Wikipidia bjnwiki https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Istimiwa Pamandiran Pamakai Pamandiran Pamakai Wikipidia Pamandiran Wikipidia Barakas Pamandiran Barakas MediaWiki Pamandiran MediaWiki Citakan Pamandiran Citakan Patulung Pamandiran Patulung Tumbung Pamandiran Tumbung Lawang Pamandiran Lawang TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara Kasultanan Banjar 0 2174 111398 111393 2026-06-19T09:50:16Z ~2026-35763-37 17543 /* */ 111398 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = Kasultanan Banjar |conventional_long_name = ﻛﺴﻠﺘﺎﻧﻦ ﺑﻨﺠﺎﺭ |common_name = Kasultanan Banjarmasin |continent = Asia |region = Asia Tunggara |status = |government_type = Kasultanan |event_start = |year_start = 1520 |event_end = |year_end = 1905 | |p1 = Karajaan Nagara Daha |flag_p1 = |s1 = Hindia-Walanda |flag_s1 = Flag of the Netherlands.svg |image_flag =Banjar Sultanate Flag.svg | |image_map = {Switcher{{!}}[[Berkas:Military expansion of Sultan Suriansyah.png|frameless]]{{!}}Tampilkan peta era [[Suriansyah dari Banjar|Suriansyah]]{{!}}[[Berkas:Banjar under Mustain Billah.png|frameless]]{{!}}Tampilkan peta era [[Mustain Billah dari Banjar|Mustain Billah]], {{circa|1603}}{{!}}[[Berkas:Sultanate of Banjar under Sulayman, 1810s.png|frameless]]{{!}}Tampilkan peta era [[Sulaiman dari Banjar|Sulaiman]], 1810-an |image_map_caption = | |capital = [[Banjarmasin]], Pemakuan, Tambangan, [[Martapura]], Kayu Tangi |common_languages = [[Bahasa Banjar|Banjar]] |religion = [[Islam]] [[Sunni]] aliran [[Syafi'i]] |currency = | |title_leader = Sultan |leader1 = Sultan Suriansyah |year_leader1 = 1526-1550 |leader2 = Sultan Muhammad Seman |year_leader2 = 1862-1905 | |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_pop1 = |today = {{flag|Indonesia}}<br>{{flag|Malaysia}}<br>{{flag|Filipina}} }} '''Kasultanan Banjar''' (Jawi: كسلطانن بنجر), ngaran kasultanan nang wayah ini masuk Parupinsi [[Kalimantan Salatan]], [[Indonésia]]. Kasultanan ni bamula di [[Banjarmasin]], imbah tu pindah ka [[Martapura, Banjar|Martapura]]. Wayah di Martapura, ngarannya '''Karajaan Kayu Tangi'''. Kasultanan Banjar marupakan sabuting banua-urang Banjar tagasnya kasultanan Islam di Kalimantan nang diulah matan tahun 1526 wan bardiri sampai paampihannya wayah 1860 duwa pamarintah ''kolonial'' Hindia Walanda wan karuntuhannya wayah tahun 1905. Kasultanan Banjar diangkat pulang baasa rahatan ''restorasi'' tahun 2010, tagal kada baisi kakuatan pulitik lagi.<ref>{{Cite web|last=Kesultanan Banjar|date=2022-03-05|title=Sejarah Terpilihnya Pangeran Khairul Saleh Sebagai Sultan Banjar|url=https://kesultananbanjar.or.id/sejarah-terpilihnya-pangeran-khairul-saleh-sebagai-sultan-banjar/|website=kesultananbanjar.or.id|language=id|access-date=2025-02-06}}</ref> Imbahnya partampuran sapadingsanakan nang panjang nang ayungannya maruntuhakan Negara Daha, [[Suriansyah matan Banjar]] (<abbr>m</abbr>. 1526–1540) kaluar jadi paris wan manggalari dirinya saurang Sultan Banjar panambayan, wan mandiriakan kasultanan Banjar nang indung banuanya di Kuin. Imbah ''stabilisasi'' nagara nang puga, inya manyuruh ''eskpansi'' sing ganalan sampai ka Sambas wan [[Kapulauan Sulu]]. Padukuhan nang luas dipartahanakan lawan anak lakiannya, [[Rahmatullah matan Banjar]] (<abbr>m</abbr>. 1540–1570). Tagal kahilangan banyak wilayah, pamarintahan [[Mustain Billah matan Banjar]] (<abbr>m</abbr>. 1595–1642) marupakan puncak kajayaan Banjar lawan magin raminya urang bajual [[sahang]] wan kuasa Banjar atas laut-laut di paparaknya, nang manjadi titik ''strategis'' pardagangan matan [[Selat Malaka]] wan [[Brunai|Barunai]] ka Gowa wan [[Maluku]]. Wayah pamarintahannya handak ampih, Mustain Billah tahadapi cakut lawan [[Parusahaan Hindia Timur Walanda (Vereenigde Oostindische Compagnie) di Nusantara|Parusahaan Hindia Timur Walanda]] nang hujungnya sarangan ka Banjarmasin nang gagal wayah tahun 1633. Sarangan VOC nang gagal ngini manguat andakan Mustain Billah wan ''konflik'' barlangsung rahatan pamarintahan anaknya, Inayatullah matan Banjar (<abbr>m</abbr>. 1642–1645). Hayungannya, Walanda akur gasan mamparap parjanjian damai wayah pamarintahan [[Rakyatullah matan Banjar]] (<abbr>m</abbr>. 1660–1663). Matan tahun 1663 sampai 1679, ada parang sapadingsanakan antara [[Sultan Agung matan Banjar|Sultan Agung]] [[Sultan Agung matan Banjar|matan Banjar]] nang ''berbasis'' di Banjarmasin wan [[Tahlilullah matan Banjar]] ({{reign|1663|1679}}; 1679–1708) nang ''berbasis'' di [[Distrik Batang Alai|Batang Alai]]. Dukungan Walanda lawan Tahlilullah wan manangnya Tahlilullah rahatan manyarbu ka Banjar wayah tahun 1679 maulah VOC jadi tabanyak ''wewenang ekonomi'' wan lawas-lawas manduduki Banjar. Imbah maluasi wan bapandiran panjang, [[Tamjidillah I matan Banjar]] ({{reign|1734|1759}}) wan anaknya, [[Muhammad matan Banjar]] ({{reign|1759|1761}}) ''berhasil'' memulihkan sapalih wilayah Banjar. Tagal imbahnya, [[Tahmidullah II matan Banjar]] ({{reign|1761|1801}}) babulik manjulung banyak wilayah lawan VOC, padukuhan ngini dikuasai pulang lawan Banjar wayah [[Sulaiman matan Banjar]] ({{reign|1801|1825}}). Kasultanan Banjar imbahnya jadi ''protektorat'' Walanda rahatan pamarintahan [[Adam matan Banjar]] ({{reign|1825|1857}}), wan pangaruh sultan ditukung. Krisis panjuriat Adam matan Banjar, wan paangkatan [[Tamjidillah II matan Banjar]] ({{reign|1857|1859}}) nang sapihak lawan Walanda maulah tarjadinya [[Perang Banjar|Parang Banjar]], di mana pasukan ''oposisi'' nang mendukung Sultan [[Hidayatullah II matan Banjar]] ({{reign|1859|1862}}) ''berhasil'' ''memenangkan'' parihal bacakut marabutakan jujuriatan. Walanda nang kada tarima mambubarakan Kasultanan wayah tahun 1960 wan ''mengasingkan'' Hidayatullah II ka [[Kabupatin Cianjur|Cianjur]]. [[Pangéran Antasari|Pangeran Antasari]] ({{reign}}1862) dilantik jadi Sultan Banjar mamimpin parlawanan sabalum sidin wapat marga ''cacar''. [[Muhammad Seman]] ({{reign|1862|1905}}) mamimpin pamarintahan ''terasing'' di [[Puruk Cahu]] sabalum tabunuh wayah tahun 1905, manikasi karuntuhan Kasultanan Banjar.<ref name="Tijdschrift 9">{{nl}} {{cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=hZJUAAAAcAAJ&pg=PA94&dq=Dimbong+Mengkoerat&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwiBuqOHs8fhAhWHK48KHccICPIQ6AEIKjAA#v=onepage&q=Dimbong%20Mengkoerat&f=false|title=Tijdschrift voor Indische taal-, land- en volkenkunde|author=Koninklijk Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen|publisher=Lange|year=1860|volume=9|pages=94}}</ref> Wayah tahun 2010, Kasultanan Banjar didirakan pulang baasa nang diimbaiakan lawan ''penobatan'' [[Khairul Saleh]] sawagai Sultan Banjar.<ref>{{Cite news|url=https://money.kompas.com/read/2010/12/12/11190380/raja.muda.banjar.dinobatkan|title=Raja Muda Banjar Dinobatkan|date=2010-12-12|work=Kompas.com|access-date=2025-02-07}}</ref> == Riwayat bahari == === Pra-Banjar wan paradaban Dayak === Ujar ''mitologi'' [[suku Maanyan]] , karajaan panambayan di Kalimantan bagian salatan adalah [[Nan Sarunai|Karajaan Nan Sarunai]] nang dikikiraakan wilayah kakuasaannya matan [[Distrik Tabalong|Tabalong]] ka [[Pamukan]] sampai ka banua Paser. ''Keberadaan mitologi'' Maanyan nang mangisahakan parihal ''masa-masa keemasan'' karajaan Nan Sarunai sabuting karajaan purba nang dulunya manyatuakan etnis Maanyan di daerah ngini wan hudah ada hubungan lawan pulau [[Madagaskar]]. Jadinya sapalih urangnya madam ka udik (kampung urang [[suku Lawangan]]). Sabuting [[paninggalan barsajarah]] nang tiba matan jaman ngini adalah [[Candi Agung]] nang baandakan di kuta Amuntai. Wayah tahun 1996, hudah ada tim nang mauji C-14 lawan harang di Candi Agung nang hasilnya angka tahun kikira 242-226 SM [[Berkas:Sadewa.jpg|pra=https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Sadewa.jpg|jmpl|405x405px|Sang Dewa (Sadewa) puteranya [[:id:Pandudewanata|Maharaja Pandu Dewata]] adalah leluhur Raja-raja Banjar menurut ''[[:id:Hikayat_Sang_Bima|Hikayat Sang Bima]]''.]] Maitihi matan angka tahun nang dimaksud maka Nan Sarunai usianya tuha 600 tahun pada [[Karajaan Kutai Martapura]] di [[Kalimantan Timur]]. Ujarnya ''[[Hikayat Sang Bima]]'', wangsa nang manurunakan juriat [[raja-raja Banjar]] adalah [[Sadewa|Sang Dewa]] badingsanak lawan wangsa nang manurunkan raja-raja [[Kasultanan Bima|Bima]] (Sang Bima), raja-raja Bali ([[Nakula|Sang Kuala]]), raja-raja [[Kasultanan Dompu|Dompu]]([[Prabu Darmawangsa|Darmawangsa]]), raja-raja [[Kasultanan Gowa|Gowa]] ([[Arjuna|Sang Rajuna]]) nang marupakan lima badingsanak anak matan [[Pandu|Maharaja Pandu Dewata]].<ref>{{id icon}} {{cite book|url=http://books.google.co.id/books?id=6Q71wFB4YxQC&lpg=PA121&dq=pulau%20Banjar&pg=PA121#v=onepage&q=pulau%20Banjar&f=false|title=Kerajaan Bima dalam sastra dan sejarah|last=Chambert-Loir|first=Henri|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2004|isbn=9799100119|pages=121|coauthors=Wisamarta,Lukman (Khatib.)}} ISBN 978-979-9100-11-5</ref><ref>{{id icon}} {{cite book|title=Sejarah Bima Dana Mbojo|last=Tajib|first=H. Abdullah|publisher=Harapan Masa PGRI|year=1995|location=Jakarta}}</ref> Sasuai [[Tutur Candi]] ([[Hikayat Banjar]] versi II), di Kalimantan hudah bardiri sabuting pamarintahan matan dinasti karajaan (keraton) nang tarus-tarusan lanjut sampai dairah ngini bagabung ka dalam [[Hindia Walanda|Hindia]] [[Hindia Walanda|Walanda]] wayah 11 Juni 1860, yaitu: # Keraton pamulaan digalari [[Karajaan Kuripan]] # Keraton I digalari [[Nagara Dwipa|Karajaan Nagara Dipa]] # Keraton II digalari [[Karajaan Nagara Daha]] # Keraton III digalari Kasultanan Banjar # Keraton IV digalari [[Karajaan Martapura]]/[[Kayu Tangi]] # Keraton V digalari [[Pagustian]] == Administrasi == === Pamarintahan === Kasultanan ''secara absolut'' dipimpin lawan [[Sultan Banjar]] sawagai pamimpin paningginya politik, militir, wan adat; nang bagalar juwa [[Panambahan]], [[Ratu]], wan [[Susuhunan]]. Sultan dipilih ''secara kolektif'' matan [[Wangsa Banjarmasin]], wan baisi putra mahkota nang bagalar [[Ratu Anum]], [[Pangeran Ratu]], atawa [[Sultan Muda]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Kesultanan Banjarmasin Pada Abad ke-19|last=Ahyat|first=Ita|publisher=Serat Alam Media|year=2012|isbn=978-602-19552-1-5|location=Tangerang Selatan|pages=16}}</ref> Tiap-tiap Sultan mamilih matan bangsawan tarpandang gasan manjadi [[Mangkubumi]], nang kawa haja marupakan Mangkubumi matan wayah sultan sabalumnya. Mangkubumi mambawahi: Mantri Panganan, Mantri Pangiwa, Mantri Bumi wan 40 ikung Mantri Sikap, satiap Mantri Sikap baisi 40 ikung pangawal.<ref name=":0" /> ==== Jabatan administratip ==== # Lalawangan: kapala distrik, kadudukannya sama nangkaya wayah Hindia Walanda. # Sarawasa, Sarabumi wan Sarabraja: Kapala Urusan keraton # Mandung wan Raksayuda: Kapala Balai Longsari wan Bangsal wan Benteng # Mamagarsari: Pangapit raja duduk di Situluhur # Parimala: Kapala urusan dagang wan pekan (pasar). Dibantu Singataka wan Singapati. # Sarageni wan Saradipa: Bakuasa dalam urusan sanjata (tumbak, ganjur), duhung, tameng, badik, parang, badil, mariam dll. # Puspawana: Bakuasa dalam urusan tanaman, ''hutan'', iwak, haraguan, wan bagarit # Pamarakan wan Rasajiwa: Pangurus umum parihal kaparluan udik/istana # Kadang Aji: Katua Balai urang bahuma wan Parumahan. Nanang sawagai Pambantu # Wargasari: Pangurus tinggi parihal basadiaan bahan makanan wan kindai banih, kasajahtaraan # Anggarmarta: Juru Bandar, Kapala urusan palabuhan # Astaprana: Juru tabuh-tabuhan, kasanian wan sastraan. # Kaum Mangkumbara: Kapala urusan upacara # Wiramartas: Mantri Dagang, bakuasa bahubungan dagang lawan banua asing, imbahnya Sultan akur haja. # Bujangga: Kapala urusan bangunan rumah, agama wan rumah ibadah # Singabana: Kapala katantaraman umum. Jabatan-jabatan nang ditambahkan wayah Mustain Billah lawan Banjar, yaitu: # Mantri Jaksa # Tuan Panghulu # Tuan Khalifah # Khatib # Para Dipati # Para Pryai Pada masa Mustain Billah, ,asalah-masalah agama Islam dibicarakan dalam rapat/musyawarah lawan Penghulu nang memimpin pembicaraan, lawan anggota terdiri matan: Mangkubumi, Dipati, Jaksa, Khalifah wan Penghulu. Adapun Masalah-masalah hukum sekuler dibicarakan lawan Jaksa nang memimpin pembicaraan lawan anggota terdiri matan Raja, Mangkubumi, Dipati wan Jaksa. Masalah tata urusan kerajaan merupakan pembicaraan antara raja, Mangkubumi wan Dipati. Dalam hierarki struktur negara, di bawah Mangkubumi adalah Panghulu, kemudian Jaksa. Urutan dalam suatu sidang negara adalah Raja, Mangkubumi, Panghulu, kemudian Jaksa. Urutan kalau Raja berjalan, diikuti Mangkubumi, kemudian Panghulu wan selanjutnya Jaksa. Kewenangan Panghulu lebih tinggi matan Jaksa, karena Panghulu mengurusi masalah keagamaan, sedangkan Jaksa mengurusi masalah keduniaan. Para Dipati, terdiri matan para saudara raja, menemani wan membantu raja, tetapi mereka adalah kedua setelah Mangkubumi. [[Berkas:Bangsawan_Banjar_Museum_Lambung_Mangkurat.JPG|pra=https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Bangsawan_Banjar_Museum_Lambung_Mangkurat.JPG|jmpl|273x273px|Potret [[:id:Bangsawan|Bangsawan]] Banjar sekitar tahun 1850, koleksi [[:id:Museum_Lambung_Mangkurat|Museum Lambung Mangkurat]].]] [[Berkas:Gadis_Banjar_Museum_Lambung_Mangkurat.JPG|pra=https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Gadis_Banjar_Museum_Lambung_Mangkurat.JPG|jmpl|270x270px|Profil gadis Banjar sekitar tahun 1850, koleksi [[:id:Museum_Lambung_Mangkurat|Museum Lambung Mangkurat]].]] Sistim pamarintahan ada parubahan pulang wayah pamarintahan Adam matan Banjar. Parubahan nitu nangkaya jabatan: # Mufti: hakim paningginya, pangawas Pangadilan umum # Qadi: Kapala urusan hukum agama Islam # Penghulu: hakim randah # Lurah: langsung sawagai pambantu Lalawangan (Kapala Distrik) wan manjanaki gawian Pambakal (Kapala Kampung) dibantu lawan Khalifah, Bilal wan Kaum. # [[Pambakal]]: Kapala Kampung nang manguasai anak kampung. # Mantri: pangkat kahurmatan gasan urang-urang ''terkemuka'' wan barjasa, di antaranya ada nang manjadi pambakal dalam wilayah nang sama lawan Lalawangan. # Tatuha Kampung: urang nang ''terkemuka'' di kampung. # Panakawan: urang nang jadi suruhan raja, kada musti manahuri pajak wan kawajiban. * Galaran Kahurmatan ** [[Sultan]], disambat: ''[[:id:Tuan_Yang_Maha_Mulia_Paduka_Seri_Sultan|Tuan nang Maha Mulia Paduka Seri Sultan]]'' ** [[:id:Gubernur_Jenderal_VOC|Gubernur Jenderal VOC]]: ''Tuan nang Maha Bangsawan Gubernur Jenderal''. ** [[:id:Permaisuri|Permaisuri]] disambat [[:id:Ratu|Ratu]] jika keturunan bangsawan atawa Nyai Ratu jika berasal matan kalangan biasa, sedangkan para selir disambat Nyai. ** Anak laki-laki raja bergelar Gusti (= Raden/Raden Aria pada zaman Hindu & awal Islam), wan jika anak permaisuri akan mendapat gelar [[:id:Pangeran|Pangeran]] wan jika menjabat Dipati mendapat gelar berganda menjadi Pangeran Dipati. Para Pangeran keturunan Sultan nang memerintah menurunkan gelar "Gusti" ini kepada keturunannya baik anak lelaki maupun wanita. Para Gusti (lelaki) nang sudah jauh garis keturunannya lawan Sultan nang memerintah hanya menurunkan gelar Gusti hanya kepada anak lelaki. ** Anak perempuan raja bergelar Gusti (= Raden Galuh pada zaman Hindu), jika anak permaisuri akan mendapat gelar Putri wan setelah menikah mendapat gelar Ratu. ** Andin, menurut Tutur Candi gelar tersebut gasan keturunan [[:id:Kerajaan_Negara_Daha|kerajaan Negara Daha]] nang telah dikalahkan lawan Sultan [[:id:Suriansyah|Suriansyah]] wan tidak diperkenankan lagi memakai gelar Pangeran. ** Antung, gelar gasan putera/puteri matan wanita "Gusti" nang menikah lawan urang kalangan biasa. Antung setara lawan gelar Utin (wanita) di Kotawaringin. ** Seurang lelaki matan kalangan biasa nang menikah lawan puteri Sultan, akan mendapat gelar Raden. Raden juga merupakan gelar bagi pejabat birokrasi matan golongan Nanang/Anang misalnya gelar Raden Tumenggung, nang selanjutnya meningkat menjadi Raden Dipati. Menurut Hikayat Banjar, gelar Nanang diberikan gasan kalangan keluarga Ampu Jatmika nang disambat Kadang Haji (haji= raja), sedangkan keluarga isteri Ampu Jatmika tidak mendapat gelar tersebut atawa juga diberikan kepada lelaki matan kalangan biasa nang menikah lawan puteri Sultan misalnya Nanang Sarang (digunakan pada abad ke-17). ** Seurang lelaki keturunan Arab nang menikah lawan puteri Sultan akan mendapat gelar Pangeran Serip (Syarif), sedangkan puteri Sultan tersebut menjadi isteri permaisuri disambat Ratu Serip (Ratu Syarif). == Andakan == Kasultanan Banjar mulanya baandakan di higa [[sungai Kuin]] nang bamuhara ka sungai ganal, yaitu [[Sungai Barito]] duwa [[Sungai Martapura]]. Tanahnya bapaya wan banyak sungai nang mangulilingi wilayah kasultanan. Adapun pahalatan Kasultanan Banjar, mulai matan [[Kabupatin Tanah Laut|Tanah Laut]], [[Gunung Pamaton]], ka atas sampai ka [[Sungai Paminggir]] sampai ka kampung-kampung di sapanjangan Sungai Barito.<ref name=":0" /> Wayah abad ka-17, wilayahnya baluas sampai ka Sungai Nagara. Wayah Abad ka-18, batambah luas pulang sampai ka sunyaan wilayah salatan duwa timur Kalimantan, nangkaya wilayah Pasir, Pulau Laut, Tabanio, Mendawai, Sampit, Pembuang wan Kotawaringin. <ref name=":0" /> == Panduduk == Wayah abad ka-18, panduduk Kasultanan Banjar tarikin kikira 120.000 ikung nusia nang 4/5-nya baagama Islam. Sapalih nusia ngini bagana di sapanjang Sungai Martapura, Sungai Barito, [[Sungai Batu Api]] wan di [[Karang Intan, Banjar|Karang Intan]]. Sapalihnya lagi badiam di kampung-kampung halus di udik barumah di [[lampau]]. Buhannya ini takambuh matan urang Dayak, Melayu, Arap, Cina wan Jawa nang mamakai bahasa Melayu wayahnya bapandiran.<ref name=":0" /> Wayah abad ka-19, panduduk Kasultanan Banjar tarikin batambah banyak, yaitu 161.000 ikung nusia. Panduduknya ada yang bagana di pantai duwa di udik sungai. Di Pantai, tarikin juwa [[urang Bajau]] nang wayah bahari jadi ''bajak laut'' nang imbahnya Walanda datang, diubahnya jadi ''nelayan''. Urang Melayu nang datang ka udik takambuh duwa urang asli Kalimantan.<ref name=":0" /> Urang Dayak nang takawin duwa urang Melayu, kada pacangan disambat urang Dayak lagi, tagal hudah jadi Urang Melayu. Marga urangnya ngini bagana di wilayah Kasultanan Banjar, maka inya disambat Urang Banjar. Tagal, urang Dayak nang masih baagama Karistin duwa Kaharingan tatap manyambat dirinya saurang Urang Dayak.<ref name=":0" /> Urang Banjar, andakannya paningginya amun di kasta susial ikunumi. Urang Banjar maambil peran di pamarintahan, nangkaya jadi Sultan duwa Mangkubumi atawa pambakal kampung. Lamun Urang Dayak handak jadi pambakal, musti masuk Islam badahulu.<ref name=":0" /> Urang Bugis duwa Urang Cina juwa baisi peran panting dalam hal pardagangan matan abad ka-17. Urang Bugis jadi kakuatan militir marga baisi armada parahu wan bagana di pasisir Tanah Bumbu duwa Pulau Laut.<ref name=":0" /> Urang Cina dikikira hudah bagana di Kasultanan Banjar wayah karajaan Nagara Dipa, marga ditampahi duwa raja gasan maulah patung perunggu. Buhan Cina nang bausaha bajaja barang, bagana di subarang benteng Walanda di higa sungai Martapura. Salaya nitu, ada juwa Urang Cina nang bagana di Pelaihari nang gawiannya manambang amas. <ref name=":0" /> == Itihi juwa == * [[Daptar raja Banjar|Daptar Raja Banjar]] == Jujuhutan == <references /> {{Karajaan di Kalimantan}} {{sajarah-stub}} [[Tumbung:Kasultanan Banjar]] [[Tumbung:Karajaan di Nusantara]] fc37kpc5vj0iwaw370y1c4edxm5koq7 Piala Dunia FIFA 0 38694 111395 111312 2026-06-18T14:37:51Z Supribanjar 16784 /* Nang Paling Banyak Mancitak Gul */ 111395 wikitext text/x-wiki '''Piala Dunia FIFA''' atawa rancak disambat '''Piala Dunia''' haja, ialah turai [[Main bal|sipak bal]] internasiunal nang diumpati ulih tim nasional nang tuha lakian nang jadi angguta Federasi Sepak Bola Internasional (''Fédération Internationale de Football Association'', FIFA) ialah badan nang maaturakan sipak ball dunia. Acara ngini dilakuakan saban ampat tahun sakali matan 1930, kacuali tahun 1942 wan 1946 nang pas perang dunia kadua. Juara nang di tahun 2022 pas di Qatar samalam ialah Argentina. Furmat nang dalam turnamin ngini ada babak panambaian nang bangaran kualifikasi nang sudah ada matan tiga puluh tahun sabalum gawian finalnya dimulai, sagann manantuakan mana nang cagar masuk ka acara finalnya. Acara finalnya ngini ada 32 tim nang umpatan acara finalnya nang cagar digawi di nagara nang sudah tapilih babarapa tahun sabalumannya. Nang tuan rumah utumatis lulus ka acara finalnya. Piala Dunia tahun 2026 ngini sudah ditantuakan cagar diumpati 48 tim. Hinggan [[Piala Dunia FIFA 2022|Piala Dunia 2022]], sudah ada 22 kali FIFA maadakan piala dunia wan sudah 80 tim nasiunal nang umpatan. Piala nang sudah suah dimanangakan dalapan tim. [[Brasil]] sudah manang lima kali, wan tim nang umpat tatarusan hinggan wayah ini kada suah kada lulus. Tim nang suah manag ngitu nang kaya [[Jirman]] wan Italia nang suah ampat kali manang. Argentina manang 3 kali, Prancis wan Uruguay ngini suah manang dua kali, wan Inggris wan [[Spanyul]] nang suah sakaliannya manang piala dunia.  == Furmat == == Piala Dunia FIFA 2026 == Amarika, Meksiku, wan Kanada jadi puhun turai sipak bal di tahun 2026 ngini.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/id/articles/fifa-memperkenalkan-kota-kota-yang-akan-menjadi-tuan-rumah-piala-dunia-fifa|website=www.fifa.com|access-date=2026-06-15}}</ref> Piala Dunia ngini nang panambaian nang kawa diumpati 48 tim. Banyak Nagara nang pamulaan umpat di turai sipak ball ngini. Di Piala Dunia 2026 ngini ada juwa furmat nang hanyar. Pas 14 Maret 2023, bubuhan FIFA sapakat wan furmat nang dibaiki ialah mamakai 12 grup nang baisi empat tim. Ujar bubuhan FIFA furmat nang ada ngini cagar maampihi bakanti bubuhan tim nang main tarakhir.<ref>{{Cite web|date=11 Juni 2026 {{!}} 10.04 WIB|title=Jadwal Lengkap Piala Dunia 2026 Pekan Pertama|url=https://www.tempo.co/sepakbola/jadwal-lengkap-piala-dunia-2026-pekan-pertama-2268407|website=Tempo|language=id|access-date=2026-06-15}}</ref> Mamakai furmat nang ada ngini cagar maulah jumlah nang dimainakan sampai 104, nang asalnya 64 haja. Tim nang kawa masuk final kena cagar mamainakan 8 gim, mun bahari 7 haja jar. Turai ngini juwa cagar balawas, matan 32 hari mun wayah ini jadi 39 hari. Sabarataan tim cagar main 3 kali pas grup, libas ngitu 8 tim paringkat katiga nang paling atas cagar umpat bagabung lawan nang juwara wan nang kadua pas 32 besar kena. Piala Dunia FIFA 2026 sipak bal sudah bamula pas tanggal 12 Juni 2026 tadi. Partandingan nang panambaian gitu Meksiku malawan Afrika Salatan. Meksiku manang dua gul.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/id/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=ID&wtw-filter=ALL|website=www.fifa.com|access-date=2026-06-15}}</ref> Turai nang panambaian ngini digawi di [[studiun Azteca]].<ref>{{Cite web|date=2026-06-12|title=Piala Dunia Dimulai, Meksiko Menangi Pertandingan Pertama|url=https://www.abc.net.au/indonesian/2026-06-12/piala-dunia-2026-resmi-dimulai-meksiko-menang-pertandingan/106790806|website=www.abc.net.au|language=en-AU|access-date=2026-06-15}}</ref> == Nang Paling Banyak Mancitak Gul == Urang nang paling banyak maulah gul di piala dunia hinggan tanggal 18 Juni 2026 ialah [[Miroslav Klose]] wan [[Lionel Messi]]. Kaduanya mancitak 16 gul. == Jajuhutan == <references /> [[Tumbung:Piala Dunia]] [[Tumbung:Turai sipak bal]] 7zobcvfuocasvbfn7jxj90tgxkfvbx3 111396 111395 2026-06-18T14:38:33Z Supribanjar 16784 111396 wikitext text/x-wiki '''Piala Dunia FIFA''' atawa rancak disambat '''Piala Dunia''' haja, ialah turai [[Main bal|sipak bal]] internasiunal nang diumpati ulih tim nasional nang tuha lakian nang jadi angguta Federasi Sepak Bola Internasional (''Fédération Internationale de Football Association'', FIFA) ialah badan nang maaturakan sipak ball dunia. Acara ngini dilakuakan saban ampat tahun sakali matan 1930, kacuali tahun 1942 wan 1946 nang pas perang dunia kadua. Juara nang di tahun 2022 pas di Qatar samalam ialah Argentina. Furmat nang dalam turnamin ngini ada babak panambaian nang bangaran kualifikasi nang sudah ada matan tiga puluh tahun sabalum gawian finalnya dimulai, sagann manantuakan mana nang cagar masuk ka acara finalnya. Acara finalnya ngini ada 32 tim nang umpatan acara finalnya nang cagar digawi di nagara nang sudah tapilih babarapa tahun sabalumannya. Nang tuan rumah utumatis lulus ka acara finalnya. Piala Dunia tahun 2026 ngini sudah ditantuakan cagar diumpati 48 tim. Hinggan [[Piala Dunia FIFA 2022|Piala Dunia 2022]], sudah ada 22 kali FIFA maadakan piala dunia wan sudah 80 tim nasiunal nang umpatan. Piala nang sudah suah dimanangakan dalapan tim. [[Brasil]] sudah manang lima kali, wan tim nang umpat tatarusan hinggan wayah ini kada suah kada lulus. Tim nang suah manag ngitu nang kaya [[Jirman]] wan Italia nang suah ampat kali manang. Argentina manang 3 kali, Prancis wan Uruguay ngini suah manang dua kali, wan Inggris wan [[Spanyul]] nang suah sakaliannya manang piala dunia.  == Piala Dunia FIFA 2026 == Amarika, Meksiku, wan Kanada jadi puhun turai sipak bal di tahun 2026 ngini.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/id/articles/fifa-memperkenalkan-kota-kota-yang-akan-menjadi-tuan-rumah-piala-dunia-fifa|website=www.fifa.com|access-date=2026-06-15}}</ref> Piala Dunia ngini nang panambaian nang kawa diumpati 48 tim. Banyak Nagara nang pamulaan umpat di turai sipak ball ngini. Di Piala Dunia 2026 ngini ada juwa furmat nang hanyar. Pas 14 Maret 2023, bubuhan FIFA sapakat wan furmat nang dibaiki ialah mamakai 12 grup nang baisi empat tim. Ujar bubuhan FIFA furmat nang ada ngini cagar maampihi bakanti bubuhan tim nang main tarakhir.<ref>{{Cite web|date=11 Juni 2026 {{!}} 10.04 WIB|title=Jadwal Lengkap Piala Dunia 2026 Pekan Pertama|url=https://www.tempo.co/sepakbola/jadwal-lengkap-piala-dunia-2026-pekan-pertama-2268407|website=Tempo|language=id|access-date=2026-06-15}}</ref> Mamakai furmat nang ada ngini cagar maulah jumlah nang dimainakan sampai 104, nang asalnya 64 haja. Tim nang kawa masuk final kena cagar mamainakan 8 gim, mun bahari 7 haja jar. Turai ngini juwa cagar balawas, matan 32 hari mun wayah ini jadi 39 hari. Sabarataan tim cagar main 3 kali pas grup, libas ngitu 8 tim paringkat katiga nang paling atas cagar umpat bagabung lawan nang juwara wan nang kadua pas 32 besar kena. Piala Dunia FIFA 2026 sipak bal sudah bamula pas tanggal 12 Juni 2026 tadi. Partandingan nang panambaian gitu Meksiku malawan Afrika Salatan. Meksiku manang dua gul.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/id/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=ID&wtw-filter=ALL|website=www.fifa.com|access-date=2026-06-15}}</ref> Turai nang panambaian ngini digawi di [[studiun Azteca]].<ref>{{Cite web|date=2026-06-12|title=Piala Dunia Dimulai, Meksiko Menangi Pertandingan Pertama|url=https://www.abc.net.au/indonesian/2026-06-12/piala-dunia-2026-resmi-dimulai-meksiko-menang-pertandingan/106790806|website=www.abc.net.au|language=en-AU|access-date=2026-06-15}}</ref> == Nang Paling Banyak Mancitak Gul == Urang nang paling banyak maulah gul di piala dunia hinggan tanggal 18 Juni 2026 ialah [[Miroslav Klose]] wan [[Lionel Messi]]. Kaduanya mancitak 16 gul. == Jajuhutan == <references /> [[Tumbung:Piala Dunia]] [[Tumbung:Turai sipak bal]] ruk4mo0uc8ctgmbdzvfxuonp6bzxe2j Citakan:Sangatta Utara, Kutai Timur 10 38800 111397 2026-06-19T00:46:24Z Ezagren 143 citakan hanyar 111397 wikitext text/x-wiki {{Navigasi ID Desa |prupinsi = Kalimantan Timur |dati2 = Kabupatin |ngaran dati2= Kutai Timur |kacamatan = Sangatta Utara |d1 = Sangatta Utara |d2 = Singa Gembara |d3 = Swarga Bara |k1 = Teluk Lingga }}<noinclude> {{RefDagri|2022}} {{Collapsible option}} [[Tumbung:Citakan kampung/kalurahan di Kabupatin Kutai Timur|{{PAGENAME}}]] [[Tumbung:Sangatta Utara, Kutai Timur|τ]]</noinclude> c07itiqmuz2bi6nzkwvd3x5q7hd9abc