы і розум чужынцам.{{gap|8em}}Як навука, так і музыка{{gap|2em}}народау шмат абагацілася за шчот беларускіх пісаpoy i музыкантау. Сама-ж Беларусь заставалася цьомнай, беднай… {{Водступ|2|em}}І хто ня выясьняу сабе усяе страты ад гэтага, толькі той аставауся праступным нямком. Але далей-болі і нямкі змушаны былі загаварыць, бо сазналі тую прауду, што: як моцнаму, так і {{Абмылка|слаб''а''му|слабаму}}, як багатаму, так і беднаму аднаковы вораг цямната сваей старонкі. Значӓ, усе павінны з йой ваяваць… {{Водступ|2|em}}Беларусі патрэбны унівэрсытэт — усьо роуна дзе б яго ні залажылі: у Мінску, Вітабску, або Магілеві. Йон усьороуна павінян быць для беларусоу і звацца Беларускім. Дык па нашаму, ня трэ траціць слоу на спорку аб тым — дзе, у яком горадзі ці мейсцы спадручней, ці выгадней мець унівэрсытэт, а трэ усе стараньня {{Абмылка|злучыць|}} у адно каб скарэй дастукацца сьветача краіны… {{Водступ|2|em}}Беларусі патрэбны унівэрсытэт! {{Калёнтытул|right=''Змітро Капылянін.''}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Аб"/> <section begin="Бяда"/>{{Цэнтар|'''{{Абмылка|Абспажытковай|Аб спажытковай}} бядзе.'''|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}С кім ні загаворыш, каго ні {{Абмылка|''п''аслухаіш|паслухаіш}} — усьо гутарка аб дарагоулі, аб тым, што з кожным дньом цяжэй і цяжэй прыходзіцца даставаць то цукір, то маслӓ, то мясӓ. Усьо болі паднімаіцца цана на дровы, на апратку, на ежу розную. Усьо гэта дужа {{Абмылка|пужа я|пужая}} грамадзянства, родзіць страх аб заутрашні дзень. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> {{Водступ|6|em}}Адно къ другому і злажылася так, што спажытковая бяда узлезла на языкі і сталі людзі аб ей гаварыць і пісаць; збударажыла яна грума̀дзянства і дакацілась да правіцільства. Апошняя само прынялося уладзіць бяду, <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> {{Водступ|2|em}}На днях, сабраная у Дзержаунай Радзе (у Гасударскай Думе) бюджэтная камісія радзілася аб гэнай справе. Пад той час у Гасуд. Думу прыехау міністар унутраных спрау, які у сваей прамове давьоу да ведама членау Думы абусім тым, што правіцяльства думая рабіць са спажытковай бядой і як стаіць палажэньня з прыпасамі яды. C прамовы міністра можна угледзіць, што хоць і ня дужа усьо гладка, але яно пастараіцца усьо уладзіць. Каліж дапутаты выказалі пажаданьня пірадаць справу люцкога давольства самому грамадзянству, то правіцільства аставіла гэта бяз атказу.<section end="Бяда"/><noinclude></noinclude> 9xqv4o3c5j3yxgvrz918msujj9fj4st 0 122426 284319 2026-05-03T16:20:54Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Аб спажытковай бядзе | аўтар = Зміцер Жылуновіч | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэці|Аб Беларускім унівэрсытэці]] | наступны = Дзянніца (1916)/1/...» 284319 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Аб спажытковай бядзе | аўтар = Зміцер Жылуновіч | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэці|Аб Беларускім унівэрсытэці]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/1/Навіны|Навіны]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 1.pdf" from="7" to="8" onlysection="Бяда" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Аб спажытковай бядзе}} [[Катэгорыя:Публіцыстыка Цішкі Гартнага]] [[Катэгорыя:Эканоміка]] 2r8ctn3rzdpd5gp5dt42uczrxn2xczj 0 122427 284320 2026-05-03T16:21:24Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Дзянніца (1916)/1/Аб спажытковай бядзе]] 284320 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзянніца (1916)/1/Аб спажытковай бядзе]] j7t4oxx0sazupj9kkcrkbw96oypi7or 0 122428 284321 2026-05-03T16:21:48Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэці]] 284321 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзянніца (1916)/1/Аб Беларускім унівэрсытэці]] 1lxcoxzfz155j8cfdgjvi3tpxa7peil 104 122429 284324 2026-05-03T16:22:51Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{АРЦ|1906 ГОД У ВІЛЬНІ. ЗАБАСТОВАЧНАЯ АКЦЫЯ НА ВЁСЦЫ. СПРОБЫ СТВАРЭНЬНЯ АДЗІНАЕ С.-Д. ПАРТЫІ БЕЛАРУСІ І ЛІТВЫ. ІЗНОЎ ПРАВАЛ! ЗАМІРАНЬНЕ ПАРТЫЙНАЕ РАБОТЫ.}} {{gap|2.5em}}Вярнуся цяпер ізноў да Вільні, бо ад 1906 году па сягоньняшні дзень (— а Іван да самай сваей пера...» 284324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|1906 ГОД У ВІЛЬНІ. ЗАБАСТОВАЧНАЯ АКЦЫЯ НА ВЁСЦЫ. СПРОБЫ СТВАРЭНЬНЯ АДЗІНАЕ С.-Д. ПАРТЫІ БЕЛАРУСІ І ЛІТВЫ. ІЗНОЎ ПРАВАЛ! ЗАМІРАНЬНЕ ПАРТЫЙНАЕ РАБОТЫ.}} {{gap|2.5em}}Вярнуся цяпер ізноў да Вільні, бо ад 1906 году па сягоньняшні дзень (— а Іван да самай сваей перадчаснай сьмерці ў 1919 годзе) я зьвязаны з Вільняй і віленскай работай. {{gap|2.5em}}Нашае асабістае палажэньне ў Вільні было дужа цяжкое. Бяз грошы, з фальшывымі пашпартамі ў кішані, баючыся сустрэцца на вуліцы з кім-небудзь із непажаданых менчан, мы мусілі неяк наладзіць свае жыцьцё на новым месцы. Закватэравалі: Іван — на Кальварыйскай вул. № 44, як „Іван Міхальчак“, я — на Замковым завулку № 3, кв. 2, як „Гэнрык Буковецкі“. Кватэра Івана аказалася вельмі сьцюдзёная, дык ён, бедны, ледзь мог тамака праспаць, ды, як дзень, уцякаў стуль адагрэцца — ці то да мяне, ці да каго іншага. Затое пад вясну перабраўся ён на Антакольскае узьбярэжжа ў маленачкую хатку ў садзе нейкае пані Ракіцкае, і ўжо я хадзіў туды вечарамі падышаць добрым паветрам і паслухаць салаўёў, праводзячы Івана з места да хаты. Але нястача грошы прымусіла нас хутка кінуць платныя кватэры й пашукаць бясплатнае. Яе мы знайшлі ў таварыша нашага студэнта-пуцейца Івана Кастэцкага, празванага „Кудла“ (Юраўскі праспэкт, цяпер вул. Міцкевіча, № 35), які на лета перабраўся сюды ў кватэру нейкага афіцэра Юдіна, што быў выехаў у лагер. Тут мы ня толькі пражылі ўсё лета самі, але й наладзілі сваю „тэхніку“, адбіваючы начамі на гэктографе адозвы й лістоўкі Грамады. Аднак, у канцы<noinclude></noinclude> qoy0gtchjgnrm2ikidkme7n8s7unpup 284328 284324 2026-05-03T16:23:40Z RAleh111 4658 284328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{larger|1906 ГОД У ВІЛЬНІ. ЗАБАСТОВАЧНАЯ АКЦЫЯ НА ВЁСЦЫ. СПРОБЫ СТВАРЭНЬНЯ АДЗІНАЕ С.-Д. ПАРТЫІ БЕЛАРУСІ І ЛІТВЫ. ІЗНОЎ ПРАВАЛ! ЗАМІРАНЬНЕ ПАРТЫЙНАЕ РАБОТЫ.}}}} {{gap|2.5em}}Вярнуся цяпер ізноў да Вільні, бо ад 1906 году па сягоньняшні дзень (— а Іван да самай сваей перадчаснай сьмерці ў 1919 годзе) я зьвязаны з Вільняй і віленскай работай. {{gap|2.5em}}Нашае асабістае палажэньне ў Вільні было дужа цяжкое. Бяз грошы, з фальшывымі пашпартамі ў кішані, баючыся сустрэцца на вуліцы з кім-небудзь із непажаданых менчан, мы мусілі неяк наладзіць свае жыцьцё на новым месцы. Закватэравалі: Іван — на Кальварыйскай вул. № 44, як „Іван Міхальчак“, я — на Замковым завулку № 3, кв. 2, як „Гэнрык Буковецкі“. Кватэра Івана аказалася вельмі сьцюдзёная, дык ён, бедны, ледзь мог тамака праспаць, ды, як дзень, уцякаў стуль адагрэцца — ці то да мяне, ці да каго іншага. Затое пад вясну перабраўся ён на Антакольскае узьбярэжжа ў маленачкую хатку ў садзе нейкае пані Ракіцкае, і ўжо я хадзіў туды вечарамі падышаць добрым паветрам і паслухаць салаўёў, праводзячы Івана з места да хаты. Але нястача грошы прымусіла нас хутка кінуць платныя кватэры й пашукаць бясплатнае. Яе мы знайшлі ў таварыша нашага студэнта-пуцейца Івана Кастэцкага, празванага „Кудла“ (Юраўскі праспэкт, цяпер вул. Міцкевіча, № 35), які на лета перабраўся сюды ў кватэру нейкага афіцэра Юдіна, што быў выехаў у лагер. Тут мы ня толькі пражылі ўсё лета самі, але й наладзілі сваю „тэхніку“, адбіваючы начамі на гэктографе адозвы й лістоўкі Грамады. Аднак, у канцы<noinclude></noinclude> b5tze5o1kxa4a9h90bfoa0xnbotemyp 284329 284328 2026-05-03T16:24:12Z RAleh111 4658 284329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{larger|1906 ГОД У ВІЛЬНІ. ЗАБАСТОВАЧНАЯ АКЦЫЯ НА ВЁСЦЫ. СПРОБЫ СТВАРЭНЬНЯ АДЗІНАЕ С.-Д. ПАРТЫІ БЕЛАРУСІ І ЛІТВЫ. ІЗНОЎ ПРАВАЛ! ЗАМІРАНЬНЕ ПАРТЫЙНАЕ РАБОТЫ.}}}} {{gap|2.5em}}Вярнуся цяпер ізноў да Вільні, бо ад лютага 1906 году па сягоньняшні дзень (— а Іван да самай сваей перадчаснай сьмерці ў 1919 годзе) я зьвязаны з Вільняй і віленскай работай. {{gap|2.5em}}Нашае асабістае палажэньне ў Вільні было дужа цяжкое. Бяз грошы, з фальшывымі пашпартамі ў кішані, баючыся сустрэцца на вуліцы з кім-небудзь із непажаданых менчан, мы мусілі неяк наладзіць свае жыцьцё на новым месцы. Закватэравалі: Іван — на Кальварыйскай вул. № 44, як „Іван Міхальчак“, я — на Замковым завулку № 3, кв. 2, як „Гэнрык Буковецкі“. Кватэра Івана аказалася вельмі сьцюдзёная, дык ён, бедны, ледзь мог тамака праспаць, ды, як дзень, уцякаў стуль адагрэцца — ці то да мяне, ці да каго іншага. Затое пад вясну перабраўся ён на Антакольскае узьбярэжжа ў маленачкую хатку ў садзе нейкае пані Ракіцкае, і ўжо я хадзіў туды вечарамі падышаць добрым паветрам і паслухаць салаўёў, праводзячы Івана з места да хаты. Але нястача грошы прымусіла нас хутка кінуць платныя кватэры й пашукаць бясплатнае. Яе мы знайшлі ў таварыша нашага студэнта-пуцейца Івана Кастэцкага, празванага „Кудла“ (Юраўскі праспэкт, цяпер вул. Міцкевіча, № 35), які на лета перабраўся сюды ў кватэру нейкага афіцэра Юдіна, што быў выехаў у лагер. Тут мы ня толькі пражылі ўсё лета самі, але й наладзілі сваю „тэхніку“, адбіваючы начамі на гэктографе адозвы й лістоўкі Грамады. Аднак, у канцы<noinclude></noinclude> 04nl89ay09d7xpyt31rt9sv9dttxd11 104 122430 284334 2026-05-03T16:32:04Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Бацькава"/>{{Цэнтар|'''Бацькава воля.'''|памер=140%}} {{Цэнтар|Раман ''Ц. Гартнага.''}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Цэнтар|Часьціна першая.}} {{Цэнтар|2.}} {{Водступ|2|em}}Нї чакаючы, аднак, покуль войдзя у хату маці, Зося неяк напала у кошыку на паліцы на ка...» 284334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Бацькава"/>{{Цэнтар|'''Бацькава воля.'''|памер=140%}} {{Цэнтар|Раман ''Ц. Гартнага.''}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Цэнтар|Часьціна першая.}} {{Цэнтар|2.}} {{Водступ|2|em}}Нї чакаючы, аднак, покуль войдзя у хату маці, Зося неяк напала у кошыку на паліцы на кавалачык сала, дастала яго, а да таго яшчэ адламала палавіну яшнага блінца і усмак пачала уплятаць. {{Водступ|2|em}}Ня больш, як хвілін праз пяць, у хату увыйшлі: Зосін бацька, здаровы чорны і смуглы, але яшчэ малады і здаровы мужчына, з разчэсанымі на прадзел валасамі, у чыстуй крамнуй картовуй жакетцы, у такіх самых портках, выпушчаных цяраз халевы элегантных глянцовых ботах з густымі, як у гармоніку, складкамі, работы самага лепшага масьцїра у Сілцох, Самуля Пыця; рэзвы і с тайомнай хітрасьцю ды пранырлівасьцю мужык Мікола, якога мелі у воку траха ня усе волашчане, ніколі ніводнае справы ня уладзійшыя бяз яго, Прыдатнага. На шаг за ім пїраступіу парог Васіль Бераг, малады і крэпкі хлапец, але няхлюяваты, сутулы і косы, з льогкім рабаценьням на белум пляскатум твары, сын Янкі Берага, аднаго ад балацеяу сілцяускіх, памьоршаго некулькі гадоу назад ад запаленьня і пакінуушага свайму ядзінаму сынку вялікая наслества, якоя аддау разам з ім пад апеку свайму малодшаму брату, Хльору, да — „савяршэнналецьця Васіля“, як пісалася у завяшчаньні… У канцы усіх была Марта, маці Зосіна, тволая карчукаватая, але рухавая і вывьорткая маладзіца, гадоу так пад трыццать пяць, с поуным чырвоным тварам і<section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> ciz35tpsp9dtbfpoix2f31hwoq5lu97 104 122431 284335 2026-05-03T16:36:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «лета пачалі ля гэтага дому круціцца шпікі, і мы стуль мусілі выбрацца ды зьмяніць свае „прозьвішчы“ на новыя. {{gap|2.5em}}Дзякуючы нязвычайнай рухавасьці і энэргіі Івана ды ягоным старым сувязям з Вільняй, мы хутка ўвайшлі ў віленскую работу, якая, трэба п...» 284335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>лета пачалі ля гэтага дому круціцца шпікі, і мы стуль мусілі выбрацца ды зьмяніць свае „прозьвішчы“ на новыя. {{gap|2.5em}}Дзякуючы нязвычайнай рухавасьці і энэргіі Івана ды ягоным старым сувязям з Вільняй, мы хутка ўвайшлі ў віленскую работу, якая, трэба прызнацца, з пачаткам рэакцыі ў Расеі была шмат сьцішэла. Прыезд новых людзей у нашых асобах, ведама, мусіў яе ажывіць. Хаця большая частка людзей, якія прыймалі ўчасьце ў выбуху рэвалюцыі 1905 году, адыйшла ад актыўнае працы, і з намі — пасьля пераезду Бурбіса і Стэцкевіча ў Менск асталася бадай ці не адна толькі „Цётка“ (дый тая пад восень 1906 году мусіла ўцякаць заграніцу ад судовага перасьледаваньня), аднак, мы хутка ўзнавілі старыя сувязі з вёскай ды выкарысталі сувязі сярод моладзі: у Праваслаўнай Духоўнай Сэмінарыі і ў сярэдняй Хіміка-Тэхнічнай школе. Праз гэту моладзь, пераважна прыезную з правінцыі, мы і пачалі наладжываць акцыю ў масах, якую вызначылі сабе на лета 1906 году: пачалі арганізоўваць забастовачны рух у часе летніх работ у полі. {{gap|2.5em}}Выпусьцілі некалькі адозваў з заклікам да змаганьня за лепшую плату і лепшыя варункі працы, друкуючы для паасобных ваколіц асобныя адозвы з чыста мясцовымі дамаганьнямі (— рабіў гэта й Менск). Асобная лістоўка інфармавала, „Як рабіць забастоўку“. У аснову ўсяе нашае акцыі быў пакладзены прынцып разьвіваньня самадзейнасьці і самаарганізацыі масы. І ў працягу лета 1906 году быў праведзены цэлы рад такіх арганізаваных сялянскіх забастовак на вельмі шырокім прасторы. {{gap|2.5em}}Пры гэтым нам давялося зрабіць цікаўны крок: друкаваць нашыя забастовачныя адозвы ня толькі пабеларуску, але і '''палітоўску'''.<ref>Нашу партыйную праграму з адозвай мы йшчэ раней выпусьцілі ў расейскай, польскай і жыдоўскай мове, маючы на мэце пазнаёміць з Б. С. Г. грамадзян усіх нацыянальнасьцяў краю.</ref> Гэта было выклікана поўнай бязьдзейнасьцяй у гэтай галіне літоўскіх партыяў, і нам трэба было самім вясьці забастовачную акцыю наабапал этнаграфічнае беларуска-літоўскае граніцы. У пашырэньні літоўскіх адозваў Грамады мы карысталіся галоўным чынам сэмінарскай моладзяй — папоўскімі сынамі, бацькі якіх былі параскіданы і на літоўскай тэрыторыі, ды гэтак нашы адозвы часта {{перанос пачатак|ван|дравалі}}<noinclude></noinclude> 9dhwj1yk69o1228g8i5s4xcex16d7e5 104 122432 284336 2026-05-03T16:45:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ван|дравалі}} далёка ў глыб Літвы, пэўне задзіўляючы подпісам сваім тамтэйшых сялян! Мушу адзначыць, што пераклады рабіў нам літоўскі эсдэк Біржышка (брат Міхала, імя яго не памятаю), ды ён-жа браўся й за друкаваньне. {{gap|2.5em}}Апісаны факт, с...» 284336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ван|дравалі}} далёка ў глыб Літвы, пэўне задзіўляючы подпісам сваім тамтэйшых сялян! Мушу адзначыць, што пераклады рабіў нам літоўскі эсдэк Біржышка (брат Міхала, імя яго не памятаю), ды ён-жа браўся й за друкаваньне. {{gap|2.5em}}Апісаны факт, сьведчучы аб неабходнасьці паразуменьня і супрацоўніцтва рэвалюцыйных партыяў сумежных нацыянальнасцьцяў пры правядзеньні шырокае масавае акцыі сацыяльнага характару, напамінае мне аб спробе стварэньня '''адзінае сацыял-дэмакратычнае партыі Беларусі і Літвы — з самастойнымі нацыянальнымі сэкцыямі'''. Мы вельмі горача падтрымлівалі гэту ідэю. Ініцыятыву правядзеньня яе ў жыцьцё ўзяла на сябе арганізацыя П. П. С. Літвы, якая пачувала сябе на нашым груньце наагул вельмі слаба, ня маючы глыбейшых каранёў у масах. Здаецца, ў маі ці ў чэрвені 1906 году ў Вільні ў гэтай справе было склікана некалькі партыйных канфэрэнцыяў зацікаўленых арганізацыяў, у тым ліку і Грамады. Наша адбывалася ў кватэры „Цёткі“, браты якое — афіцэры расейскае арміі — жылі з ёй разам і „аблаганадзёжывалі“ кватэру (на Хівінскай вул. — адзін з саракавых нумароў па левай руцэ). Пэпээсы засядалі першы дзень на Віленскай вул. (рог Мастовай, дом Лэнскага), на другі — ў кватэры „Прафэсара“ (Дамініка Рымкевіча), у банкаўскіх дамох ля Мантвілаўскага парку. Наша канфэрэнцыя высказалася за зьдзейсьненьне сказанага праекту аб‘яднаньня, цьвёрда стоючы на груньце нашае зямельнае праграмы і ад прыняцьця яе новай партыяй узалежняючы сваё ўчасьце ў ёй. Да пэпээсаў на першы дзень былі выдэлегаваны Ўласаў і я. Тут мне прышлося выдзяржаць цэлую баталію, маючы проці сябе аднаго з галоўных павадыроў пэпээсаўскае арганізацыі, Пятра Шумова, які стаяў на груньце праекту зямельнае рэформы Рожкова — аб „прырэзках“, не падыходзячы да радыкальнае перастройкі зямельных адносінаў у Краю і адкідаючы пастаўленую намі ліквідацыю абшарніцтва. Дыскусія вялася папольску, і толькі пасьля я пераканаўся, што зрабіў вялікую абмылку, сам гаворачы папольску: мне трэба было гаварыць… парасейску! Справа ў тым, што ў складзе ППС Літвы, імкнуўшаеся стацца арганізацыяй тэрыторыяльнай, а не нацыянальнай (ня гледзячы на назоў „Польская“ і падчырківаньне {{перанос пачатак|нацыяналь|нага}}<noinclude></noinclude> k5ihv6tgv4iwokovwvwnticofuuktuf 104 122433 284337 2026-05-03T16:54:08Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|нацыяналь|нага}} элемэнту словам „Літвы“), была '''жыдоўская сэкцыя''', прадстаўленая на канфэрэнцыі некалькімі галасамі. Прадстаўнікі жыдоў, як я пасьля з прыватнае гутаркі з імі даведаўся, папольску мала разумелі, у дыскусіі не разабрал...» 284337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|нацыяналь|нага}} элемэнту словам „Літвы“), была '''жыдоўская сэкцыя''', прадстаўленая на канфэрэнцыі некалькімі галасамі. Прадстаўнікі жыдоў, як я пасьля з прыватнае гутаркі з імі даведаўся, папольску мала разумелі, у дыскусіі не разабраліся і галасавалі за формулу Шумова, як за „сваю“ — партыйную. Гэтак большасць сяброў пэпээсаўскае канфэрэнцыі сваім галасаваньнем высказалася проці асноўнага пункту нашае зямельнае праграмы, што было раўназначна з пазбаўленьнем нас магчымасьці пайсьці на партыйнае аб‘яднаньне. {{gap|2.5em}}Калі мы з Уласавым здалі справу аб гэтым на нашай канфэрэнцыі, дык усе аднагалосна прызналі аб‘яднаньне немагчымым і прынялі рэзалюцыю, у якой абвінавачывалі пэпээсаў у недэмакратычнасьці і імкненьні да захаваньня ўлады польскіх абшарнікаў над беларускім сялянствам (— тое, што і цяпер робяць пэпээсы…). Назаўтрае Іван і я былі пасланы нашай канфэрэнцыяй — на паседжаньне пэпээсаўскае канфэрэнцыі, каб прачытаць там нашу дэклярацыю. Уражаньне ад апошняе было забойчае для пэпээсаўскіх павадыроў, на якіх мы ўзлажылі адказнасьць за разьбіцьцё ідэі адзінае с.-д. партыі Беларусі і Літвы. {{gap|2.5em}}З літоўскай С.-Д. пэпээсы гэтак сама не здалелі да нічота дагаварыцца. Але тут віна была, здаецца, цалком на старане літвіноў, якія імкнуліся да такое аўтаноміі „этнаграфічнае“ Літвы, каб у склад яе ўвайшлі беларускія абшары Віленшчыны і Горадзеншчыны пад відам „этнаграфічна-літоўскіх“, а з рэштай Беларусі ніякага дзела мець не хацелі. Ведама, з такой пастаноўкай справы не маглі пагадзіцца ня толькі мы, але навет і пэпээсы. {{gap|2.5em}}Наша канфэрэнцыя, схіляючыся да ідэі аб‘яднаньня рэвалюцыйных сілаў на груньце краёвае '''сацыял-дэмакратычнае''' партыі, ясна паказала, што грамадаўская ідэалёгія ўсё больш і больш самавызначалася ў духу С.-Д. І толькі адзінкі (з менскае арганізацыі) пастараму захопліваліся эсэраўскімі лёзунгамі, дзеяўшымі на масу сваім бунтарствам, ды спробаваўшы правясьці гэтыя лёзунгі ў жыцьцё на беларускім груньце, мусілі зусім зьліквідаваць работу ў Менску, як ужо сказана вышэй. {{gap|2.5em}}Разумеючы, што дзеля разьвіцьця нашага руху неабходна ўзгадоўваць моладзь у духу нашых ідэалаў — нацыянальных і сацыяльных, мы асаблівую ўвагу {{перанос пачатак|зва|рачалі}}<noinclude></noinclude> qqu69y387o6heaan7qfhpkp35ivll9w 104 122434 284340 2026-05-03T17:14:55Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Кулак. Гэта гаварыла ў ім кулацкая псыхолёгія… Яе ня выкінеш, яе не задушыш… {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна, сам таго не заўважаючы, бегаў, як апантаны, па хаце, сьціскаючы кулакі ў нястрыманай злосьці. Перш злосьць была толькі да самога сябе ...» 284340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Кулак. Гэта гаварыла ў ім кулацкая псыхолёгія… Яе ня выкінеш, яе не задушыш… {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна, сам таго не заўважаючы, бегаў, як апантаны, па хаце, сьціскаючы кулакі ў нястрыманай злосьці. Перш злосьць была толькі да самога сябе — ён бязьлітасна лаяў сябе і гатоў быў уцупіцца сам сабе у валасы, а потым зачаў лаяць і пагражаць некаму іншаму. {{Водступ|2|em}}— Я вам пакажу! Я пакажу вам яшчэ! Пачакайце!… {{Водступ|2|em}}Каб хто тады спытаў у Сымона Карызны, каму гэта ён меўся „паказаць“, ён-бы напэўна не патрапіў адказаць. Проста — шукала злосьць яго нейкага убочнага выйсьця. {{Водступ|2|em}}Раптам ляпнулі дзьверы, і Карызна, спалоханы, замітусіўся па хаце, як злоўлены злодзей. {{Водступ|2|em}}Увайшла жонка. Ён напружыў усе сілы, каб быць спакойнаму, і бязуважна яе запытаў: {{Водступ|2|em}}— Дзе ты была, Марына? {{Водступ|2|em}}Жонка чамусьці замяшалася, адвярнулася, каб ня стрэцца з ім поглядам. {{Водступ|2|em}}— Я… хадзіла да Тацяны… {{Водступ|2|em}}Карызна настаражыўся. Чаго яна сумелася? Чаму не глядзіць яму ў вочы? Ага, яна ўжо ведае! Мо‘ без яго тут расьпячатала ліст? Мо‘ шукала якога сакрэту ў ім? {{Водступ|2|em}}Ён упяў у жонку цупкі, дапытлівы погляд, поўны нядобрага падазрэньня. Яна адчула яго і яшчэ больш замяшалася. {{Водступ|2|em}}— Я хадзіла… прасіла, каб прышла памагла мне падлогу мыць. Ніколі ня была яна такая чужая, такая нялюбая Карызну, як цяпер. Ён ня мог цярпець яе прысутнасьці, ён пачынаў баяцца яе — дрэнным агідным страхам злачынцы, што баіцца, каб яго ня выкрылі. Марына Паўлаўна, нібы зразумеўшы яго, моўчкі завярнулася і пасьпешна вышла з пакою. Карызна вольна ўздыхнуў. {{Водступ|2|em}}Што-ж рабіць цяпер? {{Водступ|2|em}}Ён сеў на канапу і пачаў разважаць. Першае ашаламеньне мінулася, і ён ужо мог сяк-так прыбраць да ладу свае зьмітушоныя думкі. {{Водступ|2|em}}Ці ведае тут хто-небудзь пра яго сямейныя справы? {{Водступ|2|em}}Ён паволі, з мэтодычнаю дакладнасьцю перабраў у памяці людзей, што яго атачалі, і з прыемнасьцю пераканаўся, што бадай ніхто нават ня ведае дасканала, адкуль ён родам. Таксама ніхто мабыць ня ведае і пра яго ранейшую працу, апрача… {{Водступ|2|em}}Карызна раптам успомніў Рачкоўскага, старшыню райвыканкому, і спакойна усьміхнуўся. Яны разам там працавалі і разам рабілі ўсё, што цяпер турбуе Карызну. Але ня тое спацешыла Карызну, што знайшоў ён супольніка, знайшоў, з кім падзяліць сваю застарэлую віну, ня проста паўстала ў ваччу ў яго крэпкая камляватая постаць гэтага чалавека, заўсёды пэўнага ў сябе рашучага, энэргійнага, і тхнула на і Карызну сьвежаю бадзёрасьцю. {{Водступ|2|em}}Ён раптам разьвязаў сваё цяжкае неўразуменьне.<noinclude></noinclude> 83lxkhzvh310aitd9zqcgerwgrpk0es 104 122435 284341 2026-05-03T17:24:17Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Бацькава"/>зняпамерна пукатымі грудзямі і шырокім крыжам; нібы заведзяная машына, яна бяз пярамціханку усьо ляпятала, ні на момэнт ня сціхнуушы, ушчаушы шчэ з надворку. Свайою гутаркаю Марта разам ажывіла усю хату. {{Водступ|2|em}}— Няхай бы ты хац...» 284341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Бацькава"/>зняпамерна пукатымі грудзямі і шырокім крыжам; нібы заведзяная машына, яна бяз пярамціханку усьо ляпятала, ні на момэнт ня сціхнуушы, ушчаушы шчэ з надворку. Свайою гутаркаю Марта разам ажывіла усю хату. {{Водступ|2|em}}— Няхай бы ты хаця троху паучубырылася. Эх, эх, няахайніца ты, як я бачу (гырачылася яна на Зосю, убачыушы яе у тым адзеньні, у яком тая пасьвіла каня). „Вось-жа ня бачыш хіба, што у цябе пад бокам каханак, як золата: чысцянькі, яккуратнянькі, ажно міла падзівіцца на яго, — указваючы пальцам на Васіля, дабавіла Марта і пры гэтым жартоуна падмігнула хлопцу пранозаватымі вачыма, ажно той ня уцерпіу і ухмыльнууся. Гледзючы на яго, стала весьла і Міколу, які толькі увыйшоушы у хату, барджэй хваціуся за люльку і стау {{Абмылка|псы-їра паць|пїрасыпаць}} тутунь с пачку у капшук. {{Водступ|2|em}}— О, браток, Васіль — весяла загаманіу Мікола, ня вымаючы люлькі з губ, каб табе ды Бог памог дастаць такую бабу як мая Марта — ніколі-б ня загінуу бы… {{Абмылка|Маскаль-ня|Маскаль — ня}} баба!.. Дачка-та ужо зусім інакшая, ня тоя… {{Водступ|2|em}}— Вось годзі хаця грашыць Богу, — няздавольная адсекла гаспадару жонка: яшчэ дай толькі Божа, каб наша Тэклячка пашла па Зосі, то я-б нічагуткі ад Госпада нї прасіла-б… Ато… {{Водступ|2|em}}— Ты ша-ша-ша, я ж ніякае ганьбы на Зоську ня ускладаю, — перяцяу Мікола жонку на слові. {{Водступ|2|em}}— Та будзя вам хаця сварыцца; а то за мяне ды гатовы шчэ зачубкі ухапіцца. Клопат вам вялікі аба мне: якая ужо йосьць такой і буду, — упікнула бацькоу Зося стоючы пры стале і с думкаю, па {{перанос-пачатак|п=гуль|к=тайсву}}<section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> d7fngb2ljxw9elkkly2dw5kunhk93vp 104 122436 284342 2026-05-03T17:29:05Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=гуль|к=тайсву}} жуючы у роця. {{Водступ|2|em}}Васіль маучау; яму неяк ніякавата было слухаць чужую спрэчку, і йон, нібы ні звяртаючы на іх увагу паважна і самавіта праходзіу па хаці та уперад, та назад, дудукаючы сабе пад нос нейкую зацяжную н...» 284342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{перанос-канец|п=гуль|к=тайсву}} жуючы у роця. {{Водступ|2|em}}Васіль маучау; яму неяк ніякавата было слухаць чужую спрэчку, і йон, нібы ні звяртаючы на іх увагу паважна і самавіта праходзіу па хаці та уперад, та назад, дудукаючы сабе пад нос нейкую зацяжную няроуную мэльодыю. Час ад часу падымау к столі галаву, азірау сцены, абразы, якімі быу убран увесь покуць і дзьве сцяны: адна ат траму да {{Абмылка|цокуці|покуці}}, другая с покуці да першае бэлькі. З абразоу йон спускау вочы ніжэй і пазіраў на стол, аттуль на твар Зосі — малады, сьвежы і жыцьорады. Яму, Васілю, натта-ж жадалася сеньні вымавіць з йою, Зосяю, хоць некулькі слауцоу, выказаць імі тыя думкі, якія йон бярог ля гэтага ужо многа часу, ды усьо ня меу здарэньня, а то і нї асьмельвауся выказаць іх ей. Любячы Мікалаішку (так празывалі Зосю у Сілцох), любячы яе нязьмерна, нявыказана, як сможа толькі любіць чалавек з яго розумам, з яго павагай, з яго прыткасцю, — Васіль мучыуся весь час адным: яму усьо думалася, што Зося яго зусім нї кахая, а калі зрэдку і сустракаїцца, ды стрэушыся пяракінїцца некулькімі славамі, ці пройдзя крыху, та гэта усьо так сабе, па далікатнасьці толькі; сэрцаж яе ляжыць зусім к другому: к таму, як відаць, гарацкому збягляцу, Рыгору Нязвычнаму. Йон ужо ат многіх чувау, што Зося з ім абменьваюцца пісьмамі, што заусьоды яна забегвая да яго мацяры, Стэпы, тайком ат сваіх бацькоу, каб праведаць аб ім; ды нават заусьоды, апроч гэтага, із ім, Васільом, часта у гутарцы ані нї саромяїцца успамінаць Рыгора. І гэта усьо так прыкрыла Васілю, гэтак мучыла яго,<noinclude></noinclude> 626rtwi8i2reqqg2k2voa2gcyfefgbn 284362 284342 2026-05-03T20:19:24Z Gleb Leo 2440 284362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Бацькава"/>{{перанос-канец|п=гуль|к=тайсву}} жуючы у роця. {{Водступ|2|em}}Васіль маучау; яму неяк ніякавата было слухаць чужую спрэчку, і йон, нібы ні звяртаючы на іх увагу паважна і самавіта праходзіу па хаці та уперад, та назад, дудукаючы сабе пад нос нейкую зацяжную няроуную мэльодыю. Час ад часу падымау к столі галаву, азірау сцены, абразы, якімі быу убран увесь покуць і дзьве сцяны: адна ат траму да {{Абмылка|цокуці|покуці}}, другая с покуці да першае бэлькі. З абразоу йон спускау вочы ніжэй і пазіраў на стол, аттуль на твар Зосі — малады, сьвежы і жыцьорады. Яму, Васілю, натта-ж жадалася сеньні вымавіць з йою, Зосяю, хоць некулькі слауцоу, выказаць імі тыя думкі, якія йон бярог ля гэтага ужо многа часу, ды усьо ня меу здарэньня, а то і нї асьмельвауся выказаць іх ей. Любячы Мікалаішку (так празывалі Зосю у Сілцох), любячы яе нязьмерна, нявыказана, як сможа толькі любіць чалавек з яго розумам, з яго павагай, з яго прыткасцю, — Васіль мучыуся весь час адным: яму усьо думалася, што Зося яго зусім нї кахая, а калі зрэдку і сустракаїцца, ды стрэушыся пяракінїцца некулькімі славамі, ці пройдзя крыху, та гэта усьо так сабе, па далікатнасьці толькі; сэрцаж яе ляжыць зусім к другому: к таму, як відаць, гарацкому збягляцу, Рыгору Нязвычнаму. Йон ужо ат многіх чувау, што Зося з ім абменьваюцца пісьмамі, што заусьоды яна забегвая да яго мацяры, Стэпы, тайком ат сваіх бацькоу, каб праведаць аб ім; ды нават заусьоды, апроч гэтага, із ім, Васільом, часта у гутарцы ані нї саромяїцца успамінаць Рыгора. І гэта усьо так прыкрыла Васілю, гэтак мучыла яго, <section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> 0xrqqk80xglnhcud5w12u6xay1ktia9 104 122437 284344 2026-05-03T17:31:38Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|зва|рачалі}} на працу сярод вучняў праваслаўнае духоўнае сэмінарыі ў Вільні, тутэйшае хіміка-тэхнічнае школы, ды вучыцельскіх сэмінарыяў па ўсім краю. З апошніх нам удалося апанаваць чатыры: Маладэчанскую, Сьвіслацкую, Полацкую і Паняве...» 284344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|зва|рачалі}} на працу сярод вучняў праваслаўнае духоўнае сэмінарыі ў Вільні, тутэйшае хіміка-тэхнічнае школы, ды вучыцельскіх сэмінарыяў па ўсім краю. З апошніх нам удалося апанаваць чатыры: Маладэчанскую, Сьвіслацкую, Полацкую і Панявежскую, ды мы навет стварылі іх саюз, які пасьля правёў агульную забастоўку ў гэтых чатырох школах — нацыянальнымі беларускімі лёзунгамі. Спаміж вучняў гэтых сэмінарыяў выйшаў пасьля цэлы рад добрых, сьвядомых грамадзкіх работнікаў (Мікалай Шыла і інш.). Само сабой разумеецца, што не пакінулі мы бяз увагі і настаўнікаў урадавых народных школ (расейскіх). Улетку 1906 году ў Вільні адбыўся — з учасьцем Якуба Коласа і іншых — скліканы намі зьезд народных вучыцялёў, які і пастанавіў закласьці тайны саюз беларускіх настаўнікаў, галоўнай мэтай якога была барацьба за беларусізацыю народных школаў у Беларусі. Пасьля Колас (Костусь Міцкевіч) пробаваў закласьці ў роднай Мікалаеўшчыне, Менскага пав., аддзел саюзу, ды сход вучыцялёў быў „накрыты“ паліцыяй, і Колас з нешта пяцьма таварышамі былі засуджаны на тры гады крэпасьці кожны. {{gap|2.5em}}У канцы лета 1906 году адбылася ў Вільні йшчэ адна наша партыйная канфэрэнцыя (у кватэры „Кудлы“ — Кастэцкага — на Юраўскім завулку). Памятаю з гэтае канфэрэнцыі два вельмі важныя мамэнты: acyджэньне экспропрыяцыі, з‘арганізаванай у Менску бяз ведама і згоды Ц. К., i — пастанова распачаць яўную легальную працу. Апошнюю справу рэфэраваў Іван і тут кінуў думку аб патрэбе друкаваньня легальнае '''беларускае газэты''' — ведама, ў грамадаўскім духу. Прапазыцыя Івана была прынята аднагалосна, у выніку чаго праз пару месяцаў і нарадзілася „Наша Доля“, замененая пасьля „Нашай Нівай“. Ня буду тут затрымлівацца над гэтымі часопісямі: аб іх мне ўжо даводзілася пісаць у беларускіх газэтах даволі падробна у сувязі з нядаўным 20-лецьцем іх. Скажу толькі, што адгэтуль рэдакцыя „Н. Д.“ і „Н. Н.“ зьяўляецца фактычным цэнтрам ня толькі Грамады, якая фармальна як-быццам замірае, але і ўсяго беларускага адраджэнскага руху — яго „генэральным штабам“. Тут вырашаліся ўсе справы руху, тут было кіраўніцтва кожнай шырэйшай акцыяй. А раз у год — на сьвята Купалы — у Вільню нібы-то дзеля абходу гэтае традыцыйнае ўрачыстасьці<noinclude></noinclude> e52v7k7czttiypjne7xrtbuv1hteou6 104 122438 284346 2026-05-03T17:36:35Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «зьяжджаліся найбольш актыўныя беларускія сілы з усяго краю дзеля абмену думкамі і вызначэньня шляхоў далейшае працы. {{gap|2.5em}}Здаецца, ў 1906 (а моʻ і ў 1907?) годзе Б. С. Г. апошні раз прымала ўчасьце ў зьезьдзе рэвалюцыйных партыяў усяе Расеі, які адбыўся ў Фі...» 284346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>зьяжджаліся найбольш актыўныя беларускія сілы з усяго краю дзеля абмену думкамі і вызначэньня шляхоў далейшае працы. {{gap|2.5em}}Здаецца, ў 1906 (а моʻ і ў 1907?) годзе Б. С. Г. апошні раз прымала ўчасьце ў зьезьдзе рэвалюцыйных партыяў усяе Расеі, які адбыўся ў Фінляндыі. Дэлегатам нашым быў Іван. {{Няма выявы}} {{gap|2.5em}}Ня буду пералічаць тут усіх тых акцыяў, якія ў далейшым часе вёў „нашаніўскі“ цэнтр (— прыкладам, выбарная акцыя ў Дзяржаўную Думу III і IV, ды інш.): партыйнае фірмы тут афіцыяльна ня было, хаця ўвесь кірунак нашае працы быў бязумоўна грамадаўскі. {{перанос пачатак|Ад|значу}}<noinclude></noinclude> pny53q7u0muxvh52a94b8ubepjko6ba 104 122439 284347 2026-05-03T17:44:36Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Ад|значу}} толькі факт нашага (Івана й мяне) „правалу“ ў канцы лета 1907 году. {{gap|2.5em}}Мы тады зрабілі спробу пасяліцца пад сваім уласным прозьвішчам. Нанялі мансарду ў доме Сьмірновай пры Партовым завулку. Але не прайшло і двух тыдняў, як „...» 284347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Ад|значу}} толькі факт нашага (Івана й мяне) „правалу“ ў канцы лета 1907 году. {{gap|2.5em}}Мы тады зрабілі спробу пасяліцца пад сваім уласным прозьвішчам. Нанялі мансарду ў доме Сьмірновай пры Партовым завулку. Але не прайшло і двух тыдняў, як „ахранка“ зрабіла на нас „налёт“. Толькі дзякуючы двум таварышам (Баброўскаму і Мацкевічу, пасьля адыйшоўшым ад руху), якія бяз нас сядзелі ў нашай кватэры і пілі гарбату ды, выходзячы стуль за папіросамі, сустрэлі ў завулку йшоўшую да нас паліцыю і нас на дарозе перанялі ды папярэдзілі, — мы ўхіліліся ад арышту, пасьля чаго йзноў на цэлы год схаваліся ў падпольле. {{gap|2.5em}}Не магу ўстрымацца, каб не расказаць тут адну акалічнасьць, якая можа паказацца анэкдотам, хаця прадстаўляе бясспрэчны факт. {{gap|2.5em}}Наша мансарда, у якую вялі зусім асобныя ўсходы, складалася з двух пакойчыкаў. Першы — паўцёмны — меў вакно на ўсходы, пад якім стаяў наш самаварны стол; у тым-жа пакоі стаялі два ложкі. Другі пакоік служыў нам за габінет да працы, „гасьціную“, сталовую і ўсё іншае. Паслугоўваць нам прыходзіла нейкая старая кабеціна — двойчы на дзень: у 8 гадзіне раніцы і 8 гадз. вечара. З прычыны таго, што ўвечары нас часта ў хаце ў тую пару ня бывала, мы ключ ад кватэры пакідалі за нейкай белькай на ўсходах, і наша кабеціна сама адмыкала хату, настаўляла самавар, ставіла яго са шклянкамі на той стол пад вакном у першым пакою, слала ложкі і т. д. Бліжэйшыя да нас людзі ведалі аб гэтым ды часта прыходзілі да нас на гарбату — бяз нас. Так было і гэтым разам. Баброўскі і Мацкевіч, выходзячы адно на колькі мінут, не затушылі навет лямпы, якая гарэла ў другім пакойчыку; і знадворку, і праз вакно першага пакою ня было, аднак, відаць нутра другога пакою, хоць у ім было сьветла. Паліцыя, падняўшыся да нас на ўсходы, ды бачучы сьвятло ў хаце, пачала стукацца ў дзьверы. Праз вакно яна бачыла, што на стале стаіць самавар і „пускае пар“, ды ложкі пасланы да сну. Значыць, „птушкі“ мусяць быць у клетцы! Але — ніхто на стук не адказвае. Што-ж гэта знача? Пры ўсей сваей адвазе, паліцыя… спалохалася гэтага пустога асьветленага пакою. Так, спужалася зусім паважна: гэта быў якраз<noinclude></noinclude> fhj6lth47qewzhbyf24w8vzb8bsnup0 104 122440 284348 2026-05-03T17:56:07Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «час так званых „вооруженных сопротивленій при арестах“, калі ў Пецярбурзе, Маскве і інш. рэвалюцыянэры сустракалі стрэламі ці бомбамі паліцыю, якая прыходзіла браць іх. Вось, і віленская паліцыя ждала гэтага — ад нас: бо чаму-ж мы „прытаіліся“? — Прат...» 284348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>час так званых „вооруженных сопротивленій при арестах“, калі ў Пецярбурзе, Маскве і інш. рэвалюцыянэры сустракалі стрэламі ці бомбамі паліцыю, якая прыходзіла браць іх. Вось, і віленская паліцыя ждала гэтага — ад нас: бо чаму-ж мы „прытаіліся“? — Пратаптаўшыся з гадзіну каля дому й на лесьвіцы, уся каманда ля паўночы пакінула на ўсходах двух паліцыянтаў ды сама пайшла. Гадзін у 8 раніцы вярнулася назад і — што-ж яна праз вакно з усходаў пабачыла? Ложкі прыбраны, лямпы ўжо няма, a на стале… самавар стаіць і кіпіць! Тут ужо не чакалі, пакуль ім адчыніць нехта дзьверы, і проста выламалі іх, а, ўвайшоўшы ў хату, здубелі: нікога няма! Накінуліся на вартаваўшых паліцыянтаў: „што-ж вы не ўпілнавалі? яны-ж былі, начавалі і толькі што ўцяклі пад вашым носам!“ — Ня ведаю, ці дасталася ім за гэта на гарэхі, ці не, але паліцыя так і не дазналася, што гэта наша кабеціна прашмыгнула, як цень, міма вартаўнікоў, зрабіла акуратна ўсю сваю работу ў нашай кватэры, ды спакойна пайшла сабе дамоў… Затое-ж паліцыя сваю злосьць спагнала на нашых рэчах, рвучы на кускі старасьвецкія дакумэнты Іванавы ды топчучы й ламаючы цэнную калекцыю яго адціскаў пячатак на ляку, ад якіх і сьледу не асталося! А Іван рабіў гэтыя адціскі ў працягу многіх гадоў, і іх было вельмі багата… {{gap|2.5em}}Цікаўная прычына „налёту“. Вельмі магчыма, што нас бы гэтак хутка не зачапілі, бо з твару віленскія шпікі нас яшчэ ня ведалі, а прозьвішча Луцкевічаў нічога ім не гаварыла: „грашылі“ мы проці царскае ды панскае ўлады пад фальшывымі імёнамі. Але сталася вось што. {{gap|2.5em}}Нешта за тыдзень да „налёту“ Іван сустрэўся на вуліцы з былым нашым таварышам па гімназіі ў Менску і па першых вучнёўскіх нелегальных гурткох, Гэрцыкам. Ведаючы Гэрцыка, як ідэйнага чалавека, Іван ня ўкрываў перад ім нашае дзеяльнасьці і даў яму наш новы адрас, просячы да нас даведацца. Просьбу гэту паўтарыў і я пры сустрэчы на вуліцы з тым-жа Гэрцыкам. Аднак, ён да нас ня прыйшоў, а затое прыйшла… паліцыя! Дагадаліся мы аб ролі Герцыка ў гэтай справе толькі пазьней, калі прачыталі ў газэтах аб выкрытым у Парыжу расейскім агеньце-правакатару, які выступаў у тамтэйшых расейскіх {{перанос пачатак|эмігранц|кіх}}<noinclude></noinclude> 0p6e6aro7gqwpfi6m709suqfdiozb35 104 122441 284349 2026-05-03T18:01:43Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|эмігранц|кіх}} колах пад прозьвішчам ці то Ляндэссэна, ці фон Коттэна, ды ў якога правай рукой быў… гэны самы Гэрцык! {{gap|2.5em}}Толькі цераз год, калі начальнік віленскае „axранкі“ Шэбэко папаўся на нейкай правакацыі, ды ўвесь склад агентаў...» 284349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|эмігранц|кіх}} колах пад прозьвішчам ці то Ляндэссэна, ці фон Коттэна, ды ў якога правай рукой быў… гэны самы Гэрцык! {{gap|2.5em}}Толькі цераз год, калі начальнік віленскае „axранкі“ Шэбэко папаўся на нейкай правакацыі, ды ўвесь склад агентаў „ахранкі“ разам з яе галавой быў зьменены, мы папробавалі ізноў „улегалізавацца“. Гэтым разам нам пашэньціла, і ад 1908 году мы маглі ўжо жыць у сваей кватэры (хоць вобыскі ў нас бывалі і тут!), ня туляючыся па чужых куткох, ды ня мерзнучы ад часу да часу ўсю ночку на вуліцы, дзе мусілі, бывала, да раніцы гуляць, ня маючы начлегу… Сколькі сіл і здароўя змарнавалі мы ў тыя цяжкія часы! На колькі гадоў скарацілася ад гэтага жыцьцё слабагрудага Івана, скончыўшага перадчаснай сьмерцяй ад сухотаў!… {{gap|2.5em}}Але на становішчы — вытрывалі. {{gap|2.5em}}Пасьля „правалу“ 1907 году, калі Іван і я мусілі ізноў вярнуцца ў „падпольле“, мы адбылі канфэрэнцыю ў Докшыцах, на якую прыехалі — апрача нас двайга — Уласаў і Стэцкевіч, апошні як прадстаўнік Менску. На гэтай канфэрэнцыі быў выпрацаваны плян нашае далейшае працы, які, вярнуўшыся цішком у Вільню, мы і праводзілі ў жыцьцё.</br></br> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude></noinclude> lmwyxwt3uybtk07lr98rcnm53dz7rv6 104 122442 284352 2026-05-03T18:10:26Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Трэба працаваць! Трэба працаваць з падвойнаю энэргіяй, з падвойным запалам. Трэба давесьці сваёй самааданай працаю, што ўсё гэта было выпадковае, што ён быў і ёсьць праўдзівы сумленны сябра свае партыі. {{Водступ|2|em}}Трэба ўзмацніць тэмп...» 284352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Трэба працаваць! Трэба працаваць з падвойнаю энэргіяй, з падвойным запалам. Трэба давесьці сваёй самааданай працаю, што ўсё гэта было выпадковае, што ён быў і ёсьць праўдзівы сумленны сябра свае партыі. {{Водступ|2|em}}Трэба ўзмацніць тэмпы, рашуча штурхнуць з месца работу. Кожная хвіліна забаўкі пакажа ягоны опортунізм і ўдзесяцярыць адказнасьць яго за старыя грахі. {{Водступ|2|em}}Ён мусіць першы ў раёне скончыць суцэльную колектывізацыю свайго сельсавету. {{Водступ|2|em}}І гэтак будзе! {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна ўстае, апранаецца і выходзіць з хаты, гатовы да нейкіх пільных, яшчэ невядомых самому захадаў. {{Водступ|2|em}}Ён ідзе ў сельсавет. Уваходзячы, ён адчувае ўсё-ткі трывожнае замяшаньне (а мо, якім-небудзь чынам тут ужо ведаюць усё, але першая-ж хвіліна дае яму поўнае заспакаеньне. {{Водступ|2|em}}У сельсавеце ўсё ідзе звыклым парадкам. Пацяроб, раскапусьціўшыся за сталом і выцягнуўшы амаль не на сярэдзіну пакоя сваё бясконцыя ногі, ушчувае нейкага сераднячка. Не разабраць ці ён лаецца, ці ў роспачы жалкуе з ягонае някемкасьці. За другім сталом сядзіць маленькі дзядок у старых, ужо на нітачцы, акулярах, чалавек выразна пісьменнага выгляду. Гэта — сакратар сельсавету і непераможны шашачнік, чампіон Сіўца і ваколіц Цівунчык. Пры тэлефоне безнадзейна, надсаджваецца, мардуючы і тэлефон і сябе, сівецкі коопэратыўшчык. А ля вакна у гуртку моладзі Зелянюк з Віктарам. {{Водступ|2|em}}Усе заняты сваёю справаю, і ніхто не зварачае на яго на Карызну, асаблівае, звыш тае, што належыць увагі. Значыць — усё добра. Ён падыходзіць да Зелянюка. {{Водступ|2|em}}— Дзень добры, хлопцы! Як маецеся? Што новага ў вас? {{Водступ|2|em}}Яго сустракаюць з вясёлай прыветнасьцю. Зелянюк роўна глядзіць на яго і ўсьміхаецца загадкаваю сваёю ўсьмешкаю. Яна адразу коліць Карызну тонкай голачкай трывогі, адылі гэта ўраз мінаецца: ён ужо прывык да Зелянюковае ўсьмешкі, і яна цяпер так ня турбуе яго, як у першыя дні іхнага знаёмства. Мо‘ гэта проста ў яго з юнацкай амбіцыі? Мо‘ ён хоча паказаць ёй, усьмешкай, нейкую сваю перавагу над ім? {{Водступ|2|em}}Карызна нават не глядзіць на Зелянюка. Ён зьвяртаецца да ўсяе кампаніі і агалашае з наўмыснай гучнасьцю: {{Водступ|2|em}}— Гэтымі днямі, хлопцы, склікаем агульны сход у Сіўцы. Канчаткова і рашуча становім пытаньне пра колектыў. Трэба нарэшце рабіць тут нейкі лад. {{Водступ|2|em}}Хлоццы згаджаюцца, што ўжо пара. Ад старшыньскага стала чуваць жаласны і пагардліва-цягучы голас Пацяроба: {{Водступ|2|em}}— Даўно ўжо-трэба было рабіць, мае даражэнькія. Менш слоў, а больш дзела. Пабальшавіцку трэба, а не пабабску. Працаўнікі… {{Водступ|2|em}}У плаксівым Пацяробавым тоне гучэлі стрыманыя ноткі трыумфу. Ці не пачуў ён, што набліжаецца кірмаш на ягоную вуліцу?<noinclude></noinclude> fpynnewer6sr7kk2u33q1r2bag3qi09 104 122443 284353 2026-05-03T18:14:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{АРЦ|{{larger|УЗНАЎЛЕНЬНЕ Б. С. Г. У 1917 Г. ЗЬЕЗД У МЕНСКУ. АДЫХОД ЛЯВІЦЫ ДА КАМУНІСТАЎ. Б. С. Г. І НЕЗАЛЕЖНІЦКАЯ ІДЭЯ. НОВЫ Й АПОШНІ РАСКОЛ ПАРТЫІ І ЛІКВІДАЦЫЯ ЯЕ.}}}} {{gap|2.5em}}Калі ў 1915 годзе лінія ваеннага фронту адрэзала Вільню ад Усходняе Беларусі, тут з актыўных...» 284353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{АРЦ|{{larger|УЗНАЎЛЕНЬНЕ Б. С. Г. У 1917 Г. ЗЬЕЗД У МЕНСКУ. АДЫХОД ЛЯВІЦЫ ДА КАМУНІСТАЎ. Б. С. Г. І НЕЗАЛЕЖНІЦКАЯ ІДЭЯ. НОВЫ Й АПОШНІ РАСКОЛ ПАРТЫІ І ЛІКВІДАЦЫЯ ЯЕ.}}}} {{gap|2.5em}}Калі ў 1915 годзе лінія ваеннага фронту адрэзала Вільню ад Усходняе Беларусі, тут з актыўных беларусаў асталіся толькі мы з Іванам, „Цётка“ ды Ластоўскі, які, на-жаль, адыграў ня вельмі прыгожую ролю ў нашым адраджэнскім руху праз сваю хвараблівую „амбіцыю“ ды імкненьне да „славы“. Ластоўскі ня быў ані сацыялістам, ані рэвалюцыянерам, дык i ня мог зьліцца з тым радыкальным цячэньнем, якое ў нас заўсёды было пануючым, і марнаваў свае сілы й бясспрэчныя здольнасьці на няўдзячную ролю тварца клерыкальна-кансэрватыўнае партыі (разам з баронам Шафнаглем, князем Сьвятаполк-Мірскім і некаторымі ксяндзамі), якая ў нашым руху была наперад засуджана на сьмерць. Дык толькі наша тройка: Іван, „Цётка“ ды я — і вяла тутака работу ў духу Грамады. Работа наша мусіла абняць усе праявы жыцьця ў тагачасных цяжкіх і ненармальных абставінах. Каб згуртаваць нашы работніцкія сілы ў Вільні, мы ўтварылі — нібы філію Грамады — Беларускую Сацыял-дэмакратычную Работніцкую Групу, якая адыграла выдатную ролю ў тагачасным работніцкім руху ў Вільні наагул. Апрача нас трайга, у склад групы ўваходзілі: „тры Язэпы“ — Ліцкевіч, Туркевіч і Салавей, Ладзята, Мундуць, Вансовіч, Сянкевіч, Астаноўка і іншыя — ўсе работнікі. Група прымала чыннае учасьце і ў беларускай нацыянальнай працы (мела сваіх дэлегатаў у Беларускім Народным Камітэце — агульна-нацыянальным цэнтральным органе нашым пад нямецкай акупацыяй), і ў {{перанос пачатак|агульна-работніц|кім}}<noinclude></noinclude> mvfq1nsrtc32le1r7ksj34us4et5e20 104 122444 284354 2026-05-03T18:22:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|агульна-работніц|кім}} руху, ладзючы супольне з другімі работніцкімі арганізацыямі ці то публічныя мітынгі, ці работніцкія каапэратывы, ці інш. Паміж іншым, нашай групе ўдалося з‘арганізаваць друкарскіх работнікаў хрысьціян у прафэсія...» 284354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|агульна-работніц|кім}} руху, ладзючы супольне з другімі работніцкімі арганізацыямі ці то публічныя мітынгі, ці работніцкія каапэратывы, ці інш. Паміж іншым, нашай групе ўдалося з‘арганізаваць друкарскіх работнікаў хрысьціян у прафэсіяльны саюз і аб‘яднаць яго з істнаваўшым раней такім-жа жыдоўскім саюзам, чаго да нас дарэмна дабіваліся другія партыі. {{gap|2.5em}}Аб тым, што рабілася за лініяй фронту, мы блізу нічога ня ведалі. Дык толькі ў 1918 годзе — пасьля заняцьця немцамі Менску — мы даведаліся, што ў сувязі з рэвалюцыйнымі падзеямі ў Расеі тамака ўзнавіла сваю дзеяльнасьць Беларуская Сацыялістычная Грамада, што ўтварыліся камітэты Грамады ў Пецярбурзе і Ма- {{Няма выявы}} скве, што ў Пецярбурзе ў чэрвені 1917 году адбылася канфэрэнцыя Б. С. Г., што ўтварыўся часовы цэнтральны камітэт партыі, які і правёў скліканьне партыйнага зьезду ў Менску ў кастрычніку 1917 году. На зьезьдзе былі прадстаўнікі ад гэткіх арганізацыяў Грамады: Масква — Язэп Дыла; Пецярбург — Язэп Варонка, Зьмітра Жылуновіч, Браніслаў Тарашкевіч; Слуцак — Радаслаў Астроўскі; Менск — Аляксандар Прушынскі (Алесь Гарун), Аркадзь Смоліч, Палута Бадунова, Людвіка Сівіцкая; Гэльсінгфорс — Муха; XII армія — Мамонька, Дадон; Барысаў — Шыцёнак; N-дывізія — Мікалайчук; Бабруйск — Шантыр, Талчынская і Крычко; Бакшты — Бычкоўскі і Чэрнік; Нарвская арганізацыя (ў Пецярбурзе) — Чарвякоў; X армія — Сымон Рак-Міхайлоўскі;<noinclude></noinclude> oarjxmq8uwp2rijnb5c27j1l2rzbep6 104 122445 284355 2026-05-03T18:24:56Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Зелянюк спакойна зазначыў: {{Водступ|2|em}}— У нас яшчэ неорганізавана як належыць бедната. Мы ня здолеем выступіць адзіным фронтам. {{Водступ|2|em}}У гэтай спакойнай заўвазе мабыць было залішне цьвёрдасьці і катэгорычнасьці, бо пільна настар...» 284355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Зелянюк спакойна зазначыў: {{Водступ|2|em}}— У нас яшчэ неорганізавана як належыць бедната. Мы ня здолеем выступіць адзіным фронтам. {{Водступ|2|em}}У гэтай спакойнай заўвазе мабыць было залішне цьвёрдасьці і катэгорычнасьці, бо пільна настарожанаму да яго Карызьне нібы нешта кальнула. Але ня ўправіўся ён што адказаць, як шумна ўстаў ад стала і грамозна насунуўся на іх Пацяроб. {{Водступ|2|em}}А мой-жа ты залаценькі! Гэта-ж ты будзеш да налецьця тут організоўвацца. Ну да душы-ж да налецьця… Любачка мая! Ці ведаеш ты, што гэта — селянін? Што больш ты марудзіш з ім, то ты менш чаго зробіш. Раз-двай ў дамкі. Ці праўда, Цівунчык? {{Водступ|2|em}}Дзядок пэўна, звыклы да гэткіх раптоўных зваротаў начальства, спакойна паківаў галавой, не адрываючы погляду ад паперы, і ўжо потым ускінуў паверх акуляраў зьдзіўлёныя вочы, каб. паглядзець, аб чым там справа. {{Водступ|2|em}}Зелянюк неяк пуста зірнуў на Пацяроба і нічога яму не адказаў. Ён Стаў сур‘ёзны і заклапочаны. На вялікае дзіва Карызны ён зьвярнуўся да яго раптам з простай таварыскай шчырасьцю. {{Водступ|2|em}}— Мы, Карызна, яшчэ ўправімся сёе-тое зрабіць з беднатой… Усёткі актыў у нас ёсьць і добры актыў. Ты канчаткова наважыў рабіць гэтымі днямі сход? {{Водступ|2|em}}Карызна памеркаваў. {{Водступ|2|em}}— Зробім давай у нядзелю. Праз два дні… Добра? {{Водступ|2|em}}У гэты момант Пацяроб {{Абмылка|закрычауў|закрычаў}}, як апантаны: {{Водступ|2|em}}— А бабачкі, а любачкі! Ня пускайце марозу да нас! Родненькія, акалеем!… {{Водступ|2|em}}У сельсавеце ўзьняўся амбарас — ўвайшла цэлая гурма баб на чале з Тацянаю і Верай Засуліч. Усе былі ружовыя з марозу, сьвежыя, вясёлыя крэпкай, здаровай весялосьцю. Вера Засуліч — меншая сярод усіх і зграбнейшая — проста зьзяла ўся маладой нясутрымнай радасьцю. Яна адразу знайшла вачмі Сымона Карызну і паслала яму такую слаўную ўсьмешку, што ў яго зайшлося сэрца ад прыемнасьці. {{Водступ|2|em}}Тацяна, хукаючы ў прыгоршчы, падышла да Зелянюка і пачала дакладваць: {{Водступ|2|em}}— Вось мы ўжо й сход свой сёньня зрабілі. Каб ты толькі бачыў, што гэта быў за сход — пацеха адна. Сышліся бабы ды давай сварыцца, лаяць адна адну. Чысты сьмех! Больш і ня было нічога, ніякіх пытаньняў. Палаяліся, ды разышліся. Папраўдзе… {{Водступ|2|em}}Зелянюк глядзеў на яе з ласкай і захапленьнем. {{Водступ|2|em}}— Маладзец, Тацяна! Як ты добра ўмееш рабіць! Ты ўдалы сход організавала. {{Водступ|2|em}}— Дык ты-ж чуеш… (Яна з выглядам змоўніцы кранула яго за рукаў). Прышлі вось прасіць, каб спэцыяльна ім, бабам, хто-небудзь расказаў пра колектывы… А пайшлі ўсе з нашага сходу ў лагодзе, вясёлыя… Дадушы…<noinclude></noinclude> 12kpwm4pa1in5a3gkvdvse40q944z7j 104 122446 284356 2026-05-03T18:38:38Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Менская дружына — В. Адамовіч; N этапны батальён — Платон, ды інш. Апрача пералічаных дэлегатаў, з дарадчым голасам былі сябры партыі Бандарчык, Мікалай Шыла, Ігнат Дварчанін, Ласко, В. Лявіцкая, Данілевіч і Галавач<ref>Усе гэтыя інфармацыі ўзяты з друкава...» 284356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Менская дружына — В. Адамовіч; N этапны батальён — Платон, ды інш. Апрача пералічаных дэлегатаў, з дарадчым голасам былі сябры партыі Бандарчык, Мікалай Шыла, Ігнат Дварчанін, Ласко, В. Лявіцкая, Данілевіч і Галавач<ref>Усе гэтыя інфармацыі ўзяты з друкаванага пратаколу зьезду, прысланага нам з Менску пасьля навязаньня сувязі з Вільняй. Маю яго ў сваім архіве.</ref>. {{Няма выявы}} {{gap|2.5em}}Зьезд зрабіў вялікую работу: ён апрацаваў абноўленую праграму Б. С. Г. і арганізацыйны статут партыі, разгледзіў цэлы рад бягучых спраў і выбраў новы Ц. К-т. У аснову зямельнае праграмы зьезд палажыў гэткія тры прынцыповыя пункты: 1) уся зямля — ўсяму народу; 2) зямельнай справай загадывае Краёвая Рада Беларусі; 3) надзяленьне зямлёй мае быць ня вышэй працоўнай і ня ніжэй харчоўнай нормы, — што было значным адступленьнем ад нашае старое праграмы і адбівала настроі перажыванага тады мамэнту. Партыйны дэвіз было пастаноўлена зьмяніць гэтак: „Працоўная бедната ўсіх '''народаў''', злучайся!“ (— замест даўнейшага: „Працавітая бедната ўсіх '''краёў''', злучайся!“). У справе адносінаў Б. С. Г. да справы нацыяналізацыі {{разьбіўка|войска}} зьезд прыняў гэткую пастанову: „III партыйны зьезд Б. С. Г. вітае ўтварэньне беларускай народнай арміі і жадае, каб яна сталася рэвалюцыйнаю гвардыяй працоўнага народу беларускага і памагла яму дабіцца яго нацыянальных і сацыяльных мэтаў“. У канцы быў выбраны Ц. К. у ліку 12 асоб: А. Прушынскі, В. Адамовіч, П. Бадунова, С. {{перанос пачатак|Рак-Міхай|лоўскі}}<noinclude></noinclude> mbkbbvyl6pnzcbbtljoykxp6wx4rkk2 104 122447 284357 2026-05-03T18:39:54Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 284357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Рак-Міхай|лоўскі}}, А. Смоліч, І. Мамонька, Муха, Яз. Дыла, Зьм. Жылуновіч, Яз. Варонка, Б. Тарашкевіч, М. Шыла, а кандыдатамі да іх — Яўхім Ласко, Лузгін, Бандарчык, Пятроўскі, Петрашкевіч, Турук. {{gap|2.5em}}Сярод грамадаўцаў-у меру расслаеньня агульна- расейскага рэвалюцыйнага руху - пачала выяўляцца дыфэрэнцыяцыя. Выдзялілася спаміж іх больш рады- кальная сацыяльна група 3 Зьмітрам Жылуновічам (, Цішкам Гартным"), Чарвяковым і Дылам на чале, якая пасьля ўвайшла ў склад Камуністычнае Партыі і ўзяла на сябе ініцыятыву будаваньня Радавае Беларусі, зьдзейсьніўшы часткова ў складзе С. С. Р. Р. - наш srer Браніслаў Тарашкевіч (1917 г.) Радаслаў Астроўскі дзяржаўны ідэал (1 студзеня 1919 г.), абвешчаны раней актам Рады Рэспублікі 25 марца 1918 году, аб чым скажу далей. Жылуновіч-жа заняў, хоць і не надоўга, становішча галавы першага ўраду Радавае Беларусі. {{gap|2.5em}}Але большасьць грамадаўскіх дзеячоў стаяла яшчэ і далей на старым дэмакратычным становішчы. У канцы 1917 году Грамада пробуе стварыць зачатак сваей бе- ларускай народнай улады на тэрыторыі Беларусі. Ня спыняючыся на падробнасьцях, аб якіх сам ведаю пе- раважна з апавяданьняў другіх асоб і з менскае прэсы таго часу, я ўспомню тут толькі скліканыя грамадаў- цамі вайсковыя зьезды беларускія на ўсіх адрэзках<noinclude></noinclude> j4lztxx0rnl0dm9a357xh65v16xmzjp 284385 284357 2026-05-04T06:12:08Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 284385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Рак-Міхай|лоўскі}}, А. Смоліч, І. Мамонька, Муха, Яз. Дыла, Зьм. Жылуновіч, Яз. Варонка, Б. Тарашкевіч, М. Шыла, а кандыдатамі да іх — Яўхім Ласко, Лузгін, Бандарчык, Пятроўскі, Петрашкевіч, Турук. {{gap|2.5em}}Сярод грамадаўцаў — у меру расслаеньня агульнарасейскага рэвалюцыйнага руху — пачала выяўляцца дыфэрэнцыяцыя. Выдзялілася спаміж іх больш радыкальная сацыяльна група з Зьмітрам Жылуновічам („Цішкам Гартным“), Чарвяковым і Дылам на чале, якая пасьля ўвайшла ў склад Камуністычнае Партыі і ўзяла на сябе ініцыятыву будаваньня Радавае Беларусі, зьдзейсьніўшы часткова ў складзе С. С. Р. Р. — наш {{Няма выявы}} дзяржаўны ідэал (1 студзеня 1919 г.), абвешчаны раней актам Рады Рэспублікі 25 марца 1918 году, аб чым скажу далей. Жылуновіч-жа заняў, хоць і не надоўга, становішча галавы першага ўраду Радавае Беларусі. {{gap|2.5em}}Але большасьць грамадаўскіх дзеячоў стаяла яшчэ і далей на старым дэмакратычным становішчы. У канцы 1917 году Грамада пробуе стварыць зачатак сваей беларускай народнай улады на тэрыторыі Беларусі. Ня спыняючыся на падробнасьцях, аб якіх сам ведаю пераважна з апавяданьняў другіх асоб і з менскае прэсы таго часу, я ўспомню тут толькі скліканыя грамадаўцамі вайсковыя зьезды беларускія на ўсіх адрэзках<noinclude></noinclude> pu6rsxbgduheovcv65qrj4b7pjji9lv 0 122448 284358 2026-05-03T18:56:47Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Беларуская Сацыялістычная Грамада. Партыйны зьезд. Новая праграма. Зямельнае пытаньне. Справа тэрору. Першая друкарня. Наш правал і пераезд з Менсу у Вільню. Далейшая праца менскае арганізацыі | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1...» 284358 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларуская Сацыялістычная Грамада. Партыйны зьезд. Новая праграма. Зямельнае пытаньне. Справа тэрору. Першая друкарня. Наш правал і пераезд з Менсу у Вільню. Далейшая праца менскае арганізацыі | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Закладзіны Беларускае Рэвалюцыйнае Грамады|Закладзіны Беларускае Рэвалюцыйнае Грамады. Яе дзеяльнасьць]] | наступны = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/1906 год у Вільні|1906 год у Вільні. Забастовачная акцыя на вёсцы. Спроба стварэньня адзінае С.-Д. Партыі Беларусі і Літвы. Канфэрэнцыі. Ізноў правал. Заміраньне партыйнае работы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="За двадцаць пяць гадоў (1928).pdf" from="24" to="32" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} i0hy1izxko6a5hplpfuoec3dab02z3h 284359 284358 2026-05-03T18:57:28Z Gleb Leo 2440 284359 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларуская Сацыялістычная Грамада. Партыйны зьезд. Новая праграма. Зямельнае пытаньне. Справа тэрору. Першая друкарня. Наш правал і пераезд з Менсу у Вільню. Далейшая праца менскае арганізацыі | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Закладзіны Беларускае Рэвалюцыйнае Грамады|Закладзіны Беларускае Рэвалюцыйнае Грамады. Яе дзеяльнасьць]] | наступны = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/1906 год у Вільні|1906 год у Вільні. Забастовачная акцыя на вёсцы. Спроба стварэньня адзінае С.-Д. Партыі Беларусі і Літвы. Канфэрэнцыі. Ізноў правал. Заміраньне партыйнае работы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="За двадцаць пяць гадоў (1928).pdf" from="24" to="32" /> {{Выроўніваньне-канец}} a2scf9aba3ur9lrcal3v29wl3g2c3ro 0 122449 284360 2026-05-03T19:01:15Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = 1906 год у Вільні. Забастовачная акцыя на вёсцы. Спроба стварэньня адзінае С.-Д. Партыі Беларусі і Літвы. Канфэрэнцыі. Ізноў правал. Заміраньне партыйнае работы | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Успам...» 284360 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = 1906 год у Вільні. Забастовачная акцыя на вёсцы. Спроба стварэньня адзінае С.-Д. Партыі Беларусі і Літвы. Канфэрэнцыі. Ізноў правал. Заміраньне партыйнае работы | аўтар = Антон Луцкевіч | год = 1928 год | пераклад = | секцыя = Успаміны | папярэдні = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Беларуская Сацыялістычная Грамада|Беларуская Сацыялістычная Грамада. Партыйны зьезд. Новая праграма. Зямельнае пытаньне. Справа тэрору. Першая друкарня. Наш правал і пераезд з Менсу у Вільню. Далейшая праца менскае арганізацыі]] | наступны = [[За двадцаць пяць гадоў (1928)/Узнаўленьне Б.С.Г. ў 1917 годзе|Узнаўленьне Б.С.Г. ў 1917 годзе. Зьезд у Менску. Адыход лявіцы да камуністаў. Б.С.Г. і незалежніцкая ідэя. Новы й апошні раскол партыі і ліквідацыя яе]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="За двадцаць пяць гадоў (1928).pdf" from="33" to="41" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} r3nvtvejm4l0l0gwzyg10lz83iql0r4 104 122450 284361 2026-05-03T20:13:16Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Акінїм"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|I.}} {{gap|1.5em}}Акінїм вокам гал вакольны:<br /> Палетак жытняй збажыны,<br /> Зяльоны пекны луг прывольны<br /> Нязьмернай воку шырыны;<br /> Аглянїш бор стары, драмучы,<br /> І той разрыхляны курган,<br /> Які пяском вакол сыпучым<br /> Ніб...» 284361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Акінїм"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|I.}} {{gap|1.5em}}Акінїм вокам гал вакольны:<br /> Палетак жытняй збажыны,<br /> Зяльоны пекны луг прывольны<br /> Нязьмернай воку шырыны;<br /> Аглянїш бор стары, драмучы,<br /> І той разрыхляны курган,<br /> Які пяском вакол сыпучым<br /> Нібы-та рызаю убран;<br /> Сыпынім зірк на тракту гразкум,<br /> Што уйэцца стужкаю кудысь;<br /> На небя сінім у зорных зразках,<br /> Якія усеялі усю высь,<br /> І сэрца разам затрапеча,<br /> Падымя, усхваля пачуцьцьо:<br /> Нячутнай роднай здэцца рэччу<br /> Наукруг гавора мне жыцьцьо.<br /> Устае у прыгожум дзіунум зданьні<br /> Нязмернай пекнасьці абраз,<br /> Які стварыла будаваньне<br /> Мінуушых дзьон — мінуушы час.<br /> На дне істоты зсірацелай,<br /> Бяз родных скуткау i прыстань,<br /> Атбліскі веры чыстай сьмелай<br /> Сваю развертваюць убрань…<br /> І лічыш ты гадзінау знізкі,<br /> І удаль пускаїш свой пагляд…<br /> І здэцца час абноуны блізка<br /> Мінуушы час ідзе назад…<br /> {{Калёнтытул|right=''Цішка Гартны.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Акінїм"/> <section begin="Пісьмо"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|Пісьмо|памер=140%}} {{Калёнтытул|right=да …}} {{gap|1.5em}}Даруй маю мне ніахільнасць:<br /> Я ні магу маучком сьцярпець, —<br /> Да шчасьця шчырая прыхільнасьць<br /> У маей душы яшчэ жывець…<br /> {{gap|1.5em}}С табой мы годы маладыя<br /> Спаткалі у роднай старане,<br /> Пазналі думкі залатыя<br /> Аб сьвету, сонцу, аб вясьне.<br /> {{gap|1.5em}}Ты часта плакала начамі<br /> Што дарма сілы я гублю,<br /> І усьож глыбокімі вачамі<br /> Мне гаварыла: я люблю!<br /> <section end="Пісьмо"/> <section begin="Бацькава"/>што йон ня ведау, якімі-б лекамі збавіцца ад яго і збавіць Зосю. „Ах, ах, — почасту раздумывау йон: „хай бы яго там якая немач прыдушыла, каб йон ня змог ужо вярнуцца і чмуціць яе боляй… або… не… каб як, здаецца, яе бацькоу падбухторыць та яны-б яе скора аднадзілі-б ад яго; толькі, апроч усяго, дзівуя мяне адно: і што гэта за дурасць найшла на дзяучыну? Хіба ж яна нічагуткі ні разумея, што ня бачыць той вялізнай розніцы, паміж мною і тым галяком, збягляцом тым… Але — нічога: бацькі яе хітры і, як я бачу, дык бацька хінець к таму каб яна іначай думала“. {{Водступ|2|em}}I цяпер, тупаючы па хаці, йон у тысячны раз прадумывау іх, гэтыя заблытаныя, ня разгаданыя свае думкі… Нешта нашэптвала яму, каб йон асьмеліуся і пазвау {{Абмылка|Эосю|Зосю}} прайсьці з йім на вуліцу, прысесьці дзе на прызьбя ды пасядзець у дваіх і разсказаць ей усьо тоя, што згрудзілася у яго на душы, выкласці усе свае таемнасьці, — толькі нейкая палахлівая нясмеласьць, нейкая цьомная, дзіцячая баязлівасьць стаялі папярок і па начальніцку стрымлівалі яго рашэньне, прасцярагалі ад лішняга зьяуленьня яго. І ніведама, чымсьбы і як усьоб гэта скончылася: пазвау-бы йон Зосю сам, ці яна-б мо {{Абмылка|на''м''якнула|намякнула}} яму, а мо і ні йон, ні яна нї абазваліся б словам і бедным, а моучкі, прышлося-б Васілю пасядзець і пакінуць хату Міколы, каб ня Марта як натоя шчасьця, каторая зразу загаманіушы, усьо вывяла на новую дарогу. {{Цэнтар|{{smaller|({{Разьбіўка|Далей будзя}}).}}}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}<section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> lyi5gfbsgjsu63wornx7z0i66ifuhra 284369 284361 2026-05-03T20:50:45Z Gleb Leo 2440 284369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Акінїм"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|I.}} {{gap|1.5em}}Акінїм вокам гал вакольны:<br /> Палетак жытняй збажыны,<br /> Зяльоны пекны луг прывольны<br /> Нязьмернай воку шырыны;<br /> Аглянїш бор стары, драмучы,<br /> І той разрыхляны курган,<br /> Які пяском вакол сыпучым<br /> Нібы-та рызаю убран;<br /> Сыпынім зірк на тракту гразкум,<br /> Што уйэцца стужкаю кудысь;<br /> На небя сінім у зорных зразках,<br /> Якія усеялі усю высь,<br /> І сэрца разам затрапеча,<br /> Падымя, усхваля пачуцьцьо:<br /> Нячутнай роднай здэцца рэччу<br /> Наукруг гавора мне жыцьцьо.<br /> Устае у прыгожум дзіунум зданьні<br /> Нязмернай пекнасьці абраз,<br /> Які стварыла будаваньне<br /> Мінуушых дзьон — мінуушы час.<br /> На дне істоты зсірацелай,<br /> Бяз родных скуткау i прыстань,<br /> Атбліскі веры чыстай сьмелай<br /> Сваю развертваюць убрань…<br /> І лічыш ты гадзінау знізкі,<br /> І удаль пускаїш свой пагляд…<br /> І здэцца час абноуны блізка<br /> Мінуушы час ідзе назад…<br /> {{Калёнтытул|right=''Цішка Гартны.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***3||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Акінїм"/> <section begin="Пісьмо"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Пісьмо'''|памер=140%}} {{Калёнтытул|right=да …}} {{gap|1.5em}}Даруй маю мне ніахільнасць:<br /> Я ні магу маучком сьцярпець, —<br /> Да шчасьця шчырая прыхільнасьць<br /> У маей душы яшчэ жывець…<br /> {{gap|1.5em}}С табой мы годы маладыя<br /> Спаткалі у роднай старане,<br /> Пазналі думкі залатыя<br /> Аб сьвету, сонцу, аб вясьне.<br /> {{gap|1.5em}}Ты часта плакала начамі<br /> Што дарма сілы я гублю,<br /> І усьож глыбокімі вачамі<br /> Мне гаварыла: я люблю!<br /> <section end="Пісьмо"/> <section begin="Бацькава"/>што йон ня ведау, якімі-б лекамі збавіцца ад яго і збавіць Зосю. „Ах, ах, — почасту раздумывау йон: „хай бы яго там якая немач прыдушыла, каб йон ня змог ужо вярнуцца і чмуціць яе боляй… або… не… каб як, здаецца, яе бацькоу падбухторыць та яны-б яе скора аднадзілі-б ад яго; толькі, апроч усяго, дзівуя мяне адно: і што гэта за дурасць найшла на дзяучыну? Хіба ж яна нічагуткі ні разумея, што ня бачыць той вялізнай розніцы, паміж мною і тым галяком, збягляцом тым… Але — нічога: бацькі яе хітры і, як я бачу, дык бацька хінець к таму каб яна іначай думала“. {{Водступ|2|em}}I цяпер, тупаючы па хаці, йон у тысячны раз прадумывау іх, гэтыя заблытаныя, ня разгаданыя свае думкі… Нешта нашэптвала яму, каб йон асьмеліуся і пазвау {{Абмылка|Эосю|Зосю}} прайсьці з йім на вуліцу, прысесьці дзе на прызьбя ды пасядзець у дваіх і разсказаць ей усьо тоя, што згрудзілася у яго на душы, выкласці усе свае таемнасьці, — толькі нейкая палахлівая нясмеласьць, нейкая цьомная, дзіцячая баязлівасьць стаялі папярок і па начальніцку стрымлівалі яго рашэньне, прасцярагалі ад лішняга зьяуленьня яго. І ніведама, чымсьбы і як усьоб гэта скончылася: пазвау-бы йон Зосю сам, ці яна-б мо {{Абмылка|на''м''якнула|намякнула}} яму, а мо і ні йон, ні яна нї абазваліся б словам і бедным, а моучкі, прышлося-б Васілю пасядзець і пакінуць хату Міколы, каб ня Марта як натоя шчасьця, каторая зразу загаманіушы, усьо вывяла на новую дарогу. {{Цэнтар|{{smaller|({{Разьбіўка|Далей будзя}}).}}}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}<section end="Бацькава"/><noinclude></noinclude> hpxld2lbbznk7y4kjmwmdi3xi2zhqyv 0 122451 284363 2026-05-03T20:21:50Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Бацькава воля | аўтар = Цішка Гартны | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] | наступны = Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|1. (Акінїм вокам гал...» 284363 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Бацькава воля | аўтар = Цішка Гартны | год = 1 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|1. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сокі цаліны]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="2" to="5" onlysection="Бацькава" /> {{Выроўніваньне-канец}} pjlb5t1rapw46jjahdmw22u6ylwp4n8 284364 284363 2026-05-03T20:23:08Z Gleb Leo 2440 284364 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Бацькава воля | аўтар = Цішка Гартны | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Раман | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Пїтраград|Пїтраград. 9—XI—16]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|I. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сокі цаліны]]. }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="2" to="5" onlysection="Бацькава" /> {{Выроўніваньне-канец}} n8zeowytlvryzrss5bgc83fbajy3nmc 0 122452 284366 2026-05-03T20:26:38Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = I. (Акінїм вокам гал вакольны…) | аўтар = Цішка Гартны | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Бацькава воля|Бацькава воля]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] | аната...» 284366 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = I. (Акінїм вокам гал вакольны…) | аўтар = Цішка Гартны | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Бацькава воля|Бацькава воля]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="5" to="5" onlysection="Акінїм" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Акінїм вокам гал вакольны…}} [[Катэгорыя:Вершы Цішкі Гартнага]] p8uxdixjr81fvobbhtf2v9lhkvzyodi 284368 284366 2026-05-03T20:27:54Z Gleb Leo 2440 284368 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = I. (Акінїм вокам гал вакольны…) | аўтар = Цішка Гартны | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Бацькава воля|Бацькава воля]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="5" to="5" onlysection="Акінїм" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Акінїм вокам гал вакольны…}} [[Катэгорыя:Вершы Цішкі Гартнага]] mv31047sxb7z3al3fykig8ovn47xz87 0 122453 284367 2026-05-03T20:27:39Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…]] 284367 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…]] cd8wvykc1n0737p0w0k2xaxh74reyg3 104 122454 284370 2026-05-03T21:05:40Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Зелянюк неўзаметку паціснуў яе халодную руку, і яна расьцьвіла сарамліваю чырваньню. {{Водступ|2|em}}— Ты да нас прыдзеш, добра? Ты ўмееш лаяцца з бабамі? {{Водступ|2|em}}Зелянюк засьмяяўся. {{Водступ|2|em}}Я умею і лаяцца і мірыцца… Ня ведаю, каго...» 284370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Зелянюк неўзаметку паціснуў яе халодную руку, і яна расьцьвіла сарамліваю чырваньню. {{Водступ|2|em}}— Ты да нас прыдзеш, добра? Ты ўмееш лаяцца з бабамі? {{Водступ|2|em}}Зелянюк засьмяяўся. {{Водступ|2|em}}Я умею і лаяцца і мірыцца… Ня ведаю, каго вылучыць ячэйка. У нядзелю Тацяна сход будзе. Глядзі, каб твае бабы менш гвалтавалі. {{Водступ|2|em}}— Хай гвалтуюць. Бабе трэба выкрычацца. Калі будуць маўчаць, дык горш будзе. Па-праўдзе… {{Водступ|2|em}}Тацяну гукнулі, і яна замяшалася ў бабскую грамаду. {{Водступ|2|em}}У сельсавеце гармідар стаяў, як на кірмашы. {{Ініцыял|'''13'''}} Спакой і ўпэўненасьць не пакідалі Сымона Карызну акурат датуль, пакуль не пераступіў ён парог свае кватэры. На кухні аб нечым гаманілі Марына {{Абмылка|Паўлаўну|Паўлаўна}} з Галілеем. Як увайшоў Карызна, адразу сьціхлі, і жонка ізноў, як тады, замяшалася, глядзела ў бок у засьнежанае вакно. Галілей зарупіўся ісьці, але Карызна затрымаў яго, гукнуўшы з дрэнна схаваным раздражненьнем: {{Водступ|2|em}}— Чаго-ж вы ўцякаеце, дзядзька Ахрэм? Нешта ці толькі я ў хату, дык вы і ходу. Чакайце пагамонім хаця… {{Водступ|2|em}}Галілей закруціўся, як падсквараны. {{Водступ|2|em}}— Кхе… кхе. Ня ўмею я гаманіць… ага… Зусім ня ўмею… {{Водступ|2|em}}Але-ж гаманілі вы з жонкаю? {{Водступ|2|em}}— Кхе… кхе… Тлумачыў я… пра печку, пра цыркулярную… {{Водступ|2|em}}— Ну дык растлумачце мне пра цыркулярную печку, дзядзька Ахрэм! {{Водступ|2|em}}Галілей, прыпёрты да сьцяны, з момант ня ведаў, што яму рабіць, разгублена трос сваёю барадзёнкаю, адылі цмыгнуў у дзьверы і зьнік, нібы й ня было яго тут. {{Водступ|2|em}}— Дзівак! {{Водступ|2|em}}І канцом раззлаваны Карызна рэзка абярнуўся да жонкі, нібы патрабуючы ад яе тлумачэньня. Марына Паўлаўна стаяла нярухома і ўсё глядзела ў акно пустымі нявідушчымі вачмі. На твары ў яе, па-ранейшаму замкнёным у сухой безуважнасьці, аднак калола вочы Карызну нешта назойліва новае, зацята схаванае ад яго. Ён злаваў і баяўся. {{Водступ|2|em}}Нічога не сказаўшы жонцы, ён рвучка завярнуўся і пашоў у пакой, грукнуўшы дзьвярмі. І яму здалося, нібы пачуў ён як вольна ўздыхнула ўсьлед яму Марына Паўлаўна. {{Водступ|2|em}}Да самага вечару кідаўся Сымон Карызна ў сумятні раструшаных пачупьцёў. Бязьлітасна мардавалі яго крутыя пераходы ад ціхага заспакаеньня да раптоўнага страху і роспачы. То яму здавалася, што ўсё гэта — глупства, што ўсе турботы яго дарэмныя. Усё абыйдзецца добра, ніхто ні аб чым не даведаецца, ён будзе працаваць шчыра, не шкадуючы сіл. Ён стане вышэй за ўсякіх падазрэньняў, вышэй за ўсякіх судоў. І ён, уціхаміраны строіў пляны бліжэйшай работы, і ўсё выходзіла ў яго на дзіва<noinclude></noinclude> 6gy0ehqyshnd0vak8ppvdfnbk7k0ws7 104 122455 284371 2026-05-03T21:08:24Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Пісьмо"/><br /> {{gap|1.5em}}Ты цьвет надзеі распусьціла<br /> У праменьні сонца нада мной;<br /> С табой жыцьцьо было мне мілым,<br /> Я красавауся, жыу табой.<br /> {{gap|1.5em}}За штож пакінуты, нішчасны,<br /> Як у жалезнай клетца зьвер,<br /> Я мушу жыць, мой Аньол ясны,<br />...» 284371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Пісьмо"/><br /> {{gap|1.5em}}Ты цьвет надзеі распусьціла<br /> У праменьні сонца нада мной;<br /> С табой жыцьцьо было мне мілым,<br /> Я красавауся, жыу табой.<br /> {{gap|1.5em}}За штож пакінуты, нішчасны,<br /> Як у жалезнай клетца зьвер,<br /> Я мушу жыць, мой Аньол ясны,<br /> Аднэй трывогаю цяпер?..<br /> {{Калёнтытул|right=''Тодар Ч—віч.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Пісьмо"/> <section begin="Дзедава"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Дзедава рада.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{gap|1.5em}}Майструючы нейкую трасцу —<br /> Ці санкі ці можӓ чаунок, —<br /> Хлапец, праз ніувагу, у палїц<br /> Загнау сабе стрэмкі кусок.<br /> {{gap|1.5em}}Разроуся хлапец з прапуду,<br /> Ні дасьць сабе рады ніяк,<br /> Крычыць, галасуя… Во матка<br /> Падбегла: „Чагож ты, бядак?“<br /> {{gap|1.5em}}А ужо ля хлапца і дзядуля;<br /> Той цешыць яго: Эт, дармо!<br /> Кладзі хутчэй палїц у губы,<br /> Смакчы — дык пяройдзя само.<br /> {{gap|1.5em}}Матулька, зьдзівіушысь, пытаіць:<br /> „Ціж спрауды паможӓ што так?<br /> — Алѐ, — хоць ад крыку“, дзед кажа,<br /> „Бо больш ні уняць ані як“!<br /> {{Калёнтытул|right=''Альбэрт Пауловіч.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Дзедава"/> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Калі заводзіцца граматычны спосаб пісаньня, то гэта разумець трэба — што заводзіцца аднастайны спосаб пісаньня слоу, ня зьміняючы спосаба выгавору іх. {{Цэнтар|Пішуць:}} {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| сінія |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініе |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекные |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняга |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добраго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыга |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}На канчатку, ось відаць, адны пішуць „я — а“, другія „е“, „о“, „і“, значыцца усяк пішуць, а гаварыць усе гаворуць аднастайна, бо усе аднастайна у гэных славах і ім падобных ніясна выгаварываюць астатні гаманок. {{Водступ|2|em}}Гаманкі „о“ i „е — э“ любюць яснага выгавору, {{Абмылка|празтоя|праз тоя}} любюць быць пад націскам (пад акцэнтам), як ужо прыхадзілася гаварыць; значыцца — па аднаму у словя, або па два у славах — з двух слоу зложаных як: б''е''лаб''о''кі, ць''о''мнаш''э''ры. {{Водступ|2|em}}Ніясныяж, няпэуныя гучныя гаманкі найбольш падобны да „а“. {{Водступ|2|em}}Ось дзьля гэтага, ды і дзьля таго, што каб усе у падобных разох словы мелі аднастайны канчатак, бо так ужо шмат хто пішыць: {{Цэнтар|благог''а'', малог''а'', чужог''а'',}} дык і трэба пісаць: {{Цэнтар|сіняг''а'', пікнаг''а'', добраг''а'', мілаг''а''.}} {{Водступ|2|em}}Таксама, каб усе аднастайнага спосабу пісаньня трымаліся — трэба пісаць: {{Цэнтар|сінія, пекныя, добрыя, мілыя,}} бо ніясны гаманок на канчатку больш падобны на „''я''“, менш на „''і''“, а яшчэ меньш на „''е''“. {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Устанауляючы аднастайны спосаб пісаньня ніясных гаманкоу у флексіях — на самым канчатку слоу — і у суфіксах — у канцавых складах слоу, трэба мець на памяці каб формау нашай беларускай гаворкі ні зьмїньшаць, бо формы — гэта йосьць багауцва гаворкі, гэта яе ружніць ад другіх гаворак. {{Водступ|2|em}}Да формау належыць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| адна форма |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| другая форма |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 1) |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 2) |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 3) |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкі |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкѐ |-<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> hgi618n28m1i1srsh0dttpvwg4py8xs 284372 284371 2026-05-03T21:09:49Z Gleb Leo 2440 284372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Пісьмо"/>{{gap|1.5em}}Ты цьвет надзеі распусьціла<br /> У праменьні сонца нада мной;<br /> С табой жыцьцьо было мне мілым,<br /> Я красавауся, жыу табой.<br /> {{gap|1.5em}}За штож пакінуты, нішчасны,<br /> Як у жалезнай клетца зьвер,<br /> Я мушу жыць, мой Аньол ясны,<br /> Аднэй трывогаю цяпер?..<br /> {{Калёнтытул|right=''Тодар Ч—віч.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Пісьмо"/> <section begin="Дзедава"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Дзедава рада.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{gap|1.5em}}Майструючы нейкую трасцу —<br /> Ці санкі ці можӓ чаунок, —<br /> Хлапец, праз ніувагу, у палїц<br /> Загнау сабе стрэмкі кусок.<br /> {{gap|1.5em}}Разроуся хлапец з прапуду,<br /> Ні дасьць сабе рады ніяк,<br /> Крычыць, галасуя… Во матка<br /> Падбегла: „Чагож ты, бядак?“<br /> {{gap|1.5em}}А ужо ля хлапца і дзядуля;<br /> Той цешыць яго: Эт, дармо!<br /> Кладзі хутчэй палїц у губы,<br /> Смакчы — дык пяройдзя само.<br /> {{gap|1.5em}}Матулька, зьдзівіушысь, пытаіць:<br /> „Ціж спрауды паможӓ што так?<br /> — Алѐ, — хоць ад крыку“, дзед кажа,<br /> „Бо больш ні уняць ані як“!<br /> {{Калёнтытул|right=''Альбэрт Пауловіч.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Дзедава"/> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Калі заводзіцца граматычны спосаб пісаньня, то гэта разумець трэба — што заводзіцца аднастайны спосаб пісаньня слоу, ня зьміняючы спосаба выгавору іх. {{Цэнтар|Пішуць:}} {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| сінія |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініе |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекные |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняга |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добраго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыга |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}На канчатку, ось відаць, адны пішуць „я — а“, другія „е“, „о“, „і“, значыцца усяк пішуць, а гаварыць усе гаворуць аднастайна, бо усе аднастайна у гэных славах і ім падобных ніясна выгаварываюць астатні гаманок. {{Водступ|2|em}}Гаманкі „о“ i „е — э“ любюць яснага выгавору, {{Абмылка|празтоя|праз тоя}} любюць быць пад націскам (пад акцэнтам), як ужо прыхадзілася гаварыць; значыцца — па аднаму у словя, або па два у славах — з двух слоу зложаных як: б''е''лаб''о''кі, ць''о''мнаш''э''ры. {{Водступ|2|em}}Ніясныяж, няпэуныя гучныя гаманкі найбольш падобны да „а“. {{Водступ|2|em}}Ось дзьля гэтага, ды і дзьля таго, што каб усе у падобных разох словы мелі аднастайны канчатак, бо так ужо шмат хто пішыць: {{Цэнтар|благог''а'', малог''а'', чужог''а'',}} дык і трэба пісаць: {{Цэнтар|сіняг''а'', пікнаг''а'', добраг''а'', мілаг''а''.}} {{Водступ|2|em}}Таксама, каб усе аднастайнага спосабу пісаньня трымаліся — трэба пісаць: {{Цэнтар|сінія, пекныя, добрыя, мілыя,}} бо ніясны гаманок на канчатку больш падобны на „''я''“, менш на „''і''“, а яшчэ меньш на „''е''“. {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Устанауляючы аднастайны спосаб пісаньня ніясных гаманкоу у флексіях — на самым канчатку слоу — і у суфіксах — у канцавых складах слоу, трэба мець на памяці каб формау нашай беларускай гаворкі ні зьмїньшаць, бо формы — гэта йосьць багауцва гаворкі, гэта яе ружніць ад другіх гаворак. {{Водступ|2|em}}Да формау належыць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| адна форма |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| другая форма |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 1) |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 2) |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 3) |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкі |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкѐ |-<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> mndefn9q3m4eb0yriwq73tkehcfapn9 284373 284372 2026-05-03T21:10:32Z Gleb Leo 2440 284373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Пісьмо"/><div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{gap|1.5em}}Ты цьвет надзеі распусьціла<br /> У праменьні сонца нада мной;<br /> С табой жыцьцьо было мне мілым,<br /> Я красавауся, жыу табой.<br /> {{gap|1.5em}}За штож пакінуты, нішчасны,<br /> Як у жалезнай клетца зьвер,<br /> Я мушу жыць, мой Аньол ясны,<br /> Аднэй трывогаю цяпер?..<br /> {{Калёнтытул|right=''Тодар Ч—віч.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Пісьмо"/> <section begin="Дзедава"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Дзедава рада.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{gap|1.5em}}Майструючы нейкую трасцу —<br /> Ці санкі ці можӓ чаунок, —<br /> Хлапец, праз ніувагу, у палїц<br /> Загнау сабе стрэмкі кусок.<br /> {{gap|1.5em}}Разроуся хлапец з прапуду,<br /> Ні дасьць сабе рады ніяк,<br /> Крычыць, галасуя… Во матка<br /> Падбегла: „Чагож ты, бядак?“<br /> {{gap|1.5em}}А ужо ля хлапца і дзядуля;<br /> Той цешыць яго: Эт, дармо!<br /> Кладзі хутчэй палїц у губы,<br /> Смакчы — дык пяройдзя само.<br /> {{gap|1.5em}}Матулька, зьдзівіушысь, пытаіць:<br /> „Ціж спрауды паможӓ што так?<br /> — Алѐ, — хоць ад крыку“, дзед кажа,<br /> „Бо больш ні уняць ані як“!<br /> {{Калёнтытул|right=''Альбэрт Пауловіч.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Дзедава"/> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Калі заводзіцца граматычны спосаб пісаньня, то гэта разумець трэба — што заводзіцца аднастайны спосаб пісаньня слоу, ня зьміняючы спосаба выгавору іх. {{Цэнтар|Пішуць:}} {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| сінія |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініе |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекные |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняга |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добраго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыга |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}На канчатку, ось відаць, адны пішуць „я — а“, другія „е“, „о“, „і“, значыцца усяк пішуць, а гаварыць усе гаворуць аднастайна, бо усе аднастайна у гэных славах і ім падобных ніясна выгаварываюць астатні гаманок. {{Водступ|2|em}}Гаманкі „о“ i „е — э“ любюць яснага выгавору, {{Абмылка|празтоя|праз тоя}} любюць быць пад націскам (пад акцэнтам), як ужо прыхадзілася гаварыць; значыцца — па аднаму у словя, або па два у славах — з двух слоу зложаных як: б''е''лаб''о''кі, ць''о''мнаш''э''ры. {{Водступ|2|em}}Ніясныяж, няпэуныя гучныя гаманкі найбольш падобны да „а“. {{Водступ|2|em}}Ось дзьля гэтага, ды і дзьля таго, што каб усе у падобных разох словы мелі аднастайны канчатак, бо так ужо шмат хто пішыць: {{Цэнтар|благог''а'', малог''а'', чужог''а'',}} дык і трэба пісаць: {{Цэнтар|сіняг''а'', пікнаг''а'', добраг''а'', мілаг''а''.}} {{Водступ|2|em}}Таксама, каб усе аднастайнага спосабу пісаньня трымаліся — трэба пісаць: {{Цэнтар|сінія, пекныя, добрыя, мілыя,}} бо ніясны гаманок на канчатку больш падобны на „''я''“, менш на „''і''“, а яшчэ меньш на „''е''“. {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Устанауляючы аднастайны спосаб пісаньня ніясных гаманкоу у флексіях — на самым канчатку слоу — і у суфіксах — у канцавых складах слоу, трэба мець на памяці каб формау нашай беларускай гаворкі ні зьмїньшаць, бо формы — гэта йосьць багауцва гаворкі, гэта яе ружніць ад другіх гаворак. {{Водступ|2|em}}Да формау належыць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| адна форма |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| другая форма |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 1) |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 2) |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 3) |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкі |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкѐ |-<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> ss8969tjhfc0wd5dmdypfdarnqf5o4c 284374 284373 2026-05-03T21:11:13Z Gleb Leo 2440 284374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Пісьмо"/><div class="paragraphbreak" style="margin-top:0.5em"></div> {{gap|1.5em}}Ты цьвет надзеі распусьціла<br /> У праменьні сонца нада мной;<br /> С табой жыцьцьо было мне мілым,<br /> Я красавауся, жыу табой.<br /> {{gap|1.5em}}За штож пакінуты, нішчасны,<br /> Як у жалезнай клетца зьвер,<br /> Я мушу жыць, мой Аньол ясны,<br /> Аднэй трывогаю цяпер?..<br /> {{Калёнтытул|right=''Тодар Ч—віч.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Пісьмо"/> <section begin="Дзедава"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Дзедава рада.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{gap|1.5em}}Майструючы нейкую трасцу —<br /> Ці санкі ці можӓ чаунок, —<br /> Хлапец, праз ніувагу, у палїц<br /> Загнау сабе стрэмкі кусок.<br /> {{gap|1.5em}}Разроуся хлапец з прапуду,<br /> Ні дасьць сабе рады ніяк,<br /> Крычыць, галасуя… Во матка<br /> Падбегла: „Чагож ты, бядак?“<br /> {{gap|1.5em}}А ужо ля хлапца і дзядуля;<br /> Той цешыць яго: Эт, дармо!<br /> Кладзі хутчэй палїц у губы,<br /> Смакчы — дык пяройдзя само.<br /> {{gap|1.5em}}Матулька, зьдзівіушысь, пытаіць:<br /> „Ціж спрауды паможӓ што так?<br /> — Алѐ, — хоць ад крыку“, дзед кажа,<br /> „Бо больш ні уняць ані як“!<br /> {{Калёнтытул|right=''Альбэрт Пауловіч.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Дзедава"/> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Калі заводзіцца граматычны спосаб пісаньня, то гэта разумець трэба — што заводзіцца аднастайны спосаб пісаньня слоу, ня зьміняючы спосаба выгавору іх. {{Цэнтар|Пішуць:}} {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| сінія |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініе |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекные |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняга |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добраго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыга |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}На канчатку, ось відаць, адны пішуць „я — а“, другія „е“, „о“, „і“, значыцца усяк пішуць, а гаварыць усе гаворуць аднастайна, бо усе аднастайна у гэных славах і ім падобных ніясна выгаварываюць астатні гаманок. {{Водступ|2|em}}Гаманкі „о“ i „е — э“ любюць яснага выгавору, {{Абмылка|празтоя|праз тоя}} любюць быць пад націскам (пад акцэнтам), як ужо прыхадзілася гаварыць; значыцца — па аднаму у словя, або па два у славах — з двух слоу зложаных як: б''е''лаб''о''кі, ць''о''мнаш''э''ры. {{Водступ|2|em}}Ніясныяж, няпэуныя гучныя гаманкі найбольш падобны да „а“. {{Водступ|2|em}}Ось дзьля гэтага, ды і дзьля таго, што каб усе у падобных разох словы мелі аднастайны канчатак, бо так ужо шмат хто пішыць: {{Цэнтар|благог''а'', малог''а'', чужог''а'',}} дык і трэба пісаць: {{Цэнтар|сіняг''а'', пікнаг''а'', добраг''а'', мілаг''а''.}} {{Водступ|2|em}}Таксама, каб усе аднастайнага спосабу пісаньня трымаліся — трэба пісаць: {{Цэнтар|сінія, пекныя, добрыя, мілыя,}} бо ніясны гаманок на канчатку больш падобны на „''я''“, менш на „''і''“, а яшчэ меньш на „''е''“. {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Устанауляючы аднастайны спосаб пісаньня ніясных гаманкоу у флексіях — на самым канчатку слоу — і у суфіксах — у канцавых складах слоу, трэба мець на памяці каб формау нашай беларускай гаворкі ні зьмїньшаць, бо формы — гэта йосьць багауцва гаворкі, гэта яе ружніць ад другіх гаворак. {{Водступ|2|em}}Да формау належыць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| адна форма |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| другая форма |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 1) |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 2) |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 3) |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкі |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкѐ |-<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> 328pw2d6c39ldrxnxqgpn8gwdz9qcmp 284375 284374 2026-05-03T21:11:14Z Gleb Leo 2440 284375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Пісьмо"/><div class="paragraphbreak" style="margin-top:0em"></div> {{gap|1.5em}}Ты цьвет надзеі распусьціла<br /> У праменьні сонца нада мной;<br /> С табой жыцьцьо было мне мілым,<br /> Я красавауся, жыу табой.<br /> {{gap|1.5em}}За штож пакінуты, нішчасны,<br /> Як у жалезнай клетца зьвер,<br /> Я мушу жыць, мой Аньол ясны,<br /> Аднэй трывогаю цяпер?..<br /> {{Калёнтытул|right=''Тодар Ч—віч.''}} {{gap|1.5em}}{{smaller|Пітраград, 1914, 22/7.}} {{block center/e}} {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} <section end="Пісьмо"/> <section begin="Дзедава"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Дзедава рада.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{gap|1.5em}}Майструючы нейкую трасцу —<br /> Ці санкі ці можӓ чаунок, —<br /> Хлапец, праз ніувагу, у палїц<br /> Загнау сабе стрэмкі кусок.<br /> {{gap|1.5em}}Разроуся хлапец з прапуду,<br /> Ні дасьць сабе рады ніяк,<br /> Крычыць, галасуя… Во матка<br /> Падбегла: „Чагож ты, бядак?“<br /> {{gap|1.5em}}А ужо ля хлапца і дзядуля;<br /> Той цешыць яго: Эт, дармо!<br /> Кладзі хутчэй палїц у губы,<br /> Смакчы — дык пяройдзя само.<br /> {{gap|1.5em}}Матулька, зьдзівіушысь, пытаіць:<br /> „Ціж спрауды паможӓ што так?<br /> — Алѐ, — хоць ад крыку“, дзед кажа,<br /> „Бо больш ні уняць ані як“!<br /> {{Калёнтытул|right=''Альбэрт Пауловіч.''}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=2px}} <section end="Дзедава"/> <section begin="Думкі"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''Думкі да граматыкі.'''|памер=100%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{Водступ|2|em}}Калі заводзіцца граматычны спосаб пісаньня, то гэта разумець трэба — што заводзіцца аднастайны спосаб пісаньня слоу, ня зьміняючы спосаба выгавору іх. {{Цэнтар|Пішуць:}} {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| сінія |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініе |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекные |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыя |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілые |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыі |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняга |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сіняго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| сініга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекнаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пекныга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добраго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| добрыга |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілага |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілаго |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| мілыга |} {{block center/e}} {{Водступ|2|em}}На канчатку, ось відаць, адны пішуць „я — а“, другія „е“, „о“, „і“, значыцца усяк пішуць, а гаварыць усе гаворуць аднастайна, бо усе аднастайна у гэных славах і ім падобных ніясна выгаварываюць астатні гаманок. {{Водступ|2|em}}Гаманкі „о“ i „е — э“ любюць яснага выгавору, {{Абмылка|празтоя|праз тоя}} любюць быць пад націскам (пад акцэнтам), як ужо прыхадзілася гаварыць; значыцца — па аднаму у словя, або па два у славах — з двух слоу зложаных як: б''е''лаб''о''кі, ць''о''мнаш''э''ры. {{Водступ|2|em}}Ніясныяж, няпэуныя гучныя гаманкі найбольш падобны да „а“. {{Водступ|2|em}}Ось дзьля гэтага, ды і дзьля таго, што каб усе у падобных разох словы мелі аднастайны канчатак, бо так ужо шмат хто пішыць: {{Цэнтар|благог''а'', малог''а'', чужог''а'',}} дык і трэба пісаць: {{Цэнтар|сіняг''а'', пікнаг''а'', добраг''а'', мілаг''а''.}} {{Водступ|2|em}}Таксама, каб усе аднастайнага спосабу пісаньня трымаліся — трэба пісаць: {{Цэнтар|сінія, пекныя, добрыя, мілыя,}} бо ніясны гаманок на канчатку больш падобны на „''я''“, менш на „''і''“, а яшчэ меньш на „''е''“. {{***2||75%|10|перад=1em|пасьля=1em}} {{Водступ|2|em}}Устанауляючы аднастайны спосаб пісаньня ніясных гаманкоу у флексіях — на самым канчатку слоу — і у суфіксах — у канцавых складах слоу, трэба мець на памяці каб формау нашай беларускай гаворкі ні зьмїньшаць, бо формы — гэта йосьць багауцва гаворкі, гэта яе ружніць ад другіх гаворак. {{Водступ|2|em}}Да формау належыць: {{block center/s}} {| |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| адна форма |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| другая форма |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 1) |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон ідзе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяець |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| йон пяе |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 2) |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| рабіці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяць |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| пїяці |- |style="vertical-align:top; text-align: left"| 3) |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкі |style="vertical-align:top; text-align: left"| — |style="vertical-align:top; text-align: left"| ідуць мужыкѐ |-<section end="Думкі"/><noinclude></noinclude> 3lv6mhrxyycg3j3utu34f9k15lxcnzt 0 122456 284376 2026-05-03T21:11:36Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Пісьмо | аўтар = Хведар Чарнышэвіч | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|I. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] | наступны = Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада|Дзеда...» 284376 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Пісьмо | аўтар = Хведар Чарнышэвіч | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Акінїм вокам гал вакольны…|I. (Акінїм вокам гал вакольны…)]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада|Дзедава рада]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="5" to="6" onlysection="Пісьмо" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Пісьмо (Чарнышэвіч)}} [[Катэгорыя:Вершы Хведара Чарнышэвіча]] 6q2sc5z8rdc14sfoi1618npye9r1j98 0 122457 284377 2026-05-03T21:13:04Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Дзедава рада | аўтар = Альберт Паўловіч | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] | анатацыі = }} {{Вы...» 284377 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Дзедава рада | аўтар = Альберт Паўловіч | год = 9 лістапада 1916 году | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо|Пісьмо]] | наступны = [[Дзянніца (1916)/2/Думкі да граматыкі|Думкі да граматыкі]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Дзянніца (1916). № 2.pdf" from="6" to="6" onlysection="Дзедава" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Дзедава рада}} [[Катэгорыя:Вершы Альберта Паўловіча]] [[Катэгорыя:Гумарыстычная паэзія]] 52b2419v9y3h3013v9ws8dc58qw92q3 0 122458 284380 2026-05-03T21:16:57Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо]] 284380 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзянніца (1916)/2/Пісьмо]] l9mmzz40kdq982k28ymxyhgsekc90bn 0 122459 284381 2026-05-03T21:17:20Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада]] 284381 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзянніца (1916)/2/Дзедава рада]] m4wfojakyfthldn27gitg034dl1nrzq 104 122460 284382 2026-05-03T21:20:14Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «зладна, проста, дасягальна. А то раптам сьляпучай маланкай бліскала перад ім агнявая здань небясьпекі, і ў балюча-яскравым сьвятле у пачварнай яснасьці выступалі яго даўнейшыя ўчынкі. Усё тады ўраз пераварочвалася, набывала новыя фарбы, новыя вобразы,...» 284382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>зладна, проста, дасягальна. А то раптам сьляпучай маланкай бліскала перад ім агнявая здань небясьпекі, і ў балюча-яскравым сьвятле у пачварнай яснасьці выступалі яго даўнейшыя ўчынкі. Усё тады ўраз пераварочвалася, набывала новыя фарбы, новыя вобразы, Ён бачыў сябе абкружанага з усіх бакоў атрутнымі падазрэньнямі, недаверлівасьцю, ён успамінаў кожны незразумелы жэст, кожную неразгаданую ім усьмешку, усё роўна, у каго-б ён яе ні заўважыў, і ўсяму надаваў асаблівыя, страшныя для яго тлумачэньні. Яго ахапляла чорная немарасьць, усё наперадзе затулялася таемнай падступнай цемрай. {{Водступ|2|em}}Пад вечар з усяго гэтага тлуму пачуцьцёў вылучылася адна, няясная, дакучная турбота. Ён інстыктыўна чуў, што нешта павінен зрабіць дужа пільнае, неабходнае і ніяк ня мог уздумаць, што гэта такое. Перабіраў усе свае абавязкі па школе, па ячэйцы, успамінаў, якія каму даваў абяцаньні нават праверыў свае вельмі абмежаваныя сямейныя абавязкі — і нідзе не знаходзіў таго, што гняло яго няясным напамінкам аб няспраўленым абавязку. Нарэшце, выпадкова погляд яго спыніўся на пісьмовым стале, на цяжкім грудзе кніг, пад якім схаваў ён нешчасьлівы ліст ад бацькоў. Тады ўспомніў: трэба нешта адказаць старым. {{Водступ|2|em}}І раптам працяла яго новая цудоўная думка, Яшчэ-ж ня позна, яшчэ можна што-небудзь зрабіць там, неяк рэабілітаваць бацькоў і разам з тым самога сябе. Як гэта дасюль не натрапіў ён на такую простую і такую трапную думку! {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна ў нэрвовым парываньні кідаецца да стала, сударгава хапае паперу, чарніла і піша шпарка, ня думаючы, абы каб схапіць і зафіксаваць хутчэй на паперы сама патрэбнае. {{Водступ2-пачатак|2|em}} {{Цэнтар|Дарагія бацькі!}} {{Водступ|2|em}}Ліст Ваш атрымаў: і ён даў мне многа прыкрасьці. Ня тым, што вам пагражаюць адабраць маемасьць, а тым, што вы дайшлі да гэтага праклятага ганебнага стану, зрабіліся кулакамі. Вы пытаецеся мае рады? Мая рада такая. Кідайце ўсё. Прадавайце, аддавайце, проста выкідайце вон, аставайцеся голыя, але бяз гэтае ганебнае пячаткі. Неяк пражывем. Запісвайцеся, калі прымуць, у колгас, і працуйце шчыра, старанна, як працавалі на сваёй гаспадарцы. Калі што-якае, дык дапамогу ад мяне заўсёды дастанеце“…{{Водступ2-канец}} {{Водступ|2|em}}Ён на момант суняўся, раздумляючы, што яшчэ дапісаць. Але першы запал ужо выліўся, і дальшыя словы ня ішлі на пяро. Ён устаў, прайшоўся па пакою. Потым падышоў, перачытаў уважна напісанае (яно ўспрымалася цяпер суха і нова, нібы чужое) і раптам зарагатаў дзікім зларадасным сьмехам: {{Водступ|2|em}}Ха-ха-ха!… Во гэта так!.. Гэта зусім лёгічна, таварыш кулак. Што-ж ты мог параіць яшчэ бацьком, як не самараскулачваньне? Ратуйце, пакуль ня позна, сваю і маю скуру! Ха-ха-ха!.. {{Водступ|2|em}}Ён хапіў паперку і падраў яе на дробныя мэтлухі. Перакуліў са стала груд кніг, схапіў бацькоўскі ліст і зрабіў з ім тое<noinclude></noinclude> a6an63w44xaa05kvj9zqoahvtms64vv 284383 284382 2026-05-03T21:20:43Z By-isti 3554 284383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>зладна, проста, дасягальна. А то раптам сьляпучай маланкай бліскала перад ім агнявая здань небясьпекі, і ў балюча-яскравым сьвятле у пачварнай яснасьці выступалі яго даўнейшыя ўчынкі. Усё тады ўраз пераварочвалася, набывала новыя фарбы, новыя вобразы, Ён бачыў сябе абкружанага з усіх бакоў атрутнымі падазрэньнямі, недаверлівасьцю, ён успамінаў кожны незразумелы жэст, кожную неразгаданую ім усьмешку, усё роўна, у каго-б ён яе ні заўважыў, і ўсяму надаваў асаблівыя, страшныя для яго тлумачэньні. Яго ахапляла чорная немарасьць, усё наперадзе затулялася таемнай падступнай цемрай. {{Водступ|2|em}}Пад вечар з усяго гэтага тлуму пачуцьцёў вылучылася адна, няясная, дакучная турбота. Ён інстыктыўна чуў, што нешта павінен зрабіць дужа пільнае, неабходнае і ніяк ня мог уздумаць, што гэта такое. Перабіраў усе свае абавязкі па школе, па ячэйцы, успамінаў, якія каму даваў абяцаньні нават праверыў свае вельмі абмежаваныя сямейныя абавязкі — і нідзе не знаходзіў таго, што гняло яго няясным напамінкам аб няспраўленым абавязку. Нарэшце, выпадкова погляд яго спыніўся на пісьмовым стале, на цяжкім грудзе кніг, пад якім схаваў ён нешчасьлівы ліст ад бацькоў. Тады ўспомніў: трэба нешта адказаць старым. {{Водступ|2|em}}І раптам працяла яго новая цудоўная думка, Яшчэ-ж ня позна, яшчэ можна што-небудзь зрабіць там, неяк рэабілітаваць бацькоў і разам з тым самога сябе. Як гэта дасюль не натрапіў ён на такую простую і такую трапную думку! {{Водступ|2|em}}Сымон Карызна ў нэрвовым парываньні кідаецца да стала, сударгава хапае паперу, чарніла і піша шпарка, ня думаючы, абы каб схапіць і зафіксаваць хутчэй на паперы сама патрэбнае. {{Водступ2-пачатак|2|em}} {{Цэнтар|„Дарагія бацькі!}} {{Водступ|2|em}}Ліст Ваш атрымаў: і ён даў мне многа прыкрасьці. Ня тым, што вам пагражаюць адабраць маемасьць, а тым, што вы дайшлі да гэтага праклятага ганебнага стану, зрабіліся кулакамі. Вы пытаецеся мае рады? Мая рада такая. Кідайце ўсё. Прадавайце, аддавайце, проста выкідайце вон, аставайцеся голыя, але бяз гэтае ганебнае пячаткі. Неяк пражывем. Запісвайцеся, калі прымуць, у колгас, і працуйце шчыра, старанна, як працавалі на сваёй гаспадарцы. Калі што-якае, дык дапамогу ад мяне заўсёды дастанеце“…{{Водступ2-канец}} {{Водступ|2|em}}Ён на момант суняўся, раздумляючы, што яшчэ дапісаць. Але першы запал ужо выліўся, і дальшыя словы ня ішлі на пяро. Ён устаў, прайшоўся па пакою. Потым падышоў, перачытаў уважна напісанае (яно ўспрымалася цяпер суха і нова, нібы чужое) і раптам зарагатаў дзікім зларадасным сьмехам: {{Водступ|2|em}}Ха-ха-ха!… Во гэта так!.. Гэта зусім лёгічна, таварыш кулак. Што-ж ты мог параіць яшчэ бацьком, як не самараскулачваньне? Ратуйце, пакуль ня позна, сваю і маю скуру! Ха-ха-ха!.. {{Водступ|2|em}}Ён хапіў паперку і падраў яе на дробныя мэтлухі. Перакуліў са стала груд кніг, схапіў бацькоўскі ліст і зрабіў з ім тое<noinclude></noinclude> nuo45xjwdx4jv4efve3c8lrxo7i9l48 104 122461 284386 2026-05-04T06:21:22Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''{{Разрадка|Зварот}}'''|памер=120%}} {{ц|I}} {{Водступ|2|em}}Яшчэ гадзіньнік за сьцяною ў сумежным пакоі не пасьпеў стукнуць два разы, адбіваючы чацьвертую гадзіну, як Максім Гукоўскі, ужо даўно схаваўшы паперы ў крывую, на трох ножках, шафу, падышоў да дзьвяр...» 284386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''{{Разрадка|Зварот}}'''|памер=120%}} {{ц|I}} {{Водступ|2|em}}Яшчэ гадзіньнік за сьцяною ў сумежным пакоі не пасьпеў стукнуць два разы, адбіваючы чацьвертую гадзіну, як Максім Гукоўскі, ужо даўно схаваўшы паперы ў крывую, на трох ножках, шафу, падышоў да дзьвярэй і прылажыўся да іх вухам. Але, мусіць, такі спосаб дзейнасьці яго не здаволіў, бо ён з вялікаю асьцярогаю націснуў наском бота ў дзьверы і зрабіў маленькую шчылінку між іх палавінкамі. Нейкую хвіліну ён углядаўся адным вокам у шчыліну, а потым рашуча расчыніў дзьверы, страціўшы ўсю таемнасьць і асьцярогу: у сумежным пакоі нікога ня было. Як найхутчэй сабраў ён са стала свае клункі — шмат іх было — і з пасьпехам пакінуў будынак Саўнархозу. {{Водступ|2|em}}Максім Гукоўскі ніколі ня меў дрэннае звычайкі сядзець на службе пасьля чацьвертае гадзіны, але сягоньня яму ніяк ня трывалася дацягнуць, пакуль гадзіньнік прастукае чатыры разы. Нават як вышаў ён на вуліцу, нешта дрочыла ў нагах, на сэрцы была надзвычайная казлытка. Сонца сакавіка, каплі з дахаў, верабінае цвырканьне і на загародах і на дрэўках-прысадах, бляск вады ў равочках каля тротуараў — {{Абмылка|ўсё|усё}} бадзёрыла. Але ня гэта давала настрой Гукоўскаму. Яго вочы раз-по-разу апускаліся долу і з нявыразным каханьнем утупляліся ў клункі. Ня гледзячы на тое, што тонкія вяровачкі ўразаліся ў пальцы, ён ні крыхі не зварочваў на гэта ўвагі. На мосьце праз Дзьвіну, дзе сьнег ужо растаў, Гукоўскага абдало цэлым цэбрам брыды з-пад кол аўтомобіля, але і гэта не сапсавала яго настрою. Толькі ў канцы мосту яго раптам кальнула ў сэрца: хтось зачапіў бокам яго клункі. Але трывога была кароткаю, бо ўсе засталося цэлым.<noinclude></noinclude> gki836cb6sdfcm2sqy52vvz6nh467ki 104 122462 284387 2026-05-04T06:23:13Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Мінуўшы найбольш людныя вуліцы Віцебску, па дароэе ў Маркаўшчыну, Гукоўскі цалком аддаўся сваім думкам, настрою. Жыцьцё не здавалася яму ўжо такім нудным, як некалькі часу таму назад, як учора, як нават сёньня раніцою. Вось ён дастаў пасьве...» 284387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Мінуўшы найбольш людныя вуліцы Віцебску, па дароэе ў Маркаўшчыну, Гукоўскі цалком аддаўся сваім думкам, настрою. Жыцьцё не здавалася яму ўжо такім нудным, як некалькі часу таму назад, як учора, як нават сёньня раніцою. Вось ён дастаў пасьведчаньне аб тым, што ў яго кватэру нёльга нікога ўсяліць, атрымаў пэнсію, але самае важнае — гэта селядцы, цукер, мука, крупы, алей і іншае, што яму далі за поўмесяца адразу, ды яшчэ па вайсковаму пайку (а можа і бяз меркі). Цяпер ужо даўгі час ня прыдзецца сароміцца Ядзі, адчуваць такую залежнасьць ад яе бацькоў, якія калі-ні-калі прывозілі з вёскі ім хлеба, сала і іншых спажыўных рэчаў. Кожны раз гэты стары Сеўба, як толькі перадаваў дачцы падарункі, кідаў такі нядобры позірк на зяця, што апошняму некуды было вачэй дзяваць. „Ну, вось няхай цяпер спрабуе глуміцца нада мною; думаў Гукоўскі, дык я дам яму адказ“. Хоць стары Сеўба і падабаўся Гукоўскаму сваёю адчыненаю непрыязьню да бальшавікоў, але на гэты раз Гукоўскі мімавольна адчуваў, што з бальшавікамі можна жыць і зьбіць гонар цесьцю, які так часта, у самых простых патрэбах чалавека, знаходзіў сродкі зьдзеку. З ім, з Гукоўскім, лічацца, як са спэцам, даюць добрую пэнсію, кватэру яго аберагаюць, даюць яму паёк без вагі і меры, а тут нейкі Сеўба, хоць і цесьць, глуміцца над ім за баханку хлеба! „Я ўсё-ж на дзяржаўнай службе, а ён — проста мужык“, думаў Гукоўскі. Але як толькі яму прышло ў голаў слова „мужык“, то перад ім адразу стала Ядзя, і ён спыніўся ў сваіх думках на гэтую тэму. {{Водступ|2|em}}„Не, усё-ж такі і пры бальшавікох можна жыць“, скончыў свае соймаваньні з сабою Гукоўскі. Ён ужо праходзіў міма Маркаўшчынскага манастыру. Боязна азірнуўся вакол — і хутка, з тараплівасьцю перажагнаўся. На нейкі момант у сэрцы заскраблі кошкі, зноў стала нудна, але выпаўшы клунак з селядцамі зьвярнуў яго ў звычайную каляіну бадзёрага настрою гэтага дня. Ён падняў клунак, разьмеркаваў усе астатнія і шпаркім крокам пашоў у свой завулак. {{Водступ|2|em}}У Маркаўшчыне Гукоўскі асеў ужо даўно, з пачатку рэволюцыі. Як толькі ў Віцебску злажыўся рэўком і пакінула<noinclude></noinclude> e7qwqm350yfz00quo7c0s9p4fu0fz7b 104 122463 284388 2026-05-04T06:25:41Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ваеннага фронту, спробы тварэньня беларускага войска, а ўрэшце Першы Ўсебеларускі Кангрэс у самым канцы 1917 году, вынікам якога было першае абвяшчэньне самастойнае Беларускае Рэспублікі ў федэрацыйнай сувязі з Расеяй ды стварэньне Рады Рэспублікі („п...» 284388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ваеннага фронту, спробы тварэньня беларускага войска, а ўрэшце Першы Ўсебеларускі Кангрэс у самым канцы 1917 году, вынікам якога было першае абвяшчэньне самастойнае Беларускае Рэспублікі ў федэрацыйнай сувязі з Расеяй ды стварэньне Рады Рэспублікі („прадпарляманту“), пад старшынством Язэпа Лёсіка, і яе выканаўчага органу — першага беларускага ўраду пад назовам Народнага Сэкрэтарыяту, з Язэпам Варонкай на чале. Хаця да пазьнейшае дзеяльнасьці {{Няма выявы}} Варонкі я аднашуся вельмі крытычна ды лічу, што ён зьбіўся з старое дарогі на бездарожжа, аднак мушу сказаць, што ў той мамэнт ён аказаўся на вышыні палажэньня і выявіў сваё палітычнае чуцьцё, паставіўшы беларускую справу на дзяржаўны грунт. {{gap|2.5em}}У марцы 1918 году з вялікімі труднасьцямі віленскай Беларускай Радзе (— яна заняла месца ранейшага Народнага Камітэту і была выбрана на Беларускай Канфэрэнцыі ў Вільні 25-27 студня 1918 году) удалося дабіцца у немцаў дазволу на пасылку дэлегацыі ў Менск. Паехалі: мы з Іванам, Янка Станкевіч, Язэп Туркевіч і Дамінік Семашка (гэты пасьля — дзеля кар‘еры — стаўся „літвіном“). Семашка ў Менску ад дэлегацыі адстаў, бо даведаўся, што немцы скрыва паглядаюць на Раду Рэспублікі і Народны Сэкрэтарыят. Дык наша дэлегацыя ў зьменшанай лічбе пакіравалася ў нашы першыя дзяржаўныя ўстановы, дзе і пазнаёмілася з агульным палажэньнем. {{gap|2.5em}}У Вільні мы ўжо ад 1915 году станулі на грунт дзяржаўнае незалежнасьці зямель былага {{перанос пачатак|Беларуска-|Літоўскага}}<noinclude></noinclude> cp3jmcugiseejeyirnagi3kvtrntnz4 104 122464 284389 2026-05-04T06:28:01Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «існаваць казённая палата, Гукоўскі, быўшы чыноўнікам апошняе, так перапалохаўся, што гэты сполах не прашоў да гэтых часаў. Яшчэ і цяпер, ці йдзе- ён вуліцаю, ці сядзіць засталом у Саўнархозе альбо дома — яму ўсё здаецца, што хтось таемна сочыць за ім. З пе...» 284389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>існаваць казённая палата, Гукоўскі, быўшы чыноўнікам апошняе, так перапалохаўся, што гэты сполах не прашоў да гэтых часаў. Яшчэ і цяпер, ці йдзе- ён вуліцаю, ці сядзіць засталом у Саўнархозе альбо дома — яму ўсё здаецца, што хтось таемна сочыць за ім. З першых-жа дзён рэволюцыі, пакуль ён „сабатажыў“, яму боязна было нават выйсьці на рынак купіць табакі. Чаго ён баяўся — ніколі ня мог даць сабе адказу. Самы горад, вуліцы з дамамі, дзе зьявіліся нязвычайныя надпісы нязвычайных устаноў, зрабіліся яму такімі жудасна-варожымі, што ён па цэлых тыднях круціў сабе голаў над тым, куды дзецца. Выпадкова яму параілі невялічкі дамок у Маркаўшчыне. Гукоўскі выбраў адну раніцу, калі ішоў моцны дождж, і пераехаў у Маркаўшчыну: усё-ж такі ня самы горад. Тут ён і застаўся жыць з жонкаю, чакаючы лепшых часоў. Але гэтых лепшых часоў, як маляваў сабе іх Гукоўскі, ня прыходзіла, і ён пачаў шукаць сабе працы. Саўнархоз прытуліў яго... {{Водступ|2|em}}Гукоўскі падышоў да дзьвярэй свайго дому і пастукаў. Доўга прышлося чакаць яму знадворку: перш у вакне хістанулася фіранка, мігнуў і схаваўся жаночы твар, потым пачуўся тупат к дзьверам, а далей — бразгат крукоў і ляскат замкоў: усё роўна, як астрог адчыняўся. {{Водступ|2|em}}— Ты ўжо, Ядзечка, і зачыні, бо ў мяне рукі заняты, — папрасіў Гукоўскі, уваходзячы ў дзьверы. {{Водступ|2|em}}Ізноў той самы бразгат крукоў, накладаных на прабоі... {{Водступ|2|em}}Гукоўскі, яшчэ не распрануўшыся, з захапленьнем пачаў пералічваць Ядзі ўсё, што было ў клунках. {{Водступ|2|em}}— Ах, як-жа тут шмат селядцоў, а колькі цукру! — разгортваючы паперу клункаў, захаплялася Ядзя. — Дзе-ж гэта ты дастаў усё гэта? {{Водступ|2|em}}— Як дзе? на службе! — здаволена адказаў муж. {{Водступ|2|em}}— На службе? І ўсё гэта даюць бальшавікі? Ты хлусіш! {{Водступ|2|em}}— Хлушу! Дзе-ж мне яшчэ ўзяць? Я заўсёды буду мець цяпер добры паёк, бо бальшавікі схамянуліся, што без старых чыноўнікаў ім не абыйсьціся — вось і задобрываюць. Ну, няхай<noinclude></noinclude> dxbaznsw9cqa027ow3r4efkyll0c82u 104 122465 284390 2026-05-04T06:31:16Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «сабе яны думаюць, што я лепшым стану, буду прыемным да іх. Няхай сабе думаюць — нам-жа лепей. {{Водступ|2|em}}Ядзя спынілася разьвязваць кулькі і задумалася. {{Водступ|2|em}}— Ты што прыпынілася? {{Водступ|2|em}}— Ня брала-б я нічога ад іх! — жорстка праказала яна...» 284390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>сабе яны думаюць, што я лепшым стану, буду прыемным да іх. Няхай сабе думаюць — нам-жа лепей. {{Водступ|2|em}}Ядзя спынілася разьвязваць кулькі і задумалася. {{Водступ|2|em}}— Ты што прыпынілася? {{Водступ|2|em}}— Ня брала-б я нічога ад іх! — жорстка праказала яна. — Але ўсё гэта ты: на службу пашоў, перад нейкім камісарам там трусішся, абрадваўся селядцу! {{Водступ|2|em}}Яна адвярнулася ў бок і пачала кусаць губы. Гукоўскі зразу страціў усю сваю бадзёрасьць і ня ведаў, што рабіць: так і стаяў у гразкім шынэлі. {{Водступ|2|em}}— А ведаеш, мне далі яшчэ пасьведчаньне на валаданьне кватэраю, — хапянуўся ён задобрыць жонку. — Цяпер ужо няма чаго баяцца, што к нам каго-небудзь яшчэ паселяць. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі пад‘ехаў да жонкі добра. Самым балючым яе месцам была кватэра. Яна ўвесь час з гадлівасьцю думала аб тым, як яна будзе жыць, калі к ёй прышле гэты — як яго? — Комхоз якога-небудзь чырвонаармейца альбо качагара з „Дзьвіны“. Ад аднае гэтае мажлівасьці Ядзя гатова была зжыць са сьвету ўсіх бальшавікоў, бо ніхто іншы, як яны, робіць усё на злосьць, наадварот. {{Водступ|2|em}}— Праўду ты кажаш? — ажывіўшыся, запыталася яна ў мужа. {{Водступ|2|em}}Замест адказу, Гукоўскі працягнуў ёй невялічкі кавалачак жыдкае паперы, дзе была вылажана забарона сяліць каго-б та ні было ў кватэру „спэцыялістага па браварох“ Гукоўскага. {{Водступ|2|em}}Твар Ядзі прасьвятлеў, і яна йзноў накінулася на клункі. Асабліва спадабаўся ёй цукер: яна і перасыпала, і разглядала яго на сьвет, і брала на язык, быццам хацела дасканала даведацца, ці няма тут якога-небудзь ашуканства. Потым, разабраўшы ўсё прынесенае багацьце, яна пачала разьмяркоўваць, куды злажыць яго. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі, здаволены тым, што ўлагодзіў жонцы, прашоў у свой „габінэт“. Праз некалькі хвілін ён меў зусім не такі выгляд, як уперад. Замест звычайнага „фрэнча“ невядомага колеру, на ім ужо была форменная жакетка з блішчастымі {{перанос-пачатак|п=гу|к=зікамі}}<noinclude></noinclude> g8lkt3cnbth3rmcvzxy2si1ilaczbsb 104 122466 284391 2026-05-04T06:36:31Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Беларуска-|Літоўскага}} гаспадарства і стварылі „Канфэдэрацыю Вялікага Князьства Літоўскага“, аб‘яднаўшы на груньце ідэі незалежнасьці краю лепшых прадстаўнікоў дэмакратыі ўсіх чатырох нацыянальнасьцяў: беларусаў, літвіноў, жыдоў і...» 284391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Беларуска-|Літоўскага}} гаспадарства і стварылі „Канфэдэрацыю Вялікага Князьства Літоўскага“, аб‘яднаўшы на груньце ідэі незалежнасьці краю лепшых прадстаўнікоў дэмакратыі ўсіх чатырох нацыянальнасьцяў: беларусаў, літвіноў, жыдоў і палякоў. Дык, едучы ў Менск, мы ўжо былі падгатаваны да незалежніцкае канцэпцыі, якая ў нас знайшла была сваё выражэньне ў адпаведнай рэзалюцыі віленскае канфэрэнцыі 25-27 студзеня 1918 году. Наадварот, у Менску аб незалежнасьці ніхто адкрыта гаварыць не адважаўся, хаця сярод грамадаўцаў незалежніцкі кірунак быў ужо даволі сільны (Тарашкевіч, Рак-Міхайлоўскі, Смоліч, Лёсік, Прушын- {{Няма выявы}} скі ды інш.). Калі мы прыйшлі на паседжаньне Народнага Сэкрэтарыяту, там якраз разглядалася справа пасылкі дэлегацыі ў Кіеў з просьбай аб грашовую пазыку для Беларускае Рэспублікі. Скарыстаўшы з аказіі, я, перакінуўшыся некалькімі славамі з Іванам і маючы ягоную згоду, папрасіў голасу і выясьніў, што праўна-дзяржаўнае палажэньне Беларускае Рэспублікі — дужа нявыразнае: яна лічыць сябе сябрам Расейскае Фэдэрацыі, але Расея яе за гэткага сябру ня лічыць. Да таго-ж спадзявацца дзяржаўнае пазыкі ад '''незалежнае''' Украіны нам, як '''частцы Расеі''', бяз згоды цэнтральнага расейскага ўраду — юрыдычна немагчыма. Украінцы, ведама, могуць нам дапамагчы {{перанос пачатак|гра|шыма}}<noinclude></noinclude> smn5t2mwbkaafvbapmb66r045l0yiae 104 122467 284392 2026-05-04T06:45:09Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|гра|шыма}}, але ня шляхам дзяржаўнае пазыкі, а проста ахвяры, — бо-ж хіба і яны першым чынам запытаюцца ў беларускіх дэлегатаў: ці-ж вы маеце права пазычаць грошы й даваць забавязаньні ад імя тэрыторыі, якая падлягае расейскаму цэнтральнам...» 284392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|гра|шыма}}, але ня шляхам дзяржаўнае пазыкі, а проста ахвяры, — бо-ж хіба і яны першым чынам запытаюцца ў беларускіх дэлегатаў: ці-ж вы маеце права пазычаць грошы й даваць забавязаньні ад імя тэрыторыі, якая падлягае расейскаму цэнтральнаму ўраду? Я адзначыў неабходнасьць для Беларусі стануць на той самы грунт, на якім станулі ўсе другія вызволеныя народы, і абвясьціць поўную незалежнасьць Беларусі ад Расеі — хаця-бы на знак пратэсту проці аддачы Расеяй часьці Беларусі чужым — на Берасьцейскім міры. Маё выступленьне, горача падтрыманае Іванам і ўсімі сябрамі дэлегацыі, сустрэла спогад сярод сяброў Народнага Сэкрэтарыяту. Варонка заявіў, што гэтае пытаньне трэба {{Няма выявы}} перш паставіць у Грамадзе, як у партыі, меўшай тады абсалютную большасьць у Радзе Рэспублікі, — а калі там справа пройдзе памысна, дык тады адпаведны праект будзе ўраз-жа ўнесены Нар. Сэкрэтарыятам на пленарнае паседжаньне Рады Рэспублікі. {{gap|2.5em}}Нас запрасілі на паседжаньне фракцыі Грамады, дзе мы сустрэлі цэлы рад зусім новых людзей, што нарасьлі ў працягу вайны й Рэвалюцыі. Пасьля абмену думкамі апазыцыя проці незалежнасьці ў асобе Макара Касьцевіча „здалася“. Пры галасаваньні ўсе грамадаўцы высказаліся за незалежнасьць, і гэтак справа на пленуме Рады Рэспублікі была забясьпечана. І вось на<noinclude></noinclude> ebehf8t5e8q2pq5sxm14a1fpi48qpit 104 122468 284393 2026-05-04T06:48:11Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=гу|к=зікамі}} і з кантамі казённае палаты, чорныя нагавіцы на выпуск і блішчастыя гамашы. Над носам, хто ведае — адкуль, зьявіліся дымчатыя вачкі — прэзэрватывы, якія звычайна носяць не для карысьці, а для фасону. Таксама няведама адкуль...» 284393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=гу|к=зікамі}} і з кантамі казённае палаты, чорныя нагавіцы на выпуск і блішчастыя гамашы. Над носам, хто ведае — адкуль, зьявіліся дымчатыя вачкі — прэзэрватывы, якія звычайна носяць не для карысьці, а для фасону. Таксама няведама адкуль пачуўся пах ні то таннага одэколёну, ні то фіксатуару... Словам, ніхто-б не пазнаў у гэтым далікатным чыноўніку таго шэрага чалавека, што валок у Маркаўшчыну ў клунках селядцы з мылам, крупы з двума хунтамі газы. Гэта ўжо быў перад вамі настаяшчы джэнтльмэн у гузіках. {{Водступ|2|em}}Скончыўшы прыбірацца, Гукоўскі з важнаю мінаю прысеў на канапу і здавольна разглядаў у люстэрку насупроць гузікі і пятлічкі свае жакеткі. Ах, гэтая жакетка! Ён думаў аб ёй так часта, седзячы за саўнархозаўскім сталом, так непакоіўся, каб жонка выпадкова не прамяняла яе на буханку хлеба ў галодныя дні! Кожнае сьвята, як ня трэба было ісьці на гэтую абрыдлую службу альбо ў асаблівых выпадках, як сёньня, Гукоўскі выцягваў яе са дна куфэрку, з вялікім стараньнем абіраў з яе пушынкі і з нейкаю ўрачыстасьцю апранаў на сябе. Гэтая жакетка, здавалася яму, рабіла з яго ня звычайнага чалавека, якіх тысячы, мільёны, а выдзяляла {{Абмылка|яго|яго,}} уздымала ўверх над шэрай людзкой масай. Многа значыць форменная жакетка з блішчастымі гузікамі: бывала, нават ноччу розная гэтая шантрапа давала дарогу, як ішоў ён, Гукоўскі, па вуліцы. Нават яго жонка Ядзя можа і ня была-б яго жонкаю, каб ня гэтыя гузікі. Ці-ж яна не магла выйсьці замуж за якога-небудзь Чашніцкага шляхцюка? Але гузікі, дымчатыя ачкі парашылі яе выбар. {{Водступ|2|em}}Акінуўшы сябе яшчэ разы два-тры ў люстэрку, Гукоўскі рашыў заняцца справаю, якая стасуе такому культурнаму чалавеку. Падышоўшы да шафы ў покуце, ён доўга разглядаў, на якой кніжцы яму запыніцца. Тут была і „Родина“ за некалькі год, і „Живописное обозрение“, і Майн-Рыд, і Жуль Вэрн, Лажэчнікаў і Данілеўскі, грап Саліас і Загоскін і шмат чаго іншага. Ён выбраў з самае верхняе палічкі „Русский Инвалид“, які чытаў ужо няма ведама колькі раз, але здаволіцца ім ня мог. Асабліва спадабалася яму тая частка, дзе<noinclude></noinclude> 0nwxox4tqshygok941fn6f7grpndwvm 104 122469 284394 2026-05-04T06:51:53Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «скліканым адумысна паседжаньні Рады, якое пачалося ў 8 гадзін увечары 24 сакавіка і скончылася ў 8 гадз. раніцы 25 сакавіка 1918 году, — пасьля доўгае і ўпорнае барацьбы грамадаўцаў з расейска-польскай групай „земцаў“ (самаўрадавых дзеячоў з Дэмідэцкім-Дэ...» 284394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>скліканым адумысна паседжаньні Рады, якое пачалося ў 8 гадзін увечары 24 сакавіка і скончылася ў 8 гадз. раніцы 25 сакавіка 1918 году, — пасьля доўгае і ўпорнае барацьбы грамадаўцаў з расейска-польскай групай „земцаў“ (самаўрадавых дзеячоў з Дэмідэцкім-Дэмідовічам, Ярашэвічам і Жылінскім на чале) Рада Рэспублікі вялізарнай большасьцяй галасоў абвясьціла незалежнасьць Беларусі, аб чым і была выдана адпаведная „Устаўная Грамата“. {{gap|2.5em}}Акт 25 марца 1918 году, хаця й ня быў праведзены ў жыцьцё ў тэй пастаці, як мяркавалі ягоныя тварцы, {{Няма выявы}} мае бясспрэчнае гістарычнае значэньне. Ня кажучы ўжо аб тым, што гэтак быў кінены лёзунг, за якім пайшлі ўсе нацыянальна сьвядомыя элемэнты, змагаючыяся за цэласьць і незалежнасьць сваей тэрыторыі, — акт гэты бязумоўна прычыніўся да пазьнейшае зьмены радавае палітыкі ў адносінах да Беларусі й беларускага пытаньня наагул, што і выявілася ў утварэньні з Усходняе Беларусі, афіцыяльна называнай спачатку<noinclude></noinclude> dqkvi4uxuuvx56yxf4pfoerfz31qt7i 104 122470 284395 2026-05-04T06:51:56Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «апавяшчаліся нагароды. Ніколі ён ня ведаў ні капітана Смарчкова, ні палкоўніка Сініцына, можа ўжо даўно ні таго, ні іншага ня было ў жывых, але яму дастаўляла нязвычайную здаволенасьць чытаць аб тым, што капітан Смарчкоў атрымаў „Анну“ з мячамі, а палко...» 284395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>апавяшчаліся нагароды. Ніколі ён ня ведаў ні капітана Смарчкова, ні палкоўніка Сініцына, можа ўжо даўно ні таго, ні іншага ня было ў жывых, але яму дастаўляла нязвычайную здаволенасьць чытаць аб тым, што капітан Смарчкоў атрымаў „Анну“ з мячамі, а палкоўнік Сініцын — „Владимира с бантом“. {{Водступ|2|em}}Захапіўшыся чытаньнем, Гукоўскі нават ня прыкмеціў, як жонка пачала зьбіраць на стол палуднаваць. У гэты дзень палуднік быў нязвычайна шчодры: хлеба колькі хочаш, крупнік тлусты і густы. Ня гледзячы на ўсю сваю хванабэрыю „пад пана“, Гукоўскі ня мог устрымацца, каб не забіваць паўнюсенькі рот жорсткім чорным хлебам. Таксама і Ядзя хоць некалькі часу таму назад гатова была адцурацца ад „бальшавіцкіх падарункаў“, моўчкі ўва ўвесь рот сёрбала крупнік, чырвоны ад {{Абмылка|іржаввага|іржавага}} селядца. У некалькі хвілін палуднік быў скончаны. Здавольства жыцьцём яшчэ ўласьней захапіла Гукоўскага. Ён скруціў добрую цыгарку махоркі і, выпускаючы хвалі жоўта-белага дыму, пачаў думаць аб тым, як добра было-б заняць яшчэ большую пасаду, скажам, загадчыка аддзелу. Вось тады ўжо стары Сеўба мог-бы і не паказвацца ў яго доме. {{Водступ|2|em}}— Ядзечка, нікога ня было ў цябе сёньня з Чашнікаў? — запытаўся ён у жонкі. {{Водступ|2|em}}— Не, нікога, — адказала Ядзя, канчаючы зьбіраць са стала. — А чаму гэта цябе цікавіць? {{Водступ|2|em}}— Да так... Я, ведаеш, хацеў-бы наказаць твайму бацьку, каб ён больш не клапаціўся прывозіць розныя там падарункі. {{Водступ|2|em}}— Вось як! Ці-ж ты спадзяешся, што мы пражывем на твой гэты паёк? Кінь ты плявузгаць! {{Водступ|2|em}}— Да ўзапраўды-ж абыдземся самі, без дапамогі. Ты бачыш, як шмат я сёньня прывалок усяго — хопіць на два тыдні, а там ізноў дадуць. Я такі патрэбны чалавек у Саўнархозе, што мне дадуць ня толькі тое, што ўсім, але, нават, і шмат болей. {{Водступ|2|em}}— Ты ўжо занадта спадзяваешся, ды я ніяк не зразумею, якая патрэба ў контролі па браварнай справе, калі ўсе {{Абмылка|брас вары|бравары}} стаяць.<noinclude></noinclude> lw50k5q1h63l6uphbj4bazfou43zzip 104 122471 284396 2026-05-04T06:56:37Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Стаяць, стаяць... а мне што за бяда — няхай сабе стаяць, была-б толькі пасада; яна-ж ёсьць, я яе займаю. А там і вышэй пайду, бо людзі цяпер, як у круцёлцы — сёньня тут, заўтра на другой пасадзе. Вось і мой начальнік кудынебудзь будзе пасунуты...» 284396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Стаяць, стаяць... а мне што за бяда — няхай сабе стаяць, была-б толькі пасада; яна-ж ёсьць, я яе займаю. А там і вышэй пайду, бо людзі цяпер, як у круцёлцы — сёньня тут, заўтра на другой пасадзе. Вось і мой начальнік кудынебудзь будзе пасунуты ў другое месца, а я застануся сам начальнікам. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі зірнуў на сваі гузікі і ўздыхнуў, нібы яму было шкода, што яго форменная жакетка аздабляе яго толькі дома. Ён паправіў акуляры, падкруціў вусік і падышоў да люстэрка. Толькі цяпер прыкмеціла Ядзя жакетку на мужу — за палуднікам ёй было не да таго. {{Водступ|2|em}}— Ах! ты сёньня панам! Што-ж гэта за прычына, для каго ты так прыбраўся? — зачырванеўшыся ад натхненьня, запыталася Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Калі нельга людзям паказацца ў статэчным выглядзе — то хоць дома трэба пабыць чалавекам. Ці-ж ты нездавольна будзеш, калі я табе скажу, што хачу табе даставіць прыемнае? {{Водступ|2|em}}— Ой, Максімка, ты такі прыгожы ў гэтым убраньні, такі пекны, што я хацела-б век цябе такім бачыць. Ці-ж то жыцьцё цяпер, што нават адзецца, як сьледуе, няможна? Усё гэтае салдацкае шэрае сукно, гамашы з абмоткамі — і больш нічога. Нават хто мае старое далікатнае адзеньне, дык хавае яго, саромеецца апрануць. Не, нельга так жыць! {{Водступ|2|em}}Ядзя зразу насупілася, і яе думкі пашлі па звычайным напрамку. {{Водступ|2|em}}— Усё гэта бальшавікі нарабілі, — праказала яна, скончываючы сваю думку. {{Водступ|2|em}}— Ну, кінь ты ўжо аб гэтым, — лісьлівым голасам папрасіў Гукоўскі жонку, шкадуючы сапсаваць той настрой, які сёньня панаваў у яго ўвесь дзень. — Давай лепей піць гарбату з цукрам. {{Водступ|2|em}}Пачынаўся вечар. Падаў змрок. Гукоўскі, накінуўшы шынэль, каб ня было відаць гузікаў, вышаў на двор і шчыльна зачыніў стаўні на вокнах. Маленькі курпаценькі домік на краі ксагору зрабіўся пахожым на ракавіну смаўжа, які поўз<noinclude></noinclude> ctutoer77tu6es55bzsvynqdlszdo13 104 122472 284397 2026-05-04T06:57:53Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «уверх ды так і запыніўся на дарозе, спалохаўшыся бляску зары, засьляпіўшай яго падсьлепаватыя вочы. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі вярнуўся ў дом, залажыўшы дзьверы на ўсе крукі і зашчапкі. Пакуль Ядзя гатавала „гарбату“ з ліпавага цьвету і яблынавых лістоў, ё...» 284397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>уверх ды так і запыніўся на дарозе, спалохаўшыся бляску зары, засьляпіўшай яго падсьлепаватыя вочы. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі вярнуўся ў дом, залажыўшы дзьверы на ўсе крукі і зашчапкі. Пакуль Ядзя гатавала „гарбату“ з ліпавага цьвету і яблынавых лістоў, ён ізноў чытаў „Русский Инвалид“ за 1905 год. Потым доўга пілі гарбату, цешачыся да прыкрасьці цукрам. Праўда, ад цукру пахла мылам, але гэта была невялікая ганьба — толькі-б было соладка. Ядзя была так здавольна, што нават пачала напяваць нейкі вясёлы мотыў бяз слоў, чаго ўжо даўно ня было чуваць ад яе. Гэта яшчэ больш узьняло настрой Гукоўскага, і ён, ня доўга чакаючы, вынес з спальні гітару, усю пакрытую павуцінаю і пылам, але яшчэ з цэлымі струнамі. Некалькі хвілін, і затрэнькаў „краковяк“, які так падабаўся калісьці Ядзі і за якім Гукоўскі прызнаўся ёй у сваім каханьні. Ядзя сьперш ківала ў такт галавою, паварухвала плячмі, а потым ня вытрымала і пусьцілася скакаць. Муж крыху быў нездавольны гэтым, бо баяўся, каб ня чутно было тупату знадворку, але Ядзя была так захоплена скокам, што яму самому стала завідна, што нельга скакаць. {{Водступ|2|em}}— Ведаеш што, зграй мне мазурку Веняўскага, — прапанавала, прыпыніўшыся, Ядзя. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі сьперш спрабаваў паціху, успамінаючы мотыў, а потым зайграў, як сьледуе, сам захапіўшыся гучнымі акордамі. Ядзя з зачырванелым тварам, лёгкая, як семнаццацёхгадовая дзяўчына, насілася па пакоі, зграбна спраўляючыся с перашкодамі цеснаты яго. {{Водступ|2|em}}— Бразь!.. {{Водступ|2|em}}Ні Гукоўскі, ні жонка не прыпыніліся. Апошняя са ўсё ўзрастаючым пэнтам аддавалася захапляючым гукам музыкі і задорна-вясёлым скокам. {{Водступ|2|em}}— Тук, тук, тук... {{Водступ|2|em}}Мазурка абарвалася. {{Водступ|2|em}}Ядзя, раптам спыніўшыся, стаяла пасярод пакою і недаўменна пазірала на мужа. Гукоўскі ціха, на наскох, быццам баючыся каго пабудзіць, панёс у спальную гітару, але па дарозе моцна стукнуў нагою, зачапіўшыся аб шафу. Гэты стукат вывеў з стаўбняку Ядзю.<noinclude></noinclude> ndwrbvpk01s7yk5x3aogvnco9cfdsbh 104 122473 284398 2026-05-04T06:58:43Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Вось і даскакалася, — прамовіла яна, ледва пераводзячы дух ад напружанасьці прыслухацца к таму, што рабілася знадворку. {{Водступ|2|em}}— Нам трэба маўчаць і не адклікацца, — параіў Гукоўскі, выходзячы з спальні. — Пастукаюць, пастукаюць д...» 284398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Вось і даскакалася, — прамовіла яна, ледва пераводзячы дух ад напружанасьці прыслухацца к таму, што рабілася знадворку. {{Водступ|2|em}}— Нам трэба маўчаць і не адклікацца, — параіў Гукоўскі, выходзячы з спальні. — Пастукаюць, пастукаюць ды пойдуць, падумаўшы, што нікога ў доме няма. {{Водступ|2|em}}Але і сам Гукоўскі, мусіць, сказаў гэта, ня ўзважыўшы сваіх слоў. Ён стаяў каля ваходніх дзьвярэй і напружна прыслухоўваўся. Праз нейкі момант стукат у дзьверы ізноў раздаўся і дзеля іх ён здаваўся нязвычайна моцным. І Гукоўскаму, і яго жонцы здалося, што ўжо ломяць дзьверы. {{Водступ|2|em}}— Што-ж рабіць, Максім? {{Водступ|2|em}}— А ці-ж я ведаю? — на запытаньне адказаў запытаньнем Г укоўскі. {{Водступ|2|em}}— Ты ніколі нічога ня ведаеш, а яшчэ мужчына! — з жорсткасьцю праказала Ядзя. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі нічога не адказаў і пачаў нэрвова хадзіць па пакойчыку. Малюнкі самыя няпрыемныя адзін за другім праляталі ў яго галаве. То яму здавалася, што вось праз хвіліну разломяць дзьверы і заб‘юць і яго і Ядзю; то перад ім усплывала магчымасьць якога-небудзь няладу альбо хібы па службе, а разам з гэтым і арышт; альбо можа быў які небудзь падвох з гэтым засьведчаньнем на кватэру і цяпер да яго накіравалі каго... {{Водступ|2|em}}Стукат, ужо ў акно, раздаўся яшчэ мацней. Гукоўскі ўвесь затросься ад страху і прыпыніўся на месцы. Здавалася, яшчэ раз няхай бразьне за вакном — і Гукоўскі ня вытрымае, страх яго задушыць. {{Водступ|2|em}}— Ядзя, а Ядзя! Ідзі запытайся, што ім трэба, — не сваім голасам папрасіў ён жонку. {{Водступ|2|em}}Ядзя сьперш хацела накінуцца на мужа, але, бачачы яго нясвойскі твар і ўсю постаць, яна махнула рукою і з выглядам ахвяры пашла ў сенцы. {{Водступ|2|em}}— Хто там? {{Водступ|2|em}}— Чырвонаармейцы! Пусьцеце пераначаваць. {{Водступ|2|em}}Ядзя з пабляднеўшым ад злосьці тварам уляцела ў пакой.<noinclude></noinclude> fpzu9lf5lwfyebyc0ic8z6sh01ywwhh 104 122474 284399 2026-05-04T07:03:24Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «„Западной Областью“, — Беларускае Сацыялістычнае Радавае Рэспублікі ў складзе ССРР. сьвядома, Сьвятле: {{gap|2.5em}}Тут гожа адзначыць адзін мамэнт, які — сьвядома, ці праз няведаньне, — беларуская хадэцкая прэса і хадэцкія „гісторыографы“ беларускага...» 284399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>„Западной Областью“, — Беларускае Сацыялістычнае Радавае Рэспублікі ў складзе ССРР. сьвядома, Сьвятле: {{gap|2.5em}}Тут гожа адзначыць адзін мамэнт, які — сьвядома, ці праз няведаньне, — беларуская хадэцкая прэса і хадэцкія „гісторыографы“ беларускага адраджэнскага руху стараюцца прадставіць у неадпаведным сьвятле яны прысвайваюць хадэкам выдатнае ўчасьце ў акце 25 марца ды вінавацяць сацыялістаў у няўдачы пры правядзеньні яго ў жыцьцё, бо яны, сацыялісты, былі „благімі беларусамі“. Вось-жа справа ў тым, што ў Радзе Рэспублікі ў мамэнт абвяшчэньня незалежнасьці {{Няма выявы}} Беларусі '''зусім ня было прадстаўнікоў беларускіх буржуазных кірункаў, а тым самым — і хадэкаў.''' Беларускае прадстаўніцтва ў Радзе складалася '''выключна з сацыялістаў''' ('''грамадаўцаў''') і на сваіх плячох выносіла барацьбу з абрусіцельнымі і цэнтралістычнымі імкненьнямі „земцаў“, якія ў той час зусім не разумелі беларускае адраджэнскае ідэі і глядзелі на яе, як на „польскую інтрыгу“ (— а іншыя як на „нямецкую“), скіраваную проці „единства русскаго народа“ і „Матушки- Россіи“. Беларускія буржуазныя групы, у тым ліку цяперашнія хадэкі, былі ў той час згуртаваны ў так-званым „Беларускім Прадстаўніцтве“ пад павадырствам ведамага абшарніка Рамана Скірмунта, ды ў „Хрысьціянскай {{перанос пачатак|Злуч|насьці}}<noinclude></noinclude> 6rw8ln74kj58j8ujd50jeq2rkaz4lqo 104 122475 284400 2026-05-04T07:11:06Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Злуч|насьці}}“, і прадстаўлялі канкурэнтаў Радзе Рэспублікі на права выступаць перад нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ад імя Беларускага Народу. Вось-жа, '''пасьля''' правядзеньня ў Радзе Рэспублікі рэзалюцыі аб абвяшчэньні незалежнасьці...» 284400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Злуч|насьці}}“, і прадстаўлялі канкурэнтаў Радзе Рэспублікі на права выступаць перад нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ад імя Беларускага Народу. Вось-жа, '''пасьля''' правядзеньня ў Радзе Рэспублікі рэзалюцыі аб абвяшчэньні незалежнасьці Беларусі, наша дэлегацыя зрабіла візыту „Прадстаўніцтву“. Нас прыняла ўся кіруючая група гэнае арганізацыі з Скірмунтам на чале. Пасьля абмену ўзаемнымі прывітаньнямі, я, як старшыня дэлегацыі, узяў слова і пастараўся растлумачыць утварыўшаеся палітычнае палажэньне, якое вымагала, каб цяпер, калі Беларусь ябвясьціла сябе назалежнай дзяржавай, на будаваньне дзяржаўнасьці былі аддадзены ўсе нашыя актыўныя сілы. Дык і „Прадстаўніцтва“ — казаў я — павінна не канкураваць аб уплывы ў немцаў з Радай Рэспублікі, а павінна ўліцца ў склад апошняе і, ня гледзячы на розьніцы ў сацыяльных паглядах, у гэты выключны мамэнт будаваць Бацькаўшчыну супольне з сацыялістамі, паклаўшымі першы камень пад гэту будоўлю. У адказ на мае словы ўскочыў Скірмунт і ў форме дужа рэзкай '''запратэставаў''' проці таго, што мы з Вільні прыехалі „вучыць“ іх… Толькі праз пару месяцаў, пасьля паўторнага прыезду ў Менск Івана і зробленага ім на „Прадстаўніцтва“ націску, апошняе ўвайшло ў склад Рады Рэспублікі, і быў мамэнт (— улетку 1918 году), калі таму-ж Скірмунту было даручана ўтварэньне ўраду, маючы наўвеце, што буржуазны ўрад здолее дабіцца ў немцаў прызнаньня Беларускае Народнае Рэпублікі і дапамогі ей. Спроба гэтая, аднак, аказалася дужа няўдалай, і габінет Скірмунта не пратрываў, здаецца, і двух тыдняў. {{gap|2.5em}}Ня буду тут затрымлівацца на тым унутраным фэрмэньце ў Грамадзе, які нямінуча мусіў распачацца, калі пасьля акту 25 марца аказалася, што рэалізацыя незалежніцкае ідэі ў пастаці Беларускае Народнае Рэспублікі сустракаецца з цьвёрдай процідзейнасьцяй нямецкае акупацыйнае ўлады. Скажу толькі, што ў працягу 1918 году ў Грамадзе зрабіўся раскол, які выклікаў ліквідацыю партыі: яна развалілася на дзьве арганізацыі — Партыю Беларускіх Сацыялістаў-Рэвалюцыянэраў (Грыб, Мамонька, Бадунова) і Беларускую Сацыял-дэмакратычную партыю (Лёсік, Смоліч, Тарашкевіч, Рак-Міхайлоўскі, Прушынскі і інш.), да якое,<noinclude></noinclude> g0oehyiahnyndnp1invzseoou7k6bpy 104 122476 284401 2026-05-04T07:23:32Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «натуральна, далучыліся і я з Іванам.<ref>Гожа адзначыць, што ўтварылася ў той час і яшчэ адна партыйная арганізацыя, заснаваная былым грамадаўцам Язэпам Варонкай пасьля расколу Грамады. Гэта была партыя так званых „эсэфаў“ (Беларускіх Сацыялістаў-Фэдэр...» 284401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>натуральна, далучыліся і я з Іванам.<ref>Гожа адзначыць, што ўтварылася ў той час і яшчэ адна партыйная арганізацыя, заснаваная былым грамадаўцам Язэпам Варонкай пасьля расколу Грамады. Гэта была партыя так званых „эсэфаў“ (Беларускіх Сацыялістаў-Фэдэралістаў). У склад яе ўвайшло каля дзесятку беларускіх дзеячоў, якія пры Варонцы былі наагул безгалоснымі. Партыя існавала выключна, яе парляманцкая фракцыя, і па-за Радай Рэспублікі ніякае арганізацыі не стварыла. Праграмы ня мела.</ref> Партыя беларускіх эсэраў пасьля некалькіх гадоў бязьдзейнасьці і пустых гутарак ды разьбіцьця Рады Рэспублікі, зьняверыўшыся сама ў сабе пасьля лідэрства здэкляраванага праціўніка сацыялізму Ластоўскага, неўспадзеўкі заявіўшага сябе „эсэрам“ і спрытна выкарыстаўшага „бязьлюдзьдзе“ ў партыі дзеля сваіх асабістых мэтаў, зьліквідавалася і блізу ўся (апрача Грыба, Мамонькі й Бадуновай) увайшла ў склад Камуністычнае Партыі Беларуі. А Бел. С.-Д. Партыя, хоць і працавала нейкі час ды апублікавала сваю праграму (— эсэры праграмы ня мелі), аднак, пры новых варунках жыцьця не знайшла водгуку ў масах, была штабам бяз арміі, і павадыры яе, пераважна выдатныя культурныя дзеячы, усе сілы свае скіравалі на культурную працу, укладаючы ў яе сваю нацыянальную і сацыяльную ідэалёгію. Калі-ж у 1925 годзе стварылася ў Заходняй Беларусі новая беларуская арганізацыя масавага характару „Беларуская Сялянска-Работніцкая Грамада“, пераняўшая галоўныя ідэі і лёзунгі старое „Беларускае Сацыялістычнае Грамады“, цэлы рад старых грамадаўцаў увайшоў у яе склад, а на чале станулі былыя сябры Б. С. Г. — паслы Браніслаў Тарашкевіч і Сымон Рак-Міхайлоўскі.<ref>Гожа адзначыць, што ў пачатку 1919 году, пад работніцка-сялянскай уладай, была зроблена некалькімі беларускімі дзеячамі ў Вільні спроба ўзнавіць '''левую фракцыю''' Б. С. Грамады. Яны выпускалі сваю часопісь, але вельмі нядоўга, ды спроба іх хутка зьліквідавалася: масаў пацягнуць за сабой яны ня здолелі, падробнасьцяў аб гэтай групе ня маю, бо ня быў тады ў краю.</ref> {{gap|2.5em}}Але справа „Б. С.-Р. Грамады“ — гэта ўжо не мінуўшчына, а сучаснасьць, дый да таго вымагае шырэйшых дасьледаў, дзеля якіх ня маю патрэбных матэрыялаў. І я ня буду гаварыць аб ёй, толькі мімаходам адзначу, што — у сувязі з стварэньнем яе — сярод беларусаў у Заходняй Беларусі ясна вызначыўся {{перанос пачатак|ідэаля|гічны}}<noinclude></noinclude> lxuomazdowc7a2it61un58uyuux9yba 104 122477 284402 2026-05-04T07:27:41Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ідэаля|гічны}} падзел: з аднаго боку выступіла на арэну '''сялянска-работніцкая ідэалёгія''', дужа радыкальная сацыяльна, злучыўшая ў адно неразрыўнае гарманічнае цэлае лёзунгі нацыянальныя з сацыяльнымі, — а з другога боку — '''ідэалёгія...» 284402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ідэаля|гічны}} падзел: з аднаго боку выступіла на арэну '''сялянска-работніцкая ідэалёгія''', дужа радыкальная сацыяльна, злучыўшая ў адно неразрыўнае гарманічнае цэлае лёзунгі нацыянальныя з сацыяльнымі, — а з другога боку — '''ідэалёгія буржуазная''', абапёртая ўцэласьці на ўгодзе з пануючымі клясамі. У плошчы барацьбы між гэтымі двумя кірункамі грамадзкае мысьлі і йдзе цяпер усё нашае нацыянальнае жыцьцё ў Заходняй Беларусі. Каторы з гэтых кірункаў пераможа, гэта пытаньне, адказ на якое даць дужа лёгка: трэба толькі пазнаёміцца з сацыяльнай структурай Беларусі ды з галоўным цячэньнем беларускага руху, — тым цячэньнем, на якім фактычна й вырасла нашае Адраджэньне.</br></br> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}<noinclude></noinclude> lmlp417cqdtl91v3jt9awyqqnxes4o0 104 122478 284403 2026-05-04T07:54:53Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Ніколі я ня пушчу іх, не! Гэтае парцяное войска, ведаю я яго! Не, ня пушчу! — крычала яна, ужо ніколькі ня сутрымліваючыся. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі, спалохаўшыся, што выкрыкі жонкі чутны знадворку, пачаў прасіць яе супакоіцца і гаварыць цішэй...» 284403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Ніколі я ня пушчу іх, не! Гэтае парцяное войска, ведаю я яго! Не, ня пушчу! — крычала яна, ужо ніколькі ня сутрымліваючыся. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі, спалохаўшыся, што выкрыкі жонкі чутны знадворку, пачаў прасіць яе супакоіцца і гаварыць цішэй. Але Ядзя была ня з тых, хто даваўся лёгка на ўгаворы. Яна гнеўна насілася па пакойчыку і не магла бяз злосьці зірнуць на Гукоўскага. {{Водступ|2|em}}— Ну супакойся-ж, Ядзя, — прасіў муж. — Трэба пусьціць чырвонаармейцаў, бо можаш іначай толькі больш бяды на брацца. {{Водступ|2|em}}— Пусьціць, пусьціць! — перадражніла яна. Я — шляхцянка мая маці {{Абмылка|шляхцанка|шляхцянка}} і бацька шляхціц! Я маю свой гонар — не хачу жыць разам з нейкімі абарванцамі. {{Водступ|2|em}}— Ціха, ціха! Жыць-жа яны ня будуць у нас, а толькі пераначуюць. Пусьцім. {{Водступ|2|em}}— Ні за вошта! {{Водступ|2|em}}— Адчынеце вы ці не? — раздаўся пад акном голас. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі ўздрыгнуў, нібы яго хто ткнуў шылам у бок. {{Водступ|2|em}}Ён ужо ня мог сутрымацца і рашуча пашоў у сенцы. Ядзя крыкнула яму ўздагонку, каб ён адмовіўся пускаць, паказаў сваё засьведчаньне з Комхозу, але праз хвіліну ў калідорчыку ўжо стаялі два чырвонаармейцы. {{Водступ|2|em}}— Добры вечар... таварышы. Сядайце пакуль што, да кіньце свае торбачкі — нябось вы змарыліся. У нас тут ня ўсё было ў парадку, каб прыняць чужых людзей, — шпарка і прыветна сустрэла Ядзя гасьцей. {{Водступ|2|em}}— Дзякуй, гаспадыня, — адказаў адзін з чырвонаармейцаў. {{Водступ|2|em}}— Мы, ведаеце, маем засьведчаньне ад Комхозу, што ніхто ня мае права ўсяляцца да нас, але чырвонаармеец — гэта іншая справа: {{Абмылка|ен|ён}} столькі пакутуе, што трэба заўсёды дапамагчы яму. Адна толькі бяда, што недзе ў нас вам прытуліцца — надта ўжо малы наш дамок. {{Водступ|2|em}}— Э, ноч як-небудзь пераначуем, ліш-бы не на дварэ, — згодліва адказаў адзін з вашоўшых. {{Водступ|2|em}}— Ну, а калі так, то я вам пакажу, дзе вам можна супачыць.<noinclude></noinclude> 25gq2kgm08poykx3isft2p804w0s9rs 104 122479 284404 2026-05-04T07:58:37Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Ядзя рупліва ўзяла лямпу і правяла чырвонаармейцаў у маленькую баковачку каля кухні, дзе складалася ўсякая рухлядзь і куды, апроч мышэй, ніхто ніколі не заглядаў. Чырвонаармейцы, змораныя, азябшыя, былі здавольны і гэтым, і шчыра дзякавалі...» 284404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Ядзя рупліва ўзяла лямпу і правяла чырвонаармейцаў у маленькую баковачку каля кухні, дзе складалася ўсякая рухлядзь і куды, апроч мышэй, ніхто ніколі не заглядаў. Чырвонаармейцы, змораныя, азябшыя, былі здавольны і гэтым, і шчыра дзякавалі ласкавую гаспадыню. У Ядзі нават была думка падаць ім гарбаты, але, раздумаўшыся, яна парашыла, што няма чаго паказваць свой дастатак, калі яны такія абходныя і зусім не палохаючыя людзі. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі быў надта здаволены тым, што так добра ўладзілася справа. Яшчэ больш ён быў рад таму, што сам вышаў адчыняць дзьверы і ў змроку ня відаць было гузікаў і кантаў яго форменнае жакеткі, якую ён скінуў тут-жа ў сенцах, як толькі прапусьціў чырвонаармейцаў. Як толькі апошнія зачыніліся ў бакоўцы, Гукоўскі, як кошка, кінуўся за сваёю жакеткаю і хутка схаваў яе ў куфэрак. Усё ўладзілася, і ў яго пачаўся зварот звычайнага настрою. У Ядзі-ж яшчэ доўга былі расшыраны ноздры і падымалася то адна, то другая брыва. На мужа яна не магла зірнуць супакойна і чуць зноў не ўсчаўплася, пабачыўшы яго ў аднэй сарочцы, без жакеткі. Але ён так палахліва паглядзеў, што Ядзя не пасьмела падымаць сварку. {{Водступ|2|em}}У гэтую ноч ні Гукоўскі, ні яго жонка не зьвялі і вокам. Абоім здавалася, што варта ім заснуць, як гэтыя чырвонаармейцы заб‘юць, абрабуюць альбо спаляць дом і іх разам з ім. Ядзя з балючаю галавою ад бяссоньня цэлую ноч упікала мужа затое, што ён, спалохаўшыся, пабаяўся ня пусьціць у дом гэтых няпрыемных людзей; што ён нічога ня варты, як мужчына, што ўся яго служба — дрэнь, дрэнь таксама ўсялякія засьведчаньні. Чым далей, тым болей — і пад раніцу Ядзя апавясьціла, што яна паедзе да сваіх бацькоў, што ня хоча жыць далей з такім мужам. Гукоўскі адчуваў сябе нібы пабіты сабака: ці-ж ня з лепшымі намерамі ён усе робіць, ці-ж ня імкнецца ўсё абсталяваць ціха, каб абмінуць якое-колечы напасьці ў гэтыя смутныя часы. А тут — на табе! Жонка за гэта пагражае яму расстаньнем! Ён ляжаў і ні словам не адказваў жонцы, баючыся яшчэ больш падліць масла ў агонь...<noinclude></noinclude> 0kvo0jlaa0wh6qe0lvnzgjtqj7ml3e6 104 122480 284405 2026-05-04T07:59:41Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}У бакоўцы ўсё было ціха. Чырвонаармейцы спалі, ня чулі, як мышы спацыравалі ў іх па плечах, ня ведалі, што там, у спальні, з-за іх разьвінаецца драма. {{Водступ|2|em}}Пачынала сьвітаць. Мышы пахаваліся ў свае куткі, у маленечкае аконца бакоўкі за...» 284405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}У бакоўцы ўсё было ціха. Чырвонаармейцы спалі, ня чулі, як мышы спацыравалі ў іх па плечах, ня ведалі, што там, у спальні, з-за іх разьвінаецца драма. {{Водступ|2|em}}Пачынала сьвітаць. Мышы пахаваліся ў свае куткі, у маленечкае аконца бакоўкі заглянуў першы прамень сонца. Адзін з чырвонаармейцаў пацягнуўся і зачапіў нагою за нейкую дошку ў кутку бакоўкі. Дошка павалілася, нарабіўшы стукату на ўвесь дом. Чырвонаармейцы ачнуліся і пачалі зьбірацца ў дарогу, а Гукоўскія замёрлі адстраху. Ачухаўшыся, яны таксама пачалі ўставаць. {{Водступ|2|em}}— Ну, дзякуй вам за начлег, — сказаў чырвонаармеец, ужо зусім апрануты. — А вось гэта вы закіньце куды-небудзь падалей, а то яшчэ бяда якая будзе. {{Водступ|2|em}}Чырвонаармеец падаў Гукоўскаму два ствалы ад паляўнічага ружжа, якія стаялі ў кутку бакоўкі за дошкаю, што сваім стукатам так напалохала гаспадароў. {{Водступ|2|em}}— Бывайце здаровы, яшчэ раз дзякуй, — сказалі чырвонаармейцы, выходзячы за дзьверы. {{ц|II}} {{Водступ|2|em}}Каб у хаце разарвалася бомба, яна-б, мусіць, зрабіла ня большы сполах, як гэтыя іржавыя нікому непатрэбныя і ніколькі ня страшныя ствалы. Гукоўскі стаяў над брудным жалезам, пазіраў на яго, як на нешта ўсьцішнае. Ядзя нават не варухнулася пайсьці зачыніць дзьверы за вышаўшымі чырвонаармейцамі. Чырвонаватыя ствалы, здавалася, гыпнотызавалі іх абодвых. {{Водступ|2|em}}— Адкуль яны ўзяліся, Ядзя? — ледва пераводзячы дух запытаўся Гукоўскі. {{Водступ|2|em}}— Я ў цябе запыталася-б аб тым. {{Водступ|2|em}}Справа, такім чынам, {{Абмылка|нс|не}} зрабілася больш лёгкаю ад гэтых сустрэчных запытаньняў. Ствалы ляжалі па падлозе пасярод пакою і трэба было што-небудзь зрабіць з імі. Гукоўскі ламаў сабе голаў над гэтым, але ніяк ня мог запыніцца над канчатковым плянам. Можна было закапаць гэтае страшнае аружжа, можна схаваць у комін ці пад падлогу, можна проста выкінуць на двор за дрывотню: калі хто знойдзе, дык<noinclude></noinclude> eybr389s49i9twauzjaqhgsx4wk5erl 104 122481 284406 2026-05-04T08:01:05Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «няхай сабе робіць, што хоча з такою знаходкаю. Але-ж на чым запыніцца? {{Водступ|2|em}}— Што нам рабіць, Ядзя, з гэтаю брыдою? Вось ня было клопату на голаў! {{Водступ|2|em}}— Ты іх прывалок, ты і думай, што рабіць, — адказала Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Ды адкуль я іх пр...» 284406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>няхай сабе робіць, што хоча з такою знаходкаю. Але-ж на чым запыніцца? {{Водступ|2|em}}— Што нам рабіць, Ядзя, з гэтаю брыдою? Вось ня было клопату на голаў! {{Водступ|2|em}}— Ты іх прывалок, ты і думай, што рабіць, — адказала Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Ды адкуль я іх прывалок? Яны тут, можа, ліха ведае з якога часу валяюцца, ды чые яны, таксама не даведаешся. Але-ж так ці йначай, а трэба збыць іх з галавы, каб ніхто ня ведаў. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі пачаў зьбірацца на службу, жонка гатавала сьняданьне, але думкі іх круціліся над адным пытаньнем, як ім звольніцца ад гэтага аружжа. Селі сьнедаць, а Гукоўскаму і лыжка ў рот ня лезе. Яму ўжо здавалася, што чырвонаармейцы проста ад яго дому пашлі да комэнданта і зрабілі заяву, што ў грамадзяніна Гукоўскага, у Маркаўшчыне, маецца аружжа. Яго, Гукоўскага, арыштоўваюць і садзяць у вастрог. Ён з нянавісьцю паглядзеў на ствалы і хацеў-бы, каб яны рассыпаліся ў пясок ад аднаго погляду. Але яны ляжалі цэлымі і нібы ўсьміхаліся шырокім ротам — шчылінаю ад затвору. Гукоўскі адвёў вочы ўбок і з яшчэ большаю напружнасьцю пачаў думаць над тым, куды дзець ствалы. {{Водступ|2|em}}— Вось што, Ядзя! — радасна сказаў ён, знашоўшы выхад. — Я цяпер пайду на службу, ты-ж зачыніся наглуха ў хаце і да вечара зрабі доўгі вузкі мяшок, у якім мы паложым гэтае паскудзтва, дасыплем пяском, зашыем — і сёньня ноччу кінем у Дзьвіну. {{Водступ|2|em}}Ядзя не супярэчыла. Гукоўскі вышаў з дому засмучаным, на ганку паглядзеў ва ўсе бакі і наказаў жонцы, каб яна нікога ня пускала ў дом аж пакуль ён сам ня зьвернецца. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі цэлы дзень ня мог валадаць сваімі думкамі. Ён па некалькі раз чытаў адну і тую паперу, але ніяк не спраўляўся з яе сэнсам. У галаве яго ўсё стаяла гэтае паганае ружжо. Часам яму здавалася, што ў доме там робяць вобыск, што Ядзю ўжо заарыштавалі, што яму няма чаго варочацца да дому. Нават позіркі сваіх сяброў, што прыходзілі да яго па<noinclude></noinclude> rd97qx8smu5mp7oo2u7xblfwx26rtlw 104 122482 284407 2026-05-04T08:02:35Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «тэй ці іншай справе, здаваліся яму варожымі: кожны з іх нібы хацеў сказаць, што ведае аб аружжы, але пакуль што маўчыць. „Ім нічога ня значыць“, думаў Гукоўскі, „пайсьці і сказаць, што ў мяне маецца такая забароненая рэч, як аружжа — і тады... тады я прапаў...» 284407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>тэй ці іншай справе, здаваліся яму варожымі: кожны з іх нібы хацеў сказаць, што ведае аб аружжы, але пакуль што маўчыць. „Ім нічога ня значыць“, думаў Гукоўскі, „пайсьці і сказаць, што ў мяне маецца такая забароненая рэч, як аружжа — і тады... тады я прапаў“. Пад уплывам гэтых думак Гукоўскі адварочваў твар у вакно, як толькі хто падыходзіў да яго. Бліжэйшыя яго таварышы прыкмецілі гэтую нязвычайнасьць і пачалі пытацца ў яго, што з ім зрабілася. {{Водступ|2|em}}— Нічога, зубы, на іх ліха, баляць — аж сьлёзы на вочы выганяюць, — адказваў ён на такія запытаньні. {{Водступ|2|em}}У гэты дзень Гукоўскі першы раз не сьпяшаўся пакінуць Саўнархоз. Ён нават быў надта нездаволены, як гадзіньнік прастукаў чатыры разы. Доўга зьбіраў ён свае паперы, некалькі раз без патрэбы адмыкаў і замыкаў шафу, адшпільваў і зашпільваў портфэль, быццам забыўся ўсё палажыць у ім. Але-ж як-ні-як трэба было ісьці да дому. Дарога туды доўгая, але Гукоўскаму хацелася-б лепей ісьці да Астроўны, чымся ў Маркаўшчыну... {{Водступ|2|em}}Але дома нічога не страслося, як чакаў Гукоўскі. Ядзя супакойна займалася {{Абмылка|звычайнамі|звычайнымі}} хатнімі справамі, і толькі трэск жарствы пад нагамі ў сенцах мог напомніць аб ранешнім. {{Водступ|2|em}}— Ну, як ты там зрабіла? {{Водступ|2|em}}Не адказваючы, Ядзя пашла ў спальную і выцягнула з-пад ложка вузкі, як каўбаса, парцяны мяшок, спрытна зацурованы з абодвых канцоў. {{Водступ|2|em}}— Я толькі не разумею, на ліха гэты мяшок і пясок: можна і так кінуць у раку, усё роўна жалеза патоне, — сказала Ядзя. {{Водступ|2|em}}— А як-жа ты панясеш? Усякі, хто выпадкам сустрэнецца, можа затрымаць, а так, як мы зрабілі, трудно будзе каму здагадацца, у чым справа: мала што там у мяшку. {{Водступ|2|em}}Ядзя згадзілася з такім тлумачэньнем і больш ня пыталася аб справе, датычнай аружжа. {{Водступ|2|em}}Як быццам умовіўшыся, яны абое не завадзілі гутаркі па гэтым пытаньні. Гукоўскі не палуднаваў. Ён лічыў хвіліны,<noinclude></noinclude> 76bqhvdlrxpwysmffvkt7bu0kjy9y3n 104 122483 284408 2026-05-04T08:03:24Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «якія цягнуліся так доўга, як гадзіны. Чакаць-жа трэба было доўга, бо ў мэту яго не ўваходзіла сустрэць каго ці на вуліцы, ці на беразе. Чым пазьней ён панясе мяшок, тым больш надзеі на таемнасьць справы. {{Водступ|2|em}}Сьцямнела. Гукоўскі ня раз выходзіў на г...» 284408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>якія цягнуліся так доўга, як гадзіны. Чакаць-жа трэба было доўга, бо ў мэту яго не ўваходзіла сустрэць каго ці на вуліцы, ці на беразе. Чым пазьней ён панясе мяшок, тым больш надзеі на таемнасьць справы. {{Водступ|2|em}}Сьцямнела. Гукоўскі ня раз выходзіў на ганак і прыслухоўваўся, ці ходзіць хто па вуліцах. Але ніякага руху там ня было, толькі дзе-ні-дзе забрэша сабака. Гукоўскі быў рад, што яго плян блізкі да выкананьня і што няма да таго ніякіх перашкод. {{Водступ|2|em}}Прашла восьмая, дзевятая гадзіна. Трэба было-б яшчэ трохі пачакаць, бо час быў ня надта позьні. Але Гукоўскаму ніяк ня трывалася. Ён ужо даўно апрануўся і паставіў у куток каля дзьвярэй сакрамэнтальны мяшок. Толькі Ядзя прыпыняла яго, лічачы, што лепш яшчэ пачакаць хоць з гадзіну. {{Водступ|2|em}}— Ядзечка, ты выбачай мяне, што я ў цябе папрашу: ці не пашла-б і ты са мною? — асьцярожна запытаўся Гукоўскі ў жонкі. {{Водступ|2|em}}— Каб і я пашла?.. Ну, добра, калі табе трэба, — разуважна адказала Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Не, не! я ўжо адзін спраўлюся, — вінавата сказаў муж, бачачы, што пакрыўдзіў жонку сваёю просьбаю. — Не, ты заставайся дома, гатуй вячэру: я вярнуся, і мы супакойна і весела, як учора, правядзём астатні час вечару. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі ўзяў мяшок, які праз сваю даўжыню быў надта няздатным для нясеньня. Дзьверы за Гукоўскім зачыніліся на ўсе крукі і ланцужкі. Азіраючыся, як шкадлівая жывёла, ва ўсе бакі, ён ціха пашоў па вуліцы. Замёрзшыя з вечарам калюжынкі на кожным кроку палохалі яго звонам паламанага нагою лёду. Гукоўскаму пры кожным трэску апошняга здавалася, што хтось-та йдзе за ім па пятах. Ён боязна азіраўся, але там нікога ня было, а можа ішоўшы хаваўся каля плоту. Так з бязупынным страхам і асьцярогаю ён пасоўваўся ўсё бліжэй да берагу Дзьвіны. Яшчэ заставалася прайсьці толькі адзін заселены квартал, і там ужо можна было лічыць сябе {{перанос-пачатак|п=забясьпе|к=чаным}}<noinclude></noinclude> a10k5e8m3q26cun2yke42h1zw2j0hlf 104 122484 284409 2026-05-04T08:04:51Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=забясьпе|к=чаным}} ад усякага дрэннага здарэньня. Але раптам дзе-та бразнулі вароты і па дашчаным тротуары застукалі чые-та крокі, якія ўсё былі бліжэй ды бліжэй. Гукоўскі ня ведаў, што яму рабіць: уцякаць — можна падумаць, што ён злодзей,...» 284409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=забясьпе|к=чаным}} ад усякага дрэннага здарэньня. Але раптам дзе-та бразнулі вароты і па дашчаным тротуары застукалі чые-та крокі, якія ўсё былі бліжэй ды бліжэй. Гукоўскі ня ведаў, што яму рабіць: уцякаць — можна падумаць, што ён злодзей, і тады за ім пусьцяцца ўздагонку; застацца на месцы — таксама боязна. Але ў бядзе прыходзіць рашучасьць: Гукоўскі перакінуў цераз плот свой мяшок, а потым і сам пераскочыў за ім і прытуліўся каля слупа. Крокі праходжага ўжо параўняліся з прытулкам Гукоўскага. Апошні затаіў дух, але тут — трэсь лёд. Гукоўскі задрыжэў з галавы да пят, абамлеў. Праходжы на хвілінку прыпыніўся, а потым пашоў далей. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі доўга чакаў, пакуль ня сьціхла ўсё, потым хутка пералез на вуліцу і шпарка пусьціўся па касагоры ўніз да ракі. Вось і яна, усяго якіх-небудзь дваццаць-трыццаць крокаў. Гукоўскі прыпыніўся і перавёў дух. Вада невялічкімі хвалькамі наскаквала на бераг, чуць-чуць плёскаючы ў жарстве і каменьчыках. {{Водступ|2|em}}Унізе, пад стромым берагам ня відаць было ні Маркаўшчыны, ні наогул чалавечага жыльля. Перад {{Абмылка|Гўкоускім|Гукоўскім}} была шырокая стужка вады, якая ўбірала ў сябе воблескі зорак і нібы дрыжала ад страху страціць іх. З другога боку ракі нёсься ціхі крокат качак, якія, мусіць, нядаўна прыляцелі з далёкіх краёў і яшчэ не пасьпелі разыйсьціся з свае грамады. Калі-ні-калі праплываў адзінокі кавалак лёду, які пляміў цемна-сіняе люстэрка вады. Зоркі хаваліся за ім, а потым трапечуча-вясёлыя ізноў блішчэлі з бяздоннай глыбі. Край неба на ўсходзе з цёмна-сіняга зрабіўся малочна-блакітным — і адкуль-та з-пад зямлі выкаціўся месяц, кінуўшы блішчасты слуп цераз усю шыр магутнай ракі. {{Водступ|2|em}}На Гукоўскага сышоў супакой, такі шырокі, як рэчка вясною. Перад тым малюнкам вялічавасьці, які быў перад яго вачмі, яго сёнешні неспакой, пужлівасьць паказаліся яму досыць мізэрнымі і сьмешнымі. Чаго яму клапаціцца так аб якім-та брудным кавалку жалеза? Кінуць яго дзе папала — ды і ўся тут справа. Кінуць? Ага, яму трэба ўсё гэта кінуць у ваду. Ну, дык добра, ён-жа за гэтым і прышоў сюды.<noinclude></noinclude> qpngac6kxfymdbd9c8fg5839yfyqlav 104 122485 284410 2026-05-04T08:05:23Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Ён ужо падышоў да самага берагу так, што вада была цалі дзьве-тры ад яго бота. Узяўшы аберуч мяшок за канец, ён ужо хацеў размахнуцца і падалей ад берагу кінуць яго. Але тут думка, якая ўперад ня прыходзіла яму ў голаў, затрымала яго рукі. {{Во...» 284410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Ён ужо падышоў да самага берагу так, што вада была цалі дзьве-тры ад яго бота. Узяўшы аберуч мяшок за канец, ён ужо хацеў размахнуцца і падалей ад берагу кінуць яго. Але тут думка, якая ўперад ня прыходзіла яму ў голаў, затрымала яго рукі. {{Водступ|2|em}}— Можа ўжо чырвонаармейцы заявілі, што ў мяне ёсьць аружжа. Як-жа я адкажу, калі-б прышлі ка мне яго шукаць: ніхто-ж не паверыць, што я кінуў яго ў ваду, а падумаюць, што схаваў, як патрэбнае. {{Водступ|2|em}}Пры гэтай думцы ізноў усё пераблыталася ў галаве Гукоўскага. Куды яму дзець гэты злыдны агрызак стрэльбы? Кінуць яго дзе ні папала альбо схаваць ніяк нельга: пачнецца сьледзтва, допыты, а там выкручвайся. Адзіны спосаб — гэта проста панясьці да комэнданта і здаць яму. Але слова комэндант, якога ён ніколі ня бачыў, так спалохала яго, што яму стала аж нядобра ў нагах. Комэндант маляваўся яму нейкім звышчалавекам, караючым усе праступкі, усё ведаючым, ня маючым чалавечае жаласьці. Пайсьці на вочы да гэтага чалавека Гукоўскі не адчуваў сябе моцным. {{Водступ|2|em}}Доўга стаяў ён каля вады, думаў, бадзёрыў сябе, але ня мог сказаць, што заўтра ён будзе ў магчымасьці разьвязацца з гэтаю нечаканаю бядэю, якая павінна быць скончана самым простым і адзіна-магчымым спосабам — праз здачу ружжа ў комэндатуру. Зрабіўшы вывад аб апошнім, Гукоўскі павярнуўся ад рэчкі і пачаў узлазіць наверх. Ішоў ён да дому ўжо бяз усякае асьцярожнасьці, і на гэты раз ні жывое душы ня трапілася яму насустрач. {{Водступ|2|em}}Ядзя не паверыла сваім вачам, угледзеўшы каля дзьвярэй мужа з мяшком. Яна турзанула яго за рукаў, каб хутчэй ваходзіў у дом. {{Водступ|2|em}}— Што з табою страслося, што ты так доўга прабыў там і ня кінуў гэтае брыды? Навошта ты прывалок яго сюды? {{Водступ|2|em}}Гукоўскі нічога не адказаў жонцы і прашоў у „габінэт“. Ядзя ня столькі сярдзітая ад няўдачы мужа, колькі яго маўчлівасьцю, разышлася як мае быць. Яна называла яго зайцам, авечкаю і ўсякімі іншымі няпрыемнымі словамі. {{перанос-пачатак|п=Гу|к=коўскі}}<noinclude></noinclude> d8xbvvex40al4qkz3uu5qbjnmkkvcia 104 122486 284411 2026-05-04T08:05:53Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=Гу|к=коўскі}} маўчаў, адчуваючы праўду ў жончыных упіканьнях. Але-ж ён ня вытрымаў. {{Водступ|2|em}}— Ты вось усё лаешся, а нават і не падумаеш, чаму я не разьвязаўся з гэтаю бядою. Я цябе-ж пашкадаваў. Ты ведаеш, што магло-б быць, калі-б я кінуў...» 284411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=Гу|к=коўскі}} маўчаў, адчуваючы праўду ў жончыных упіканьнях. Але-ж ён ня вытрымаў. {{Водступ|2|em}}— Ты вось усё лаешся, а нават і не падумаеш, чаму я не разьвязаўся з гэтаю бядою. Я цябе-ж пашкадаваў. Ты ведаеш, што магло-б быць, калі-б я кінуў у ваду мяшок: прышлі-б заўтра альбо пасьля заўтра шукаць аружжа; яго няма — а дзе яно? Нічога ня скажаш, значыць схаваў. — Ну, дык разьвязвайся тады, як хочаш. Я... я-ж цябе шкадую, кахаю дык ці-ж пакіну я цябе праз гэтую няшчасную выпадковасьць? {{Водступ|2|em}}— Ну, а як-жа ты думаеш разьвязацца ўсё-ж такі? {{Водступ|2|em}}— Вось што трэба зрабіць. Быў загад здаць усё аружжа комэнданту, мы і здамо яго, як сьледуе. Тады, па крайняй меры, ніякае падазронасьці ня будзе на нас ляжаць. {{Водступ|2|em}}— Комэнданту? А хто-ж туды пойдзе? {{Водступ|2|em}}— Я так думаю, што табе лепш пайсьці. Ты, кабета, гаспадыня — знашла там заваляшчую стрэльбу, дык вось і прынесла: вазьмеце, калі ласка. Возьмуць у цябе, ніякае ўвагі ня зьвернуць, як на кабету. Я-ж савецкі служачы, быўшы чыноўнік, дык падумаюць, што я нямаведама з якою мэтаю трымаў аружжа. {{Водступ|2|em}}Ядзя прыкусіла губы. Ёй надта не спадабалася пропозыцыя мужа: чаму гэта ёй, шляхцянцы, прыходзіцца ісьці да нейкіх там комэндантаў з мужыкоў; чаму гэта сам муж ня хоча зрабіць гэтага. Ён, мусіць, шкадуе сапсаваць свой гонар, дык у яе ён таксама ёсьць. Каб яшчэ з чым іншым пайсьці, а то цягніся, ліха ведае куды, з гэтымі нязграбнымі жалезінамі. Потым Ядзю асьвятліла думка, што муж проста палохаецца сам нясьці. Каб ён быў сьмялейшым, дык ён вось цяпер ня прынёс-бы мяшок да дому: кінуў-бы ў воду, а там было-б відаць, што зрабілася-б далей. Гэтая думка настроіла Ядзю зусім варожа да Гукоўскага. Яна доўга думала, а потым прамовіла: {{Водступ|2|em}}— Не пайду я да комэнданта! Калі табе трэба, дык можаш сам нясьці стрэльбы. {{Водступ|2|em}}На другога чалавека такая жаночая заява магла-б зрабіць два ўплывы: ён ці стаў-бы яшчэ больш упарта дамагацца<noinclude></noinclude> 4eavj4rtm5gr6gdx8bms5wyaaen0qxg 104 122487 284412 2026-05-04T08:10:43Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «свае мэты ў першым напрамку, альбо гэткая заява была-б тою пугаю, якая падагнала-б яго самога. Але {{Абмылка|Гукоўскому|Гукоўскаму}} ні тое ні іншае не ляжала ў яго натуры. Ён проста лішні раз спалохаўся ў сваім жыцьці: раней ён палохаўся думкі пайсьці да к...» 284412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>свае мэты ў першым напрамку, альбо гэткая заява была-б тою пугаю, якая падагнала-б яго самога. Але {{Абмылка|Гукоўскому|Гукоўскаму}} ні тое ні іншае не ляжала ў яго натуры. Ён проста лішні раз спалохаўся ў сваім жыцьці: раней ён палохаўся думкі пайсьці да комэнданта, а цяпер ён баяўся, што жонка будзе злосная. Дзеля гэтага яму ня было чаго больш казаць Ядзі, і ён, як аплёваны, паплёўся ў каморку-спальную. Лёгшы не распрануўшыся, ён першы раз пачуў сябе зусім адным на сьвеце. Нават у той час, як ён саботажыў, ня было так дрэнна на сэрцы, як сёньня; тады хоць жонка заўсёды была на яго баку. Цяпер-жа, відаць, яму аднаму прыдзецца вытрымаць гэтую перадрагу. Супроць Ядзі нічога варожага ў яго ня было, але не хацелася больш гаварыць з ёю. {{Водступ|2|em}}Ядзя доўга ўбіралася па гаспадарцы, нібы знарок не жадала падысьці да мужа. Злосьць яе ўжо адышла, але тое, што яна сказала, паставіла нейкі рубеж між мужам і ёю. Яна чула, што перайсьці цераз гэтую мяжу будзе трудна, альбо і зусім немагчыма. Шкадаваць ці не аб гэтым — яна ня ведала, бо не магла даць сабе адказу на тое, што за чалавек яе муж. Да апошніх часаў яна ведала яго, як чыноўніка, які спадабаўся ёй сваёю далікатнасьцю ў параўнаньні з засьцянковымі шляхцюкамі. Яго-ж палахлівасьць, боязнасьць усяго, што стаяла вышэй альбо што пагражала яму, стала ёй паказвацца толькі ў апошнія часы і асабліва яскрава абрысавалася сёньня. Ядзя мімавольна паставіла пытаньне: што варт яе муж? Гэтае пытаньне ўжо нарыхтоўвае крок чалавека ў той ці іншы бок, але ніколі не пакідае яго на тым самым месцы. Ядзя не дала сабе адказу ў гэты вечар, але пытаньне стаяла перад ёю і ня выходзіла з яе галавы. {{Водступ|2|em}}Ноч праходзіла ня ў лепшым настроі, як і папярэдняя. Гукоўскаму ўсе здавалася аблава, вобыск і іншыя няпрыемныя здарэньні. Да жонкі ён не зьвярнуўся ні адным словам, баючыся яшчэ больш раззлаваць яе. Ядзя зусім забылася аб стрэльбах і ўсё ламала голаў над засеўшым там {{Абмылка|пытаньем|пытаньнем}} аб вартасьці чалавека, які ляжаў так блізка ад яе... Ну, але ўсяму бывае канец: скончылася і ноч.<noinclude></noinclude> tamm8fd8ndls2u140btgn0bmguzhjly 104 122488 284413 2026-05-04T08:11:32Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Раніцою ўсё пашло звычайна. Звычайна Гукоўскі пашоў на службу, нібы забыўшыся аб тым, што клапаціла яго ўчарашні дзень і ноч. Толькі вышаўшы на вуліцу, ён пільна прыглядзеўся ў абодвы канцы і потым хуткім крокам пашоў па сваёй дарозе. {{Водс...» 284413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Раніцою ўсё пашло звычайна. Звычайна Гукоўскі пашоў на службу, нібы забыўшыся аб тым, што клапаціла яго ўчарашні дзень і ноч. Толькі вышаўшы на вуліцу, ён пільна прыглядзеўся ў абодвы канцы і потым хуткім крокам пашоў па сваёй дарозе. {{Водступ|2|em}}Ядзя з злоснаю насьмешкаю паглядзела ўсьлед мужу і праказала самой сабе: {{Водступ|2|em}}— Знарок прыкінуўся супакойным, хутчэй пашоў на службу, ліш-бы яшчэ хоць на дзень-два адцягнуць патрэбу ісьці, куды сам выдумаў. Ну, добра, пачакай. {{Водступ|2|em}}Яна пачала апранацца, а потым распарола мяшок і высыпала адтуль жарству. {{Водступ|2|em}}Вышаўшы на вуліцу з абматанымі зрэбнінаю стваламі, Ядзя некалькі раз павінна была прыпыняцца, каб даць тлумачэньне цікавым суседкам, якія, пабачыўшы нязвычайнае формы зьвязак, дапытваліся, што гэта такое. Адна, нават, запыталася, пачым яна плаціла і дзе дастала цяляціну, думаючы, што Ядзя нясе цялячую ногу. Яна нават стала раіць Ядзі, дзе лепш прадаць, калі яна нясе мяса ў горад. Ядзя была надта зьбянтэжана ўсімі гэтымі запытаньнямі, бо ня ведала, што адказваць. Адным яна казала, што нясе на продаж маладыя прысады, якія пакінуў ёй бацька, другім — што нясе ў горад правіць рознае гаспадарчае начыньне. Але ніхто ёй ня верыў, і таму Ядзя ўвесь час ішла, як з чымсь-то крадзеным. {{Водступ|2|em}}Каля мосту цераз Дзьвіну яе запынілі два чырвонаармейцы, якія запыталіся, што яна нясе. Ядзя ўся пачырванела ад недаўменнасьці, што адказаць. Сказаць праўду ёй шкодзіў нейкі страх, які ўжо быў пасеяны ўчора; адказаць-жа так, як яна адказвала маркаўшчынскім суседкам, не дазваляў сэнс. Так, яна стаяла каля мосту, апусьціўшы вочы, і трымала пад пахаю сваю гаемную маёмасьць. Гэтая нязвычайнасьць зацікавіла вартаўнікоў-чырвонаармейцаў. {{Водступ|2|em}}— Дык што-ж вы несяце, грамадзянка? — запытаўся яшчэ раз адзін. {{Водступ|2|em}}— Ружжо! — выпаліла раптам Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Ружжо?! Куды-ж вы яго несяце?<noinclude></noinclude> 5kuhr3mhjl62qoy542g9w98fc0yer2s 104 122489 284414 2026-05-04T08:12:22Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Увесь сполах сышоў з Ядзі. Яна пусьцілася падрабязгова паведамляць сваім шпаркім языком усе абставіны знаходкі гэтае страшнае рэчы. Каля чырвонаармейцаў і Ядзі сабралася ўжо шмат праходжых, зацікаўленых тым, які выпадак можа здарыцца з ч...» 284414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Увесь сполах сышоў з Ядзі. Яна пусьцілася падрабязгова паведамляць сваім шпаркім языком усе абставіны знаходкі гэтае страшнае рэчы. Каля чырвонаармейцаў і Ядзі сабралася ўжо шмат праходжых, зацікаўленых тым, які выпадак можа здарыцца з чалавекам. Гандляркі з кошыкамі, мужчыны з портфэлямі — усе прыпыняліся і хацелі даведацца, у чым тут справа. {{Водступ|2|em}}— Пакажэце ваша аружжа, — сказаў чырвонаармеец, якому ўжо абрыдала слухаць доўгую рэч Ядзі. {{Водступ|2|em}}Ядзя пачала разгортваць канец абмоткі. Бабы, што стаялі вакол, боязна адступіліся назад на некалькі крокаў, ня спускаючы вачэй са страшнага зьвёртку. Чырвонаармеец глянуў на канец ствала, які ўжо быў відаць з абмоткі, усьміхнуўся і сказаў: {{Водступ|2|em}}— Ідзеце! Можаце схаваць сваё аружжа. {{Водступ|2|em}}— Я нясу здаваць яго комэнданту. {{Водступ|2|em}}— Як сабе хочаце, гэта ваша справа. {{Водступ|2|em}}Ядзя так і не зразумела, як ёй трэба рабіць. Чырвонаармеец адышоў ад яе і пачаў хадзіць перад мостам, наглядаючы за парадкам. Ядзя абвінула ізноў сваю ношу і пашла ў горад да комэнданцкае ўправы. {{Водступ|2|em}}Падыходзячы да дому, дзе зьмяшчалася ўправа комэнданта гораду, Ядзя так і ня ведала, ці ёй трэба ісьці ці не. Яшчэ да мосту ўсё было ясна, а там гэты недарэчны чырвонаармеец зьбіў з панталыку. „Як сабе хочаце“ — добра сказаць: можа і ня трэба нясьці гэтыя абломкі, а можа, калі не здасі, дык бяды набярэшся. Ліха яго ведае! {{Водступ|2|em}}Але ўсё-ж яна ўвашла ў шкляныя дзьверы, не пасьпеўшы даць сабе той ці іншы адказ. У першым пакоі, дзе апынулася Ядзя, стаяла некалькі ўслончыкаў паўз сьценах, у кутку былі нейкія невядомыя драбінкі, у якія натыканы былі вінтоўкі са штыхамі. Чалавек пяць-шэсьць чырвонаармейцаў сядзелі то там, то сям каля запэцканых чарнілам столікаў і нешта пісалі. Ядзя крыху атарапела ад казарменнага выгляду памяшканьня і ня ведала, што ёй рабіць.<noinclude></noinclude> m2kfc5nuinratezu1steo1exilwe2cm 104 122490 284415 2026-05-04T08:56:43Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Выбачайце, — ціха і ні да каго не зварачваючыся, сказала Ядзя, — хто будзе комэндант. {{Водступ|2|em}}— А на што вам патрэбен комэндант? — запытаўся адзін чырвонаармеец, над якім на сьцяне было напісана „дежурный“. {{Водступ|2|em}}— Мне... мне...» 284415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Выбачайце, — ціха і ні да каго не зварачваючыся, сказала Ядзя, — хто будзе комэндант. {{Водступ|2|em}}— А на што вам патрэбен комэндант? — запытаўся адзін чырвонаармеец, над якім на сьцяне было напісана „дежурный“. {{Водступ|2|em}}— Мне... мне трэба здаць яму аружжа, — адказала Ядзя і аж уся пачырванела. {{Водступ|2|em}}— Ну, дзеля гэтага ня трэба турбаваць таварыша комэнданта. Вось вам паперка, на якой вы напішэце адказы на ўсе запытаньні, а потым аддасьце сваё аружжа. {{Водступ|2|em}}Ядзя ўзяла лісток у чвэртку аркушу, прачытала, што гэты лісток завецца анкета. Потым ужо пашлі ўсякія падрабязговыя запытаньні: як імя і прозьвішча, калі ды дзе радзілася, чым займаецца, як і з кім жыве, адрас ды гэтак далей — запытаньняў каля трыццаці альбо і больш. Ядзя дзівілася, дзеля чаго гэта пытацца аб такіх няцікавых рэчах. Але мусіць усё гэта трэба, закон такі. Яна прысела за адзін з столікаў і таўсьцёразным пяром, якім ужо можа пісалі з год, пачала старэнна выводзіць усе весткі, якія трэба было ўлажыць у гэтую маленькую паперачку. Траплялася, што ёй не хапала вольнага месца ў радку і яна доўга ламала сабе голаў, як ёй лепш напісаць, каб было зразумела, што яна займае і чародны радок адказам на папярэдняе запытаньне. Пісаць яна дамагалася як найлепш — вядома офіцыяльная папера, а ёй толькі раз на яе жыцьці прыходзілася пісаць важны ліст: гэта як яна скончвала Докшыцкую школу. {{Водступ|2|em}}Напасьледак уся „анкета“ запоўнена; яна зрабілася нават залішне поўнаю, бо з кожнага боку было падвойнае пісьмо. Ядзя, здаволеная тым, што сама справілася з „казённаю“ папераю, падала яе дзяжурнаму. {{Водступ|2|em}}— Слухайце, што-ж гэта вы тут напісалі? — запытаўся той. — Тут ніколі не разьбярэш, бо што напісана на ніжняй старонцы, перашло на верхнюю — і наадварот. {{Водступ|2|em}}Як на грэх у гэтую хвіліну ўвашлі ў памяшканьне іншыя людзі, між якімі была і адна знаёмая Ядзі, якая часта хвалілася тым, што вучылася ў Віленскім жаночым вучылішчы. Пачуўшы такую ганьбу ад якога-то чырвонаармейца ды яшчэ<noinclude></noinclude> a4x9ad09ggk1w7zj0idrjp19zo78zgi 104 122491 284416 2026-05-04T08:57:40Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «пры людзях, а найгорш усяго — пры пані Дарашкеўчысе, Ядзя не магла сутрымацца. {{Водступ|2|em}}— Як што я напісала? Калі вы няпісьменны чалавек, дык няма чаго займацца такімі справамі, якіх вы не разумееце, — адрэзала яна чырвонаармейцу. — Вось, — зьвярнул...» 284416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>пры людзях, а найгорш усяго — пры пані Дарашкеўчысе, Ядзя не магла сутрымацца. {{Водступ|2|em}}— Як што я напісала? Калі вы няпісьменны чалавек, дык няма чаго займацца такімі справамі, якіх вы не разумееце, — адрэзала яна чырвонаармейцу. — Вось, — зьвярнулася яна да свае знаёмае, — насадзілі тут гэтых нявучоных мужыкоў ды кпяць над паважанымі людзьмі. {{Водступ|2|em}}— Грамадзянка, няма чаго дарэмна разыходзіцца. Што вы тут напісалі, як-небудзь разьбяром. Давайце ваша аружжа! — прапанаваў дзяжурны чырвонаармеец. {{Водступ|2|em}}Ядзя падняла ўверх свой зьвязак і разгарнула зрэбніну, якою былі абвінуты ствалы стрэльбы. Усе з зацікаўленьнем глядзелі, што гэта будзе за аружжа. {{Водступ|2|em}}— Карабін! — шэптам гаварылі адзін другому прысутныя. {{Водступ|2|em}}— Француская мітральеза, — насьмешна сказаў чырвонаармеец, угледзеўшы ржавыя ствалы паляўнічае дубальтоўкі. {{Водступ|2|em}}— Ну, вось! — Ядзя зусім зьняла палатно, і перад усімі быў абломак стрэльбы. — Цяпер пусьцеце мяне да самога комэнданта: няхай прыме аружжа і выдасьць уласную расьпіску. {{Водступ|2|em}}— Да комэнданта? З гэтым сьмяцьцём? — пакаціўся са сьмеху вясёлы хлопец за сярэднім сталом. — Комэндант падумае, што яму цётка трохцалёвую пушку прывалакла! Во быў-бы падарунак! {{Водступ|2|em}}Ядзя трымала брудную жалезіну ў працягнутай руцэ і вачэй не падымала на сьмех, які стаяў вакол яе. {{Водступ|2|em}}— Што-ж мне рабіць з ім? — напасьледак запыталася яна. {{Водступ|2|em}}— Давайце сюды! {{Водступ|2|em}}Чырвонаармеец прыняў у Ядзі яе сьмертаносную начыніну і кінуў у куток за печ, дзе стаялі бярозавыя венікі і куды падмецена была куча сьмяцьця. {{Водступ|2|em}}— А расьпіску вы мне дасьцё? {{Водступ|2|em}}— Добра! {{Водступ|2|em}}Ядзя атрымала на вузенькай палосцы паперы расьпіску і хутчэй вышла на вуліцу, нават не разьвітаўшыся з паняю Дарашкеўчыхаю. На сэрцы ў яе было надта нядобра. Уся гэтая гісторыя са стрэльбаю цяпер і самой ёй здавалася сьмешнаю,<noinclude></noinclude> r1rwuigskcnahvy8rf6wp4xqi4atgc2 104 122492 284417 2026-05-04T08:58:47Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «але кепска было адчуваць, што яна сама зрабілася разам пасьмешышчам для людзей. Толькі апыніўшыся на вуліцы, Ядзя зразумела, як нікуды нягодныя абломкі зрабіліся ў вачох яе і мужа такім страшным аружжам. Гэта ніхто іншы, як яе Максім, з яго палахліваю ду...» 284417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>але кепска было адчуваць, што яна сама зрабілася разам пасьмешышчам для людзей. Толькі апыніўшыся на вуліцы, Ядзя зразумела, як нікуды нягодныя абломкі зрабіліся ў вачох яе і мужа такім страшным аружжам. Гэта ніхто іншы, як яе Максім, з яго палахліваю душою, перарабіў спарахнелы кавалак жалеза ў такую рэч, якая валадала ўсімі іх думкамі на працягу двох дзён. Які-ж ён пасьля гэтага чалавек? Што ён за мужчына, калі сваёю недарэчнасьцю прымусіў жонку йсьці нямаведама куды, слухаць кпінкі над ёю гэтых недалікатных чырвонаармейцаў? {{Водступ|2|em}}Ядзя чым бліжэй падыходзіла да свайго дому, тым больш абуралася супроць мужа. Прышоўшы да дому, яна не зачыняла, як заўсёды, на ўсе застаўкі дзьвярэй, не наводзіла парадку, а то сядзела, то стаяла нярухома і ўсё думала аб сваім мужу. Першы раз у яе зарадзілася думка, што яна зрабіла абмылку, зьвязаўшы сваё жыцьцё з Гукоўскім. Але якіх-небудзь выразных вынікаў з гэтае думкі яна зрабіць не магла. {{Водступ|2|em}}У звычайны час зьявіўся да дому і Гукоўскі. Як заўсёды, ён перш пастукаў і стаў чакаць, пакуль Ядзя адчыніць дзьверы. Потым ён яшчэ раз пастукаў, але ніхто ня йшоў насустрэч. Гукоўскі быў надта зьдзіўлены гэтым, але ўжо зусім атарапеў, як дзьверы самі адчыніліся, калі ён пастукаў мацней трэці раз. Ён нават адышоў ад ганку, думаючы, што ў дом залезьлі чужыя людзі. Доўга ён ня мог асьмеліцца ўвайсьці ў дом, малюючы сабе розныя жудасьці. Але, напасьледак, здагадаўшыся, што разбойнікі ўжо даўно наляцелі-б на яго, калі-б яны былі ў доме, ён, ціха крадучыся, пачаў пасоўвацца на ганак, а потым і ў самы дом. {{Водступ|2|em}}Ядзя сядзела каля акна на вуліцу і нават не паварушылася, калі Гукоўскі апыніўся каля яе. {{Водступ|2|em}}— Што, Ядзя, з вобыскам былі, знашлі стрэльбу? — першаю здагадкаю яго было на ўсе тыя нязвычайныя абставіны, якія ён знашоў сёньня дома. {{Водступ|2|em}}— Не, нікога ня было. Я стрэльбу здала комэнданту, — працадзіла скрозь зубы Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Няўжо? І ты туды хадзіла, сама? — з нясутрыманаю радасьцю запытаўся муж.<noinclude></noinclude> 9fxegsz6uyggjc9anjyxpigw9wkx76v 104 122493 284418 2026-05-04T09:07:59Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Сама! Хто-ж пойдзе? У мяне муж... — яна не дагаварыла і адвярнулася ізноў да акна. {{Водступ|2|em}}Ня гледзячы, аднак, на кепскі настрой жонкі, Гукоўскі стаў нязвычайна жвавым і вясёлым. Ён сам пачаў гатаваць полудзень, жартаваў, пытаўся ў жонк...» 284418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Сама! Хто-ж пойдзе? У мяне муж... — яна не дагаварыла і адвярнулася ізноў да акна. {{Водступ|2|em}}Ня гледзячы, аднак, на кепскі настрой жонкі, Гукоўскі стаў нязвычайна жвавым і вясёлым. Ён сам пачаў гатаваць полудзень, жартаваў, пытаўся ў жонкі, як гэта яна так расхрабрылася пайсьці ў такое страшнае месца. Ядзя сьперш маўчала, а потым крыху разышлася і апавясьціла ўсё аб тым, як яна здала стрэльбу і перш за ўсё — аб „анкеце“. {{Водступ|2|em}}Як, як ты кажаш? Там ты сваё прозьвішча і адрас запісала? — перабіў Гукоўскі жонку, як яна паведамляла аб тым што пісала ў лістку. {{Водступ|2|em}}— Ну, але, запісала! Там так трэба было — па парадку, — адказала яна і пачала гаварыць далей. {{Водступ|2|em}}Але Гукоўскі яе больш ня слухаў, ды і слухаць ня мог. У яго з рук вылецеў нож і хлеб, які ён рэзаў; твар зьмяніўся і пазелянеў, рот перасох і горла не прапускала ніводнага слова. {{Водступ|2|em}}— А-га-га... — прагакаў ён і затросься, а потым, як мяшок, шуснуў на крэсла. {{Водступ|2|em}}Ядзя ня зразу зразумела, што сталася з яе мужам. Але гэта было толькі хвіліну. Яна ўспомніла сьмех над стрэльбаю ў комэнданцкай управе, сьмех над сабою, і цяпер сама расхахаталася, як бязумная. {{Водступ|2|em}}— Ох, спалохаўся! — скрозь сьмех гаварыла яна. — Зрабіў пугала з кавалку іржавага жалеза! На Дзьвіну хадзіў тапіць! Раніцаю, цішком на службу ўцёк, спадзяючыся, што Ядзечка справадзіць страшнае аружжа! Ну, што-ж? Я справадзіла. Будзь рад... Ха-ха-ха!.. {{Водступ|2|em}}Але Гукоўскаму было не да сьмеху. Ён яшчэ ня прыходзіў у сябе, твар быў скрыўлены, як быццам сківіцы саскочылі з месца. Праз некалькі хвілін ён сказаў: {{Водступ|2|em}}— Выбачай, Ядзя, я пайду лягу — есьці ня хочу. {{Водступ|2|em}}Ядзя правяла вечар адна, але ёй ужо ня было маркотна бяз мужа.<noinclude></noinclude> q61emddi740tywrq67jqhtsdhdqtlov 104 122494 284419 2026-05-04T09:13:55Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|III}} {{Водступ|2|em}}Jnicias omnium rerum parvae sunt — казала лацінская пагаворка. Так і з Гукоўскімі: пачалася справа зусім выпадкова, ня мела ніякае значнасьці, але яна потым зрабіла вялікі зварот у іх жыцьці. {{Водступ|2|em}}Пасьля таго дня, як Ядзя пабыла ў комэнданц...» 284419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|III}} {{Водступ|2|em}}Jnicias omnium rerum parvae sunt — казала лацінская пагаворка. Так і з Гукоўскімі: пачалася справа зусім выпадкова, ня мела ніякае значнасьці, але яна потым зрабіла вялікі зварот у іх жыцьці. {{Водступ|2|em}}Пасьля таго дня, як Ядзя пабыла ў комэнданцкай управе, між ёю і мужам пачаліся іншыя адносіны. Тое пытаньне, што запала ёй у голаў аб вартасьці Максіма, як чалавека, усё часьцей ды часьцей надыходзіла цяпер на яе. Для Ядзі муж ужо зрабіўся нейкім быццам чужым чалавекам, якога яна разглядала з вядомае далячыні. Яна прыпамінала ўсе зьявішчы іх супольнага жыцьця, усе дробныя непаразуменьні, якім раней не давала ніякае ўвагі, і перад ёю станавіўся нямоцны нібы забіты зроду страхам чалавек. Апошні выпадак падмацоўваў вельмі яскрава гэты абрыс мужа. Чымся болей Ядзя разглядала душу свайго мужа, тым больш яе захапляў полах перад будучынаю. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі, нібы пабіты альбо спаганены кім, адчуваў сябе пры жонцы ўвесь час нядобра. Прыходзячы дамоў, ён стараўся міжвольна як найхутчэй зачыніцца ў сваім „габінэце“. Уся яго быўшая экспрэсія куды-та загінула. Раніцою ён таксама пачаў сьпяшацца на службу і выходзіў з дому гадзіны каля сёмай, не чакаючы нават сьняданьня. Некалькі раз у яго было жаданьне загаварыць ад сэрца з жонкаю, але яе задумлёны выгляд, сурова сьціснутыя губы і халодны погляд вачэй адымаў у яго мову. Так дзень за днём між імі ўзвышалася сьцяна, якою яны аддзяляліся як у дробных жыцьцёвых інтарэсах, так і моральна. {{Водступ|2|em}}На службе Гукоўскаму таксама ня было супакою. Тое, што дзе-та вядома аб тым, што ў яго, Гукоўскага, знойдзена была стрэльба, заўсёды стаяла перад ім. Яму здавалася, што ўсе ў Соўнархозе ведаюць аб гэтым, ды ня толькі ў Соўнархозе — увесь Віцебск гэта ведае. Дзеля гэтага, гаворачы са сваімі сябрамі па службе, Гукоўскі хаваў свой позірк, нэрвова прыслухоўваўся да інтонацыі голасу таго, з кім гаварыў.<noinclude></noinclude> 1uwkjpkoowmouxhrxugmki6has524v4 104 122495 284420 2026-05-04T09:14:55Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Аднаго дня загадчык канцэлярыі падышоў да Гукоўскага і запытаўся, ці ёсьць у яго аружжа. Гукоўскі ад неспадзеўку так спалохаўся, што ня мог даўгі час прамовіць слова. Загадчык зьдзіўлена глядзеў на яго і, мусіць, ня мог іначай зразумець гэт...» 284420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Аднаго дня загадчык канцэлярыі падышоў да Гукоўскага і запытаўся, ці ёсьць у яго аружжа. Гукоўскі ад неспадзеўку так спалохаўся, што ня мог даўгі час прамовіць слова. Загадчык зьдзіўлена глядзеў на яго і, мусіць, ня мог іначай зразумець гэтага перапалоху, як тым, што Гукоўскі абвешаны аружжам з галавы да пят. {{Водступ|2|em}}— Калі ласка, зарэгіструйце яго, загад такі ёсьць, — сказаў ён Гукоўскаму, не дачакаўшыся адказу на сваё першае запытаньне, і вышаў з пакою, дзе сядзеў Гукоўскі. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі доўга нічога ня бачыў перад сабою. Калі-ж ён крыху адышоў, то загадчыка ўжо ня было перад ім. „Ізноў гэтае аружжа, ну, да цяпер ужо ня будзе супакою... І навошта яна фамілію запісала?“ праносілася ў галаве Гукоўскага. Думкі паплылі па гэтым напрамку, наскоквалі адна на другую, засланялі сабою ўсё іншае. Ён спробаваў чытаць ляжаўшыя перад ім паперы, але з гэтага нічога ня вышла: ён ні слова не разумеў з таго, што было напісана ў штампаваных адносінах, спраўках, загадах. {{Водступ|2|em}}На другі дзень Гукоўскі на службу не пашоў. Яму здавалася, што ўсе злыдні ўсяго сьвету нарыхтаваны супроць яго: досыць яму выйсьці на вуліцу, як яго могуць запытацца, куды ён схаваў гармату альбо кулямёт. {{Водступ|2|em}}Ядзя, так ужо прывыкшы праводзіць дзень адна, была зьдзіўлена тым, што муж застаўся дома. {{Водступ|2|em}}— Куды-ж я пайду, — адказаў ён на яе запытаньне. — Усім здаецца, што я сапраўдны контр-рэволюцыянэр, што мяне трэба засадзіць у вастрог. {{Водступ|2|em}}— Ах! каб ты быў ці рэволюцыянэр, ці хоць контррэволюцыянэр, а то ты... {{Водступ|2|em}}— Што я? {{Водступ|2|em}}— Нічога! {{Водступ|2|em}}Гукоўскі ня ўцяміў, як зразумець апошняе слова жонкі. Ён падумаў, што яна ня хоча выказваць свае думкі, якую ня скончыла на словах. {{Водступ|2|em}}— Яны зноў дапытваюцца ў мяне аружжа! — жаласьліва сказаў ён, нібы шукаючы падтрыманьня ў Ядзі.<noinclude></noinclude> 8399q7l0zoa8s4ab8k737ahgjxyj99c 104 122496 284421 2026-05-04T09:16:04Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Аружжа?! — і па хаце панёсься звонкі, сухі, жорсткі сьмех. {{Водступ|2|em}}Гэты сьмех нібы бізуном хляснуў Гукоўскага, быццам нажом разануў яго грудзі і асьвятліў яго мазгі: жонка ня з ім, ён застаецца адзін супроць тых хваляў, якія што-часіну...» 284421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Аружжа?! — і па хаце панёсься звонкі, сухі, жорсткі сьмех. {{Водступ|2|em}}Гэты сьмех нібы бізуном хляснуў Гукоўскага, быццам нажом разануў яго грудзі і асьвятліў яго мазгі: жонка ня з ім, ён застаецца адзін супроць тых хваляў, якія што-часіну могуць ахапіць яго, скрышыць і зьнішчыць. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі больш ня мог ужо ўвесь дзень нічога сказаць жонцы. Пад вечар з ім стала кепска: ён зьлёг, але не знаходзіў сабе месца на ложку. Раз-по-разу ён ускакваў на ногі, круціў у газэтнай паперы тоўстую цыгарку з махоркі, раптам выкурваў яе, аж да млявасьці ўва ўсім целе, але не знаходзіў сабе забыцьця... {{Водступ|2|em}}Гукоўскі ўжо некалькі дзён ня быў на службе. Там уперад хапіліся, што яго няма, а потым і забыліся: справы, якія ён вёў, нікога ня цікавілі і нікому ня былі патрэбны. {{Водступ|2|em}}Тымчасам падыходзіў вялікдзень. У Гукоўскіх ужо падыходзіў да канца паёк. Гарбату пілі бяз цукру, хлеба выдзялялі к палудніку па самым невялічкім кавалачку, на вячэру гатавалі некалькі бульбін. Ні Максім, ні яго жонка не наказвалі старому Сеўбе прывязьці чаго-кольвечы. Уставала пытаньне, што прыдзецца рабіць праз два-тры дні. Але Гукоўскі над гэтым мала непакоіўся. Увесь тыдзень перад вялікаднем ён цішком хадзіў па цэрквах, ня кажучы жонцы, дзе ён бывае: Ядзя была каталічкаю — і ўперад надта богамольнаю. Але цяпер яна не зварочвала ўвагі на тое, куды ідзе муж. Яна заставалася дома і ні аднаго разу не паказалася нават у касьцёле. {{Водступ|2|em}}У пятніцу перад вялікаднем раніцаю Гукоўскі, толькі ўстаўшы, быў ашаломлены: Ядзя сядзела ўжо зусім апрануўшыся і сьнедала, ды так пасьпешна, быццам вось-вось ёй трэба выйсьці з хаты і надоўга. {{Водступ|2|em}}— Што гэта з табою, Ядзя? Ці-ж можна сёньня есьці? — першым чынам запытаўся ён. {{Водступ|2|em}}— Чаму-ж ня можна, калі ёсьць што, — адказала яна. {{Водступ|2|em}}— Да сёньня-ж вялікая пятніца! {{Водступ|2|em}}— Гэта німа ніц!<noinclude></noinclude> kyfktinlmqopxrdwmlziqay1rii178v 104 122497 284422 2026-05-04T09:17:12Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Гукоўскі нічога не разумеў. Ён паглядаў на Ядзю, нібы перад ім быў чалавек з другога сьвету. Як-жа гэта, Ядзя, яго жонка, не паважае вялікі сьвяты закон? Што з ёю зрабілася? Яму здавалася, што вось зараз Пярун разаб‘е, спаліць гэты грэшны дом і...» 284422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Гукоўскі нічога не разумеў. Ён паглядаў на Ядзю, нібы перад ім быў чалавек з другога сьвету. Як-жа гэта, Ядзя, яго жонка, не паважае вялікі сьвяты закон? Што з ёю зрабілася? Яму здавалася, што вось зараз Пярун разаб‘е, спаліць гэты грэшны дом і іх разам. Але ўсё заставалася супакойна і на месцы. Ядзя скончыла сьнеданьне і ўстала, завязваючы на галаве шаліноўку. {{Водступ|2|em}}— Куды-ж ты пойдзеш? {{Водступ|2|em}}— Трэба ісьці куды-небудзь, чаго-ж тут дасядзішся з табою, — адказала роўным голасам Ядзя. {{Водступ|2|em}}— Ядзечка, надыходзіць-жа сьвята! Ты-б зрабіла што-кольвечы, а то як-жа мы будзем праводзіць яго? Помніш, як у мінулыя гады гэтыя дні былі вясёлымі, здольнымі: ня было ні смутку, ні задуменнасьці, ні злосьці. Цяпер усё сапсавалася, стала нудным і буднім. Няўжо-ж і ты пойдзеш па гэтай дарозе? {{Водступ|2|em}}— Рабі сабе, што хочаш, а мне трэба ісьці хлеб зарабляць, а ня цацкамі займацца! {{Водступ|2|em}}Ізноў загадка. Ядзя ідзе хлеб зарабляць? Як, дзе, што яна можа дастаць? Гукоўскі ня мог даць сабе ніякага разумнага тлумачэньня, ня мог даведацца больш дасканальна і ад жонкі, бо яна ўжо прамільгнула перад акном на вуліцы. Доўга ён стаяў пасярод хаты, азіраючыся вакол сябе: яму пачало здавацца, што ён ня дома, што нейкі іншы, новы сьвет перад ім, незразумелы, адарваны ад яго ўласнага складу. Ядзя ні разу ня была ў касьцёле ў апошнія дні, пашла шукаць хлеба! Як гэта магло зрабіцца? Бляды, як у манаха, твар Гукоўскага паварочваўся ўва ўсе бакі, погляд запыняўся на кожнай хатняй рэчы, але яны маўчалі, не разумеючы таксама, як іх гаспадар. {{Водступ|2|em}}Цэлы дзень Максім Гукоўскі ня ведаў, куды дзець сябе. Спачатку ў яго была думка пайсьці на службу і пачаць зноў тое жыцьцё, якое некалькі часу таму назад пачало ўцягваць яго ў свой кругабег, нават захопліваць яго, будзячы нейкія спрыяючыя надзеі. Але гэта было толькі на хвіліну — такое жаданьне. Перад Максімам, як чорныя дэмоны, захадзілі {{перанос-пачатак|п=су|к=мленьні}}<noinclude></noinclude> s7kosud6h4fg5nxlil4s14gfgolg5wy 104 122498 284423 2026-05-04T09:18:39Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=су|к=мленьні}}, полахі, падозранасьць да ўсяго на сьвеце. „Не хадзі — згінеш!“ нашэптвалі яны яму: „увесь сьвет супроць цябе, нават родная жонка ня хоча больш знацца з табою“. Гэтыя дэмоны кружыліся, узводзілі вялізарныя сталяваньні, бу...» 284423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=су|к=мленьні}}, полахі, падозранасьць да ўсяго на сьвеце. „Не хадзі — згінеш!“ нашэптвалі яны яму: „увесь сьвет супроць цябе, нават родная жонка ня хоча больш знацца з табою“. Гэтыя дэмоны кружыліся, узводзілі вялізарныя сталяваньні, будавалі між ім і ўсім астатнім тоўстыя, шэрыя, хмурыя, як ноч лістапада, муры, праз якія ніякая сіла ня мела моцы прасягнуць. Чым больш хадзіў па хаце Гукоўскі, тым болей муры гэтыя збліжаліся і ўжо здавалася, што вось-вось яны сыйдуцца і расьціснуць яго ў прах... Ён хадзіў усё па хаце, дамагаўся чым-кольвечы разагнаць той змрок, які запаў на сэрца, але нічога не дапамагала — нават „Русский Инвалид“ з яго капітанамі, палкоўнікамі ды гэнэраламі. {{Водступ|2|em}}Невядома, да чаго дахадзіўся-б Гукоўскі, калі-б ня звон у манастыры. Ён зьвярнуў яго думкі крыху ў другі бок. Здаволены, што можна пакінуць на нейкі час сваю хату, ён засьпяшаўся апратвацца — і праз некалькі хвілін сагнуўшыся, нібы пастарэўшы на дваццаць год, дробным, нясьмелым крокам нарыхтаваўся „да плашчаніцы“... {{Водступ|2|em}}Вярнуўшыся з цэрквы, Гукоўскі застаў Ядзю ўжо дома. Яна, здавольная, але яшчэ больш чужая да яго, чымся ўва ўсе апошнія часы, займалася хатняю работаю. Як толькі ён увашоў, яна зірнула на яго, быццам на якую няжывую рэч і нават ні словам не запыталася аб чым-небудзь. Гукоўскім яшчэ раз заўладаў інстынкт жывога, злосьць апанавала яго раптам. {{Водступ|2|em}}— Здаецца, я муж табе і нельга так воўкам пазіраць на мяне, Ядзя! — гнеўна сказаў ён. {{Водступ|2|em}}З боку Ядзі моўчкі. {{Водступ|2|em}}— Слухай, Ядзя! Кінь зьдзек нада мною, ня то — кепска будзе! — ужо закрычаў ён. {{Водступ|2|em}}— Ты, здаецца, быў у цэркві, няўжо там казалі табе лаяцца? — насьмешна праказала Ядзя. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі так раптам зьнік, як і ўскіпеў. Ён нясьмела зірнуў на Ядзю і вінавата апусьціў уніз вочы. Ядзя кінула на яго косы позірк, чуць усьміхнулася і зноў занялася сваімі справамі.<noinclude></noinclude> ep3qnj9ph9apy16b6h6sv9hlcgr5hyp 104 122499 284424 2026-05-04T09:20:23Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Гукоўскі браўся за кніжкі, курыў, хадзіў узад і ўперад па хаце — і нішто не магло заняць яго. У галаве ўвесь час дрочыла цяпер ужо адна асноўная думка: што робіць у горадзе жонка і як далей складуцца іх адносіны. Такое становішча, вядома, доў...» 284424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Гукоўскі браўся за кніжкі, курыў, хадзіў узад і ўперад па хаце — і нішто не магло заняць яго. У галаве ўвесь час дрочыла цяпер ужо адна асноўная думка: што робіць у горадзе жонка і як далей складуцца іх адносіны. Такое становішча, вядома, доўга цягнуцца ня можа. Але які выхад з яго — Гукоўскі ня мог даць сабе адказу. Хварба сораму залівала яго твар, як ён даходзіў да думкі аб тым, што жонка будзе карміць яго сваім заработкам. Якім заработкам? {{Водступ|2|em}}— Ядзечка, давай пагаворым трохі, — нясьмела прапанаваў ён. {{Водступ|2|em}}— Аб чым-жа ты хочаш гаварыць? {{Водступ|2|em}}— Ці-ж у нас ужо няма аб чым гаварыць? Ядзя! Ужо колькі дзён, як ты маўчыш, зрабілася нібы чужою мне. Завошта гэта? {{Водступ|2|em}}— Ня ўпікай мяне, Максім! Калі ласка, не прымушай мяне казаць аба ўсім тым, што за гэтыя дні накіпела ў мяне на сэрцы. У мяне ўсё зараз перагарыць, і я тады табе скажу. {{Водступ|2|em}}— Чаму-ж не цяпер? Ты кажаш — перагарыць... А чаму там гарэць? Здаецца, я нічым цябе не пакрыўдзіў. {{Водступ|2|em}}— Не, не, ты не пакрыўдзіў! Ты... толькі ашукаў мяне. {{Водступ|2|em}}— Ашукаў?! У чым? {{Водступ|2|em}}— Так, ашукаў, і ўжо я ня маю сілы верыць ні табе, ні таму, чаму ты верыш. {{Водступ|2|em}}Ядзя -змоўкла, і суровая маршчына прашла на яе чале. Гукоўскі сполахна глядзеў на строгі твар жонкі і нічога ня мог зразумець з яе апошніх слоў. Міма розуму ён адчуў, што калі ў гэты момант яму ня ўдасца зламаць сьцяну між ім і Ядзяю, то зробіцца нешта незваротна-цяжкае. {{Водступ|2|em}}— Ядзя, любая! Я-ж кахаю цябе, жахаюся ад думкі зрабіць табе прыкрасьць, прынесьці хоць маленькае гора. Я ашукаў цябе... У чым-жа, у чым — скажы! Ты ведаеш, што дагэтуль у мяне ня было ніводнае думкі, ніводнага намеру альбо якое дзейнасьці, каб ты яе ня ведала. Я ўсё казаў табе — і толькі праўду. У чым-жа ты мяне вінаваціш? {{Водступ|2|em}}— Ні ў чым я цябе не вінавачу. Можа, я ня так сказала: ня ты мяне ашукаў, а я ашукалася ў табе. Вінавата я сама.<noinclude></noinclude> dftvy3m3f0mbvvsk260rpfcwnptkokt 104 122500 284425 2026-05-04T09:22:31Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Гутарка ізноў прыпынілася. Ядзя так і ня выказала свае думкі, не сказала аб тэй прычыне, праз якую зрабілася такая перамена ў яе адносінах да мужа. Яна нічога не сказала аб тым, што яна перадумала за апошнія дні. {{Водступ|2|em}}— Ці кахаеш ты м...» 284425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Гутарка ізноў прыпынілася. Ядзя так і ня выказала свае думкі, не сказала аб тэй прычыне, праз якую зрабілася такая перамена ў яе адносінах да мужа. Яна нічога не сказала аб тым, што яна перадумала за апошнія дні. {{Водступ|2|em}}— Ці кахаеш ты мяне? — пасьля доўгае паузы запытаўся Гукоўскі і сам спалохаўся свайго запытаньня, пастаўленага рубам. {{Водступ|2|em}}Ядзя падняла голаў, доўга ўглядалася ў твар мужа: здавалася, яна шукала ў ім хоць аднае рыскі, якая-б магла прымусіць яе даць жаданы яму адказ. {{Водступ|2|em}}— Не... ня ведаю, — з цяжкім напружаньнем сказала яна. {{Водступ|2|em}}Сказала і зрабілася шмат лягчэй. {{Водступ|2|em}}Іншы на месцы Гукоўскага пасьля гэтакага адказу зразу здагадаўся-б, як яму быць, што азначае гэты адказ. Але такі ўжо склад быў у Гукоўскага: такі нявыразны па форме адказ здаволіў яго — яму стасавала па душы сумленнасьць, няяснасьць, нявыразнасьць. Ён з палёгкаю ўздыхнуў, нібы атрымаў надта добры адказ. Каб не турбаваць больш жонкі, ён пакінуў яе адну, лічачы, што ёй трэба супакоіцца пасьля гэтае гострае гутаркі. {{Водступ|2|em}}— Ну, вось, усё добра будзе: пазлуе крыху, ды пройдзе ўсё, — думаў ён. {{Водступ|2|em}}Гэтая думка быццам скінула з яго сэрца вялікі камень які ляжаў там ужо некалькі дзён, з тых часоў, як счаўплася гэтая трасца са стрэльбаю. Седзячы на канапе ў „габінэце“, Гукоўскі пачаў маляваць сабе зноў добрыя дні. Ён пасьля сьвята пойдзе на службу, скажа, што ён быў хворым усе гэтыя дні. Зноў у яго будзе добры паёк, і Ядзі ня трэба будзе хадзіць на нейкую там работу... Але што ў яе за работа? Чаму яна хоць абмылкам ня скажа аб ёй? Ну, але нічога! Усё пройдзе. Трэба толькі больш рашучасьці... „Ядзя мяне кахае, яна толькі пасаромелася пасьля гэтых дзён адчужанасьці сказаць гэта“, рашыў ён у сваіх думках. Вядома, кабета! А можа, яна проста не хацела заводзіць аб гэтым гутаркі ў такі дзень — вялікая-ж пятніца. „Яна мяне кахае, гэта так!“ сьцешыў ён сябе канчаткова.<noinclude></noinclude> pwzrvhjchb336jmtdl9b2229apc2ebd 104 122501 284426 2026-05-04T09:23:43Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Ядзя цэлы вечар длубалася з рознаю дробнаю работаю. Яна падчас і так сядзела, задумаўшыся над чымсьці далёкім. Але як толькі раздаваліся крокі мужа ў сумежным пакойчыку, яна зноў з тараплівасьцю бралася за шытво, альбо за што другое, быццам...» 284426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Ядзя цэлы вечар длубалася з рознаю дробнаю работаю. Яна падчас і так сядзела, задумаўшыся над чымсьці далёкім. Але як толькі раздаваліся крокі мужа ў сумежным пакойчыку, яна зноў з тараплівасьцю бралася за шытво, альбо за што другое, быццам баялася застацца адна зноў з мужам. Ёй здавалася, што невялічкі кавалачак порту зьяўляецца трэцім жывым стварэньнем, якое становіцца між ёю і Максімам і пасабляе ёй адхіліць гутарку з апошнім. І ўзапраўды, Гукоўскі, застаючы жонку за работаю, ціха варочаўся ў свой габінэт. Так прашоў першы раз у жыцьці Ядзі вечар у вялікую пятніцу, і ніякага жалю ў яе ня было. {{Водступ|2|em}}На другі дзень Ядзя таксама зранку вышла з дому, не сказаўшы ні слова, куды яна йдзе. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі, застаўшыся адзін, ня быў у такім прыгнечаным становішчы, як учора. Наадварот, на яго напала вялікая ахвота дзейнасьці. Заўтра-ж вялікдзень, а яны як быццам забыліся аб гэтым з-за сваіх перараканьняў. Ды і гэтая Ядзя, чаго яна варта, калі зусім ня дбае аб такім вялікім дні. Гэта-ж яе справа паклапаціцца аб тым, каб было чым сустрэць сьвята. Ну, і гаспадыня зрабілася ў Гукоўскага! {{Водступ|2|em}}Ён зусім занепакоіўся аб тым, што-ж будзе са сьвятам, хто прыбярэ? Ядзі ня было. Трэба што-кольвечы рабіць. Перш за ўсё належыць дастаць паложаныя па звычаі рэчы, як пірог, яйкі і гэтак далей. Але тут зразу перашкода: няма грошай. Гукоўскаму кальнула ў сэрца: гэта ён сам вінаваты, што давёў да такога становішча гасподу... Ядзя пашла хлеб зарабляць... Як гэта ўсё цяжка і прыкра! Ну, хоць трэба зрабіць ёй прыемнае — дастаць на сьвята больш далікатнейшае яды, а таксама выпаўніць рэлігійныя запатрабаваньні. {{Водступ|2|em}}Нядоўга думаючы, Гукоўскі адчыніў куфэрак, дзе хаваліся яго заветныя ўборы, і пачаў выцягваць адно за другім: нагавіцы, камізэльку, форменную жакетку, гамашы і іншае. Над кожнаю рэччу ён меркаваў і аб патрэбнасьці пакінуць для сябе і аб тым, колькі і чаго можна дастаць за яе ў гандляроў. Як ён ні вырахоўваў, як ні шкада было жакеткі, але толькі за яе можна было разьлічваць атрымаць столькі, што<noinclude></noinclude> 4zqkgg8pf5ehw8oh6orqvmh7da2ocgg 104 122502 284427 2026-05-04T09:24:50Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «хапіла-б на скупы сьвяточны стол. З вялікім жалем зрэзаў ён блішчастыя гузікі і пятлічкі з гвяздамі, захаваў іх у куфэрак на самае дно, а потым закруціў жакетку ў газэту. {{Водступ|2|em}}— Ня будзе чаго і сьвятам адзець палюдзку, — сказаў ён сабе. — Ну, але-ж...» 284427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>хапіла-б на скупы сьвяточны стол. З вялікім жалем зрэзаў ён блішчастыя гузікі і пятлічкі з гвяздамі, захаваў іх у куфэрак на самае дно, а потым закруціў жакетку ў газэту. {{Водступ|2|em}}— Ня будзе чаго і сьвятам адзець палюдзку, — сказаў ён сабе. — Ну, але-ж ня век быць і жакетцы, ліха яе бяры. {{Водступ|2|em}}З жакеткаю пад пазухаю Гукоўскі пашоў у горад да знаёмых гандляроў, якія патаемна гандлявалі ўсім, ня гледзячы ні на якія забароны. З імі ён быў знаёмы яшчэ з часоў свайго сабатаваньня. Дзеля гэтага яму і цяпер ня было ніякае перашкоды збыць ім жакетку і дастаць цераз іх розных, патрэбных па яго погляду спажыўных рэчаў. Гадзіны праз тры-чатыры ён ужо ішоў назад па Маркаўшчыне, нясучы такі клунак па велічыні, як і быўшы скрутак яго тужуркі. {{Водступ|2|em}}Разлажыўшы ўсё абмененае на стале, Гукоўскі з нецярплівасьцю пачаў чакаць Ядзю, каб ёй пахваліцца сваёю спрытнасьцю. Але ўжо зусім вечарэла, а яе ўсё ня было чуваць. Гукоўскі пачаў непакоіцца, хоць і зьбіраўся памалу сам к сьвяту. {{Водступ|2|em}}Ядзя зьвярнулася дамоў ужо на самым цямненьні. Гукоўскі, паголены з памаладзеўшым выглядам і апрануты ўва ўсе астаткі свае бывалае шляхэтнасьці, сустрэў яе з радасьцю і з нявыразнаю ўрачыстасьцю. Перад абразамі ў кутку цьмяна мільгалі рознакаляровыя агоньчыкі ў сініх, ружовых, чырвоных лампадках, побач якіх гарэлі дзьве даволі вялікія сьвечкі. Па ўсім пакойчыку стаяў пах алею і фіксатуару. Стол пасярэдзіне быў пакрыты чыста-белым абрусам і на ім стаялі нейкія дробныя рэчы, якіх зразу нельга было разгледзець. {{Водступ|2|em}}— Дзе-ж ты так доўга затрымалася, Ядзечка? Я цябе чакаў-чакаў... Заўтра-ж вялікдзень, а ты нават і ўвагі не зьвярнула на гэта. {{Водступ|2|em}}— Вялікдзень? Ну, дык што-ж, такі самы дзень, як учора альбо сёньня, — адказала Ядзя, скідаючы адзежу. {{Водступ|2|em}}— Што ты гэта гаворыш? І адкуль у цябе такія кепскія, нават шкодныя думкі? {{Водступ|2|em}}— Нічога ў гэтым кепскага няма. {{Водступ|2|em}}— Вось, глядзі! Я сам прыгатаваў усё да сьвята. {{Водступ|2|em}}Гукоўскі паказаў на стол. Ядзя зірнула туды.<noinclude></noinclude> q66hhsdw0alt1hj2h51hdou7oboht82 104 122503 284428 2026-05-04T09:26:02Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}На стале ў талерцы стаяў, але не! лепш — ляжаў маленькі кружочак, таўшчынёю з добрую аладку, „куліча“. Ён так нізка выглядаў з талеркі, нібы яму было сорамна за свой малы ўзрост і ён знарок хаваўся на дно. Але затое верх яго аздабляла такая п...» 284428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}На стале ў талерцы стаяў, але не! лепш — ляжаў маленькі кружочак, таўшчынёю з добрую аладку, „куліча“. Ён так нізка выглядаў з талеркі, нібы яму было сорамна за свой малы ўзрост і ён знарок хаваўся на дно. Але затое верх яго аздабляла такая пышная з чырвонае паперы кветка, што здавалася абмылковым уражаньне аб малой велічыні гэтага гэроя заўтрашняга дня. Уваткнутая на тоненькім дроціку, гэтая кветка лёгка хісталася ў бакі, нібы віншуючы гасьцей. Побач з „кулічом“, на тэй самай талерцы ляжалі два хварбаваных яйкі, задраўшы насы ўверх. Здавалася, што яны ганорацца сваёю чэсьцю і хараством перад шэрымі, нязграбнымі бульбінамі, якія ляжалі нясьмела на другой чысьцюханькай талерцы, на якой былі нарысованы голыя амурчыкі сярод ружовых кустоў. {{Водступ|2|em}}— Ну, як табе спадабаецца, Ядзечка? {{Водступ|2|em}}Ядзя акінула вокам стол, куток з абразамі і прылізанага мужа. Лёгкая, чуць прыкметная рыска адваротнасьці злажылася на яе твары, у ваччу прамільгнуў праменьчык сьмеху, але яна сутрымалася і праз момант стала непрасягнасупакойнаю. {{Водступ|2|em}}— Добра, — адказала яна на запытаньне мужа. {{Водступ|2|em}}У Гукоўскага заласкатала ў сэрцы ад здаволенасьці. {{Водступ|2|em}}— Праўда, будзе чым разгавецца! — лісьліва гаварыў ён Ядзі. — Але-ж гэты Моўша, на яго ліха, садраў з мяне, — ах, як садраў! Ведаеш, гэта-ж усё за маю сьвятошную жакетку. Як гэта я пайду заўтра ў госьці да гэтых Шэлегаў? Яны такія ганаровыя людзі, а пайсьці трэба. {{Водступ|2|em}}Імпэт крыху спаў з Гукоўскага пры гэтых думках. Яму раптам стала надта шкода яго жакеткі, якая пашла цяпер гуляць па людзёх. Уныла зірнуў ён у бок вуглавога століка, дзе ляжалі стаўшыя непатрэбнымі гузікі і пятлічкі. Гэтыя рэліквіі нібы сьведчылі аб тым, што ён толькі быў чалавекам. Паваляюцца гузікі дзе-небудзь у шуфлядцы і выкінуць іх, як непатрэбныя, у сьмяцьцё. А з чалавекам ня тое самае бывае альбо можа быць? Memento mori яшчэ раней, чымся ўзапраўдная сьмерць, прыдзе.<noinclude></noinclude> 1lqion3vvrp7b2s5jgobvikuobvshvs 104 122504 284429 2026-05-04T09:27:08Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Ядзя прыкмеціла зьмену ў настроі мужа. Яна і без запытаньня ведала, якія думкі валодаюць ім, і ёй стала сьмешна ад тае барацьбы, якая йшла ў мужа. {{Водступ|2|em}}— Табе, здаецца, шкода свае жакеткі? Так ты пайдзі, разьмяняйся з Моўшаю, пакуль ня...» 284429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Ядзя прыкмеціла зьмену ў настроі мужа. Яна і без запытаньня ведала, якія думкі валодаюць ім, і ёй стала сьмешна ад тае барацьбы, якая йшла ў мужа. {{Водступ|2|em}}— Табе, здаецца, шкода свае жакеткі? Так ты пайдзі, разьмяняйся з Моўшаю, пакуль ня зусім позна, — з ледва стрыманым сьмехам сказала яна. {{Водступ|2|em}}— Вярнуць куліч, яйкі! Э, не-не! Што-ж мы панясём сьвянціць? Ад людзей брыдка будзе, дый грэх. {{Водступ|2|em}}— Ну, гэта твая справа — як хочаш. {{Водступ|2|em}}Гукоўскаму зрабілася яшчэ горш ад гэтае халоднае незацікаўленасьці жонкі. Ён бачыў, што ўсё яго стараньне за гэты дзень гібне дарэмна: Ядзя ўвочавідкі робіць сябе няпрыхільнаю ні да сьвята, ні да збораў. {{Водступ|2|em}}— Ядзечка, чаму-ж ты не прыбіраешся? Трэба-ж будзе нам у цэркаў ісьці, панясём сьвяньціць паску. {{Водступ|2|em}}— Мне няма калі йсьці ў тваю цэркаў, ідзі сабе адзін, калі хочаш, а мне трэба на сабраньне. {{Водступ|2|em}}— ?!. {{Водступ|2|em}}Ружовая кветка на „кулічы“ заківала спачуваючы. Шэрыя картопліны паглядалі то агідна на сваіх маляваных суседзяў, то насьмешна — на гаспадара. Гузікі з пятлічкамі зашушукалі і ўздыхнулі цяжка аб сваім месцы на жакетцы. Куліч зусім засароміўся і яшчэ больш уціснуўся ў дно талеркі. Толькі махровая кветка яго не магла схавацца і ўсё ківала ды ківала сваёю папяроваю галоўкаю... {{накіравальная рыса|5em}}<noinclude></noinclude> tq8k4sfsh38jns69h7fznh7gvihhdoc 104 122505 284430 2026-05-04T09:28:50Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''{{Разрадка|Тодар Базылёнак}}'''|памер=120%}} {{ц|I}} {{Водступ|2|em}}Абсеўкам у полі жыла Агата ў сям‘і Сымона Карнача. Вось ужо колькі гадоў, як яна жыве тут, мае двох дзяцей, а ніяк не прыстасуецца да ўсяго ўкладу Карначоў, ці гэты ўклад зусім не пасуе да яе....» 284430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''{{Разрадка|Тодар Базылёнак}}'''|памер=120%}} {{ц|I}} {{Водступ|2|em}}Абсеўкам у полі жыла Агата ў сям‘і Сымона Карнача. Вось ужо колькі гадоў, як яна жыве тут, мае двох дзяцей, а ніяк не прыстасуецца да ўсяго ўкладу Карначоў, ці гэты ўклад зусім не пасуе да яе. Ціхая, сарамяжая, далікатная, як кветка падсьнежніку, зьлюбілася яна з Карначовым старэйшым сынам, Базылём. Даўгі час каханьне яе заставалася таемным нават ад яе бацькоў, бо яна саромілася сказаць аб сваім пачуцьці каму-небудзь іншаму, апроч Базыля. Але потым трэба было сказаць — такія былі абставіны. Бацькі Агаты былі надта здаволены тым, што ім удасца збыць з рук лішні рот, бо гаспадарка ў іх была невялікая. Апроч таго, ім ганарыла аддаць дачку за Базыля, бо Карначы былі вядомы ўва ўсёй акрузе, як багатыя людзі. Парадніцца з Карначамі, якія сядзелі на асобным хутары і мелі каля двох валок зямлі, чаго-небудзь да варта было! {{Водступ|2|em}}Але тут зразу пачаліся перашкоды. Сам Базыль, як толькі яму бацькі Агаты напомнілі, што пара жаніцца, нічога ня меў супроць. Хоць на твары ў Агаты і пашлі жоўтыя плямы, але яна была ўсё-ж такою аздобнаю, што лепшае жонкі шукаць было-б дарэмна. Затое сам стары Сымон Карнач, як толькі пачуў ад Базыля аб тым, што ён рыхтуецца паслаць свата да Агаты, адмовіўся рашуча даць свой дазвол на гэта. Ён ня мог згадзіцца, каб яго сын ажаніўся на некай там, чуць не жабрачцы. Не, яго Базыль павінен узяць жонку з добрае сям‘і і з добрым пасагам — гаспадарку трэба пашыраць, а то падзеляцца Базыль э меншым братам, і ўжо ня будуць такімі Карначамі, як ён — Сымон Карнач. Чэсьць і<noinclude></noinclude> kcmwodt6xlpdgbd0aed6jdcu1o84816 104 122506 284431 2026-05-04T09:30:53Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «значнасьць роду трэба трымаць, гэта галоўнае ў жыцьці. Як ні даводзіў Базыль, што ён кахае Агату, што ў выпадку недазволу жаніцца, ён зусім ня жэніцца, бо яму іншай жонкі ня трэба, стары Карнач стаяў на сваім. Нават не пасабляла і тое, што Базыль упамінаў а...» 284431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>значнасьць роду трэба трымаць, гэта галоўнае ў жыцьці. Як ні даводзіў Базыль, што ён кахае Агату, што ў выпадку недазволу жаніцца, ён зусім ня жэніцца, бо яму іншай жонкі ня трэба, стары Карнач стаяў на сваім. Нават не пасабляла і тое, што Базыль упамінаў аб страце ў гаспадарцы ад недахвату рабочых рук. Гэты мотыў быў важкім і мог схіліць на згоду бацьку, але ўсё-ж не пасобіў на астатку. Хоць нейкая страта ў гаспадарцы, але-ж не жаніць сына на дзяўчыне з непачэснага роду — так думаў і парашыў Сымон Карнач. {{Водступ|2|em}}Ну, а калі так думаў і парашыў Сымон Карнач, то ня йначай павінен быў думаць і рахаваць увесь сьвет. Стары Сымон — ня дурань, дурныя багатымі ня бываюць! Такая ўжо сконтвечная мораль. Гэтая мораль прымушала і багатага, і беднага казаць, што Агата Базылю ня пара. Гутарка аб гэтым пашла навакол — ведама, як аб вясельлі. Адны казалі, што дурны будзе Базыль, калі ажэніцца на такой беднай, а іншыя соймавалі, што дрэнна зробіць Хрыпач, калі аддасьць дачку ў такі багаты, як Карначоў, дом. І так і сяк выходзіла, што ня быць Агаце за Базылём. Усе гэтыя гамонкі даходзілі і да Агаты. Яна так саромілася іх, а больш усяго так спалохалася варожнасьці старога Сымона Карнача, што мусіла прасіць Базыля кінуць яе і рабіць, што ён хоча. Базыль ня ведаў, што рабіць: ён не валодаў упартасьцю свайго бацькі. Віхлявасьць яго Агата залічыла, як неахвоту жаніцца, і была надта здаволена, што яе пакінуць у супакоі, не павядуць у чужы, варожы дом. {{Водступ|2|em}}Але... але быў яшчэ бацька, стары Хрыпач. Хоць чалавек зусім бедны, нявідны, можа і дурны, як лічыў ён сам сябе, але маючы свой гонар. Бедны то ён — бедны, але-ж зьняважыць сябе, сваю дачку яму нельга. І вось у вадзін дзень ён надзеў новыя лапці і цалейшы кажух і падыбаў да Сымона. Якая ў іх была гутарка — у дасканаласьці няведама, бо нікога пры тым ня было, а яны самі аб гэтым ня любілі ўспамінаць. Так, насілася чутка, што Хрыпач, страціўшы веру ў пасьпех перамаўленьняў, прымушаны быў пусьціць у ход ненкую пагрозу, здаецца, аднавіць справу па высылцы на пасяленьне<noinclude></noinclude> 5jjvzv2n0mgzzt73g7gvznd1nvb43o5 104 122507 284432 2026-05-04T09:32:03Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «ў Сібір малодшага брата Карнача. У чым тут была справа, ніхто добра ня ведаў, не дазнаўся ў свой час нават і сам суд, які прыгаварыў да высылкі, але гэтая пагроза зрабіла свой уплыў: Сымон Карнач у бліжэйшую нядзелю паслаў да Хрыпачоў сватоў. {{Водступ|2|em}}...» 284432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>ў Сібір малодшага брата Карнача. У чым тут была справа, ніхто добра ня ведаў, не дазнаўся ў свой час нават і сам суд, які прыгаварыў да высылкі, але гэтая пагроза зрабіла свой уплыў: Сымон Карнач у бліжэйшую нядзелю паслаў да Хрыпачоў сватоў. {{Водступ|2|em}}З вялікім сполахам пераступіла Агата першы раз пасьля вянца парог моцнага дому Сымона Карнача. Ні вясельныя песьні, ні лісьлівая ўвага ўсяе радзімы Карначоў, ні ўсё багацьце, якім адзначана было вясельле й шлюб першага сына Сымона Карнача, не маглі разагнаць гэтага сполаху; пачуцьцё чужынца ў гэтым доме, нежаданага сем‘яніна глыбока запала ў сэрца Агаты і засталося потым на ўсё жыцьцё. Тонкая, стройная, нясьмелая, яна напамінала падрэзаны серпам колас, які пакорна схіляе сваю голаў, кладучыся на зямлю, і шле сваё апошняе прывітаньне сьветламу дню і сонцу. {{Водступ|2|em}}З першых дзён жыцьця Агаты замужам пачалася яе цяжкая драма. Стары Карнач ня мог забыцца, што яе траха ня сілком увапхнулі ў яго дом, і ўжо гэта адно рабіла яго варожым да Агаты. Апроч таго, Агата ня мела такое сілы працаздольнасьці, якую хацелася-б сьвёкру. Ён глядзеў, што жонка яго сына павінна быць перш за ўсё сталаю працоўнаю сілай, якая павялічвае прыбытак у гаспадарцы. Агата-ж не магла вытрымліваць доўгае і цяжкае працы, дый ня мела ў натуры сваёй прагненьня да нажывы, накапленьня да канца сіл і поўнае змогі. Ваход Агаты ў сям‘ю Карначоў парушыў заветную думку старога Сымона — за кошт пасагу павялічыць яшчэ абшар сваіх зямельных валаданьняў. Дык вось са ўсіх бакоў Агата зьявілася нежаданым сем‘янінам у вачох старога Карнача. {{Водступ|2|em}}Ніводнага прыветнага слова ня чула Агата ў сям‘і свайго мужа. Вакол сябе яна бачыла толькі холадна-варожыя позіркі, ці чула насьмешна-зьневажаючыя словы. Нават сам Базыль ня сьмеў быць ласкавым з ёю перад бацькамі альбо братам. Але ўсё-ж такі яшчэ пры ім можна было спадзявацца на забясьпечнасьць ад зьдзеку. Базыль кахаў яе і ня даў-бы глуміцца, хоць і баяўся ўва ўсім бацькі. На жаль, жыцьцё з<noinclude></noinclude> q3e5wnq9av11mtz5v6i37xvnsl96ohv 104 122508 284433 2026-05-04T09:33:28Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «Базылём цягнулася нядоўга: вясною на сёмуху, ён ажаніўся а ў восень яго забралі ў салдаты. З гэтага часу пачалося зусім пакутнае жыцьцё Агаты. {{Водступ|2|em}}У пачатку сьнежня радзіўся ў яе хлопчык. Далі яму імя Тодара, а стары Карнач дабавіў яму прозьвіск...» 284433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>Базылём цягнулася нядоўга: вясною на сёмуху, ён ажаніўся а ў восень яго забралі ў салдаты. З гэтага часу пачалося зусім пакутнае жыцьцё Агаты. {{Водступ|2|em}}У пачатку сьнежня радзіўся ў яе хлопчык. Далі яму імя Тодара, а стары Карнач дабавіў яму прозьвіска байструка. Гэта ня хто іншы, як гэтая брыда, вінаваты, што сын яго, Карнача, вымушаны быў так нявыгадна ажаніцца. {{Абмылка|Ведома|Вядома}}, што тая варожасьць, якая жыла ў сям‘і да Агаты, перашла і на яе сына. Нездаволенасьць і варожасьць яшчэ павялічвалася ад таго, што дзіця пачало займаць час у Агаты, і яна менш магла працаваць. Пад уплывам гэтае варожасьці, Агата ўсё больш замыкалася, пачала хавацца і туляцца па куткох, дамагаючыся не пападацца на вочы ўсім хатнім. Некалькі разоў ёй прыходзіла ў голаў думка ўцячы да сваіх бацькоў, але на гэта не хапала ні рашучасьці, ні мажлівасьці, бо стары Карнач не дазволіў-бы так спаганіць сябе перад людзьмі. Агата толькі неяк няпрыкметна і зусім натуральна засталася з часам у асобку з Тодарам, аднэй у чорнай хаце тады, як уся сям‘я жыла ў другой хаце, цераз сені. Гэты падзел зрабіўся сам сабою, як вынік імкненьня Агаты к хаваньню ад свае радзімы. Так жыла яна і год, і два, і тры, зусім чужая сярод сям‘і, працуючы, што было моцы, і больш паходзячы на наймічку, чымся на маладую гаспадыню. {{Водступ|2|em}}Вярнуўся са службы Базыль, але Агаце ня стала лепш, яна не ўвашла бліжэй у сям‘ю Карначоў. Базыль, здаволены нашыўкамі ундзера, хадзіў па вечарніцах ды {{Абмылка|гуляннях|гуляньнях}}, мала зварочваючы ўвагі на ціхую жонку і ваўкаватага Тодарка. Дый нядоўга заставаўся Базыль дома: зямля страсанулася словам „вайна“, і Базыль быў адным з першых, каго вайна захапіла ў свае лапы, сьціснула й кінула ў вечнасьць. {{Водступ|2|em}}Пашлі дні, месяцы, гады. Цераз поўгода пасьля пачатку вайны ў Агаты радзілася дзяўчынка. Стары Сымон рваў на сабе валасы ад злосьці: сям‘я ў хаце хоць куды, а працаваць няма каму. Нават Базыля ўспамінаў і шкадаваў ён толькі, як моцнага хлопца, добрага работніка. Меншы сын Карнача ўжо падрастаў, але ўсё-ж ня быў яшчэ пэўным работнікам. Сымон<noinclude></noinclude> akgfiu1sep6bti37sk7muehu8j1uuau 104 122509 284434 2026-05-04T09:35:07Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «усё зьлеў, ня сутрымліваўся і часта кідаўся з кулакамі на Агату і дзяцей, абзываючы іх дармаедамі, поганьню. Агата ўсімі сіламі дамагалася быць падалей ад сьвёкра і ўсяе астатняе сям‘і. Гэты настрой і адносіны перадаваліся і дзецям, і яны таксама чужалі...» 284434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>усё зьлеў, ня сутрымліваўся і часта кідаўся з кулакамі на Агату і дзяцей, абзываючы іх дармаедамі, поганьню. Агата ўсімі сіламі дамагалася быць падалей ад сьвёкра і ўсяе астатняе сям‘і. Гэты настрой і адносіны перадаваліся і дзецям, і яны таксама чужаліся ўсіх хатніх. {{Водступ|2|em}}Тодар чуць ня з першых месяцаў свайго жыцьця стаў адзінокім. Агата, стараючыся, як мага, сваёю работаю і пільнасьцю паменшыць прычыны сваркі з боку свёкра, пакідала свайго хлопчыка аднаго ў чорнай хаце. Мухі, як смала, абляплялі яго, ён быў брудным, няпрыбраным, крычэў цэлымі гадзінамі, але некаму было прыгледзець яго. Ён сам змагаўся з мухамі, сам вылазіў з сьмецьця, а крыху большым — сам і даставаў сабе есьці. Толькі познаў вечары маці прыходзіла дадому з поля альбо сенажаці і, змораная працаю, мілавала свайго сынка. Так прашоў год-другі. Тодар, як трус у сваёй нары, жыў на чорнай палавіне дому, нават ніколі не паказваўся ў той хаце, дзе жылі ўсе карэнныя Карначы. Калі-ж яму траплялася незнарок і неспадзеўку сустрэцца з кім у сенцах, дык ён, як зьвярок, уцякаў у свой усягдашні прытулак. Толькі з мацераю яму было добра, і ён яе не баяўся і ня ўхіляўся. Але яна так мала магла ўдзяліць яму часу: перш з-за работы, а падругое, што як ён пачаў разумець ласку, на руках у яе зьявілася другое дзіця. Так прашлі першыя дзіцячыя гады Тодара Базылёнка, гады, калі ён, раней як іншыя людзі, спазнаў варожнасьць, недаверства да людзей, страх перад іх жорсткасьцю. Дзед Сымон прывучыў яго і ўзгадаваў у ім гэтыя пачуцьці з першых дзён яго жыцьця. {{Водступ|2|em}}Яшчэ толькі пятая вясна сьветлаю дзяўчынкаю прышла ў госьці да Тодара, а яму ўжо ня было часу займацца са сваім гасьцём. На дзеда Сымона напаў нейкі прыпадак жаднасьці. Вайна толькі разьвіналася, усё даражэла — хлеб і скаціна. Стары Карнач гасаў па гарадох, па мястэчках, возячы на продаж цэлыя вазы хлеба. Усіх сваіх хатніх ён ганяў на работу з зары да зары, наймаў, хоць і здалёку, кабет і мужчын, (праўда, хлапцоў) на работу да сябе і яшчэ выразьней выказваў сваё зьневажэньне да нямоцнае і непрацаздольнае Агаты.<noinclude></noinclude> d7ecy6a1c9gxuctubzj1fc2p6amzltr 104 122510 284435 2026-05-04T09:35:59Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Як толькі сышоў сьнег у тую вясну, перад Карначом устала звычайнае пытаньне — аб пастуху. Пытаўся ён у ваднаго, у другога: ня лёгка стала знайсьці нават хлапца-пастуха. Але раптам яму падасьпела думка ня шукаць на старане — Тодар можа быць...» 284435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Як толькі сышоў сьнег у тую вясну, перад Карначом устала звычайнае пытаньне — аб пастуху. Пытаўся ён у ваднаго, у другога: ня лёгка стала знайсьці нават хлапца-пастуха. Але раптам яму падасьпела думка ня шукаць на старане — Тодар можа быць пастушком. У вечары ён прачыніў дзьверы ў чорную хату. {{Водступ|2|em}}— Агата, зайдзі да мяне! {{Водступ|2|em}}Агата аж сумелася ад неспадзеўку. Што яму трэба? Лаяць, мусіць, будзе, за што-кольвечы. Але-ж трэба йсьці. {{Водступ|2|em}}— Вось што! — сказаў Сымон, як Агата, уся зачырванеўшыся ад нязвычайнасьці, увашла на чыстую палавіну, — даволі ўжо я вас пакарміў хлебам, пара і за адплату брацца. Нам трэба пастух, дык навошта наймаць, калі свой ёсьць. {{Водступ|2|em}}— Хто-ж гэта ў нас свой пастух? — недаўменна запыталася Агата. {{Водступ|2|em}}— Як, хто? а Тодар твой, байструк! {{Водступ|2|em}}— Тодарка пастух? Да яму-ж толькі пяты гадок, татка. {{Водступ|2|em}}— Пяты гадок... А колькі-ж трэба гадкоў, ці ня дваццаць? {{Водступ|2|em}}— Пашкадуйце дзіця, татка! Праз два гады будзе і з яго пастух... {{Водступ|2|em}}— Больш нам няма аб чым гаварыць. Я сказаў — і скончана справа. {{Водступ|2|em}}Заўтра хлапец павінен быць у полі з каровамі і авечкамі. {{Водступ|2|em}}Агата ведала, што спрачацца са старым Карначом ня было ніякага сэнсу, дый ня ёй было спрачацца. Моўчкі вярнулася яна ў свой прытулак, запаліла маленькую куравую газовачку і доўга за поўнач з жалем сядзела каля дзяцей, якія соладка спалі і не адчувалі тое пакуты, якая рвала сэрца іх мацеры. Газовачка чуць асьвятляла цёмныя куткі хаты, прусакі шасталі па сьценах, сьвяршчок скрыпаў за печчу ды змарыўся, Агата-ж усё сядзела і думала цяжкую думку. {{Водступ|2|em}}На другі дзень, раніцаю Тодар быў у полі і вярнуўся са сваімі каровамі позна ў вечары. Хоць ён і зьнябыўся за цэлы дзень, але перад ім прашло так шмат нязвычайнага, што ён доўга ня мог заснуць і ўсё пераказваў мацеры, што з ім<noinclude></noinclude> 3ecjfwpelq6re4wxwtj8mfpw7cf5ckr 104 122511 284436 2026-05-04T09:37:47Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «было, што ён бачыў. Ужо сон налятаў на яго вочы, а ў вушох усё зьвінела песьня жаваранка, якая ўрэзалася чамусьці асабліва яму ў памяць. {{Водступ|2|em}}З таго дня Тодар кожную раніцу падымаўся да сонца. Так цёпла было ў пасьцелі, так хацелася яшчэ паспаць, хо...» 284436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>было, што ён бачыў. Ужо сон налятаў на яго вочы, а ў вушох усё зьвінела песьня жаваранка, якая ўрэзалася чамусьці асабліва яму ў памяць. {{Водступ|2|em}}З таго дня Тодар кожную раніцу падымаўся да сонца. Так цёпла было ў пасьцелі, так хацелася яшчэ паспаць, хоць адну хвілінку, а тут маці не дае — усё штурхае, каб ён уставаў. З торбачкаю за плячыма, у якой быў кусок хлеба, чорствага, сухога, ды бутэлька з саладухаю, Тодар выганяў сваіх кароў і авечак. На дварэ было халодна, зябка. Мокрая ад расы трава сьцёбала па голых лытках, патрэсканых ад гразі і сонца. Балячкі размакалі і пачыналі шчымець аж да сьлёз. Каровы й авечкі па дарозе залазілі ў збожжа, у сенажаць, разьбягаліся і ня слухалі свайго малога гаспадара. І боль у нагах, і холад, і злосьць на непаслухмяных кароў накіпалі ў маленькім сэрцы, выклікалі на вочы сьлёзы. Але сьлёзы не пасаблялі, трэба было трываць. І Тодар трываў... Праходзіла гадзіна. З лесу выходзіла на неба сонца. Уся сенажаць паўз рэчкі з машастова-срэбнае рабілася зялёна-алмазнаю з мільёнамі рознакаляровых агоньчыкаў. Па гэтым блішчастым дыване адна за другою разгортваліся жоўтыя зоркі малачаю, захаваныя ў сваю зялёную пялёнку на нач. Далікатны званок калыхаецца пад цяжарам пчалы, якая з зыкам села на яго і засоўвае сваю галоўку да самага дна кветкі. Там празьвінеў камар, уцякаючы ў змрок лесу, цёмна-сіні хвойнік якога, як сьвечка стаіць, не калыхануўшыся. {{Водступ|2|em}}Становіцца цяплей, сонца ўсё больш прыграе. Каровы й авечкі ўжо прагналі першы голад і часьцей ды часьцей адганяюць надаедных мух. Тодар заходзіць на ўскрай лесу і лажыцца на траву, тварам уверх. Дзесьці там, сярод сучча раздаецца шорах, нібы хто скрабе аб дзерава. Тодар углядаецца: вострыя вушкі і таўсьцёразны хвост на сьпіне, а вочкі так і стрыгуць па бакох. Раптам гэтая цудоўная жывёла швідка, як птушка, апынулася на другім дзераве. Тодару не сьцярпець, і ён ускаквае на ногі. Але толькі ён і бачыў гэтага жоўценькага зьвярка. Ну, што-ж за бяда! Вось тут жук празычэў ды ляпнуўся аб пень, кепска справіўшыся з<noinclude></noinclude> j3ztmn4dz812bvcnqmtaw8yuhh6xlp4 104 122512 284437 2026-05-04T09:51:26Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122513 284438 2026-05-04T09:51:40Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122514 284439 2026-05-04T09:51:50Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122515 284440 2026-05-04T09:52:04Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122516 284441 2026-05-04T09:53:20Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122517 284442 2026-05-04T09:53:28Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122518 284443 2026-05-04T09:53:39Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122519 284444 2026-05-04T09:53:49Z Ssvb 4088 /* Without text */ 284444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Ssvb" /></noinclude><noinclude></noinclude> j2zv9u87n6wc8qxxx3dwklfx73r9xp0 104 122520 284445 2026-05-04T11:28:39Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «паваротам. Тодар да яго, садзіць яго сабе на сярмяжку і доўга разглядае яго вусы, лапы, крыла... {{Водступ|2|em}}Бывалі і такія здарэньні сярод жыцьця лесу, якія захаплялі Тодара сваёю незразумеласьцю для яго. Часта ён бачыў, як нейкая шэрая, досыць вялікая п...» 284445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>паваротам. Тодар да яго, садзіць яго сабе на сярмяжку і доўга разглядае яго вусы, лапы, крыла... {{Водступ|2|em}}Бывалі і такія здарэньні сярод жыцьця лесу, якія захаплялі Тодара сваёю незразумеласьцю для яго. Часта ён бачыў, як нейкая шэрая, досыць вялікая птушка, з крывым, як крук, дзюбам, узьлятала на верх хваіны і пачынала разрываць невялічкую птушачку, якую трымала ў сваіх кіпцюрох. Праз некалькі хвілін толькі пёркі ўнізе дзерава сьведчылі аб тым, што тут было. Тодар з нявыразным болем пазіраў на гэтае зьявішча, кідаў уверх суччам, каб адагнаць злодзея, але гэта яму ні разу не здаралася зрабіць: крываносы чорт, як назваў гэту шэрую птушку Тодар, калі і ўцякаў, то нёс у сваіх кіпцюрох сваю ахвяру далей. Таксама траплялася бачыць Тодару, як блішчастая, праворная, доўгая, як бізун, гадзіна, з зялёнымі вачмі, хапала маленькую мышку і праз момант праглынала яе, а потым хавалася між карэньняў на баку раўка. Гэтыя здарэньні рабілі вялікі ўплыў на Тодара; ён задумляўся над пытаньнем, чаму адно жывое так сьмяртэльна варожа да іншага, чаму мацнейшы можа губіць больш кволага. На гэтае запытаньне ён ня мог даць сабе здавалькяючага адказу Але само па сабе яму прыходзіла параўнаньне гэтых зьявішч у лесе з людзьмі. Вось і дзед Сымон, больш моцны, зьдзекуецца над яго маткаю, над ім самым, над Тодарам. Ды і ўзапраўды, у дзеда Сымона таксама нос крукам, як у гэтае шэрае птушкі... {{Водступ|2|em}}Цэлымі днямі, тыднямі, месяцамі заставаўся Тодар сам з сабою да з дурнымі каровамі й авечкамі. Цэлыя дні ён вывучаў жыцьцё поля, сенажаці, лесу. Думкі яго складаліся без дапамогі людзей, ён сам шукаў адказ на ўсе цікавіўшыя яго зьявішчы, якія прыходзілася бачыць у розных абставінах. Часта засьцігала яго далёка ў полі навальніца, і ён адзін стаяў пад маланкаю і дажджом. Яго маці вучыла, што трэба хрысьціцца, калі блісьне маланка, іначай гром заб‘е. Тодар спачатку гэта выпаўняў, а потым раз яму прышла думка спробаваць не перахрысьціцца. Спробаваў — і нічога! Для чаго-ж яму маці раіла рабіць гэта? Тодар ня стаў больш верыць<noinclude></noinclude> qqirer63ytz6bpiazleu4wpcuxkdlv0 104 122521 284446 2026-05-04T11:30:38Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «гэтаму, і якая-б страшная навальніца ні была, як-бы маланка ні рэзала неба, ён ня хрысьціўся. У хуткім часе ён прывык да ўсяго: і да хараства лесу, і да песень птушак, і да рэчкі, і да грому; толькі ніколі ён ня мог супакойна глядзець, як крываносы злодзей, чо...» 284446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>гэтаму, і якая-б страшная навальніца ні была, як-бы маланка ні рэзала неба, ён ня хрысьціўся. У хуткім часе ён прывык да ўсяго: і да хараства лесу, і да песень птушак, і да рэчкі, і да грому; толькі ніколі ён ня мог супакойна глядзець, як крываносы злодзей, чорт, рваў на кавалкі злоўленую маленькую птушачку. Гэта зьявішча ўрэзалася яму ў памяць і заўсёды стаяла ў яго вачох. Як ён будзе вялікі, то купіць сабе такую стрэльбу, як у лясьніка, і заб‘е крываносага чорта... {{Водступ|2|em}}Да позьняе восені, штодзенна, адзін-адзінюткі жыў Тодар сярод палёў і лясоў. Ён так прывык да іх маўчлівасьці альбо да іх гоману, што яму чагось не хапала, калі ён выпадкова дзень-другі вымушаны быў ня бачыцца з імі. Дома заставацца яму ўсё больш прыкрыла. Меншы сын Сымона Карнача, ужо зусім спазнаўшы сэнс і мэты жыцьця ад свайго бацькі, глядзеў на Тодара, як на свайго будучага супольніка, з якім прыдзецца дзяліць гаспадарку. Апошняе-ж не пасавала яму: ён павінен сам валадаць двума бацькаўскімі валокамі зямлі. Але што-ж рабіць з гэтым нялюдзімым Тодарам? Дзядзька ня ведаў і заўсёды злаваўся на пляменьніка яшчэ больш, як сам дзед Сымон. Тодар, вядома, не разумеў усіх прычын, якія выклікалі такую варожнасьць да яго з боку дзядзькі, і сваім дзяціным розумам рашаў, што і сярод людзей шмат ёсьць „крываносых чарцей“, якія па сваёй натуры ня могуць быць іншымі. І Тодар яшчэ больш прогся да таго, каб больш быць у вадсутнасьці з дому, сярод свайго лесу, поля, дзе ён не спатыкаўся са сваімі хатнімі. Нават маткі свае ён ухіляўся, яна сваёю ціхасьцю, пакорлівасьцю перад старым Сымонам, не падабалася яму, толькі жалка было яе, як тую птушку ў кіпцюрох каршуна. {{Водступ|2|em}}Ішлі месяцы, гады. Там, дзесьці на захадзе стукатала, казалі, што ўсё йдзе бойка між людзьмі. Потым зьявіліся нейкія чужыя людзі, гаварыўшыя на незнаёмай мове. Яны забралі ў Сымона каня і двох кароў — і зноў стала ціха на хутары. Часта з вёсак заходзілі сяляне, паведамлялі аб сполашных рэчах, аб нейкіх паляках. Чутно было, як то там.<noinclude></noinclude> t3mspdojev28y00o2b3801f3c31xz8v 104 122522 284447 2026-05-04T11:31:36Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «то сям бралі скаціну, то хлапцоў у жаўнеры. Але чамусьці на хутар ніхто ніколі з чужынцаў не заходзіў. Сымонаў другі сын забясьпечна заставаўся дома і гатаваўся ўжо жаніцца. Стары Карнач калі-ні-калі на нейкі час кудысьці езьдзіў, вазіў нешта, але што — Т...» 284447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>то сям бралі скаціну, то хлапцоў у жаўнеры. Але чамусьці на хутар ніхто ніколі з чужынцаў не заходзіў. Сымонаў другі сын забясьпечна заставаўся дома і гатаваўся ўжо жаніцца. Стары Карнач калі-ні-калі на нейкі час кудысьці езьдзіў, вазіў нешта, але што — Тодар ніяк даведацца ня мог, бо ўсё рабілася патаемна. {{Водступ|2|em}}Не дарма Карнач быў багаты: багатыя людзі — разумныя людзі і ўмеюць абрабляць свае справы! Ні вайна, ні рэволюцыя, ні пазьнейшыя часы, не зачапілі Сымона Карнача. Яго моцны хутар стаяў паводаль ад вёсак, падобны на невялічкі хвальварачак. Так стаіць ён і да гэтых часоў, і ніхто не чапляе яго. Сымон Карнач разумны чалавек, што і казаць. Розум за ім прызнаюць усе сяляне акружных вёсак, якія толькі калі-ні-калі дзівуюцца, як гэта можна так выкручвацца. {{Водступ|2|em}}Тодару мінуў ужо дзесяты год, але ён выглядаў, як пятнаццацёхгадовы хлопец. Ужо шэсьць год, як ён пасьвіў скаціну Сымона Карнача. Але ніякае падзякі, ніякае зьмены ў адносінах не зрабілася. Тодар, як і ў малалецтве, жыў са сваёю мацераю асабіста ад усяе сям‘і. Агата мела выгляд ужо зусім старое кабеты, хоць ёй і было ня больш, як трыццаць год. Дробныя зморшчынкі пакрывалі ўвесь яе твар, вочы патухлі. Тодару да болю было цяжка глядзець на яе, і ён моўчкі стараўся зрабіць за яе работу. {{Водступ|2|em}}Тодар скончыў пасьвіць скаціну. Ноччу выпаў сьнег і пакрыў белай коўдрай пажоўклую траву. Лес стаяў голы сумны, толькі цёмна-сінія хваіны, да шырокія, як стагі, яліны, сустрэлі зіму ўва ўсім сваім уборы. Але і яны сумавалі аб мінулым леце, аб сонцы. Тодар, па звычайцы, блукаўся, па лесе, але ён не даваў нічога цікавага. Каплі з дзерава, як сьлёзы ў людзей, толькі выклікалі пачуцьцё жаласьці, ціхае пакорлівасьці, скаргі бяз слоў. Гэты лес так напамінаў яму матку Агату! Дома сьлёзы і тут яны. Нудна стала на сэрцы Тодару. {{Водступ|2|em}}У вечары таго дня Тодар не знаходзіў сабе месца ад нуды. Маці прала пры сьвеце курнае газовачкі, верацяно яе раз-по-разу гуло, бясконца аднаўляючы адзін і той самы пуць. Тодар падышоў да мацеры.<noinclude></noinclude> tub3sj1uprmisxc07bz0k9s2ythergc 104 122523 284448 2026-05-04T11:32:28Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Мама, я заўтра пайду ў школу, — і яго сінія, строгія вочы, як стрэлы, упіліся ў твар Агаты. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, у школу табе трэба было-б даўно ўжо, але... {{Водступ|2|em}}— Але што? {{Водступ|2|em}}— Дзед Сымон ня пусьціць. Я ўжо летась з ім аб г...» 284448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Мама, я заўтра пайду ў школу, — і яго сінія, строгія вочы, як стрэлы, упіліся ў твар Агаты. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, у школу табе трэба было-б даўно ўжо, але... {{Водступ|2|em}}— Але што? {{Водступ|2|em}}— Дзед Сымон ня пусьціць. Я ўжо летась з ім аб гэтым гаварыла, але нічога, як бачыш, ня вышла. {{Водступ|2|em}}— Чаму-ж ён ня пускае? Ты, мама, папрасі яго яшчэ цяпер. {{Водступ|2|em}}— Прасіць яго? Гэта будзе ўсё роўна, як гарох аб сьцяну. Не, ня варта яго прасіць. {{Водступ|2|em}}— Мама, ты баішся яго, ты ўва ўсім пакараешся яму! Папрасі яго, мама, мне-ж хочацца павучыцца. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, калі мне жудасна пайсьці да яго: ён ніколі на мяне не пазірае, як на чалавека. Не, і не прасі больш, я не пайду да яго. {{Водступ|2|em}}— Ну, калі так, то я сам пайду! {{Водступ|2|em}}— Не хадзі, не хадзі к яму — ён цябе абязьвечыць. Не хадзі, ужо як-небудзь пражывеш і няпісьменным. {{Водступ|2|em}}— Не, я пайду, хоць што! {{Водступ|2|em}}Тодар доўга не чакаў. Не пасьпела Агата і рот адкрыць, каб папрасіць яшчэ раз ня йсьці да дзеда, як Тодар быў за дзьвярыма. Тое, што ён сам зьявіўся на чыстай „гаспадарскай“ палавіне, надта зьдзівіла ўсіх. Тодар вытрымаў утупленыя на яго погляды родных і зразу, як сарваўшыся, зьвярнуўся да старога. {{Водступ|2|em}}— Дзед, я заўтра ў школу пайду! — надорваным ад натугі, дзіцячым голасам, праказаў ён. {{Водступ|2|em}}Стары Сымон падняў голаў з ложка, турзануў сябе за кудлатую бараду і акінуў з галавы да ног свайго ўнука. {{Водступ|2|em}}— Куды ты пойдзеш? {{Водступ|2|em}}— У школу! {{Водступ|2|em}}— Гэта яшчэ што за навіна? Ідзі прэч, у свой куток! {{Водступ|2|em}}— Я пайду ў школу заўтра! — ужо высокім тонкім голасам пракрычаў Тодар. {{Водступ|2|em}}— Ён пойдзе ў школу! Вучыцца сабак ганяць. Навошта табе школа. Байструком радзіўся, байструком і пражывеш — бяз школы.<noinclude></noinclude> jmu248mxgqy33ts1ci91yi4c4pgmr9u 104 122524 284449 2026-05-04T11:33:53Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Лайце сабе, а я пайду! {{Водступ|2|em}}Карнач ускочыў на ногі, рука яго гатова была схапіць хлопца за валасы. {{Водступ|2|em}}Але злавіць Тодара яму не ўдалося. {{Водступ|2|em}}— І прасіць ня буду, пайду! — крыкнуў у дзьвярах Тодар і ляпнуў імі так,...» 284449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Лайце сабе, а я пайду! {{Водступ|2|em}}Карнач ускочыў на ногі, рука яго гатова была схапіць хлопца за валасы. {{Водступ|2|em}}Але злавіць Тодара яму не ўдалося. {{Водступ|2|em}}— І прасіць ня буду, пайду! — крыкнуў у дзьвярах Тодар і ляпнуў імі так, што аж вокны зазьвінелі. {{Водступ|2|em}}— Каб табе зубы ляскалі, пачакай-жа ты, адродзьдзе! {{Водступ|2|em}}Сымон кінуўся здаганяць унука, схапіўшы па дарозе чапялу. Тодара ня было і на чорнай палавіне. Сымон зьвярнуўся ні з чым, спагнаўшы толькі свой гнеў на Агаце... {{Водступ|2|em}}На другі дзень, як чуць пачынала разьвідняцца, Тодар цішком на печы абуўся, апрануўся і, як толькі маці вышла за чымсьці з хаты, вышмыгнуў на двор. Пералезшы цераз плот, каб ня скрыпаць варотамі, ён пусьціўся ў сяло, дзе была школа. {{Водступ|2|em}}Позна ў вечары зьвярнуўся ён дадому. Агата, змучаная няведаньнем аб ім сустрэла яго, як уваскросшага. Радасьць яе была толькі сапсавана думкаю аб тым, як цяпер быць са сьвёкрам. Але Тодар яе супакоіў. {{Водступ|2|em}}— Дзед, я быў сёньня ў школе і буду кожны дзень туды хадзіць, — прасунуўшы голаў у дзьверы чыстае хаты, далажыў Тодар. {{Водступ|2|em}}— Няхай цябе ліха аходзіць! — пачуў ён адказ — і больш нічога. {{Водступ|2|em}}Тодар пачаў вучыцца і вышаў сам з рук дзеда Сымона. {{ц|II}} {{Водступ|2|em}}Сымон Карнач пільна прытрымліваўся ўсіх старасьветных устаноў і звычаяў у вадносінах да сям‘і і ўсяго ўкладу жыцьця. Па яго погляду ў сям‘і не магло быць іншых поглядаў, як у яго самога, ніхто ня мог нічога рабіць паміма яго волі і загаду. Вядома, што і ў справах рэлігійнага зьместу ў Карнача панавалі тыя погляды і паразуменьні, якія былі ўтлумачаны стагодзьдзямі. Адступіцца ад іх для Сымона было немагчымым: ён застаўся-б зусім без пакіраваньня, калі-б у вадзін дзень страціў гэтыя паразуменьні і пачуцьці. Праўда, шмат было<noinclude></noinclude> p4wrzh0s6rua7fulgh35drl0h11vjsc 104 122525 284450 2026-05-04T11:34:42Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «процівалеглага ў гэтых паразуменьнях, але разьбірацца ў іх ня можна — грэх, па думцы Сымона. Ды ён і не заходзіў ніколі ў разгляд сваіх паразуменьняў: так было, значыць — так трэба. Вось і ўвесь сьветапагляд. Гэты сьветапагляд існаваў ня толькі ў самога...» 284450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>процівалеглага ў гэтых паразуменьнях, але разьбірацца ў іх ня можна — грэх, па думцы Сымона. Ды ён і не заходзіў ніколі ў разгляд сваіх паразуменьняў: так было, значыць — так трэба. Вось і ўвесь сьветапагляд. Гэты сьветапагляд існаваў ня толькі ў самога Сымона, але быў убіты ў голаў і ўсім астатнім з сям‘і. {{Водступ|2|em}}Асабліва ўпарта Сымон пільнаваў усе звычаі, дзе яму належала роля старэйшага, быццам юрыдычнага прадстаўніка сям‘і ня толькі перад людзьмі, у справах зямных, але і ў нябесных. Сярод гэтых звычаяў самае выдатнае месца займала спраўленьне „дзядоў“. „Дзяды“ — гэта вечар, калі ўспамінаюць усіх памёршых продкаў з сям‘і, і вось таму роля старэйшага з жывых так яскрава тут падкрэсьлена звычаем. Сымон Карнач спраўляў усе „дзяды“, колькі-б іх ня было ў годзе, спраўляў з захаваньнем усіх драбніц рытуалу. {{Водступ|2|em}}Звычайна „дзяды“ ў Карнача праходзілі так. З раніцы ў гэты дзень кабеты гатавалі перапечкі трох сартоў і дзевяць розных страў, між якімі галоўнымі былі — капуста, квашаніна і яечня. Да вечара ўсё павінна быць гатова. Як толькі падаў змрок, уся сям‘я зьбіралася на чыстай палавіне, і стары Сымон уступаў у свае правы патрыарха. Ён станавіўся пасярод хаты і моцным голасам пачынаў гаварыць пацеры; уся сям‘я павінна была стаяць і цішком пераказваць усё, што гаварыў стары. Жонка Сымона к пачатку пацераў закладала ў пячурку сухое зельле, пасьвенчанае на Яна Купалу. Дым разыходзіўся па хаце, прыдаючы нейкую таемнасьць усёй маўчлівай сям‘і і запаленым перад абразамі грамнічным сьвечкам. Пацеры былі доўгія, — тут усё мяшалася: і праваслаўе, і каталіцтва і нават нейкія паганскія заклінаньні, якія толькі і ўжываюцца ў гэтым выпадку. Сымон скончвае свае модлы доўгім пералічэньнем усіх памершых, а ў канцы зацягвае гнусавым голасам нейкі пахавальны гымн. Потым усе садзіліся за стол, апрача старое гаспадыні — жонкі Сымона, якая павінна была падаваць па строгаму парадку адну за другою страву. Даручыць гэтую справу малодшым нельга было па самой установе, а таксама трэба было пільнаваць, каб не парушыць чыннасьці. Садзіліся<noinclude></noinclude> 8vyidqhn3pwr7ertp7lgxjmhloghuj7 104 122526 284451 2026-05-04T11:35:47Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «за стол не абы-як, але па старшыньству: на покуці, пад абразамі — сам Сымон, потым яго сын, далей Тодар, а потым ужо садзіліся кабеты таксама па ўзросьце. Звычай патрабаваў садзіцца ня проста на лаве, але на кажухох, вывернутых шэрсьцю ўверх. Перад пачатка...» 284451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>за стол не абы-як, але па старшыньству: на покуці, пад абразамі — сам Сымон, потым яго сын, далей Тодар, а потым ужо садзіліся кабеты таксама па ўзросьце. Звычай патрабаваў садзіцца ня проста на лаве, але на кажухох, вывернутых шэрсьцю ўверх. Перад пачаткам вячэры неабходна трэба было выпіць гарэлкі і пачаставаць пакойнікаў. Стары Сымон наліваў кялішак да-поўна і тры разы выплескваў на настольнік, клічачы ўпакойнікаў на вячэру. Сама вячэра цягнулася доўга: кожную страву раздаваў усім стары і ніхто не павінен быў пачынаць новую яду ўперад за самога Сымона. Пасьля вячэры ізноў пацеры з цяжарам у жываце ад дзевяці страў. {{Водступ|2|em}}Так было заўсяды, так было на кожныя „дзяды“. Так было ці павінна было быць і на гэты раз. {{Водступ|2|em}}Але з самага пачатку ў гэтыя „дзяды“ ўсё пашло няладна. З раніцы ўжо зьмінтрэжыўся настрой. Малодшая нявестка, жонка меншага сына Сымона, аблаяла Агату, якая павінна была па старшыньству дапамагаць сьвякрові. Аблаяла, бо лічыла сябе значнейшаю ў сям‘і. Сымон не рассудзіў іх, бо сам парушыў звычай, стаўшы на бок малодшае нявесткі. Агата захаваляся ад сораму і пагарды на цэлы дзень і ледва ўпрасілі яе прыйсьці на вячэру. Тодар таксама цэлы дзень не паказваўся дома, нібы знарок не хацеў прыходзіць з школы. Ужо даўно сьцямнела, а нельга было пачынаць дзедаваць, бо ня было ўсяе сям‘і. Гэта толькі адзін выпадак, калі лічылі Тодара за чалавека і чакалі яго на чыстай палавіне. Такі ўжо быў звычай, і Сымон павінен быў выпаўняць яго, хоць лаяў у сэрцы свайго ўнука самымі бруднымі словамі. {{Водступ|2|em}}Тодар прышоў дадому павясковаму надта позна і зразу — у свой куток. Маці пашла да яго сказаць, што яго чакаюць на „дзяды.“ Тодар рашуча адмовіўся і сказаў, што ён павячэрае адзін, як заўсяды. {{Водступ|2|em}}— Не дражні ты старога, ён і так, як воўк, сёньня. {{Водступ|2|em}}— Я нікога не дражню, — адказаў Тодар і пачаў разглядаць малюнкі ў прынесенай новай кніжцы. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, ну пойдзем! Дзед ня толькі на цябе, але й на мяне яшчэ горш асердзіцца. Пойдзем!<noinclude></noinclude> h4th45hewdhqgroe3vy4m8b0bf1u88g 104 122527 284452 2026-05-04T11:36:58Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Тодар пашкадаваў маці. Як ваўчук, з віхрастымі валасамі і бліскучымі вачмі пашоў ён сьледам за мацераю на чыстую палавіну. {{Водступ|2|em}}Дзед Сымон гострымі, як вугольлі, вачмі, сустрэў Тодара, губы яго ўздрыгвалі ад злосьці і патрэбы аблаяц...» 284452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Тодар пашкадаваў маці. Як ваўчук, з віхрастымі валасамі і бліскучымі вачмі пашоў ён сьледам за мацераю на чыстую палавіну. {{Водступ|2|em}}Дзед Сымон гострымі, як вугольлі, вачмі, сустрэў Тодара, губы яго ўздрыгвалі ад злосьці і патрэбы аблаяць. Але зразуменьне ўрачыстасьці стрымала яго, і ён, крыху супакоіўшыся, вышаў на сярэдзіну хаты, каб заняць сваё месца патрыарха. Усе сталі па сваіх мясцох, прыняўшы пакорна-сьмірэнныя позы. Ужо пачаліся першыя словы пацераў, ужо ўсе захрысьціліся... але раптам зьвярнуліся ў бок Тодара, прыпыніўшы пачатыя модлы і спалохаўшыся і свае і дзіцячае сьмеласьці. Тодар сядзеў на ложку і ківаў нагамі, не дасягаўшымі падлогі. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, што ты робіш? — шэптам, сполашна, нагнуўшыся к яму, запыталася Агага. {{Водступ|2|em}}— Нічога! — са сьмехам у вачох і моцным голасам адказаў Тодар. {{Водступ|2|em}}— Станавіся пацеры гаварыць, адшчапенец! — хрыпла крыкнуў Сымон. {{Водступ|2|em}}Замест адказу Тодар, як куля, саскочыў з ложка і — за дзьверы. Уся сям‘я замятусілася, спалохаўшыся такога парушэньня сьвята. Кабеты заахалі, запрычыталі, стары Сымон сышоў з свайго месца, сударажна сьціскаючы кулакі. {{Водступ|2|em}}— Трэба было-б паказаць яму парадак! З намі божая моц, што-ж гэта будзе? — стагнала жонка Сымона — старая Прануля. {{Водступ|2|em}}— Ня варта сьвята псаваць з-за гэтае брыды, — адказаў пасьля доўгага раздуменьня дзед Сымон. — Вырасьціла халеру! — кінуў ён у бок Агаты, бліснуўшы насупленымі вачмі. {{Водступ|2|em}}Агата зусім страціла ўвесь розум. Яна недаўменна аглядала ўсіх, пазірала на ложка, дзе сядзеў некалькі хвілін таму назад Тодар і не магла зразумець, як гэта ўсё зрабілася. Адчуўшы на сабе злосны позірк сьвёкра і яго гнеўныя словы, Агата, як прыбітая, самлеўшая стаяла, чакаючы чагосьці страшэннага, як гром з неба. Яна чакала кары і ад старога<noinclude></noinclude> dyr87oc6gw4rcih7xyhrhy0qi9pbild 104 122528 284453 2026-05-04T11:38:01Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «Сымона, ад яго кулакоў, і ад вышэйшае сілы. Але першы ўздым буры прашоў. {{Водступ|2|em}}— Давайце і бяз гэтага гада справім вячэру, — прапанаваў дзед Сымон. {{Водступ|2|em}}Усе ізноў разышліся па сваіх мясцох і пачалі пацеры. Агата ня чула, што казаў Сымон, які...» 284453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>Сымона, ад яго кулакоў, і ад вышэйшае сілы. Але першы ўздым буры прашоў. {{Водступ|2|em}}— Давайце і бяз гэтага гада справім вячэру, — прапанаваў дзед Сымон. {{Водступ|2|em}}Усе ізноў разышліся па сваіх мясцох і пачалі пацеры. Агата ня чула, што казаў Сымон, якія модлы ён гаварыў; яна толькі сама сабе шаптала нейкія словы, якіх і сама добра не зразумела. Потым забылася аба ўсім і задумалася над будучынаю сына, над здарэньнем з ім. Стары Сымон некалькі разоў кідаў на яе позіркі, нездавольны тым, што яна ня моліцца. О, у яго было надта вялікае захапленьне сваімі модламі: ён без канца гаварыў і сачыў у той самы час за ўсімі, як яны моляцца, ці гавораць пацеры. {{Водступ|2|em}}Як толькі скончылася бубненьне Сымонавага голасу, Агата быццам ачнулася ад доўгага сну. У яе зьявілася вялікае жаданьне даведацца аб тым, што робіцца з хлапцом. Нясьмела, косячыся на сьвёкра, яна вышла ў сенцы. {{Водступ|2|em}}Тодар сядзеў за сталом і надта ўважліва чытаў упоўчуткі нейкую кніжку, запыняючыся падоўгу над малюнкамі. Агата падышла блізка-блізка да яго, хацела аб шмат чым запытацца, але неяк не па сабе ёй было перад сынам — нібы яна баялася яго. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, чаму ты так зрабіў? — асьцярожна запыталася яна ў хлапца. {{Водступ|2|em}}Тодар падняў голаў ад кніжкі, супакойна паглядзеў на маці. {{Водступ|2|em}}— Так сабе! — адказаў ён. {{Водступ|2|em}}— Ці-ж можна гэта рабіць так сабе, ці-ж можна жартаваць з богам? — з жалем у голасе прабавала дапытвацца Агата. {{Водступ|2|em}}— Дзед Сымон жартуе, а мне дык нельга! — жорстка адказаў Тодар. {{Водступ|2|em}}— Як жартуе, што ты кажаш? {{Водступ|2|em}}— А так і жартуе! Ён усіх ашуквае, зьдзекуецца нада ўсімі — перш за ўсё над табою, мама, а потым лезе куды-та са сваімі пацерамі. Гэта — ашуканства, жарты.<noinclude></noinclude> s4pgc4blejosbobrnkk737le5ekj89t 104 122529 284454 2026-05-04T11:38:51Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Агата была зьдзіўлена такою думкаю, бо яна была для яе зусім новаю, нечаканаю. У ёй было так шмат праўды, што Агаце нельга было што адказаць проціў сына. {{Водступ|2|em}}— Можа яно і так, але-ж нельга рабіць яшчэ больш варожым дзеда, — спрабавал...» 284454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Агата была зьдзіўлена такою думкаю, бо яна была для яе зусім новаю, нечаканаю. У ёй было так шмат праўды, што Агаце нельга было што адказаць проціў сына. {{Водступ|2|em}}— Можа яно і так, але-ж нельга рабіць яшчэ больш варожым дзеда, — спрабавала яна схіліць хлопца. {{Водступ|2|em}}— Мама, ён-жа над табою ўвесь час зьдзекуецца, ты яго заўсёды слухаеш, ніколі слова ня скажаш яму наперакор, але ці-ж ён стаў лепшым да цябе? {{Водступ|2|em}}— Што-ж рабіць, сынку, калі яго натура ўжо такая. {{Водступ|2|em}}Тодар змоўк і прыняўся ізноў за сваю кніжку, якую толькі яго гострыя вочы і маглі чытаць пры такой газовачцы. Агата замешкалася каля ложка, гатуючы пасьцель. Стукнулі дзьверы. {{Водступ|2|em}}— Агата, ідзі хутчэй вячэраць, дый ты, ашаметак, не сядзі тут, а йдзі да ўсіх, — сказала старая, уваходзячы да іх. {{Водступ|2|em}}Агата засьпяшалася. {{Водступ|2|em}}— Пойдзем, Тодарка! — нібы шукаючы ў ім падмогі, папрасіла яна. {{Водступ|2|em}}— Пойдзем, я не баюся яго! {{Водступ|2|em}}Старая Карначыха затрасла сваёю сіваю галавою: цуда на яе вачох рабілася. {{Водступ|2|em}}Тодар залез за стол і сеў на свой кажух. Уся сям‘я не знаходзіла гутаркі, ад Тодара ўсе адварочвалі твары. Старая Карначыха моўчкі падала першую страву. На стале зьявілася пуклая бутэлька з самадзельнаю гарэлкаю. Сымон наліў чарку і тры разы паліў з яе на стол. Запахла падпаленым сьпірытусам. Тодар пакрывіўся ў бок дзеда і чуць прыкметна ўсьміхнуўся. {{Водступ|2|em}}— Дзед, адкуль ты ўзяў гарэлку? — нечакана запытаўся ён. {{Водступ|2|em}}Стары Сымон вытарашчыў вочы і лупаў імі, як дурны. Пытаньне было, здаецца, такім простым, звычайным, а тут — на табе. І сказаць няма чаго. {{Водступ|2|em}}— А табе што за дзела? — Праз некалькі хвілін ён здагадаўся адказаць. {{Водступ|2|em}}— Ды я так... Вось Пятруся Галімонавага ўчора злавілі ў лесе — гнаў гарэлку.<noinclude></noinclude> 8zsx23motoezzjskjzf67xayhzzpyqg 104 122530 284455 2026-05-04T11:40:05Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Надта шмат ты ведаеш, глядзі, каб не набрахаў сабе на хвост, — упікнула Тодара старая. {{Водступ|2|em}}— Чаму гэта так нядобра ловяць? Адных бяруць, а іншым — нічога, — не зварочваючыся ні да каго, запытаўся хлапец. {{Водступ|2|em}}— Бяруць дурн...» 284455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Надта шмат ты ведаеш, глядзі, каб не набрахаў сабе на хвост, — упікнула Тодара старая. {{Водступ|2|em}}— Чаму гэта так нядобра ловяць? Адных бяруць, а іншым — нічога, — не зварочваючыся ні да каго, запытаўся хлапец. {{Водступ|2|em}}— Бяруць дурняў, а разумныя людзі не трапляюцца нават і самой міліцыі, — прамовіў за Карнача старога яго разумны сын. {{Водступ|2|em}}— А навошта ты, дзеду, гарэлку на стол выліў? Ці-ж табе ня шкода яе? {{Водступ|2|em}}Дзед Сымон падазрона паглядзеў на Тодара, але парашыў, што трэба растлумачыць яму — навучыць яго звычаю сьвятому. Ён сказа ў, што душы ўпакойнікаў на „дзяды“ пры ходзяць у сваю гасподу і было-б дрэнна не пачаставаць іх. {{Водступ|2|em}}— І гэтыя душы п‘юць гарэлку? А чаму-ж яна вось на настольніку? {{Водступ|2|em}}Стары Карнач замяўся з адказам. Дый што адказаць: ён сам ніколі ня пытаўся аб гэтым у сябе. Рабілі так усе, казалі, што душы прыходзяць, значыць так яно і павінна быць. А як гэта робіцца, як п‘юць упакойнікі гарэлку — адкуль яму ведаць. Дзед маўчаў. {{Водступ|2|em}}— Дык п‘юць? — прыліп, як смала, Тодар. {{Водступ|2|em}}— Вядома — п‘юць, — сказала старая Карначыха. {{Водступ|2|em}}— Хлусьня ўсё гэта, плёткі! — раптам выпаліў Тодар і пацягнуўся першым за кавалкам мяса. Але ён так і не данёс мяса да роту. {{Водступ|2|em}}— Хлусьня! Плёткі! Уперад за старога лезеш! — загрымеў голас дзеда, як сарваўшыся з вяроўкі цэбар у калодзеж і лыжка бацнула з размаху па руцэ Тодара. {{Водступ|2|em}}— Вон пашоў! Каб твайго духу тут ня было, гунсват! {{Водступ|2|em}}Тодар сьціснуў балючую руку, закусіў губы ад болю і пагарды. У яго гатовы былі паліцца сьлёзы, але ён напружаньнем сутрымаў іх. Праз міг ён быў ужо сярод хаты. Яго вочы засьвяціліся вугольчыкамі, валасы яшчэ стромей узьняліся на галаве. {{Водступ|2|em}}— Ты біць мяне ня сьмееш! Над маткаю ты зьдзекуешся, цяпер да мяне дабіраешся! Дык не — рукі кароткія. Я табе не падарую гэтага! Пачакай!<noinclude></noinclude> 8n6cbgch1r3tok3l2t2lfzw4orv2yad 104 122531 284456 2026-05-04T11:41:30Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Тодар выскачыў з чыстае хаты. Стары Карнач атарапеў ад таго, што ён пачуў. У яго мазгу не ўкладалася думка, каб мог такі блазан сказаць яму пагрозу, яму — старому, паважанаму ўсімі Карначу. І хто паграджае? Гэты байструк, брыда, пастушок! Дзед...» 284456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Тодар выскачыў з чыстае хаты. Стары Карнач атарапеў ад таго, што ён пачуў. У яго мазгу не ўкладалася думка, каб мог такі блазан сказаць яму пагрозу, яму — старому, паважанаму ўсімі Карначу. І хто паграджае? Гэты байструк, брыда, пастушок! Дзед Карнач забыўся і аб вячэры, аб „дзядох“, аб урачыстасьці. Яго сэрца ўсё ўскалыхалася ад гневу. Ён вышаў з-за стала, шукаючы чагось-та вачмі, налітымі кроўю. {{Водступ|2|em}}— Куды ты, Сымон? — са сполахам запыталася старая. — Трэба-ж вячэру пачэсна скончыць. {{Водступ|2|em}}Сымон апомніўся і сеў ізноў на сваё месца. Вячэра цягнулася нудна, бяз ніводнага слова. Агата нічога ня ела і раз-по-разу са страхам паглядала на сьвёкра. Што будзе далей? засела ў яе галаве пытаньне, якое разьвязаць ёй нельга было... {{Водступ|2|em}}З гэтага вечара для Агаты і Тодара пачаліся яшчэ горшыя часы. Калі дагэтуль стары Карнач дрэнна абыходзіўся з Агатаю, то гэта суцэльна залежала ад старога парушэньня яго жаданьняў, яго волі старэйшага. Яго нялюбасьць да Тодара мела тую самую крыніцу. Цяпер-жа яго варожасьць загастрылася новым мотывам. Хоць гэта, можа, было і крыху сьмешна, але стары Сымон пачаў баяцца свайго ўнука. Ён пачаў часта думаць аб ім. Ганяў ён ад сябе гэтыя думкі, лічачы, што ня варта ламаць сябе голаў над такім глупствам, але выгнаць думкі ня мог. Чым больш віліся яны, тым часьцей Сымон лавіў сябе на здагадцы, што ён {{Абмылка|ўсё-ж|усё-ж}} баіцца „байструка“. Гэта яшчэ больш абазьляла яго і ён непакоіўся ўжо аб тым, што гэты адродак жыве з ім пад адным дахам. Ліха яго ведае, што ён можа зрабіць, гэты Тодар! Можа хату падпаліць, альбо гумно, мала што ўтаўчэцца яму ў голаў. Калі ўжо ён не гаворыць пацераў, бога не прызнае, дык чаго-ж чакаць ад яго добрага? Не, трэба звольніцца ад яго, прагнаць к чорту, няхай ідзе, куды хоча“, думаў Сымон. А суд? прамільгнула ў яго галаве. Ну, што-ж суд! бачылі мы і суды, і начальства — усе людзі, зладзіцца можна. І засела цьвёрдая думка ў Сымона прагнаць унука. Чакаць здарэньня яму прышлося нядоўга. {{Водступ|2|em}}Тодар ужо некалькі дзён хадзіў сам ня свой. У вечары ён ужо не садзіўся за кніжку, раніцаю ня рупіўся, як некалі,<noinclude></noinclude> 2padlb9v7bx04jss8q9x65e8k8vdr0r 104 122532 284457 2026-05-04T11:42:18Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «у школу. Вочы яго страцілі свой бляск і жыцьцёвы задор. Нават віхорчык на галаве нібы зьнік на бок. Агата перш думала, што здарэньне на „дзядох“ так зьбянтэжыла яе сына, але потым даведалася, што ня гэта непакоіць Тодара. А што з ім, ці ён хворы, ці яшчэ як...» 284457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>у школу. Вочы яго страцілі свой бляск і жыцьцёвы задор. Нават віхорчык на галаве нібы зьнік на бок. Агата перш думала, што здарэньне на „дзядох“ так зьбянтэжыла яе сына, але потым даведалася, што ня гэта непакоіць Тодара. А што з ім, ці ён хворы, ці яшчэ якая бяда — Агаце трудна было ад яго выведаць. Праз некалькі дзён пасьля ўшчынку такога настрою Тодар зусім не пашоў у школу, а цэлы дзень бадзяўся па лесе, нават палуднаваць ня прышоў дадому. Агата перапалохалася за яго і пабегла шукаць. Доўга яна шнырыла па бары і, каб ня сьвежыя сьляды на сьнезе, то была-б дарэмна яе турбацыя. Тодар сядзеў на пні, тварам у бок ад падыходзіўшай мацеры. {{Водступ|2|em}}Агата цішком падышла зусім блізка. Тодар плакаў. Сьлёзы, як гарабіны, падалі на сьнег, робячы ў ім кругленькія дзюрачкі. Агата стала, як укопаная: даўно ўжо ня бачыла яна, каб плакаў Тодар, хоць ён і блазан. {{Водступ|2|em}}— Тодарка! {{Водступ|2|em}}Як хто падкінуў яго ўверх. Сьлёзы раптам прыпыніліся. {{Водступ|2|em}}— Тодарка, чаго ты тут сядзіш? {{Водступ|2|em}}— Так сабе, — няпрыемна адказаў Тодар, адчуваючы стыд за свае сьлёзы. {{Водступ|2|em}}— Чаму-ж ты мне ня скажаш, сыночак, што з табою, што ў цябе за гора? Пашкадуй-жа ты мяне, ня шляйся ты па гэтым лесе. Пойдзем дамоў! {{Водступ|2|em}}— Мне няма чаго йсьці туды! {{Водступ|2|em}}— Ну, што з табою зрабілася? {{Водступ|2|em}}Замест адказу Тодар сам запытаўся: {{Водступ|2|em}}— Скажы, мама, якія людзі завуцца чэснымі? {{Водступ|2|em}}— Чэснымі? Чаму-ж ты аб гэтым пытаешся? Чэснымі... чэснымі завуцца тыя, хто не ашуквае, ня крадзе, ня крыўдзіць іншага, ня хлусіць... {{Водступ|2|em}}— А багаты чалавек можа быць чэсным? {{Водступ|2|em}}— Ах, сынок, ніколі багацьце ня зьбіраецца без ашуканства, бяз крыўды, папраўдзе. {{Водступ|2|em}}— Дык мы ўсе, Карначы, ня можам звацца чэснымі? {{Водступ|2|em}}— Да што ты, сынок, забраў сабе ў голаў? Навошта табе гэта ведаць? Няма чаго пытацца ў мяне, сам некалі спазнаеш.<noinclude></noinclude> 9yk927hnqis2423hvpkyl0l8rj19fx0 104 122533 284458 2026-05-04T11:43:15Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Я ўжо спазнаў! {{Водступ|2|em}}Сьлёзы йзноў навярнуліся на вачох Тодара. Ён адвярнуўся ад мацеры і рукавом выціраў свой твар. Сьнег залазіў яму ў кепска абуты лапаць пад анучу аж да самае нагі, але ён нібы не адчуваў холаду. Твар яго гарэў як...» 284458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Я ўжо спазнаў! {{Водступ|2|em}}Сьлёзы йзноў навярнуліся на вачох Тодара. Ён адвярнуўся ад мацеры і рукавом выціраў свой твар. Сьнег залазіў яму ў кепска абуты лапаць пад анучу аж да самае нагі, але ён нібы не адчуваў холаду. Твар яго гарэў як ад агню і выдзеляўся, як макавая кветка, на роўнай белай коўдры сьнегу. Навокал стаяла такая ціша, што чуваць было, як падала йголка хваіны, як стукала сэрца ў грудзёх. Голас чалавечы здаваўся такім нязвычайна моцным, што яго можна было чуць, можа, за некалькі вёрст. Мімавольна зьніжаючы голас, як-бы з баязьні, што хто падслухае, а можа пачуе і здалёку, Тодар, прыхіліўшыся да мацеры, паведаміў. {{Водступ|2|em}}— Ведаеш, мама, я шмат чаго спазнаў у школе. Тое, што я сам бачыў, але не разумеў чаго, стала цяпер для мяне ясным. Я спазнаў, чаму каршун задзірае малую птушку, чаму гадзіна ловіць мыш, чаму моцны зьдзекуецца над кволым. Я да ўсяго да гэтага даведаўся. І мне стала надта нядобра ад таго, што мы, наш дзед, такія багатыя, а ёсьць на вёсцы сяляне, якія жывуць з {{Абмылка|дзесянціны|дзесяціны}} зямлі. Але пакуль што гэта я адчуваў толькі сам, сам даведаўся гэтага, сам пабудаваў свае думкі. {{Водступ|2|em}}Ня так даўно, тыдні са два таму назад, у нас у школе пачаў закладацца піонэрскі атрад. Траха ня ўсіх запісалі ў яго, а... а... мяне... ня ўнесьлі ў сьпіс. Кажуць: „ты ня можаш быць чэсным піонэрам“. Чаму я не магу быць чэсным, чаму? Твой дзед і ты, уся твая сям‘я валодае двумя валокамі. Ты багаты, ты ашуканствам трымаеш столькі зямлі. Дык ці-ж я ёю валодаю, мама, ці валодаеш ёю ты? Завошта-ж на мяне, на нас з табою ад людзей нянавісьць, завошта мяне дзеці-школьнікі ня любяць. Чаму мяне выключылі са сьпісу? Чаму ўсё гэта? {{Водступ|2|em}}Агата стаяла побач з сынам, бачыла ўсё яго гора, пагарду ад людзей, якое ён не заслужыў. Але-ж чым памагчы хлопцу, як сьцішыць яго боль — яна ня ведала сродкаў. Маўчала. Яна бачыла, што сын ужо перарос яе, што ён больш за яе гаруе ад тых абставін, у якія ўціснула яго жыцьцё, што ён<noinclude></noinclude> ilgpw4snp4tud2hiqhcd046zhniy7i2 104 122534 284459 2026-05-04T11:44:23Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «толькі з болем, з мукаю можа траціць ці дазволіць зьнішчаць сваю асабістасьць. Гэта яна, вядома, ня розумам даходзіла да гэтага, але пачуцьцём сваім спазнавала. Адчувала, і, бязвольная, нямоцная, як прыгнечаная сьнегам гарэшына побач з ёю, маўчала, пакуль...» 284459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>толькі з болем, з мукаю можа траціць ці дазволіць зьнішчаць сваю асабістасьць. Гэта яна, вядома, ня розумам даходзіла да гэтага, але пачуцьцём сваім спазнавала. Адчувала, і, бязвольная, нямоцная, як прыгнечаная сьнегам гарэшына побач з ёю, маўчала, пакуль пабочная сіла скіне з яе цяжар запытаньня. Тодар ужо зноў сутрымаў сябе і зрабіўся зразу сярдзіты ад таго, што паведаміў аб сваім горы і не атрымаў ні дапамогі, ні парады. {{Водступ|2|em}}— Ты дарэмна шукала мяне, мама! Я й сам прышоў-бы дадому, нікуды-б я ня дзеўся. {{Водступ|2|em}}— Ах, Тодарка! Мне так страшна было, што ты згінеш. Пойдзем дадому! {{Водступ|2|em}}— Не, ты йдзі сабе, а я прыду як прыцямнее. {{Водступ|2|em}}Доўга ўгаварвала Агата Тодара йсьці разам, але ён настаяў на сваім. Ужо пачынаўся кароткі зімовы вечар. Дзень так хутка перашоў у ноч, што Тодар ледва пазнаў месца, дзе ён сядзеў — так ноч зьмяніла ўсё вакол. Махнатыя яліны, быццам, спалохаўшыся цемры, прысунуліся бліжэй адна да другое. На бліжэйшай прагаліне, дзе стаялі маладзенькія хваінкі, здаецца, зьявіліся падсьвечнікі, утыканыя белымі сьвечкамі. Уверсе, між сучча, пачуўся і зьмёр нейкі трывожны шолах. Хмарнае неба спусьцілася зусім нізка і павісла на вяршыньні хваін. Там, пад стогам яліны, у цемры, прытуліліся сполахі: яны, то выглядаюць з-за пня, то йзноў хаваюцца. Але Тодар іх не баіцца. Тут яму добра, няма людзей; ніхто не спаганіць, ніхто не пазьдзекуецца... {{Водступ|2|em}}Праз гадзіны дзьве пасьля мацеры прышоў Тодар дадому. На чорнай палавіне ён застаў дзеда, які моцна лаяў Агату, што яна дзе-та бадзялася і ня справіла нейкае-там работы. Як толькі Тодар рыпнуў дзьвярыма і ўвашоў у хату, стары Сымон, сам ня ведаючы чаму, асекся. Тодар залез у куток на палу і ўставіўся сваімі вачмі, як спонкі, у дзеда. {{Водступ|2|em}}— Чаму ты лаешся заўсёды? — запытаўся ён у старога. {{Водступ|2|em}}— А ты маеш права пытацца ў мяне? — запытаў у свой чарод Сымон. {{Водступ|2|em}}— Маю... Чаму-ж ты так любіш багацьце, што ўсіх нас морыш, бяз конца, працаю?<noinclude></noinclude> gm02caoyubj099mdypufbmqz1kpo3d0 104 122535 284460 2026-05-04T11:45:20Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— Ты яшчэ зялёны ведаць гэта! {{Водступ|2|em}}— Не, я ўжо ведаю — ты каршун. {{Водступ|2|em}}— Да што ты, гаду ты гэтакі, узяў сабе ў голаў! Дзе-ж гэта было, каб ужо такая брыда лезла ў вочы?! {{Водступ|2|em}}— Я ня брыда, а ты — каршун! {{Водступ|2|em}}Сымон...» 284460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Ты яшчэ зялёны ведаць гэта! {{Водступ|2|em}}— Не, я ўжо ведаю — ты каршун. {{Водступ|2|em}}— Да што ты, гаду ты гэтакі, узяў сабе ў голаў! Дзе-ж гэта было, каб ужо такая брыда лезла ў вочы?! {{Водступ|2|em}}— Я ня брыда, а ты — каршун! {{Водступ|2|em}}Сымон пазелянеў увесь ад злосьці і пагарды. Ён схапіў у качарэжніку чапялу і кінуўся за Тодарам. Агата павісла ў яго на руках, не даючы яму размахнуцца. Сымон круціў чапялу ў паветры. {{Водступ|2|em}}— Пусьці яго, мама! Ты думаеш, што я цябе баюся! На! {{Водступ|2|em}}Як кошка саскочыў Тодар з полу і стаяў пад самым носам у дзеда. Яго вочы-вугольчыкі, здавалася, наскрозь праймалі грузкае цела яго ворага. Сымон бязвольна апусьціў руку з чапялою, якая выпала на зямлю. {{Водступ|2|em}}— Я цябе не баюся. Ты — каршун! Ты саслаў свайго брата на катаргу, ты адкупіў сына ад вайны, ты гандлюеш гарэлкаю! Пачакай, я табе спаганю матчыны сьлёзы і ўсю пакуту! {{Водступ|2|em}}Перад Сымонам стаяў не блазан, не „байстручок“ — перад ім быў абазьлёны воўк, які вось-вось сам кінецца на яго. Сымон страціў увесь свой імпэт, усю веру ў сваю магутнасьць над людзьмі. Гэты малы хлапец адабраў у яго ўсе сілы. Рукі ў яго трасьліся, ва ўсім целе была страшэнная слабасьць, у вушох зьвінеў, рэзаў голас, калоў шылам. Агата, блядая, як палатно, стаяла ў парозе і не магла шавяльнуць ні адным пальцам. З чыстае палавіны на крык прыбегла старая з другою нявесткаю і зразу запыніліся ў дзьвярах, угледзеўшы ўсё, што чаўплося. {{Водступ|2|em}}— Ну, дык што-ж ты ня б‘еш? Не пасьмееш, нябось! На табе чапялу, я падам! {{Водступ|2|em}}І Тодар сам пачаў соваць дзеду ў рукі чапялу. Той стаяў, як астаўбянелы. {{Водступ|2|em}}— Наце, беце нас! — кінуўся Тодар да бабы і цёткі. {{Водступ|2|em}}Яны, як шалёнага, спалохаліся яго і шмыгнулі за дзьверы ў сенцы. Сымон усё стаяў і трос рукамі і галавою, ня могучы вымавіць слова.<noinclude></noinclude> 53cq67wteelpnjsth8h8613ocay1lpe 104 122536 284461 2026-05-04T11:46:51Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Тодар падышоў да ложка, апрануў свой кажушок, знашоў дзе-та пад лаваю шапку з вырванаю з аднаго боку бавоўнаю, забраў з скрынкі кніжкі, палажыў у торбачку акрайчык хлеба — і сярод ночы вышаў у поле. Усё гэта рабілася так хутка, так нязвычайн...» 284461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Тодар падышоў да ложка, апрануў свой кажушок, знашоў дзе-та пад лаваю шапку з вырванаю з аднаго боку бавоўнаю, забраў з скрынкі кніжкі, палажыў у торбачку акрайчык хлеба — і сярод ночы вышаў у поле. Усё гэта рабілася так хутка, так нязвычайна, што Агата не магла зразумець, што адбылося. Нават як Тодар праходзіў міма яе ў дзьверы, яна не кранулася з месца. Потым яна кінулася на двор, але ў які бок здаганяць хлопца — няведама. Сымон-жа Карнач усё стаяў пасярод хаты, нічога ня бачыў і трос сіваю галавою; губы яго варушыліся бяз слоў. {{Водступ|2|em}}— Прэч, прэч, а то зарэжу! — пачула Агата, зьвярнуўшыся ў хату. {{Водступ|2|em}}Яна са ўсьцішшам схапіла сонную сваю дзяўчынку і кінулася з ёю ў лазьню, дзе правяла не адзін дзень і ноч. {{ц|III}} {{Водступ|2|em}}Смолкаўскі раённы Выканаўчы Комітэт знашоў сабе прытулак ня дзе-небудзь у вёсцы альбо мястэчку, а паводаль, у быўшым маёнтку. Тут згуртаваліся розныя ўстановы, але галоўным гаспадаром над усім быў саўхоз. Быўшы панскі дом займаў сам Комітэт. Вялізарныя пакоі з пазаклейванымі папераю шыбамі ў вокнах і папсаванаю паркетнаю падлогаю выглядалі зусім пустымі, бо троха што ня відаць было ніякае мэблі: дзе-ні-дзе сіратою ў кутку стаяла шафа з пакрыўлянымі дзьверцамі, альбо невялічкі хваёвы стол зашмугляны чарнілам. У самым лепшым пакоі зьмяшчаўся габінэт старшыні. Калі вы ваходзіце ў гэты „габінэт“, то перш за ўсё вам кідаецца ў вочы вялізарны камін абложаны зялёным мармурам. На бела-шэрым фоне сьцяны гэты камін, са сваім вусьцем, рабіў уражаньне раскрытага рота нейкага фантастычнага чудзішча. Далей, каля другое сьцяны, пад наклеенаю паперачкаюз надпісам „Председатель РНК“ расьцягнулася, быццам уліпшы ў падлогу, доўгая канапа з вытырклымі праз зрэбніну спранжынамі — толькі махорчыкі ружовага колеру сьведчылі, што некалі была на ёй абіўка. Перад гэтаю канапаю стаяў стол, які можна назваць „письменным“ толькі таму, што<noinclude></noinclude> 1ru8pbxvdnejv3ukedyt396qb1g5w05 104 122537 284462 2026-05-04T11:49:30Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «ён густа заліты чарніламі. Больш у гэтым габінэце нічога ня было. Ах, праўда! Яшчэ з левага боку на сьцяне быў прылеплены портрэт — чый, няведама: можа Лібкнэхта, можа К.&nbsp;Маркса ці Зіноўева. Разабраць было трудна, бо мухі так яго запэцкалі, а зьверху кав...» 284462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>ён густа заліты чарніламі. Больш у гэтым габінэце нічога ня было. Ах, праўда! Яшчэ з левага боку на сьцяне быў прылеплены портрэт — чый, няведама: можа Лібкнэхта, можа К.&nbsp;Маркса ці Зіноўева. Разабраць было трудна, бо мухі так яго запэцкалі, а зьверху кавалак абарванага шпалеру настолькі закрываў яго, што ніхто-б не даведаўся, што там за портрэт, бяз спэцыяльнага дасьледваньня. {{Водступ|2|em}}Быў душны адвячорак у чэрвені. Увесь дом Выканкому быў ужо пустым, і мухі, узгадаваныя ў саўхоскім хлеве, маглі тут вольна адпачыць ад гарачыні дня. Некаторым з іх наскучыла таўчыся бяз толку ў пустых пакоях, і яны заняліся інтэлігэнтнымі справамі — чарнільніца старшыні была адчынена для іх. Другім спадабаліся больш простыя заняткі: на канапе спаў стораж Антось, раскрыты рот якога так гірыцягаў сваёй таемнасьцю. Што там робіцца, мухам трэба ведаць, можа скарыстаць прыдзеца. Раз-по-разу яны залазілі туды, але не надоўга, нават не пасьпявалі зрабіць належныя досьледы, бо рот пачынаў чаўкаць і можна было з-за цікавасьці застацца бяз крыл, ножак, альбо і галавы. Але зайздрасьць брала сваё: выляцеўшы ад сполаху за сваё жыцьцё, найбольш упартыя зноў лезьлі туды. Антось варочаўся, хватаў у паветры рукамі, лаяўся скрозь сон, але мухі не маглі пакінуць такі прыемны для іх занятак. {{Водступ|2|em}}Вось да зыку мух прымяшаўся яшчэ гук іншы: у сумежным пакоі па падлозе раздаліся чые-та крокі, якія зьліваліся са скрыпам разышоўшагася паркету. Скрып быў нясьмелы, асьцярожны: то прыпыняўся, то йзноў пачынаўся тады, як крокі аддаляліся ад дзьвярэй. Антось, крыху ачнуўшыся і выгнаўшы ў дваццаты раз мух з свайго рота, прыслухаўся. {{Водступ|2|em}}— А, на іх ліха, на гэтых сьвіней! У канцылярыю нават зашлі... Аюсь, каб вы падохлі! {{Водступ|2|em}}Выканаўшы свой абавязак, Антось перавярнуўся на другі бок, накрыў лістом „Известий“ твар і соладка захроп. Але яму ня прышлося доўга спаць: крокі і скрып раздаліся ўжо ў самым габінэце. Антось павярнуўся, вылаяўся, абадраўшы<noinclude></noinclude> d9cvcvswy8rbx8dbmk47h7jsza4fjwy 104 122538 284463 2026-05-04T11:50:38Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «руку аб спранжыну, і падняў голаў. Перад ім стаяў босы, худы, абарваны, з чырвонаю стужачкаю на шыі хлопчык. {{Водступ|2|em}}— Што табе тут трэба? Прышоў чарнільніцы красьці? {{Водступ|2|em}}Хлопчык спалохаўся і падаўся назад. Але гэта было толькі хвіліну; ён па...» 284463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>руку аб спранжыну, і падняў голаў. Перад ім стаяў босы, худы, абарваны, з чырвонаю стужачкаю на шыі хлопчык. {{Водступ|2|em}}— Што табе тут трэба? Прышоў чарнільніцы красьці? {{Водступ|2|em}}Хлопчык спалохаўся і падаўся назад. Але гэта было толькі хвіліну; ён падняў апушчаную ўніз голаў і ў яго вачох засьвяцілася рашучасьць, асабліва як ён прачытаў над канапаю словы: „Председатель РНК“. {{Водступ|2|em}}— Гэта вы будзеце старшыня? — яшчэ ня зусім сьмела запытаўся хлопчык. {{Водступ|2|em}}Антось ужо сядзеў на канапе. Ён аглядзеў хлопчыка і рашыў, што ў такога блазна ня можа быць важных спраў. {{Водступ|2|em}}— А што табе трэба? — запытаўся ён, не адказаўшы на запытаньне яму. {{Водступ|2|em}}— Я прышоў праўды шукаць, — ужо рашуча сказаў хлопчык і ў яго вачох бліснулі вугольчыкі. {{Водступ|2|em}}— Цябе пакрыўдзілі? — дапытваўся Антось. {{Водступ|2|em}}— Не, ня толькі мяне. Я хачу праўды ад усіх. {{Водступ|2|em}}— А скуль-жа ты? {{Водступ|2|em}}— У мяне дому няма. {{Водступ|2|em}}— Значыць, ты самашляюшчы? {{Водступ|2|em}}— Я не самашляюшчы, я піонэр. {{Водступ|2|em}}— Як ты сказаў — пі... пінер? Гэта што яшчэ за ліха? {{Водступ|2|em}}Хлопчык зьдзіўлена пазіраў на „председателя“: няўжо-ж ён ня ведае, што такое піонэр. Антось скоса разглядаў свайго кліента. {{Водступ|2|em}}— Вось што, — сказаў Антось, — уцякай ты пахутчэй, пакуль я табе вушэй ня выдраў... пінер яшчэ нейкі! {{Водступ|2|em}}Хлопчык зачырванеў аж да вушэй. Рука яго сударажна церабіла зрэбную торбачку, вісеўшую ў яго на шыі на матузку. Вочы яго, як стрэлы, упіліся ў твар „председателя11 і, здавалася, пранізвалі яго наскозь. {{Водступ|2|em}}— Таварыш старшыня, таварыш... {{Водступ|2|em}}Антось самадавольна асклабіўся, а потым напусьціў на сябе ўжо зусім сярдзіты выгляд. {{Водступ|2|em}}— Таварыш старшыня! Я-ж прышоў да вас шукаць праўды супроць свайго дзеда.<noinclude></noinclude> 1tsq5v06gmc6mc2xf6120u9btfj2kfy 104 122539 284464 2026-05-04T11:52:39Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— А ты-ж кажаш, што ў цябе дома няма?! {{Водступ|2|em}}— Я ўцёк з дому. Мой дзед, Сымон Карнач, зьдзекваўся нада мною і маёю мацераю. {{Водступ|2|em}}— Твой дзед Сымон Карнач? Гэта з хутара пад Рудняю? {{Водступ|2|em}}— А ці-ж вы яго ведаеце? {{Водступ|2|em}...» 284464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— А ты-ж кажаш, што ў цябе дома няма?! {{Водступ|2|em}}— Я ўцёк з дому. Мой дзед, Сымон Карнач, зьдзекваўся нада мною і маёю мацераю. {{Водступ|2|em}}— Твой дзед Сымон Карнач? Гэта з хутара пад Рудняю? {{Водступ|2|em}}— А ці-ж вы яго ведаеце? {{Водступ|2|em}}— Ведаю! Хто яго ня ведае. Кожная сабака на сто вёрст вакол ведае яго. {{Водступ|2|em}}— Дык вы можа ведаеце, што ў яго дзьве валокі зямлі? {{Водступ|2|em}}— І гэта ведаю. {{Водступ|2|em}}— Калі вы ведаеце гэта, дык чаму-ж не адбераце ў яго зямлі і не аддасьце тым, у каго яе зусім няма? {{Водступ|2|em}}Антось з цікавасьцю аглядзеў яшчэ раз хлопчыка. Яму дзіўна было, што такое малое разумее ў такіх справах. {{Водступ|2|em}}— Твой дзед надта добры чалавек, таму і зямлю яму ўсю пакінулі. {{Водступ|2|em}}— Дзед Сымон добры чалавек? Да ён-жа маю маму б‘е, ён ашуквае ўсіх, ён гарэлку гоніць, ён... ён свайго брата пад суд падвёў. Які-ж ён добры чалавек? {{Водступ|2|em}}— З начальствам ён добра жыве, вось што. {{Водступ|2|em}}Хлопчык атарапеў. Увесь яго пэнт прапаў, вугольчыкі ў вачох патухлі. Некалькі разоў ён падымаў апушчаную голаў, узглядаў з нудою на „председателя“, але ня мог выціснуць з сябе ніводнага слова. „Председатель“ ужо забыўся аб сваёй ролі, спусьціўся да звычайнага чалавека, да Антося, і пачаў пазяхаць. Карабатая канапа так падманьвала яго да сябе, што ён ня доўга чакаў ізноў выцягнуцца на ёй. {{Водступ|2|em}}— Ну, ідзі сабе, хлопча, — сказаў Антось пазяхаючы. Твая справа нічога ня варта, дый не табе яшчэ совацца ў такія рэчы. О-хо-хо! Хо! Якія цяпер дзеці, скажы ты на міласьць. Прышоў на дзеда скардзіцца! Але на каго — на самога Сымона Карнача! Ха-ха-ха! Ён, брат, за саветы гарою стаіць, а ты — зямлю адабраць у яго. Ого-го! Ну, ідзі сабе, да кінь усё гэта з галавы, а то і ў халодную пападзеш. Ох-хо-хо!.. {{Водступ|2|em}}„Председатель“ заснуў. Тодар Базылёнак, гэта быў ён, як быццам страціў усе свае сілы і ня мог крануцца з месца. Ён уставіўся ў камін, які аскаліўся на яго сваім зялёным {{перанос-пачатак|п=прог|к=лам}}<noinclude></noinclude> gce05x569ewo2ncixith6nysg9gcnji 104 122540 284465 2026-05-04T11:53:39Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=прог|к=лам}} . Здавалася, што нават гэтая няжывая рэч пражэцца злавіць і праглынуць кагось. Перад Тодарам, як матылькі, праносіліся рэзвыя надзеі, з якімі ён ішоў сюды, успаміналася яму радасьць ад хуткага звальненьня мацеры ад пакуты і з...» 284465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=прог|к=лам}} . Здавалася, што нават гэтая няжывая рэч пражэцца злавіць і праглынуць кагось. Перад Тодарам, як матылькі, праносіліся рэзвыя надзеі, з якімі ён ішоў сюды, успаміналася яму радасьць ад хуткага звальненьня мацеры ад пакуты і зьдзяйсьненьня помсты дзеду. Ён так чакаў усяго гэтага, ён так быў захоплены сваёю місіяй аднаўленьня заціснутае праўды, што ніколі ня мог спадзявацца на такі канец. Замест гэтых надзей перад ім цяпер была чорная завеса, якая яшчэ шчыльней захоўвала праўду, якую ён меўся вось-вось знайсьці. Перад гэтаю завесаю мільгала постаць „председателя“, які закінуў у сэрца яшчэ новую спакусу, новае недавер‘е да людзей, да закону. {{Водступ|2|em}}Чаму-ж гэта ў школе, чаму ў піонэрскім атрадзе мы вучым, мы верым у вадно, думаў Тодар, а ў людзей іншых выходзіць іншае? Усе ведаюць, што Сымон Карнач — нячысты чалавек, а сам прадсядацель лічыць яго добрым. Што-ж гэта такое? Гэтае запытаньне не знаходзіла сабе адказу і круцілася ў мазгох Тодара, калола там да болю, засланяла сабою ўсе іншыя думкі. {{Водступ|2|em}}Вецер шыбануў і стукнуў акном. Тодар апомніўся. „Председатель“ спаў, разявіўшы рот; мухі таўкліся над ім роем. Тодар хацеў пабудзіць яго, каб яшчэ запытацца аб чым кольвечы, але, падумаўшы, павярнуўся і пакінуў габінэт. Вышаўшы ў поле за хвальварак, ён пашоў па дарозе без якое-небудзь мэты, нават ня пытаючыся ў сябе, куды ён ідзе. Перад ім усё стаяла пытаньне, чаму старшыня не адчуў праўды, чаму не пасобіў яму. Дзед Сымон добры для начальства, сказаў старшыня, з начальствам добра жыве. Ну, а калі так, то ніколі нельга будзе звольніцца ад яго, ён заўсёды будзе змывацца над імі, над мацераю і Тодарам, заўсёды будзе нажывацца чужою працаю. {{Водступ|2|em}}Куды ісьці? Дадому, наведацца мацеры? Да школы? Маці плача, мусіць, і нічым ёй там не пасобіш, а ў школе цяпер ужо нікога няма — усе дзеці разышліся на лета, гэта ня горад. {{Водступ|2|em}}А ці ня можна-ж яшчэ дамагчыся свайго, ці не паставінь на сваім? Мала што гэты старшыня, рык гэты, не захацеў {{перанос-пачатак|п=раза|к=браць}}<noinclude></noinclude> 1ebssn1dn3jfyebj4yvg5ewd9n6kkyx 284466 284465 2026-05-04T11:53:51Z Gabix 3485 284466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=прог|к=лам}}. Здавалася, што нават гэтая няжывая рэч пражэцца злавіць і праглынуць кагось. Перад Тодарам, як матылькі, праносіліся рэзвыя надзеі, з якімі ён ішоў сюды, успаміналася яму радасьць ад хуткага звальненьня мацеры ад пакуты і зьдзяйсьненьня помсты дзеду. Ён так чакаў усяго гэтага, ён так быў захоплены сваёю місіяй аднаўленьня заціснутае праўды, што ніколі ня мог спадзявацца на такі канец. Замест гэтых надзей перад ім цяпер была чорная завеса, якая яшчэ шчыльней захоўвала праўду, якую ён меўся вось-вось знайсьці. Перад гэтаю завесаю мільгала постаць „председателя“, які закінуў у сэрца яшчэ новую спакусу, новае недавер‘е да людзей, да закону. {{Водступ|2|em}}Чаму-ж гэта ў школе, чаму ў піонэрскім атрадзе мы вучым, мы верым у вадно, думаў Тодар, а ў людзей іншых выходзіць іншае? Усе ведаюць, што Сымон Карнач — нячысты чалавек, а сам прадсядацель лічыць яго добрым. Што-ж гэта такое? Гэтае запытаньне не знаходзіла сабе адказу і круцілася ў мазгох Тодара, калола там да болю, засланяла сабою ўсе іншыя думкі. {{Водступ|2|em}}Вецер шыбануў і стукнуў акном. Тодар апомніўся. „Председатель“ спаў, разявіўшы рот; мухі таўкліся над ім роем. Тодар хацеў пабудзіць яго, каб яшчэ запытацца аб чым кольвечы, але, падумаўшы, павярнуўся і пакінуў габінэт. Вышаўшы ў поле за хвальварак, ён пашоў па дарозе без якое-небудзь мэты, нават ня пытаючыся ў сябе, куды ён ідзе. Перад ім усё стаяла пытаньне, чаму старшыня не адчуў праўды, чаму не пасобіў яму. Дзед Сымон добры для начальства, сказаў старшыня, з начальствам добра жыве. Ну, а калі так, то ніколі нельга будзе звольніцца ад яго, ён заўсёды будзе змывацца над імі, над мацераю і Тодарам, заўсёды будзе нажывацца чужою працаю. {{Водступ|2|em}}Куды ісьці? Дадому, наведацца мацеры? Да школы? Маці плача, мусіць, і нічым ёй там не пасобіш, а ў школе цяпер ужо нікога няма — усе дзеці разышліся на лета, гэта ня горад. {{Водступ|2|em}}А ці ня можна-ж яшчэ дамагчыся свайго, ці не паставінь на сваім? Мала што гэты старшыня, рык гэты, не захацеў {{перанос-пачатак|п=раза|к=браць}}<noinclude></noinclude> id4zymehtyfsfeoj1kkpj169ict6d5n 104 122541 284467 2026-05-04T11:56:24Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=раза|к=браць}} справы. Можа, ён і сам нічога ня ведае: гэта-ж ня дзіва — ён ледва выгаварыў слова „піонэр“, ды і так сказаў шыварат-навыварат. І запраўды, няма чаго ўжо задумляцца. Трэба пайсьці ў горад, там ёсьць вышэйшы комітэт, ён разьбя...» 284467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{перанос-канец|п=раза|к=браць}} справы. Можа, ён і сам нічога ня ведае: гэта-ж ня дзіва — ён ледва выгаварыў слова „піонэр“, ды і так сказаў шыварат-навыварат. І запраўды, няма чаго ўжо задумляцца. Трэба пайсьці ў горад, там ёсьць вышэйшы комітэт, ён разьбярэ ўсё, як належыць і — не здабраваць тады дзеду Сымону. {{Водступ|2|em}}Быццам новыя сілы нахлынулі на Тодара. Ён шпаркім крокам пусьціўся па дарозе, але, прашоўшы з поўвярсты, {{Абмылка|ўспомніў|успомніў}}, што ня ведае, у які бок ісьці. Ён прыпыніўся і пачаў выбіраць напрамак па сонцы. Горад павінен быць на ўсходзе, але дарогі туды няма, дарога якраз на поўдзень і поўнач. Добра, што на дарозе ня ў доўгім часе паказалася фурманка. {{Водступ|2|em}}— {{Абмылка|Дядзька|Дзядзька}}, як трэба йсьці ў горад? — запытаўся Тодар у пад‘ехаўшага фурманшчыка. {{Водступ|2|em}}— У горад? Ох, далёка адгэтуль у горад, — адказаў той. {{Водступ|2|em}}— Дарма, што далёка, вы скажэце толькі, як туды йсьці. {{Водступ|2|em}}— Да ты што, сам туды йдзеш? {{Водступ|2|em}}— Вядома. {{Водступ|2|em}}— Жабруеш ты, бацькоў у цябе няма? {{Водступ|2|em}}— Не, я не жабрую, я йду ў горад па справах. {{Водступ|2|em}}— А што табе там трэба? {{Водступ|2|em}}— Зямельнае пытаньне ў мяне. {{Водступ|2|em}}Фурманшчык прыпыніў каня, зьлез з воза, узяўся ў бакі, доўга глядзеў, як на нейкае цуда, на гэтага хлопчыка, а потым закаціўся ад сьмеху. {{Водступ|2|em}}— Да ці цябе ўзапраўды бусел на хвасьце прынёс? Такога спрытнага матка не магла радзіць. У яго зямельныя справы! Ха-ха-ха! {{Водступ|2|em}}Тодар адышоў ад фурманшчыка на некалькі крокаў. {{Водступ|2|em}}— Я ў вас прасіў паказаць дарогу, а не рагатаць, як каня, — сказаў ён з насупленымі брыўмі. {{Водступ|2|em}}— О, да ты хлапец, хоць куды! Ну, добра: вось пройдзеш да гэтае вёскі, а там будзе шлях; ён ідзе да самага гораду. {{Водступ|2|em}}— Дзякуй!<noinclude></noinclude> j4dbtmq4nt855zg6ackv54raajpmh9k 104 122542 284468 2026-05-04T11:58:54Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Тодар чуць ня трухам пусьціўся ў бок паказанае яму вёскі. Фурманшчык стаяў пасярод дарогі і доўга пазіраў усьлед гэтага маленькага падарожнага, торбачка якога ўжо далёка мільгацела белай плямай на шэрай сарочцы. Сонца было ўжо зусім нізк...» 284468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Тодар чуць ня трухам пусьціўся ў бок паказанае яму вёскі. Фурманшчык стаяў пасярод дарогі і доўга пазіраў усьлед гэтага маленькага падарожнага, торбачка якога ўжо далёка мільгацела белай плямай на шэрай сарочцы. Сонца было ўжо зусім нізка і золатам ахварбоўвала пыл над дарогаю, які сваёю лёгкаю пялёнкаю пакрысе засьцілаў швідкага малога чалавечка. {{Водступ|2|em}}Тодар ішоў цэлую ноч, не прыпыняючыся. Там, хоць яшчэ і далёка, горад, дзе ён знойдзе адказ на ўсе свае запытаньні, дзе ён знойдзе праўду, без якое далей немагчыма жыць... {{Водступ|2|em}}Агата ўжо другі тыдзень, як была хвораю. Якая з ёю была хвароба, ніхто ня ведаў: болі ніякае ня было, але раптам на яе надыходзіла нейкае засьляпеньне, яна траціла ўсе сілы, пачынала дрыжэць, як асінавы ліст ад ветру, потым калаціцца аб вошта папала. Пачалася гэтая хвароба вось як. {{Водступ|2|em}}У лазьню, дзе ўжо колькі часу жыла Агата са сваёю дзяўчынкаю, адзін раз у вечары неспадзявана ўвашоў стары Сымон. Дзяўчынка прыкмеціла яго першаю і так перапалохалася яго твару, што палезла пад палок. Агата таксама была свая-не-свая, бо кожны раз, як Карнач заходзіў {{Абмылка|дя|да}} яе ў госьці, канчалася звычайна кепска. {{Водступ|2|em}}— Гм-гум! Вось дык род паганы: і дачка твая ў цябе — хаваецца ад людзей, як зьвер. Чаго ты туды забілася! — крыкнуў Сымон ва ўсё горла на дзяўчынку. {{Водступ|2|em}}Малая ня толькі ня вылезла з-пад полу, але, наадварот, яшчэ далей зашылася і пачала ціхенька плакаць. {{Водступ|2|em}}— Ну, ліха цябе бяры, сядзі сабе там... Агата, дзе твой байструк? {{Водступ|2|em}}— Гэта вы аб Тодарку пытаеце? {{Водступ|2|em}}— Аб Тодарку... Тодарку, а то-ж аб кім яшчэ. {{Водступ|2|em}}— Дык я-ж ня ведаю: ён як уцёк тады, дык я яго і ня бачыла. Татачка, можа вы чулі што аб ім, дзе ён? Скажэце, што з ім? {{Водступ|2|em}}— Голаў-бы ён зламаў, шалуцька! {{Водступ|2|em}}— Татачка, родны, скажэце, завошта вы яго так лаеце, чаму вы яго так ненавідзіце — ён-жа яшчэ блазан, розуму ў<noinclude></noinclude> 7ozbua5iqb0ejkc1hwr92gyqcw6c0g2