Wikipedia
biwiki
https://bi.wikipedia.org/wiki/Nambawan_Pej
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Wol
0
2656
44365
43067
2026-04-04T10:01:47Z
Kwamikagami
3789
44365
wikitext
text/x-wiki
[[File:Whole_world_-_land_and_oceans_12000.jpg|thumb|upright=1.5|Wol]]
[[File:Earth symbol (fixed width).svg|thumb|upright=0.35|left|Simbol blong Wol (🜨)]]
Nem blong ol [[kaontri]] long [[Et|plenet blong yumi]] hemi '''wol'''.
[[Category:Wol]]
op3sxt48ukicdiuwkfl98uulhij0sz5
Et
0
6657
44363
44039
2026-04-04T09:59:21Z
Kwamikagami
3789
44363
wikitext
text/x-wiki
'''Et''' hem i wan planet we i stap long sistem blong [[Sol]] mo i wan long ol planet we oli save holem laef. Et hem i planet we ol man mo ol narafala laef oli stap long hem. Hem i gat bigfala sol mo wota, we i mekem hem i gud tumas blong laef. Mo tu, Et i wan planet we i gat ol spesel fasin we oli mekem hem i difren long ol narafala planet we i stap long sistem blong Sol. I gat ol riva, ol hot mo kol sisen, mo ol bigfala bikbus we i mekem ples i naes tumas. Simbol blong em i [[file:earth symbol (fixed width).svg|20px|🜨]].
[[File:Earth Western Hemisphere.jpg|thumb|right|Et long spaes]]
== Fisikol Ficha ==
[[File:Earth and Moon.jpg|thumb|right|Et mo [[Mun]]]]
'''Et''' i gat wan diameter blong 12,742 kilometa mo i wan round planet. Hem i mekem orbit raonem [[Sol]] mo i tekem 365.25 dei blong finisim wan orbit. Mo tu, planet ya i stap muvumuv smol from gravity blong Mun we i stap naer long hem.
=== Atmosfer ===
Atmosfer blong Et i gat 78% [[naetrodjen]], 21% [[okisen]], mo ol narafala gas olsem [[karbon daeksaed]] mo [[argon]]. Hem i givim gudfala kondisen blong laef mo i blokem ol strong [[UV re]] we oli kamaot long [[Sol]]. Atmosfer ya i wok olsem wan proteksen blong blokem ol komet mo asteroet we oli stap kam long spaes.
=== Sol Mo Wota ===
[[File:World map.svg|thumb|right|Map blong Et]]
Sol blong Et i kavremap 29% blong planet, mo i gat 71% we i wota. Ol bigfala sol oli Amerika, [[Afrika]], [[Yurop]], [[Esia]], mo [[Ostrelia]]. Ol bigfala sol mo ol aelan oli wok tugeta blong mekem planet i spesel. Mo tu, ol bigfala riva mo ol dip [[solwota]] olsem [[Pasifik]] Osen oli mekem planet i gat plante laef blong difren kaen spesies.
== Rotasen Mo Orbit ==
Et i mekem orbit long [[Sol]] long wan eliptikol fasin, mo i tekem 365.25 dei blong mekem wan ful orbit. Hem i tanem hem wan taem long 24 aua, mo from we hem i no stanap stret, hem i mekem ol difren sisen olsem [[hot sisen]] mo [[kol sisen]]. Ol sisen ya oli mekem ol plan we i stap long Et i gro long defren taem, mo oli mekem ol difren weata olsem hot mo reni weata.
== Strakja Blong Et ==
[[File:Earth internal structure.png|thumb|right|Strakja blong Et]]
Et i gat [[kora]], [[mantol]], mo [[krost]].
=== Kora ===
Kora blong Et i gat [[aean]] mo [[nikel]], we i mekem hem i wan strong samting we i stap lo medel. From hat we i stap insaed long Et, ol volcano oli save eksplo mo mekem niufala aelan.
=== Mantol ===
Mantol i wan hot ples we ol bigfala ston oli stap muvumuv raonem. Hem i mekem ol kontinens oli muv smol smol long ol handred yia.
=== Krost ===
Krost i skin blong planet mo hem i sot nomo sapos yu putum hem long bigfala saes blong planet. Ol man oli stap yusum ol ston mo ol natjural risos we i stap long krost blong wokem ol haos, rod, mo ol narafala samting blong wokem gud laef.
== Laef Long Et ==
[[File:Amazon Rainforest.jpg|thumb|right|Plante we i stap long Et]]
Et hem i wan planet we laef i stap long hem. I gat ol [[plant]], [[animol]], mo [[man]] we oli stap long hem. Ol difren envaeromen oli save holem defren kaen laef, olsem ol hot desert, ol strongples, mo ol dip solwota. Mo tu, ol man oli mekem wok blong folem sain mo lanem moa long plante spesies we oli stap long planet ya.
== Impak Blong Man ==
[[File:Air Pollution.jpg|thumb|right|Polusen long Et]]
Ol man oli bin mekem bigfala impak long Et. Oli mekem [[siti]], oli katem daon ol [[bus]], mo oli pulum wota blong wokem ol [[fama]]. Mo tu, oli yusum ol [[fael fosil]] we i mekem i gat plante [[polusen]]. Ol grup mo gavman oli stap lukaotem rod blong mekem wok we i save protektem envaeromen blong Et.
== Sisen Mo Kilimet ==
From we Et i tanem hem wan long wan angol, ol sisen i stap kam long defren ples long defren taem. I gat [[hot sisen]], [[kol sisen]], [[rain sisen]], mo [[drae sisen]] we oli stap jenisim weta blong ol ples long [[wol]]. Mo tu, ol difren klima i mekem planet ya i gat ol spesel ples olsem rainforest, desert, mo ol polar region we oli defren long klima mo laef.
== Referens ==
- NASA. ''Earth: The Living Planet''. NASA Research Center, 2022. ([https://www.nasa.gov/topics/earth/index.html])
- International Earth Studies. ''Geology and Climate of Earth''. Global Science Press, 2019. ([https://www.globalsciencepress.com/geology-climate])
- [[United Nations Environmental Program]]. ''Human Impact on Earth''. UNEP Report, 2021. ([https://www.unep.org/resources/report/human-impact-earth])
== Lukim Tu ==
- [[Sol Sistem]]
- [[Laef long Et]]
- [[Klimate Blong Wol]]
- [[Jografi Blong Et]]
hmsf4ordivvbli5kow05oonax21mnfo
44364
44363
2026-04-04T09:59:45Z
Kwamikagami
3789
44364
wikitext
text/x-wiki
'''Et''' hem i wan planet we i stap long sistem blong [[Sol]] mo i wan long ol planet we oli save holem laef. Et hem i planet we ol man mo ol narafala laef oli stap long hem. Hem i gat bigfala sol mo wota, we i mekem hem i gud tumas blong laef. Mo tu, Et i wan planet we i gat ol spesel fasin we oli mekem hem i difren long ol narafala planet we i stap long sistem blong Sol. I gat ol riva, ol hot mo kol sisen, mo ol bigfala bikbus we i mekem ples i naes tumas. Simbol blong em i [[file:earth symbol (fixed width).svg|20px|🜨]].
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|right|Et long spaes]]
== Fisikol Ficha ==
[[File:Earth and Moon.jpg|thumb|right|Et mo [[Mun]]]]
'''Et''' i gat wan diameter blong 12,742 kilometa mo i wan round planet. Hem i mekem orbit raonem [[Sol]] mo i tekem 365.25 dei blong finisim wan orbit. Mo tu, planet ya i stap muvumuv smol from gravity blong Mun we i stap naer long hem.
=== Atmosfer ===
Atmosfer blong Et i gat 78% [[naetrodjen]], 21% [[okisen]], mo ol narafala gas olsem [[karbon daeksaed]] mo [[argon]]. Hem i givim gudfala kondisen blong laef mo i blokem ol strong [[UV re]] we oli kamaot long [[Sol]]. Atmosfer ya i wok olsem wan proteksen blong blokem ol komet mo asteroet we oli stap kam long spaes.
=== Sol Mo Wota ===
[[File:World map.svg|thumb|right|Map blong Et]]
Sol blong Et i kavremap 29% blong planet, mo i gat 71% we i wota. Ol bigfala sol oli Amerika, [[Afrika]], [[Yurop]], [[Esia]], mo [[Ostrelia]]. Ol bigfala sol mo ol aelan oli wok tugeta blong mekem planet i spesel. Mo tu, ol bigfala riva mo ol dip [[solwota]] olsem [[Pasifik]] Osen oli mekem planet i gat plante laef blong difren kaen spesies.
== Rotasen Mo Orbit ==
Et i mekem orbit long [[Sol]] long wan eliptikol fasin, mo i tekem 365.25 dei blong mekem wan ful orbit. Hem i tanem hem wan taem long 24 aua, mo from we hem i no stanap stret, hem i mekem ol difren sisen olsem [[hot sisen]] mo [[kol sisen]]. Ol sisen ya oli mekem ol plan we i stap long Et i gro long defren taem, mo oli mekem ol difren weata olsem hot mo reni weata.
== Strakja Blong Et ==
[[File:Earth internal structure.png|thumb|right|Strakja blong Et]]
Et i gat [[kora]], [[mantol]], mo [[krost]].
=== Kora ===
Kora blong Et i gat [[aean]] mo [[nikel]], we i mekem hem i wan strong samting we i stap lo medel. From hat we i stap insaed long Et, ol volcano oli save eksplo mo mekem niufala aelan.
=== Mantol ===
Mantol i wan hot ples we ol bigfala ston oli stap muvumuv raonem. Hem i mekem ol kontinens oli muv smol smol long ol handred yia.
=== Krost ===
Krost i skin blong planet mo hem i sot nomo sapos yu putum hem long bigfala saes blong planet. Ol man oli stap yusum ol ston mo ol natjural risos we i stap long krost blong wokem ol haos, rod, mo ol narafala samting blong wokem gud laef.
== Laef Long Et ==
[[File:Amazon Rainforest.jpg|thumb|right|Plante we i stap long Et]]
Et hem i wan planet we laef i stap long hem. I gat ol [[plant]], [[animol]], mo [[man]] we oli stap long hem. Ol difren envaeromen oli save holem defren kaen laef, olsem ol hot desert, ol strongples, mo ol dip solwota. Mo tu, ol man oli mekem wok blong folem sain mo lanem moa long plante spesies we oli stap long planet ya.
== Impak Blong Man ==
[[File:Air Pollution.jpg|thumb|right|Polusen long Et]]
Ol man oli bin mekem bigfala impak long Et. Oli mekem [[siti]], oli katem daon ol [[bus]], mo oli pulum wota blong wokem ol [[fama]]. Mo tu, oli yusum ol [[fael fosil]] we i mekem i gat plante [[polusen]]. Ol grup mo gavman oli stap lukaotem rod blong mekem wok we i save protektem envaeromen blong Et.
== Sisen Mo Kilimet ==
From we Et i tanem hem wan long wan angol, ol sisen i stap kam long defren ples long defren taem. I gat [[hot sisen]], [[kol sisen]], [[rain sisen]], mo [[drae sisen]] we oli stap jenisim weta blong ol ples long [[wol]]. Mo tu, ol difren klima i mekem planet ya i gat ol spesel ples olsem rainforest, desert, mo ol polar region we oli defren long klima mo laef.
== Referens ==
- NASA. ''Earth: The Living Planet''. NASA Research Center, 2022. ([https://www.nasa.gov/topics/earth/index.html])
- International Earth Studies. ''Geology and Climate of Earth''. Global Science Press, 2019. ([https://www.globalsciencepress.com/geology-climate])
- [[United Nations Environmental Program]]. ''Human Impact on Earth''. UNEP Report, 2021. ([https://www.unep.org/resources/report/human-impact-earth])
== Lukim Tu ==
- [[Sol Sistem]]
- [[Laef long Et]]
- [[Klimate Blong Wol]]
- [[Jografi Blong Et]]
ik256oqityjrtpj55d6b3v83pw9kwqu