Wikipidia bjnwiki https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Istimiwa Pamandiran Pamakai Pamandiran Pamakai Wikipidia Pamandiran Wikipidia Barakas Pamandiran Barakas MediaWiki Pamandiran MediaWiki Citakan Pamandiran Citakan Patulung Pamandiran Patulung Tumbung Pamandiran Tumbung Lawang Pamandiran Lawang TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara Asia 0 61 110514 89365 2026-04-30T17:54:49Z ~2026-26386-99 17306 110514 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent |title = Asia |image = [[Berkas:Asia (orthographic projection).svg|alt=Globe berpusat yang pada Asia, dengan Asia yang disorot. Benua ini berbentuk seperti segitiga sudut siku, dengan Eropa barat, lautan di selatan dan timur, dan Australia terlihat di selatan-timur.|285px]] |area = {{convert|44579000|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name=NG264>{{cite book|publisher=National Geographic Society (U.S.)|title= National Geographic Family Reference Atlas of the World|location=Washington, D.C.|year=2006|page=264}}</ref> |population = 4.164.252.000 ([[Daftar benua menurut jumlah penduduk|1]])<ref name=wa>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm|title=Continents of the World|work=The List|publisher=Worldatlas.com|accessdate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722181955/http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm|archivedate=2011-07-22|deadurl=no}}</ref> |density = 87 jiwa/km<sup>2</sup> |demonym = [[Orang Asia]] |countries = 49 (dan 5 disengketakan) |list_countries = Daftar negara di Asia |dependencies = {{Collapsible list |list_style = text-align:left; |1 = [[Akrotiri dan Dhekelia]]|2 = [[Wilayah Samudra Hindia Britania]]|3 = [[Pulau Natal]]|4 = [[Kepulauan Cocos (Keeling)]]|5 = [[Hong Kong]]|6 = [[Makau]] }} |unrecognized = {{Collapsible list |list_style = text-align:left; |1 = [[Abkhazia]]|2 = [[Nagorno-Karabakh]]|3 = [[Siprus Utara]]|4 = [[Ossetia Selatan]]|5 = [[Taiwan]] }} |languages = [[Bahasa di Asia|Daftar bahasa di Asia]]<!--belum dibuat--> |time = [[UTC+2]] sampai [[UTC+12]] |internet = [[.asia]] |cities = [[Daftar wilayah metropolitan di Asia]]<br />[[Daftar kota di Asia]]<!--belum dibuat--> {{Collapsible list |list_style = text-align:left; |1 = {{flagicon|Jepang}} [[Tokyo]] <br />{{flagicon|Korea Selatan}} [[Seoul]] <br />{{flagicon|India}} [[Mumbai]] <br />{{flagicon|India}} [[Delhi]] <br />{{flagicon|Pakistan}} [[Karachi]]<br />{{flagicon|Indonesia}}[[Jakarta]] <br /> {{flagicon|Indonesia}}[[Surabaya]]<br />{{flagicon|Indonesia}}[[Bogor]]<br />{{flagicon|Jepang}} [[Osaka]] <br /> {{flagicon|China}} [[Shanghai]]<br /> {{flagicon|Filipina}} [[Manila]]<br />{{flagicon|China}} [[Hong Kong]] <br />{{flagicon|Iran}} [[Tehran]] <br />{{flagicon|Pakistan}} [[Lahore]]<br /> {{flagicon|India}} [[Kolkata]] <br />{{flagicon|China}} [[Beijing]]<br /> {{flagicon|China}} [[Guangzhou]]<br /> {{flagicon|Taiwan}} [[Taipei]] <br />{{flagicon|Thailand}} [[Bangkok]] <br />{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] <br />{{flagicon|Malaysia}} [[Kuala Lumpur]]<br /> {{flagicon|Vietnam}} [[Kota Hồ Chí Minh]]<br />{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Dubai]] }} }} [[Barakas:Asia_Globe_NASA.jpg|thumb|200px|Gambar komposit satelit indung banua Asia.]] [[Barakas:Asia on the globe (white-red).svg|thumb|right|200px|]] '''Asia''' marupakan banua basar pangganalnya dan bapopulasi paling racap di [[dunia]] lawan wilayah nang mancakup 8,6% permukaan Bumi nang maliputi 50 nagara nang tasabak matan daratan lumbah Asia halus, [[Timur Tangah]], hingga [[Lalautan Pasipik]]. Sakitar 60% populasi dunia bagana di Asia. Banua Asia wan Irupa marupakan banua basar nang tahubung liwat darat wan kaduanya mambantuk suatu indung banua raksasa nang disambat sabagai [[Eurasia]]. Halat antara Asia wan [[Eropa]] bangat kaur sahingga babarapa nagara kaya Turki bahanu kawa dimasukakan ka Asia maupun ka Eropa. Babarapa bantang alam nang rancak dipakai hagan mahalatakan kadua benua itu adalah Dardanella, Laut Marmara, Selat Bosporus, Laut hirang, Pegunungan Kaukasus, Laut Kaspia, Sungai Ural (atawa Sungai Emba), dan Pegunungan Ural hingga Novaya Zemlya. Selain napa am, Banua Asia dan Aprika gin baisi pahalatan darat nang tahaga di sakitar Tarusan Suez. Suez di bangun ulih si [[Ferdinand de Lessep]]. == Itimulugi == Kata "Asia" masuk ka dalam [[bahasa Indunisia]], malalui [[bahasa Belanda]], matan [[Yunani]] Kuno Ασία (Asia; lihati jua daptar ngaran ngaran tampat tradisional Yunani). Ngaran ngini partama kali dicuba di Herodotus (pas 440 sebelum masehi), nang mana mengacu lawan Asia Kecil; atawa, lawan maksud manggambarakan Perang Persia, lawan [[Kerajaan Persia]] sabagai musuh Yunani wan Mesir. Maski sabalum [[Herodotus]], Homer mangatahui celah [[Troya]] bangaran [[Asios]], anak lakian [[Hyrtacus]], panguasa atas babarapa kuta, wan inya manggambarakan rawa-rawa sabagai "ασιος" (ilias 2, 461). Istilah Yunani nang diturunakan matan ''Assuwa'', suatu konfiderasi negara negara di Anatolia Barat pas abad ka-14 sabalum masehi. Hittite assu - "Bagus" kemungkinan adalah bagian matan ngaran ngitu. Selain ngitu, pokok asal usul kata matan istilah ngitu kamungkinan matan kata [[bahasa Akkadia|Akkadia]] (w)aṣû(m), nang masih karabat [[bahasa Ibrani|kata Ibrani]] יצא, nang baarti "keluar" atawa "naik", mangacu ka arah [[matahari]] haratan fajar (matahari terbit) di [[Timur Tengah]], wan jua tampaknya barhubungan lawan kata [[bahasa Fenisia|Fenisia]] asa nang baarti timur. Ngini kontras mungkin lawan asal usul kata nang diusulakan Eropa, matan bahasa [[Parsi]] erēbu "masuk" atawa "terbenam" (bagi matahari). Maskipun begitu, asal usul pengharapan Mesoppotamia atawa Timur Tengah kada akan menjelaskan bagaimana istilah "Asia" panambayan datang nang dipaduakan lawan Anatolia sabagai tinggal di barat matan bahasa daerah Arab [[Persia]]. == Referensi == [[Tumbung:Asia|Asia]] [[Tumbung:Bumi]] [[Tumbung:WikiBaiman]] qsaqdpl8g0lgen6a50l026ix96xx8xh Arab 0 91 110513 93394 2026-04-30T17:53:46Z ~2026-26386-99 17306 Paugahan laman ka [[Timur Tangah]] 110513 wikitext text/x-wiki #redirect:[[Timur Tangah]] 6y0jfsdirqueoqtenz50r3uny06qae7 Urang Malayu 0 19358 110515 110158 2026-04-30T23:27:07Z ~2026-26381-17 17307 110515 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20,749,378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8,789,585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5,354,475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''[[Filipina]]''' |pop4 = 2,000,000 |ref4 = |region5 = '''[[Singapura]]''' |pop5 = 1,003,449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunei}}''' |pop6 = 501,902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} |langs = [[Bahasa Malayu|Malayu]], [[Bahasa Indonésia|Indonésia]], [[Bahasa Inggris|Inggris]] |religion = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: ملايو) marupakan kalompok etnis wan agama Austronesia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai Nusantara Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan Johor. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project].</ref> == Rujukan == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Malaysia]] [[Tumbung:Indunisia]] [[Tumbung:Brunai]] [[Tumbung:Singapura]] {{Authority control}} 9gtfpf2jffg9p480p6dkr9ah5c0d76s Jamu 0 37855 110519 109493 2026-05-01T07:57:23Z Wadaihangit 12694 +[[Tumbung:Jamu]]; +[[Tumbung:Minuman Indunisia]] mamakai [[WP:HC|HotCat]] 110519 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Jamu | name_lang = jv | name_italics = yes | image = Jamu dan bahan-bahannya.jpg | image_size = 100px | caption = | alternate_name = {{plainlist| * {{lang|jvd|djamoe}} {{in lang|jvd}} * {{lang|osi|jyamu}} {{in lang|osi}} * {{lang|mad|jhâmo}} {{in lang|mad}} * {{lang|kkv|jemo}} {{in lang|kkv}} * {{lang|id|ramu}} {{in lang|id}} * {{lang|su|ᮏᮙᮥ|jamu}} {{in lang|su}} * {{lang|ban|ᬚᬫᬸ|jamu}} {{in lang|ban}} * {{lang|bug|ᨍᨆᨘ|jamu'}} {{in lang|bug}} }} | type = Ubat tradisiunal | country = [[Jawa]] (asal mula), [[Indunisia]] | region = Jawa bagian [[Jawa Tengah|Tengah]]–[[Yogyakarta|Selatan]] | creator = [[Etnis Jawa]] (inventor) | served = Suhu ruangan, panas, lawan dingin | main_ingredient = | minor_ingredient = | variations = | serving_size = 100 ml | other = | no_recipes = false }} '''Jamu''' adalah sabuting ragam tatambaan tradisional nang ada matan pulau Jawa (lawan jua tamasuk Bali lawan Madura), nang aslinya lawan sacara budaya baakar matan herbologi Jawa.<ref>{{Cite web|title=How Generations of Indonesian Women Are Preserving an Ancient Juicing Tradition|url=https://www.vogue.com/article/how-generations-of-indonesian-women-are-preserving-an-ancient-juicing-tradition|website=Vogue|date=2023-03-08|access-date=2026-02-01|language=en-US|first=Lauren|last=Valenti}}</ref> Sacara tradisiunal, Jamu dipakai gasan tatamba dalam bantuk ekstrak atawa sari banyu nang dimanfaatakan gasan maubati panyakit umum lawan maninggiakan sistem kakabalan awal supaya mancagah panyakit.<ref>{{Cite web|title=Jokowi lauds jamu - Business|url=https://www.thejakartapost.com/news/2015/05/25/jokowi-lauds-jamu.html|website=The Jakarta Post|access-date=2026-02-01|language=en|first=The Jakarta|last=Post}}</ref> Barbagai macam rampah dijarang lawan dicampur gasan khasiat tatamba, tarutama matan bahan alam nang taulah matan sumber daya alam (baik nabati atawa hewani); cuntuhnyaakar, kulit kayu, kambang, biji, daun lawan buah, <ref>{{Cite web|title=Warisan Budaya Takbenda {{!}} Beranda|url=http://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=8749|website=warisanbudaya.kemdikbud.go.id|access-date=2026-02-01|language=id}}</ref>madu, ''royal jelly'', susu lawan intalu hayam kampung. Matan tahun 2018, budaya kasihatan Jamu nang dipraktekkan di samunyaan Indunesia sacara resmi diakui ulih Kamantrian Pandidikan, Kabudayaan, Risit, lawan Teknulugi Ripublik Indunisia sabagai bahagian integral matan Warisan Budaya Tak Benda Nasional Indonesia. Ujar Kamantrian Kasihatan Ripublik Indunesia, jamu marupakan ubat tradisional Indunesia nang tardiri atas ramuan bahan tumbuhan, hiwan, mineral, atawa sadiaan galenik nang dipakai sacara bakaturunan dalam praktik pangubatan. Sabagai bagian matan Layanan Kasihatan Tradisional Empiris, jamu dipakai bardasarkan pangalaman masyarakat lawan pambuktian nang barsifat empiris jua. Tikas tahun 2023, Jamu jua rasmi dikaku ulih Urganisasi Pandidikan, Kailmuan, lawan Kabudayaan Parsarikatan Bangsa-Bangsa (UNESCO) sabagai bahagian matan Warisan Budaya Takbenda (WBTb) Dunia nang bujur matan Indonesia.<ref>{{Cite web|title=Browse the Lists of Intangible Cultural Heritage and the Register of good safeguarding practices - UNESCO Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/lists|website=ich.unesco.org|language=en|access-date=2026-02-01}}</ref> == Asal usul ngaran == ‘'''{{lang|jv|Jamu}}'''’ merupakan sabuting kata lakuran, nang sacara itimologi baasal matan gabungan dua kata basa Jawa lawas yakni ‘''{{lang|jv|'''ja'''wa}}''’ + ‘''{{lang|jv|ngra'''mu'''}}''’ (gasan mancampur atawa maracik bahan-bahan. Kamudian sacara kasar kawa disabut atawa ditarjamahkan manjadi "ramuan Jawa" atawa "formula Jawa".<ref>Njonja E. van Gent-Detelle. ''Boekoe Obat-Obat Voor [Sic] Orang Toewa Dan Anak-Anak [Medicine Boek for Adults and Children]'', (Djocjacarta: Buning, 1875); Njonja van Blokland, ''Doekoen Djawa: Oetawa Kitab Dari Roepa-Roepa Obat Njang Terpake Di Tanah Djawa [Javanese Dukuns: or Book with Various Kinds of Medicine in Use on Java]'' (Batavia Albrecht & Co., 1899).</ref> Tiuri lain jua mengamuka akan bahwa kata ‘{{lang|jv|jamu}}’ sabujurnya didasarakan matan kata ‘''{{lang|jv|jampi}}''’ ({{script|Java|ꦗꦩ꧀ꦥꦶ}}, {{lit|rapalan mantra}}), pamulaannya dipakai ulih {{lang|jv|[[dukun]]}} ({{lit|ahli spiritual Jawa}}) sabagai sarana spiritual gasan praktik ilmu hirang.<ref>{{Cite journal|title=The insidious threat of jamu and unregulated traditional medicines in the COVID-19 era|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871402120301910|journal=Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews|date=2020-09-01|issn=1871-4021|pmc=7291970|pmid=32563942|pages=895–896|volume=14|issue=5|doi=10.1016/j.dsx.2020.06.022|first=Michael Anthonius|last=Lim|first2=Raymond|last2=Pranata}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dictionnaire Javanais-Français, L'Abbé P. Favre, 1870, #917 (Bagian 5: Pa–Ma)|url=https://www.sastra.org/bahasa-dan-budaya/kamus-dan-leksikon/3238-dictionnaire-javanais-francais-labbe-p-favre-1870-917-bagian-5-pa-ma|website=Sastra Jawa|access-date=2026-02-01|language=jv|last=Sastra}}</ref> Istilah ‘''jampi''’ ngini sacara khusus kawa didapatakan pada banyak naskah Jawa lawas, saparti pada naskah Gatotkacasraya nang ditulis ulih Mpu Panuluh matan Karajaan Kediri pada tikas Raja Jayabaya.<ref>{{Cite web|title=DITSMP|url=https://ditsmp.kemdikbud.go.id/jamu-gendong-warisan-leluhur-yang-sudah-ada-sejak-ratusan-tahun-silam/|website=ditsmp.kemdikbud.go.id|access-date=2026-02-01|language=en}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Jauh sabalum ngitu, masyarakat Jawa jua dikatahui sudah suah maracik lawan mangunsumsi jamu matan sakitar tahun 722 Masehi. Pada situs Arkeologi Liyangan nang barlukasi di liring Gunung Sindoro (Jawa Tengah) sacara ditil ditamuakan artifak barupa ''cubek'' lawan ''ulekan''. Bukti lain saparti prusis pambuatan jamu jua banyak ditamuakan di babarapa candi, saparti di Prambanan, Brambang, Borobudur, Panataran, Sukuh, Tegowangi lawan jua tacatat dalam prasasti Madhawapura nang marupakan paninggalan kamaharajaan Majapahit nang manyabutakan manganai prufisi khusus paracik jamu nang dikanali sabagai ''Acaraki''.<ref>{{Cite web|title=Jalur Rempah Nusantara|url=https://jalurrempah.kemdikbud.go.id/foto/jamu-minuman-tradisional-penuh-sejarah|website=jalurrempah.kemdikbud.go.id|access-date=2026-02-01|language=id|last=Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Republik Indonesia|archive-date=2023-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901015522/https://jalurrempah.kemdikbud.go.id/foto/jamu-minuman-tradisional-penuh-sejarah|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sejarah jamu di Indonesia [sumber elektronis]|url=https://edeposit.perpusnas.go.id/collection/sejarah-jamu-di-indonesia-sumber-elektronis/14084|website=edeposit.perpusnas.go.id|access-date=2026-02-01|language=en-US|last=SemiColonWeb|archive-date=2023-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901100519/https://edeposit.perpusnas.go.id/collection/sejarah-jamu-di-indonesia-sumber-elektronis/14084|dead-url=yes}}</ref> == Jenis jamu, khasiat, bahan baku lawan cara pangulahan == Jamu nitu baisi varian dalam hal kagunaannya. Ada jamu nang dilumu, dikinum, dirikitakan ka dahi (''pilis''), disapuakan ka awak (''parem''), disapuakan ka parut (''tapel''), dirikitakan ka bahagian nang sakit, dirandam, lawan jua disamburakan. Jamu (''herbal medicine'') sabagai antara sabuting bantuk pangobatan tradisional, maingkuti paranan panting dalam pangubatan panduduk di nagara bakambang. Di kira-kira sakitar 70-80% pupulasi di nagara barkambang mamiliki katargantungan tahadap ubat tradisional. Sacara umum haja jamu kawa dianggap kada baracun lawan kada manimbulakan ifik higaan. Khasiat jamu talah tauji uleh waktu, zaman lawan sajarah, sarta bukti impiris langsung pada manusia salama ratusan tahun.<ref>{{Cite journal|last=Adriani|first=Adriani|last2=Pritasari|first2=Widyasih|date=2024-06-12|title=Literature Review: Jenis dan Manfaat Jamu di Indonesia|url=https://journal.uir.ac.id/index.php/baej/article/view/16976|journal=Biology and Education Journal|language=en|volume=4|issue=1|pages=69–79|doi=10.25299/baej.2024.16976|issn=2723-7303}}</ref> === Sarigading === Jamu sarigading nang jadi ciri Hulu Sungai Tengah duulah matan manumbuk kunyit, tamulawak, kedaung, tipakan, pasak bumi, kulit kayu manis, cingkih, lawan pegagan manggunakan alat tradisional lasung hingga halus, kamudian dijarang lawan banyu sampai mandidih lawan disaring gasan diminum ladar sabagai panambah vitalitas lawan manyamanakan awak nang uyuh.<ref>{{Cite web|last=Liputan6.com|date=2023-03-02|title=Serba-serbi Jamu Sarigading Asal Kalimantan Selatan yang Punya Segudang Khasiat|url=https://www.liputan6.com/lifestyle/read/5221555/serba-serbi-jamu-sarigading-asal-kalimantan-selatan-yang-punya-segudang-khasiat|website=liputan6.com|language=id|access-date=2026-03-10}}</ref> === Banyu Kinca === Gasan awak panas akibat ari pancaruba, banyu kinca diulah matan santan dicampur gula aren ynang dilarutakan, dijarang satumat hinggan ladar imbah nitu dikinum langsung, atawa dicampur lawan daun raja babangun nang diparah lawan disapuakan ka awak gasan ifik panurun panas nang talakas.<ref name=":0">{{Cite web|last=Agency|first=ANTARA News|title=Ragam Obat Dan Ramuan Tradisional Banjar Kalsel|url=https://kalsel.antaranews.com/berita/61227/ragam-obat-dan-ramuan-tradisional-banjar-kalsel|website=ANTARA News Kalimantan Selatan|access-date=2026-03-10}}</ref> === Banyu Jarangan Daun Jambu Biji === Papahan gasan bahiran diulah matan jarangan pucuk daun jambu biji (sekira 10-15 lambar) baimbai lawan karak nasi hangit lawan tangkung jagung nang dibanam, hinggan banyunya badikit jadi 1 galas, imbah nitu dikinum ladar haja 2 kali sahari gasan maatasi gangguan pancarnaan.<ref name=":0" /> == Penelitian nang tarait jamu di Indunisia == Kamantrian Kasihatan malalui Balai Ganal Panalitian lawan Pangambangan Tanaman Ubat lawan Ubat Tradisiunal nang marupakan sabuting pusat riset lawan pangambangan di bawah Badan Litbangkes, manyadiakan saintifikasi jamu lawan riset pruduk ulahan jamu. Saat ngini sudah bakambang babarapa parusahaan nang maulah lawan manyajiakan jamu dalam bantuk nang labih praktis saparti ekstrak cair atawa kapsul, sahingga labih nyaman dimakan. Pamarintah malalui badan pangawasan ubat lawan makanan juga mambariakan parhatian lawan manarapkan babarapa sartifikasi saparti cara pambuatan ubat tradisiunal nang baik, cara pruduksi ulahan pangan nang baik, sartifikasi halal lawan babarapa sartifikasi lain.<ref>{{Cite web|title=Borneonews - Dari Kalimantan untuk Indonesia|url=https://www.borneonews.co.id/berita/453448-bpom-terbitkan-20-ribu-izin-edar-jamu-dan-dapat-pengakuan-dunia|website=www.borneonews.co.id|access-date=2026-03-09}}</ref> Badan Panelitian lawan Pangambangan Kasihatan (Litbangkes) Kemenkes manyalanggarakan Ristoja sejak 2012, mandukumentasikan ratusan spisies tumbuhan gasan kabugaran, anti-TB, lawan panyakit kada manular. Rumah Riset Jamu (RRJ) Hortus Medicus di Tawangmangu malakukan uji klinis jamu gasan FAM, hipertensi, lawan anemia nang tingkat keberhasilannya hingga 80%. <ref>{{Cite journal|last=Zulkarnain|first=Z|last2=Astana|first2=PRW|last3=Triyono|first3=A|last4=Ardiyanto|first4=D|last5=Novianto|first5=F|last6=Fitriani|first6=U|last7=Nisa|first7=U|last8=Saryanto|date=2021-11-01|title=The potential of jamu to relieve clinical symptoms and reduce the tumor size of patients with Fibro Adenoma Mammae (FAM) at Rumah Riset Jamu (RRJ) Hortus Medicus Tawangmangu : a pilot study|url=|journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science|volume=913|issue=1|pages=012086|doi=10.1088/1755-1315/913/1/012086|issn=1755-1307}}</ref> Panalitian lainnya juga manargetkan manfaat jamu gasan imunitas (saparti saat COVID-19), antioksidan, anti-inflamasi, lawan pangandalian gula darah matan bahan saparti jahe, kunyit, lawan maniran. Iksplurasi mancakup 60 spesies matan 33 famili, lawan daun lawan rimpang paling rancak dipakai sarta skrining anti-tuberkulosis lawan data Ristoja 2012. Saintifikasi malibatkan uji farmakologi lawan formulasi modern gasan manjaga warisan lokal.<ref>{{Cite journal|last=Ratnawati|first=Galuh|last2=Supriyati|first2=Nita|date=2019-06-28|title=Skrining Aktivitas Anti Tuberkulosis Tumbuhan Obat Riset Tumbuhan Obat dan Jamu 2012|url=https://jamu-journal.ipb.ac.id/index.php/JJI/article/view/130|journal=Jurnal Jamu Indonesia|language=en|volume=4|issue=2|pages=54–62|doi=10.29244/jji.v4i2.130|issn=2407-7763}}</ref> == Jujuhutan == <references /> [[Tumbung:Jamu]] [[Tumbung:Minuman Indunisia]] jh93yf3ocoo3w9qazwaxv2kpckkrxnk Ayam basanga 0 38468 110516 2026-05-01T02:07:33Z Wadaihangit 12694 hanyar 110516 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Ayam basanga|image=Ayam Goreng.jpg|image_size=272px|caption=Ayam basanga nang disajiakan lawan sambal, [[cancurum]] lawan bilungka|alternate_name=|country=[[Indunisia]]<ref name=Taste>{{citation|title=Ayam Goreng|url=https://www.tasteatlas.com/ayam-goreng}}</ref>|region=[[Kapulauan Indunisia]]|national_cuisine=[[Masakan Indunisia|Indunisia]], [[Masakan Malaysia|Malaysia]], [[Masakan Singapura|Singapura]]|creator=[[Masakan Indunisia|Indunisia]]<ref name=Taste />|course=[[Lauk]]|served=Panas|main_ingredient=[[daging ayam|Ayam]], dibumbui lawan [[janar]], [[bawang putih]], [[bawang habang]] wan bumbu nang lain, imbahnya [[sanga]] dalam [[minyak lamak]]|variations=|calories=|other=}} '''Ayam basanga''' yaitu hidangan [[Indunisia]] nang tagasnya ayam nang disanga pakai [[minyak lamak]]. Lamun di urang subarang laut, kuyaan Ayam basanga nitu sambatan gasan cara urang Indunisia bamasak ayam nang disanga. Kabanyakan ayam basanga khas Indunisia kada balapis galapung tagal babumbu tabanyak. == Bumbu wan cara maulah == Kambuhan bumbu wan rampah balain-lainan di asing-asingnya kampung, tagal rancak nitu bumbunya palingan iya nangkaya [[bawang habang]], bawang putih, [[Salam (tumbuhan)|daun salam]], janar, sarai, parahan banyu [[Asam kamal|asam jawa]], kaminting, laus nang ditutuk, uyah wan gula. Sakira lakas bumbunya marasap, ayam nang hudah ditatak diculupakan dalam bumbu nang hudah takambuh baya satumat sabalum disanga. Cara marandam ayam ka dalam bumbu ngini disambat ''ungkep'' dalam basa Jawa. Hasilnya, ayam pacangan satangah masak wan babalang kuning sabalum disanga.<ref>{{Cite web|date=2019-03-20|title=Ayam Ungkep - Indonesian Fried Chicken|url=https://dailycookingquest.com/ayam-ungkep.html|website=dailycookingquest.com|language=en|access-date=2026-05-01}}</ref> Imbah itu, ayam [[Manyanga|disanga]] dalam minyak panas (rajin mamakai minyak sawit atawa minyak lamak matan nyiur). Ada juwa urang nang salajur manyalajur manyanga kamiran galapung sakira manambahi kriuk, parutan laus atawa tipakan disanga, atawa baimbai wayah baulah [[Serondéng|sarunding]]. Ayam basanga rajin disurung banasi, sambal acan atawa sambal kecap (campuran lombok parawit, bawang habang lawan kecap manis) gasan sausnya, bilungka lawan balinjan bahiris. Bahanu ada juwa [[tempe]] wan [[tahu]] diandaki gasan tatambahan.<ref>{{Cite web|last=Aliftiani|first=Novia|date=2025-09-06|title=5 Menu Pendamping Ayam Goreng Ini Akan Memberi Rasa Menarik|url=https://banyuwangi.viva.co.id/gaya-hidup/54293-5-menu-pendamping-ayam-goreng-ini-akan-memberi-rasa-menarik|website=banyuwangi.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-01}}</ref> == Parian == Ada banyak macam parian ayam basanga di Indunisia, nang rancak dipinandui urang iya: * Ayam basanga laus<ref name="tasty">{{Cite web|title=Ayam Goreng Lengkuas|url=http://tasty-indonesian-food.com/indonesian-food-recipes/poultry/ayam-goreng-lengkuas/|website=Tasty Indonesian Food.com|publisher=Tasty Indonesian Food.com|access-date=11 August 2013}}</ref> juwa dingarani Ayam basanga Bandung.<ref>{{Cite news|url=https://lifestyle.sindonews.com/read/1085813/185/resep-khas-pasundan-ayam-goreng-lengkuas-bandung-1455623900|title=Resep Khas Pasundan, Ayam Goreng Lengkuas Bandung|work=[[Sindonews.com]]|access-date=2017-11-11|language=id-ID}}</ref> * Ayam basanga Padang, sama haja lawan Ayam basanga lengkuas tagal rancak dijual di warung nasi Padang.<ref>{{Cite web|title=92 resep ayam goreng padang enak dan sederhana|url=https://cookpad.com/id/cari/ayam%20goreng%20padang|website=Cookpad|language=id|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam pop]]: Ayam basanga Padang kada bakulimbit, dimakan lawan [[sambal]].<ref>{{Cite news|url=http://www.viva.co.id/blog/santap/856910-resep-mudah-masak-ayam-pop-ala-masakan-padang|title=Resep Mudah Masak Ayam Pop ala Masakan Padang|last=Ayuninjafar|date=2016-12-07|work=[[VIVA.co.id]]|access-date=2017-11-11|language=id}}</ref> * Ayam basanga ''balado'': Ayam basanga masakan Padang atawa Minang nang diulah lawan sambal [[balado]].<ref>{{Cite news|url=https://resepmakansedap.info/cara-membuat-ayam-goreng-bumbu-balado-pedas-gurih/|title=Cara Membuat Ayam Goreng Bumbu Balado Pedas Gurih|date=2015-06-03|work=Resep Makan Sedap|access-date=2017-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021629/https://resepmakansedap.info/cara-membuat-ayam-goreng-bumbu-balado-pedas-gurih/|archive-date=2017-11-12|dead-url=yes|language=en-US}}</ref> * Ayam basanga lado hijau: jenis ''Ayam'' basanga ''balado'' nang dimasak pakai lombok hijau ganal. * Ayam basanga Jakarta: Ayam basanga gaya Jakarta.<ref>{{Cite web|last=nufus|first=Hayatun|title=Resep Membuat Ayam Goreng jakarta|url=http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|website=www.resepmakananindonesia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112131719/http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|archive-date=2017-11-12|dead-url=yes|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam Kalasan]]: Ayam basanga gaya Jawa nang tiba matan kampung Kalasan, Yogyakarta.<ref>{{Cite web|last=Inc.|first=Tastemade,|title=Ayam Goreng Kalasan ~ Resep|url=https://id.tastemade.com/videos/ayam-goreng-kalasan|website=Tastemade|language=id|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam kremes]]: Ayam basanga gaya Jawa, nang batambah lawan ''kremes'', yaitu bubuk ranyah.<ref>{{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/life/2016/07/11/try-this-ayam-goreng-kremes-recipe-at-home.html|title=Try this ‘Ayam Goreng Kremes’ recipe at home|last=Post|first=The Jakarta|work=The Jakarta Post|access-date=2017-11-11|language=en}}</ref> * [[Ayam serundeng]]: Ayam basanga gaya Jawa nang batambah lawan Serundeng.<ref>{{Cite web|last=Vemale.com|title=Resep Ayam Goreng Serundeng - Vemale.com|url=https://www.vemale.com/resep-makanan/102028-resep-ayam-goreng-serundeng.html|website=www.vemale.com|language=en|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Pecel ayam]]: Ayam basanga gaya Jawa Timur lawan [[sambal]]. * [[Ayam penyet]]: disambat ''penyet'' marga Ayam ditutuk [[Panai wan kukulak|lawan]] ulakan nang bakambuh lawan [[sambal]].<ref>{{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/life/2016/07/01/where-to-enjoy-the-most-delicious-penyet-in-jakarta.html|title=Where to enjoy the most delicious 'penyet' in Jakarta|last=Post|first=The Jakarta|work=The Jakarta Post|access-date=2017-11-11|language=en}}</ref> * Ayam basanga rampah: Ayam basanga gaya Melayu, disanga jadi kuning amas, ditambahi galapung disangaan. * Ayam basanga janar: Ayam basanga Melayu nang disanga lawan janar. * Ayam basanga halia: Ayam basanga Melayu lawan bumbu kaya jintan, katumbar, wan tipakan, disanga sampai karing. Ayam basanga jua tamasuk nangkaya Ayam basanga matan luar nang kaya ''[[Gaguduh ayam|fried chicken]]''. Ayam basanga di Amerika Serikat, dipinandui lawan Ayam basanga bagalapung atawa [[Gaguduh ayam]] nang kawa ditamui di warung McDonald's di Indunisia wan [[Malaysia]].<ref>{{Cite web|title=Ayam Goreng MCD Mcdonald's Malaysia|url=https://www.mcdonalds.com.my/ayamgorengmcdparty|publisher=[[McDonald's]]|access-date=January 22, 2019}}</ref> == Itihi juwa == * [[Ayam babanam]] * [[Iwak basanga]] == Jujuhutan == <references /> [[Tumbung:Ayam basanga]] [[Tumbung:Masakan Indunisia]] [[Tumbung:Masakan Malaysia]] 1ebfillsofnxt5zp2uxi2tjj2keclhv 110517 110516 2026-05-01T02:33:24Z Wadaihangit 12694 110517 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Ayam basanga|image=Ayam Goreng.jpg|image_size=272px|caption=Ayam basanga nang disajiakan lawan sambal, [[cancurum]] lawan bilungka|alternate_name=|country=[[Indunisia]]<ref name=Taste>{{citation|title=Ayam Goreng|url=https://www.tasteatlas.com/ayam-goreng}}</ref>|region=[[Kapulauan Indunisia]]|national_cuisine=[[Masakan Indunisia|Indunisia]], [[Masakan Malaysia|Malaysia]], [[Masakan Singapura|Singapura]]|creator=[[Masakan Indunisia|Indunisia]]<ref name=Taste />|course=[[Lauk]]|served=Panas|main_ingredient=[[daging hayam|Ayam]], dibumbui lawan [[janar]], [[bawang putih]], [[bawang habang]] wan bumbu nang lain, imbahnya [[sanga]] dalam [[minyak lamak]]|variations=|calories=|other=}} '''Ayam basanga''' yaitu makanan [[Indunisia]] nang tagasnya [[Daging hayam|ayam]] nang disanga pakai [[minyak lamak]]. Lamun di urang subarang laut, kuyaan Ayam basanga nitu sambatan gasan cara urang Indunisia bamasak ayam nang disanga. Kabanyakan ayam basanga khas Indunisia kada balapis galapung tagal babumbu tabanyak. == Bumbu wan cara maulah == Kambuhan bumbu wan rampah balain-lainan di asing-asingnya kampung, tagal rancak nitu bumbunya palingan iya nangkaya [[bawang habang]], bawang putih, [[Salam (tumbuhan)|daun salam]], janar, sarai, parahan banyu [[Asam kamal|asam jawa]], kaminting, laus nang ditutuk, uyah wan gula. Sakira lakas bumbunya marasap, ayam nang hudah ditatak diculupakan dalam bumbu nang hudah takambuh baya satumat sabalum disanga. Cara marandam ayam ka dalam bumbu ngini disambat ''ungkep'' dalam basa Jawa. Hasilnya, ayam pacangan satangah masak wan babalang kuning sabalum disanga.<ref>{{Cite web|date=2019-03-20|title=Ayam Ungkep - Indonesian Fried Chicken|url=https://dailycookingquest.com/ayam-ungkep.html|website=dailycookingquest.com|language=en|access-date=2026-05-01}}</ref> Imbah itu, ayam [[Manyanga|disanga]] dalam minyak panas (rajin mamakai minyak sawit atawa minyak lamak matan nyiur). Ada juwa urang nang salajur manyalajur manyanga kamiran galapung sakira manambahi kriuk, parutan laus atawa tipakan disanga, atawa baimbai wayah baulah [[Serondéng|sarunding]]. Ayam basanga rajin disurung banasi, [[sambal acan]] atawa [[sambal kecap]] (campuran [[lombok parawit]], bawang habang lawan kecap manis) gasan sausnya, [[cancarum]], [[bilungka]] lawan [[balinjan]] bahiris. Bahanu ada juwa [[tempe]] wan [[tahu]] diandaki gasan tatambahan.<ref>{{Cite web|last=Aliftiani|first=Novia|date=2025-09-06|title=5 Menu Pendamping Ayam Goreng Ini Akan Memberi Rasa Menarik|url=https://banyuwangi.viva.co.id/gaya-hidup/54293-5-menu-pendamping-ayam-goreng-ini-akan-memberi-rasa-menarik|website=banyuwangi.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-01}}</ref> == Parian == Ada banyak macam parian ayam basanga di Indunisia, nang rancak dipinandui urang iya: * Ayam basanga laus<ref name="tasty">{{Cite web|title=Ayam Goreng Lengkuas|url=http://tasty-indonesian-food.com/indonesian-food-recipes/poultry/ayam-goreng-lengkuas/|website=Tasty Indonesian Food.com|publisher=Tasty Indonesian Food.com|access-date=11 August 2013}}</ref> juwa dingarani Ayam basanga Bandung.<ref>{{Cite news|url=https://lifestyle.sindonews.com/read/1085813/185/resep-khas-pasundan-ayam-goreng-lengkuas-bandung-1455623900|title=Resep Khas Pasundan, Ayam Goreng Lengkuas Bandung|work=[[Sindonews.com]]|access-date=2017-11-11|language=id-ID}}</ref> * Ayam basanga Padang, sama haja lawan Ayam basanga lengkuas tagal rancak dijual di warung nasi Padang.<ref>{{Cite web|title=92 resep ayam goreng padang enak dan sederhana|url=https://cookpad.com/id/cari/ayam%20goreng%20padang|website=Cookpad|language=id|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam pop]]: Ayam basanga Padang kada bakulimbit, dimakan lawan [[sambal]].<ref>{{Cite news|url=http://www.viva.co.id/blog/santap/856910-resep-mudah-masak-ayam-pop-ala-masakan-padang|title=Resep Mudah Masak Ayam Pop ala Masakan Padang|last=Ayuninjafar|date=2016-12-07|work=[[VIVA.co.id]]|access-date=2017-11-11|language=id}}</ref> * Ayam basanga ''balado'': Ayam basanga masakan Padang atawa Minang nang diulah lawan sambal [[balado]].<ref>{{Cite news|url=https://resepmakansedap.info/cara-membuat-ayam-goreng-bumbu-balado-pedas-gurih/|title=Cara Membuat Ayam Goreng Bumbu Balado Pedas Gurih|date=2015-06-03|work=Resep Makan Sedap|access-date=2017-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021629/https://resepmakansedap.info/cara-membuat-ayam-goreng-bumbu-balado-pedas-gurih/|archive-date=2017-11-12|dead-url=yes|language=en-US}}</ref> * Ayam basanga lado hijau: jenis ''Ayam'' basanga ''balado'' nang dimasak pakai lombok hijau ganal. * Ayam basanga Jakarta: Ayam basanga gaya Jakarta.<ref>{{Cite web|last=nufus|first=Hayatun|title=Resep Membuat Ayam Goreng jakarta|url=http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|website=www.resepmakananindonesia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112131719/http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|archive-date=2017-11-12|dead-url=yes|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam Kalasan]]: Ayam basanga gaya Jawa nang tiba matan kampung Kalasan, Yogyakarta.<ref>{{Cite web|last=Inc.|first=Tastemade,|title=Ayam Goreng Kalasan ~ Resep|url=https://id.tastemade.com/videos/ayam-goreng-kalasan|website=Tastemade|language=id|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam kremes]]: Ayam basanga gaya Jawa, nang batambah lawan ''kremes'', yaitu bubuk ranyah.<ref>{{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/life/2016/07/11/try-this-ayam-goreng-kremes-recipe-at-home.html|title=Try this ‘Ayam Goreng Kremes’ recipe at home|last=Post|first=The Jakarta|work=The Jakarta Post|access-date=2017-11-11|language=en}}</ref> * [[Ayam serundeng]]: Ayam basanga gaya Jawa nang batambah lawan Serundeng.<ref>{{Cite web|last=Vemale.com|title=Resep Ayam Goreng Serundeng - Vemale.com|url=https://www.vemale.com/resep-makanan/102028-resep-ayam-goreng-serundeng.html|website=www.vemale.com|language=en|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Pecel ayam]]: Ayam basanga gaya Jawa Timur lawan [[sambal]]. * [[Ayam penyet]]: disambat ''penyet'' marga Ayam ditutuk [[Panai wan kukulak|lawan]] ulakan nang bakambuh lawan [[sambal]].<ref>{{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/life/2016/07/01/where-to-enjoy-the-most-delicious-penyet-in-jakarta.html|title=Where to enjoy the most delicious 'penyet' in Jakarta|last=Post|first=The Jakarta|work=The Jakarta Post|access-date=2017-11-11|language=en}}</ref> * Ayam basanga rampah: Ayam basanga gaya Melayu, disanga jadi kuning amas, ditambahi galapung disangaan. * Ayam basanga janar: Ayam basanga Melayu nang disanga lawan janar. * Ayam basanga halia: Ayam basanga Melayu lawan bumbu kaya jintan, katumbar, wan tipakan, disanga sampai karing. Ayam basanga jua tamasuk nangkaya Ayam basanga matan luar nang kaya ''[[Gaguduh ayam|fried chicken]]''. Ayam basanga di Amerika Serikat, dipinandui lawan Ayam basanga bagalapung atawa [[Gaguduh ayam]] nang kawa ditamui di warung McDonald's di Indunisia wan [[Malaysia]].<ref>{{Cite web|title=Ayam Goreng MCD Mcdonald's Malaysia|url=https://www.mcdonalds.com.my/ayamgorengmcdparty|publisher=[[McDonald's]]|access-date=January 22, 2019}}</ref> == Itihi juwa == * [[Ayam babanam]] * [[Iwak basanga]] == Jujuhutan == <references /> [[Tumbung:Ayam basanga]] [[Tumbung:Masakan Indunisia]] [[Tumbung:Masakan Malaysia]] 156fbkn51v68gmgtm2mga5dvc8lgsrs 110518 110517 2026-05-01T02:34:03Z Wadaihangit 12694 110518 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Ayam basanga|image=Ayam Goreng.jpg|image_size=272px|caption=Ayam basanga nang disajiakan lawan sambal, [[cancurum]] lawan bilungka|alternate_name=|country=[[Indunisia]]<ref name=Taste>{{citation|title=Ayam Goreng|url=https://www.tasteatlas.com/ayam-goreng}}</ref>|region=[[Kapulauan Indunisia]]|national_cuisine=[[Masakan Indunisia|Indunisia]], [[Masakan Malaysia|Malaysia]], [[Masakan Singapura|Singapura]]|creator=[[Masakan Indunisia|Indunisia]]<ref name=Taste />|course=[[Lauk]]|served=Panas|main_ingredient=[[daging hayam|Ayam]], dibumbui lawan [[janar]], [[bawang putih]], [[bawang habang]] wan bumbu nang lain, imbahnya [[sanga]] dalam [[minyak lamak]]|variations=|calories=|other=}} '''Ayam basanga''' yaitu makanan [[Indunisia]] nang tagasnya [[Daging hayam|ayam]] nang disanga pakai [[minyak lamak]]. Lamun di urang subarang laut, kuyaan Ayam basanga nitu sambatan gasan cara urang Indunisia bamasak ayam nang disanga. Kabanyakan ayam basanga khas Indunisia kada balapis galapung tagal babumbu tabanyak. == Bumbu wan cara maulah == Kambuhan bumbu wan rampah balain-lainan di asing-asingnya kampung, tagal rancak nitu bumbunya palingan iya nangkaya [[bawang habang]], bawang putih, [[Salam (tumbuhan)|daun salam]], janar, sarai, parahan banyu [[Asam kamal|asam jawa]], kaminting, laus nang ditutuk, uyah wan gula. Sakira lakas bumbunya marasap, ayam nang hudah ditatak diculupakan dalam bumbu nang hudah takambuh baya satumat sabalum disanga. Cara marandam ayam ka dalam bumbu ngini disambat ''ungkep'' dalam basa Jawa. Hasilnya, ayam pacangan satangah masak wan babalang kuning sabalum disanga.<ref>{{Cite web|date=2019-03-20|title=Ayam Ungkep - Indonesian Fried Chicken|url=https://dailycookingquest.com/ayam-ungkep.html|website=dailycookingquest.com|language=en|access-date=2026-05-01}}</ref> Imbah itu, ayam [[Manyanga|disanga]] dalam minyak panas (rajin mamakai minyak sawit atawa minyak lamak matan nyiur). Ada juwa urang nang salajur manyalajur manyanga kamiran galapung sakira manambahi kriuk, parutan laus atawa tipakan disanga, atawa baimbai wayah baulah [[Serondéng|sarunding]]. Ayam basanga rajin disurung banasi, [[sambal acan]] atawa [[sambal kecap]] (campuran [[lombok parawit]], bawang habang lawan kecap manis) gasan sausnya, [[cancarum]], [[bilungka]] lawan [[balinjan]] bahiris. Bahanu ada juwa [[tempe]] wan [[tahu]] diandaki gasan tatambahan.<ref>{{Cite web|last=Aliftiani|first=Novia|date=2025-09-06|title=5 Menu Pendamping Ayam Goreng Ini Akan Memberi Rasa Menarik|url=https://banyuwangi.viva.co.id/gaya-hidup/54293-5-menu-pendamping-ayam-goreng-ini-akan-memberi-rasa-menarik|website=banyuwangi.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-01}}</ref> == Parian == Ada banyak macam parian ayam basanga di Indunisia, nang rancak dipinandui urang iya: * Ayam basanga laus<ref name="tasty">{{Cite web|title=Ayam Goreng Lengkuas|url=http://tasty-indonesian-food.com/indonesian-food-recipes/poultry/ayam-goreng-lengkuas/|website=Tasty Indonesian Food.com|publisher=Tasty Indonesian Food.com|access-date=11 August 2013}}</ref> juwa dingarani Ayam basanga Bandung.<ref>{{Cite news|url=https://lifestyle.sindonews.com/read/1085813/185/resep-khas-pasundan-ayam-goreng-lengkuas-bandung-1455623900|title=Resep Khas Pasundan, Ayam Goreng Lengkuas Bandung|work=[[Sindonews.com]]|access-date=2017-11-11|language=id-ID}}</ref> * Ayam basanga Padang, sama haja lawan Ayam basanga lengkuas tagal rancak dijual di warung nasi Padang.<ref>{{Cite web|title=92 resep ayam goreng padang enak dan sederhana|url=https://cookpad.com/id/cari/ayam%20goreng%20padang|website=Cookpad|language=id|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam pop]]: Ayam basanga Padang kada bakulimbit, dimakan lawan [[sambal]].<ref>{{Cite news|url=http://www.viva.co.id/blog/santap/856910-resep-mudah-masak-ayam-pop-ala-masakan-padang|title=Resep Mudah Masak Ayam Pop ala Masakan Padang|last=Ayuninjafar|date=2016-12-07|work=[[VIVA.co.id]]|access-date=2017-11-11|language=id}}</ref> * Ayam basanga ''balado'': Ayam basanga masakan Padang atawa Minang nang diulah lawan sambal [[balado]].<ref>{{Cite news|url=https://resepmakansedap.info/cara-membuat-ayam-goreng-bumbu-balado-pedas-gurih/|title=Cara Membuat Ayam Goreng Bumbu Balado Pedas Gurih|date=2015-06-03|work=Resep Makan Sedap|access-date=2017-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021629/https://resepmakansedap.info/cara-membuat-ayam-goreng-bumbu-balado-pedas-gurih/|archive-date=2017-11-12|dead-url=yes|language=en-US}}</ref> * Ayam basanga lado hijau: jenis ''Ayam'' basanga ''balado'' nang dimasak pakai lombok hijau ganal. * Ayam basanga Jakarta: Ayam basanga gaya Jakarta.<ref>{{Cite web|last=nufus|first=Hayatun|title=Resep Membuat Ayam Goreng jakarta|url=http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|website=www.resepmakananindonesia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112131719/http://www.resepmakananindonesia.com/2015/01/resep-membuat-ayam-goreng-jakarta.html|archive-date=2017-11-12|dead-url=yes|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam Kalasan]]: Ayam basanga gaya Jawa nang tiba matan kampung Kalasan, Yogyakarta.<ref>{{Cite web|last=Inc.|first=Tastemade,|title=Ayam Goreng Kalasan ~ Resep|url=https://id.tastemade.com/videos/ayam-goreng-kalasan|website=Tastemade|language=id|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Ayam kremes]]: Ayam basanga gaya Jawa, nang batambah lawan ''kremes'', yaitu bubuk ranyah.<ref>{{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/life/2016/07/11/try-this-ayam-goreng-kremes-recipe-at-home.html|title=Try this ‘Ayam Goreng Kremes’ recipe at home|last=Post|first=The Jakarta|work=The Jakarta Post|access-date=2017-11-11|language=en}}</ref> * [[Ayam serundeng]]: Ayam basanga gaya Jawa nang batambah lawan Serundeng.<ref>{{Cite web|last=Vemale.com|title=Resep Ayam Goreng Serundeng - Vemale.com|url=https://www.vemale.com/resep-makanan/102028-resep-ayam-goreng-serundeng.html|website=www.vemale.com|language=en|access-date=2017-11-11}}</ref> * [[Pecel ayam]]: Ayam basanga gaya Jawa Timur lawan [[sambal]]. * [[Ayam penyet]]: disambat ''penyet'' marga Ayam ditutuk [[Panai wan kukulak|lawan]] ulakan nang bakambuh lawan [[sambal]].<ref>{{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/life/2016/07/01/where-to-enjoy-the-most-delicious-penyet-in-jakarta.html|title=Where to enjoy the most delicious 'penyet' in Jakarta|last=Post|first=The Jakarta|work=The Jakarta Post|access-date=2017-11-11|language=en}}</ref> * Ayam basanga rampah: Ayam basanga gaya Melayu, disanga jadi kuning amas, ditambahi galapung disangaan. * Ayam basanga janar: Ayam basanga Melayu nang disanga lawan janar. * Ayam basanga halia: Ayam basanga Melayu lawan bumbu kaya jintan, katumbar, wan tipakan, disanga sampai karing. Ayam basanga jua tamasuk nangkaya Ayam basanga matan luar nang kaya ''[[Gaguduh ayam|fried chicken]]''. Ayam basanga di Amerika Serikat, dipinandui lawan Ayam basanga bagalapung atawa [[Gaguduh ayam]] nang kawa ditamui di warung McDonald's di Indunisia wan [[Malaysia]].<ref>{{Cite web|title=Ayam Goreng MCD Mcdonald's Malaysia|url=https://www.mcdonalds.com.my/ayamgorengmcdparty|publisher=[[McDonald's]]|access-date=January 22, 2019}}</ref> == Itihi juwa == * [[Ayam babanam]] * [[Iwak basanga]] == Jujuhutan == <references />{{Makanan Indunisia}} [[Tumbung:Ayam basanga]] [[Tumbung:Masakan Indunisia]] [[Tumbung:Masakan Malaysia]] nv86045aofhz9vtcpornvf0yavaibw9