Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 93074 289602 289551 2026-06-19T12:46:17Z RAleh111 4658 289602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude> {{Справа|М. І. КАСЬПЯРОВІЧ.}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|Волаты}}.}}</center> <center>''(Прычынак да высевятленьня перадгістарычнай этнолёгіі Беларусі).''</center> {{Водступ|2.5|em}}1. {{Водступ|2.5|em}}На беларускай тэрыторыі знаходзіцца многа гарадзішч, валоў і курганоў. Беларускія, расійскія і польскія дасьледчыкі налічвалі іх дзесяткі тысяч. Сама больш ёсьць, зразумела, курганоў. Завуцца яны, нават у наш час, у розных мясцох, а то і ў аднэй мясцовасьці, парознаму. Так, адны называюць іх валатоўкамі, другія — сопкамі, трэція — капцамі, а чацьвертыя — курганамі. Сярод пісьменных людзей у апошні час пад уплывам літаратурнай мовы пераважае назва курган. Але наўрад ці так было крыху раней.</br> {{Водступ|2.5|em}}Прынамсі ў розных актах 16 і 17 стагодзьдзяў даволі часта ўжывалася называньне курганоў валатоўкамі: „мху у волотовки“ (11.5.1569)[[Волаты (1929)/Увагі/1#1)|^[1]]]; „идучы от Острое могилы назвиском Матшышъское, з волотовкою“ (14.3.1591)[[Волаты (1929)/Увагі/1#2)|^[2]]]; „на полях Задунайских, подле волотовок“ (28.6.1595)[[Волаты (1929)/Увагі/1#3)|^[3]]]; „за рекою Двиною у Волотовках“ (19.6.1623)[[Волаты (1929)/Увагі/1#4)|^[4]]]; „от тое волотовки у другую волотовку“ (26.10.1624)[[Волаты (1929)/Увагі/1#5)|^[5]]]; „знову на волотовце у волсе рубежы“ (4.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі/1#6)|^[6]]]; „коло каменя великого, против волотовки“ (11.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі/1#7)|^[7]]]; „подле волотовок великую и поля Мошенского“ (13.1.1628)[[Волаты (1929)/Увагі/1#8)|^[8]]]; „водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (19.6.1634)[[Волаты (1929)/Увагі/1#9)|^[9]]]; „от копца в березу рубежную между волотовок“ (17.10.1697)[[Волаты (1929)/Увагі/1#10)|^[10]]]; „от каменя у волотовку Борисуцкую“ (? 1570)[[Волаты (1929)/Увагі/1#11)|^[11]]] і інш. Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі/1#12)|^[12]]] і Вяроўкін[[Волаты (1929)/Увагі/1#13)|^[13]]] у адпаведных працах таксама прыводзяць шмат прыкладаў з старадаўніх актаў, у якіх курганы называюцца валатоўкамі.</br> {{Водступ|2|em}}Але і значна пазьней, у 19 і 20 стагодзьдзях, розныя дасьледчыкі адзначалі называньне курганаў на Беларусі валатоўкамі. Адны з іх сьведчылі аб існаваньні гэтай назвы на ўсёй Беларусі, другія — у паасобных краінах яе. Так, Эўст. Тышкевіч у свой час пісаў, што ёсьць асобны від курганоў, які на Беларусі завецца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі/1#14)|^[14]]]. Гэтыя весткі сьцьвярджаў і К. Тышкевіч, адзначаючы ў аднэй з сваіх прац, што „курганы вядомы цяпер на мове беларусаў пад назваю валатовак“[[Волаты (1929)/Увагі/1#15)|^[15]]]. Долэнга-Хадакоўскі-ж яшчэ раней паказваў на існаваньне гэтай назвы адно ў паўночна-ўсходняй Беларусі, пішучы, што „каля Віцебску і Полацку сяляне да сяго часу называюць старасьвецкія вялікія магілы валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі/1#16)|^[16]]]. У „Tugodnik'у ilustrowany'м“[[Волаты (1929)/Увагі/1#17)|^[17]]] і ў „Wisl'е“[[Волаты (1929)/Увагі/1#18)|^[18]]], ёсьць упаміны аб тым, што каля Беразьвеча на землях б. Віленскай губ. курганы таксама завуцца валатоўкамі. Весялоўскі значна пазьней сьцьвердзіў весткі Хадакоўскага аб тым, што „на Беларусі ў ваколіцах Полацку і Віцебску {{перанос пачатак|вала|тоўкамі}}<noinclude></noinclude> 4v5et1o8d7ll9o73o4np1um3c025bmu 289603 289602 2026-06-19T13:34:08Z RAleh111 4658 289603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude> {{Справа|М. І. КАСЬПЯРОВІЧ.}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|Волаты}}.}}</center> <center>''(Прычынак да высевятленьня перадгістарычнай этнолёгіі Беларусі).''</center> {{Водступ|2.5|em}}1. {{Водступ|2.5|em}}На беларускай тэрыторыі знаходзіцца многа гарадзішч, валоў і курганоў. Беларускія, расійскія і польскія дасьледчыкі налічвалі іх дзесяткі тысяч. Сама больш ёсьць, зразумела, курганоў. Завуцца яны, нават у наш час, у розных мясцох, а то і ў аднэй мясцовасьці, парознаму. Так, адны называюць іх валатоўкамі, другія — сопкамі, трэція — капцамі, а чацьвертыя — курганамі. Сярод пісьменных людзей у апошні час пад уплывам літаратурнай мовы пераважае назва курган. Але наўрад ці так было крыху раней.</br> {{Водступ|2.5|em}}Прынамсі ў розных актах 16 і 17 стагодзьдзяў даволі часта ўжывалася называньне курганоў валатоўкамі: „мху у волотовки“ (11.5.1569)[[Волаты (1929)/Увагі#1)|^[1]]]; „идучы от Острое могилы назвиском Матшышъское, з волотовкою“ (14.3.1591)[[Волаты (1929)/Увагі/1#2)|^[2]]]; „на полях Задунайских, подле волотовок“ (28.6.1595)[[Волаты (1929)/Увагі/1#3)|^[3]]]; „за рекою Двиною у Волотовках“ (19.6.1623)[[Волаты (1929)/Увагі/1#4)|^[4]]]; „от тое волотовки у другую волотовку“ (26.10.1624)[[Волаты (1929)/Увагі/1#5)|^[5]]]; „знову на волотовце у волсе рубежы“ (4.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі/1#6)|^[6]]]; „коло каменя великого, против волотовки“ (11.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі/1#7)|^[7]]]; „подле волотовок великую и поля Мошенского“ (13.1.1628)[[Волаты (1929)/Увагі/1#8)|^[8]]]; „водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (19.6.1634)[[Волаты (1929)/Увагі/1#9)|^[9]]]; „от копца в березу рубежную между волотовок“ (17.10.1697)[[Волаты (1929)/Увагі/1#10)|^[10]]]; „от каменя у волотовку Борисуцкую“ (? 1570)[[Волаты (1929)/Увагі/1#11)|^[11]]] і інш. Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі/1#12)|^[12]]] і Вяроўкін[[Волаты (1929)/Увагі/1#13)|^[13]]] у адпаведных працах таксама прыводзяць шмат прыкладаў з старадаўніх актаў, у якіх курганы называюцца валатоўкамі.</br> {{Водступ|2|em}}Але і значна пазьней, у 19 і 20 стагодзьдзях, розныя дасьледчыкі адзначалі называньне курганаў на Беларусі валатоўкамі. Адны з іх сьведчылі аб існаваньні гэтай назвы на ўсёй Беларусі, другія — у паасобных краінах яе. Так, Эўст. Тышкевіч у свой час пісаў, што ёсьць асобны від курганоў, які на Беларусі завецца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі/1#14)|^[14]]]. Гэтыя весткі сьцьвярджаў і К. Тышкевіч, адзначаючы ў аднэй з сваіх прац, што „курганы вядомы цяпер на мове беларусаў пад назваю валатовак“[[Волаты (1929)/Увагі/1#15)|^[15]]]. Долэнга-Хадакоўскі-ж яшчэ раней паказваў на існаваньне гэтай назвы адно ў паўночна-ўсходняй Беларусі, пішучы, што „каля Віцебску і Полацку сяляне да сяго часу называюць старасьвецкія вялікія магілы валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі/1#16)|^[16]]]. У „Tugodnik'у ilustrowany'м“[[Волаты (1929)/Увагі/1#17)|^[17]]] і ў „Wisl'е“[[Волаты (1929)/Увагі/1#18)|^[18]]], ёсьць упаміны аб тым, што каля Беразьвеча на землях б. Віленскай губ. курганы таксама завуцца валатоўкамі. Весялоўскі значна пазьней сьцьвердзіў весткі Хадакоўскага аб тым, што „на Беларусі ў ваколіцах Полацку і Віцебску {{перанос пачатак|вала|тоўкамі}}<noinclude></noinclude> cyae2s6hd9cps7x9a0d1y3n68twcy4x 289605 289603 2026-06-19T13:35:58Z RAleh111 4658 289605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude> {{Справа|М. І. КАСЬПЯРОВІЧ.}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|Волаты}}.}}</center> <center>''(Прычынак да высевятленьня перадгістарычнай этнолёгіі Беларусі).''</center> {{Водступ|2.5|em}}1. {{Водступ|2.5|em}}На беларускай тэрыторыі знаходзіцца многа гарадзішч, валоў і курганоў. Беларускія, расійскія і польскія дасьледчыкі налічвалі іх дзесяткі тысяч. Сама больш ёсьць, зразумела, курганоў. Завуцца яны, нават у наш час, у розных мясцох, а то і ў аднэй мясцовасьці, парознаму. Так, адны называюць іх валатоўкамі, другія — сопкамі, трэція — капцамі, а чацьвертыя — курганамі. Сярод пісьменных людзей у апошні час пад уплывам літаратурнай мовы пераважае назва курган. Але наўрад ці так было крыху раней.</br> {{Водступ|2.5|em}}Прынамсі ў розных актах 16 і 17 стагодзьдзяў даволі часта ўжывалася называньне курганоў валатоўкамі: „мху у волотовки“ (11.5.1569)[[Волаты (1929)/Увагі#1)|^[1]]]; „идучы от Острое могилы назвиском Матшышъское, з волотовкою“ (14.3.1591)[[Волаты (1929)/Увагі/1#2)|^[2]]]; „на полях Задунайских, подле волотовок“ (28.6.1595)[[Волаты (1929)/Увагі/1#3)|^[3]]]; „за рекою Двиною у Волотовках“ (19.6.1623)[[Волаты (1929)/Увагі/1#4)|^[4]]]; „от тое волотовки у другую волотовку“ (26.10.1624)[[Волаты (1929)/Увагі/1#5)|^[5]]]; „знову на волотовце у волсе рубежы“ (4.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі/1#6)|^[6]]]; „коло каменя великого, против волотовки“ (11.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі/1#7)|^[7]]]; „подле волотовок великую и поля Мошенского“ (13.1.1628)[[Волаты (1929)/Увагі/1#8)|^[8]]]; „водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (19.6.1634)[[Волаты (1929)/Увагі/1#9)|^[9]]]; „от копца в березу рубежную между волотовок“ (17.10.1697)[[Волаты (1929)/Увагі/1#10)|^[10]]]; „от каменя у волотовку Борисуцкую“ (? 1570)[[Волаты (1929)/Увагі/1#11)|^[11]]] і інш. Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі/1#12)|^[12]]] і Вяроўкін[[Волаты (1929)/Увагі/1#13)|^[13]]] у адпаведных працах таксама прыводзяць шмат прыкладаў з старадаўніх актаў, у якіх курганы называюцца валатоўкамі.</br> {{Водступ|2|em}}Але і значна пазьней, у 19 і 20 стагодзьдзях, розныя дасьледчыкі адзначалі называньне курганаў на Беларусі валатоўкамі. Адны з іх сьведчылі аб існаваньні гэтай назвы на ўсёй Беларусі, другія — у паасобных краінах яе. Так, Эўст. Тышкевіч у свой час пісаў, што ёсьць асобны від курганоў, які на Беларусі завецца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі/1#14)|^[14]]]. Гэтыя весткі сьцьвярджаў і К. Тышкевіч, адзначаючы ў аднэй з сваіх прац, што „курганы вядомы цяпер на мове беларусаў пад назваю валатовак“[[Волаты (1929)/Увагі/1#15)|^[15]]]. Долэнга-Хадакоўскі-ж яшчэ раней паказваў на існаваньне гэтай назвы адно ў паўночна-ўсходняй Беларусі, пішучы, што „каля Віцебску і Полацку сяляне да сяго часу называюць старасьвецкія вялікія магілы валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі/1#16)|^[16]]]. У „Tugodnik'у ilustrowany'м“[[Волаты (1929)/Увагі/1#17)|^[17]]] і ў „Wisl'е“[[Волаты (1929)/Увагі#18)|^[18]]], ёсьць упаміны аб тым, што каля Беразьвеча на землях б. Віленскай губ. курганы таксама завуцца валатоўкамі. Весялоўскі значна пазьней сьцьвердзіў весткі Хадакоўскага аб тым, што „на Беларусі ў ваколіцах Полацку і Віцебску {{перанос пачатак|вала|тоўкамі}}<noinclude></noinclude> 5rtyarrtzhuvv5gsfe6v3mpiuit3tr4 289606 289605 2026-06-19T13:37:55Z RAleh111 4658 289606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude> {{Справа|М. І. КАСЬПЯРОВІЧ.}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|Волаты}}.}}</center> <center>''(Прычынак да высевятленьня перадгістарычнай этнолёгіі Беларусі).''</center> {{Водступ|2.5|em}}1. {{Водступ|2.5|em}}На беларускай тэрыторыі знаходзіцца многа гарадзішч, валоў і курганоў. Беларускія, расійскія і польскія дасьледчыкі налічвалі іх дзесяткі тысяч. Сама больш ёсьць, зразумела, курганоў. Завуцца яны, нават у наш час, у розных мясцох, а то і ў аднэй мясцовасьці, парознаму. Так, адны называюць іх валатоўкамі, другія — сопкамі, трэція — капцамі, а чацьвертыя — курганамі. Сярод пісьменных людзей у апошні час пад уплывам літаратурнай мовы пераважае назва курган. Але наўрад ці так было крыху раней.</br> {{Водступ|2.5|em}}Прынамсі ў розных актах 16 і 17 стагодзьдзяў даволі часта ўжывалася называньне курганоў валатоўкамі: „мху у волотовки“ (11.5.1569)[[Волаты (1929)/Увагі#1)|^[1]]]; „идучы от Острое могилы назвиском Матшышъское, з волотовкою“ (14.3.1591)[[Волаты (1929)/Увагі#2)|^[2]]]; „на полях Задунайских, подле волотовок“ (28.6.1595)[[Волаты (1929)/Увагі#3)|^[3]]]; „за рекою Двиною у Волотовках“ (19.6.1623)[[Волаты (1929)/Увагі#4)|^[4]]]; „от тое волотовки у другую волотовку“ (26.10.1624)[[Волаты (1929)/Увагі#5)|^[5]]]; „знову на волотовце у волсе рубежы“ (4.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі#6)|^[6]]]; „коло каменя великого, против волотовки“ (11.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі#7)|^[7]]]; „подле волотовок великую и поля Мошенского“ (13.1.1628)[[Волаты (1929)/Увагі#8)|^[8]]]; „водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (19.6.1634)[[Волаты (1929)/Увагі#9)|^[9]]]; „от копца в березу рубежную между волотовок“ (17.10.1697)[[Волаты (1929)/Увагі#10)|^[10]]]; „от каменя у волотовку Борисуцкую“ (? 1570)[[Волаты (1929)/Увагі#11)|^[11]]] і інш. Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#12)|^[12]]] і Вяроўкін[[Волаты (1929)/Увагі#13)|^[13]]] у адпаведных працах таксама прыводзяць шмат прыкладаў з старадаўніх актаў, у якіх курганы называюцца валатоўкамі.</br> {{Водступ|2|em}}Але і значна пазьней, у 19 і 20 стагодзьдзях, розныя дасьледчыкі адзначалі называньне курганаў на Беларусі валатоўкамі. Адны з іх сьведчылі аб існаваньні гэтай назвы на ўсёй Беларусі, другія — у паасобных краінах яе. Так, Эўст. Тышкевіч у свой час пісаў, што ёсьць асобны від курганоў, які на Беларусі завецца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#14)|^[14]]]. Гэтыя весткі сьцьвярджаў і К. Тышкевіч, адзначаючы ў аднэй з сваіх прац, што „курганы вядомы цяпер на мове беларусаў пад назваю валатовак“[[Волаты (1929)/Увагі#15)|^[15]]]. Долэнга-Хадакоўскі-ж яшчэ раней паказваў на існаваньне гэтай назвы адно ў паўночна-ўсходняй Беларусі, пішучы, што „каля Віцебску і Полацку сяляне да сяго часу называюць старасьвецкія вялікія магілы валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі#16)|^[16]]]. У „Tugodnik'у ilustrowany'м“[[Волаты (1929)/Увагі#17)|^[17]]] і ў „Wisl'е“[[Волаты (1929)/Увагі#18)|^[18]]], ёсьць упаміны аб тым, што каля Беразьвеча на землях б. Віленскай губ. курганы таксама завуцца валатоўкамі. Весялоўскі значна пазьней сьцьвердзіў весткі Хадакоўскага аб тым, што „на Беларусі ў ваколіцах Полацку і Віцебску {{перанос пачатак|вала|тоўкамі}}<noinclude></noinclude> d1gc2zux8vaxzguc9tjx8wqeaw9i382 289625 289606 2026-06-19T14:59:02Z RAleh111 4658 289625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude> {{Справа|М. І. КАСЬПЯРОВІЧ.}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|Волаты}}.}}</center> <center>''(Прычынак да высевятленьня перадгістарычнай этнолёгіі Беларусі).''</center> {{Водступ|2.5|em}}1. {{Водступ|2.5|em}}На беларускай тэрыторыі знаходзіцца многа гарадзішч, валоў і курганоў. Беларускія, расійскія і польскія дасьледчыкі налічвалі іх дзесяткі тысяч. Сама больш ёсьць, зразумела, курганоў. Завуцца яны, нават у наш час, у розных мясцох, а то і ў аднэй мясцовасьці, парознаму. Так, адны называюць іх валатоўкамі, другія — сопкамі, трэція — капцамі, а чацьвертыя — курганамі. Сярод пісьменных людзей у апошні час пад уплывам літаратурнай мовы пераважае назва курган. Але наўрад ці так было крыху раней.</br> {{Водступ|2.5|em}}Прынамсі ў розных актах 16 і 17 стагодзьдзяў даволі часта ўжывалася называньне курганоў валатоўкамі: „мху у волотовки“ (11.5.1569)[[Волаты (1929)/Увагі#1)|¹)]]; „идучы от Острое могилы назвиском Матшышъское, з волотовкою“ (14.3.1591)[[Волаты (1929)/Увагі#2)|²)]]; „на полях Задунайских, подле волотовок“ (28.6.1595)[[Волаты (1929)/Увагі#3)|³)]]; „за рекою Двиною у Волотовках“ (19.6.1623)[[Волаты (1929)/Увагі#4)|⁴)]]; „от тое волотовки у другую волотовку“ (26.10.1624)[[Волаты (1929)/Увагі#5)|⁵)]]; „знову на волотовце у волсе рубежы“ (4.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі#6)|⁶)]]; „коло каменя великого, против волотовки“ (11.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі#7)|⁷)]]; „подле волотовок великую и поля Мошенского“ (13.1.1628)[[Волаты (1929)/Увагі#8)|⁸)]]; „водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (19.6.1634)[[Волаты (1929)/Увагі#9)|⁹)]]; „от копца в березу рубежную между волотовок“ (17.10.1697)[[Волаты (1929)/Увагі#10)|¹⁰)]]; „от каменя у волотовку Борисуцкую“ (? 1570)[[Волаты (1929)/Увагі#11)|¹¹)]] і інш. Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#12)|¹²)]] і Вяроўкін[[Волаты (1929)/Увагі#13)|¹³)]] у адпаведных працах таксама прыводзяць шмат прыкладаў з старадаўніх актаў, у якіх курганы называюцца валатоўкамі.</br> {{Водступ|2|em}}Але і значна пазьней, у 19 і 20 стагодзьдзях, розныя дасьледчыкі адзначалі называньне курганаў на Беларусі валатоўкамі. Адны з іх сьведчылі аб існаваньні гэтай назвы на ўсёй Беларусі, другія — у паасобных краінах яе. Так, Эўст. Тышкевіч у свой час пісаў, што ёсьць асобны від курганоў, які на Беларусі завецца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#14)|¹⁴)]]. Гэтыя весткі сьцьвярджаў і К. Тышкевіч, адзначаючы ў аднэй з сваіх прац, што „курганы вядомы цяпер на мове беларусаў пад назваю валатовак“[[Волаты (1929)/Увагі#15)|¹⁵)]]. Долэнга-Хадакоўскі-ж яшчэ раней паказваў на існаваньне гэтай назвы адно ў паўночна-ўсходняй Беларусі, пішучы, што „каля Віцебску і Полацку сяляне да сяго часу называюць старасьвецкія вялікія магілы валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі#16)|¹⁶)]]. У „Tugodnik‘у ilustrowany‘м“[[Волаты (1929)/Увагі#17)|¹⁷)]] і ў „Wisl‘е“[[Волаты (1929)/Увагі#18)|¹⁸)]], ёсьць упаміны аб тым, што каля Беразьвеча на землях б. Віленскай губ. курганы таксама завуцца валатоўкамі. Весялоўскі значна пазьней сьцьвердзіў весткі Хадакоўскага аб тым, што „на Беларусі ў ваколіцах Полацку і Віцебску {{перанос пачатак|вала|тоўкамі}}<noinclude></noinclude> 3lntmnus1ipim0l9y3n3m9hap0u5e3u 104 93076 289598 289544 2026-06-19T12:32:52Z RAleh111 4658 289598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude><center>{{x-larger|{{Разбіўка|УВАГІ.}}}}</center> ==={{x-smaller|1)}}=== {{Водступ|2|em}}Историко-юридическіе матеріалы, извлеченные из актовых книг губерній могилевской и витебской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске, том XX, ст. 508. ==={{x-smaller|2)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, ст. 497. ==={{x-smaller|3)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, ст. 512 і, апрача таго, яшчэ ст. 509. ==={{x-smaller|4)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, том ХХІ, ст. 497. ==={{x-smaller|5)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, ст. 499. ==={{x-smaller|6)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, том ХХІІ, ст. 453. ==={{x-smaller|7)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, ст. 454. ==={{x-smaller|8)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, ст. 460. ==={{x-smaller|9)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, том ХХІ, ст. 480; апрача таго, яшчэ ст. 500. ==={{x-smaller|10)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, том ХХІІ, ст. 467. ==={{x-smaller|11)}}=== {{Водступ|2|em}}Тамсама, ст. 496; апрача таго, яшчэ ст. 145, 159, 254, 413, 483, 493; том ХХІІІ, ст. 469, 491; том ХХІV, ст. 498; том ХХV, ст. 191, 339; том ХХХІ, ст. 426, 437, 501, 502, 504; том ХХVIII, ст. 265; том ХХІХ; ст. 140; том ХХХІ ст. 11, 69. ==={{x-smaller|12)}}=== {{Водступ|2|em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском). СПБ 1906, ст. 15—16: „Недалеко от места (Витебска) первое поле, идучи от Острое могилы, назвиском Матслытъское, з волотовкою“ (1592); „полянку лежачую на полях задунайских (Дунай — ручей в Витебске) подле волотовок“ (1593 г.) „с того мху у волотовки, у могильника и по крест каменный“ (1596 г.); „огород водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (1634 г.); „грунт у волотовках кончится у мох татарский“ (1623 г.) „от тое сосну у волотовку межи купелищ, от тое волотовки у другую волотовку“ (1615 г.); „s Kopcu w brzoze rubiezn, miedzy wołotowek“ (1697 г.) и др.“. ==={{x-smaller|13)}}=== {{Водступ|2|em}}М. Веревкин. Записка об археологических памятниках витебской губернии (по документам Витебскаго центральнаго архива). Труды Виленскаго отделения Московскаго предварительнаго комитета по устройству в Вильне IX археологическаго с’езда. Вильна 1893, ст. 202: „подле волотовок и подле поля пана Ивана“ (8.4. 1593) і шмат іншых. ==={{x-smaller|14)}}=== {{Водступ|2|em}}Eus. Tyszkiewicz. Badania archeologiczne nad zabytkami przedmiotow sztuk i rzemiosł… Wilno 1850, ст. 55: „jest jeszcze rodzaj kurganow znanych na Rusi Litewskiej, pod nazwaniem wolotoki, te sa nierownie pozniejsze od kurganow grobowych i czysto sławiańskie“. Пар. Szukiewicz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. ==={{x-smaller|15)}}=== {{Водступ|2|em}}К. Тышкевич. О курганах в Литве и Западной Руси. Вильно 1865, ст. 9: „курганы известны ныне на языке белоруссов под названием волотовки“. Пар. А. Потебня. Этимологические заметки. „Живая старина“, вып. III, СПБ 1891, ст. 120: „В Брусс волотками и волоточками называются курганы (Срезн. І. с.)“. ==={{x-smaller|16)}}=== {{Водступ|2|em}}Отрывок из путешествия Ходаковскаго по Россіи „Русскій историческій сборник“, Москва 1839, том III, кн. 2, ст. 171: „около Витебска и Полоцка поселяне доныне называют старинные великие могилы волотоўкамі“. Пар. Opisanie powiatu borysowskiego pod wzgledem statystycznym, geognostycznym, historycznym, hospodarczym, premysłowo-handlowym i lekarskim. Wilno 1847, ст. 441—442; „u białorusinow, podług ustnych podań Chodakowskiego, udzielonych IP Koeppenowi, w okolicach Połocka i Witebska, mogiły czyli hrobowe kopce zowia wołotowki“. Пар. I. Talko—Hryncewicz. Z moich wspomień o dawnych archeologach. „Wiadomości archeologiczne“, Warzawa 1923, tom VIII, zesz. 2—4, ст. 177. Пар. І. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том І, книга 3, Москва 1848, ст. 97: „белоруссы в окрестностях Полоцка и Витебска по изустным рассказам Ходаковкаго господину Кепену, обыкновенно называют могилы волотовками, также волотками (tumuli gigantum) а кое-где и осилками (то-есть potentium?)“. ==={{x-smaller|17)}}=== {{Водступ|2|em}}Tygodnik ilustrowany, 1901, № 6, ст. 117. ==={{x-smaller|18)}}=== {{Водступ|2|em}}Wisła. Miesiecznik poświencony krajoznawstwu i ludoznawstwu, tom XVI, zesz. 4 ст. 569. Пар. паведамленьне селяніна Галадаева аб тым, што ў б. віленскай губ. курганы завуцца валатоўкамі — „Вестник знанія“, СПБ 1911, № 1, ст. 78.<noinclude></noinclude> 3jit8qlqnszdu0cju5nnlgxwusdwxhw 104 98468 289639 234023 2026-06-20T10:57:34Z Gleb Leo 2440 289639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>судить о нашей програмѣ на основаніи толков лиц, не принадлежащих к нашей организации. Мы отвѣчаем лишь за то, что будет появляться в нашем органѣ, или в особом изданіи от групы „Гомона“. {{Абмылка|то|Что}} же касается наших отношеній к бѣлорусским кружкам, образовавшимся, как нам извѣстно, в нѣкоторых университетских центрах среди молодежи, то они опредѣляются нашей програмой. Так как главной задачей бѣлоруссов является пропаганда федеративной самостоятельности Бѣлоруссіи, то, полагая, что лучшая часть этих кружков неизбѣжно должна будет примкнуть к нашей постановкѣ дѣла, мы постараемся завести самыя тѣсныя сношенія для болѣе близкаго знакомства з нашей программой. {{Водступ|2|em}}В заключеніе скажем, что наша задача представляет для своего существованія много трудностей, которыя нам предстоят как со стороны инертности бѣлорусской интеллигенціи, так и со стороны косности ходячих понятій і мнѣній о федерализмѣ. Но как бы не велики были эти трудности, мы, насколько это будет в наших силах, положим первый камень для фундамента федеративной самостоятельности, Бѣлоруссии. {{Водступ|2|em}}Был-бы сдѣлан первый шаг, для продолженія же дѣла выступят, несомнѣнно, новыя силы с большей энергией и увѣнчают дѣло успѣхом“. — {{Водступ|2|em}}Гэтак выглядае зьмест першага артыкулу „Гомана.“ Далей будзем знаёміцца з артыкуламі наступнымі. {{Цэнтар|{{Разбіўка|§ 2. „Внутреннее обозрѣніе".}}}} {{Водступ|2|em}}Наступны артыкул „Гоману“ - „Внутреннее обозрѣніе“ пасьвячаны, як сам загаловак яго кажа, агляду ўнутранай царскай палітыкі ў Беларусі і так-жа для нас дужа цікавы. Гаворыцца ў ім аб тэй шалёнай русыфікацыі нашага краю, якую праводзілі ў нас розныя так званыя начальнікі краю — віленскія генэрал-губэрнатары. {{Водступ|2|em}}Агульны зьмест гэтага артыкулу выражаны ясна ў падзагалоўку: „Новый начальник края. Искорѣненіе полонизма. Пробужденіе народнаго сознанія. Безцеремонность продажнаго писаки и новые всходы“. Бліжэй зьмест выглядае ў скарочаньні гэтак.<noinclude></noinclude> 1qa1yf27ikrlxdld4sn99igmcayuyfl 104 98469 289640 234029 2026-06-20T11:01:25Z Gleb Leo 2440 289640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— Тотлебен<ref>Віленскі генэрал-губернатар, †1884.</ref> з свайго становішча аткліканы. І добра. У сваей тупой стараннасьці ён ня ведаў, што і як „искоренят“. Прыехаў новы. Сказаў мову, якіх у нас за апошніх 20 гадоў гаварылася многа. Усе яны прыракалі выкараняць у краі нашым польскасьць і насаджаць расейскасьць. Мэты аднак сваей гэныя начальнікі краю не дапіналі, бо рабілі гэта пераважна грубой сілай. Асабліва ў гэтым адзначаўся Тотлебен, аб якога дзейнасьці „нѣкоторое понятіе может дать хотя бы корреспонденція из Вильны, помѣщенная в № 1 нашего органа“. Пасьля Тотлебена прышоў Коханов, які так-жа сказаў праграмную мову, каторая „дышет солдатским жаром“ і так жа прыракае праводзіць русыфікацыю краю. Мова Каханова дае нам прадусім паняцьце аб ступені ўлады „какой пользуются начальники Западнаго Края“. З гэтай мовы мы бачым, што ў Беларусі для вышэйшага начальства „закон не писан“. {{Водступ|2|em}}Гэткім спосабам русыфікацыя ў нас адбываецца ўжо 20 гадоў, але вынікі яе нэгатыўныя. Ськіраваная проціў полёнізма, яна яго ня толькі ня выкараніла, „но напротив, дала еще большій толчек его развітію. Католичество в этом отношеніи обнаружило необыкновенную живучость и упорность“. Не давяла да пажаданых мэтаў ані русыфікацыйная палітыка замельная, ані школьная. Агулам да чаго датыкалася рука абрусіцеляў, тое ставалася няжывым і такім чынам усе спробы русыфікацыі Беларусі на кожным шагу цярпелі няўдачы, не знаходзячы для сябе адпаведнага грунту. Ясная рэч, што ўся культурная барацьба, якая вядзецца ў нашым краі, датыча прадусім інтэлігенцыі; народная-ж гушча, замкнуўшыся сама ў сабе, астаецца бадай роўнадушнай і глухой да тых спроб, якія над ей хочуць даканаць абедзьве староны, што вядуць векавую барацьбу за панаваньне над гэтай гушчай. „Народ не воспринимает всего того, что ему навязывают, а ревниво оберегает от чужих вліяній основныя черты своего быта, ожидая того момента, когда откроется возможность для широкаго развитія всѣх начал его жизни“. Але гэта можа наступіць толькі тады, калі перастане барацьба {{Абмылка|верхних|верхніх}} слаёў і будзе магчымасьць шырокага развою народнага жыцьця. Тымчасам урад да<noinclude></noinclude> mkdvgec9eodwaqcoygdgl23fl04des9 104 98470 289641 234034 2026-06-20T11:04:31Z Gleb Leo 2440 289641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>народу тасуе толькі сілу. Гэткае палажэньне зачынае выводзіць з цярпеньня сялян-беларусаў, каторыя гэтулькі працярпелі ў працягу ўсяго свайго гістарычнага жыцьця. {{Водступ|2|em}}Праўда, зямельная рэформа 1863 г., а так-жа абяцанкі розных палёгкаў і прывілеяў праз некаторы час у народзе падтрымоўвалі надзею на расейскі ўрад, але пасьля таго, калі ні адно з прырачэньняў урадавых ня было споўнена і калі беззямельным бедняком прышлося ўміраць з голаду, аб ранейшай сваей пашане да ўладаў народ стаў забывацца і адносіны яго да гэтых уладаў сталі штораз больш завастрацца. Доказам гэтага служаць сялянскія спраціўленьні проціў улады ў розных мясцох Беларусі. Да цара народ адносіцца так-жа няпрыхільна. Урад-жа на ўсё мае адно лякарства — ўціск, якім яшчэ больш павялічвае цяжкое палажэньне народу, {{Водступ|2|em}}Бяручы гэта ўсё пад увагу, няможна ня цешыцца з выступленьняў тых людзей, што імкнуцца сказаць слова праўды аб Беларусі. Такім напр. ёсьць „Первое письмо о Бѣлоруссіи“ у заграничным „Вѣстникѣ Народной Воли“. Да гэткіх выступаў можна залічыць нядаўна паявіўшаеся „Посланіе к Землякам Бѣлоруссам“, у якім дужа ўдатна апісаны здарэньні нашых дзён. Але ўсё гэта толькі спробы. Больш акуратна гэта зробіць наш орган, які сябе пасьвяціў выясьненьню крычачых патрэб нашага няшчаснага краю. — {{Водступ|2|em}}Далей у „Гомане“ йдзе аддзел карэспандэнцыяў, з якімі хоць коратка належа нам так жа пазнаёміцца. {{Цэнтар|{{Разбіўка|§ 3 „Корреспонденціи“.}}}} {{Водступ|2|em}}Аддзел карэспандэнцыяў „Гомана“, зразумелая рэч менш цікавы. Аднак для поўнасьці нашага з гэтай часопісяй знаёмства, збольшага пазнаёмімся і з іх зьместам. {{Водступ|2|em}}''З Дзісенскага пав''. Завастраюцца адносіны зямельныя ня толькі між абшарнікамі, але і духавенствам. Так напр. сяляне арэндатары царкоўнай зямлі ў Друі, ня гледзячы, што срок арэнды скончыўся яшчэ ў 1882 г., зямлі не пакінулі, сілай аставаліся ў фальварку, карысталіся ім далей і дамагаліся бяссрочнай арэнды. Знача, „понятіе о собственности в народѣ еще не выдѣлилось окончательно из понятія владѣнія и что право по земельной собственности<noinclude></noinclude> o30kovwelm9u5fe5074o2d0aqa4nr1b 104 98471 289642 234038 2026-06-20T11:12:37Z Gleb Leo 2440 289642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>еще до нынѣ у нас не кристализировалось и не отвердѣло в опредѣленных формах<ref>Аўтар гэтак цьвердзячы мыляўся, бо сяляне не затым на чужой зямлі сядзелі, што ня мелі пачуцьця ўласнасьці, а іменна {{Абмылка|затым.|затым,}} што такое пачуцьцё мелі і што такое іх пачуцьцё было часта і груба крыўджана і гвалчана. А. С.</ref>. {{Водступ|2|em}}''З Слуцкага пав''. Сяляне в. Затур’е вялі спор з Радзівілам за пасьбішча. Суд прысудзіў у карысьць Радзівіла. Калі ж прышло да разгранічэньня, сяляне сілай да гэтага не дапускалі. Прыехала рознае начальства, а сяляне стаялі пры сваём. У выніку было чал. 20 арыштаваных. Сяляне ўрэшце ўступілі. {{Водступ|2|em}}''З Менску''. Народ распраўляецца з сваімі эксплататарамі. У сяле Залядзе, Слуцкага пав., багацела коштам сялян сям’я Александровічаў, прыблудаў. Дзеля сваіх мэтаў карысталіся яны крадзежай, ашуканствам, разбоем і грозьбамі. Дастаўшы, так-жа грозьбай, ад абшарніцы лесу, Александровічы сталі гнаць сялян на работу дзеля дастаўкі дрэва. Сяляне ўзбурыліся, акружылі дом Александровічаў і разбурылі яго, а трох Александровічаў забілі. Будзе суд. Пэўне лагодны, бо — між іншым — сяляне прасілі ўлады, выселіць ад іх Александровічаў, але дарэмна. {{Водступ|2|em}}''З Пецярбургу''. Вышэйшае начальства з скуры лезе, каб „предупредить развитие „крамолы“ і „вольнодумства“, але яму гэта не ўдаецца. Рэвалюцыйнасьць разьвіваецца. Усьцяж адбываюцца арышты, часта без разбору правых ці левых. З палітычнымі вязьнямі абходзяцца дужа дрэнна. Газэты і журналы закрываюцца. З грамадзкай думкай улады ня лічацца. Бібліятэкі і чытальні абавязваюць падпіскай не выдаваць кніжак некалькі сот лепшых і найбольш попупулярных аўтараў. Гэта родзіць вялікую патрэбнасьць літаратуры нелегальнай. Астаецца толькі пажадаць, каб паявіліся [[Аўтар:Аляксандр Грецэн|Гэрцэны]], каб сталі выдавацца такія популярныя органы, якім быў „Колокол“. У верасьні вышаў нелегальна № 10 „Народнай Воли“, у якім варта адзначыць адказ Выканаўчага К-ту партыі „народавольцаў“ польскім соцыялістам, рэвалюцыйнай партыі „Пролетарыят“. „В этом отвѣтѣ с большою опредѣленностью высказвается взгляд исполнительнаго К-та на<noinclude></noinclude> ez4s5komb7unlrxdkgcp06kzk8cma01 104 98472 289643 234042 2026-06-20T11:15:37Z Gleb Leo 2440 289643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>національную независимость, при чем этот послѣдній вовсе не находит в самостоятельном существовании революціонных партій отдѣльных народностей бесполезнаго дробленія и несовместимости с найбольшей интенсивностью борьбы против общаго врага: обезпеченіем этой интенсивности должен служить тѣсный союз между партіями, который, {{Абмылка|но|по}} словам Исп. Комитета, в интерессах революціи столь же необходим, кас і точная іх самостоятельность“. {{Водступ|2|em}}Урад робіць сваю работу, а рэволюцыянэры сваю. Прыдзе час, калі няволі настане канец. — {{Водступ|2|em}}Пасьля корэспандэнцыяў ідзе вялікі незаглаўлены артыкул, які так-жа прыносіць нам шмат чаго цікавага і з якім так жа мусімо пазнаёміцца. {{Цэнтар|{{Разбіўка|§ 4. Неазаглаўлены артыкул аб {{Абмылка|нацыяналяным|нацыянальным}} пытаньні.}}}} {{Водступ|2|em}}Рэдакцыя „Гоману“ пасьля карэспандэнцыяў памяшчае безназоўны артыкул, зьмест якога, як убачым, пасьвячаны нацыянальнаму пытаньню, які папярэджваюць наступныя рэдакцыйныя ўвагі. {{Водступ|2|em}}— Артыкул гэты ўжо даволі даўно хадзіў у рукапісе ў Пецярбурзе сярод беларусаў. Уважаючы пытаньні, закранутыя аўтарам, цікавымі і важнымі, а так-жа лічачы пастаноўку іх гармонізуючай у многім з уласнымі нашымі паглядамі, зьмяшчаем гэны артыкул у нашым органе, жадаючы такім чынам зрабіць яго больш даступным для шырэйшага кругу чытачоў. — {{Водступ|2|em}}Далей ідзе гэны артыкул, якога зьмест у скарочаньні ніжэй падаём. {{Водступ|2|em}}— Нацыянальнае пытаньне, распрацавана ўжо дастатачна тэорэтычна і знайшоўшае ўжо самастойнасьць сярод іншых грамадзкіх пытаньняў, паявілася ня так даўно. Практычны яго зародак адносіцца да самай глыбокай старадаўнасьці, калі асобныя плямёны варожа спатыкаліся між сабой за панаваньне адно над другім. Бачым мы яго і пазьней у Грэкаў і Рымлян, каторыя ў імя перавагі „сваей пароды“ дапускаліся жудасных гвалтаў пад рознымі „барбарамі“, {{пераонос-пачатак|п=лі|к=чачы}}<noinclude></noinclude> adnhyd4ytdp266yd6fh2psn6u1baw46 104 98473 289644 234048 2026-06-20T11:18:59Z Gleb Leo 2440 289644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nejurist" /></noinclude>{{пераонос-канец|п=лі|к=чачы}} іх пароду ніжэйшай і народжаных для нявольніцтва. У выніку гэткага пагляду была няволя, тыранія і сьмерць многіх нават вялікіх народаў. У барацьбе гэтай нацыянальнай сьведамасьці яшчэ няма. Гэта ёсьць натуральная барацьба за існаваньне. Мы тут бяром за пачатак нацыянальнага пытаньня той мамэнт, калі ён паявіўся, як важны „общественный вопрос, уже '''испытавшій на себѣ''' попытку критики. Вопрос этот в нашем смыслѣ был выдвинут той самой вел. франц. революціей, '''которая претендовала на самую широкую космополитичность''' и которая желала облагодѣтельствовать все человѣчество невиданной свободой, выросшей на французской почвѣ“. Француская '''нацыя''' першая прычынілася да паўстаньня сучаснага нацыянальнага пытаньня, якое ў найвялікшага нямецкага патрыёта Фіхте атрымала і тэорэтычную формулу. Ня гледзечы на гэта, нац. пытаньне дагэтуль мае ў сабе шмат аднастароннасьці і нам беларусам трэба раз назаўсёды выказацца аб ім, каб ухіліцца ад усякіх непаразуменьняў і абвінавачаньня нас у '''вузкім сэпаратызме'''. {{Водступ|2|em}}Аднастароннасьць і вузкасьць разуменьня нац. пытаньня ў тым, што ў паняцьце нацыянальнасьці заўсёды ўносілася тэндэнцыя гвалту аднэй нацыі над другой і '''замкнёнасьць нацыяў''' у сваіх асабістых часта адсталых інтэрэсах. Лічачы чужыя нацыі „ніжэйшай расай“, кожная нацыя звычайна гавора толькі аб сваей уласнай дасканальнасьці: немцы аб „нямецкім духу“, палякі аб „польскім духу“, вялікаросы аб „рускім духу“ і г. д. А гвалт называецца ўласным імем толькі тады, калі ён датыча ўласнай нацыі. Гэткае разуменьне нац. пытаньня змусіла соцыялізм да яго адносіцца адмоўна. Крытыкуючы сучасны эканамічны і палітычны строй, соцыялізм лёгічна дайшоў да пярэчаньня нац. пытаньня, вырасшага на грунце буржуазнай свабоды: „зачѣм политическая свобода, когда ею пользуются тѣ, кто угнетает націю? Зачѣм національный патріотизм, когда им пользуются для лучшей эксплотаціи народных масс… Зачѣм во имя патріотизма эта нація будет уничтожать другую, когда в результатѣ борьбы пострадает та или другая в лицѣ '''простого народа'''?“ З адказу на гэтыя пытаньні соцыялізм дайшоў да поўнай нэгацыі нацыянальнага пытаньня.<noinclude></noinclude> 7hcr2bohi6nax1w3m2wkuw702nc74ks 104 123074 289638 285397 2026-06-20T08:29:52Z Gabix 3485 289638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude><section begin="3"/>{{smaller|выше. Въ тѣхъ варіантахъ, гдѣ жернова украдены у дѣда и бабы, припѣвъ пѣтуха, измѣняется: «панъ у дзѣда ночувавъ, и жоронцы укравъ».}} {{Водступ|2|em}}{{smaller|Въ варіантѣ, записанномъ нами отъ кр. дер. Горивца, сѣнн. у сказка оканчиваете разсказомъ о звѣряхъ въ ямѣ: «Ляциць пятухъ къ дзѣду, ажны видзиць — сидзяць у ями само тыя звѣри: мядзьвѣдзь, вовкъ, лисица, барсукъ и яще заяцъ, и не́якъ имъ вылѣзци изъ ямы. Тоды стали яны пятуха просиць, кабъ енъ ихъ выцигнувъ изъ ямы. А пятухъ кажаць: до́бро, я тольки занясу дзѣду жоронцы. Покуль пятухъ принесъ дзѣду жорны, дыкъ много годовъ пройшло, много воды изъ раки уцякло. Захоцѣлося звѣрямъ ѣсци, и стали яны думаць ды гадаць, якъ-бы ѣсци достаць. Тоды лисица кажаць: будзямъ выць! хто останетца, того зьядзимъ, И стали яны выць. Мядзьвѣдзь остався, яны мядзьвѣдзя разорвали и зъѣли. И. т. д. см. ск. «Звѣри въ ямѣ». Окончаніе: «Осталася одна лисица. Ажны идзець стралецъ, увидзѣвъ лисицу и кажаць: «бярися за ружжо, а я цябе выцягну!» А лисица кажиць: боюся ты мяне забъешъі — «Бярися!» — Боюся! — «Бярися!» — Боюся. Алитки лисица узялася. Стралецъ яе забивъ, здзеръ зь яе́ шкуру и пошивъ сабѣ шубу, ды ставъ шубу носиць, а Лисицыны дзѣци голосиць.}} {{Водступ|2|em}}{{smaller|Сравн. «Великор. сказки Худякова в. ІІ, стр. 108—109. Также Садовник. 169.}} <section end="3"/> <section begin="4"/>{{ц|'''{{Абмылка|3|4}}. Пятухъ и курочка.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Живъ сабѣ дзѣдъ ды баба. И были у ихъ пятухъ и курычка. Разъ копались яны на дворѣ на пометнюци. Курка выкопала шпильку, а пятухъ горошинку. Курычка тоды кажець пятуху: дай мнѣ горошинку, на̀ табѣ шпильку! Пятушокъ отдавъ курычцы горошинку, а курычка дала яму шпильку. Стала ѣсци курычка горошинку — и зъѣла, ставъ ѣсци пятушокъ шпильку — и удавився. Побѣгла курычка за водой у мора: «мора, мора, дай воды — пятушокъ удавився!» — Нѣ, не дамъ табѣ воды: сходзи къ парсюку, нехай дась мнѣ клыка. Побѣгла курычка къ иарсюку: «парсюкъ, парсюкъ, дай мору клыка, мора дась мнѣ воды — пятушокъ удавився!» — Нѣ, не дамъ клыка: сходзи къ дубу, нехай дась жулуда! Побѣгла курычка къ дубу: «дубъ, дубъ, дай парсюку жулуда!» — Нѣ, не дамъ жулуда: сходзи къ корови, нехай дась мнѣ молока. Побѣгла курычка къ корови: «корова, корова, дай жулуду молока!» — Нѣ, не дамъ молока: сходзи къ косцу, нехай косецъ дась мнѣ сѣна! Побѣгла курычка къ косцу: «косецъ, косецъ, дай корови сѣна!» — Нѣ, не дамъ сѣна: сходзи къ липини, нехай липина дась мнѣ лыкъ на лапци! Побѣгла курычка къ липини: «липина, липина, дай косцу лыкъ на лапци!» — Нѣ, не дамъ: сходзи къ ковалю, нехай мнѣ дась коваль ножикъ! Побѣгла курычка къ ковалю: «коваль, коваль, дай мнѣ ножикъ!» — Сходзи туды, дзѣ дзѣлыюць гроши, приняси ихъ мнѣ, тоды дамъ. Курычка побѣгла туды, идзѣ гронш дзѣлыюць.... Приплела курычка гроши, дала ковалю, а коваль давъ курычцы ножикъ. Понясла курычка ножикъ липини, липина дала курычцы лыкъ косцу на лапци. Понясла куричка лыки косцу на лапци, косецъ давъ курычцы сѣна. Понясла курнчка сѣно корови. Корова стала ѣсци сѣно и дала курычцы мылока. Попясла курычка мылоко жулуду, дубъ давъ жулуда парсюку. Понясла курычка жулуда парсюку, парсюкъ давъ курычцы клыкъ. Увяла курычка клыкъ у парсюка и побѣгла къ мору: отдала мору клыкъ, а мора дало курычцы воды. Понясла курычка воду къ пятушку и улила у ротъ — пятушокъ закричавъ: кукареку! {{Водступ|2|em}}''С. Мощены.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Ср. Аф. IV. стр. 85. запис въ арханг. губ. Садовник, 170.}}<section end="4"/><noinclude></noinclude> okibg5lluy0egqle31rc2yit5xfa5k3 0 124864 289607 289558 2026-06-19T13:39:33Z RAleh111 4658 Выдаленне ўсяго зместу старонкі 289607 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 104 124865 289597 289549 2026-06-19T12:27:48Z RAleh111 4658 289597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>==={{x-smaller|19)}}=== {{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Мелкія заметки к былинам. Журнал министерства народного просвещения, СПБ 1896, август, ст. 245: „в Белоруссии, в окрестностях Полоцка и Витебска волотовками, волотками называли могилы". ==={{x-smaller|20)}}=== {{gap|2em}}Записки Императорскаго археологического общества. Том пятый. СПБ 1853: Перечень заседаній Императорскаго археологическаго общества за 1852 год. СПБ 1852, ст. 33: „от чл.-сотрудн. Вильчинского: молоток железный и три бусы. В отношении к Обществу от 21 июня Вильчинский об‘ясняет, что продолжая раскопку курганов, он отправился в витебскую губернию, в лепельский уезд, к реке Улле, около которой находится множество курганов, называемых тамошними жителями волотовки. Близ деревни Поулли он раскопал два кургана, вышиною до 2-х саженей и шириною до 6-ти каждый. Но, кроме пепла и углей и упомянутых выше вещей, ничего ему не удалось отыскать в сих курганах“. Пар. А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском). СПБ 1906, ст. 17: „в лепельском уезде также находится множество курганов, слывущих у белоруссов под названием волоточек и отличающихся своею огромностью от литовских курганов“. ==={{x-smaller|21)}}=== {{gap|2em}}А. М. Сементовскій. Белорусскія древности. СПБ 1890, ст. 2: „Поступили в Комитет сведения более чем о четырехстах тридцати древних могилах или курганах, называемых в некоторых местах этой губернии сопками, а в других волотовками“. ==={{x-smaller|22)}}=== {{gap|2em}}Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й. СПБ 1903. Пар. Е. Р. Романов. Материалы по исторической топографии витебской губернии, уезд велижский, Могилев, 1898, ст. 149. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной России“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131, 138. ==={{x-smaller|23)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. Археологическая карта ковенской губерніи. Вильна 1899, ст. 17: „В восточной части губернии в единичных случаях можно встретиться с названием курганов — гуранами (пригорок?), копцами, волотовками и сопками“. ==={{x-smaller|24)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 28 і інш. ==={{x-smaller|25)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. К исследованію бассейна Виліи в археологическом отношеніи. Москва 1894, ст. 4. ==={{x-smaller|26)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. Археологическая карта Виленской губерніи. „Труды Виленскаго отделения Московскаго предварительнаго комитета по устройству в Вильне IX археологическаго с‘езда“. Вильна 1893, ст. 3, 4, 8, 9, 10, 13, 15, 16, 20, 22 і інш. Пар. Материалы по истории географии дисненского и вилейского уездов виленской губернии. Изд. А. Сапунова и др. — Любецкого, Витебск 1896, ст. 144, 149, 152, 256 і інш. ==={{x-smaller|27)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 97, 106 і інш. Ф. В. Покровскій. Археологическая карта Гродненской губерніи. Вильна 1896, ст. 27 і інш. Нават урочышчы часамі атрымліваюць сваю назву ад валатовак: Е. Р. Романов. Матеріалы по исторической топографіи витебской губерніи, уезд велижскій. Могилев, 1898, ст. 175: „Волотница — вероятно от бывших здесь волотовок-курганов“ і інш. ==={{x-smaller|28)}}=== {{gap|2em}}Труды Виленскаго отделенія Московскаго предварительнаго комитета по устройству в Вильне IX археологическаго с‘езда, Вильна 1893, ст. 213. Пар. весткі аб Волатавай магіле ў б. Клімавіцкім пав. б. Магілеўскай губ. у Фурсова „Описание Могилевскаго музея“, Могилев 1898, ст. 72. ==={{x-smaller|29)}}=== {{gap|2em}}П. М. Шпилевскій. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю. СПБ 1858, ст. 99-100: „Курганов в Минской губерніи можно насчитать три рода:… и 4) курганы так называемые волотоки, воспеваемые до сих пор в песнях и очень часто упоминаемые в легендах и сказсках белорусских вообще и минских в особенности“. Пар. В. П. Семенов. Россія. Том девятый. Верхнее Поднепровье и Белоруссія. СПБ 1905, ст. 401. ==={{x-smaller|30)}}=== {{gap|2em}}Г. Х. Татур. Очерк археологических памятников на пространстве минской губерніи и ея археологическое значение. Минск 1892, ст. 30-31: „в борисовском уезде, по правому побережью верховьев Березины они (курганы М. К.) называются волотовками“. Пар. Szukiewicz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, 1912, № 14, дзе ён гаворыць, што магільнікі з валатоўкамі сустракаюцца ад пав. барысаўскага на ўсход і паўднёвы ўсход у губ. магілеўскай і чарнігаўскай, заходзячы на поўнач і паўночны захад да губ. віцебскай і віленскай. ==={{x-smaller|31)}}=== {{gap|2em}}Е. Р. Романов. Старина доисторическая северо-западнаго края. Вильна 1908, ст. 22: „на севере их зовут сопками, на юге волотовками, на западе — копцами“. ==={{x-smaller|32)}}=== {{gap|2em}}В. 3. Завитневич. Вторая археологическая экскурсия в припетское полесье. Кіев 1891, ст. 32: „в котором выделяется гигантских размеров курган под названием олотова или волотова могила имевшая 150 арш. в окружности“. ==={{x-smaller|33)}}=== {{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі, № 526. Паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 1. ==={{x-smaller|34)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 2. Пар. В. Сизов. Гнездовскій могильник, СПБ 1902, ст. 6. ==={{x-smaller|35)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 14—16: „среди невельских курганов есть курганы-волотовки“.<noinclude></noinclude> hqyyf4j6o75ddm6p30vy3l2quzvg0ie 289601 289597 2026-06-19T12:42:23Z RAleh111 4658 289601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> ==={{x-smaller|19)}}=== {{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Мелкія заметки к былинам. Журнал министерства народного просвещения, СПБ 1896, август, ст. 245: „в Белоруссии, в окрестностях Полоцка и Витебска волотовками, волотками называли могилы". ==={{x-smaller|20)}}=== {{gap|2em}}Записки Императорскаго археологического общества. Том пятый. СПБ 1853: Перечень заседаній Императорскаго археологическаго общества за 1852 год. СПБ 1852, ст. 33: „от чл.-сотрудн. Вильчинского: молоток железный и три бусы. В отношении к Обществу от 21 июня Вильчинский об‘ясняет, что продолжая раскопку курганов, он отправился в витебскую губернию, в лепельский уезд, к реке Улле, около которой находится множество курганов, называемых тамошними жителями волотовки. Близ деревни Поулли он раскопал два кургана, вышиною до 2-х саженей и шириною до 6-ти каждый. Но, кроме пепла и углей и упомянутых выше вещей, ничего ему не удалось отыскать в сих курганах“. Пар. А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском). СПБ 1906, ст. 17: „в лепельском уезде также находится множество курганов, слывущих у белоруссов под названием волоточек и отличающихся своею огромностью от литовских курганов“. ==={{x-smaller|21)}}=== {{gap|2em}}А. М. Сементовскій. Белорусскія древности. СПБ 1890, ст. 2: „Поступили в Комитет сведения более чем о четырехстах тридцати древних могилах или курганах, называемых в некоторых местах этой губернии сопками, а в других волотовками“. ==={{x-smaller|22)}}=== {{gap|2em}}Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й. СПБ 1903. Пар. Е. Р. Романов. Материалы по исторической топографии витебской губернии, уезд велижский, Могилев, 1898, ст. 149. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной России“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131, 138. ==={{x-smaller|23)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. Археологическая карта ковенской губерніи. Вильна 1899, ст. 17: „В восточной части губернии в единичных случаях можно встретиться с названием курганов — гуранами (пригорок?), копцами, волотовками и сопками“. ==={{x-smaller|24)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 28 і інш. ==={{x-smaller|25)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. К исследованію бассейна Виліи в археологическом отношеніи. Москва 1894, ст. 4. ==={{x-smaller|26)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. Археологическая карта Виленской губерніи. „Труды Виленскаго отделения Московскаго предварительнаго комитета по устройству в Вильне IX археологическаго с‘езда“. Вильна 1893, ст. 3, 4, 8, 9, 10, 13, 15, 16, 20, 22 і інш. Пар. Материалы по истории географии дисненского и вилейского уездов виленской губернии. Изд. А. Сапунова и др. — Любецкого, Витебск 1896, ст. 144, 149, 152, 256 і інш. ==={{x-smaller|27)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 97, 106 і інш. Ф. В. Покровскій. Археологическая карта Гродненской губерніи. Вильна 1896, ст. 27 і інш. Нават урочышчы часамі атрымліваюць сваю назву ад валатовак: Е. Р. Романов. Матеріалы по исторической топографіи витебской губерніи, уезд велижскій. Могилев, 1898, ст. 175: „Волотница — вероятно от бывших здесь волотовок-курганов“ і інш. ==={{x-smaller|28)}}=== {{gap|2em}}Труды Виленскаго отделенія Московскаго предварительнаго комитета по устройству в Вильне IX археологическаго с‘езда, Вильна 1893, ст. 213. Пар. весткі аб Волатавай магіле ў б. Клімавіцкім пав. б. Магілеўскай губ. у Фурсова „Описание Могилевскаго музея“, Могилев 1898, ст. 72. ==={{x-smaller|29)}}=== {{gap|2em}}П. М. Шпилевскій. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю. СПБ 1858, ст. 99-100: „Курганов в Минской губерніи можно насчитать три рода:… и 4) курганы так называемые волотоки, воспеваемые до сих пор в песнях и очень часто упоминаемые в легендах и сказсках белорусских вообще и минских в особенности“. Пар. В. П. Семенов. Россія. Том девятый. Верхнее Поднепровье и Белоруссія. СПБ 1905, ст. 401. ==={{x-smaller|30)}}=== {{gap|2em}}Г. Х. Татур. Очерк археологических памятников на пространстве минской губерніи и ея археологическое значение. Минск 1892, ст. 30-31: „в борисовском уезде, по правому побережью верховьев Березины они (курганы М. К.) называются волотовками“. Пар. Szukiewicz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, 1912, № 14, дзе ён гаворыць, што магільнікі з валатоўкамі сустракаюцца ад пав. барысаўскага на ўсход і паўднёвы ўсход у губ. магілеўскай і чарнігаўскай, заходзячы на поўнач і паўночны захад да губ. віцебскай і віленскай. ==={{x-smaller|31)}}=== {{gap|2em}}Е. Р. Романов. Старина доисторическая северо-западнаго края. Вильна 1908, ст. 22: „на севере их зовут сопками, на юге волотовками, на западе — копцами“. ==={{x-smaller|32)}}=== {{gap|2em}}В. 3. Завитневич. Вторая археологическая экскурсия в припетское полесье. Кіев 1891, ст. 32: „в котором выделяется гигантских размеров курган под названием олотова или волотова могила имевшая 150 арш. в окружности“. ==={{x-smaller|33)}}=== {{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук. Архіў катэдры этнографіі, № 526. Паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 1. ==={{x-smaller|34)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 2. Пар. В. Сизов. Гнездовскій могильник, СПБ 1902, ст. 6. ==={{x-smaller|35)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 14—16: „среди невельских курганов есть курганы-волотовки“.<noinclude></noinclude> l5slr2bvhr8ubr8auzjgu0znvmab9cm 104 124866 289600 289553 2026-06-19T12:40:44Z RAleh111 4658 289600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|вала|тоўкамі}}, волаткамі называлі магілы“[[Волаты (1929)/Увагі/1#19)|^[19]]], а Вільчынскі дапаўніў іх паведамленьнем аб тым, што і ў лепельскім павеце 6. віцебскай губ. мясцовае насяленьне называе курганы валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі/1#20)|^[20]]]. Семянтоўскі, абмяркоўваючы анкетнае абсьледваньне археолёгічных помнікаў б. віцебскай губ., таксама адзначыў, што на яе тэрыторыі курганы адных мясцох называюцца сопкамі, а ў іншых валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі/1#21)|^[21]]]. А ў працы Сьпіцына аб б. віцебскай губ. ужо ёсьць дакладнае адзначэньне месц б. б. вяліскага, гарадоцкага і полацкага паветаў, дзе курганы называюцца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі/1#22)|^[22]]]. Пакроўскі ў сваіх шматлічных працах адзначаў называньне курганоў валатоўкамі ў усходняй частцы б. ковенскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі/1#23)|^[23]]], прыватна ў б. нова-аляксандраўскім павеце[[Волаты (1929)/Увагі/1#24)|^[24]]] яе і ў б. б. сьвянцянскім[[Волаты (1929)/Увагі/1#25)|^[25]]], дзісьненскім і вілейскім паветах б. віленскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі/1#26)|^[26]]]. Да апошніх можа быць далучаны і б. лідзкі павет тае-ж віленскае губ., дзе, часамі, курганы, згодна вестак Пакроўскага-ж, завуцца Валошынамі (валотынамі?), або магіламі волатаў (вяліканаў) і б. слонімскі пав. б. горадзенскай губ., дзе група курганоў у б. кастровіцкай вол. каля р. Бярозы завецца волатавам або волатавым[[Волаты (1929)/Увагі/1#27)|^[27]]]. Спамінаны ўжо Вяроўкін у сваёй працы[[Волаты (1929)/Увагі/1#28)|^[28]]] пісаў, што ў ваколіцах м. Лукамля б. сянскага пав. б. магілеўскай губ. многа валатовак. Шпілеўскі сьведчыў аб існаваньні гэтай назвы на тэрыторыі б. менскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі/1#29)|^[29]]], а Татур сьцьверджваў, што „ў б. барысаўскім пав., па правым узьбярэжжы верхавін Бярозы яны (курганы. М. К.) завуцца валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі/1#30)|^[30]]].</br> {{gap|2em}}Урэшце, Раманаў, падкрэсьліваючы розныя называньні ў яго час курганоў на Беларусі, пісаў, што „на поўначы іх завуць сопкамі, на поўдні — валатоўкамі, на захадзе капцамі“[[Волаты (1929)/Увагі/1#31)|^[31]]]. Завітневіч-жа ў б. рэчыцкім павеце над возерам Вышняя рэчка ў урочышчы Дзіві луг знайшоў магільнік, „на якім вызначаецца вялікіх памераў курган пад назваю олатава або волатава магіла, што мела 150 арш. кругом“[[Волаты (1929)/Увагі/1#32)|^[32]]].</br> {{gap|2em}}Такім чынам, ранейшыя дасьледчыкі, апавяшчаючы ў сваіх працах весткі пра найбольш вядомыя ім мясцовасьці, сьцьверджвалі існаваньне называньня курганоў валатоўкамі ў паўночнай, паўднёвай, заходняй, усходняй і цэнтральнай Беларусі, г. зн. па ўсёй Беларусі, як аб гэтым і гаварылі Эўс. Тышкевіч і К. Тышкевіч. Не абмяжоўваючыся гэтым, я праз Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры, запытаўся ў шэрагу беларускіх і чужаземных дасьледчыкаў-сучасьнікаў, а таксама ў шэрагу замежных акадэмій аб іх вестках у справе называньня курганоў валатоўкамі. І. А. Сербаў, навуковы сакратар Катэдры этнографіі Інстытуту беларускай культуры і вучоны археолёг, у адказ на запытаньне пісаў, што „паколькі мне вядома, валатоўкамі называюцца старажытныя магілкі, якія маюць прадаўгаватую форму. Такія магілкі мне прыходзілася назіраць у павярхоўі р. Вялікай і па басэйну сярэдняга Сажа, пераважна гомельскай акругі. Мясцовыя сяляне заўсягды называюць іх валатоўкамі ў адзнак ад купалавідных курганоў“[[Волаты (1929)/Увагі/1#33)|^[33]]]. А. Н. Ляўданскі, навуковы спэцыялісты Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры, паведаміў, што курганы завуць валатоўкамі каля Гнёздава пад Смаленскам і ў смалявіцкім, лагойскім, зембінскім, барысаўскім і заслаўскім раёнах сучаснай менскай акругі[[Волаты (1929)/Увагі/1#34)|^[34]]]. Шавельскі, выдатны мясцовы краязнаўца, адзначыў, што „сярод нэвельскіх курганоў ёсьць курганы-валатоўкі“[[Волаты (1929)/Увагі/1#35)|^[35]]]. Урэшце Польская акадэмія навук (Кракаў) на запытаньне аб валатоўках адказала, што „зданьнем археолёга Шукевіча займаюць яны абшар ад Бярозы нёманскай і вытокаў Вяльлі па Дняпро і ад Дзьвіны па Прыпяць“[[Волаты (1929)/Увагі/1#36)|^[36]]]. Апрача таго, неадменны сакратар Інстытуту беларускай культуры і кіраўнік яго Катэдры этнографіі В. Ю. Ластоўскі на аснове вестак, атрыманых у часе сваёй экспэдыцыі 1928 году, сьцьвярджае ўсеагульнае называньне курганоў {{перанос пачатак|валатоў|камі}}<noinclude></noinclude> sjae31tu1kkc6z1g66ooz8opwfmbqzx 289608 289600 2026-06-19T13:42:20Z RAleh111 4658 289608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|вала|тоўкамі}}, волаткамі называлі магілы“[[Волаты (1929)/Увагі#19)|^[19]]], а Вільчынскі дапаўніў іх паведамленьнем аб тым, што і ў лепельскім павеце 6. віцебскай губ. мясцовае насяленьне называе курганы валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#20)|^[20]]]. Семянтоўскі, абмяркоўваючы анкетнае абсьледваньне археолёгічных помнікаў б. віцебскай губ., таксама адзначыў, што на яе тэрыторыі курганы адных мясцох называюцца сопкамі, а ў іншых валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#21)|^[21]]]. А ў працы Сьпіцына аб б. віцебскай губ. ужо ёсьць дакладнае адзначэньне месц б. б. вяліскага, гарадоцкага і полацкага паветаў, дзе курганы называюцца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#22)|^[22]]]. Пакроўскі ў сваіх шматлічных працах адзначаў называньне курганоў валатоўкамі ў усходняй частцы б. ковенскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#23)|^[23]]], прыватна ў б. нова-аляксандраўскім павеце[[Волаты (1929)/Увагі#24)|^[24]]] яе і ў б. б. сьвянцянскім[[Волаты (1929)/Увагі#25)|^[25]]], дзісьненскім і вілейскім паветах б. віленскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#26)|^[26]]]. Да апошніх можа быць далучаны і б. лідзкі павет тае-ж віленскае губ., дзе, часамі, курганы, згодна вестак Пакроўскага-ж, завуцца Валошынамі (валотынамі?), або магіламі волатаў (вяліканаў) і б. слонімскі пав. б. горадзенскай губ., дзе група курганоў у б. кастровіцкай вол. каля р. Бярозы завецца волатавам або волатавым[[Волаты (1929)/Увагі#27)|^[27]]]. Спамінаны ўжо Вяроўкін у сваёй працы[[Волаты (1929)/Увагі#28)|^[28]]] пісаў, што ў ваколіцах м. Лукамля б. сянскага пав. б. магілеўскай губ. многа валатовак. Шпілеўскі сьведчыў аб існаваньні гэтай назвы на тэрыторыі б. менскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#29)|^[29]]], а Татур сьцьверджваў, што „ў б. барысаўскім пав., па правым узьбярэжжы верхавін Бярозы яны (курганы. М. К.) завуцца валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі#30)|^[30]]].</br> {{gap|2em}}Урэшце, Раманаў, падкрэсьліваючы розныя называньні ў яго час курганоў на Беларусі, пісаў, што „на поўначы іх завуць сопкамі, на поўдні — валатоўкамі, на захадзе капцамі“[[Волаты (1929)/Увагі#31)|^[31]]]. Завітневіч-жа ў б. рэчыцкім павеце над возерам Вышняя рэчка ў урочышчы Дзіві луг знайшоў магільнік, „на якім вызначаецца вялікіх памераў курган пад назваю олатава або волатава магіла, што мела 150 арш. кругом“[[Волаты (1929)/Увагі#32)|^[32]]].</br> {{gap|2em}}Такім чынам, ранейшыя дасьледчыкі, апавяшчаючы ў сваіх працах весткі пра найбольш вядомыя ім мясцовасьці, сьцьверджвалі існаваньне называньня курганоў валатоўкамі ў паўночнай, паўднёвай, заходняй, усходняй і цэнтральнай Беларусі, г. зн. па ўсёй Беларусі, як аб гэтым і гаварылі Эўс. Тышкевіч і К. Тышкевіч. Не абмяжоўваючыся гэтым, я праз Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры, запытаўся ў шэрагу беларускіх і чужаземных дасьледчыкаў-сучасьнікаў, а таксама ў шэрагу замежных акадэмій аб іх вестках у справе называньня курганоў валатоўкамі. І. А. Сербаў, навуковы сакратар Катэдры этнографіі Інстытуту беларускай культуры і вучоны археолёг, у адказ на запытаньне пісаў, што „паколькі мне вядома, валатоўкамі называюцца старажытныя магілкі, якія маюць прадаўгаватую форму. Такія магілкі мне прыходзілася назіраць у павярхоўі р. Вялікай і па басэйну сярэдняга Сажа, пераважна гомельскай акругі. Мясцовыя сяляне заўсягды называюць іх валатоўкамі ў адзнак ад купалавідных курганоў“[[Волаты (1929)/Увагі#33)|^[33]]]. А. Н. Ляўданскі, навуковы спэцыялісты Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры, паведаміў, што курганы завуць валатоўкамі каля Гнёздава пад Смаленскам і ў смалявіцкім, лагойскім, зембінскім, барысаўскім і заслаўскім раёнах сучаснай менскай акругі[[Волаты (1929)/Увагі#34)|^[34]]]. Шавельскі, выдатны мясцовы краязнаўца, адзначыў, што „сярод нэвельскіх курганоў ёсьць курганы-валатоўкі“[[Волаты (1929)/Увагі#35)|^[35]]]. Урэшце Польская акадэмія навук (Кракаў) на запытаньне аб валатоўках адказала, што „зданьнем археолёга Шукевіча займаюць яны абшар ад Бярозы нёманскай і вытокаў Вяльлі па Дняпро і ад Дзьвіны па Прыпяць“[[Волаты (1929)/Увагі#36)|^[36]]]. Апрача таго, неадменны сакратар Інстытуту беларускай культуры і кіраўнік яго Катэдры этнографіі В. Ю. Ластоўскі на аснове вестак, атрыманых у часе сваёй экспэдыцыі 1928 году, сьцьвярджае ўсеагульнае называньне курганоў {{перанос пачатак|валатоў|камі}}<noinclude></noinclude> a8d2mml8gexqsg8p0leygcg7dqx7wbz 289624 289608 2026-06-19T14:55:36Z RAleh111 4658 289624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|вала|тоўкамі}}, волаткамі называлі магілы“[[Волаты (1929)/Увагі#19)|¹⁹)]], а Вільчынскі дапаўніў іх паведамленьнем аб тым, што і ў лепельскім павеце 6. віцебскай губ. мясцовае насяленьне называе курганы валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#20)|²⁰)]]. Семянтоўскі, абмяркоўваючы анкетнае абсьледваньне археолёгічных помнікаў б. віцебскай губ., таксама адзначыў, што на яе тэрыторыі курганы адных мясцох называюцца сопкамі, а ў іншых валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#21)|²¹)]]. А ў працы Сьпіцына аб б. віцебскай губ. ужо ёсьць дакладнае адзначэньне месц б. б. вяліскага, гарадоцкага і полацкага паветаў, дзе курганы называюцца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#22)|²²)]]. Пакроўскі ў сваіх шматлічных працах адзначаў называньне курганоў валатоўкамі ў усходняй частцы б. ковенскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#23)|²³)]], прыватна ў б. нова-аляксандраўскім павеце[[Волаты (1929)/Увагі#24)|²⁴)]] яе і ў б. б. сьвянцянскім[[Волаты (1929)/Увагі#25)|²⁵)]], дзісьненскім і вілейскім паветах б. віленскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#26)|²⁶)]]. Да апошніх можа быць далучаны і б. лідзкі павет тае-ж віленскае губ., дзе, часамі, курганы, згодна вестак Пакроўскага-ж, завуцца Валошынамі (валотынамі?), або магіламі волатаў (вяліканаў) і б. слонімскі пав. б. горадзенскай губ., дзе група курганоў у б. кастровіцкай вол. каля р. Бярозы завецца волатавам або волатавым[[Волаты (1929)/Увагі#27)|²⁷)]]. Спамінаны ўжо Вяроўкін у сваёй працы[[Волаты (1929)/Увагі#28)|²⁸)]] пісаў, што ў ваколіцах м. Лукамля б. сянскага пав. б. магілеўскай губ. многа валатовак. Шпілеўскі сьведчыў аб існаваньні гэтай назвы на тэрыторыі б. менскай губ.[[Волаты (1929)/Увагі#29)|²⁹)]], а Татур сьцьверджваў, што „ў б. барысаўскім пав., па правым узьбярэжжы верхавін Бярозы яны (курганы. М. К.) завуцца валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі#30)|³⁰)]].</br> {{gap|2em}}Урэшце, Раманаў, падкрэсьліваючы розныя называньні ў яго час курганоў на Беларусі, пісаў, што „на поўначы іх завуць сопкамі, на поўдні — валатоўкамі, на захадзе капцамі“[[Волаты (1929)/Увагі#31)|³¹)]]. Завітневіч-жа ў б. рэчыцкім павеце над возерам Вышняя рэчка ў урочышчы Дзіві луг знайшоў магільнік, „на якім вызначаецца вялікіх памераў курган пад назваю олатава або волатава магіла, што мела 150 арш. кругом“[[Волаты (1929)/Увагі#32)|³²)]].</br> {{gap|2em}}Такім чынам, ранейшыя дасьледчыкі, апавяшчаючы ў сваіх працах весткі пра найбольш вядомыя ім мясцовасьці, сьцьверджвалі існаваньне называньня курганоў валатоўкамі ў паўночнай, паўднёвай, заходняй, усходняй і цэнтральнай Беларусі, г. зн. па ўсёй Беларусі, як аб гэтым і гаварылі Эўс. Тышкевіч і К. Тышкевіч. Не абмяжоўваючыся гэтым, я праз Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры, запытаўся ў шэрагу беларускіх і чужаземных дасьледчыкаў-сучасьнікаў, а таксама ў шэрагу замежных акадэмій аб іх вестках у справе называньня курганоў валатоўкамі. І. А. Сербаў, навуковы сакратар Катэдры этнографіі Інстытуту беларускай культуры і вучоны археолёг, у адказ на запытаньне пісаў, што „паколькі мне вядома, валатоўкамі называюцца старажытныя магілкі, якія маюць прадаўгаватую форму. Такія магілкі мне прыходзілася назіраць у павярхоўі р. Вялікай і па басэйну сярэдняга Сажа, пераважна гомельскай акругі. Мясцовыя сяляне заўсягды называюць іх валатоўкамі ў адзнак ад купалавідных курганоў“[[Волаты (1929)/Увагі#33)|³³)]]. А. Н. Ляўданскі, навуковы спэцыялісты Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры, паведаміў, што курганы завуць валатоўкамі каля Гнёздава пад Смаленскам і ў смалявіцкім, лагойскім, зембінскім, барысаўскім і заслаўскім раёнах сучаснай менскай акругі[[Волаты (1929)/Увагі#34)|³⁴)]]. Шавельскі, выдатны мясцовы краязнаўца, адзначыў, што „сярод нэвельскіх курганоў ёсьць курганы-валатоўкі“[[Волаты (1929)/Увагі#35)|³⁵)]]. Урэшце Польская акадэмія навук (Кракаў) на запытаньне аб валатоўках адказала, што „зданьнем археолёга Шукевіча займаюць яны абшар ад Бярозы нёманскай і вытокаў Вяльлі па Дняпро і ад Дзьвіны па Прыпяць“[[Волаты (1929)/Увагі#36)|³⁶)]]. Апрача таго, неадменны сакратар Інстытуту беларускай культуры і кіраўнік яго Катэдры этнографіі В. Ю. Ластоўскі на аснове вестак, атрыманых у часе сваёй экспэдыцыі 1928 году, сьцьвярджае ўсеагульнае называньне курганоў {{перанос пачатак|валатоў|камі}}<noinclude></noinclude> 6ucpfnezi13yf68di4zrri33ah74dwe 104 124867 289589 289586 2026-06-19T12:00:46Z RAleh111 4658 289589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[37]]], ды ў віцебскім краёвым слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[38]]].</br> {{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[39]]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)#40/Увагі/1|^[40]]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)<noinclude></noinclude> 9ee4v1gfib671hxyehoklqijhe0wfew 289590 289589 2026-06-19T12:02:26Z RAleh111 4658 289590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[37]]], ды ў віцебскім краёвым слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[38]]].</br> {{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[39]]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі/1#40|^[40]]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)<noinclude></noinclude> qkur64xekndz8lm8hqq0igz3rr84yin 289595 289590 2026-06-19T12:20:06Z RAleh111 4658 289595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[37]]], ды ў віцебскім краёвым слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі/1|^[38]]].</br> {{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі/1#39)|^[39]]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі/1#40)|^[40]]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)<noinclude></noinclude> dhbz51vb6lxacla6lk3g5azslyqpf73 289599 289595 2026-06-19T12:37:01Z RAleh111 4658 289599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі/1#37)|^[37]]], ды ў віцебскім краёвым слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі/1#38)|^[38]]].</br> {{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі/1#39)|^[39]]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі/1#40)|^[40]]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)<noinclude></noinclude> 790mt8ymndk06doo82c0q5r55ir1psp 289609 289599 2026-06-19T13:44:37Z RAleh111 4658 289609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|^[37]]], ды ў віцебскім краёвым слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|^[38]]].</br> {{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|^[39]]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)|^[40]]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)<noinclude></noinclude> iles7k8pxrmx6ci7ofjrnpcbfybtlqg 289623 289609 2026-06-19T14:52:12Z RAleh111 4658 289623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|³⁷)]], ды ў віцебскім краёвым слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|³⁸)]].</br> {{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|³⁹)]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)|⁴⁰)]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)<noinclude></noinclude> t8dy171i61yz6cym21yibkndenm04ci 104 124868 289588 289587 2026-06-19T11:59:00Z RAleh111 4658 289588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}36) Тамсама, ст. 3: „zodaniem archeologa śp. Szukiewicza (rękopis niedrukowany) zajmują one obszar od Berezyny niemeńskiej i źródłowisk Wilii po Dniepr, oraz od Dźwiny zachodniej po Prypeć“. Пар. Szukiewiecz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. {{gap|2em}}37) Тамсама, ст. 4. Пар. В. Невядомскі. На поўначы Беларусі. „Савецкая Беларусь“, Менск 1928, № 274. {{gap|2em}}38) М. Касьпяровіч. Віцебскі краёвы слоўнік. Віцебск 1927, ст. 51: „Валатоўка, ж. — курган. На поле ёсьць валатоўка (Дзямідавічы, Чаш. р.)“. Пар. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131: „слово волотовка, кажется чисто белорусское, означающее древнюю могильную насыпь“. {{gap|2em}}39) Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й, СПБ 1903, ст. 2: „Как видно, программа имела в виду главным образом собирание сведений о городищах, а курганами она интересовалась лишь попутно“. <section begin="40"/>{{gap|2em}}40) Апытальнік аб волатах, люцічах і ваўкох быў зацьверджаны і разасланы на месцы ў наступным відзе: 1. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці, валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і д. т. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „волат“. 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пар. „Чырвоная зьмена“, Менск 1928, № 63: „Дапаможам навуцы. Да ўсіх чытачоў. Катэдра этнографіі Інстытуту беларускай культуры дасьледуе зараз пытаньне аб адлюстраваньні ў беларускай народнай творчасьці калішняга існаваньня на Беларусі народу волатаў (інакш — люцічаў, ваўкоў). У першую чаргу неабходна выявіць, дзе можна пачуць словы — „волат“, а таксама адназначнае яму „асілак“ і словы — „люцічы“, „ваўкі“ і што ўсе гэтыя словы азначаюць: назвы паселішчаў, урочышчаў, рэк, камянёў, расьлін, зор і г. д. ці што іншае. Разам неабходна мець дакладныя весткі дзе ёсьць паданьні, зьвязаныя з гэтымі словамі, ці на іх падобнымі. Пры адказах просьба ні ў якім разе не забывацца паставіць свой хатні адрас. Просім усіх чытачоў газэты дапамагчы беларускай навуцы і адказаць на наступныя пытаньні: 1. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці „валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і да г. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам "волат". 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і да т. п. зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пры адказах на гэтыя пытаньні пажадана мець і ўсякія паданьні, зьвязаныя з імі. Адказы прысылаць на імя катэдры (Менск, Рэволюцыйная, 21, Інбелкульт). Перасылка па пошце бесплатная. За лепшыя адказы будуць высылацца прэміі кнігамі. ЦБ „Краязнаўства“, і „Чырвоная зьмена“ Менск, 19 кастрычніка 1928 году: „Водгукі на запытаньні ў „Чырвонай Зьмене“. У адказ на запытаньне „Чырвонай Зьмены“ аб старабытным народзе — волатах, 50 комсамольцаў прыслалі ў цэнтральнае бюро краязнаўства свае водгукі“. {{gap|2em}}41) Беларуская Акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 527—530, паведамленьні на анкету аб волатах, кн. 2 (аршанская (1—221) і бабруйская (222—467) акругі), кн. 3 (віцебская (468—661) і гомельская (662—772) акругі), кн. 4 (магілеўская (773—1024) і мазырская (1025—1083) акругі), і кн. 5 (менская (1084—1330) і полацкая (1331—1454) акругі, паведамленьні з-за межаў БССР (1455—1467) і дадаткі (1468—1507). <section end="40"/><noinclude></noinclude> bdikdrpnzitvfwod9n9u4so4tyww7mz 289591 289588 2026-06-19T12:11:38Z RAleh111 4658 289591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}36) Тамсама, ст. 3: „zodaniem archeologa śp. Szukiewicza (rękopis niedrukowany) zajmują one obszar od Berezyny niemeńskiej i źródłowisk Wilii po Dniepr, oraz od Dźwiny zachodniej po Prypeć“. Пар. Szukiewiecz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. {{gap|2em}}37) Тамсама, ст. 4. Пар. В. Невядомскі. На поўначы Беларусі. „Савецкая Беларусь“, Менск 1928, № 274. {{gap|2em}}38) М. Касьпяровіч. Віцебскі краёвы слоўнік. Віцебск 1927, ст. 51: „Валатоўка, ж. — курган. На поле ёсьць валатоўка (Дзямідавічы, Чаш. р.)“. Пар. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131: „слово волотовка, кажется чисто белорусское, означающее древнюю могильную насыпь“. {{gap|2em}}39) Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й, СПБ 1903, ст. 2: „Как видно, программа имела в виду главным образом собирание сведений о городищах, а курганами она интересовалась лишь попутно“. ===40=== {{gap|2em}}40) Апытальнік аб волатах, люцічах і ваўкох быў зацьверджаны і разасланы на месцы ў наступным відзе: 1. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці, валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і д. т. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „волат“. 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пар. „Чырвоная зьмена“, Менск 1928, № 63: „Дапаможам навуцы. Да ўсіх чытачоў. Катэдра этнографіі Інстытуту беларускай культуры дасьледуе зараз пытаньне аб адлюстраваньні ў беларускай народнай творчасьці калішняга існаваньня на Беларусі народу волатаў (інакш — люцічаў, ваўкоў). У першую чаргу неабходна выявіць, дзе можна пачуць словы — „волат“, а таксама адназначнае яму „асілак“ і словы — „люцічы“, „ваўкі“ і што ўсе гэтыя словы азначаюць: назвы паселішчаў, урочышчаў, рэк, камянёў, расьлін, зор і г. д. ці што іншае. Разам неабходна мець дакладныя весткі дзе ёсьць паданьні, зьвязаныя з гэтымі словамі, ці на іх падобнымі. Пры адказах просьба ні ў якім разе не забывацца паставіць свой хатні адрас. Просім усіх чытачоў газэты дапамагчы беларускай навуцы і адказаць на наступныя пытаньні: 1. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці „валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і да г. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам "волат". 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і да т. п. зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пры адказах на гэтыя пытаньні пажадана мець і ўсякія паданьні, зьвязаныя з імі. Адказы прысылаць на імя катэдры (Менск, Рэволюцыйная, 21, Інбелкульт). Перасылка па пошце бесплатная. За лепшыя адказы будуць высылацца прэміі кнігамі. ЦБ „Краязнаўства“, і „Чырвоная зьмена“ Менск, 19 кастрычніка 1928 году: „Водгукі на запытаньні ў „Чырвонай Зьмене“. У адказ на запытаньне „Чырвонай Зьмены“ аб старабытным народзе — волатах, 50 комсамольцаў прыслалі ў цэнтральнае бюро краязнаўства свае водгукі“. {{gap|2em}}41) Беларуская Акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 527—530, паведамленьні на анкету аб волатах, кн. 2 (аршанская (1—221) і бабруйская (222—467) акругі), кн. 3 (віцебская (468—661) і гомельская (662—772) акругі), кн. 4 (магілеўская (773—1024) і мазырская (1025—1083) акругі), і кн. 5 (менская (1084—1330) і полацкая (1331—1454) акругі, паведамленьні з-за межаў БССР (1455—1467) і дадаткі (1468—1507).<noinclude></noinclude> mwzy7azlmixgzfxppw5r2v5log35rmu 289592 289591 2026-06-19T12:12:58Z RAleh111 4658 289592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}36) Тамсама, ст. 3: „zodaniem archeologa śp. Szukiewicza (rękopis niedrukowany) zajmują one obszar od Berezyny niemeńskiej i źródłowisk Wilii po Dniepr, oraz od Dźwiny zachodniej po Prypeć“. Пар. Szukiewiecz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. {{gap|2em}}37) Тамсама, ст. 4. Пар. В. Невядомскі. На поўначы Беларусі. „Савецкая Беларусь“, Менск 1928, № 274. {{gap|2em}}38) М. Касьпяровіч. Віцебскі краёвы слоўнік. Віцебск 1927, ст. 51: „Валатоўка, ж. — курган. На поле ёсьць валатоўка (Дзямідавічы, Чаш. р.)“. Пар. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131: „слово волотовка, кажется чисто белорусское, означающее древнюю могильную насыпь“. {{gap|2em}}39) Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й, СПБ 1903, ст. 2: „Как видно, программа имела в виду главным образом собирание сведений о городищах, а курганами она интересовалась лишь попутно“. {{gap|2em}}===40===) Апытальнік аб волатах, люцічах і ваўкох быў зацьверджаны і разасланы на месцы ў наступным відзе: 1. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці, валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і д. т. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „волат“. 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пар. „Чырвоная зьмена“, Менск 1928, № 63: „Дапаможам навуцы. Да ўсіх чытачоў. Катэдра этнографіі Інстытуту беларускай культуры дасьледуе зараз пытаньне аб адлюстраваньні ў беларускай народнай творчасьці калішняга існаваньня на Беларусі народу волатаў (інакш — люцічаў, ваўкоў). У першую чаргу неабходна выявіць, дзе можна пачуць словы — „волат“, а таксама адназначнае яму „асілак“ і словы — „люцічы“, „ваўкі“ і што ўсе гэтыя словы азначаюць: назвы паселішчаў, урочышчаў, рэк, камянёў, расьлін, зор і г. д. ці што іншае. Разам неабходна мець дакладныя весткі дзе ёсьць паданьні, зьвязаныя з гэтымі словамі, ці на іх падобнымі. Пры адказах просьба ні ў якім разе не забывацца паставіць свой хатні адрас. Просім усіх чытачоў газэты дапамагчы беларускай навуцы і адказаць на наступныя пытаньні: 1. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці „валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і да г. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам "волат". 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і да т. п. зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пры адказах на гэтыя пытаньні пажадана мець і ўсякія паданьні, зьвязаныя з імі. Адказы прысылаць на імя катэдры (Менск, Рэволюцыйная, 21, Інбелкульт). Перасылка па пошце бесплатная. За лепшыя адказы будуць высылацца прэміі кнігамі. ЦБ „Краязнаўства“, і „Чырвоная зьмена“ Менск, 19 кастрычніка 1928 году: „Водгукі на запытаньні ў „Чырвонай Зьмене“. У адказ на запытаньне „Чырвонай Зьмены“ аб старабытным народзе — волатах, 50 комсамольцаў прыслалі ў цэнтральнае бюро краязнаўства свае водгукі“. {{gap|2em}}41) Беларуская Акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 527—530, паведамленьні на анкету аб волатах, кн. 2 (аршанская (1—221) і бабруйская (222—467) акругі), кн. 3 (віцебская (468—661) і гомельская (662—772) акругі), кн. 4 (магілеўская (773—1024) і мазырская (1025—1083) акругі), і кн. 5 (менская (1084—1330) і полацкая (1331—1454) акругі, паведамленьні з-за межаў БССР (1455—1467) і дадаткі (1468—1507).<noinclude></noinclude> j9bq65ib27d6jkcziig8dx7hc9xlj64 289593 289592 2026-06-19T12:13:51Z RAleh111 4658 289593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}36) Тамсама, ст. 3: „zodaniem archeologa śp. Szukiewicza (rękopis niedrukowany) zajmują one obszar od Berezyny niemeńskiej i źródłowisk Wilii po Dniepr, oraz od Dźwiny zachodniej po Prypeć“. Пар. Szukiewiecz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. {{gap|2em}}37) Тамсама, ст. 4. Пар. В. Невядомскі. На поўначы Беларусі. „Савецкая Беларусь“, Менск 1928, № 274. {{gap|2em}}38) М. Касьпяровіч. Віцебскі краёвы слоўнік. Віцебск 1927, ст. 51: „Валатоўка, ж. — курган. На поле ёсьць валатоўка (Дзямідавічы, Чаш. р.)“. Пар. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131: „слово волотовка, кажется чисто белорусское, означающее древнюю могильную насыпь“. {{gap|2em}}39) Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й, СПБ 1903, ст. 2: „Как видно, программа имела в виду главным образом собирание сведений о городищах, а курганами она интересовалась лишь попутно“. ===40=== {{gap|2em}}40) Апытальнік аб волатах, люцічах і ваўкох быў зацьверджаны і разасланы на месцы ў наступным відзе: 1. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці, валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і д. т. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „волат“. 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пар. „Чырвоная зьмена“, Менск 1928, № 63: „Дапаможам навуцы. Да ўсіх чытачоў. Катэдра этнографіі Інстытуту беларускай культуры дасьледуе зараз пытаньне аб адлюстраваньні ў беларускай народнай творчасьці калішняга існаваньня на Беларусі народу волатаў (інакш — люцічаў, ваўкоў). У першую чаргу неабходна выявіць, дзе можна пачуць словы — „волат“, а таксама адназначнае яму „асілак“ і словы — „люцічы“, „ваўкі“ і што ўсе гэтыя словы азначаюць: назвы паселішчаў, урочышчаў, рэк, камянёў, расьлін, зор і г. д. ці што іншае. Разам неабходна мець дакладныя весткі дзе ёсьць паданьні, зьвязаныя з гэтымі словамі, ці на іх падобнымі. Пры адказах просьба ні ў якім разе не забывацца паставіць свой хатні адрас. Просім усіх чытачоў газэты дапамагчы беларускай навуцы і адказаць на наступныя пытаньні: 1. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці „валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і да г. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам "волат". 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і да т. п. зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пры адказах на гэтыя пытаньні пажадана мець і ўсякія паданьні, зьвязаныя з імі. Адказы прысылаць на імя катэдры (Менск, Рэволюцыйная, 21, Інбелкульт). Перасылка па пошце бесплатная. За лепшыя адказы будуць высылацца прэміі кнігамі. ЦБ „Краязнаўства“, і „Чырвоная зьмена“ Менск, 19 кастрычніка 1928 году: „Водгукі на запытаньні ў „Чырвонай Зьмене“. У адказ на запытаньне „Чырвонай Зьмены“ аб старабытным народзе — волатах, 50 комсамольцаў прыслалі ў цэнтральнае бюро краязнаўства свае водгукі“. {{gap|2em}}41) Беларуская Акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 527—530, паведамленьні на анкету аб волатах, кн. 2 (аршанская (1—221) і бабруйская (222—467) акругі), кн. 3 (віцебская (468—661) і гомельская (662—772) акругі), кн. 4 (магілеўская (773—1024) і мазырская (1025—1083) акругі), і кн. 5 (менская (1084—1330) і полацкая (1331—1454) акругі, паведамленьні з-за межаў БССР (1455—1467) і дадаткі (1468—1507).<noinclude></noinclude> dv6j735mvt2v05ff09fxt99j086ko2d 289594 289593 2026-06-19T12:19:00Z RAleh111 4658 289594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}36) Тамсама, ст. 3: „zodaniem archeologa śp. Szukiewicza (rękopis niedrukowany) zajmują one obszar od Berezyny niemeńskiej i źródłowisk Wilii po Dniepr, oraz od Dźwiny zachodniej po Prypeć“. Пар. Szukiewiecz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. {{gap|2em}}37) Тамсама, ст. 4. Пар. В. Невядомскі. На поўначы Беларусі. „Савецкая Беларусь“, Менск 1928, № 274. {{gap|2em}}38) М. Касьпяровіч. Віцебскі краёвы слоўнік. Віцебск 1927, ст. 51: „Валатоўка, ж. — курган. На поле ёсьць валатоўка (Дзямідавічы, Чаш. р.)“. Пар. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131: „слово волотовка, кажется чисто белорусское, означающее древнюю могильную насыпь“. ==={{x-smaller|39)}}=== {{gap|2em}}Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й, СПБ 1903, ст. 2: „Как видно, программа имела в виду главным образом собирание сведений о городищах, а курганами она интересовалась лишь попутно“. ==={{x-smaller|40)}}=== {{gap|2em}}Апытальнік аб волатах, люцічах і ваўкох быў зацьверджаны і разасланы на месцы ў наступным відзе: 1. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці, валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і д. т. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „волат“. 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пар. „Чырвоная зьмена“, Менск 1928, № 63: „Дапаможам навуцы. Да ўсіх чытачоў. Катэдра этнографіі Інстытуту беларускай культуры дасьледуе зараз пытаньне аб адлюстраваньні ў беларускай народнай творчасьці калішняга існаваньня на Беларусі народу волатаў (інакш — люцічаў, ваўкоў). У першую чаргу неабходна выявіць, дзе можна пачуць словы — „волат“, а таксама адназначнае яму „асілак“ і словы — „люцічы“, „ваўкі“ і што ўсе гэтыя словы азначаюць: назвы паселішчаў, урочышчаў, рэк, камянёў, расьлін, зор і г. д. ці што іншае. Разам неабходна мець дакладныя весткі дзе ёсьць паданьні, зьвязаныя з гэтымі словамі, ці на іх падобнымі. Пры адказах просьба ні ў якім разе не забывацца паставіць свой хатні адрас. Просім усіх чытачоў газэты дапамагчы беларускай навуцы і адказаць на наступныя пытаньні: 1. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці „валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і да г. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам "волат". 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і да т. п. зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пры адказах на гэтыя пытаньні пажадана мець і ўсякія паданьні, зьвязаныя з імі. Адказы прысылаць на імя катэдры (Менск, Рэволюцыйная, 21, Інбелкульт). Перасылка па пошце бесплатная. За лепшыя адказы будуць высылацца прэміі кнігамі. ЦБ „Краязнаўства“, і „Чырвоная зьмена“ Менск, 19 кастрычніка 1928 году: „Водгукі на запытаньні ў „Чырвонай Зьмене“. У адказ на запытаньне „Чырвонай Зьмены“ аб старабытным народзе — волатах, 50 комсамольцаў прыслалі ў цэнтральнае бюро краязнаўства свае водгукі“. {{gap|2em}}41) Беларуская Акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 527—530, паведамленьні на анкету аб волатах, кн. 2 (аршанская (1—221) і бабруйская (222—467) акругі), кн. 3 (віцебская (468—661) і гомельская (662—772) акругі), кн. 4 (магілеўская (773—1024) і мазырская (1025—1083) акругі), і кн. 5 (менская (1084—1330) і полацкая (1331—1454) акругі, паведамленьні з-за межаў БССР (1455—1467) і дадаткі (1468—1507).<noinclude></noinclude> iwcw4brn6zokcg79i9dp7ofh1xj5ews 289596 289594 2026-06-19T12:23:35Z RAleh111 4658 289596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> ==={{x-smaller|36)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 3: „zodaniem archeologa śp. Szukiewicza (rękopis niedrukowany) zajmują one obszar od Berezyny niemeńskiej i źródłowisk Wilii po Dniepr, oraz od Dźwiny zachodniej po Prypeć“. Пар. Szukiewiecz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, Warszawa 1912, № 14. ==={{x-smaller|37)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 4. Пар. В. Невядомскі. На поўначы Беларусі. „Савецкая Беларусь“, Менск 1928, № 274. ==={{x-smaller|38)}}=== {{gap|2em}}М. Касьпяровіч. Віцебскі краёвы слоўнік. Віцебск 1927, ст. 51: „Валатоўка, ж. — курган. На поле ёсьць валатоўка (Дзямідавічы, Чаш. р.)“. Пар. К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131: „слово волотовка, кажется чисто белорусское, означающее древнюю могильную насыпь“. ==={{x-smaller|39)}}=== {{gap|2em}}Известия Императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й, СПБ 1903, ст. 2: „Как видно, программа имела в виду главным образом собирание сведений о городищах, а курганами она интересовалась лишь попутно“. ==={{x-smaller|40)}}=== {{gap|2em}}Апытальнік аб волатах, люцічах і ваўкох быў зацьверджаны і разасланы на месцы ў наступным відзе: 1. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці, валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і д. т. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „волат“. 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пар. „Чырвоная зьмена“, Менск 1928, № 63: „Дапаможам навуцы. Да ўсіх чытачоў. Катэдра этнографіі Інстытуту беларускай культуры дасьледуе зараз пытаньне аб адлюстраваньні ў беларускай народнай творчасьці калішняга існаваньня на Беларусі народу волатаў (інакш — люцічаў, ваўкоў). У першую чаргу неабходна выявіць, дзе можна пачуць словы — „волат“, а таксама адназначнае яму „асілак“ і словы — „люцічы“, „ваўкі“ і што ўсе гэтыя словы азначаюць: назвы паселішчаў, урочышчаў, рэк, камянёў, расьлін, зор і г. д. ці што іншае. Разам неабходна мець дакладныя весткі дзе ёсьць паданьні, зьвязаныя з гэтымі словамі, ці на іх падобнымі. Пры адказах просьба ні ў якім разе не забывацца паставіць свой хатні адрас. Просім усіх чытачоў газэты дапамагчы беларускай навуцы і адказаць на наступныя пытаньні: 1. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „волат“, „волаты“. 2. Што называюць у Вашай мясцовасьці „валатоўкамі“, „волаткамі“, „валаточкамі“, „волатавымі магіламі“ і да г. п. і дзе яны спатыкаюцца (дакладна пералічыць). 3. Ці ёсьць у Вашай мясцовасьці назвы хутароў, вёсак, урочышчаў і інш. месц, а таксама фаміліі і імёны людзей і назвы расьлін, камянёў і рэк з асновай „волат“ (волат, валатовіч, валатковіч, валатун і г. д.); дакладна пералічыць. 4. Ці ёсьць у Вас паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам "волат". 5. Што азначае ў Вашай мясцовасьці слова „асілак“. 6. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і да т. п. зьвязаныя з словам „асілак“. 7. Ці спатыкаюцца ў Вашай мясцовасьці назвы або фаміліі з коранем „лют“ (Люцічы, Луцічы, Лютыкі, Люцягі і д. т. п.); дакладна пералічыць. 8. Якія паселішчы і інш. месцы ў Вас называюцца „ваўкамі“, „ваўчкамі“, „воўчкавічамі“ і падобнымі на іх (дакладна пералічыць) і ці шмат такіх фамілій (паказаць прыблізна). 9. Што азначае ў вашай мясцовасьці слова „ваўкалак“. 10. Ці ёсьць паданьні, казкі, легенды і д. т. п., зьвязаныя з словам „ваўкалак“. 11. Ваш дакладны хатні адрас (ні школы і ні ўстановы), а дзе Вы жывеце. 12. Ваша імя і фамілія. Пры адказах на гэтыя пытаньні пажадана мець і ўсякія паданьні, зьвязаныя з імі. Адказы прысылаць на імя катэдры (Менск, Рэволюцыйная, 21, Інбелкульт). Перасылка па пошце бесплатная. За лепшыя адказы будуць высылацца прэміі кнігамі. ЦБ „Краязнаўства“, і „Чырвоная зьмена“ Менск, 19 кастрычніка 1928 году: „Водгукі на запытаньні ў „Чырвонай Зьмене“. У адказ на запытаньне „Чырвонай Зьмены“ аб старабытным народзе — волатах, 50 комсамольцаў прыслалі ў цэнтральнае бюро краязнаўства свае водгукі“. ==={{x-smaller|41)}}=== {{gap|2em}}Беларуская Акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 527—530, паведамленьні на анкету аб волатах, кн. 2 (аршанская (1—221) і бабруйская (222—467) акругі), кн. 3 (віцебская (468—661) і гомельская (662—772) акругі), кн. 4 (магілеўская (773—1024) і мазырская (1025—1083) акругі), і кн. 5 (менская (1084—1330) і полацкая (1331—1454) акругі, паведамленьні з-за межаў БССР (1455—1467) і дадаткі (1468—1507).<noinclude></noinclude> 4t41lcsw5c9avlk5r0xdlbt35agujia 104 124887 289610 289583 2026-06-19T13:48:12Z RAleh111 4658 289610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> ==={{x-smaller|42)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, № 526. Паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 3. ==={{x-smaller|43)}}=== {{gap|2em}}Супадзеньне аднолькавых сьведчаньняў на картаграме, зразумела, не паказана. Нумарацыя паветаў наступная: 1. ковенская губ. 1) цельшаўскі, 2) шавельскі, 3) панявескі, 4) нова-аляксандраўскі, 5) расіенскі, 6) ковенскі, 7) вількамірскі; II. сувалская губ. — 8) уладыславаўскі, 9) марыямпольскі, 10) вількавіскі, 11) кальварыйскі, 12) сувалскі, 13) сэйненскі, 14) аўгустоўскі; III. віленская губ. — 15) троцкі, 16) віленскі, 17) сьвянцянскі, 18) дзісьненскі, 19) вілейскі, 20) ашмянскі, 21) лідзкі; IV. горадзенская губ. — 22) горадзенскі, 23) сакольскі, 24) беластоцкі, 25) ваўкавыскі, 26) слонімскі, 27) пружанскі, 28) бельскі, 29) берасьцейскі, 30) кобрыньскі; V. менская губ. — 31) пінскі, 32) навагрудзкі, 33) слуцкі, 34) менскі, 35) барысаўскі, 36) ігуменскі, 37) бабруйскі, 38) мазырскі, 39) рэчыцкі; VI. чарнігаўская губ. — 40) гараднянскі, 41) чарнігаўскі, 42) асьцёрскі, 43) сосьніцкі, 44) кралявецкі, 45) глухаўскі, 46) ноўгарад-северскі, 47) старадубскі, 48) новазыбкаўскі, 49) мглінскі, 50) сураскі; ѴІІ. магілеўская губ. — 51) гомельскі, 52) рагачэўскі, 53) быхаўскі, 54) чэрыкаўскі, 55) клімавіцкі, 56) магілеўскі, 57) чавускі, 58) сеньненскі, 59) аршанскі, 60) горкаўскі, 61) амсьціслаўскі; VIII. смаленская губ. — 62) рослаўскі, 63) ельнінскі, 64) юхнаўскі, 65) гжацкі, 66) сычаўскі, 67) вяземскі, 68) дарагабускі, 69) бельскі, 70) духаўшчынскі, 71) смаленскі, 72) красьненскі, 73) парэцкі; IX. віцебская губ. — 74) вяліскі, 75) віцебскі, 76) гарадоцкі, 77) нэвельскі, 78) себескі, 79) полацкі, 80) лепельскі, 81) дрысенскі, 82) дзьвінскі, 83) рэжыцкі, 84) люцынскі; X. пскоўская губ. — 85) апочацкі. ==={{x-smaller|44)}}=== {{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая. Москва 1912, ст. 55: „Река Ловать или Волоть, Ловолоть уже прямо напоминает Волотов, да и все курганы в этой стороне именуются волотоўками (и в. XVI в. так в писцовых книгах Полоцка)“. Пар. Историческіе разговоры о древностях Великаго Новгорода. М. 1908, ст. 8 і наст. Пар. „Савецкая Беларусь“, Менск, 1928, № 268: „Аб курганох-валатоўках. У катэдры археолёгіі БАН зроблены даклад аб назьве курганоў валатоўкамі. Паводле літаратурных крыніц і анкетных даных мясцовых краязнаўцаў, гэта назва спатыкаецца ва ўсёй БССР, у РСФСР: Смаленшчыне, Нэвельшчыне, Апочыцкім павеце, Пскоўскай губ. Латгаліі (Латвія), Нова-Аляксандраўскім павеце (Літва), Віленшчыне, Вілейшчыне, Дзісьненшчыне, Слонімшчыне, Лідчыне, Наваградчыне і інш. пунктах Заходняй Беларусі. Згодна вестак дакладчыка, амаль ва ўсіх гэтых мясцох ёсьць паданьні аб тым, што ў валатоўках пахаваны народ-волаты. Прычым мясцовае насельніцтва лічыць гэтых волатаў сваімі продкамі“. Пар. А. С. Фаминцын. Божества древних славян. СПБ 1884, ст. 33. ==={{x-smaller|45)}}=== {{gap|2em}}Беларуская Акадэмія Навук (Менск). Архіў катэдры этнографіі. № 526. Паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 18-19; 20; 21; 22; 23; 24-25; 26; 27; 28; 29; 37; 38; Труды одиннадцатаго археологическаго с‘езда в Кіеве 1899, том I, М. 1901, ст. 41, 48. ==={{x-smaller|46)}}=== {{gap|2em}}Пар. Eus. Tyszkiewisz. Badania archeologiczne nad zabytkami przedmiotów sztuk i rzemiosł… Wilno, 1850, ст. 55: „wskazywały one (валатоўкі М. К.) wśro&#768;d gęstych i nіеprzebytuch w onczas lasòw i bagien, drogi świeżo odkryte dla wygody kupczących, i przechodu wojska. Te kurhany, jak u Rzymian słupy stadjowe, jak dzisiejsze wersty oznaczały u sławian albo pewną miarę nieznanej nam odległości, albo szlak wypraw wojennych, lub miejsce tranzytu gandlowego“; К. Говорскій. Археологическія розысканія в окрестностях Полоцка. „Вестник юго-западной и западной Россіи“, Кіев 1863, том II, август, отдел IV, ст. 131, 132 і інш.: валатоўкі — магільныя курганы; П. М. Шпилевскій. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю, СПБ 1858, ст. 178-179: „И особенно о курганах волотовках или волотоках, т. е. древних земляных копцах, заменявших некогда у славян верстовые столбы“, а таксама ст. 99-100: „это (валатоўкі: М. К.) небольшие земляные копцы, которые заменяли нынешние вёрсты; они встречаются в густых лесах и даже болотах. О волотоках всего менее говорилось у наших ученых; но они стоят подробного исследования: при точном исследовании окажется, что у предков наших были какие-нибудь определенныя измерения пространства земли, и особенно заросшей густыми лесамі“. К. Тышкевич. О курганах в Литве и западной Руси, Вильна 1865, ст. 9: „Подобные курганы известны ныне на языке белоруссов под названием волотовки, очень может быть потому, что они указывали направление скитавшимся (влачившимся) племенам“; А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском). СПБ 1906, ст. 17: „Вильчинский разрыл несколько десятков таких насыпей близ города Ушач, известного уже в древности своею торговлею с Литвою и Киевом; по предположению исследователя, белорусские волоточки могли служить кладбищем древних жителей, которые сперва жгли своих покойников, а потом тутже и хоронили (Вильчинский. Археологическіе поиски в Литве, археолог. Зап. III)“; тамсама: „жители полагают, что это насыпи, служившие для наблюдения над неприятелем“; вышэйпаданае паведамленьне І. А. Сербава: „валатоўкамі называюцца старажытныя магілкі, якія маюць прадаўгаватую форму… Мясцовыя сяляне заўсягды называюць іх валатоўкамі ў адзнак ад {{перанос пачатак|купала|відных}}<noinclude></noinclude> 2px19w8qesr3jsc1ri72cbs163se0hf 0 124888 289604 2026-06-19T13:35:23Z RAleh111 4658 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Увагі | аўтар = Мікола Касьпяроовіч | год = 1929 год | пераклад = | секцыя = | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Волаты (1929).pdf" from="93" to="100" />» 289604 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Увагі | аўтар = Мікола Касьпяроовіч | год = 1929 год | пераклад = | секцыя = | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Волаты (1929).pdf" from="93" to="100" /> mdcc6z3dij43t1tum1esg5k7zmnihah 104 124889 289611 2026-06-19T13:59:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ўнаў|скага}} сс., 106) Бандары горбаўскага сс., 107) Зубкі лёзьненскага сс., 108) Нізы; е) межынскі раён: 109) Фралова вышадзкога сс., 110) Пліткі вышадзкога сс., 111) Дзерахі гозьбінскага сс., 112) Боркі гозьбінскага cc., 113) Галіны гозьбінскага сс., 114) Чарарав...» 289611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ўнаў|скага}} сс., 106) Бандары горбаўскага сс., 107) Зубкі лёзьненскага сс., 108) Нізы; е) межынскі раён: 109) Фралова вышадзкога сс., 110) Пліткі вышадзкога сс., 111) Дзерахі гозьбінскага сс., 112) Боркі гозьбінскага cc., 113) Галіны гозьбінскага сс., 114) Чараравуха межанскага сс., 115) Вышадкі вышадзкога сс., 116) Букаціна вышадзкога сс., 117) Паганяліна вышадзкога сс., 118) Мяжа; ж) сянскі раён: 119) Машканы машканскага сс., 120) Машкі пустынскага сс., 121) Берашова хадчанскага сс,, 3) сіроцінскі раён: 122). Лазоўка мішневіцкага сс., 123) Сьмяжкова дабейскага сс., 124) Хойнішча міжневіцкага сс., 125) Спаскія прыгаўкі спаскага сс., 126) Юрава лаўжанскага сс.; і) сураскі раён: 127) Гунчанкі, 128) Прамышляі краўцоўскага сс., 129) Янавічы, 130) Сураж; к) чашніцкі раён: 131) Ступіна цяпінскага сс., IV. гомельская акруга: а) веткаўскі раён: 132) Вераб‘ёўка; б) гомельскі раён: 133) Баршчоўка; в) лоеўскі раён: 134) Ваўкашанка; г) рэчыцкі раён: 135) Ветхінь, 136) Маставая будка на Дняпры 318 клм,; д) уваравіцкі раён: 137) Варашылаў смычкоўскага сс., 138) Чабатовічы, 139) Баці, 140) Першамайскі, 141) Альхоўка, 142) Дуброва, рудня — целяшоўскага сс.; е) чачэрскі раён: 143) Матнявічы, 144) Глыбочыцы; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 145) Студзенка студзянецкага сс., 146) Глухі глускага сс., 147) Давыдавічы чырвонаасавецкага сс., б) журавіцкі раён: 148) Бохань боханьскага сс.; в) кармянскі раён: 149) Куракоўшчына куракоўскага сс., 150) Пятровічы задубскага сс.; г) клімавіцкі раён: 151) Аляксандраўка, 152) Клімавічы, 153) Зімніцы гусарскага сс., 154) Асіньнікі ціманоўскага сс., 155) Перавалошня макавіцкага сс., д) краснапольскі раён: 156) Хвёдараўка кажамякінскага сс., е) крычаўскі раён: 157) Крычаў; ж) лупалаўскі раён: 158) Сідаравічы слабадзкога сс., 159) Акулінцы, 170) Смолка хацкавіцкага сс., 171) Лыкаў слабадзкога сс., 172) Дарэй тараноўскага сс., 173) Машанакі машанацкага сс., 174) Сухары сухараўскага сс.; з) магілеўскі раён: 175) Ямніцкая дача гусьлянскага сс., 176) Княжыца; і) прапойскі раён: 177) Прапойск; к) хоцімскі раён: 178) Вялікая Ліпаўка, 179) Мужычок прасьцінскага сс., 180) Ціхань арлоўскага сс., 181) Хоцімск; л) чавускі раён: 182) Пятухоўка антонаўскага сс.; м) чачэвіцкі раён: 183) Чарнагразь, 184) пас. імя Дзяржынскага грыбавецкага сс., н) чэрыкаўскі раён: 185) Вепрын вепрынскага сс., 186) Лютраўка, 187) Міляцін горкаўскага сс., 188) Каркоўшчыны верамееўскага сс., 189) Касар каменьскага сс., 190) Сялёнка хаўмянскага сс., 191) Горкі горкаўскага сс., 192) Лабанаўка лабанаўскага сс., 193) Наркі; VI. мазырская акруга: а) жыткавіцкі раён: 194) Жыткавічы; 6) лельчыцкі раён: 195) Сініцкае поле сініцка-польскага сс.; в) петрыкаўскі раён: 196) Аголіцкая Рудня капцэвіцкага сс., 197) Капцэвічы капцэвіцкага сс., 198) Петрыкаў; VII. менская акруга: а) барысаўскі раён: 199) Барысаў, 200) Казлы зачынскага сс.; б) бягомльскі раён: 201) Брод нядальскага сс., 202) Асавы, 203) Мелькуні вітуніцкага сс., 204) Бабцы бягомльскага сс.; в) вузьдзенскі раён: 205) Тоўсты Лес стальбоўскага сс., 206) Магільна магільнянскага сс., 207) Сыманчыцы вузьдзенскага сс.; г) Грэскі раён: 208) Сунаі пукаўскага сс., д) заслаўскі раён: 209) Шубнікі барздынскага сс., 210) Хралоўшчына слабадзкога сс., 211) Казекава гатавіцкага сс., 212) Казекава гатавіцкага сс.; е) капыльскі раён: 213) Каласоўшчына, 214) Якусоўшчына ст.-капыльскага сс., 215) Жавалкі пацейкаўскага сс.; ж) лагойскі раён: 216) Рудня лагойскага сс.: 3) Плешча- ніцкі раён: 217) Васількаўцы прусавіцкага сс., 218) Альхавец плешчаніцкага сс., 219) Замошша ганцаўскага сс.; і) пухавіцкі раён: 220) Хідра балоцкага сс., 221) Балоча балоцкага сс.; к) самахвалавіцкі раён: 222) Вербнікі самахвалавіцкага сс., 223) Самахвалавічы; л) сьмілавіцкі раён: 224) {{перанос пачатак|За|зерка}}<noinclude></noinclude> 81k8xz9pfdbme09x0fnlarzx7qoble8 104 124890 289612 2026-06-19T14:13:50Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|За|зерка}}, пярэжырскага сс.; м) халопеніцкі раён: 225) Ліпавец; н) чэрвенскі раён: 226) Градно раваніцкага сс., 227) Баранаўка, хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 228) Давыдава; б) валынецкі раён; 229) Сьвіраўшчына галубоўскага сс.; в)...» 289612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|За|зерка}}, пярэжырскага сс.; м) халопеніцкі раён: 225) Ліпавец; н) чэрвенскі раён: 226) Градно раваніцкага сс., 227) Баранаўка, хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 228) Давыдава; б) валынецкі раён; 229) Сьвіраўшчына галубоўскага сс.; в) ветрынскі раён: 230) Мушана заскорскага сс., 231) Нача шпакоўскага сс., 232) Загаева шпакоўскага сс., 233) Пашуціна ветрынскага сс., 234) Жаўнеркі ветрынскага сс., 235) Гарэліца бабыніцкага сс., 236) Варонечы варонецкага сс., 237) Зазер‘е гарадоцкага сс., 238) Турэц II, 239) Ветрына ветрынскага сс.; г) вульскі раён: 240) ва ўсім вульскім раёне згодна паведамленьня навуковага сакратара Навукова-дасьледчага таварыства краязнаўства пры Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце т. Невядомскага; д) вушацкі раён: 241) ва ўсім раёне — згодна таму-ж паведамленьню, а таксама паведамленьню інструктара Цэнтральнага бюро краязнаўства т. Шашалевіча; е) дрысенскі раён: 242) Рэдкарэва жаўнянскага сс., 243) Малінава каркалецкага сс.; ж) лепельскі раён: 244) Вусавікі варонскага сс., 245) Горкі палянскага сс., 246) Вялікае поле Лепельскага сс., 247) Шчураўка ляхавіцкага сс., 248) Альховікі пышнянскага сс., 249) Гушчын Прудок вораньскага сс.; 3) полацкі раён: 250) Максімава юравіцкага сс., 251) Дахнеры булаўскага сс., 252) Гарбацёнкі юравіцкага сс., 253) Стрыкялі громаўскага сс., 254) Пошт юравіцкага сс., 255) Скобрыя юравіцкага сс., 256) Калатоўкі II; і) расонскі раён: 257) Межава зьмітраўскага сс., 258) Замошша зьмітраўскага сс., 259) Масткі гарбачэўскага сс.; IX. Латгалія: Дзьвінск (Daugavpils)[[Волаты (1929)/Увагі#41|^[41]]].</br> {{gap|2em}}Апрача таго, паведамленьні на анкету засьведчылі, што валатоўкі ёсьць каля наступных паселішч: 1. аршанская акруга: а) амсьціслаўскі раён: 1) у Валатоўскім арэшніку ля в. Бабынавічы татаршынскага сс.; 2) ува ўсім раёне — згодна адказу з Амсьціславу; б) коханаўскі раён: 3) Мяхінічы і Гарбачэва алёнавіцкага сс., 4) „Волга“ (б. маёнтак Забалацьце) пярэвалачнянскага сс.; 5) Галашова коханаўскага сс.; в) ляднянскі раён: 6) Кісялі іскаскага сс., 7) Ліцьвінава, 8) Араговічы, 9) Жабык, 10) Сазонаўка, 11) Ірвяніцы; г) талачынскі раён: 12) Ганчароўка воўкавіцкага сс., д) чарэйскі раён: 13) Лукамль, 14) Хрытанцы, заборскага сс., 15) Забор‘е заборскага сс., 16) Калодніца калодніцкага сс., 17) Беляны заборскага сс., 18) Аўсянік II; бабруйская акруга: а) асіпавіцкі раён: 19) Старонка, карытнянскага сс., б) бабруйскі раён: 20) ур. Курганьне ля в. Б. Слабады казуліцкага сс.; в) глускі раён: 21) Вецьвін сіманавіцкага сс.; г) парыцкі раён: 22) Млінок ля в. Іванішкавіч, у 95 кв. каля сядзібы Хухалеўшчына крукаўскага лясьніцтва; д) слуцкі раён: 23) Княжая Магіла, дарасінскага сс.; е) старобінскі раён: 24) Сяльцо мяцявіцкага сс., 25) Валаты пагоскага сс.; ж) чырвона-слабодзкі раён: 26) Бялевічы: III. віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 27) Брыцкі халамерскага сс., 28) Будніца хвашнянскага сс., 29) Вобаль асіпоўскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 30) маёнтак Стары Мар‘янфельд каля Бешанкавіч, 31) Заграмазьдзіна навікоўскага сс., 32) ля ручча Пабядзінец недалёка ад Дзьвіны за в. Узрэчча; в) віцебскі раён: 33) Хабаты кабішчанскага сс., 34) даўжанскі сс., 35) воз. Круглае сініцкага сс., 36) Доўгае, 37) воз. Дзякуны; 38) в. Швайцарыя, 39) в. Лапіцкія; 40) Замашэньне, 41) Дзеканы, 42) Большалетчанскі Ботсад, 43) Запаліва, 44) Хапышы, 45) Доўга, 46) Жукаўшчына лятчанскага сс., 47) Воз. Кашана, 48) Ваяводкі; г) высачанскі раён: 49) Буракі, 50) Высокае, 51) Выдрэя, 52) Мяркунэ, 53) Маркулоўшчына, 54) Рэчка, 55) Зарудніца, 56) воз. Бабынавіцкае бабынавіцкага сс., 57) Швяды высачанскага сс., 58) Шчытаўкі астапенскага сс., 59) бераг р. Лучыцы; г) гарадоцкі раён: 60) Зюські, 61) Сараўні вайханьскага сс., 62) Лысенкі сялішчанскага сс., 63) Баравыя бяскатаўскага сс.; д) межанскі раён: 64) Вышадзкі<noinclude></noinclude> kg947sew5vtp6mbtt620xx9a1gp6ptw 289613 289612 2026-06-19T14:15:38Z RAleh111 4658 289613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|За|зерка}}, пярэжырскага сс.; м) халопеніцкі раён: 225) Ліпавец; н) чэрвенскі раён: 226) Градно раваніцкага сс., 227) Баранаўка, хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 228) Давыдава; б) валынецкі раён; 229) Сьвіраўшчына галубоўскага сс.; в) ветрынскі раён: 230) Мушана заскорскага сс., 231) Нача шпакоўскага сс., 232) Загаева шпакоўскага сс., 233) Пашуціна ветрынскага сс., 234) Жаўнеркі ветрынскага сс., 235) Гарэліца бабыніцкага сс., 236) Варонечы варонецкага сс., 237) Зазер‘е гарадоцкага сс., 238) Турэц II, 239) Ветрына ветрынскага сс.; г) вульскі раён: 240) ва ўсім вульскім раёне згодна паведамленьня навуковага сакратара Навукова-дасьледчага таварыства краязнаўства пры Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце т. Невядомскага; д) вушацкі раён: 241) ва ўсім раёне — згодна таму-ж паведамленьню, а таксама паведамленьню інструктара Цэнтральнага бюро краязнаўства т. Шашалевіча; е) дрысенскі раён: 242) Рэдкарэва жаўнянскага сс., 243) Малінава каркалецкага сс.; ж) лепельскі раён: 244) Вусавікі варонскага сс., 245) Горкі палянскага сс., 246) Вялікае поле Лепельскага сс., 247) Шчураўка ляхавіцкага сс., 248) Альховікі пышнянскага сс., 249) Гушчын Прудок вораньскага сс.; 3) полацкі раён: 250) Максімава юравіцкага сс., 251) Дахнеры булаўскага сс., 252) Гарбацёнкі юравіцкага сс., 253) Стрыкялі громаўскага сс., 254) Пошт юравіцкага сс., 255) Скобрыя юравіцкага сс., 256) Калатоўкі II; і) расонскі раён: 257) Межава зьмітраўскага сс., 258) Замошша зьмітраўскага сс., 259) Масткі гарбачэўскага сс.; IX. Латгалія: Дзьвінск (Daugavpils)[[Волаты (1929)/Увагі#41)|^[41]]].</br> {{gap|2em}}Апрача таго, паведамленьні на анкету засьведчылі, што валатоўкі ёсьць каля наступных паселішч: 1. аршанская акруга: а) амсьціслаўскі раён: 1) у Валатоўскім арэшніку ля в. Бабынавічы татаршынскага сс.; 2) ува ўсім раёне — згодна адказу з Амсьціславу; б) коханаўскі раён: 3) Мяхінічы і Гарбачэва алёнавіцкага сс., 4) „Волга“ (б. маёнтак Забалацьце) пярэвалачнянскага сс.; 5) Галашова коханаўскага сс.; в) ляднянскі раён: 6) Кісялі іскаскага сс., 7) Ліцьвінава, 8) Араговічы, 9) Жабык, 10) Сазонаўка, 11) Ірвяніцы; г) талачынскі раён: 12) Ганчароўка воўкавіцкага сс., д) чарэйскі раён: 13) Лукамль, 14) Хрытанцы, заборскага сс., 15) Забор‘е заборскага сс., 16) Калодніца калодніцкага сс., 17) Беляны заборскага сс., 18) Аўсянік II; бабруйская акруга: а) асіпавіцкі раён: 19) Старонка, карытнянскага сс., б) бабруйскі раён: 20) ур. Курганьне ля в. Б. Слабады казуліцкага сс.; в) глускі раён: 21) Вецьвін сіманавіцкага сс.; г) парыцкі раён: 22) Млінок ля в. Іванішкавіч, у 95 кв. каля сядзібы Хухалеўшчына крукаўскага лясьніцтва; д) слуцкі раён: 23) Княжая Магіла, дарасінскага сс.; е) старобінскі раён: 24) Сяльцо мяцявіцкага сс., 25) Валаты пагоскага сс.; ж) чырвона-слабодзкі раён: 26) Бялевічы: III. віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 27) Брыцкі халамерскага сс., 28) Будніца хвашнянскага сс., 29) Вобаль асіпоўскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 30) маёнтак Стары Мар‘янфельд каля Бешанкавіч, 31) Заграмазьдзіна навікоўскага сс., 32) ля ручча Пабядзінец недалёка ад Дзьвіны за в. Узрэчча; в) віцебскі раён: 33) Хабаты кабішчанскага сс., 34) даўжанскі сс., 35) воз. Круглае сініцкага сс., 36) Доўгае, 37) воз. Дзякуны; 38) в. Швайцарыя, 39) в. Лапіцкія; 40) Замашэньне, 41) Дзеканы, 42) Большалетчанскі Ботсад, 43) Запаліва, 44) Хапышы, 45) Доўга, 46) Жукаўшчына лятчанскага сс., 47) Воз. Кашана, 48) Ваяводкі; г) высачанскі раён: 49) Буракі, 50) Высокае, 51) Выдрэя, 52) Мяркунэ, 53) Маркулоўшчына, 54) Рэчка, 55) Зарудніца, 56) воз. Бабынавіцкае бабынавіцкага сс., 57) Швяды высачанскага сс., 58) Шчытаўкі астапенскага сс., 59) бераг р. Лучыцы; г) гарадоцкі раён: 60) Зюські, 61) Сараўні вайханьскага сс., 62) Лысенкі сялішчанскага сс., 63) Баравыя бяскатаўскага сс.; д) межанскі раён: 64) Вышадзкі<noinclude></noinclude> t1wgjbi3arhuvayw1qu4wy7gfrey97j 104 124891 289614 2026-06-19T14:24:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Бор вышадзкога сс., 65) Боркі гозьбянскага сс., 66) Валатоўкі вышадзкога сс., е) сянскі раён: 67) Машчоны машчонскага сс.; ж) сіроцінскі раён: 68) Казлы мішнявіцкага сс.; 3) сураскі раён; 69) Тадулінскае возера, 70) Крупадзёры стара-ботанічнага сс., 71) Брыгідполь на бер...» 289614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />[[Волаты (1929)/Увагі#)|^[]]]</br> {{gap|2em}}</noinclude>Бор вышадзкога сс., 65) Боркі гозьбянскага сс., 66) Валатоўкі вышадзкога сс., е) сянскі раён: 67) Машчоны машчонскага сс.; ж) сіроцінскі раён: 68) Казлы мішнявіцкага сс.; 3) сураскі раён; 69) Тадулінскае возера, 70) Крупадзёры стара-ботанічнага сс., 71) Брыгідполь на беразе Дзьвіны; і) чашніцкі раён: 72) Бр. Слабада, 73. Міцькаўцы в. альшанскага 74) Закур‘е; IV. гомельская акруга: а) рэчыцкі раён: 75) Волатава Магіла ля Казазоеўкі; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 76) валатоўскі курган ля Лудчыц лудчынскага сс.; б) клімавіцкі раён: 77) Клімавічы; в) лупалаўскі раён: 78) Зылі, 79) Машанакі; г) чэрыкаўскі раён: 80) Сячыхі губішчанскага сс., 81) Лабанаўка лабанаўскага сс,; VII. Менская акруга: а) барысаўскі раён: 82) Б. Стахаў, 83) Брусы, 84) Стары Барысаў, 85) Лісіна кармакоўскага сс.; б) бягомльскі раён: 86) Домжарыцы, 87) Атрубкі, 88) Федаркі кадлубішчанскага сс., 89) Навіны бярозкаўскага сс., 90) Мелькуны вітуніцкага сс., 91) Гарбачэўка, 92) Азярцы, 93) зямля Бягомля, 94) Асавы асаўскага сс., 95) Дабруні вітуніцкага сс., 96) Асінавік Мсьціскага сс.; в) заслаўскі раён: 97) Прудзішча слабадзкога сс., 98) Саломіравічы, 99) Кіршы заслаўскага сс., 100) Каланіцы гатавіцкага сс., 101) Крыжоўкі ратамскага сс., 102) Гуры заслаўскага сс.; г) капыльскі раён: 103) Кукавічы, 104) Восава бабаўнянскага сс., 105) Сьвідзічы; д) чэрвенскі раён: 106) Майданава Курганьне хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 107) Ільіно задзяжанскага сс., 108) Сухарукава; б) валынецкі раён: 109) паміж вв. Даўгое і Быхі на р. Свалька; в) ветрынскі раён: 110) заскорскі сс. 111) Слабады, 112) Прэльшчына і Вольшчына, 113) заскорскі сс., 114) Слабада, 115) Фантынька начскага сс., 116) Бязьдзедавічы астроўшчынскага сс., 117) Валатоўкі, 118) Шпакоўшчыны, 119) Гомель; г) дрысенскі раён; 120) Кавасі; д) лепельскі раён: 121) Ляхавічы, ляхавіцкага сс., 122) Бароўна, 123) Глініцы, 124) Ворань, 125) Антонаўка, 126) Лепель, 127) Красналучка, 128) Пушча валасовіцкага 129) Казіншчына, 130) Ст. Валасовічы, 131) Каменная рэчка, 132) Пышня, 133) Сяло, 134) Дабрамысьль, 135) Кавалевічы; е) полацкі раён: 136) Красамай, 137) Забалацьце. Згодна паведамленьня т. Шавельскага валатоўкі ёсьць у IX Невельшчыне: 138) дзьве вёскі Валатоўкі за 16 вёрст ад Нэвеля; 139) за 1 вярсту ад Ямянец, 140) за 0,5 вярсты ад б. маёнтку Завярэм‘я[[Волаты (1929)/Увагі#41)|^[41]]]. {{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> anclen3x5sld16l0avk7hozt4xvpm0n 289615 289614 2026-06-19T14:24:27Z RAleh111 4658 289615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Бор вышадзкога сс., 65) Боркі гозьбянскага сс., 66) Валатоўкі вышадзкога сс., е) сянскі раён: 67) Машчоны машчонскага сс.; ж) сіроцінскі раён: 68) Казлы мішнявіцкага сс.; 3) сураскі раён; 69) Тадулінскае возера, 70) Крупадзёры стара-ботанічнага сс., 71) Брыгідполь на беразе Дзьвіны; і) чашніцкі раён: 72) Бр. Слабада, 73. Міцькаўцы в. альшанскага 74) Закур‘е; IV. гомельская акруга: а) рэчыцкі раён: 75) Волатава Магіла ля Казазоеўкі; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 76) валатоўскі курган ля Лудчыц лудчынскага сс.; б) клімавіцкі раён: 77) Клімавічы; в) лупалаўскі раён: 78) Зылі, 79) Машанакі; г) чэрыкаўскі раён: 80) Сячыхі губішчанскага сс., 81) Лабанаўка лабанаўскага сс,; VII. Менская акруга: а) барысаўскі раён: 82) Б. Стахаў, 83) Брусы, 84) Стары Барысаў, 85) Лісіна кармакоўскага сс.; б) бягомльскі раён: 86) Домжарыцы, 87) Атрубкі, 88) Федаркі кадлубішчанскага сс., 89) Навіны бярозкаўскага сс., 90) Мелькуны вітуніцкага сс., 91) Гарбачэўка, 92) Азярцы, 93) зямля Бягомля, 94) Асавы асаўскага сс., 95) Дабруні вітуніцкага сс., 96) Асінавік Мсьціскага сс.; в) заслаўскі раён: 97) Прудзішча слабадзкога сс., 98) Саломіравічы, 99) Кіршы заслаўскага сс., 100) Каланіцы гатавіцкага сс., 101) Крыжоўкі ратамскага сс., 102) Гуры заслаўскага сс.; г) капыльскі раён: 103) Кукавічы, 104) Восава бабаўнянскага сс., 105) Сьвідзічы; д) чэрвенскі раён: 106) Майданава Курганьне хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 107) Ільіно задзяжанскага сс., 108) Сухарукава; б) валынецкі раён: 109) паміж вв. Даўгое і Быхі на р. Свалька; в) ветрынскі раён: 110) заскорскі сс. 111) Слабады, 112) Прэльшчына і Вольшчына, 113) заскорскі сс., 114) Слабада, 115) Фантынька начскага сс., 116) Бязьдзедавічы астроўшчынскага сс., 117) Валатоўкі, 118) Шпакоўшчыны, 119) Гомель; г) дрысенскі раён; 120) Кавасі; д) лепельскі раён: 121) Ляхавічы, ляхавіцкага сс., 122) Бароўна, 123) Глініцы, 124) Ворань, 125) Антонаўка, 126) Лепель, 127) Красналучка, 128) Пушча валасовіцкага 129) Казіншчына, 130) Ст. Валасовічы, 131) Каменная рэчка, 132) Пышня, 133) Сяло, 134) Дабрамысьль, 135) Кавалевічы; е) полацкі раён: 136) Красамай, 137) Забалацьце. Згодна паведамленьня т. Шавельскага валатоўкі ёсьць у IX Невельшчыне: 138) дзьве вёскі Валатоўкі за 16 вёрст ад Нэвеля; 139) за 1 вярсту ад Ямянец, 140) за 0,5 вярсты ад б. маёнтку Завярэм‘я[[Волаты (1929)/Увагі#41)|^[41]]]. {{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> f0zfio5vg84xhjj7z1889jp70r5b9nw 289622 289615 2026-06-19T14:50:26Z RAleh111 4658 289622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Бор вышадзкога сс., 65) Боркі гозьбянскага сс., 66) Валатоўкі вышадзкога сс., е) сянскі раён: 67) Машчоны машчонскага сс.; ж) сіроцінскі раён: 68) Казлы мішнявіцкага сс.; 3) сураскі раён; 69) Тадулінскае возера, 70) Крупадзёры стара-ботанічнага сс., 71) Брыгідполь на беразе Дзьвіны; і) чашніцкі раён: 72) Бр. Слабада, 73. Міцькаўцы в. альшанскага 74) Закур‘е; IV. гомельская акруга: а) рэчыцкі раён: 75) Волатава Магіла ля Казазоеўкі; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 76) валатоўскі курган ля Лудчыц лудчынскага сс.; б) клімавіцкі раён: 77) Клімавічы; в) лупалаўскі раён: 78) Зылі, 79) Машанакі; г) чэрыкаўскі раён: 80) Сячыхі губішчанскага сс., 81) Лабанаўка лабанаўскага сс,; VII. Менская акруга: а) барысаўскі раён: 82) Б. Стахаў, 83) Брусы, 84) Стары Барысаў, 85) Лісіна кармакоўскага сс.; б) бягомльскі раён: 86) Домжарыцы, 87) Атрубкі, 88) Федаркі кадлубішчанскага сс., 89) Навіны бярозкаўскага сс., 90) Мелькуны вітуніцкага сс., 91) Гарбачэўка, 92) Азярцы, 93) зямля Бягомля, 94) Асавы асаўскага сс., 95) Дабруні вітуніцкага сс., 96) Асінавік Мсьціскага сс.; в) заслаўскі раён: 97) Прудзішча слабадзкога сс., 98) Саломіравічы, 99) Кіршы заслаўскага сс., 100) Каланіцы гатавіцкага сс., 101) Крыжоўкі ратамскага сс., 102) Гуры заслаўскага сс.; г) капыльскі раён: 103) Кукавічы, 104) Восава бабаўнянскага сс., 105) Сьвідзічы; д) чэрвенскі раён: 106) Майданава Курганьне хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 107) Ільіно задзяжанскага сс., 108) Сухарукава; б) валынецкі раён: 109) паміж вв. Даўгое і Быхі на р. Свалька; в) ветрынскі раён: 110) заскорскі сс. 111) Слабады, 112) Прэльшчына і Вольшчына, 113) заскорскі сс., 114) Слабада, 115) Фантынька начскага сс., 116) Бязьдзедавічы астроўшчынскага сс., 117) Валатоўкі, 118) Шпакоўшчыны, 119) Гомель; г) дрысенскі раён; 120) Кавасі; д) лепельскі раён: 121) Ляхавічы, ляхавіцкага сс., 122) Бароўна, 123) Глініцы, 124) Ворань, 125) Антонаўка, 126) Лепель, 127) Красналучка, 128) Пушча валасовіцкага 129) Казіншчына, 130) Ст. Валасовічы, 131) Каменная рэчка, 132) Пышня, 133) Сяло, 134) Дабрамысьль, 135) Кавалевічы; е) полацкі раён: 136) Красамай, 137) Забалацьце. Згодна паведамленьня т. Шавельскага валатоўкі ёсьць у IX Невельшчыне: 138) дзьве вёскі Валатоўкі за 16 вёрст ад Нэвеля; 139) за 1 вярсту ад Ямянец, 140) за 0,5 вярсты ад б. маёнтку Завярэм‘я[[Волаты (1929)/Увагі#41)|⁴¹)]]. {{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> 9envz6p1uvh6rg0v8dxblexhhf3spjs 104 124892 289616 2026-06-19T14:30:49Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскаг...» 289616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскага павету ковенскай губ.; сьвянцянскага, дзісьненскага, вілейскага і лідзкага паветаў віленскай губ.; слонімскага павету горадзенскай губ.; слуцкага, менскага, барысаўскага, ігуменскага бабруйскага, мазырскага і рэчыцкага паветаў менскай губ.; гомельскага, рагачоўскага, быхаўскага, чэрыкаўскага, клімавіцкага, магілеўскага, чавускага, сянскога, аршанскага, горкаўскага і амсьціслаўскага паветаў магілеўскай губ.; смаленскага павету смаленскай губ.; вяліскага, віцебскага, гарадоцкага, себескага, полацкага, лепельскага, дрысенскага, нэвельскага, {{Няма выявы}} дзьвінскага паветаў віцебскай губ. і апочацкага павету пскоўскай губ. Хоць весткі Польскай акадэміі навук (Кракаў) і лічаць, , што граніц іх (валатовак. М. К.) распаўсюджаньня зараз яшчэ ня можна дакладна вызначыць“[[Волаты (1929)/Увагі#42)|^[42]]], але разам з тым, яны дазваляюць дапусьціць, што ў віленскім і ашмянскім паветах віленскай губ. і ў наваградзкім павеце менскай губ. таксама існуе называньне курганоў валатоўкамі, тым больш, што гэтыя паветы, як відаць з маёй картаграмы называньня курганаў валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#43)|^[43]]], знаходзяцца паміж паветамі, у якіх згодна Пакроўскага і сабраных мной вестак такое называньне існуе. Пакуль што докумэнтальна ня выяўлена называньне курганоў валатоўкамі на крайнім захадзе Беларусі, дзе яно, мабыць, і абрываецца, а таксама ў б. б. пінскім павеце менскай губ. і ў красьнінскім і парэцкім паветах смаленскай губ., якія белымі плямамі выглядаюць на картаграме і выклікаюць некаторую магчымасьць існаваньня называньня курганоў валатоўкамі і тамака.<noinclude></noinclude> ldlr87cufmb5rtdac0x58p0c14mgfpl 289619 289616 2026-06-19T14:48:14Z RAleh111 4658 289619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскага павету ковенскай губ.; сьвянцянскага, дзісьненскага, вілейскага і лідзкага паветаў віленскай губ.; слонімскага павету горадзенскай губ.; слуцкага, менскага, барысаўскага, ігуменскага бабруйскага, мазырскага і рэчыцкага паветаў менскай губ.; гомельскага, рагачоўскага, быхаўскага, чэрыкаўскага, клімавіцкага, магілеўскага, чавускага, сянскога, аршанскага, горкаўскага і амсьціслаўскага паветаў магілеўскай губ.; смаленскага павету смаленскай губ.; вяліскага, віцебскага, гарадоцкага, себескага, полацкага, лепельскага, дрысенскага, нэвельскага, {{Няма выявы}} дзьвінскага паветаў віцебскай губ. і апочацкага павету пскоўскай губ. Хоць весткі Польскай акадэміі навук (Кракаў) і лічаць, , што граніц іх (валатовак. М. К.) распаўсюджаньня зараз яшчэ ня можна дакладна вызначыць“[[Волаты (1929)/Увагі#42)|⁴²)]], але разам з тым, яны дазваляюць дапусьціць, што ў віленскім і ашмянскім паветах віленскай губ. і ў наваградзкім павеце менскай губ. таксама існуе называньне курганоў валатоўкамі, тым больш, што гэтыя паветы, як відаць з маёй картаграмы называньня курганаў валатоўкамі [[Волаты (1929)/Увагі#43)|⁴³)]], знаходзяцца паміж паветамі, у якіх згодна Пакроўскага і сабраных мной вестак такое называньне існуе. Пакуль што докумэнтальна ня выяўлена называньне курганоў валатоўкамі на крайнім захадзе Беларусі, дзе яно, мабыць, і абрываецца, а таксама ў б. б. пінскім павеце менскай губ. і ў красьнінскім і парэцкім паветах смаленскай губ., якія белымі плямамі выглядаюць на картаграме і выклікаюць некаторую магчымасьць існаваньня называньня курганоў валатоўкамі і тамака.<noinclude></noinclude> fz19e1jrrg57giepjnvwfuipx9ael1q 289620 289619 2026-06-19T14:48:33Z RAleh111 4658 289620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскага павету ковенскай губ.; сьвянцянскага, дзісьненскага, вілейскага і лідзкага паветаў віленскай губ.; слонімскага павету горадзенскай губ.; слуцкага, менскага, барысаўскага, ігуменскага бабруйскага, мазырскага і рэчыцкага паветаў менскай губ.; гомельскага, рагачоўскага, быхаўскага, чэрыкаўскага, клімавіцкага, магілеўскага, чавускага, сянскога, аршанскага, горкаўскага і амсьціслаўскага паветаў магілеўскай губ.; смаленскага павету смаленскай губ.; вяліскага, віцебскага, гарадоцкага, себескага, полацкага, лепельскага, дрысенскага, нэвельскага, {{Няма выявы}} дзьвінскага паветаў віцебскай губ. і апочацкага павету пскоўскай губ. Хоць весткі Польскай акадэміі навук (Кракаў) і лічаць, , што граніц іх (валатовак. М. К.) распаўсюджаньня зараз яшчэ ня можна дакладна вызначыць“ [[Волаты (1929)/Увагі#42)|⁴²)]], але разам з тым, яны дазваляюць дапусьціць, што ў віленскім і ашмянскім паветах віленскай губ. і ў наваградзкім павеце менскай губ. таксама існуе называньне курганоў валатоўкамі, тым больш, што гэтыя паветы, як відаць з маёй картаграмы называньня курганаў валатоўкамі [[Волаты (1929)/Увагі#43)|⁴³)]], знаходзяцца паміж паветамі, у якіх згодна Пакроўскага і сабраных мной вестак такое называньне існуе. Пакуль што докумэнтальна ня выяўлена называньне курганоў валатоўкамі на крайнім захадзе Беларусі, дзе яно, мабыць, і абрываецца, а таксама ў б. б. пінскім павеце менскай губ. і ў красьнінскім і парэцкім паветах смаленскай губ., якія белымі плямамі выглядаюць на картаграме і выклікаюць некаторую магчымасьць існаваньня называньня курганоў валатоўкамі і тамака.<noinclude></noinclude> 3pcbcbvyvn25a5y7ff9j2g384kptjk8 289621 289620 2026-06-19T14:49:26Z RAleh111 4658 289621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскага павету ковенскай губ.; сьвянцянскага, дзісьненскага, вілейскага і лідзкага паветаў віленскай губ.; слонімскага павету горадзенскай губ.; слуцкага, менскага, барысаўскага, ігуменскага бабруйскага, мазырскага і рэчыцкага паветаў менскай губ.; гомельскага, рагачоўскага, быхаўскага, чэрыкаўскага, клімавіцкага, магілеўскага, чавускага, сянскога, аршанскага, горкаўскага і амсьціслаўскага паветаў магілеўскай губ.; смаленскага павету смаленскай губ.; вяліскага, віцебскага, гарадоцкага, себескага, полацкага, лепельскага, дрысенскага, нэвельскага, {{Няма выявы}} дзьвінскага паветаў віцебскай губ. і апочацкага павету пскоўскай губ. Хоць весткі Польскай акадэміі навук (Кракаў) і лічаць, , што граніц іх (валатовак. М. К.) распаўсюджаньня зараз яшчэ ня можна дакладна вызначыць“[[Волаты (1929)/Увагі#42)|⁴²)]], але разам з тым, яны дазваляюць дапусьціць, што ў віленскім і ашмянскім паветах віленскай губ. і ў наваградзкім павеце менскай губ. таксама існуе называньне курганоў валатоўкамі, тым больш, што гэтыя паветы, як відаць з маёй картаграмы называньня курганаў валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#43)|⁴³)]], знаходзяцца паміж паветамі, у якіх згодна Пакроўскага і сабраных мной вестак такое называньне існуе. Пакуль што докумэнтальна ня выяўлена называньне курганоў валатоўкамі на крайнім захадзе Беларусі, дзе яно, мабыць, і абрываецца, а таксама ў б. б. пінскім павеце менскай губ. і ў красьнінскім і парэцкім паветах смаленскай губ., якія белымі плямамі выглядаюць на картаграме і выклікаюць некаторую магчымасьць існаваньня называньня курганоў валатоўкамі і тамака.<noinclude></noinclude> 65c2uugq9bgj8k1n91m9ug7sstvur36 104 124893 289617 2026-06-19T14:41:05Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Адначасна мяне цікавіла пытаньне і аб тым, да якіх межаў усьцяжнае называньне курганоў валатоўкамі дасягае. 3 адказу Польскае акадэміі навук (Кракаў) ня відаць такога існаваньня назвы валатовак у Польшчы[[Волаты (1929)/Увагі#42)|^[42]]]. На поўначы,...» 289617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />[[Волаты (1929)/Увагі#)|^[]]]</br> {{gap|2em}}</noinclude> {{gap|2em}}Адначасна мяне цікавіла пытаньне і аб тым, да якіх межаў усьцяжнае называньне курганоў валатоўкамі дасягае. 3 адказу Польскае акадэміі навук (Кракаў) ня відаць такога існаваньня назвы валатовак у Польшчы[[Волаты (1929)/Увагі#42)|^[42]]]. На поўначы, яно, мабыць, абмяжоўваецца б. усходняй ковеншчынай і Латгаліяй. Далей мяжа яго праходзіць, як відаць, недзе ля Лаваці, дзе яго адзначаў Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#44)|^[44]]]. Навуковы супрацоўнік, спэцыялісты пскоўскага краёвага музэю А. К. Янсон паведаміў, што ў пскоўскай губ. 1919 г. назва валатоўкі яму невядома, але ў прыведзеным ім докумэнце 14 сталецьця, паводле сьпісу 1694 году, спатыкаецца назва валатавішча. Таксама адказаў і выконваючы абвязкі дырэктара разанскага краёвага музэю, спэцыялісты Мансураў, адносна таго, што яму невядома называньне курганоў валатоўкамі ў разанскім краі, і Генко, член чарапавецкага акруговага бюро краязнаўства, што яму невядома гэта назва ў чарапавецкім краі. Спэцыялісты Сьмірноў пісаў, што ў вяземскім павеце смаленскай губ. мясцовае насяленьне не называе курганы валатоўкамі, але адзначыў, што бліжэй к Смаленску, быць можа, магчыма напаткаць гэтае слова. Загадчык вялікалуцкім музэем Пятроў, рослаўскім музэем Сакалоўскі ды Савін з Дарагабужу паведамілі, што мясцовае насяленьне ў вялікалуцкім, рослаўскім і дарагабускім краі курганы валатоўкамі таксама не называе. Загадчык трубчэўскім музэем Паршнякоў адзначыў, што ў трубчэўскім краі і за межамі яго назвы валатоўкі яму ня прыходзілася чуць. Загадчык бранскім музеем С. Дзееў паведаміў, што ў бранскім краі, а спэцыялісты Ткачэўскі, што ў арлоўскай губ. курганы мясцовым насяленьнем не называюцца валатоўкамі. Супрацоўнік валынскага навукова-дасьледчага музэю, спэцыялісты Лявіцкі, адказаў, што называньне курганаў валатоўкамі ў валынскай і карастэньскай акругах таксама не спатыкаецца. Урэшце, вядомы спэцыялісты Сяр. Гамчанка пісаў, што за час шматгадовых археолёгічных адшуканьняў на Украіне яму ня прыходзілася чуць, каб мясцовае насяленьне называла курганы валатоўкамі. Адносна поўдня за межамі вывучаемай мной тэрыторыі ёсьць толькі адзін упамін аб велетавай магіле ў басэйне р. Стубла, прытока Гарыні, ля Дзяткавіч, ды ў адным докумэнце 1574 г. аб велетавай магіле ў басэйне р. Стыру, прытоку Прыпяці, ля Бараціна[[Волаты (1929)/Увагі#45)|^[45]]]. Такім чынам мяжа ўсьцяжнага называньня курганоў валатоўкамі на ўсходзе і на поўдні праходзіць, мабыць, мала больш на поўдзень і на ўсход за мяжу, вызначаную на маёй картаграме, прычым у паўднёвай палавіне Беларусі гэтая назва спатыкаецца радзей, а ў паўночнай — бывае нават выключнай.</br> {{gap|2em}}Пытаньне аб тым, ці называе мясцовае насяленьне валатоўкамі ўсе курганы наогул, ці толькі пэўны тып іх, складае зусім асобную тэму дасьледваньня з галіны тыполёгіі археолёгічных помнікаў. Мне да гэтага часу прыходзілася чуць называньне валатоўкамі самых розных відаў курганаў і, мне здаецца, што ў вясковага насяленьня няма сталай клясыфікацыі іх[[Волаты (1929)/Увагі#46)|^[46]]].</br> {{gap|2em}}У шмат якіх мясцох, дзе ёсьць валатоўкі, яшчэ да сёнешняга дня захаваліся паданьні аб тым, што ў іх пахаваны волаты, або асілкі ці багатыры. З некаторымі гарадзішчамі на Беларусі зьвязаны паданьні аб тым, што ў іх жылі гэтыя волаты, асілкі, багатыры. Аб такіх паданьнях ня раз паміналася ў навуковай літаратуры. Так, Сьпіцын у памінанай ужо працы аб археолёгічных помніках Віцебшчыны пісаў, што ў стайнаўскай вол. гарадоцкага пав. віцебскай губ. ёсьць тры гарадзішчы, у якіх згодна народнаму паданьню жылі асілкі; ля в. Шнітніцы дубакрайскай вол. таго самага павету, на беразе воз. Задрачча таксама ёсьць гарадзішча, у якім таксама, як народ кажа, жыў багатыр; каля в. Фролава тае самае воласьці — ёсьць Дзявочая Гара — магіла дзяўчыны забітай багатыром; ля в. Ясянаўца далашчанскай вол. себескага пав. тае-ж губэрні — гарадзішча,<noinclude></noinclude> okmp6sfxhrw3nxc697i62sdu06z060k 289618 289617 2026-06-19T14:41:15Z RAleh111 4658 289618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Адначасна мяне цікавіла пытаньне і аб тым, да якіх межаў усьцяжнае называньне курганоў валатоўкамі дасягае. 3 адказу Польскае акадэміі навук (Кракаў) ня відаць такога існаваньня назвы валатовак у Польшчы[[Волаты (1929)/Увагі#42)|^[42]]]. На поўначы, яно, мабыць, абмяжоўваецца б. усходняй ковеншчынай і Латгаліяй. Далей мяжа яго праходзіць, як відаць, недзе ля Лаваці, дзе яго адзначаў Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#44)|^[44]]]. Навуковы супрацоўнік, спэцыялісты пскоўскага краёвага музэю А. К. Янсон паведаміў, што ў пскоўскай губ. 1919 г. назва валатоўкі яму невядома, але ў прыведзеным ім докумэнце 14 сталецьця, паводле сьпісу 1694 году, спатыкаецца назва валатавішча. Таксама адказаў і выконваючы абвязкі дырэктара разанскага краёвага музэю, спэцыялісты Мансураў, адносна таго, што яму невядома называньне курганоў валатоўкамі ў разанскім краі, і Генко, член чарапавецкага акруговага бюро краязнаўства, што яму невядома гэта назва ў чарапавецкім краі. Спэцыялісты Сьмірноў пісаў, што ў вяземскім павеце смаленскай губ. мясцовае насяленьне не называе курганы валатоўкамі, але адзначыў, што бліжэй к Смаленску, быць можа, магчыма напаткаць гэтае слова. Загадчык вялікалуцкім музэем Пятроў, рослаўскім музэем Сакалоўскі ды Савін з Дарагабужу паведамілі, што мясцовае насяленьне ў вялікалуцкім, рослаўскім і дарагабускім краі курганы валатоўкамі таксама не называе. Загадчык трубчэўскім музэем Паршнякоў адзначыў, што ў трубчэўскім краі і за межамі яго назвы валатоўкі яму ня прыходзілася чуць. Загадчык бранскім музеем С. Дзееў паведаміў, што ў бранскім краі, а спэцыялісты Ткачэўскі, што ў арлоўскай губ. курганы мясцовым насяленьнем не называюцца валатоўкамі. Супрацоўнік валынскага навукова-дасьледчага музэю, спэцыялісты Лявіцкі, адказаў, што называньне курганаў валатоўкамі ў валынскай і карастэньскай акругах таксама не спатыкаецца. Урэшце, вядомы спэцыялісты Сяр. Гамчанка пісаў, што за час шматгадовых археолёгічных адшуканьняў на Украіне яму ня прыходзілася чуць, каб мясцовае насяленьне называла курганы валатоўкамі. Адносна поўдня за межамі вывучаемай мной тэрыторыі ёсьць толькі адзін упамін аб велетавай магіле ў басэйне р. Стубла, прытока Гарыні, ля Дзяткавіч, ды ў адным докумэнце 1574 г. аб велетавай магіле ў басэйне р. Стыру, прытоку Прыпяці, ля Бараціна[[Волаты (1929)/Увагі#45)|^[45]]]. Такім чынам мяжа ўсьцяжнага называньня курганоў валатоўкамі на ўсходзе і на поўдні праходзіць, мабыць, мала больш на поўдзень і на ўсход за мяжу, вызначаную на маёй картаграме, прычым у паўднёвай палавіне Беларусі гэтая назва спатыкаецца радзей, а ў паўночнай — бывае нават выключнай.</br> {{gap|2em}}Пытаньне аб тым, ці называе мясцовае насяленьне валатоўкамі ўсе курганы наогул, ці толькі пэўны тып іх, складае зусім асобную тэму дасьледваньня з галіны тыполёгіі археолёгічных помнікаў. Мне да гэтага часу прыходзілася чуць называньне валатоўкамі самых розных відаў курганаў і, мне здаецца, што ў вясковага насяленьня няма сталай клясыфікацыі іх[[Волаты (1929)/Увагі#46)|^[46]]].</br> {{gap|2em}}У шмат якіх мясцох, дзе ёсьць валатоўкі, яшчэ да сёнешняга дня захаваліся паданьні аб тым, што ў іх пахаваны волаты, або асілкі ці багатыры. З некаторымі гарадзішчамі на Беларусі зьвязаны паданьні аб тым, што ў іх жылі гэтыя волаты, асілкі, багатыры. Аб такіх паданьнях ня раз паміналася ў навуковай літаратуры. Так, Сьпіцын у памінанай ужо працы аб археолёгічных помніках Віцебшчыны пісаў, што ў стайнаўскай вол. гарадоцкага пав. віцебскай губ. ёсьць тры гарадзішчы, у якіх згодна народнаму паданьню жылі асілкі; ля в. Шнітніцы дубакрайскай вол. таго самага павету, на беразе воз. Задрачча таксама ёсьць гарадзішча, у якім таксама, як народ кажа, жыў багатыр; каля в. Фролава тае самае воласьці — ёсьць Дзявочая Гара — магіла дзяўчыны забітай багатыром; ля в. Ясянаўца далашчанскай вол. себескага пав. тае-ж губэрні — гарадзішча,<noinclude></noinclude> 51kk904uvlof55kk8f77qobskszpqx7 289627 289618 2026-06-19T18:27:19Z RAleh111 4658 289627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}Адначасна мяне цікавіла пытаньне і аб тым, да якіх межаў усьцяжнае называньне курганоў валатоўкамі дасягае. 3 адказу Польскае акадэміі навук (Кракаў) ня відаць такога існаваньня назвы валатовак у Польшчы[[Волаты (1929)/Увагі#42)|⁴²)]]. На поўначы, яно, мабыць, абмяжоўваецца б. усходняй ковеншчынай і Латгаліяй. Далей мяжа яго праходзіць, як відаць, недзе ля Лаваці, дзе яго адзначаў Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#44)|⁴⁴)]]. Навуковы супрацоўнік, спэцыялісты пскоўскага краёвага музэю А. К. Янсон паведаміў, што ў пскоўскай губ. 1919 г. назва валатоўкі яму невядома, але ў прыведзеным ім докумэнце 14 сталецьця, паводле сьпісу 1694 году, спатыкаецца назва валатавішча. Таксама адказаў і выконваючы абвязкі дырэктара разанскага краёвага музэю, спэцыялісты Мансураў, адносна таго, што яму невядома называньне курганоў валатоўкамі ў разанскім краі, і Генко, член чарапавецкага акруговага бюро краязнаўства, што яму невядома гэта назва ў чарапавецкім краі. Спэцыялісты Сьмірноў пісаў, што ў вяземскім павеце смаленскай губ. мясцовае насяленьне не называе курганы валатоўкамі, але адзначыў, што бліжэй к Смаленску, быць можа, магчыма напаткаць гэтае слова. Загадчык вялікалуцкім музэем Пятроў, рослаўскім музэем Сакалоўскі ды Савін з Дарагабужу паведамілі, што мясцовае насяленьне ў вялікалуцкім, рослаўскім і дарагабускім краі курганы валатоўкамі таксама не называе. Загадчык трубчэўскім музэем Паршнякоў адзначыў, што ў трубчэўскім краі і за межамі яго назвы валатоўкі яму ня прыходзілася чуць. Загадчык бранскім музеем С. Дзееў паведаміў, што ў бранскім краі, а спэцыялісты Ткачэўскі, што ў арлоўскай губ. курганы мясцовым насяленьнем не называюцца валатоўкамі. Супрацоўнік валынскага навукова-дасьледчага музэю, спэцыялісты Лявіцкі, адказаў, што называньне курганаў валатоўкамі ў валынскай і карастэньскай акругах таксама не спатыкаецца. Урэшце, вядомы спэцыялісты Сяр. Гамчанка пісаў, што за час шматгадовых археолёгічных адшуканьняў на Украіне яму ня прыходзілася чуць, каб мясцовае насяленьне называла курганы валатоўкамі. Адносна поўдня за межамі вывучаемай мной тэрыторыі ёсьць толькі адзін упамін аб велетавай магіле ў басэйне р. Стубла, прытока Гарыні, ля Дзяткавіч, ды ў адным докумэнце 1574 г. аб велетавай магіле ў басэйне р. Стыру, прытоку Прыпяці, ля Бараціна[[Волаты (1929)/Увагі#45)|⁴⁵)]]. Такім чынам мяжа ўсьцяжнага называньня курганоў валатоўкамі на ўсходзе і на поўдні праходзіць, мабыць, мала больш на поўдзень і на ўсход за мяжу, вызначаную на маёй картаграме, прычым у паўднёвай палавіне Беларусі гэтая назва спатыкаецца радзей, а ў паўночнай — бывае нават выключнай.</br> {{gap|2em}}Пытаньне аб тым, ці называе мясцовае насяленьне валатоўкамі ўсе курганы наогул, ці толькі пэўны тып іх, складае зусім асобную тэму дасьледваньня з галіны тыполёгіі археолёгічных помнікаў. Мне да гэтага часу прыходзілася чуць называньне валатоўкамі самых розных відаў курганаў і, мне здаецца, што ў вясковага насяленьня няма сталай клясыфікацыі іх[[Волаты (1929)/Увагі#46)|⁴⁶)]].</br> {{gap|2em}}У шмат якіх мясцох, дзе ёсьць валатоўкі, яшчэ да сёнешняга дня захаваліся паданьні аб тым, што ў іх пахаваны волаты, або асілкі ці багатыры. З некаторымі гарадзішчамі на Беларусі зьвязаны паданьні аб тым, што ў іх жылі гэтыя волаты, асілкі, багатыры. Аб такіх паданьнях ня раз паміналася ў навуковай літаратуры. Так, Сьпіцын у памінанай ужо працы аб археолёгічных помніках Віцебшчыны пісаў, што ў стайнаўскай вол. гарадоцкага пав. віцебскай губ. ёсьць тры гарадзішчы, у якіх згодна народнаму паданьню жылі асілкі; ля в. Шнітніцы дубакрайскай вол. таго самага павету, на беразе воз. Задрачча таксама ёсьць гарадзішча, у якім таксама, як народ кажа, жыў багатыр; каля в. Фролава тае самае воласьці — ёсьць Дзявочая Гара — магіла дзяўчыны забітай багатыром; ля в. Ясянаўца далашчанскай вол. себескага пав. тае-ж губэрні — гарадзішча,<noinclude></noinclude> sqp67vw0fpm92ql06m8omtxc4gklmhh 104 124894 289626 2026-06-19T15:32:31Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|купала|відных}} курганаў“ у Беларускай акадэміі навук (Менск), Архіў катэдры этнографіі, № 526 паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 1; сказ: „kurhany typu wałatouki“ у паведамленьні Польскай акадэміі навук (Кракаў), та...» 289626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|купала|відных}} курганаў“ у Беларускай акадэміі навук (Менск), Архіў катэдры этнографіі, № 526 паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 1; сказ: „kurhany typu wałatouki“ у паведамленьні Польскай акадэміі навук (Кракаў), тамсама, ст. 3; паведамленьні на анкету аб волатах, тамсама, № 527-530, ст. 73, 114 і інш.: валатоўкі-магілы ад францускай вайны; ст. 98 і інш.: валатоўкі-магілы ад швэдзкай вайны; ст. 1261: валатоўкі-магілы ад турэцкай вайны; ст. 507: валатоўкі-курганы, у якіх сустракаюцца косьці і вугальле; знаходзяцца больш каля вазёр і рэк; ст. 514: валатоўкі — вялікія курганы, але круглыя, ці якія роўныя ва ўсе бакі як у даўжыню, так і ў шырыню; ст. 605: валатоўкамі ў нашай мясцовасьці называюць курганы, якія былі зроблены ў час францускай вайны і з-за якіх стралялі па ворагу, але толькі не магілы і інш. Ва ўсякім разе Катэдры археолёгіі трэба будзе скарыстаць назву валатоўкі пры апрацаваньні беларускай навуковай археолёгічнай тэрмінолёгіі. Szukiewicz Wandalin. Szkice z Białej Rusi. „Ziemia“, W. 1912, № 14: „Liczniejsze od tych cmentarzysk, reprezentujących czasy po wprowadzeniu chrescyaństwa na Rusi, są, cmentarzyski składające się z t. zw. „Wołotouków“ t. j. dużych kurhanów usypanych z ziemi, których powstanie należy odnieść do konca pierwszego tysiąclecia naszej ery“. ==={{x-smaller|47)}}=== {{gap|2em}}Известія императорской археологической комиссіи. Выпуск 5-й. СПБ 1903, ст. 9; 10; 28; 43. ==={{x-smaller|48)}}=== {{gap|2em}}А. М. Сементовскій. Белорусскія древности. СПБ 1890, ст. 10: „В народном предании нет никаких исторических указаний ни на эпоху, ни на народ, а тем более на лиц, оставивших по себе эти следы (гарадзішчы ў сэбескім пав. М. К.); но судя по легендарным расказам местных старожил, приписывающих постройку городищ каким-то богатырям, называемым асилками, должно полагать, что сооружения эти принадлежат весьма отдаленной эпохе“. ==={{x-smaller|49)}}=== {{gap|2em}}К. Т. Аникіевич. Сенненскій уезд Могилевской губерніи. Могилев 1907, ст. 64: Происхождение городков народ об‘ясняет также, как и курганов, — в городках жили „осилки“ (м. б. старейшины, первыя князья), воевавшие друг с другом каменными „секерками“. Пар. тамсама, ст. 61: „в Малюшах — осилкова могила, обложенная камнями“. ==={{x-smaller|50)}}=== {{gap|2em}}Ф. В. Покровскій. Археологическая карта гродненской губерніи. Вильна 1896, ст. 41. ==={{x-smaller|51)}}=== {{gap|2em}}Журнал Министерства Народного Просвещения. Часть CCCVI, СПБ 1896 август, ст. 246: „слышал в детстве смутное предание о том, что в Волотове (погост в 2-х верстах от Гомеля) жили в старину богатыри“. ==={{x-smaller|52)}}=== {{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, №№ 527-530, ст. 1120, 1418, 1452 і інш. ==={{x-smaller|53)}}=== {{gap|2em}}Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim. Wilno 1847, ст. 442: „wyraz w śpiewie cieraz wałatouki do weletów, wołotow odnosić się niewontpliwie moga“. ==={{x-smaller|54)}}=== {{gap|2em}}И. П. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешского О. Бодянского. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 92-97; гл. увагу 16. ==={{x-smaller|55)}}=== {{gap|2em}}П. М. Шпилевскій. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю. СПБ 1858, ст. 178-179. ==={{x-smaller|56)}}=== {{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском). СПБ 1906, ст. 14-17. Пар. увагу 12. ==={{x-smaller|57)}}=== {{gap|2em}}Ф. Буслаев. Рускій багатырскій эпос. „Русскій вестник“. Москва 1862, т. 38, ст. 57: „память о волотах сохранилась в волотках, как кое-где на Руси называются древние курганы“. Пар. Ф. Буслаев. Этнографическіе вымыслы наших предков. „Сборник антропологических и этнографических статей о Россіи и странах ей прилежащих, издаваемый В. А. Дашковым“ Москва 1868, книга I: „преданье о волотах сохранилось на Руси в названии высоких курганов волотками“. Пар. А. Соболевский. Заметки по славянским древностям. {{smaller|ИОРЯСРАН}}, Лнгр, 1926, т. XXXI, ст. 9: „Речка Велетовка, приток Устрома, в бассейне Днепра, находится в Смоленской губ., а речка Волотовка, приток Оболи, в бассейне Зап. Двины, в Витебской; сверх того, известна речка Волота, при деревне Волоты, в бывшем смоленском воеводстве. Там же; преимущественно по Зап. Двине, судя па старым актам XVI-XVII вв. было обычно название мелких курганов волотовками: „от тое волотовки у другую волотовку“, „подле волотовок“ и т. п., что дает нам право говорить о существовании некогда у белоруссов придвинскаго края приурочения велетов-волотов к местностям нынешней витебской губ.“. ==={{x-smaller|58)}}=== {{gap|2em}}Г. Х. Татур. Очерк археологических памятников на пространстве Минской губерніи и ея археологическое значеніе. Минск, 1892, ст. 31: „Названіе это, должно быть, происходит от одного из народов, там проживавших“. ==={{x-smaller|59)}}=== {{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск), Архіў Катэдры этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 5: „конечно, это, одно из реальных приурочений волотов“. ==={{x-smaller|60)}}=== {{gap|2em}}Ф. Буслаев. Этнографическіе вымыслы наших предков. „Сборник антропологических и этнографических статей о Россіи и странах ей прилежащих, издаваемый<noinclude></noinclude> 43l8azkpni5ecd05i93qnlponwr2469 104 124895 289628 2026-06-19T18:42:53Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «у якім жыў багатыр; за 5 вёрст ад колёніі Марцінаўкі сялецкай вол. б. клімавіцкага пав. — гарадок, які згодна народнаму паданьню пабудавалі разбойнікі[[Волаты (1929)/Увагі#47)|⁴⁷)]] і г. д. Семянтоўскі адносна тэй-жа 6. віцебскай губ. паведамляў, што ў себеск...» 289628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>у якім жыў багатыр; за 5 вёрст ад колёніі Марцінаўкі сялецкай вол. б. клімавіцкага пав. — гарадок, які згодна народнаму паданьню пабудавалі разбойнікі[[Волаты (1929)/Увагі#47)|⁴⁷)]] і г. д. Семянтоўскі адносна тэй-жа 6. віцебскай губ. паведамляў, што ў себескім павеце народ пабудову тамашніх гарадзіш прыпісвае багатыром[[Волаты (1929)/Увагі#48)|⁴⁸)]]. „Пахаджэньне гарадкоў народ тлумачыць таксама, як і курганоў — у гарадкох жылі асілкі (быць можа старэйшыны, першыя князі), якія ваявалі паміж сабой каменнымі сякеркамі[[Волаты (1929)/Увагі#49)|⁴⁹)]], — адзначаў у сваёй працы Анікіевіч адносна б. сянскога пав. б. магілеўскай губ. У працах Пакроўскага ёсьць паведамленьне аб тым, што згодна народнаму паданьню каля в. Краснага Сяла б. росскай вол. б. ваўкавыскага пав. б. горадзенскай губ. пахаваны волаты[[Волаты (1929)/Увагі#50)|⁵⁰)]]. Раманаў паведамляў, што малым яшчэ чуў паданьне аб тым, што ў Волатаве (пагост за 20 вёрст ад Гомеля) у старадаўныя часы жылі багатары“[[Волаты (1929)/Увагі#51)|⁵¹)]] і г. д. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}У картатэцы археолёгічных помнікаў Катэдры археолёгіі Беларускай акадэміі навук ёсьць весткі аб тым, што згодна мясцовых народных паданьняў а) каля в. Дубраўкі б. краснапольскай вол. б. калінінскага пав., каля в. Раманькі тае-ж воласьці i каля в. Броўкі, сучаснага сянскога раёну віцебскай акругі — ёсьць магілы багатыроў; б) каля в. Міцькаўшчыны падлускага сельсавету амсьціслаўскага раёну б. калінінскай акругі і каля в. Буды б. шамаўскай вол. таго самага павету ёсьць гарадзішчы, у якіх жылі багатары; в) з мясцовым курганом ля х. Траўнае, б. валасовіцкай вол. б. барысаўскага пав. зьвязана легенда аб Саўцы — багатары; г) у Буславай магіле за 3 вярсты ад Заракітнага сучаснага нараўлянскага раёну мазырскай акругі — пахаваны начальнік вояў; д) каля в. Ясенка б. краснапольскай вол. б. калінінскага пав. ёсьць горка, на якой жыў багатыр Волат, забіты пасьля багатыром Гуркай і пахаваны тут-жа ў доўгім нявысокім насыпе і г. д.</br> {{gap|2em}}Ня гледзячы на адсутнасьць спэцыяльных пытаньняў наконт гэтага ў маёй анкеце, паведамленьні на яе ўскосна да іншых пытаньняў выявілі, што на тэрыторыі Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспублікі сярод народу існуюць паданьні, што ў валатоўках пахаваны волаты-багатыры — асілкі — нашы продкі[[Волаты (1929)/Увагі#52)|⁵²)]]. Дакладныя такія паданьні бытуюць у наступных паселішчах і іх ваколіцах: I. аршанская акруга; а) амсьціслаўскі раён: 1) Каробчына, янаўскага сс.; б) коханаўскі раён: 2) Шапчына {{перанос пачатак|коханаў|скага}}<noinclude></noinclude> mozuxnducr4dd7kox4e9x0gol9mbt5h 104 124896 289629 2026-06-19T18:59:03Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|коханаў|скага}} сс.; 3) „Волга“ (б. маёнтак Забалацьце) пярэвалачнянскага cc., в) чарэйскі раён: 4) Лукамль; II. бабруйская акруга: г) глускі раён: 5) Гарадок гарадкоўскага сс., 6) Горнае 1, сіманаўскага сс.; 7) Падзалешша хваставіцкага сс.; б) жлобінск...» 289629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|коханаў|скага}} сс.; 3) „Волга“ (б. маёнтак Забалацьце) пярэвалачнянскага cc., в) чарэйскі раён: 4) Лукамль; II. бабруйская акруга: г) глускі раён: 5) Гарадок гарадкоўскага сс., 6) Горнае 1, сіманаўскага сс.; 7) Падзалешша хваставіцкага сс.; б) жлобінскі раён: 8) Старая Рудня стара-руднянскага сс.; в) слуцкі раён: 9) Дарасіно, дарасінскага сс.; г) старобінскі раён: 10) Мяцявічы мяцявіцкага сс.; II. Пагост пагосцкага сс.; 12) Сяльцо, мяцявіцкага сс. III. віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 13) Будніца хвашнянскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 14) Сьвеча сьвячанскага сс.; в) высачанскі раён: 15) Макараўка церабельскага сс.; г) межанскі раён: 16) Дзерахі гозьбенскага сс.; д) сураскі раён: 17) Прамышляі крацоўскага сс.; IV. гомельская акруга: а) рэчыцкі раён: 18) мастовая будка на Дняпры на 318 клм,. 6) уваравіцкі раён: 19) Чабатовічы, 20) Баці, 21) Альхоўка; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 22) Студзенка студзенецкага сс., 23) Глухі глускага сс., 24) Кузькавічы кузькаўскага сс., 25) Клімавічы; б) лупалаўскі раён: 26) Лыкаў слабодзкага сс.; в) магілеўскі раён: 27) Ямніцкая дача гусьлянскага сс.; VII менская акруга: а) барысаўскі раён: 28) Уборак мсьціскага сс., 29) Мелькуні вітуніцкага сс.; VIII. полацкая акруга: а) лепельскі раён: 30) Валасовічы, б) расонскі раён: 31) Масткі гарбачэўскага сс.; 32) Альбрэхтава альбрэхтаўскага сс.[[Волаты (1929)/Увагі#41)|⁴¹)]].</br> {{gap|2em}}Такім чынам, нават з няпоўных даных відаць, што паданьні аб волатах (асілках, багатырох) амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі зьвязаны з валатоўкамі, гарадзішчамі і д. т. п. Больш за ўсё сьведчаньняў аб гэтым мы маем з паўночнай, усходняй і цэнтральнай Беларусі і менш з заходняй, дзе яшчэ пакуль што беларусам немагчыма весьці навуковую працу.</br> {{gap|2em}}З гэтых паданьняў шмат якія гавораць, што гэтыя волаты былі не паасобныя адзінкі, а цэлыя групы народ. Часамі спатыкаюцца паказаньні на тое, што яны — нашы старадаўныя, незапомныя продкі[[Волаты (1929)/Увагі#52)|⁵²)]].</br> {{gap|2em}}Але ня толькі народ мае ўяўленьне аб волатах як народзе ў сувязі з археолёгічнымі помнікамі. Такога погляду трымаюцца і шмат якія дасьледчыкі. „У Opisani powiatu borysowskiego“… адзначана, што называньне курганаў валатоўкамі можа сьведчыць аб старадаўнім народзе волатах[[Волаты (1929)/Увагі#53)|⁵³)]]. Такога-ж погляду трымаўся Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#54)|⁵⁴)]], Шпілеўскі[[Волаты (1929)/Увагі#55)|⁵⁵)]] і Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#56)|⁵⁶)]]. Буслаеў лічыў бясспрэчным, што, памяць аб волатах захавалася ў валатках як дзе-ні-дзе на Русі завуцца старажытныя курганы“[[Волаты (1929)/Увагі#57)|⁵⁷)]]. „Назва гэтая, мабыць, паходзіць ад аднаго з народаў, што там пражывалі“[[Волаты (1929)/Увагі#58)|⁵⁸)]], — гаварыў і Татур. „Запэўна, гэта адно з рэальных прыўрочваньняў волатаў“[[Волаты (1929)/Увагі#59)|⁵⁹)]] — пісаў Сьпіцын. Такую-ж думку выказваў і Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#43)|⁴³)]].</br> {{gap|2em}}Такім чынам, мне здаецца, можа лічыцца даведзеным, што з называньнем курганаў валатоўкамі зьвязана прадстаўленьне аб народзе волатах. Волат-жа зараз азначае ў беларускай мове, як убачым ніжэй, gigas‘a. Гэта аснована на агульным для паданьняў шмат якія народаў, перако- наньні, што людзі ў старадаўнія часы былі іншыя, больш дасканалыя, вышэйшыя ростам і мацнейшыя. Гэта былі вялізныя прабацькі і дзяды, ад якіх ідуць дробныя пакаленьні ўнукаў. Гісторыя рана дамешваецца да эпічнага, цудоўнага і баечным вяліканам дае назвы гістарычных народаў. Такім чынам, уласнае імя народу становіцца агульнай назвай вялікана наагул“[[Волаты (1929)/Увагі#60)|⁶⁰)]], — зусім слушна гаварыў аб гэтым у свой час Буслаеў. Лічачы, што „утварэньне ўласных назваў народу складае адно з найважных пытаньняў у гісторыі мовы, як гэта было паказана Я. Грымам у гісторыі нямецкай мовы і Шафарыкам у славянскіх старажытнасьцях“, — ён сьцьверджваў, што гісторыя мовы на гэтым прадмеце супадае з гісторыяй народаў і з найстаражытнымі эпічнымі паданьнямі. Сынэкдаха ўплывае тутака падвойным чынам: першапачаткова, ад агульнай назвы, што характарызуе<noinclude></noinclude> r5x7nse0sulaap9mrmzars0kzw2n5m0 104 124897 289630 2026-06-19T19:28:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «В. А. Дашковым“, Москва, 1868, кн. I: „убеждении, что люди в незапамятную старину были иные, совершеннее, выше ростом и сильнее. Это были величавые, исполинские праотцы и деды, от которых идут измельчавшие поколения внуков. История рано примешивается к эпиче...» 289630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>В. А. Дашковым“, Москва, 1868, кн. I: „убеждении, что люди в незапамятную старину были иные, совершеннее, выше ростом и сильнее. Это были величавые, исполинские праотцы и деды, от которых идут измельчавшие поколения внуков. История рано примешивается к эпическому, чудесному и баснословным великанам дает имена исторических народов. Таким образом, собственное имя народа становится нарицательным именем великана вообще“. ==={{x-smaller|61)}}=== {{gap|2em}}Ф. Буслаев. Историческіе очерки русской народной словесности и искусства. Т. I. Русская народная поэзія. СПБ 1861, ст. 176: „Образование собственных имен народов составляет один из важнейших предметов в истории языка, как это было показано Яковом Гриммом в истории немецкого языка и Шафариком в Славянских Старожитностях. История языка на этом предмете совпадает с историею народов и с древнейшими эпическими преданиями. Синекдоха оказывает здесь свое действие двояким образом: первоначально, от нарицательного наименования, характеризующего страну или народ, происходит собственное; а потом, наоборот, собственное переходит в нарицательное. Первое сокрыто в веках доисторических; второе оставило свои следы в древнейших эпических преданиях о великанах“. Пар. А. Соболевский. Заметки по славянским древностям {{smaller|ИОРЯСРАН}}, Лнгр. 1926, т. XXXI, ст. 8: „В одном из заседений Московского археологического общества А. А. Котляревский представил, об‘яснение народного сказания о том будто-бы велеты, или вильцы, сʻедают своих престарелых родителей. Сказка эта паявляется первый раз у Ноткера (XI в.), и нет сомнения, возникла по смешению собственного имени Велет с нарицательным велет, волот великан, людоед; поддерживалась же она действительным обычаем — предавать смерти престарелых людей (Протокол заседания в Древностях Московск. Археол. общ., т. III, стр. 314)“. ==={{x-smaller|62)}}=== {{gap|2em}}Тамсама: „Таким образом произошел в языках целый ряд слов, имеющих обоюдное значение: и как собственное имя, название народа, и как нарицательное наименование великана вообще. Таковы, напр., слова: готун, гун, ант, сполин или исполин, обр и другие. К этим старобытным воспоминаниям, сохранившимся в языке и преданиях, надобно отнести областные слова: волот — богатырь (в тульском наречии), от имени народа велеты или волоты“. Пар. Ф. Буслаев. Этнографическіе вымыслы наших предков. „Сборник антропологических и этнографических статей о Россіи и странах ей приналежащих, издаваемый В. А. Дашковым“ Москва, 1868, кн. I: „народная фантазия, основанная на мифологии, и христианское благочестие воспитанное легендами — располагали средневековую фантазию к необычайному и чудесному. Крайнее незнание законов природы укореняло и усиливало убеждения в необходимости сверх‘естественного. Грубые умы должны были пробуждаться к деятельности только мерами насильственными. Надобно было поразиться чем либо необычайным, чудесным, чтоб очнуться от оцепенения, чтоб заинтересоваться мыслью. Народы могли быть для грубаго ума занимательны, не такие как все обыкновенные люди, с человеческой головой, с руками и ногами, а необычайные как у себя дома не увидишь, народы дивовища“. Тамсама: „самые ранние представления древней Руси сливаются с чудовищными образами народной мифологии. Древнейшие народы выступившие из мрака незапамятной старины в воображении наших предков принимали колоссальные размеры гигантов или великанов“. Тамсама: „Так, когда то очень давно славяне столкнулись с одним племенем чудского или скифского происхождения, жившим между Волгою и Доном, и называвшимся спали или спалеи — и это историческое и собственное имя доселе осталось в нашем языке — в слове исполин и значит вообще великан. У родственных нам чехов — великан вообще — называется обр, а наши предки еще во времена летописца Нестора называли обрами целый народ“. Тамсама: „Волоты были могущественны и страшны для врагов и имя их до позднейшего времени сохранилось, как нарицательное в смысле великана вообще“. У Тульскай губ. ёсьць беларусы і таму ў тульскую гаворку магло папасьці беларускае слова волат. ==={{x-smaller|63)}}=== {{gap|2em}}П. Шафарик. Славянския древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 92-93: „форма волот в русском наречии употребительнее, нежели велет, хотя и эта последняя встречается там сям“, а таксама ст. 102-103: „Имя велеты является в следующих видах: у Эйнгарда, в летописи и жизнеописании Карла Вел., Welatabi (в рукописи Welathabi, Welaetabi, Weletabi, Welczabi, Weltabi), тоже у летописца Саксона (у коего, сверх того, и Wulotabi) №, у Ноткера Welitabi, в Annal. s. galensmaj. Weletabi, в Кведлинбергской хронике Welotabi (а раз и Wlotabi), у Луки Давида Welida (земля). В древнерусском языке встречается форма Welot. В нынешнем русском языке имя это звучит волот, во множ. числе волоты; но в древнеславянском должно было произноситься велет, во множеств. велетове, велети. Вот доказательства в пользу того, что форма велет подлиннее и старше формы волот: а) свойство языка; срав. древнеславянское Велес, русское волос, древнеслав. лебеда, словацкое лобода, древнеслав. пепел, словац. popol, чешск. popel, древнеслав. бебр, русское и чешское бобр; далее в разных наречиях: етерый, ктерый и который, кторый, втерый и второй, теплый и топлый, слебода (свобода), пею и пою, велыняне и волыняне (у Нестора),<noinclude></noinclude> khpd4w7no4hgd4t4ai7fsqilrg4wy1a 104 124898 289631 2026-06-19T19:40:08Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «старану або народ, паходзіць уласная; а пасьля, наадварот, уласная пераходзіць у агульную. Першае схавана ў вякох дагістарычных; другое пакінула нам свае сьляды ў найстаражытных эпічных паданьнях аб вяліканах“[[Волаты (1929)/Увагі#61)|⁶¹)]]. Далей Бусла...» 289631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />[[Волаты (1929)/Увагі#51)|⁵¹)]]</br> {{gap|2em}}</noinclude>старану або народ, паходзіць уласная; а пасьля, наадварот, уласная пераходзіць у агульную. Першае схавана ў вякох дагістарычных; другое пакінула нам свае сьляды ў найстаражытных эпічных паданьнях аб вяліканах“[[Волаты (1929)/Увагі#61)|⁶¹)]]. Далей Буслаеў давёў гэтыя думкі адносна саміх волатаў: такім чынам, — пісаў ён, — утварыўся ў мове цэлы шэраг словаў, якія маюць двойнае значэньне: і як уласнае імя, назва народу, і як агульная назва вялікана наогул. Такавы напрыклад словы: готун, гун, ант, сполін або ісполін, обр і іншыя. Да гэтых старажатных успамінаў, што захаваліся ў {{Няма выявы}} мове і паданьнях, трэба аднесьці краёвыя словы: волат — багатыр (у тульскай падмове) ад імя народу велеты або волаты“[[Волаты (1929)/Увагі#62)|⁶²)]].</br> {{gap|2em}}Разам з тым, лічыцца амаль агульнапрынятым, што беларускае слова волаты азначала старадаўні народ велеты. Так лічыў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#63)|⁶³)]], Буслаеў[[Волаты (1929)/Увагі#64)|⁶⁴)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#65)|⁶⁵)]], Арлоў[[Волаты (1929)/Увагі#66)|⁶⁶)]] і інш., а з імі згаджаліся Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#67)|⁶⁷)]], Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#68)|⁶⁸)]] і шмат іншых. Выдатны фінскі дасьледчык Мікколя ў данай справе высьветліў нават утварэньне слова волат з велет. Ён пісаў на наша запытаньне: „у тое самліваючы волатаў з Οὺέλται Птолёмэя, я дапушчаю, што першапачатковая фонема была *velt—, якая дае ў расійскай волат, зусім як melk — дало малако“[[Волаты (1929)/Увагі#69)|⁶⁹)]]. Амаль тое самае, зусім незалежна<noinclude></noinclude> thmcdfissw07pac4b7m34wvkk09a5kn 289632 289631 2026-06-19T19:42:04Z RAleh111 4658 289632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>старану або народ, паходзіць уласная; а пасьля, наадварот, уласная пераходзіць у агульную. Першае схавана ў вякох дагістарычных; другое пакінула нам свае сьляды ў найстаражытных эпічных паданьнях аб вяліканах“[[Волаты (1929)/Увагі#61)|⁶¹)]]. Далей Буслаеў давёў гэтыя думкі адносна саміх волатаў: такім чынам, — пісаў ён, — утварыўся ў мове цэлы шэраг словаў, якія маюць двойнае значэньне: і як уласнае імя, назва народу, і як агульная назва вялікана наогул. Такавы напрыклад словы: готун, гун, ант, сполін або ісполін, обр і іншыя. Да гэтых старажатных успамінаў, што захаваліся ў {{Няма выявы}} мове і паданьнях, трэба аднесьці краёвыя словы: волат — багатыр (у тульскай падмове) ад імя народу велеты або волаты“[[Волаты (1929)/Увагі#62)|⁶²)]].</br> {{gap|2em}}Разам з тым, лічыцца амаль агульнапрынятым, што беларускае слова волаты азначала старадаўні народ велеты. Так лічыў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#63)|⁶³)]], Буслаеў[[Волаты (1929)/Увагі#64)|⁶⁴)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#65)|⁶⁵)]], Арлоў[[Волаты (1929)/Увагі#66)|⁶⁶)]] і інш., а з імі згаджаліся Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#67)|⁶⁷)]], Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#68)|⁶⁸)]] і шмат іншых. Выдатны фінскі дасьледчык Мікколя ў данай справе высьветліў нават утварэньне слова волат з велет. Ён пісаў на наша запытаньне: „у тое самліваючы волатаў з Οὺέλται Птолёмэя, я дапушчаю, што першапачатковая фонема была *velt—, якая дае ў расійскай волат, зусім як melk — дало малако“[[Волаты (1929)/Увагі#69)|⁶⁹)]]. Амаль тое самае, зусім незалежна<noinclude></noinclude> bx7p0pb0p980btbi1vn905ka1uwn9sc 104 124899 289633 2026-06-19T19:43:52Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 289633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" />[[Волаты (1929)/Увагі#51)|⁵¹)]]</br> {{gap|2em}}</noinclude>13 ад Міколя пісаў нам і проф. Бузук: „Ад вельтаў маглі застаецца на тэры- торыі Беларусі нават магілы; нарэшце, спадчынай самога імя вельты можна лічыць слова волат, якое 3 матэматычнай правільнасьцю можна выводзіць з праформы *uelt-os, падобна таму як з *melko зьяўляецца ўсходня-славянскае moloko" 70). Імя велетаў спатыкаецца ў старых гіста- рычных крыніцах у самых розных формах: Weltae, Weletabi, Wiltai і д. т. п. 71). яшчэ </br> {{gap|2em}}Таксама добра вядома, што велетаў называлі яшчэ і ваўкамі і люці- чамі. І гэтыя дзьве апошнія назвы ўжываюцца ў навуковай літаратуры як сынонімы першай. Апрача вышэйпамянёных дасьледчыкаў можна назваць Лелевеля 72), Катлярэўскага 73), Сапунова 74) і шмат іншых, якія на основе першакрыніц карысталіся гэтымі назвамі.</br> {{gap|2em}}А Нідэрле на сваім месцы адзначыў, што многія гісторыкі „у самым названьні,вэльты, "Обелта", бачылі толькі перакручэньне назвы Літвы, якое паўстала дзякуючы мэтатэзе, перастаноўцы. Так думаў, наколькі я ведаю, ужо Сестранцэвіч-Богуш, так К. Цэўс, у навейшым часе - Г. Пэр- вольф", - сьцьверджваў ён 75), ды і Брукнер таксама 76). Быць можа гэта цьверджаньне і самае слушнае. Прынамсі, проф. Бузук лічыць магчымым утварэньне з самой назвы велеты назвы люцічы. Заўважым толькі, што і гэтую форму можна зьвязаць з праформай *uelt але з слабой ступеньню гэтага кораня: 3 *ubt магло зьявіцца ulut->lut - у якой-небудзь з ста- рых заходня-славянскіх гаворак, якія былі продкамі будучай чэскай мовы, падобна таму, як разьвілася чэск. žlut-y і т. пад." 77) — пісаў ён нам. Ла- стоўскі лічыў усё гэта ўжо бясспрэчным, даводзячы, што , эпітэт іхняга. найменьня: люты, даў пачатак гасударственнаму найменью - Літва, пера- ходзячы розныя стадыі: люты, лютвік, лютвяк, люцьвяк — ліцьвяк; люты, лютвін-літвін" на аснове цьверджаньня, што падобныя пераходы юў і вядомы ў словах: Лютавор- Літавор, Александр Аліксандра і інш" 78). Згаджаючыся з гэтым, трэба адзначыць, разам з тым, што гэтыя люцічы, ліцьвіны, ніколі не азначалі той народ, які зараз называе сябе літоўцамі, a сваю старану Літвой. Нават на карце le Royaume de Pologne Parle Sr Robert de Vaugondy S Geog. ord. du Roi de S. M. Pol. Duc. de Lorr, et de Bar et de Akademie royal de Nancy a Venise Par Trançois Santini rue Ste Sustine pres la dite Eglise Ches M. Remondinii, старана сучасных літоў- цаў называлася Duche de Samogitie; уласна-ж Літва ляжала на ўсход і поўдзень ад апошняй і звалася Grand duche de Lithuanie 79).</br> {{gap|2em}}Назвы люцічаў і ваўкоў паказаны ў першакрыніцах у самых розных формах: Luticii, L'eutici, Ledndizi i д. т. п.; вълцы, вълчки, Wilken i д. т. п., падобна асноўнай іх назьве велеты 80).</br> {{gap|2em}}Назва волатаў упяршыню ўспамінаецца Птолёмэем, як ужо гавары- лася, у форме Oòéta, у пераліку народаў эўропейскай Сармацыі і на карце яе 81). На апошняй волаты зьмешчаны на паўднёвым узьбярэжжы тагочас- най вэнэдзкай затокі, а ў тэксьце Птолёмэй адначыў, што "Ўзьбярэжжа удоўж вэнэдзкай затокі займаюць велеты" 82) на ўсход ад Віслы за вэнэ- дамі. Гэтыя кароткія весткі ня толькі не вызначалі дакладна стараны ва- латаў у Птолёмэеў час, г. зн. у 2 сталецьці, але на доўга перарваліся.</br> {{gap|2em}}Толькі ў пачатку 9 сталецьця аб іх пісалі ў розных нямецкіх лета- пісах. Ад пазьнейшага часу з паловы 9 да канца 11 сталецьця сьведчаньні першакрыніц аб волатах даволі шматлічныя 83). Усе яны гавораць аб во- латах, як аб надзвычайна магутным народзе, называючы іх велетабамі, вільцамі і люцічамі ў розных формах гэтых слоў. Так, Эйнгард пісаў, што ля,паўднёвага берагу жывуць славяне, айсты і розныя іншыя наро- ды, сярод якіх самыя галоўныя велетабы", якія самы сябе завуць апошнім імем, а франкамі называюцца вільцамі 84). Адам Брэменскі, гаворачы аб RODOW ANAR BIBLIO +<noinclude></noinclude> 31rw4casmfhb9akpz3d0zy7wzgboilr 289637 289633 2026-06-20T07:09:44Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 289637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ад Міколя пісаў нам і проф. Бузук: „Ад вельтаў маглі застаецца на тэрыторыі Беларусі нават магілы; нарэшце, спадчынай самога імя вельты можна лічыць слова волат, якое з матэматычнай правільнасьцю можна выводзіць з праформы *ṷelt-os, падобна таму як з *melko зьяўляецца ўсходня-славянскае moloko“[[Волаты (1929)/Увагі#70)|⁷⁰)]]. Імя велетаў спатыкаецца ў старых гістарычных крыніцах у самых розных формах: Weltae, Weletabi, Wiltai і д. т. п.[[Волаты (1929)/Увагі#71)|⁷¹)]].</br> {{gap|2em}}Таксама добра вядома, што велетаў называлі яшчэ і ваўкамі і люцічамі. І гэтыя дзьве апошнія назвы ўжываюцца ў навуковай літаратуры як сынонімы першай. Апрача вышэйпамянёных дасьледчыкаў можна яшчэ назваць Лелевеля[[Волаты (1929)/Увагі#72)|⁷²)]], Катлярэўскага[[Волаты (1929)/Увагі#73)|⁷³)]], Сапунова[[Волаты (1929)/Увагі#74)|⁷⁴)]] і шмат іншых, якія на основе першакрыніц карысталіся гэтымі назвамі.</br> {{gap|2em}}А Нідэрле на сваім месцы адзначыў, што многія гісторыкі „у самым названьні „вэльты, „Οὺέλται“, бачылі толькі перакручэньне назвы Літвы, якое паўстала дзякуючы мэтатэзе, перастаноўцы. Так думаў, наколькі я ведаю, ужо Сестранцэвіч-Богуш, так К. Цэўс, у навейшым часе — Г. Пэрвольф“, — сьцьверджваў ён[[Волаты (1929)/Увагі#75)|⁷⁵)]], ды і Брукнер таксама[[Волаты (1929)/Увагі#76)|⁷⁶)]]. Быць можа гэта цьверджаньне і самае слушнае. Прынамсі, проф. Бузук лічыць магчымым утварэньне з самой назвы велеты назвы люцічы. Заўважым толькі, што і гэтую форму можна зьвязаць з праформай *ṷelt але з слабой ступеньню гэтага кораня: з *ṷьłt магло зьявіцца ṷlut—>lut — у якой-небудзь з старых заходня-славянскіх гаворак, якія былі продкамі будучай чэскай мовы, падобна таму, як разьвілася чэск. žlut-y і т. пад.“[[Волаты (1929)/Увагі#77)|⁷⁷)]] — пісаў ён нам. Ластоўскі лічыў усё гэта ўжо бясспрэчным, даводзячы, што „эпітэт іхняга найменьня: люты, даў пачатак гасударственнаму найменью — Літва, пераходзячы розныя стадыі: люты, лютвік, лютвяк, люцьвяк — ліцьвяк; люты, лютвін-літвін“ на аснове цьверджаньня, што „падобныя пераходы ''ю'' ў ''і'' вядомы ў словах: Лютавор — Літавор, Александр — Аліксандра і інш.“[[Волаты (1929)/Увагі#78)|⁷⁸)]]. Згаджаючыся з гэтым, трэба адзначыць, разам з тым, што гэтыя люцічы, ліцьвіны, ніколі не азначалі той народ, які зараз называе сябе літоўцамі, a сваю старану Літвой. Нават на карце le Royaume de Pologne Parle Sr Robert de Vaugondy S Geog. ord. du Roi de S. M. Pol. Duc. de Lorr, et de Bar et de Akademie royal de Nancy a Venise Par Trançois Santini rue Ste Sustine pres la dite Eglise Ches M. Remondinii, старана сучасных літоўцаў называлася Duche de Samogitie; уласна-ж Літва ляжала на ўсход і поўдзень ад апошняй і звалася Grand duche de Lithuanie[[Волаты (1929)/Увагі#79)|⁷⁹)]].</br> {{gap|2em}}Назвы люцічаў і ваўкоў паказаны ў першакрыніцах у самых розных формах: Luticii, Leutici, Ledndizi i д. т. п.; вълцы, вълчки, Wilken i д. т. п., падобна асноўнай іх назьве велеты[[Волаты (1929)/Увагі#80)|⁸⁰)]].</br> {{gap|2em}}Назва волатаў упяршыню ўспамінаецца Птолёмэем, як ужо гаварылася, у форме Οὺέλται, у пераліку народаў эўропейскай Сармацыі і на карце яе[[Волаты (1929)/Увагі#81)|⁸¹)]]. На апошняй волаты зьмешчаны на паўднёвым узьбярэжжы тагочаснай вэнэдзкай затокі, а ў тэксьце Птолёмэй адначыў, што „ўзьбярэжжа ўдоўж вэнэдзкай затокі займаюць велеты“[[Волаты (1929)/Увагі#82)|⁸²)]] на ўсход ад Віслы за вэнэдамі. Гэтыя кароткія весткі ня толькі не вызначалі дакладна стараны валатаў у Птолёмэеў час, г. зн. у 2 сталецьці, але на доўга перарваліся.</br> {{gap|2em}}Толькі ў пачатку 9 сталецьця аб іх пісалі ў розных нямецкіх летапісах. Ад пазьнейшага часу з паловы 9 да канца 11 сталецьця сьведчаньні першакрыніц аб волатах даволі шматлічныя[[Волаты (1929)/Увагі#83)|⁸³)]]. Усе яны гавораць аб волатах, як аб надзвычайна магутным народзе, называючы іх велетабамі, вільцамі і люцічамі ў розных формах гэтых слоў. Так, Эйнгард пісаў, што ля „паўднёвага берагу жывуць славяне, айсты і розныя іншыя народы, сярод якіх самыя галоўныя велетабы“, якія самы сябе завуць апошнім імем, а франкамі называюцца вільцамі[[Волаты (1929)/Увагі#84)|⁸⁴)]]. Адам Брэменскі, гаворачы аб<noinclude></noinclude> 9u5jy5pnczublv6e2g9pojwi6kwh0d0 104 124900 289634 2026-06-19T20:50:11Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «рукамі. Толькі над дзвярыма ў любінай кватэры можно было дастаць столь, не падымаючы рукі ўгару: тут дошкі адарваліся канцамі і навісалі ўніз, але калі Люба не хацела счышчаць галавой з столі чорны колер, то магла нагінаць галаву. Так што ўсё было вельмі...» 289634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>рукамі. Толькі над дзвярыма ў любінай кватэры можно было дастаць столь, не падымаючы рукі ўгару: тут дошкі адарваліся канцамі і навісалі ўніз, але калі Люба не хацела счышчаць галавой з столі чорны колер, то магла нагінаць галаву. Так што ўсё было вельмі выгадна. Найбольш усё гэта наліпала на чалавечую душу, але ад гэтага зеленаваты бляск сцен і чорны бляск пасцелі ўжо аніяк не маглі страчвацца. {{Водступ|2|em}}Люба апынулася адна сярод сваіх уладанняў. У вядро, якое асталося пасля жанчыны, яна набрала вады і скінула з сябе кашулю, каб памыць. Першы раз за шмат дзён яна ўбачыла свае цела. Плячо, на якім яна трымала млынара і яго швагра, было ўсё чорнае. „Так і астанецца?“ — кальнула яе думка. Гэта быў інстынкт прыгожай дзяўчыны, але ён не меў над чалавекам улады: ён саступіў месца старым думкам: у сярэдзіне жыла новая істота, перад якой зараз адчыняцца дзверы ў свет. Тут пачынаўся смутак. Люба нагнулася над вядром мыць і адчула боль у спіне і жываце. Яна падняла вядро на акно і пачала мыць, не згінаючыся. „Баба голая!“ — закрычалі за акном хлапчукі. Яна адышлася, зняла вядро на падлогу, стала на калені, і так мыла. Намыліць кашулю не было чым і яна доўга церла яе рукамі. Развесіла сушыць на біле ложка вобмацкам — агню не было. Да раніцы кашуля яшчэ не дасохла і прышлося адзець яе так. У той-жа дзень Люба, ідучы з работы, украла з гасцінічнага ўмывальніка кавалак мыла. Дома яна павыбірала самыя тонкія анучы, стала над вядром на калені і мыла да самага вечара. А як толькі змеркла, легла, сціскаючы зубы ад прыступаў вострай болі. Вялікі цяжар душыў яе. Узняцце вострых думак ападала да бяздум‘я. {{Водступ|2|em}}„Мне пашанцавала, што я тут апынулася, пад<noinclude></noinclude> gxf308gjvedd3jxcydhuwlzv317h8in 104 124901 289635 2026-06-19T22:31:29Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «плотам было-б горш… Так рана? Яшчэ няма дзевяці месяцаў. Можа раней часу родзіцца? Ад таго, што я пад млывам трымала на сабе такі цяжар?.. А можа яно родзіцца нежывое? Гэта будзе добра ці кепска? Добра. Гэта будзе добра. Гэта будзе шчасце! Як добра не мець дз...» 289635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>плотам было-б горш… Так рана? Яшчэ няма дзевяці месяцаў. Можа раней часу родзіцца? Ад таго, што я пад млывам трымала на сабе такі цяжар?.. А можа яно родзіцца нежывое? Гэта будзе добра ці кепска? Добра. Гэта будзе добра. Гэта будзе шчасце! Як добра не мець дзіцяці, не мець жывата, не мець болю, быць такой як да той зімы! Як было добра ў млынаровай кухні!.. А калі народзіцца нежывое дзіця і прыдуць і скажуць, што я яго задушыла? Няхай-бы хто зайшоў!..“ {{Водступ|2|em}}Гэта было быццам адчуванне вінаватасці перад усім светам. І ўсё танула ў страшэннай роспачы. Яна падняла галаву прыслухацца, ці не ідзе хто, ці не ўвойдзе сюды да яе. Раптам яна кінула галаву на падушку і пачала калаціцца ад новага прыступу болю. Каб быў дзень або каб хоць тут гарэў агонь і каб хто прышоў сюды, ён убачыў-бы, што твар у жанчыны пачарнеў, на губах выступала пена, вочы ўпалі ўніз і ўсё цела гнулася ў дугу. Але тут і агонь не гарэў, і нікога не было. Ей здавалася, што прайшла бясконцасць, што яна цягнецца далей і ніколі не скончыцца. Вобмацкам яна сцягвала з сябе тую адзежу, што на ёй была, то падграбала пад сябе лахманы, то выцягвала іх назад. Ноч! Якая прышла ноч! Лягчэй было трымаць на плячы пад млыном жудасны цяжар, лягчэй было сумаваць на пустой дарозе над магілай маці! Няхай-бы хутчэй усё вышла з цела, разам з сэрцам і з душой! Столь спусцілася нізка, сцены сышліся цесна і ўсё душыць-душыць і не выпускае з цела страшэннай пакуты. {{Водступ|2|em}}Раніцай пачало ўсходзіць сонца. Яно доўга выбівалася з-за хмар, і як першы яго слабы прамень лёг на сцены, жанчына расплюшчыла вочы. Яна ўбачыла, можа нават праўдзівей сказаць адчула як трапяталіся і жылі колеры на сценах і ў {{перанос пачатак|п=па|к=ветры}}<noinclude></noinclude> djj9ogqus5r5px5mc9w2j675kc8e3x7 104 124902 289636 2026-06-19T22:33:20Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=па|к=ветры}}, як яны зменьвалі самі сябе пад ясным позіркам сонца. Жанчына перавяла вочы на сваю скрываўленую пасцель, на свой жывот — ужо апалы і роўны — і глыбока ўздыхнула. У целе была вялікая лёгкасць, пакутны цяжар вышаў адтуль. Яна п...» 289636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=па|к=ветры}}, як яны зменьвалі самі сябе пад ясным позіркам сонца. Жанчына перавяла вочы на сваю скрываўленую пасцель, на свой жывот — ужо апалы і роўны — і глыбока ўздыхнула. У целе была вялікая лёгкасць, пакутны цяжар вышаў адтуль. Яна прыўзняла галаву, каб зірнуць на тое, што так цесна ляжала пры яе грудзях. Сонечная ружовасць клалася на яго маладую галаву, вочы, якія толькі што ўпершыню ўбачылі свет, былі заплюшчаны: любін сын спаў. Маці ўкрыла яго з вечара яшчэ нарыхтаванымі вымытымі анучамі і мацней прытуліла яго да сябе. Бляды твар яе быў апанован рысамі імкнення да сну і спакою. Яна заплюшчыла вочы і яшчэ раз глыбока ўздыхнула. Перад вечарам сонца не магло з-за сцен кідаць праменні ў акно гэтага прытулку і змяркацца тут пачало раней, чым зайшло сонца. Люба ціха ступала босымі нагамі па зямлі, баючыся пабудзіць свайго сына. Яна падпаліла ў печы і нагрэла ў гаршку вады, паклала сына сабе на калені, мачала ў ваду анучку і выцірала ружовую істоту, якая за ўвесь першы дзень свайго жыцця заплакала толькі раз, быццам ведаючы, што і без гэтага крыку ў маці ёсць з чаго ныць душы і балець сэрцу. Аднак-жа гэта было толькі першы дзень. Назаўтра суседзі чулі, як у трухлявай прыбудоўцы да мураванай сцяны бесперапынна крычыць дзіця. Прайшла гадзіна, другая, трэцяя, дзіця то сціхала, то зноў пачынала крычаць. Некалькі жанчын пайшло туды. Яны ўбачылі, як маладая жанчына, абарваная горш за ўсялякую жабрачку, хадзіла ад дзвярэй да акна і назад, трымала пры сваіх грудзях дзіця і ўсё гаварыла адно і тое-ж: {{Водступ|2|em}}— Чаго ты, мой хлопчык, чаго-ты. {{Водступ|2|em}}Убачыўшы жанчын, яна змоўкла і вочы яе так<noinclude></noinclude> 38luzhganx8li599sczprdz5c90lw9k 104 124903 289645 2026-06-20T11:57:22Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Велин и Волин (остров и на нем город, по нем. Winetha), и т. под.; б) местные названия: Велетово под Угличем, 1462, Велетово в губ. тверск. и cankmnem, Велетиха в волынск., Велетя в минской, и так далее; в) правописание его немцами: Weletabi, Welezabi, Welitabi, что должно читать Weletowi, и...» 289645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Велин и Волин (остров и на нем город, по нем. Winetha), и т. под.; б) местные названия: Велетово под Угличем, 1462, Велетово в губ. тверск. и cankmnem, Велетиха в волынск., Велетя в минской, и так далее; в) правописание его немцами: Weletabi, Welezabi, Welitabi, что должно читать Weletowi, им. множ., как сербское гавранови, ястребови, соколови, цареви, кралеви“. ==={{x-smaller|64)}}=== {{gap|2em}}Ф. Буслаев. Русскій богатырскій эпос „Русскій вестник“, т. 38, Москва 1862, ст. 57: „Так те же волки или лютичи, иначе называются велетами или волотами, а слово волот на белорусском языке издавна употреблялось в смысле исполина“. Пар. А. Соболевский. Заметки по слаявянским древностям. {{smaller|ИОРЯСРАН}}, Лнгр. 1926 г. т. XXXI, ст. 2: „Адам Браменский говорит об лютичах: „ab illis (от славян) wilazi, a nobis dicuntur Leutici“. Оба названия так ясны, что нет никакого основания сомневаться в понимании Wilci в значении др. — р. вълук. Повидимому у славян волк признавался сыном люта или лютаго зверя=барса. Слова Эйнгарда: „Secavis, qui nostra consuetudine Wiezi propria vero, id est sua locutione, Weletabi (=велетове) dicuntur“, указывают на настоящее название племени, которое мы считаем тесно связанным ср. велет, волот, ст.-пол., wilot, „великан“, бр. волотка „курган“. ==={{x-smaller|65)}}=== {{gap|2em}}Ив. Забелин. Исторія русской жизни с древнейших времен. Часть вторая. Москва 1912, ст. 41-42: „велеты или волоты наших народных преданий“. ==={{x-smaller|66)}}=== {{gap|2em}}А. Орлов. Происхождение названій русских и некоторых западно-европейских рек, городов, племен и местностей, Вельск 1907: „Велеты, вельтавы, велетабы. Название производят от литовского слова, велет, по белорусски, волот, по малорусски, велетни, которое значит тоже, что и milźins, т. е. великан, исполин“. ==={{x-smaller|67)}}=== {{gap|2em}}А. Н. Веселовскій. Русскіе и вильтины в саге о Тидреке Бернском (Веронском), СПБ 1906, ст. 11 і наст. ==={{x-smaller|68)}}=== {{gap|2em}}Lubor Niderle. Slovanskè staroźitnosti. Dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 419, ув. II: „Śerši vyklad o nich sem, na toto misto, ovšem nenàleži. Rovnéž i vyklad poméru v volotúm a veletùm ryskych radic, o nichž srv zatim Yeselowsky“: Мелкія заметки к былинам (ЖМНП 1896. VIII. 243 sl. a Изв. отд. р. яз. 1900. I, 2). ==={{x-smaller|69)}}=== {{gap|2em}}Беларуская акадэмія навук (Менск). Архіў Катэдры этнографіі, № 526, паведамленьні навуковых устаноў і паасобных вучоных аб волатах, ст. 7: „Отождествляя волотов с oὺελταί Птоломея, я предполагаю, что первоначальная фонема была *velt — дающая в русском волот, совсем как melk — дало молоко“. ==={{x-smaller|70)}}=== {{gap|2em}}Тамсама, ст. 9-10. ==={{x-smaller|71)}}=== {{gap|2em}}Пар. П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 102 і інш.; тамсама, ст. 84-85: „Что касается названий велеты или велетове, и вильты или вильцы, отличающихся одно от другого только формой и внешним видом, отнюдь же не материей и сущностью своей, то уже свидетельство Эйнгарда… достаточно показывает тождество их“; увага 63 і інш. ==={{x-smaller|72)}}=== {{gap|2em}}Lelewel Joanchim. Narody na ziemiach sławiańskich przed powstaniem Polski. Poznań 1853, ст. 658: „ci weletabi-wilcy, trzecie jeszcze sobie sami nadawali jimie, lutów, luticzów, które się ukazało pozniej, a którym najpospoliciej od cudzozlemców nazywani byli“. ==={{x-smaller|73)}}=== {{gap|2em}}А. Котляревскій. Древности права балтійских славян. Прага 1874, ст. 21: „Лютичи, называвшиеся иначе велетовыми и вильцами (Lutici, Leutici, Weletabi, Wilzi) сидели от реки Варны до р. р. Одры и Гаволы“… ==={{x-smaller|74)}}=== {{gap|2em}}А. Сапунов. Река Западная Двина, историко-географическій обзор, Витебск 1893, ст. 5: „Важнейшая отрасль вендов-велеты (вельты, волоты) или лютичи“. Пар. П. І. Шафарик. Славянскія древности. Перевод с чешскаго О. Бодянскаго. Том II, книга 3, Москва 1848, ст. 108-109: „Вероятно первоначальное имя было велеты, а второстепенное, как прозвище, данное соседями, вълцы, вълчки, вълкове, и, наконец, лютичи, старое, но сделавшееся известным и знаменитым несравненно позже. Возможно также, что это были разныя для разных ветвей одного и того же народа“, і тамсама, ст. 85-86: „Напоследок, тождество велетов и лютичей подтверждает, с одной стороны, ясные зания всех сказания всех древних свидетелей, единогласно выдающих их за один и тот же народ, только под разными именами, именно показания кведлинбургской хроники, Адама Бременского летописца Саксона, Гельмольда и др. (Chron. Quedlinb, a, 997, ed. Leibnitz. II. 283. Sclavi pacis fregerant pactum… congregati Yelotabi Bardangao provinciam rapinis aggressi sunt, quod videntes Westfali… celeriter Luticos fortiterque… prosterunt. Здесь Weleti и Lutici — одно и тоже. Ann. Saxo, a, 952. A latere Yuilzos habent, qui alio nomine Leuticii vocantur. Ad. Brem. 1. II. с. 2. Hi… a fortitudine Wilzi sive Lutici appelantur“. ==={{x-smaller|75)}}=== {{gap|2em}}Lubor Niederle. Slovanské starožitnosti. Dil I, svazek II, v Praze 1926, ст. 417: „v samém jméné oὺελτι vidèli jen korruptelu jimena Łitvy povstalow metathesi. Tak soudil, pokud vin, už Siestrzencewicz — Bohusz (Rozprawa o pocz. nar. i jęz. litew. Warszawa 1808,40), tak K. Zeus (Deutszen, 271, 655, 679), v novéjši dobé i. Pervolf (arch. sl. Phil. VII, 615. ==={{x-smaller|76)}}=== {{gap|2em}}A. Brükner. Starpžytna Litwa. Warszawa 1904, ст. 12-13: „z innych nazw Ptolomeusza warto jeszcze jedną przytoczyć, weltai, którą koniecznie wszyscy od ks. Bohusza<noinclude></noinclude> 06lozvbdd1rxkwftof73t3dm4ro45pk