Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 754 2187562 2187513 2026-04-10T19:18:28Z Dishual 612 /* Enebadur ar gostezenn enep ar vroadelourien */ 2187562 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor== === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’n evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se.<br> E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Divlizherennad|divlizherennad]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ.<br> === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === Adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu.<br> Daou gantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro_dro da Wened</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarz a voe graet war-dro 1840 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh Eskopti Gwened</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]’’, e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kandrec’het eskob Kemper ha Leon, an Aotrou [[Jozeb Mari Graveran]] e 1840. Gant heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ([[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]] e 1866 a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == Staliadur ar peurunvan == === Adreizhioù reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vo unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c'hKLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « où «  e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger ha al lostger « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. Lakaet e vo ar reolennoù dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]] (istitlet « L’Académie bretonne ») krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhoneg pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c'hKLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]] e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. === Amveziadoù emglev 1941 === Hervez kont e voe lañset buan ar breujoù war ar peurunvaniñ e penn ar bloavezh 1941 pa voe anv eus kentelioù roet e brezhoneg er skol hag e poueze yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]]<ref>Pennarbennigour ("sonderfürher") karget a evezhiañ an traou breizhek evit al lu alaman.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur. Un nebeud emgavioù a voe aozet e miz Gouere 1941 e Roazhon dindan atebegezh ar skrivagner ha yezhour, Roparz Hemon, sekretour Breuriez Veur ar Brezhoneg ha rener skingasadennoù brezhonek Radio-Roazhon ivez.<br> === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnrien d’an 8 a viz Goure 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur an emglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz Bro-Wened ha skrivagnerien ar vro-se ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ma ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeut kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Kelou an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-se : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh eus ar re vrasañ a strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' *An Abad [[Loeiz ar Floc'h|Loeiz Ar Floc’h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne’' * An Abad Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An Abad Y. V. Perrot, a-berzh ar gelaouenn ''[Feiz ha Breiz'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen|Fransez Uguen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg|Me a zesk Nrezhoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h warar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivan nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet co bet da echuin nn tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezan ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skriva~ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'’ (30 Eost 1942) e laka embann Roparz Hemon « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo an adreizh bezañ bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag e ya war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat kredin ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwencdeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, arpet ma 'z eo war vuruellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} == Enebadeg da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eo furmoù zo ar rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouezh e savas un enebadeg taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri benn eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha tud [[Ar Falz]] eus tu all.<br> Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité cosultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar peurunvan, p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour An Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ».<br> Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>. === Enebadur ar gostezenn enep ar vroadelourien === Ma oa penn araok ar ranvroelourien Taldir an enabadur taerañ a zeuas eus mistri-skol bodet gant Ar Falz, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an Abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]. == Implijoù kentañ ar reizhskivadur nevez == E Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e danvez-priedez, [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ levr ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[Aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhuniek ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maezh hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz.<br> Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn '’Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa tivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen dija.<br> Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' ([[Yann Sohier]] (embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). == Brezel ar reizhskrivadur goude Eil Brezel-bed == Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma vo krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg| reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]], pennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]].<br> Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg. Da veur a hini e seblant rendael ar reizhskrivadurioù eus un amzer all pa n'eo ket peogwir e skriver e peurunvan ez eur "a-du gant an Nazied", evel ma veze lavaret goude ar brezel. Pa voe adkroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e peurunvan e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. Koulskoude ez eus bet tabut e-pad pell e Breizh diwar-benn an doare-skrivañ ha dreist-holl enebiezh ouzh ar peurunvan. *Unan eus an arguzennoù e oa (hag e vez c'hoazh gant tud zo) an istor: ur skritur awenet gant renad an Alamaned er vro e vije bet. *Un arguzenn all eo an distagadur: lakaat a raje an dud da zistagañ fall. == Diviz efedus kerent ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''perunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] e bloavezioù ’60, ha ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hweze an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]] krouet war-dro 1995 hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrehonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== *N'eo ket ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]] : http://languebretonne.canalblog.com/archives/2010/09/11/19035668.html. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton'' * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287 * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009 * [[Albert Deshayes]],'' Histoire de la langue bretonne'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] ntuteby0kjrexs8di2xj08g74ety712 0 1129 2187542 2187225 2026-04-10T15:44:06Z Arko 540 traouigoù 2187542 wikitext text/x-wiki [[Restr:Curnonsky chez Mélanie M Asselin.jpg|thumb|371x371px|Ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e preti [[Mélanie Rouat]] e [[Rieg]], dirak ur pladad [[rigadell]] gant ur voutailhad [[muskadig]]<ref>[https://www.retronews.fr/journal/paris-soir/6-octobre-1929/131/99139/5?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dvin%26phrase%3DM%25C3%25A9lanie%2520Rouat%2520%26exact%3Dtrue%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26slop%3D55%26advancedUi%3Dtrue%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D13&index=3 Pennad-skrid ''"Gastronomie et Tourisme, A travers la Bretagne avec quatre cordons bleus."''], Paris-soir, 6 a viz Here 1929, p. 5/6, lennet d'an 29 a viz Du 2025.</ref>. Mélanie a ra war-dro an istr. Al legistri ne seblantont ket bezañ gant dienn. <small>Livadur gant Maurice Asselin, 1933, [[Mirdi Sant-Brieg]]<ref>{{Liamm web |titl=Maurice Asselin - Dans le domaine public en 2019 |url=http://aventdudomainepublic.org/Maurice-Asselin |site=aventdudomainepublic.org |lennet d'an=2023-04-11}}</ref></small>.]] '''Keginerezh Breizh''' zo enni kalz meuzioù tennet eus henvoazioù keginañ [[Breizh]] kozh pe nevesoc'h, aozet gant produioù eus an [[arvor]] hag an [[argoad]] pe digaset eus ar bed. Un [[Sevenadur ar bobl|arz poblek]] eo koulz hag un [[hevlezouriezh]] adijinet gant keginerien veur. Ar [[krampouezh|c'hamprouezh]], an [[istr]], ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]], ar [[kaletez gant silzig|galetezenn gant silzig]], ar [[kouign-amann|gouign-amann]], ar [[Petit-Beurre]], ar [[Chistr Breizh|chistr]] hag ar [[Muskadig]] zo e-touez ar meuzioù ha diedoù arouezelañ. [[Ti-krampouezh|Tier-krampouezh]] a vez graet eus ar pretioù ma c'haller debriñ krampouezh eus Breizh. Kavet e vezont stank e Breizh hag en estrenvro. == Ar meuzioù pennañ == === Kigoù === Setu meuzioù ha boued dibar eus Breizh graet gant ur seurt kig hepken : * [[boued-hoc'h]] : <br> - Gwechall e veze debret boued-hoc'h alies awalc'h. War ar maez e veze debret gwadegennoù ha silzig gant ar familhoù pa veze [[Fest an hoc'h]], da lavaret eo pa veze lazhet ar pemoc'h.<br> - [[Joskenn]] a gaver c'hoazh e ti kigerien [[Bro-Dreger]] (un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet), debret e veze tomm da adlein pe yen da adverenn gant patatez krign gant ar gouerien. Ober a reer [[chotenn ha joskenn|chotenn]] anezhi er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]], ha debret e veze da vare [[Meurlarjez]] eno, gant bara dous. E Breiz-Uhel e vez(e) debret ''museau'' yen gant gwinêgrenn.<br> - [[Galetez gant silzig]] zo ur silzigenn rollet en ur galetezenn, a-wechoù gant sezv pe getchup. Brudet eo ar meuz-se e [[Breizh-Uhel]], aes da zebriñ er-maez dindan ar meud, hag aes da gavout er stalioù, er marc'hadoù, er gouelioù pe c'hoazh er stadoù (en ardro ar [[Roazhon Park]] da skouer)<br> - Meuzioù all gant kig-moc'h : [[anduilh giz ar Gemene]] ha giz [[Gougleiz (bro)|Gougleiz]], [[kig-sall]], [[fourmaj-kig]] ([[fourmaj-rous eus Breizh|fourmaj-rous]], pastez [[Hénaff]], fourmaj-kig Roazhon da skouer), [[silzig]] (re v[[Molenez]], re b[[Plouilio]]...), [[rilhetez]], [[gwadegenn (kegin)|gwadegenn]] Roazhon, [[lard sul]] Naoned, morzhed-hoc'h Montroulez, ''gogue d'Ancenis'', [[anduilhennig]] [[Kemperle]], ''casse'' Roazhon, ''porché'' [[Dol]]... * [[kig-bevin]] ha [[kig leue]] : [[spilhenn Kastellbriant]], brudet eo marc'had al loened-korn [[Kastellbriant]] (foar Béré); * [[kig-yar]] : [[ruilhad Sevigneg]] gant kig [[klujar-Spagn|skilyar]], ur meuz eus [[Gwitreg]] ; ar [[frigousse]] eus [[Bro-Roazhon]] gant kig-yar ha chistr. Gouennoù yer lec'hel zo evel [[yar goukoug Roazhon]], [[yar zu Gentieg]], [[Gwaz (evn)|gwaz]] [[Sulial]] hag all ; * kig-houad : Houad giz Naoned ; * [[kig-oan]] : brudet eo kig-oan palud [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]<ref>E Breizh ha Normandi en em astenn Bae Menez-Mikael-ar-Mor.</ref> (un [[AOK]] gant Bro-C'hall hag un [[Anvadur orin gwarezet|AOG]] gant Europa en deus), * kig-lapin : ar [[bardatte]], kaol farset gant lapin pe gad, ur meuz eus kouerien [[Bro-Naoned]]. Setu meuzioù fardet gant meur a gig : * ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]] eus [[Bro-Leon]] gant [[farz]] du pe wenn, lipig, kig-moc'h, kig-bevin, kig-sall, kaol, karotez, pour, irvin, * [[krampouezh]] sall pe [[kaletez|galetez]] gant morzhed-hoc'h, silzig, anduilh, larjounezioù, kig-yar pe [[chorizo]]... * ar [[podad]], ur meuz hengounel e Breizh evel en Europa. Podadoù liesseurt a zo e Breizh en hec'h-unan, gant kig-moc'h alies ha legumajoù goañv (kaol, karotez, irvin...), a-wechoù gant kig-bevin, sili-mor, legestr hag all. Ar podad giz Kemper, ar podad giz Roazhon, ar podad giz An Elven, podad Molenez gant bezin, podad Enez Sun... a zo e-touez ar re vrudetañ. <Gallery mode="packed" > Andouille de Guéméné.jpg|[[Anduilh giz ar Gemene]]. Agneau de prés salés du Mont Saint-Michel.jpg|Kig oan palud AOG [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]. Chateaubriand of March Farms Nature-Fed Veal (4202805472).jpg|Spilhenn vevin [[kastellbriant (kig)|kastellbriant]] gant legumajoù munut. Kig ha farz du léon.jpg|[[Kig-ha-farz]] Bro-Leon. Galette saucisse 2.JPG|[[Galetez gant silzig]]. </gallery> : Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : [[Yer Ankiniz]], [[Yer Gentieg]], [[Yer Breizh]], [[Fourmaj-rous eus Breizh]],<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] [[Anvadur orin gwarezet]] (AOG) gant : kig-oan palud Bae Menez-Mikael-ar-Mor. === Boued mor === Paot eo ar boued mor a gaver war aodoù Breizh : [[pesked]], [[kresteneged]], [[blotviled]] ha plant zoken (bezin, salikorn...). Holen a vez produet abaoe an Hemamzer. Abaoe ar Grennamzer e ya ar bigi pelloc'h evit pesketa. Brudet eo ar re a yae betek an [[Douar-Nevez]] betek an XX{{vet}} kantved evit [[moru]]eta. Hiliennoù ha [[temz-boued|temzoù-boued]] zo bet ijinet gant Bretoned evit ar boued-mor : [[amann gwenn]], [[kari Gosse]]... Ar godailh a vez graet eus al lodenn eus ar pesked, kregin ha kresteneged lezet d'ar vartoloded gant ar mestraouer. Ar peurrest, boued mor fresk, a vez gwerzhet er stalioù pe er marc'hadoù. Ul lodenn all eus ar pesketadennoù a vez treuzfurmet e boestoù-mir pe "meuzioù fardet" gant embregerezhioù boued. ==== Pesked ==== Pesked a bep seurt a vez da vaez aodoù Breizh pe er stêrioù : [[sardin]], [[brizhilli]], [[draeneg]]ed, [[moru]] (ur skouer meuz : moru mod Sant-Maloù), [[Moulleg (pesk)|moulleg]], [[sili]] (keusteurenn silienn-vor), [[boultouz]]ed (boultouz mod Arvorig), [[beked]] (beked gant amann gwenn)... Boued kerañ Breizh eo ar [[stlaoñ]], pesked vihan lipous ha dibaotet eus al [[Liger]] hag ar [[Gwilen]]. Pretioù zo war ribl al Liger a servij c'hoazh, gwech an amzer, stlaoñ poazhet pe fritet. Meuzioù gant meur a besk : ar [[kaoteriad|gaoteriad]] eus [[Kerne-Izel]], soubenn ar pesked... <Gallery mode="packed" heights="110px"> Cotriade.jpg|[[Kaoteriad]]. Maquereaux au vin blanc.jpg|Brizhilli en ur plad. Purple_asparagus_in_Beurre_blanc_sauce.jpg|Asperjez gant [[amann gwenn]], un hilienn ijinet gant [[Clémence Lefeuvre]]. Kari Gosse 8Y4A5085.jpg|Ijinet e voe [[kari Gosse]] gant an Aotrou Gosse, un apotiker eus [[An Oriant]] en XIX{{vet}} kantved. Teufelsfisch 1111.JPG|Ur [[boultouz]] en ur stal-besked. </gallery> ==== Kresteneged, blotviled ha pesked-kregin ==== * [[blotvil]]ed ha [[kregin]] a-leizh : ** [[istr]] plat ha don, produet e pep lec'h war aodoù Breizh. Brudet eo istr [[Kankaven]] e Bro-Sant-Maloù, re [[Bêlon]] e Bro-Gerne ha re "Prat-ar-Coum" e [[Lanniliz]] (Bro-Leon). ** [[Krogenn-Sant-Jakez|kregin-Sant-Jakez]] e pep lec'h ivez. Brudet eo re [[bae Sant-Brieg]]. ** [[meskl]], produet e pep lec'h ivez. Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor a voe ar produ kentañ eus ar mor da vezañ roet dezhañ un [[anvadur orin gwarezet]] (AOG) e 2006. Brudet eo ivez meskl-park [[Pennestin]]. ** [[bigorn]], [[pistronkenn|pistronked]], [[pilorenn|pilored]], [[kokez]], [[Solenoidea|kontelleged]], [[ourmel]], [[kilhog-mor|kilheien-mor]]... * [[kresteneg]]ed a zo ivez er arvor pe er mor : [[krank]]ed, [[legestr|ligistri]], [[grilh-mor|grilhed-mor]], [[morgevnid]], [[grilh-traezh|grilhed-traezh]] lesanvet "dimezelled [[Loktudi]]", [[chevr]]... * [[stivell]]ed, * [[teureuged]]. Gallout a reont bezañ diskouezhet en ur [[pladennad boued-mor|bladennad boued-mor]], er pretioù pe er gêr. Meuz heverk all : kregin-Sant-Jakez mod Naoned. <gallery mode="packed"> Huîtres de la Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|O tebriñ [[istr]] e [[Kankaven]], dirak ar parkoù istr. Belon_oysters_at_Belon_river,_France.jpg|Istr Bêlon ha [[muskadig]], war ribl ar stêr [[Bêlon]] (Kerne). Huitres Cancale.jpg|[[Ostrea edulis|Istr plat]] Kankaven. Moules marinières 02.jpg|[[Meskl]] ar martolod (gant chalotez ha gwin gwenn). </gallery> <gallery mode="packed"> Früchte des Meeres, 2011 (01).jpg|Ur bladennad boued-mor doubl. Crustacés Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|Kresteneged en ur stal e Bro-Sant-Maloù. Shrimps at market in Valencia.jpg|Grilhed-traezh pe "dimezelled Loktudi". Coquille Saint-Jacques à la crème.jpg|[[Krogenn-Sant-Jakez]] gant dienn. </gallery> En [[hevlezouriezh c'hall]], an dro-lavar ''"à l'armoricaine"'' a zo heñvel ouzh hini ''"à l'américaine"'' e galleg. Ober a ra an div dave d'an [[hilienn amerikan]] implijet evit keginañ ligistri, stivelled, boltouz... Ar boaz eo da gomz eus [[legestr mod Arvorig]] pa eo ul [[legestr]] breton (''Homarus gammarus'') a zo keginet, hag eus legestr mod Amerika pa eo ul legestr amerikan (''Homarus americanus''). <Gallery mode="packed" > Homard à l'américaine.jpg|[[Legestr mod Arvorig]]. Caissargues Resto Le XV Calamars et pommes de terre sautées.jpg|Stivell mod Arvorig hag avaloù-douar frinket gant kignen ha [[perisilh]]. Noix de Saint-Jacques aux poireaux et gingembre.JPG|[[Kregin-Sant-Jakez]] war deuzadell bour gant jinjebr. Bulots 03.jpg|[[Kilhog-mor|Kilheien-mor]] gant [[maionez]]. </gallery> :Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Kregin-Sant-Jakez eus Aodoù-an-Arvor,<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor. === Legumaj, edeier ha frouezh === [[Restr:Grandes Heures d'Anne de Bretagne - Ble de turquie.jpg|thumb|upright=0.5|[[Gwinizh-du]], [[Eureier binvidik kenañ Anna Vreizh|Eureier veur]] Anna Vreizh, XVI{{vet}} kantved.]] [[Legumaj]], [[frouezh]] hag [[ed]]eier a bep seurt a vez gounezet ha keginet e Breizh. Setu seurtadoù hengounel ha/pe krouet e Breizh : * legumaj ha traoù heñvelek : [[aval-douar|avaloù-douar]] ([[charlotte (avaloù-douar)|Charlotte]], Amandine, Apollo, Dolwen...), [[artichaod]] Camus (bervet pe poazhet ouzh ar vurezh, ha debret gant gwinêgrenn pe dienn-fresk), [[gwarelig Naoned]], [[chalotez]], [[ognon]] ([[ognon Rosko|ognon roz]] [[Rosko]] da skouer), fav munut ([[koko Pempoull]]...), [[kaol]], [[kaol-fleur]], [[kaol-pome]] (kaol [[An Oriant]] da skouer), [[kignen]], [[piz-bihan]], [[kistin]] [[Bro Redon]], [[pour]], [[irvin]], [[karotez]] (Chantenay), [[beler]] (Enez Gerveur), [[per-douar]] mouk Roazhon... [[Soubenn]] al legumaj a zo ur meuz klasel. Ar ''[[bardatte]]'' a zo ur meuz kaol farset hengounel eus Naoned. * frouezh : [[aval]]où ([[renetez Arvorig]], Teint Frais, renetez gris an Oriant...), [[per]], [[kerez]] ([[kignez]]...), [[sivi]] (gounezet e [[Plougastell]] ha [[Bro-Naoned]] dreist-holl), [[tomatez]], [[sukrin]] ("petit-gris" Roazhon), [[mouar]], [[lus du]]... * gant [[gwinizh]], [[gwinizh-du]], [[kerc'h]] ha [[segal]] e c'haller ober [[bleud]], ha gantañ [[bara]]. Gwechall e veze aozet meuzioù kozh ganto, mesket gant laezh alies : yodoù ([[yod kerc'h]]) ha soubennoù (ar [[brignen]], [[miton Roazhon]]...). Ar [[Joniged]] a yae da Vreizh-Veur da werzhañ ognon Bro-Leon gwechall : Bro-Gembre, Kerne-Veur, Bro-Saoz, Bro-Skos, an inizi Angl-ha-Norman. : Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant Gwarelig Naoned, Bleud gwiniz-du Breizh,<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Ognon Rosko, Koko Pempoul. <gallery mode="packed" heights="110px" > The story of Sioni Winiwns (12118569366).jpg|[[Joniged]] o fiseliñ ognon e [[Porthmadog]] e [[Bro-Gembre]] e 1958. Coco de paimpol1.jpg|[[Koko Pempoull]], klor ha greun. Au marché - mâche.JPG|[[Gwarelig Naoned]]. </gallery> <gallery mode="packed" heights="110px" > Fabrication de la bouillie d'avoine (yod kerc'h) - étape 6.jpg|[[Yod kerc'h]] mesket gant ar vazh-yod. Cooked artichoke heart.jpg|Foñs artichaod poazhet. Cross section of Reinette d'Armorique (Bretagne), National Fruit Collection (acc. 1948-203).jpg|Anavezet eo an avaloù [[renetez Arvorig]] abaoe ar Grennamzer <small>''Dastumad Broadel ar Frouezh'' ar Rouantelezh-Unanet</small>. Festival de Cornouaille 2015 - Quais en fête 01.JPG|[[Sivi]] [[Plougastell]] a oa krouet er [[bloavezhioù 1750]]. </gallery> === Krampouezh === E [[Breizh-Izel]], [[krampouezh]] [[ed-du]] zo sall ha krampouezh [[gwinizh]] zo dous. E [[Breizh-Uhel]] ez eus kaoz eus [[kaletez]], ur seurt all eus krampouezh ed-du gant un toaz disheñvel. War ur [[pillig|billig]] pe en ur [[paelon|baelon]] e vezont poazhet. A bep seurt traoù a c'haller lakaat e-barzh. An [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] a zo pretioù breton lec'h ma vez servijet krampouezh sall ha dous, anavezet int evel un arouez eus keginerezh Breizh. Ar grampouezhenn glaselañ eo an "tri zra", ur vi, morzhed-hoc'h ha keuz e-barzh. "Bleud ed-du Breizh" a zo ul [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gantañ abaoe 2010. <gallery mode="packed"> Galette à la farine de blé noir de Bretagne.jpg|Ur plac'h o ledañ an toaz war ar [[pillig|billig]] gant ur rozell,<br><small>bl^ioù 1900</small>. 0 Crêperie An Diskuiz à Quimper.JPG|Ti-krampouezh "An Diskuizh" e Kemper. Galette de sarrasin.jpg|Ur galetezenn [[ed-du]] "an Argoad" (vi, kebell-touseg, saladenn c'hlas). Sarrasin La harpe Cl 2 J Weber.jpg|Greun ha bleud ed-du Breizh ha boued graet gantañ : krampouezh, bier ha mel. </gallery> [[Restr:Gros sel gris et fleur de sel.jpg|thumb|kleiz|140px|Holen bras ha flour-holen.]] === An danvezioù all === * [[holen]]-mor eus [[Paludoù-holen Gwenrann|Bro-Wenrann]]. [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Ul label europat [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) en deus abaoe 2012. * [[gwinêgr]] chistr pe win, * [[bezhin]] ha [[salikorn]]. Pretioù ha stalioù zo a ginnig bremañ bezhin da zebriñ evel legumaj, holen dre vezhin, amann dre vezhin, bouilhoñs dre vezhin == Gwastilli ha sukrerezh == * [[krampouezh]] gwinizh gant sukr, koñfitur, [[salidou]] (un toaz karamel gant amann sall eus [[Gourenez Kiberen]]), chokolad teuz pe kalz traoù all, * kouignoù ar Vro Vigouden, ur seurt pancake, * [[farz]]où : farz breset, [[farz buan]], [[farz forn]], farz-pod, farz prunev, farz avaloù, farz rezin, * gwestell awenet gant ar re kemeret gant ar vartoloded war vor gwechall : ar [[gwastell giz Naoned|wastell giz Naoned]] un adstumm eus ar [[gwastell-amann|wastell-amann]] krouet e 1820 hag adlañset adalek 1910 gant ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]], hag ar [[gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]] krouet er bloavezhioù 1860 en [[an Oriant|Oriant]]. Prunaoz, abrikez pe suraval a veze lakaet e-barzh evit stourm a-enep ar [[skorbut]]. * gwastilli all : [[kouign-amann]] eus [[Douarnenez]], [[parlementin Roazhon]], [[gwitregad]] eus [[Gwitreg]]. <gallery mode="packed" > Crèpe bretonne au caramel au beurre salé.jpg|Ur grampouezhenn gant [[karamel gant amann sall]]. Kouign amann 01.jpg|Ur [[Kouign-amann|gouign-amann]]. Gâteau breton 8Y4A5039.jpg|Ur [[Gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]]. Gâteau nantais 02.jpg|Un tamm [[gwastell giz Naoned]] Far-breton.jpg|[[Farz forn]] dre brunaoz. </gallery> * [[krakilin]] [[Sant-Maloù]], kouignoù skaotet * bara briochet : ar [[gochtial]] eus [[Sant-Armael]] ; ar [[fouas Naoned|fouas]] eus [[an Hae-Foazer]] ; kouignoù an Ened, debret e Kerne Izel da vare [[Meurlarjez]]. * [[bignez]], da skouer re [[Treger|Dreger]], * [[gwispid]] a-leizh : ar [[krampouezh dantelez|c'hrampouezh dentelez]] lañset gant [[Katell Gornig]] e [[Kemper]] adalek 1886, ar [[Petit-Beurre]] krouet gant [[Louis Lefèvre-Utile]] e [[Naoned]] e 1886, ar [[galetez (gwispid)|galetez]] krouet e [[Pont-Aven]] e 1890 (ha war o lec'h galetez Sant-Mikael eus [[Bro-Raez]] krouet e 1905, galetez ar Vro Vigoudenn, galetez [[Fouenant]], gwispiderezh Filet Bleu e [[Sant-Evarzeg]], gwispiderezh [[Lokournan]]...), ar [[paled (gwispidenn)|paledoù]] amann rik krouet e Pont-Aven e 1920 (brudet eo ar merkoù [[Traou Mad]] ha Roudor), ar [[Biscuiterie Nantaise|BN]] krouet e Naoned e 1932... <gallery mode="packed" > Petit Beurre LU.JPG|Ur [[Petit-Beurre]] [[LU (gwispiderezh)|LU]]. ChocoBN.jpeg|Choco [[Biscuiterie nantaise|BN]]. Galette bretonne 01.jpg|[[galetez (gwispid)|Galetez]] amann rik. Palet breton 01.jpg|[[Paled (gwispidenn)|Paledoù]]. </gallery> * [[mel]], [[kaotigell]] ha [[koñfitur]], * madigoù, sunigoù ha chokoladennoù : [[karamel gant amann sall]]<ref>Brud a gemeras a drugarez d'ar pastezer Henri Le Roux eus Kiberen.</ref> e stumm madigoù, sunigoù ("Niniche" [[Kiberen]] hag [[Ar Baol]]) pe dienn (salidou), [[lima Naoned]], [[toaz-frouezh]], [[Françoise de Foix#Boued|Françoise de Foix]], [[rigolette]]... * [[skornenn]]où. <gallery mode="packed" > Caramels au beurre salé - La Mère Poulard.jpg|Ur voestad karamelennoù gant amann sall. Magasin de niniches de Quiberon à Belle-Île-en-Mer.jpg|Ur stal "niniches" er [[Ar Gerveur|Gerveur]]. Crème de Salidou (caramel au beurre salé).jpg|Podad salidou. Berlingot-bonbon.jpg|Limaioù. </gallery> Produioù chokolad a vez graet gant stalioù hag embregerezhioù zo. [[Grain de Sail]], e [[Montroulez]], a zegas e chokolad gant daou lestr-karg-dre-lien evit izelaat e louc'h karbon. Emañ o sevel un trede lestr hag a vo douger-endalc'herioù dre lien brasañ ar bed<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail : le plus gros voilier porte-conteneur au monde annoncé pour 2027'' |url=https://www.lineaires.com/les-produits/grain-de-sail-le-plus-gros-voilier-porte-conteneur-au-monde-annonce-pour-2027 |aozer=Thibaut Le Moal |lec'hienn=Linéaires |deiziad=24-10-2024 |lennet d'an=04-08-2025}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail III : plus grand, plus innovant''|url=https://www.meretmarine.com/fr/construction-navale/grain-de-sail-iii-plus-grand-plus-innovant |aozer=Gaël Cogne |lec'hienn=Mer et Marine |deiziad=28-01-2025 |lennetd'an=04-08-2025}}</ref>. == Boued-laezh == [[Restr:Curé nantais.JPG|thumb|[[Curé nantais]], keuz brudetañ Breizh.]] Laezh-ribod a zo un evaj a veze graet war ar maez pa veze fardet [[amann]] gwechall. Debret e veze [[patatez]] gantañ, pe [[krampouezh]] [[gwinizh-du]]. Graet e veze ivez laezh-tev, pe gwell, ur seurt yaourt. Hiziv e vez produet laezh ha [[laezhaj]]où en un doare artizanel pe industriel : [[amann]] (sall atav), [[yaourt]]où, [[dienn]] (pe koaven), laezh-ribod, [[keuz (boued)|keuzioù]] evel [[Curé nantais]], keuzioù ar stroll Olga (Merzer ha Petit Breton paouezet e 2024, ar c'heuz gavr [[Petit Billy]]), keuzioù ar merk Paysan Breton (keuz baset da ledañ Madame Loïk, [[camembert]] Kergall, [[emmental]], [[brie (keuz)|brie]] Label Ruz), [[toma]] (hini [[Rewiz]], [[Karaez]], [[Gevrezeg]]...), crémet nantais, Menez Hom, rocher nantais, machecoulais, gourmelin, Gweltaz-Lambrizig, chandamour eus [[Ankiniz]], Ti Pavez, Trappe de Timadeuc... Ur c'heuz a oa fardet gant menec'h [[Abati ar Joa]] e [[Kempenieg]] met ne reont ket ken. == An diedoù == === Diedoù hep alkool === [[Restr:Breizh Cola in Japan ! Du Breizh Cola au Japon.jpg|thumb|[[Breizh Cola]] gwerzhet e [[Yokohama]] e Japan]] * [[dour]] : [[dour melar]] ([[Plancoët]]), [[dour andon]] (Sainte-Alix e [[Plangoed]], Menez Are, ar merk Cristalline (15 andon he deus, en o zouez andon Isabelle e [[Sant-Wazeg]], andon Eleonore hag andon Sainte-Aude e [[Gwenred]]), * [[chug-frouezh|chugoù-frouezh]] a bep seurt, * [[siros]]où evel an [[Nantillais]], * [[limonadez]], * diedoù "kola" : [[Breizh Cola]], [[Brasserie de Bretagne|Britt Cola]] ha Beuk Cola, * glec'hiadennoù, * [[kafe]] a vez krazet e Breizh ivez. === Diedoù alkoolek === [[Restr:Muscadet Cru Communal.jpg|thumb|upright=1.15|Muskadig seim kentañ.]] [[Restr:CidreBret.jpg|thumb|upright=1.15|Ur volennad sistr.]] [[Chistr Breizh|Chistr]]-aval a oa an evaj boas e tost Breizh a-bezh en XIX{{vet}} hag en XX{{vet}} kantved, koulz er maezioù hag er c'hêrioù. Sistr Bro-Gerne AOK ha sistr Traoñ ar Renk eo ar re vrudetañ. Ar gwini a vez gounezet e Breizh abaoe ar V{{vet}} kantved da nebeutañ <small>(''sellout ouzh ar pennad [[Gwiniegi Breizh]] evit gouzout muioc'h'')</small>. Produet e vez hiziv [[gwin]] [[gwin gwenn|gwenn]], [[gwin ruz|ruz]], [[gwin roz|roz]] pe [[gwin bouilh|bouilh]]. Gwinoù [[gwinieg Bro-Naoned|Bro-Naoned]] eo ar re vrudetañ, hag ar re nemeto aotreet da vezañ kenwerzhelet. En o zouez eo ar [[Muskadig]] an hini brudetañ, hag ivez ar [[gros-plant a vro-Naoned]], gwinoù gwenn sec'h anezho. Gwinoù eus [[gouennad]]où all zo ivez e Bro-Naoned : [[Cabernet]], Gamay, Merlot, Pinot Noir, [[Grolleau]], [[Sauvignon]], [[Berligou]] (ur ouennad eus amzer [[Duged Breizh]])... Nevez zo eo bet plantet gwini e lec'hioù all evel Traoñ ar Renk, [[Kemper]] ha [[Mor Bihan Gwened]]. An diedoù alkoolek all : * [[sistr per]], da skouer chistr pêr [[Klegereg]] graet gant per Boreign<ref>[https://actu.fr/bretagne/cleguerec_56041/bretagne-cette-commune-est-la-capitable-du-chistr-per-cidre-de-poire_62951479.html Bretagne : cette commune est la capitable du chistr per (cidre de poire)] gant Pontivy Journal, 25 a viz Gouere 2025, gwelet d'an 8 a viz eurzh 2026.</ref> * [[bier]], breserezhioù zo e Breizh abaoe ar XVII{{vet}} kantved<ref> ''Deux siècles de Bières en Bretagne'' gant Philippe Bonnet, Vincent Courtin ha Yoran Delacour, embannet gant [[Yoran Embanner]], 2007, p. 17, gwelet d'ar 16/01/2025.</ref>, * [[lambig]] pe gwin-ardant ([[Fine de Bretagne|Lambig fin Breizh]] da skouer, un [[Anvadur Orin Kontrollet|AOK]] zo gantañ), * [[avaleg]], a zo lambig ha chistr mesket (un AOK zo gantañ), * [[chouchenn]] pe chufere, ur seurt [[mez]], * [[wiski]]où : Warenghem ha Distillerie des Menhirs a zo ar strilherezhioù brudetañ. Label europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : Sistr Breizh (2000), Wiski Breizh (2015). ''Sellet ouzh ar pennadoù [[Chistr Breizh]], [[Bier Breizh]] ha [[Wiski Breizh]].'' === Kokteloù === Ar [[godinette]], ijinet evit gouel "La Gallésie en fête" e [[Mousterfil]] gant [[Simone Morand]] e 1977, a vez graet gant sivi Plougastell, sukr, lambig, muskadig ha likor kastrilhez-du. Evel ar punch hag ar sangria eo ur [[koktel|c'hoktel]] "stroll", graet pa vez kalz kouvidi pe evit ur gouel pe ur festival. Kokteloù "hinienel" a zo ivez : * [[kir]] Breizh, gant likor kastrilhez-du ha chistr * kir Gwaled, gant likor kastrilhez-du ha Muskadig * ar c'hir keltiek : likor kastrilhez-du, muskadig ha chouchenn An [[Nantillais]] a zo ur merk sirosoù eus Naoned implijet evit fardañ kalz kokteloù hep alkool pe gant alkool. Dasprenet eo bet an embregerezh e 2025 gant ar winieg Drouard eus [[Kastell-Tepaod]], ur produer muskadig ha gwinoù all. == Al listri hag ar c'hinkladurezh taol == <gallery mode="packed" > 108 Musée du Léon.jpg|Ur gastelodennig, tasoù hag ur plad eus [[Lanniliz]], XVIII{{vet}} ha XIX{{vet}} kantved, <small>mirdi Bro-Leon e Lesneven.</small> HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08432.jpg|Asied, paotr e wiskamant hengounel e [[feilhañserezh Kemper]], <small>mirdi Vizcaya, [[Miami]], [[Florida]]</small>. HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08431.jpg|Asied, plac'h he gwiskamant hengounel e feilhañserezh Kemper, <small>mirdi Vizcaya, Miami, Florida.</small> Odetta1.JPG|alt=Pichet en grès, manufacture HB, marque « Odetta » (vers 1930), localisation inconnue.|Picher e krag, merk « Odetta » (e-tro 1930), <small>michererezh [[Henriot Quimper|Henriot Kemper]]</small>. Henriot E Laget.jpg|Soubenneg Henriot, deroù an XX{{vet}} kantved, <small>michererezh Henriot Kemper</small>. </gallery> <gallery caption="Asiedoù, mirdi [[Feilhañserezh Kemper]] :" mode="packed"> Quimper 58 Faïence Assiette à décor broderie vers 1920.JPG|Kinkladur doare broderezh, e-tro 1920. Quimper 61 Faïence Assiette à décor scène bretonne Villot.JPG|Arvest breizhat. Quimper07.jpg|Kinkladur gant laboused (e-tro 1920). Quimper 69 Faïence Assiette décor aux serpents inspirée d'un dessin de Yan Dargent maufacture HB.JPG|Kinkladur gant naered, diwar un dresadenn gant [[Yan' Dargent]]. </gallery> E familh ar prierezh eo ar [[poderezh]] hag ar [[feilhañserezh]] a gaver ar muiañ e Breizh. Sevel a ra ar poderezh artizanel d'ar Grennamzer. Diorren a ra un industriezh al listri e feilhañs adalek an XIX{{vet}} kantved a-drugarez da deknikoù gwellaet ha d'an touristerezh. E stalioù-labour an embregerezhioù eo ijinet ur "stil breton" gant arzourien vrudet pe dianav evit kinklañ an asiedoù, ar bolennoù, ar picheroù hag all. === Ar poderezh artizanel === Er su da Vreizh eo bet oberiant ar poderezh e Bro-Redon e-pad-pell. Gouzout a oarer e oa graet podoù er barrez anvet Ar Boderezh (bremañ e [[Sant-Yann-ar-Wern]]) abaoe an XI{{vet}} kantved, ha priajoù abaoe ar XV{{vet}} kantved. Ar podoù hag ar priajoù graet eno, asambles gant ar re produet e [[Malañseg]] (Bro-Gwened) hag [[Erbigneg]] (Bro-Naoned), o daou e Bro-Redon ivez, o deus pourvezet Kreizteiz Breizh a-bezh betek kreiz an XX{{vet}} kantved. Traezhoù a bep seurt a voe produet : evit tommañ ar [[soubenn]]où, lakaat al laezh, poazhañ ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], grilhañ ar c'histin...<ref>{{fr}}[https://www.potiane.fr/PBCPPlayer.asp?ID=2234916 Les potières de Saint Jean] war lec'hienn www.potiane.fr, gwelet d'an 8 a viz C'hwevrer 2026.</ref> Kinklet eo bet lod anezho gant arzourien evel [[Mathurin Méheut]] (1941) hag [[Yvonne Jean-Haffen]]. En eil lodenn eus an XX{{vet}} kantved e voe kendalc'het d'ober priajoù dindan an anv "Saint-Jean-de-Bretagne" gant ur feilhañserezh krouet e-pad an Eil Brezel-bed, betek ar bloavezhioù 1980<ref name="Danilo">Denis Danilo ha Stéphane Batigne, ''Poterie traditionnelle de Bretagne Sud'', Stéphane Batigne Éditeur, 2022</ref>. Hiziv ez eus ur greizenn arz hag istor ar prierezh e Sant-Yann-ar-Wern anvet "Le Patiau", enni ur stal-labour feilhañs, ur mirdi hag ul lec'h diskouez. En norzh da Vreizh e voe produet podoù ha listri ivez e kêriadenn [[Ar Boderezh]] (bremañ e [[Lambal]]), hag e Bro-Leon ([[Lanniliz]] ha [[Plouvien]]) en XIX{{vet}} kantved ha betek deroù an XX{{vet}} kantved. === Ar feilhañserezh === [[Restr:064 Assiettes décor breton.jpg|thumb|160px|Asiedoù e feilhañs gant "kinkladur breton".]] [[Restr:Bols bretons féminins, Île aux Moines, Morbihan, France.jpg||thumb|kleiz|160px|Bolennoù breton gant anvioù-bihan a bep seurt, Feilhañserezh Pornizh.]] Feilhañserezh a voe e [[Naoned]] kerkent ha 1647, hag e [[Roazhon]] etre 1748 ha 1844. Met al listri e [[feilhañs Kemper]] eo ar re a zo deuet da vezañ ar re vrudetañ. Abaoe ar XVII{{vet}} kantved e vez produet feilhañs e kêr-benn [[Bro-Gerne]], da skouer [[HB Kemper]] diazezet e 1690, pe Dumaine savet e 1791 ha deuet da vezañ Henriot e 1891, an div vichererezh vrudetañ. Menegomp ivez feilhañserezh "Saint-Jean-de-Bretagne" etre ar bloavezhioù 1940 hag ar bloavezhioù 1980 e Sant-Yann-ar-Wern, ha feilhañserezh [[Pornizh]] krouet e 1947 gant ur produadur industrieloc'h. Gant feilhañserezh Kemper eo e voe skignet ar stil klinkus breizhat avat, gant tresoù bleunioù, arvestoù maezioù, tudennoù e gwiskamant hengounel (paotr, plac'h, kouplad). Ganti e voe graet traezoù e krag ivez etre 1917 ha 1970, er stil [[Arz Nevez]], dindan ar merk "Odetta" (diwar anv ar stêr [[Oded]]). Meur a arzourien vrudet pe dianav o deus lezet roud o dorn er c'hinkladurezh taol hag an arrebeuri kegin e Breizh. Kevezerezh a oa bet etre Henriot hag HB e Kemper betek o c'hendeuzadur e 1968, hag an dra-se oa gwir war an dachenn arzel dreist-holl. [[Mathurin Méheut]] a oa e penn an arzourien a laboure evit Henriot, pa oa roll [[René Quillivic (kizeller)|René Quillivic]] ha [[Louis Garin]] e HB. E Diskouezadeg etrebroadel an Arzoù-kinklañ hag oberiañ modern e Pariz e 1925, e oa kinklet ha kempennet pavilhon Breizh gant arzourien eus luskad ar [[Seiz Breur]]. E-barzh e oa arrebeuri (taolioù, ur ganastell vras, kadorioù...), armoù-kegin graet e [[feilhañserezh Kemper]], delwennigoù ha picheroù kizellet gant René Quillivic. Priourien vrudet all o deus fardet traezoù dibar a-hed an XX{{vet}} kantved <small>''(sellit ouzh ar rummad [[:rummad:Priourien Breizh|Priourien Breizh]]).''</small> Ar [[bolenn vreizhat|volenn vreizhat]], graet e feilhañserezh, gant an anv-bihan skrivet e lizherennoù red hag he zudenn e gwiskamant hengounel, a gaver e ti kalz Bretoned kenkoulz ha touristed. Ijinet en XIX{{vet}} kantved, deuet eo da vezañ un elfenn eus sevenadur poblek Breizh da vat. Produet e vez e Kemper ha Pornizh dreist-holl. == Labourioù ha gouelioù == === Gwechall war ar maez === [[Restr:Gouel an Eost 2015 - Rata.JPG|thumb|Aozañ ar "rata", pred hengounel ar vederien, e-pad [[Gouel an Eost]] e [[Plougouloum]] (Bro-Leon).]] Gwechall e Breizh-Izel e veze debret ar "wastell" pe ar "peurzorn" e dibenn an dornadeg, e-pad al labourioù er parkeier. E [[Bro-Naoned]] e veze debret ar [[bardatte]], ur meuz kaol farset, e dibenn an eostoù. E [[Bro-Dreger]] e veze debret ar [[chotenn ha joskenn|joskenn]] gant patatez krign da adlein ha da adverenn gant ar gouerien. Kavet e vez c'hoazh da brenañ e ti ar gigerien ha war ar marc'hadoù. Pa veze lazhet ur pemoc'h ur wech ar bloaz e veze [[Fest an hoc'h]], d'ar goañv alies. Pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadegennoù. Ar predoù eured a oa un dro da bediñ ur bern tud evit debriñ ur pred fonnus e stumm banvezioù a bade deizioù. === Gouelioù kristen ha digristen === Gouelioù hengounel pe nevesoc'h e Breizh a zo an dro da zebriñ meuzioù dibar. Ur pred a-feson a vez debret e-pad sakramantoù zo : [[pask kentañ]], [[pask bras]], [[eured]]. Ur wastell vras a vez servijet da zibenn-pred, ha sac'higoù [[drajez]] a vez roet d'ar gouvidi alies. Goude an [[obidoù]] a c'hall bezañ aozet un daoliad voued evit an dud. ==== Nedeleg hag ar bloaz nevez ==== [[Restr:Bûche de Noël facile (2014-12-23).jpg|thumb|Ur c'hef ruilhet gant chokolad ha flamboez, ur skouer eus [[kef Nedeleg|ar c'hef]] servijet da geñver koan [[Nedeleg]].]] Da ouel [[Nedeleg]] ha d'ar [[Sant-Jilvestr]] e vez debret ur pred fonnus ha lipous anvet [[fiskoan]], gant listri kaer war un daol kinklet brav. Debret e vez kig-yar Indez gant kistin ent-hengounel. Da zigeriñ ar pred e vez debret [[istr]], [[eog]] mogedet pe [[avu druz]]. Da glozañ anezhañ e vez debret ur wastell anvet [[kef Nedeleg]]. Evet e vez gwinoù mat hag a glot gant ar boued. Un digarez eo ivez evit debriñ chokoladennoù, frouezh arallvro, frouezh koñfizet ha traoù lipous all, hag evañ ur banne digor-kalon har ur banne kloz-pred ma ne gemerer ket ar c'harr goude. ==== Gouel ar Rouaned ==== Lidet e vez [[gouel ar Rouaned]] d’an eil Sul war-lerc’h Nedeleg, ha debret e vez [[gwastell ar rouaned]], ur wastell gant ur favenn e-barzh. Dont a ra an hini a ya ar favenn gantañ pe ganti da vezañ ar roue pe ar rouanez, ha lakaat a ra ar gurunenn war e benn / he fenn. ==== Yuniñ ha lidañ Meurlarjez ==== Ober vijil eo heuliañ ar reolenn yuniñ a-raok ur gouel bras. Debret e veze ar [[soubenn vijil]] gwechall. Aliet e oa ivez gant an iliz dioueriñ debriñ kig d'ar Gwener hag e-pad ar [[Koraiz|C'horaiz]], met n'eo ket ur reolenn eus an Iliz er stêr strizh ken. An deiz a-raok ma krogfe ar C'horaiz eo Meurzh an Ened, ha lidet e vez [[meurlarjez]], un digarez evit riboulat ha debriñ [[krampouezh]] ha [[bignez]]. [[chotenn ha joskenn|Chotenn]], un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet, a veze debret an dro-mañ er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]]. Kouignoù an Enez, etre bara ha brioch, a veze debret ivez. ==== Pask ==== Da Sul [[Pask|Fask]] e vez servijet morzhed-oan, un hengoun kristen. Debret e vez [[chokolad]] e stumm ur c'hloc'h bras alies evit aroueziañ kleier Roma, pe ur yar, a-wechoù leun a [[vi-PAsk|vioù-Pask]] bihan e chokolad. Gwerzhet e vez gant ar chokoladourien hag ar stalioù boued lapined e chokolad ivez bremañ, dre levezon ar broioù angl-ha-saoz, broioù protestant anezho. An hengoun eo ivez da guzhat vioù-Pask ha delwennigoù chokolad e stumm kleier, kregin, pesked hag all, ha da lakaat ar vugale da furchal anezho el liorzh pe er park. Deuet dreist e vez ar c'hoari-se gant ar vugale. ==== Halloween ==== [[Halloween]] a zo ur gouel a-orin pagan a vez lidet e Breizh abaoe ar bloavezhioù 1990 an deiz a-raok [[Gouel an Hollsent]], ha degaset en deus "hengounioù" boued nevez. Dre eo ar sitrouilhez arouez ar gouel-se eo bet tapet ar pleg gant tud zo da zebriñ [[potiron]] ha [[potimaron]], legumaj heñvel outo, e stumm soubenn, yod ha dienn. Madigoù a vez dastumet gant ar vugale a di da di, ur gustum degaset eus ar Stadoù-Unanet a vez heuliet mat gant ar Vretoned vihan hiziv. == En estrenvro == [[Restr:Hervé's Crêperie Traditionelle - geo.hlipp.de - 2070.jpg|thumb|Un ti-krampouezh breton en Alamagn.]] Anavezet eo keginerezh Breizh en estrenvro dre an [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] da gentañ, a zo niverus awalac'h, lec'h ma 'z eus tu debriñ krampouezh sall giz Breizh hag evañ ur volennad [[chistr Breizh|chistr]] pe [[laezh-ribod]], hag ur grampouezhenn sukret, gant [[karamel gant amann sall]] da skouer. Kinklet e vez alies an tier-krampouezh gant traezoù ha fotoioù a denn da Vreizh, ha lakaet sonerezh breizhat, evit kaout un aergelc'h a-feson, un tamm e-giz en ur [[pizzeria]] evit Italia. Brudet eo Breizh evit he boued-mor ivez, he istr da skouer. Berzh en deus graet ar [[kouign-amann|gouign-amann]] en estrenvro, e Bro-C'hall, er Stadoù-Unanet hag e Japan dreist-holl.<ref>{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/actu/actuDet_-Gastronomie.-Le-kouign-amann-a-la-conquete-de-l-Amerique_39382-2026955_actu.Htm|titl=À la conquête de l'Amérique|aozer=Jean-Laurent BrasRusso|deiziad=29 a viz Kerzu 2011|lec'hienn=ouest-france.fr}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web|aozer1=Jean-Marie Pottier |url=http://www.slate.fr/story/103817/kouign-amann-etats-unis |titl=Le kouign-amann, «la pâtisserie française plus que centenaire dont personne n’a entendu parler» |deiz=2 |miz=Gouere |bloaz=2015 |lec'hienn=Slate|lennet d'an=13 a viz Gwengolo 2016}}.</ref>. Embann a reas an ''[[New York Times]]'' ur pennad-skrid diwar e benn e [[2011]], kinniget e oa ar gouign-amann evel "pastezerezh druzañ Europa a-bezh"<ref>Brendan Speiegel, [https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9902E3DF1330F937A35751C1A9679D8B63.html « A Pastry From Brittany, Making Waves Stateside »], e ''The New York Times'', d'ar 4 a viz Kerzu 2011, lennet war archive.nytimes.com d'ar 27 a viz Eost 2018</ref>. E 2018 e voe lakaet e-barzh roll an 40 rekipe gwellañ a zo bet biskoazh gant ar gelaouenn ''Food & Wine''<ref>Thierry Peigné, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/finistere/etats-unis-kouign-amann-cite-parmi-40-meilleures-recettes-tous-temps-1531406.html « États-Unis : le kouign amann cité parmi les 40 meilleures recettes de tous les temps »], e ''France 3 Bretagne'', d'an 27 a viz Eost 2018, lennet war france3-regions.francetvinfo.fr d'ar 27 a viz Eost 2018.</ref>. Estreget an tier-krampouezh a ginnig keginerezh Breizh en estrenvro. Da skouer eo bet digoret "Petit Crenn" e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] (Kalifornia) gant ar vestrez-geginerez [[Dominique Crenn]]. Un "davarn cheuc'h" eo kentoc'h, ha kinnig a ra boued Breizh graet gant pesked, legumaj, ed du hag all. == Tud vrudet == ===Keginerien, ostizien ha barnourien war ar c'heginañ vrudet=== * {{XIXvet kantved}} : Julia Guillou, [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Le Glouannec]] hag [[Añjela goant|Angélique Satre]] (ostizezed brudet eus [[Skol Pont-Aven|Pont-Aven]]), [[Charles Monselet]] (kazetenner, barnour war ar c'heginañ), [[Katell Gornig]] (lañset ganti ar c'hrampouezh dantelez) * {{XXvet kantved}}, hanterenn gentañ : sellet e vez ouzh [[Édouard Nignon]] (1865-1934) evel keginer meurañ al lodenn gentañ eus an XX{{vet}} kantved<ref>[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com/2017/01/30/edouard-nignon/ ''Buhez Edourard Nignon''] gant Yannig Oliviéro war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, 30 a viz Genver 2017, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.</ref>. Keginerien vrudet all : [[Clémence Lefeuvre]] (pretiourez), [[Françoise de Foix|Constant Lerochais]] (pastezer), [[Mélanie Rouat]] (pretiourez) * {{XXvet kantved}}, eil hanterenn : [[Jean-Paul Abadie]], [[Jean-Yves Bordier]] (artizan amanenner), [[Adolphe Bosser]], [[Jean-Pierre Crouzil]], [[Patrick Jeffroy]], [[Henri Le Roux]] (mestr chokoladour), [[Simone Morand]] (dastumerez), [[Olivier Roellinger]] *{{XXIvet kantved}} : [[Laurent Bacquer]], [[Nathalie Beauvais]], [[Olivier Bellin]], [[Patrick Bertron]], [[Yves Camdeborde]], [[Nicolas Conraux]], [[Dominique Crenn]], [[Virginie Giboire]], [[Mathieu Guibert]], [[Sylvain Guillemot]], [[Jean Imbert]], [[Patrick Jeffroy]], [[Ronan Kervarrec]], [[Christophe Le Fur]], [[Christian Le Squer]], [[Philippe Léveillé]], [[Yvon Morvan]], [[Bruno Oger]], [[Alain Passard]], [[Hugo Roellinger]], [[Olivier Samson]], [[Laurent Saudeau]] <!-- XXX Batifoulier ? [[Alain Senderens]] : Piv int ? --> <Gallery mode="packed" heights="180px"> Les Hommes N 32 Charles Monselet.jpg|[[Charles Monselet]] e hevlezour gant André Gill, e nv 32 ''Les Hommes d’aujourd’hui''. Clémence Lefeuvre photo.jpg|[[Clémence Lefeuvre]], "pabez an [[amann gwenn]]" evel ma skrivas ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e-barzh ''Paris-Soir'' d'ar 6 a viz Here 1929. Édouard Nignon (1865-1934).jpg|[[Édouard Nignon]] gant Jean Patricot, unan eus keginerien veurañ istor ar c'heginerezh. Olivier Roellinger - régionales 2021.jpg|[[Olivier Roellinger]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin. Alain Passard de l'Arpège.jpg|[[Alain Passard]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin. </gallery> === Mestroù-keginer steredennet === 294 c'heginer e Breizh a oa bet roet dezho ur steredenn da nebeutañ etre 1931 ha 2016 gant ar [[sturlevr Michelin]], ar sturlevr keginerezh brudetañ er bed<ref>[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com ''GUIDE MICHELIN. LES RESTAURANTS BRETONS ÉTOILÉS DEPUIS 1931''] war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.</ref>. Hiziv an deiz ez eus un hanter-kant keginer breizhat bennak a zo ur steredenn da nebeutañ ganto. Pemp preti zo teir steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-3.svg|44 px]] : ''L'Arpège'' e Pariz ([[Alain Passard]]), ''Le V'' e Pariz ([[Christian Le Squer]]), ''La Côte d'Or'' preti [[Bernard Loiseau]] e [[Saulieu]] e [[Bourgogn]] ([[Patrick Bertron]]), ''L'Atelier Crenn'' e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] e [[Kalifornia]] ([[Dominique Crenn]]), ''Le Coquillage'' e [[Sant-Meleg]] ([[Hugo Roellinger]])<ref>[https://www.elle.fr/Elle-a-Table/Les-dossiers-de-la-redaction/Dossier-de-la-redac/Cuisiner-les-algues-avec-Hugo-Roellinger Hugo Roellinger remporte une troisième étoile pour son restaurant Coquillage] gant Elle, 1{{añ}} a viz Ebrel 2025, gwelet d'an 10 a viz Meurzh 2026.</ref>. Pemp preti zo div steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-2.svg|30 px]] : ''Anne de Bretagne'' e [[Plaen-Raez]] ([[Mathieu Guibert]]), ''Auberge des Glazicks'' e [[Ploudiern]] ([[Olivier Bellin]]), ''La Villa Archange'' e [[Lo Canet]] e [[Provañs]] ([[Bruno Oger]]), ''Le Saison'' e [[Sant-Gregor]] ([[Ronan Kervarrec]]) ha ''Miramonti l'altro'' e [[Concesio]] en [[Italia]] ([[Philippe Léveillé]]). === Roll ar greanterien === Produioù zo, krouet gant an industriourien vreizhat pell zo a-wechoù, pe nevesoc'h, zo deuet da vezañ arouezel : ar petit-beurre gant [[Lefèvre-Utile]], ar choco BN gant ar [[Biscuiterie Nantaise]], ar pastez Henaff, Breizh Cola gant [[Breserezh Lancelot]] (perc'hennet gant Agrial abaoe 2021)... [[Restr:AstronautsEatingBurgers.jpg|thumb|right|Pred e-bourzh an SEE.]] An industriezh c'hounezvouedel a c'hoari ur roll bras en ekonomiezh ar vro abaoe an XX{{vet}} kantved. Ar pezh a zo bet degaset gant an industriourien n'eo ket dizudi, un hentenn evit mirout ar boued e boestoù gant [[Nicolas Appert]] da skouer. En XX{{vet}} kantved e tiorras ar bouedvirerezh, ha kalz labouadegoù legumaj, pesked, kig-moc'h ha pastezerezh a zo bet er vro. Boued-laez nevez ha boued damheñvel a zo bet ijinet ivez : yaourtoù (Malo, Ker Ronan, Sojasun...), keuzioù nevez (Petit Billy, Madame Loïck...), amann (Paysan Breton, amann gant bezin gant Bordier...). Ar [[stroll Le Duff]], e Roazhon e sez sokial, a werzh [[boued paket buan]] war ar pemp kevandir ; brudet eo e isembregerezh [[Brioche dorée]] da skouer. Testeniekaet eo an embregerezh [[Stroll Jean Hénaff|Jean Hénaff]], eus [[Pouldreuzig]], evit pourveziñ ar [[savlec'h egor etrebroadel]] (SEE). == Boued Breizh er sevenadur hag en arzoù == [[Restr:Musée de Nantes - Mosaïque LU 1.JPG|thumb|120px|Panell e pri-poazh ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]] evit diskouezadeg hollvedel 1900.]] Kavout a reer boued Breizh er c'hanaouennoù ([[Son ar chistr]], Soubenn al laezh<ref>[https://web.archive.org/web/20160306230552/http://per.kentel.pagesperso-orange.fr/soubenn_al_laezh1.htm Pozioù Soubenn al laezh]</ref>...), el liverezh (''Le Jambon'', un divuhezenn livet gant [[Paul Gauguin|Gauguin]] er Pouldu, ''Pommes, nappe jaune'' gant [[Paul Sérusier|Sérusier]]...). E [[Pont-Aven]] e teuas kalz livourien eus broioù liesseurt en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved, anavezet dindan an anv [[Skol Pont-Aven]], abalamour d'ar gweledvaoù kaer, hag ar gouerien "arallvro" ivez. Evit desachañ anezho e veze servijet boued a galite gant prizioù izel gant ostizezed ar c'horn-bro. Brudet e oa ostaleri Julia Guillou, hini Angélique Marie Satre lesanvet « la belle Angèle », hag hini [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Gloanec]] lesanvet « la mère Gloanec ». ''[[Añjela goant]]'' zo un daolenn vrudet livet gant Paul Gauguin e 1889. Tresourien evel [[Alfons Mucha]] zo bet galvet gant industriourien, eus Naoned dreist-holl ([[Biscuiterie nantaise|BN]], [[LU (gwispiderezh)|LU]]...), evit ijinañ bruderezhioù brav, o tresañ oberennoù arzel dudius. An tour LU, eus labouradeg kozh ar wispiderezh, a zo un elfenn vrudet eus glad savouriezh Naoned, deuet da vezañ ur greizenn sevenadur a vremañ hiziv. Arzourien a-vremañ a vez galvet evit skeudennaouiñ produioù zo c'hoazh, evel Carmelo de la Pinta, ul livour eus [[Pont-Aven]], evit biorc'h [[breserezh Lancelot|Lancelot]], pe an tresour bannoù-treset [[Jean-Claude Fournier]] evit boutailhoù chistr Coat-Albret. == Mirdioù ha gouelioù == [[Restr:Façade entrée du musée (c)Musée de la Fraise et du Patrimoine.jpg|thumb|Mirdi ar sivi hag ar glad Plougastell.]] Boued : * Mirdi ar sivi hag ar glad e Plougastell (Bro-Leon) * Gouel ar C'hrampouezh e miz Gouere e [[Gourin]] (Bro-Gerne) * Gouel [[ognon Rosko]] bep miz Eost abaoe 2003, ha Ti ar [[Joniged]] hag Ognon [[Rosko]] (Bro-Leon) * Gouel ar [[fouas Naoned|fouas]] en [[An Hae-Foazer|Hae-Foazer]] e miz Gwengolo hag e [[Chantenay]] d'an 11 a viz Du (Bro-Naoned) * Gouel an Dolgenn aour e miz Here e [[Redon]] (Bro-Roazhon, Bro-Naoned, Bro-Wened) Evajoù : * Mirdi an aval hag ar chistr e La Ville Hervy e [[Pleudehen]] (Bro-Zol) * Mirdi gwinieg Naoned er [[Ar Palez|Palez]] (Bro-Naoned) * Mirdi al lambig e [[Kemper]] (Bro-Gerne), digoret e 1995 Listri ha kinkladurezh taol : * Mirdi ar Feilhañserezh e [[Kemper]] (Bro-Gerne) * Le Patiau, kreizenn arz hag istor ar prierezh e [[Sant-Yann-ar-Wern]] (Bro-Redon) == Diskouezadegoù == * ''"Quand les Bretons passent à table, 19e-20e siècle"'', [[Mirdi Breizh]], Roazhon, 1994 * ''"LU 1846-1957, un siècle d’innovation"'', Mirdi Naoned, Kastell Duged Breizh, 2020 * ''"Quand la crêpe devient bretonne"'', [[Abati Landevenneg]], 2020 == Levrioù ha pladennoù == [[Restr:Bretagne - Carte gastronomique de la France, Bourguignon Alain.jpg|thumb|Kartenn c'hall boued Breizh (1929, munud).]] * {{fr}} ''Gastronomie bretonne d'hier et d'aujourd'hui'' gant [[Simone Morand]], Flammarion, 1965<ref>L'Almanach de la Bretagne gant [[Bernard Le Nail]], Larousse, Jacques Marseille, 2003, {{ISBN|2-03-575106-3}}.</ref>. * {{fr}} ''La cuisine des pays celtes'' gant [[Riwanon Kervella]] (radskrid [[Alan Stivell]], tresadennoù Jiluk), Emb. Des Dessins et des Mots, dastumad « Terroirs », 16 a viz Here 2002, 140 p. (ISBN 978-2-95144417-1) * {{fr}} ''Quand les bretons passent à table : Manières de boire et de manger en Bretagne, 19e-20e siècle'', Editions Apogée, kevredigezh Buhez, levr an diskouezadeg, 1994 * {{br}} {{fr}} ''Quand les Bretons passent à table, Kanomp ouzh taol'', pladenn kanoù da evañ ha da zebriñ, ''Tradition vivante de Bretagne 2'', embannet gant [[Dastum]] e 1994 * {{br}} ''Kig-ha-farz, ha bouedoù all a-wechall e Bro-Leon'', levr-CD gant [[Mikael Madeg]], 63 pajenn, CD 16 roudenn, 74 mn, Dastum Bro Leon, 2013, [https://www.dastum.bzh/article/kig-ha-farz-ha-bouedou-all-a-wechall-e-bro-leon/ Gwelet lec'hienn Dastum]. == Pennadoù kar == {{Porched|Boued ha Keginerezh}} * [[Ti-krampouezh]] * [[Levrioù kegin e brezhoneg]] * [[Keuzioù Breizh]] == Daveoù == {{Daveoù}} {{Porched Breizh}} [[Rummad:Keginerezh Breizh|!]] [[Rummad:Sevenadur Breizh]] dbtkbw1ev13rziwiwb4dfa7xdlhvowc 0 2929 2187577 2174452 2026-04-11T08:55:10Z Dishual 612 /* Liammoù */ 2187577 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur gelaouenn lennegel hag a embann pennadoù skrid e brezhoneg eo '''Al Liamm''' (anvet '''Al Liamm-Tir na nÓg''' abaoe 1948), staget dezhi un [[ti-embann]] a zo e anv "[[Embannadurioù Al Liamm]]". E brezhoneg peurunvan penn-da-benn e vez embannet ar [[mareadeg]] daouviziek-mañ hag al levrioù a bep seurt a zo deuet er-maez ingal. Er bloaz 2013 eo deuet er-maez an niverenn 400. == Istor == === 1945-1948 : sevel ur gelaouenn diwar teir gant tud yaouank ha strewet e meur a lec'h === Meur a gelaouenn vrezhonek a oa difluket er bloavezhioù [[1945]]-[[1946]], en o zouez [[Tír na nÓg (kelaouenn)|Tir na n-Óg]] savet gant [[Ronan Huon]] (ar chomlec'h a oa hini R. Huon e Lannuon) ha "[[Kened (kelaouenn)]]" e [[Roazhon]], renet gant [[Per Denez]] hag [[Arzel Even]], hag e [[Pariz]] , '''Al Liamm'''<ref>Kevarzhe disklêriet da brefeti ar Saena d'ar 5vet a viz C'hwevrer 1946, e balioù diresis a-walc'h :  ''difenn sevenadur, lennegezh ha yezh Breizh''. </ref>, diazezet gant [[Andrev Latimier]] ha [[Pêr ar Bihan]], a reas gant ar skritur [[KLT]] er penn kentañ, met a zegemeras ar skritur [[peurunvan]] adal ar pevare niverenn, e 1947.<br> Betek deroù ar bloaz [[1950]] e kendalc'has ''[[An Avel]] - [[An Avel|Avel an Trec'h]]'' da zont er-maez gant [[Youenn Olier]]. War dachenn ar relijion gristen evit ar vrezhonegerien zesket e oa ''[[Kaieroù Kristen]]'' [[Maodez Glanndour]].<br> Bihan avat e chome kelc'hiad an holl gelaouennoù-se, dre ziouer a baper hag abalamour ma ne oa ket deuet-mat embann skridoù brezhonek, ha buan e voe santet e oa dav o unaniñ hag o c'hendeuziñ ma venned kaout ur gelaouenn vrezhonek a vije bet par da [[Gwalarn (kelaouenn)|Walarn]] a-raok ar brezel da vihanañ. Da gentañ e voe un emglev gant ''Kened'' hag e 1948 e voe kendeuzet ''Al Liamm'' ha ''Tír na nÓg''. Ur gemennadenn war an teuzadur-se a voe embannet e niverenn 5 Al Liamm ha kentañ niverenn ''Al Liamm-Tir na nÓg'' a voe an niverenn 6 e Genver-C'hwevrer 1948, met ne yeas ket an titl nevez war wel a-raok an niverenn da-heul (7).<br>  Sinaet e voe ger-stur an niverenn 6 gant Andrev Latimier : « ''Krediñ a reomp e c'hellimp diwar vremañ kinnig pep daou viz d'hol lennerien ur c'haier fonnus, skridoù a bep seurt e-barzh, a roio bod d'ar strivoù graet du-mañ du-hont en hor yezh hag evit hor bro. Ur gentel a unvaniezh hag a urzhiadur a ziwan eta diwar an emglev-se... Souezhus ha nec'hus war un dro gwelout brogarourien vat zoken chom hep kas o skodenn : diseblanted ? diegi? pizhoni ? N'on ket evit hel lavarout. Koulskoude, ra soñjer e koust bremañ 25 000 lur moulañ ha strewiñ un niverennig evel homañ, neuze 500 komananter d'an nebeutañ a vefe ret da gaout diouzhtu evit gallout bevañ hep re a drabas...'' ».<br> Kemeret e oa bet ar stur gant tud ''Al Liamm'' (Latimier ha Per Denez), pa voe aet da gelenner e Gembre Ronan Huon hag eñ doe kaset « ul lizher rust », pa seblante dezhañ e voe silet ma voe bet staget ''Tír na nÓg'', peogwir e voe war-nes beuziñ<ref>Dispaket war al lec'hienn ronanhuon.alliamm.bzh.</ref>. Met kompezet e voe bet an traou, pa voe dalc'het e Kleder (diwezh miz Eost) [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion|Kamp etrekeltiek ar Vrezhonegerion]] kentañ<ref>Aozet gant [[Vefa de Bellaing]] ha Zavier Langleiz.Kentelioù brezhoneg a reas Ronan Huon.</ref>. E dibenn an niverenn 11, hini diwezhañ ar bloaz e lenner m'eo bet chañchet ar chomlec'hioù ret eo goulenn ar c'houmanantoù da Bêr ar Bihan, hemañ o chom e [[Trappes]], ha kas ar skridoù da René Huon, 3 rue Louis Pasteur, [[Landerne|Landerneau]]. === Penaos derc'hel ar gelaouenn war-neuñv hag arc'hantaouiñ embann al levrioù war un dro ? === ''Kef Al Liamm'' a veze graet eus ur c'hont ma veze difluket arc'hant ar brofourien dre miz ennañ hag e-kreiz 1949 e voe anv eus eil gef, ''Brezhoneg ar bobl'' e anvadur. Ne voe ket prest ar skipailh bihan da soñjal e vefe e gefridi embann levrioù. Daou aozadur a seblante bezañ war an dachenn : Skridoù Breizh, embannet levrioù yezh savet gant Kervella ha Hemon ganto nevez zo ha [Ar BALB|[Breuriezh al levrioù brezhonek]], savet diwar intrudu Langleiz, un den tost dezho<ref>Ar BALB a embannas [[Enez ar Rod]] e 1949.</ref>. Kinnig a reas ur mennoz nevez Roparz Hemon, pa zisplegas e oa un dra mallus d'ober : pourveziñ levrioù berr, aes da lenn ha marc'had mad d'ar re yaouank o tivrezhonekañ. E [[brezhoneg eeun]] e tlefe bezañ skrivet an testennoù. Kerkent e voe embannet daou levrig savet gant Roparz Hemon.<br> E derou 1950 e voe cheñchet an traou, pa voe dispaket e veze kinniget , ur sistem rakprenadennoù, mui ar gallustedprestañ arc'hant d'an embanner evitresev al levrioù diouzh samm ar c'hred digoret. Ur seurt koumanant argemmus e briz evit gwir.<br>Emiz Eost 1949 e voe aozet an eil Kamp etrekeltiek ar vrezhonegerien, e [[Plonevez-Porzhe]] ha Ronan Huon,kenrener gant Vefa de Bellaing. En degouezh-se ez eusbet tu kemer divizoù war dazont an embann brezhonek. ==Politikerezh embann== == Lec'h Al Liamm en [[Emsav]] == E penn ar bloaz 1948 ec'h embannas ar gelaouenn skridoù [[Roparz Hemon]] aet da Iwerzhon. Moullet e veze Al Liamm gant ti-moullerezh "La Mouette" er [[Ar Baol|Baol]] renet gant [[Florentin Goinard]], chomet e penn ti-embann [[Skridou Breiz]] a oa bet hini damgefridiel [[Strollad Broadel Breiz]], hemañ bet berzet e [[1944]].<br> E-pad ugent vloaz bennak en em gavas ar gelaouenn "Al Liamm" e penn ar stourm broadelour sevenadurel, ezel brudetañ ar [[kevread|c'hevread]] "[[Kuzul ar Brezhoneg]]" enebet ouzh ar c'hevread "[[Emgleo Breiz]]" a embannas ar gelaouenn "[[Brud]]" (deuet da vezañ [[Brud Nevez]]), er [[skolveurieg|skritur "skolveuriek"]] e-pad un toullad bloavezhioù da gevezañ ouzh "Al Liamm" end-eeun. Un emgann kalet e voe an emgann-se, rak berzet e oa ouzh "Al Liamm" pep bevez kefridiel diwar "Kest ar Brezhoneg" da skouer. D'ar mare-se 'ta e kemere''Al Liamm'' lec'h "Gwalarn". Kement-se a badas betek ar bloavezhioù dek-ha-tri-ugent. D'ar poent-hont e voe gwelet e oa trec'h kostezenn ar [[peurunvan]] renet gant ''Al Liamm'', hogen ar [[remziad]] nevez war-lerc'h [[1968]] a bellaas diouzh ar spered "broadelour rik" a vije bet hini Gwalarn hervez lod. Gwelloc'h eo bet ganto heuilh kinnigoù [[Roparz Hemon]] en e bennad "Tri oadvezh ar brezhoneg" embannet e n° 26 Al Liamm (Mae-Mezheven 1951) : "N'eus netra kollet, ha kalz a zo bet gounezet. Rak war gef start ar Yezh C'hlan e c'heller imboudañ barroù ar Parlant. Kefridi ar stourmerien evit ar brezhoneg a zo bremañ, evel ma oa hini an [[Tad Maner]], bezañ komprenet gant pobl ar vrezhonegerien.[[...]] An heug rak ar gerioù gallek (hag ar gerioù etrevroadel) a zo, pa seller mat, ur merk a wander kentoc'h eget ur merk a nerzh : un doare kompleks-izelder." Chom a ra ''Notennoù'' e diwezh ar gelaouenn, o klask ober meneg eus kement tra a c'hoarvez war-dro ar [[brezhoneg]] daoust d'an traoù bezañ kemmet da vat gant ar binvioù kelaouiñ a-vremañ (internet...). Setu ar pezh a skriv ar c'helenner skol-veur [[Francis Favereau]] e trede levrenn "[[Lennegezh ar brezhoneg en XXvet kantved]]" e 2008 (p 22) : " Hiziv e talc'h '''AL LIAMM''' da bleustrañ hevelep roud "kreiz", bet lañsus dezhi peurliesañ, daoust da chañs-dichañs an Istor, un hanter kantved-pad, pezh a lakas anezhi da nevesaat gwech ha gwech all, hep dezhi morse diroudañ diwar linenn-stur he mennadoù kentañ, sed an amboaz da sevel e brezhoneg ul lennegezh "vodern", broadel he spered, pe broadelour zoken hervez ster ar ger-se en hon yezh, hini ar broadoù bihan "gwasket", digor war ar bed avat hag an hollved zokennoc'h, hag e vije hervez ur reol yezh strizh a-walc'h, danzeet gant dalc'herien an emsav (an trede emsav, an hini sevenadurel, diwar rivinoù an eil ha diorroet tamm-ha-tamm)". Cheñch a ra ar bed, cheñch ar ra an teknikoù... Cheñch a ra Al Liamm. Klask a ra kendelc'her da ginnig skridoù lennegel ha sevenadurel "modern" da "bobl ar vrezhonegerien", da lavarout eo, traoù skrivet gant tud bet er skol-veur, evit tud bet er skol-veur. == Ar skrivagnerien bennañ hag ar re all == *Lod a oa eus rummad "[[Skol Walarn]]" : [[Roparz Hemon]], [[Maodez Glanndour]], [[Frañsez Kervella]], a lakaas da embann enni ivez darn eus o oberennoù ; *[[Yeun ar Gow]], bet chomet en e bart e-pad tost da 15 vloaz, a ginnigas div zousennad kontadennoù bennak e-kerzh bloavezhioù diwezhañ e vuhez (1961-1966) ; *Skrivagnerion a oa deuet d'an oad-gour e-pad ar [[Eil brezel bed|brezel]] pe dres goude : [[Per Denez]], [[Ronan Huon]], [[Youenn Olier]], [[Pêr ar Bihan|Pêr Diolier]], [[Marsel Klerg]], [[Pêr Bourdellez]], [[Jakez Konan]]... *Oberenn rener "Spered ar Vro", [[Tangi Malmanche]], eus deroù an [[XXvet kantved]] ; *[[Jarl Priel]] hag [[Añjela Duval]] a voe e-touez ar skrivagnerien dalvoudusañ embannet gant ar gelaouenn. Gellout a reer menegiñ [[Youenn Gwernig]], [[Reun Menez Keldreg]] ha barzhed evel [[Yann-Ber Piriou]] ivez... *[[Yann Gerven]], [[Goulc'han Kervella]], a embanne un darn eus o skridoù er skritur skolveuriek a ginnigas oberennoù d'al Liamm ha tud all a zeuas tre evel [[Filip Oillo]], [[Yann Talbot]], [[Tudual Huon]], [[Herve Latimier]], [[Malo Bouëssel du Bourg]], [[Erwan Hupel]] ha re all c'hoazh, an holl eus ur rummadoù yaouank pe yaouankoc'h. *[[Skridvarnerezh]] war [[lennegezh]] ar bed gant [[Reun ar C'halan]] a zo ivez ur romantour hag ur barzh. *Pouezus-kenañ eo al labour treiñ kaset war-raok gant skrivagnerien Al Liamm. Un doare da ober anaoudegezh gant lennegezhioù arall-vro ha da binvidikaat al lennegezh vrezhonek. *Un toullad skrivagnerien en em ziskouezas el lennegezh vrezhonek, evel [[Yann Bijer]]; [[Herve Gouedard]], [[Pierre-Emmanuel Marais]], [[Riwal Huon]]... [[Kristian Brisson]], a zeuas eus e du diwar ar skritur skolveuriek, hogen moullet e voe e oberennoù gant [[Mouladurioù Hor Yezh]], ezel evel embannadurioù [[Al Lanv]], embannadurioù [[An Alarc'h]], [[Bannoù-Heol]] ha [[Sav-Heol]] eus [[Kuzul ar Brezhoneg]]. Niverus eo bremañ an tiez embann brezhonek ha n'emaint ket holl e Kuzul ar Brezhoneg... *Kalz eus ar skrivagnerien vrudet daoust dezho bezañ, evit lod, embannet gant tiez-embann all, a gas oberennoù d'ar gelaouenn. Ouzhpenn an anvioù bet meneget a-us e kaver [[Mich Beyer]], [[Paskal Tabuteau]], [[Annie Coz]], [[Yann-Fulub Dupuy]], [[Maguy Kerisit]], [[Maï Ewen]], [[Kristian ar Braz|Kristian Braz]], [[David ar Gall]], [[Garmenig Ihuellou]], [[Aline Gleoneg]], [[Youenn Kervalan]]... Kendelc'her a ra Al Liamm da reiñ plas da skrivagnerien yaouank pe re n'int ket ken anavezet c'hoazh : [[Kristin David]], [[Stefan Carpentier]], [[Yann Guillamot]], [[Patrick Drean]], [[Jil Penneg]], [[Maël Graignic]] e-touez re all... Ar berzh bet graet gant ar genstrivadeg danevelloù bet aozet evit niveren 400 Al Liamm e 2013 a ziskouez e chom ar gelaouenn ur benveg a-bouez evit dizoleiñ "pluennoù" nevez ha kinnig d'ar vrezhonegerien oberennoù gant skrivagnerien diazezet o brud. Estreget lennegezh a gaver enni. Meur a studiadenn a zo bet embannet ganti ha pennadoù burutellañ levrioù a vez ingal : ur gelaouenn sevenadurel eo. Evel ma skriv [[Francis Favereau]] e trede levrenn e ''[[Lennegezh ar brezhoneg en XXvet kantved]]'' ([[Skol Vreizh]], 2002) : "Kaer eo gouzout ne ve ket tra-walc'h gant un dezenn skol-veur a-bezh da beurstudial hevelep pikol corpus, savet tamm-ha-tamm e-pad tost da dri-ugent vloaz prestik, gant nouspet kant a skrivagnerien pe a (gen)skriverien anezho, a-benn bezañ lennet gant meur a vil lenner e-pad keit-se." ==Liammoù== *[http://alliamm.bzh/ Lec'hienn ofisiel Al Liamm]. Gallout a reer klask pennadoù dre anv ar skrivagnerien, niverenn ar gelaouenn pe titl ar pennad. *[http://ronanhuon.alliamm.bzh/ Lec'hienn savet gant Al Liamm e koun e rener kozh, Ronan Huon]. * [https://skrivan.alliamm.bzh/ Blog Al Liamm] gant studiadennoù ha peadra da gregiñ gant skrivañ e brezhoneg == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Liamm, Al}} [[Rummad:Kelaouennoù lennegel brezhonek]] [[Rummad:Kelaouennoù Breizh]] [[Rummad:Al Liamm]] 0i603j7u1j04gg43rh81dm8lsc49ha6 0 11890 2187531 2097516 2026-04-10T13:12:02Z Arko 540 /* Loskaberzh ha Shoah */ katoliked 2187531 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur ger relijiel eo ar ger '''loskaberzh''', pe '''holokost'''<ref>"Liderezh an eurioù", lakaet e brezhoneg gant an ao.ao. [[Loeiz ar Floc'h]], [[Marsel Klerg|M. Klerg]], P. ar Gall, J. Lec'hvien, Deizlid VI Pasion an aotrou Krist, 39 (40), 2-14. 17-18, 7</ref>, hag a ra dave da [[aberzh]] ul loen par ha disi, unliv peurvuiañ, en tan, goude bezañ lazhet hervez giz ar relijion yuzev. Meneget eo e geriadur [[François Vallée]] evel ur ger o tont eus ar [[Kembraeg|c’hembraeg]], brezhonekadur "llosgaberth" moarvat, da dreiñ ar ger [[Galleg|gallek]] ''holocauste'', deuet diwar droidigezh c’hallek ar [[Bibl]] latin, a gaver ennañ ar ger ''holocaustum'', a deu eus ar [[gresianeg]] ὁλόκαυστον (eus ὅλος, hólos, « en e bezh » ha καυστός, kaústos, « leskiñ, deviñ »). Gant Hellaziz kozh e veze loskaberzhet loened ivez, en ul lid anvet ἐνάγισμα, enágisma. Un aberzh graet da zoueoù an traoñ, an douar, e oa, met ne oa ket anv a rannañ boued gant ar re varv pa veze peurzevet al loen lazhet. Neuze e veze lakaet al loen war an douar, ha dastumet e wad en ur foz, ar βόθρος / bóthros, evit magañ doueoù an douar, o fediñ pe o habaskaat. Deskrivet eo bet an aberzh-se gant Homera en Iliades. Hiziv an deiz e vez graet gant ar ger evit ober anv eus an doare krisañ zo da azeuliñ un doue en ur [[relijion]] bennak, evel pa vije kaoz eus lazhañ tud. == Loskaberzh ha [[Shoah]] == [[Restr:Holocaust_Mahnmal_Berlin_Stelenfeld.jpg|170px|thumb|right|Monumant al loskaberzh e Berlin]] E dibenn an [[XXvet kantved]] e voe implijet ar ger ''Holocaust'' gant filmourien [[Stadoù-Unanet|amerikan]] (darn anezho a orin [[yuzev]]) evit ober dave d’ar [[Gouennlazh|gouennlazhoù]] kaset da benn gant an [[Naziouriezh|nazied]] en [[Alamagn]] da vare an [[Trede Reich]]. Lakaet eo bet ar ger ''Holocaust'' ivez da envel un heuliad filmoù skinwel amerikan diwar-benn istor un tiegezh yuzevien alaman da vare al lazhadeg-se. Miret eo bet ar ger '''Holokost''' er braz eus ar yezhoù evit an degouezh istorel-se, hag e brezhoneg ivez<ref>P. Drezen, ''GeriaouEGI'', TES, 2007, p.84 (skrivet: "Holokaost").</ref>. Diouennañ Yuzevien ha Tsiganed dreist-holl a veze graet, hag ivez [[Sokialouriez|sokialourion]], [[katoliked]], [[Heñvelreizhouriezh|heñvelreizhourion]], [[Komunouriezh|komunourion]]. Peurvuiañ e vez lakaet da c’hwec’h milion an niver a yuzevien hag etre 200 000 ha 800 000 an niver a Tsiganed a zo bet distrujet evel-se. Dre astenn-ster e vez graet gant ar ger ivez evit ober anv eus lazhadeg ur rumm tud gant an nazied, evel an dud siet a gorf pe a spered, an henvelrevaded, an eneberien bolitikel, ar gomunourien, ar beoc’hgarourien, testoù Yehovah, ar gristenien enebet ouzh an naziouriezh, ar pobloù slav evel Poloniz pe ar Rused, da lavarout eo etre dek ha daouzek milion a dud en holl. Hiriv an deiz e vez graet gant ar ger evit ober anv eus gouennlazhoù arall, a-raok pe goude an Eil Brezel-Bed Troet e vezer da vont da-heul kazetennoù ha skinwel Pariz a ra gant ar ger [[Shoah]] ( a dalv kement ha ‘’drouziwezh’’) da-heul ar fim hir (9 eurvezh hanter) savet gant ar gall Claude Lanzmann diwar bennadoù-kaoz gant tud bet er c’hampoù-diouennañ. == Liammoù diabarzh == * [[Anne Frank]], [[Primo Levi]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Naziegezh}} {{Loskaberzh}} [[Rummad:Loskaberzh]] [[Rummad:Naziegezh]] [[Rummad:Gouennlazh ar Yuzevien]] [[Rummad:Gouennlazhoù]] 8ldkqmju87k92mdqx711il7tgnot1an 2187532 2187531 2026-04-10T13:18:51Z Arko 540 /* Loskaberzh ha Shoah */ liammoù 2187532 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur ger relijiel eo ar ger '''loskaberzh''', pe '''holokost'''<ref>"Liderezh an eurioù", lakaet e brezhoneg gant an ao.ao. [[Loeiz ar Floc'h]], [[Marsel Klerg|M. Klerg]], P. ar Gall, J. Lec'hvien, Deizlid VI Pasion an aotrou Krist, 39 (40), 2-14. 17-18, 7</ref>, hag a ra dave da [[aberzh]] ul loen par ha disi, unliv peurvuiañ, en tan, goude bezañ lazhet hervez giz ar relijion yuzev. Meneget eo e geriadur [[François Vallée]] evel ur ger o tont eus ar [[Kembraeg|c’hembraeg]], brezhonekadur "llosgaberth" moarvat, da dreiñ ar ger [[Galleg|gallek]] ''holocauste'', deuet diwar droidigezh c’hallek ar [[Bibl]] latin, a gaver ennañ ar ger ''holocaustum'', a deu eus ar [[gresianeg]] ὁλόκαυστον (eus ὅλος, hólos, « en e bezh » ha καυστός, kaústos, « leskiñ, deviñ »). Gant Hellaziz kozh e veze loskaberzhet loened ivez, en ul lid anvet ἐνάγισμα, enágisma. Un aberzh graet da zoueoù an traoñ, an douar, e oa, met ne oa ket anv a rannañ boued gant ar re varv pa veze peurzevet al loen lazhet. Neuze e veze lakaet al loen war an douar, ha dastumet e wad en ur foz, ar βόθρος / bóthros, evit magañ doueoù an douar, o fediñ pe o habaskaat. Deskrivet eo bet an aberzh-se gant Homera en Iliades. Hiziv an deiz e vez graet gant ar ger evit ober anv eus an doare krisañ zo da azeuliñ un doue en ur [[relijion]] bennak, evel pa vije kaoz eus lazhañ tud. == Loskaberzh ha [[Shoah]] == [[Restr:Holocaust_Mahnmal_Berlin_Stelenfeld.jpg|170px|thumb|right|Monumant al loskaberzh e Berlin]] E dibenn an [[XXvet kantved]] e voe implijet ar ger ''Holocaust'' gant filmourien [[Stadoù-Unanet|amerikan]] (darn anezho a orin [[yuzev]]) evit ober dave d’ar [[Gouennlazh|gouennlazhoù]] kaset da benn gant an [[Naziouriezh|nazied]] en [[Alamagn]] da vare an [[Trede Reich]]. Lakaet eo bet ar ger ''Holocaust'' ivez da envel un heuliad filmoù skinwel amerikan diwar-benn istor un tiegezh yuzevien alaman da vare al lazhadeg-se. Miret eo bet ar ger '''Holokost''' er braz eus ar yezhoù evit an degouezh istorel-se, hag e brezhoneg ivez<ref>P. Drezen, ''GeriaouEGI'', TES, 2007, p.84 (skrivet: "Holokaost").</ref>. Diouennañ Yuzevien ha Tsiganed dreist-holl a veze graet, hag ivez heskinet ha drouklazhet [[sokialour]]ien, [[katoliked]], [[Heñvelrevelezh|heñvelreviaded]], [[frankizouriezh|frankizourien]], [[komunour]]ien (adalek 1941). Peurvuiañ e vez lakaet da c’hwec’h milion an niver a yuzevien hag etre 200 000 ha 800 000 an niver a Tsiganed a zo bet distrujet evel-se. Dre astenn-ster e vez graet gant ar ger ivez evit ober anv eus lazhadeg ur rumm tud gant an nazied, evel an dud siet a gorf pe a spered, an henvelrevaded, an eneberien bolitikel, ar gomunourien, ar beoc’hgarourien, testoù Yehovah, ar gristenien enebet ouzh an naziouriezh, ar pobloù slav evel Poloniz pe ar Rused, da lavarout eo etre dek ha daouzek milion a dud en holl. Hiriv an deiz e vez graet gant ar ger evit ober anv eus gouennlazhoù arall, a-raok pe goude an Eil Brezel-Bed Troet e vezer da vont da-heul kazetennoù ha skinwel Pariz a ra gant ar ger [[Shoah]] ( a dalv kement ha ‘’drouziwezh’’) da-heul ar fim hir (9 eurvezh hanter) savet gant ar gall Claude Lanzmann diwar bennadoù-kaoz gant tud bet er c’hampoù-diouennañ. == Liammoù diabarzh == * [[Anne Frank]], [[Primo Levi]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Naziegezh}} {{Loskaberzh}} [[Rummad:Loskaberzh]] [[Rummad:Naziegezh]] [[Rummad:Gouennlazh ar Yuzevien]] [[Rummad:Gouennlazhoù]] 84376migaulkggkt3zc24lx1cfedfth 0 12799 2187530 2085620 2026-04-10T12:52:31Z Arko 540 freskaat, kempenn, vk 2187530 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Annelies Marie Frank''' ([[12 Mezheven]] [[1929]] - [[12 Meurzh]] [[1945]]) a oa ganet e [[Frankfurt am Main]] (kêr vrasañ [[land]] [[Hessen]] en [[Alamagn]]) ha mervel a eure e [[kampoù-bac'h|kamp-bac’h]] [[Bergen-Belsen]]. Ur grennardez [[yuzev]] a oa anezhi, ha skrivañ a reas, en [[Amsterdam]], e-kerzh aloubidigezh an [[Izelvroioù]] gant an Alamaned, un deizlevr e [[nederlandeg]] hag a voe troet goude ar brezel e ouzhpenn dek yezh ha tri-ugent ha gwerzhet ouzhpenn tregont milion a skouerennoù anezhañ dre ar bed. == He bugaleaj == Merc’h yaouankañ Otto Heinrich Frank ([[1889]]-[[1980]]) hag e wreg Edith Hollander ([[1900]]-[[1945]]) e oa Anne Frank. Pa zegouezhas [[Adolf Hitler]] e penn Alamagn e [[1933]] e kuitajont Frankfurt da vont da [[Amsterdam]] evit tec’hout rak heskinerezh an [[nazied]] en ur ranndi e karter Merwedeplein e vevas Anne Frank hag he familh etre [[1934]] ha [[1942]] E [[1940]] koulskoude e voe aloubet an Izelvroioù gant an nazied, ha kerkent e voe klasket war-lerc'h ar Yuzevien. Trizek vloaz e oa Anne Frank d'ar 6 a viz Gouhere 1942 pan eas an tiegezh da guzhat el labouradeg "Opekta" a oa da Otto Frank hag a oa e karter Prinsengracht e kreiz-kêr Amsterdam. <gallery mode="packed" heights="220px"> AnneFrank1940 crop.jpg|Anne Frank e 1940 AnneFrankMerwedeplein.jpg|Ar ranndi e Merwedeplein </gallery> == Ar vuhez e kuzh == Rannet e oa ar savadur e div lodenn, an hini diaraok hag an hini diadreñv : en diaraog e oa an embregerezh hag ar stal, burevioù a-us dezho. Evit ar stal a yae betek ar sanailh dindan an adti, an Achterhuis. En estaj an ti en diadreñv eo e oa eizh den o kuzhat: Otto hag Edith Frank, tud Anne ; Anne hag he c'hoar vras Margot ; an aotrou Dussel, un dentour yuzev (Fritz Pfeffer e wir anv) ; an aotrou hag an itron Van Daan hag o mab Peter (Van Pels o gwir anv). Kuzhet e oa an nor da vont e-barzh an adti a-drek ul levraoueg savet a-benn-kaer. Degaset e veze boued d'an eizh den-se gant pevar den : Jo Kleiman, Viktor Kugler, Miep Gies hag Elly Vossen. E-kerzh ar bloavezhioù-se e kontas Anne en he deizlevr pegement a aon he devoa o vevañ e kuzh, penaos e kroge da vezañ douget da Beter, penaos e savas bec'h etre he zud ha hi, ha pegen bras e oa he c'hoant da vout skrivagnerez. Tremen a rejont daou vloavezh e kuzh evel-se. == Flatret ha tapet gant ar polis alaman == D'ar 4 a viz Eost 1944 ez eas unan bennak da bellgomz d'ar [[Gestapo]], a gasas ar Grüne Polizei d'o dastum. Kaset e voent neuze da gamp Westerbork da gentañ, ha d'an 21 a viz Gwengolo e voent lakaet en tren diwezhañ war-du [[Auschwitz]]. Eno e tegouezhjont tri devezh war-lerc'h. Jo Kleiman ha Victor Kugler a voe bac'het. Miep Gies ha Bep Voskuijl, a oa bet ouzh o gwareziñ, ne voe ket klasket afer outo. E-keit-se e voe kavet deizlevr Anne gant Miep Gies hag Elly Vossen, div eus o gwarezerien. Bez e oa anezhañ meur a gaier a 300 pajennad dornskrivet en holl. Kuzhet e voe ar gavadenn gant Miep Gies en he burev. Ur miz e tremenas Margot hag Anne e kamp [[Auschwitz-Birkenau]] a-raok bout kaset da v-[[Bergen-Belsen]], ma varvjont gant ar [[brec'h-du|vrec'h-du]] e miz Meurzh 1945, daou viz a-boan a-raok dieubidigezh an Izelvroioù. 16 vloaz e oa Anne. Edith Frank, mamm Anne a voe skoet klañv hag a varvas gant ar skuishentez en Auschwitz-Birkenau. Hermann van Pels a voe kaset d'ar gambr-gas e miz Gwengolo 1944 en Auschwitz-Birkenau Fritz Pfeffer a voe skoet klañv hag a varvas gant ar skuishentez d'an 20 a viz Kerzu 1944 e [[Kamp-bac'h Neuengamme|Neuengamme]]. Augusta van Pels a varvas e miz Ebrel 1945 e [[Theresienstadt]]. Peter van Pels a varvas d'ar 5 a viz Mae 1945 e kamp [[Kamp-bac'h Mauthausen|Mauthausen.]] Ne chomas nemet Otto Frank, tad Anne, a zeuas e-maez [[kamp-diouennañ]] Auschwitz. Mervel a eure e [[Basel]] (Suis) e 1981 d'an oad a 91 bloaz. War-lerc'h ar brezel, pa voe asur e oa marvet Anne, ez eas Miep Gies da gas deizlevr e verc'h dezhañ. Neuze en lakaas embann dindan an anv '''Deizlevr Anne Frank'''. == [[Nagennouriezh]] == Er bloavezhioù tremen ez eus deuet a zindan wask un embannadur eus skrid orin Anne Frank hag eus an hini bet graet gant he zad. Tud zo evel an nagennour gall [[Robert Faurisson]], a nac'has e vije gwir ar pep brasañ eus danevell ar grennardezenn. Meur a skiantour a zo bet o plediñ gant ar skridoù ha dizarbennet eo bet tezennoù Faurisson. == Filmoù == Abaoe [[1960]] e c'haller gweladenniñ an ti ma voe Anne hag he ziegezh o kuzhat. Unan eus ar mirdioù a vez gweladennet ar muiañ en Amsterdam eo. Er bloavezh 1959 e voe savet ur film diwar he levr gant ''George Stevens''. Meur a film skinwel zo bet graet ivez, hag ur film tresadennoù-bev japanat zo bet graet ivez, ''Anne no nikki'' e [[1995]]. == Danvez kar == * [[Eil brezel bed]] * [[Gouennlazh]] * [[Diskoulm diwezhañ]] * [[Shoah]] * [[kampoù-bac'h]] * [[kampoù-diouennañ]] * [[Roll kampoù-bac’h an nazied]] * [[Auschwitz]] == Liammoù diavaez == {{Commons|Anne Frank|Anne Frank}} * [http://www.annefrank.org/ Mirdi Anne Frank] * [https://web.archive.org/web/20021004212004/http://www.geocities.com/afdiary/index.html Diwar-benn he zud] * [https://web.archive.org/web/20030801215947/http://www.abc-lefrance.com/fiches/JournaldAnneFrank.pdf Diwar-benn film George Stevens] {{Loskaberzh}} {{DEFAULTSORT:Frank, Anne}} [[Rummad:Amsterdam]] [[Rummad:Skrivagnerien deizlevrioù]] [[Rummad:Skrivagnerien nederlandek]] [[Rummad:Skrivagnerien an Izelvroioù]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Loskaberzh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1929]] [[Rummad:Marvioù 1945]] ne6wz33ngmpapuk5odiyisgic9f5m5i 0 18085 2187537 2185457 2026-04-10T13:59:14Z Arko 540 /* A bep seurt */ 2187537 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Strollad Breizh''' a zo ur strollad politikel [[broadelour]] [[breizh]]at, e c’hoant bezañ krouiñ ur "Republik Breizhat", ezel eus [[Unvaniezh Europa]]. Ezel eo eus [[Kevread ar Broioù Unanet]] hag a vod strolladoù broadelour eus ar C'hwec'hkorn. == Programm == Krouet eo bet ar strollad politikel-mañ e [[2000]]. C’hoant en deus reiñ da [[Breizh|Vreizh]] (hini ar 5 departamant) an ensavadurioù evit he diorroidigezh [[armerzh]]el, sokial, [[sevenadur]]el, politikel hag e-keñver an [[endro]]. E bal a zo kaout ensavadurioù heñvel ouzh re [[broad]]où all e [[Europa]], da skouer [[Bro-Skos]], [[Bro-Iwerzhon]] pe [[Katalonia]]. Dre welout Breizh evel ur vroad (gant gwirioù en Europa eta) e c'houlenn Strollad Breizh krouiñ ur [[Stad]] breizhat ezel eus [[Unvaniezh Europa]]. Hec'h ensavadurioù a vo anavezet en Europa hag er bed a-bezh d’ar mare-se. Ouzhpenn ar bennaenn (ur broad en deus gwirioù), Breizh en deus pep tra da c’hounit gant an dishualded e-keñver an armerzh hag ar sokial, ar sevenadur pe an en-dro. == Mennozhioù == [[Lugan]] Strollad Breizh a zo : « Evit Breizh dishual, embregus, ekologel ha kengred ».<br> En ur studiañ abegoù « sac’hadur al luskadoù politikel breizhat », ar strollad a asur kaout c’hoant « gwelet ar Vretoned evel m'emaint ha n'eo ket evel m’hon eus c’hoant e vefent ». E-keñver an tuioù a-gleiz pe a-zehoù emañ Strollad Breizh etre ar [[demokratelezh sokial]] hag an [[demokratelezh|demokratelezh sokial-ha-frankizour]], pa'z eo ar pal pennañ krouiñ ensavadurioù. An unvaniezh eo eo lakaet war-wel, gant ar youl strollañ tud kizidigezhioù a bep seurt ganto. Gant 600 ezel, en o zouez tud hag a stourm evit ur strollad politikel evit ar wech kentañ, Strollad Breizh en deus bet en e vurev izili eus ar c'hreiz-kleiz evel [[Jean-Paul Moisan]], kelenner mezegezh hag embregerer e Naoned, [[Iffig Remond]], bet maer [[Sant-Hern]], [[Jacky Flippot]], eil-maer [[Blaen]], pe kreiz-dehoù evel [[Gérard Olliéric]], [[Yves Pelle]], bet eil-maer [[Erge-ar-Mor]] ha kuzulier-kêr [[Roazhon]], [[Franck Darcel]], produer sonerezh, [[Emile Granville]], eil-maer [[Redon]], pe c'hoazh [[Caroline Ollivro]], kuzulierez-kêr [[Pempoull]]. == Engouestloù a bep seurt == - Karta "Ya d’ar brezhoneg" : e miz Ebrel [[2009]] eo bet sinet ar Garta [[Ya d’ar brezhoneg]] etre SB hag [[Ofis ar Brezhoneg]] evit kas ar brezhoneg war-raok en e vuhez diabarzh hag e gehentiñ diavaez. An eil strollad politikel eo a sin ar garta-mañ goude ar Re C'hlas. - Koulzad etrebroadel "Don't nuke the Climate" : e miz Gouere 2009 eo divizet gant SB harpañ anezhañ. Kenurzhiet eo gant ar rouedad "[[Mont er-maez eus an nukleel]]", evit [[Kuzuliadeg ar Broadoù Unanet war Kemmadur an Hin]] e Kopenhagen. == Aozadur == An aozadur a zo kevreadel. Bez ez eus evit ar poent ur c’hevread evit pep departamant e Breizh, hag ur c'hevread evit an diavaez, diazezet e [[Londrez]], ar sekretour o vezañ [[Alexandre Delin]]. Ur gevrenn vras a zo e [[Pariz]]. Pep [[kevread]] a zilenn e sekretour, hag hervez ar c’hoantoù un eil-sekretour hag un teñzorour. Labour ar sekretour a zo aozañ an emvodoù, bezañ a-berzh ar c’hevread en diavaez pe e diabarzh ar Strollad. Ar sekretourien kevreadel a zo tud a-bouez. N’int ket mistri met tud a-berzh. Izili evel ar re all int. Boaz eo izili ar c'hevread da reiñ o ali diwar-benn sujedoù resis ha lec’hel. Ar sekretour kevreadel a sin ar c'hemennadennoù e anv ar Strollad pe ar c’hevread. An ensavioù broadel a zo dilennet e-pad ar c’hendalc’h. Bez ez eo ar c’huzul broadel (Parlamant Strollad Breizh). E izili a zo dilennet e-pad daou vloaz. Komz a reont eus hentoù meur ar Strollad (degemer a ra pe get an testennoù kinniget gant ar stourmerien evit programm ar strollad, kemer strategiezhioù emglev, kannadur, hag all). A-wechoù e vez digor da zilennidi ar c’homisionoù (hag a zo lakaet da skrivañ programm ar Strollad diwar-benn sujedoù resis : [[armerzh]], ensavadurioù, hag all) pe izili ar gevrenn lec'hel. Renet eo ar burev gant ar prezidant dilennet e-pad ar c’hendalc’h. En em vodañ a ra bep 3 miz. Ur gelaouenn diabarzh a zo anezhi. Meur a forom internet a zo bet krouet evit eskemm etre an izili pe gant tud eus an diavaez. Strollad Breizh a zo rannet e kevreadoù lec'hel : * Kevread [[Aodoù an Arvor]] * Kevread [[Penn-ar-Bed]] * Kevread [[Bro-Roazhon]] * Kevread [[Bro-Naoned]] * Kevread [[Mor-Bihan]] * Kevread diavaez Isrannoù zo evit klotañ gant broioù zo evel ar [[Poc'hêr]] ha [[Bro-Sant-Maloù]] == Askol == Bet krouet e [[2004]], [[Askol]] a bod dilennidi Breizh, ezel pe tost ouzh Strollad Breizh. O fal a zo labourat evit dishualded ensavadurel Breizh. E brezidant a zo [[Yann Jestin]], eil-maer [[Lesneven]], hag e eil-prezidant [[Jean-Claude Rivallain]], kuzulier-kêr [[Gwinieg-Breizh]]. == [[Ar Vretoned Yaouank]] == Rann yaouank ar Strollad eo, bet krouet e 2007 e-pad ar c’hendalc’h. E bal a zo kas da benn obererezhioù e liamm gant ar re yaouank e-keñver ar strollad. Ar Vretoned Yaouank o deus kemeret perzh e [[2006]] e devezhioù etrevroadel ar re yaouank aozet gant ar [[Strollad Broadelour Euskarat]] e [[Bilbao]] hag int bet degemeret gant al [[Lehendakari]], penn gouarnamant [[Euskadi]]. Liammoù o deus ivez gant minorelezhioù broadel Europa dre an aozadur [[Youth of European Nationalities]], ha bet int bet e Polonia, Danmark ha Tchekia er framm-mañ. Liammoù o deus ivez gant re yaouank strolladoù all evel [[Plaid Cymru]], [[Nieuw-Vlaamse Alliantie]] hag all. Aozet o deus koulzadoù diwar-benn adreizh ar skolioù-meur pe betoniñ an aodoù. Kemeret o deus perzh er c'houlzadoù bras evel dilennadegoù an tiez-kêr e 2008 pe c'hoazh dilennadegoù Europa e miz Mezheven 2009.<br /> ''[[Yaouankiz]]'' a zo anv o c'helaouenn. Ul lec'hienn internet o deus, hag ur bajenn war Facebook. == Dilennadegoù == Strollad Breizh en deus meur a wech kinniget danvez-dilennidi. === A-raok 2009 === War ar renk emañ evit ar wezh kentañ e div zilennadeg darnel ar c'hanton e [[2004]], hag unan e [[2005]]. E gannaded o deus bet evit ar wech kentañ etre 1,5% ha tost da 4%. Evit an dilennadegoù kannad e [[2007]], 4 kannad a zo bet kinniget: * [[Yves Le Mestric]] evit pastell-vro [[Gwitreg]] (Il ha Gwilun) eiler Brice Malet. 686 mouezh, ar pezh a ra 0,89% * [[Gérard Guillemot]] evit pastell-vro Roazhon-Su (Il ha Gwilun) eiler Sébastien Girard. 249 mouezh, ar pezh a ra 0,57% * [[Emile Granville]] evit pastell-vro [[Redon]] (Il ha Gwilun) eiler Olivier Berthelot. 847 mouezh, ar pezh a ra 1,27% * [[Hervé Le Guen]] evit pastell-vro [[An Oriant]] (Morbihan) eiler Gaël Fleurent. 686 mouezh, ar pezh a ra 1,44% E pad un dilennadeg darnel ar c'hanton e Redon d’an 23 a viz Gwengolo 2007, Emile Granville en deus bet 3,58% eus ar mouezhioù. E 2008, Yann Jestin, prezidant Askol, en deus bet 25,18% eus ar mouezhioù e-pad dilennadeg ar c'hanton e Lesneven. E-pad dilennadegoù kumun miz Meurzh [[2008]], Strollad Breizh en deus kinniget un ugent bennak a dud. Bez en deus bet a-benn ar fin un degad a dilennidi kumun en o zouez ur maer ha tri eilmaer. Ar vroadelourien gentañ int o vezañ bet dilennet e Breizh. === "Mouezh Breizh en Europa", dilennadegoù Europa e 2009 === Sevel a ra SB ul listenn, "Mouezh Breizh en Europa" he anv evit dilennadegoù Europa aozet e miz Mezheven 2009. Kinnig a ra un ugent bennak tud, [[Emile Granville]] en o fenn. Ar wech kentañ eo da SB kinnig ul listenn e Breizh a-bezh. Ar "Grand Ouest" eo framm ofisiel an dilennadegoù-mañ (rannvro Breizh, rannvro Broioù-al-Liger ha rannvro Poitou-Charentes) met SB a ra e goulzad e 5 departamant Breizh nemetken. 2,5% eus ar mouezhioù a ya d'ar listenn. === "Ni ho savo Breizh", an dilennadegoù rannvroel e 2010 === ''Evit gouzout muioc'h, kit d'ar pennad [[Ni ho savo Breizh]].''<br> Mont a ra SB war ar renk evit dilennadegoù ar rannvroioù e miz Meurzh 2010, e framm ul listenn unvaniezh anvet "Ni ho savo Breizh", [[Christian Troadec]], maer [[Karaez]] ha kuzulier e [[rannvro Breizh]], en he fenn. E [[Broioù al Liger]] emañ ivez SB war ar renk met kabaliñ a ra nemet el Liger-Atlantel, [[Jacky Flippot]], eil-maer [[Blaen]] e penn al listennad. <br /> Lugan al listenn a zo "Evit Breizh dishual, kengred, ekologel hag abil". Ar frazenn "Ni ho savo Breizh", pe ''Nous te ferons Bretagne'' en e stumm gallek orin, a zo tennet eus ur barzhoneg skrivet gant [[Xavier Grall]].<br> An disoc'hoù : 2.31% en Il-ha-Gwilen, 2.76% el Liger-Atlantel, 3.51% er Morbihan, 4.37% e Aodoù-an-Arvor ha 6.82% e Penn-ar-Bed. Lec'hienn al listenn, brezhoneg e-barzh : {{br}} http://nousteferonsbretagne.blogspot.com <br> Ul lec'hienn eus SB diwar-benn Ni ho savo Breizh, e brezhoneg : {{br}} http://regionales.partibreton.org/?lng=bz === Dilennadegoù ar rannvro e 2015 === SB en em gav gant [[Pour la Bretagne]], strollad Christian Troadec, hag an [[UDB]], met hemañ a nac'h mont war ar renk asambles gant Strollad Breizh. N'eo ket kavet un emglev kenetrezo. A-benn ar fin ne ya ket SB war ar renk. Sevel a ra Bertrand Deléon ul listennad dizalc'hour buan, met hep kalz a folennoù votiñ. === Dilennadegoù kannad e 2017 === Un emglev zo skoulmet etre SB, an [[Alliance Écologiste Indépendante]] hag ar [[Parti Fédéraliste Européen]], dindan an anv "100% BZH, 100% La force éco-citoyenne". Evit ar wezh kentañ emañ danvez-kannaded Strollad Breizh er 31 bastell-vro dilenn, da lavaret eo e Breizh a-bezh. En ur c'hemperzh diaes, just goude dilennadegoù ar prezidant, e teu a-benn SB d'ober muioc'h eget 1% e ouzhpenn 10 pastell-vro. === Dilennadegoù Europa 2019 === War Frañs a-bezh eo aozet ar vouezhiadeg ar wech-mañ. Kemer a ra perzh SB gant ar Strollad Kevreadelour Europat ha Breizh Europa. === Dilennadegoù an tier-kêr 2020 === War listennoù unvaniezh e ya izili Strollad Breizh, e pemp departamant Breizh. === Dilennadegoù rannvro 2021 === Kinnig a ra Strollad Breizh en em unvaniñ evit an dilennadegoù rannvro da Breizh Europa, luskad Franck Darcel, War-raok Breizh, Evit Breizh, luskad Kristian Troadeg, an UDB, ha Daniel Cueff, met ar re-se a zibab mont war listennadennoù ar strolladoù gall bras. A-benn ar fin e ya Strollad Breizh en e anv ha sevel a ra al listenn "Breizh e karg" Joannic Martin en e benn. Kemer a ra perzh er c'houlzad ofisiel hag en holl tabutoù skinwel ha skingomz aozet gant Ouest-France, An Telegram, TVR, Tebeo, France 3 ha France Bleu. Budjed bihanañ dilennadegoù rannvro Breizh eo. Displegañ a ra temoù liesseurt evel ar statud annezad, ar yezhoù rannvroel (e-kerz lezenn Molac), krouiñ ur polis rannvroel, etc. Ur c'hlip zo savet ivez e-kichen Sant-Brieg. Dastum a ra 1,55% eus ar mouezhioù, an hini nemetañ hag a gresk asambles gant EELV. === Dilennadegoù kannaded 2022 === Pevar danvez kannad ha tregont zo war ar renk, en o zouez unan e Amerika an Norzh hag unan e takad Alamagn hag Europa ar c'hreiz. Kengevredet en doa SB gant strolladoù all [[Kevread ar Broioù Unanet]] krouet e miz Genver 2021, hag ekologourien e Bro-C'hall (paz EELV met ekologourien eus an tu kreiz kleiz betek an tu kreiz dehoù). == A bep seurt == Tud vrudet zo bet ezel eus Strollad Breizh : [[Reun an Ostiz]], savet gantañ ar [[skol Diwan]] kentañ, an embreger ha kelenner war ar genetik [[Jean-Paul Moisan]], ar c'haner ha skrivagner [[Frank Darcel]], ar c'homedian [[Jean-Yves Lafesse]], an emsaver [[Pêr Loquet]]... == Da welout ivez == * [[Ar Vretoned Yaouank]] * [[Emsav]] == Liammoù diavaez == * {{fr}} [http://www.partibreton.org Lec’hienn ofisiel] * {{fr}} [http://www.youtube.com/user/PartiBretonTV?gl=FR&hl=fr Videoioù Strollad Breizh] {{Strolladoù Politikel e Breizh}} [[Rummad:Strolladoù politikel Breizh]] [[Rummad:Emsav Breizh]] [[Rummad:Stourm politikel e Breizh]] [[Rummad:Strolladoù politikel broadelour]] [[Rummad:Broadelouriezh]] blcvf7jzr2a6h0ylvwmt762w4dgdwov 0 24675 2187579 1526951 2026-04-11T11:45:02Z Dishual 612 2187579 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Islamabad''' ([[ourdoueg]]:اسلام آباد) eo kêr-benn [[Pakistan]]. [[Rummad:Kêrioù Pakistan]] [[Rummad:Kêrioù-penn Azia]] 1j625irneahtfpbvo791u6cgxx38qf6 2187580 2187579 2026-04-11T11:58:36Z Dishual 612 2187580 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Islamabad''' ([[ourdoueg]]:اسلام آباد) eo kêr-benn [[Pakistan]]. An [[Listenn ar c'hêrioù eus Pakistan hervez ar boblañs|dekvet kêr pobletañ]] eo er vro gant ouzhpenn da 1,1 milion a annezidi. Meret eo en un doare kevredadel gant [[Gouarnamant Pakistan]] evel lodenn eus [[tiriad kêr-benn Islamabad]] — ha gant 2,3 milion a annezidi en [[tolead kêr]]. Savet evel [[steuñv kêr]] er bloavezhioù 1960 hag diazezet e 1967 a-hed [[torgennoù Margalla]], Islamabad a oa bet o kemer lec'h [[Karachi]] evel kêr-benn eus Pakistan.<ref>[[Rawalpindi]], lec'hiet e-kichen Islamabad, a oa bet kêr-benn ''[[de facto]]'' ar vro eus 1959 betek 1967 e-pad ma oa Islamabad o vezañ savet.</ref> Lec'hiet eo e norzh kêr [[Rawalpindi]], ar gêr vrasañ eus [[Uhelenn Pothohar|norzh Punjab]], hag asambles e savont [[takad kêrel Islamabad–Rawalpindi]] gant ouzhpenn 5,7 milion a annezidi. [[Rummad:Kêrioù Pakistan]] [[Rummad:Kêrioù-penn Azia]] 611k413t2k2pj3tx9gvb2w36ejc2m69 0 37941 2187564 2106853 2026-04-11T03:23:54Z Iojhug 39065 2187564 wikitext text/x-wiki {|align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin-left:1em; width:25em; font-size:90%; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #0076BD" " | {| style="background:#FFFFFF" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:#FFFFFF" align="center" width="100%" |<div style="color:#0076BD; font-size:1.5em;">'''Olympique de Marseille'''</div> | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Restr:OM 2026 logo.png|100px]] |- | '''Klub krouet e''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1899]] |- | '''Lesanvioù''' | bgcolor=#EEEEEE| ''OM'', ''Les Phocéens'', ''Les Olympiens'' |- | '''Ger-stur''' | bgcolor=#EEEEEE| ''Droit Au But'' |- | '''Livioù''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Bleu]] et [[blanc]] |- | '''Stad''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Stade Vélodrome]] <br>(67 394 plas) |- | '''Bet ar muiañ a dud''' | bgcolor=#EEEEEE| 65 148 arvester <br> ([[5 a viz Mae]] [[2015]], {{Paris Saint-Germain}}) |- | '''Prezidant''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Restr:Flag of France.svg|20px]] [[Stéphane Richard]] |- | '''Gourdoner''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Restr:Flag of Senegal.svg|20px]] [[Habib Beye]] |- | '''Sez''' | bgcolor=#EEEEEE| La Commanderie <br> 33, traverse de la Martine <br> BP 108 <br> 13 425 [[Marseille]] CEDEX 12 |- | '''Kreizenn bleustriñ''' | bgcolor=#EEEEEE| La Commanderie e [[Marseille]] |- | '''C'hoarier en deus c'hoariet ar muiañ''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Restr:Flag of France.svg|20px]] [[Roger Scotti]] : 402 krogad, 61 pal |- | '''Gwellañ planter palioù''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Restr:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Gunnar Andersson]] : 169 pal |- | '''Aveour''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Adidas]] |- | '''Sponsor''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Neuf (société)|9 telecom]] |- | '''Lec'hienn Web''' | bgcolor=#EEEEEE| http://www.om.net |- |bgcolor="white"|{{Football kit|pattern_la=_shouldersonwhite|pattern_b=|pattern_ra=_shouldersonwhite|leftarm=66CCFF|body=FFFFFF|rightarm=66CCFF|shorts=FFFFFF|socks=66CCFF|title=Er gêr}} |bgcolor="white"|{{Football kit|pattern_la=_colorunderwhite|pattern_b=_arg06h|pattern_ra=_colorunderwhite|leftarm=75AADB|body=FFFFFF|rightarm=75AADB|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=Er-maez}} |} An '''Olympique de Marseille''' (anvet ivez '''OM''') a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e [[1899]]. == Roll loreidi == {| align="right" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="text-align: center; font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" | '''C'hoarier''' | '''Krogadoù''' |----- bgcolor="#EFEFEF" | [[Roger Scotti]] | '''360''' |- bgcolor="#CCCCCC" | '''C'hoarier''' | '''Palioù''' |----- bgcolor="#EFEFEF" | [[Gunnar Andersson]] | '''187''' |----- | [[Jean-Pierre Papin]] | '''184''' |----- bgcolor="#EFEFEF" | [[Josip Skoblar]] | '''175''' |----- | [[Emmanuel Aznar]] | '''148''' |----- bgcolor="#EFEFEF" | [[Joseph Yegba Maya]] | '''111''' |----- | [[Georges Dard]] | '''106''' |----- bgcolor="#EFEFEF" | [[Mario Zatelli]] | '''103''' |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * '''[[Kevre ar gampioned UEFA|Kevre ar gampioned]]''' ** Trec'hour : [[Kevre ar Gampioned 1992-1993|1993]]. ** Gourfennad : [[Coupe des clubs champions européens 1990-1991|1991]]. * '''[[Kib UEFA]]''' ** Gourfennad: [[Kib UEFA 1998-1999|1999]] ha 2004. * '''[[Kib Intertoto]]''' ** Trec'hour : [[2005]]. * '''[[Kampionad mell-droad Frañs Ligue 1|Kampionad]] ''' ** Kampion : [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1936-37|1937]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1947-48|1948]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1970-71|1971]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1971-72|1972]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1988-89|1989]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1989-90|1990]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1990-91|1991]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1991-92|1992]] ha 2010. ** Beskampion : [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1937-38|1938]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1938-39|1939]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1974-75|1975]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1986-87|1987]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1993-94|1994]], [[Kampionad mell-droad Frañs D1 1998-99|1999]] ha [[Kampionad mell-droad Frañs L1 2006-2007|2007]] * '''[[Kib mell-droad Bo-C'hall|Kib Bro-C'hall]]''' ** Trec'hour : [[1924]], [[1926]], [[1927]], [[1935]], [[1938]], [[1943]], [[1969]], [[1972]], [[1976]] ha [[1989]]. ** Gourfennad : [[1934]], [[1940]], [[1954]], [[1986]], [[1987]], [[1991]], [[2006]] ha [[2007]]. * '''[[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|Kampionad Frañs D2]] ''' ** Kampion : [[Kampionad mell-droad Frañs D2 1994-95|1995]]. * '''Kampionad Frañs Amatour''' ** Kampion : [[1929]] * '''Kampionad DH Sud-Est''' ** Kampion : [[1927]], [[1929]], [[1930]] ha [[1931]]. * '''Kampionad [[Union des sociétés françaises de sports athlétiques|USFSA]] Littoral ''' ** Kampion : [[1904]], [[1905]], [[1906]], [[1907]], [[1908]] et [[1919]]. |width="20"|&nbsp; |valign="top"| * '''Yaouank''' **'''[[Kib Gambardella]]''' *** Trec'hour : [[1979]] |} == Skipailh 2007/2008 == {| |- valign="top" | ;'''Diwallerien''' * [[Cédric Carrasso]] (1) {{Frañs}} * [[Steve Mandanda]] (30) {{Frañs}} * [[Sébastien Hamel]] (16) {{Frañs}} ;'''Difennerien''' * [[Taye Taiwo]] (3) {{Nigeria}} * [[Laurent Bonnart]] (24) {{Frañs}} * [[Julien Rodriguez]] (4) {{Frañs}} * [[Gaël Givet]] (32) {{Frañs}} * [[Jacques Faty]] (5) {{Frañs}} * [[Ronald Zubar]] (15) {{Frañs}} * [[Leyti N'Diaye]] (14) {{Senegal}} * [[Hassoun Camara]] (20) {{Frañs}} ;'''Kreizidi difenn''' * [[Benoît Cheyrou]] (7) {{Frañs}} * [[Modeste M'Bami]] (17) {{Kameroun}} * [[Lorik Cana]] (19) {{Albania}} * [[Vincent Gragnic]] (18) {{Frañs}} ;'''Kreizidi tagañ''' * [[Karim Ziani]] (6) {{Aljeria}} * [[Samir Nasri]] (22) {{Frañs}} * [[Boudewijn Zenden]] (10) {{Izelvroioù}} * [[Salim Arrache]] (14) {{Aljeria}} * [[Wilson Oruma]] (8) {{Nigeria}} * [[Mathieu Valbuena]] (28) {{Frañs}} * [[Mame N'Diaye]] (25) {{Senegal}} ;'''Tagerien''' * [[Djibril Cissé]] (9) {{Frañs}} * [[Mamadou Niang]] (11) {{Senegal}} * [[André Ayew]] (29) {{Ghana}} * [[Fabrice Fiorèse]] (12) {{Frañs}} | <div style="width:30px;"></div> | align="center" | ;<big>'''Aozadur : 4-4-2'''</big> {| |- | <div style="position: relative;"> [[Restr:Soccer Field Transparant.svg|350px]] {{Image label|x=0.43|y=0.10|scale=350|text=[[Steve Mandanda|<span style="font-size:2; color:Black;">'''S. Mandanda'''</span><br>30]]}} {{Image label|x=0.07|y=0.35|scale=350|text=[[Laurent Bonnart|<span style="font-size:2; color:Maroon;">'''L. Bonnart'''</span><br>24]]}} {{Image label|x=0.35|y=0.30|scale=350|text=[[Gaël Givet|<span style="font-size:2; color:Maroon;">'''G. Givet'''</span><br>32]]}} {{Image label|x=0.60|y=0.30|scale=350|text=[[Julien Rodriguez|<span style="font-size:2; color:Maroon;">'''J. Rodriguez'''</span><br>4]]}} {{Image label|x=0.80|y=0.35|scale=350|text=[[Taye Taiwo|<span style="font-size:2; color:Maroon;">'''T. Taiwo'''</span><br>3]]}} {{Image label|x=0.30|y=0.55|scale=350|text=[[Lorik Cana|<span style="font-size:2; color:Navy;">'''L. Cana'''</span><br>19]]}} {{Image label|x=0.11|y=0.85|scale=350|text=[[Karim Ziani|<span style="font-size:2; color:White;">'''K. Ziani'''</span><br>6]]}} {{Image label|x=0.35|y=1.10|scale=350|text=[[Mamadou Niang|<span style="font-size:2; color:Red;">'''M. Niang'''</span><br>11]]}} {{Image label|x=0.55|y=0.55|scale=350|text=[[Samir Nasri|<span style="font-size:2; color:Navy;">'''S. Nasri'''</span><br>22]]}} {{Image label|x=0.65|y=1.10|scale=350|text=[[Djibril Cissé|<span style="font-size:2; color:Red;">'''D. Cissé'''</span><br>9]]}} {{Image label|x=0.75|y=0.85|scale=350|text=[[Boudewijn Zenden|<span style="font-size:2; color:White;">'''B. Zenden'''</span><br>10]]}} </div> |} |} == Liammoù diavaez == * {{fr}} [http://www.om.net Lec'hienn ofisiel ar c'hlub] * {{fr}} [http://www.omforum.com OMForum] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080112080719/http://www.om-passion.com/ OM-Passion] ---- {{Kampionad Frañs L1}} [[Rummad:Kluboù mell-droad Frañs|Marseille]] 7kd6q81khr61cs5xcvrba5l22d880wx 0 47232 2187569 2178021 2026-04-11T07:52:46Z Dishual 612 2187569 wikitext text/x-wiki {{Istor diechu}} [[Image:Jean-Léon Gérôme - Pool in a Harem.jpg|thumb|Un '''tizhog''' o tiwall gwragez un ''harem''<br>Livadur gant [[Jean-Léon Gérôme]](1824–1904), graet e 1876. [[Mirdi ar Peniti]]]] Un [[tizhog]] (pe '''tizog''', pe '''spazh''', pe '''eunuk'''<ref>'''Eunuked''', en [[Aviel Mazhev]], 19:12, e-barzh ''[[Ar Pevar Aviel]]'', [[Embannadurioù Al Liamm|Al Liamm]] 1969, troidigezh gant [[Maodez Glanndour]].</ref>) zo un den karget da ziwall [[gwreg]] pe gwragez e vestr, en un [[harem]] alies, hag a zo bet spazhet pe troc'het, abred a-walc'h en e yaouankiz, da virout outañ da gaout darempredoù revel gant ar merc'hed.<br> Disamm ma vezont eus binvioù an engehentiñ, n'eo ket an dizhoged evit dozviñ e neizhoù o mistri. Peurvuiañ ne vez troc'het nemet an [[divgell]], met a-wec'hoù e vez troc'het [[kalc'h]] an den ivez. == Gerioù == '''Eunuk''' a deu eus ar henc'hresianeg, eunouc'hos/ εὐνοῦχος, pe eus ar ger latin deveret, eunuchus. E latin e veze graet gant ar gerioù spado (eus ar ger henc'hresianek « σπάδων », spadon), ha ''castratus''. == Tizhoged vrudet == * [[Sima Qian]] * [[Gao Cai]] ==Lennegezh== * ''An Tizhog'', gant [[Publius Terentius Afer]] ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Revelezh]] bsnq5w51ivonhvdcnr9wg3r83v79dim 0 48358 2187556 2187495 2026-04-10T18:53:45Z Dakbzh 58931 + Trec'h e 2003. 2187556 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Elina_Danielian_2013.jpg|right|180px|Elina Danielian e 2013.]] '''Elina Danielian''' (en [[armenieg]]: Էլինա Դանիելյան) a zo bet ganet d'an [[16 Eost|16 a viz Eost]] [[1978]] en [[Azerbaidjan]].<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/> Mestr-Meur Etrebroadel eo abaoe 2010, Mestrez-veur etrebroadel (WGM) abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1994, Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe 1993, Mestrez FIDE abaoe 1992<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300210 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 399 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 291 he renk ''Fonnapl'', 2 359 he renk ''Luc'hedenn''. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bedel ar Merc'hed<ref>{{pt}}[https://brasilbase.pro.br/w.php Campeonatos del mundo por edades: campeones Brasilbase]</ref> ==== * E 1992 e voe trec'h er rummad e-dan pevarzek vloaz e [[Duisburg]] ([[Alamagn]]). * E 1993 e voe trec'h er rummad e-dan c'hwezek vloaz e [[Bratislava]] ([[Slovakia]]). ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe seizh gwezh: e 1993, e 1994, e 1999, e 2002, e 2003 hag e 2004<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. ==== Kevezadegoù dre skipailh ==== === Kampionad europat (Maouezi)=== C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |1997||1||2||{{Kroatia}} [[Pula]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997u/1997arm.html 2nd European Team Chess Championship (women): Pula 1997 Olimp Base]</ref>. |- |1999||1||3||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6/9 (+5, =2, -2)||66,7||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/teamsv/arm_tea.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/9 (+5, =4, -0)||77,8||Trec'h e voe he skipailh, tapout a reas ar vedalenn aour<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html?__r=1.f82c9b2f50f570ae7dd238b6b3d9c220 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 Olimp Base]</ref>. |- |2005 ||1||6||{{Sveden}} [[Göteborg]]||5,5/9 (+ 3, = 5, - 1)||61,1||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 Olimp Base]</ref>. |- |2007||1||7||{{Gres}}[[Heraklion]]||5,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 Olimp Base]</ref>. |- |2009||1||8||{{Serbia}} [[Novi Sad]]||4,5/9 (+ 3, = 3, - 3)||50||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 Olimp Base]</ref>. |- |2011||1||9||{{Gres}} [[Porto Carras]]||5/9 (+ 6, = 6, - 1)||55,6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011arm.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 Olimp Base]</ref>. |- |2013||1||10|| {{Polonia}} [[Varsovia]]||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013arm.html Olimp Base]</ref>. |- |} === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas daouzek gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/qmkakw2g.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||3||30||{{Filipinez}} [[Manila]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||55,6 |- |1994||1||31||{{Rusia}} [[Moskov]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||69,2 |- |1996||1||32||{{Armenia}} [[Yerevan]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||65,4 |- |1998||1||33||{{Rusia}} [[Elista]]||5/10 (+ 4, = 2, - 3)||50 |- |2000||1||34||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||54,2 |- |2002||1||35||{{Slovenia}} [[Bled]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||58,3 |- |2004||1||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||7/13 (+ 3, = 8, - 2)||53,8 |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||8,5/12 (+ 6, = 5, - 2)||70,8 |- |2008||1||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55 |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7,5/11 (+ 6, = 3, - 2)||68,2 |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]|| 6,5/11 (+ 5, = 3, - 2)||65 |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]|| 6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 |- |} === Kampionad bedel (Maouezi)=== C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2007||1||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||5/8 (+3, =4, -1)||62,5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007arm.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 Olimp Base]</ref>. |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||3,5/9 (+3, =1, -5)||38,9||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009arm.html World Team Chess Championship (women): 2009 Olimp Base]</ref>. |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||4,5/8 (+4, =1, -3)||56,3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~~V/2011v/2011arm.html World Team Chess Championship (women): 2011 Olimp Base]</ref>. |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~sennari/2015v/2015arm.html 5th World Team Chess Championship (women): Chengdu 2015 Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q13300210}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300210 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/player/elina_Danielian.html He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Danielian, Elina}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1978]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] kdd4heygzs33hzqi5gdu93bl9psfdan 0 68544 2187576 2179582 2026-04-11T08:53:24Z Dishual 612 2187576 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''danevell''' zo ur gontadenn, komzet pe skrivet, a zanevell darvoudoù pe doareoù un den pe meur a hini. Disheñvel eo hirder an danevelloù hervez ar broioù <ref>https://skrivan.alliamm.bzh/an-danevell</ref>. ==Danevelloù brudet== Kalz danevelloù zo bet skrivet, met danevellerien zo hag a zo brudet dreist ar re all. Komz a reer evel-se eus danevelloù [[Guy de Maupassant|Maupassant]], [[Edgar Allan Poe]], [[Anton Tchec'hov]], en XIXvet kantved, eus re [[Somerset Maugham]], [[Ernest Hemingway]], en XXvet kantved. ==Danevell ha kontadenn== Daoust ma ne vez ket ret implij ar gerioù-se en un doare strizh, e vez graet un tamm kemm etre danevell ha kontadenn *en un danevell e vo kaoz eus darvoudoù gwir, pe kinniget evel pa vijent gwir, strishoc'h eo ar ster eta, *en ur gontadenn ne glasker ket atav kontañ darvoudoù gwirheñvel, evel e kontadennoù [[Hans Christian Andersen|Andersen]], [[Grimm]], pe [[Fañch an Uhel]], met kenkoulz all re Maupassant ivez. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:lennegezh]] 81fez1ju5e4mf0enemmpmo58bd00lwi 10 84351 2187578 2187409 2026-04-11T09:10:22Z Dishual 612 2187578 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Mette Frederiksen by Christian Ursilva (2026).jpg|150px|right|Mette Frederiksen]] * [[10 a viz Meurzh]] : Kroget eo en [[Islamabad]] ar marc'hata evit un emglev a beoc'h etre [[Stadoù-Unanet Amerika]] hag [[Iran]]. * [[7 a viz Meurzh]] : dieubet eo Cécile Kohler ha Jacques Paris bet [[Gouestlad|gouestlidi]] en [[Iran]]. *[[24 a viz Meurzh]] : gant ar strollad [[Socialdemokratiet]], strollad ar c'hentañ ministr [[Mette Frederiksen]] ''(skeudenn)'', eo aet ar maout e dilennadeg kannaded ar [[Folketing]], [[parlamant]] [[Danmark]]. *[[22 a viz Meurzh]] : marvet eo [[Lionel Jospin]], bet [[Kentañ Ministr (Frañs)|Kentañ Ministr Bro-C'hall]] etre 1997 ha 2002. *[[16 a viz Meurzh]] : kantadoù a dud zo lazhet e [[Kaboul]] gant [[Brezel etre Afghanistan ha Pakistan|bombezadegoù aerlu Pakistan]]. *[[15 a viz Meurzh]] : kentañ tro [[dilennadeg ar c'huzulioù-kêr e Bro-C'hall]]. *[[12 a viz Meurzh]] : [[Bodadenn Vroadel ar Bobl]] e [[Republik Pobl Sina|Sina]] a zegemer ul lezenn "evit unvaniñ ar vroad" hag a laka ar [[mandarineg]] da vezañ ar yezh kelenn er stad a-bezh diwar-goust yezhoù ar minorelezhioù broadel evel an [[tibeteg]], ar [[mongoleg]] pe an [[ouigoureg]]. *[[8 a viz Meurzh]] : [[Mojtaba C'hamenei]] zo dilennet da benn uhelañ [[Iran]] goude [[Lazhadenn Ali C'hamenei|lazhadenn e dad]], [[Ali C'hamenei]]. *[[28 a viz C'hwevrer]] : [[Obererezh milourel a-gevret a-enep Iran|bombezet eo Iran]] gant [[Israel]] hag an [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]], lazhet eo [[Ali C'hamenei]] ha degadoù a dud nann-soudard. *[[27 a viz C'hwevrer]] : bombezet eo [[Kaboul]] ha [[Kandahar]] gant aerlu [[Pakistan]] ha disklêriet eo ar [[brezel etre Afghanistan ha Pakistan (2026)|brezel etre Pakistan hag Afghanistan]]. *[[23 a viz C'hwevrer]] : [[Rob Jetten]] a zeu da vezañ Kentañ Ministr an [[Izelvroioù]]. *[[22 a viz C'hwevrer]] : [[Nemesio Oseguera Cervantes]], penn ar [[Cártel de Jalisco Nueva Generación]], zo lazhet gant an [[Arme Vec'hikan|arme vec'hikan]]. Emsavioù feuls a zo en ugent [[Stadoù Mec'hiko|stad]] eus [[Mec'hiko]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> f9qgybi6k1njmsvu6o1zood78dfproi 0 103525 2187535 1957182 2026-04-10T13:48:58Z Culex 15372 nouveau maire 2187535 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Canet de Rosselló | anvYezh = Canet de Rosselló | Yezh = katalanek | anvOfisiel = Canet-en-Roussillon | skeudenn = Canet-Plage - Vue aérienne 1.jpg | alc'hwez = Canet-en-Roussillon. | ardamezioù = Blason ville fr Canet-en-Roussillon (Pyrénées-Orientales).svg | logo = | bro = {{Katalonia}}<br />[[Rousilhon]] | rannvro = [[Languedoc-Roussillon]] | departamant = [[Pireneoù-ar-Reter]] | arondisamant = [[Arondisamant Perpinyà|Perpinyà]] | kanton = [[Kanton Canet de Rosselló|Canet de Rosselló]] <small>''([[pennlec'h]])''</small> | etrekumuniezh = Communauté d'agglomération Perpignan Méditerranée | bro velestradurel = | cp = 66140 | maer = Stéphane Loda | amzer-gefridi = 2026-2032 | gorread = 30.22 | hedred = 3.00777777778 | ledred = 42.7066666667 | uk = | ubi = 0 | ubr = 37 | lec'hienn web = [http://www.mairie-canet-en-roussillon.fr www.mairie-canet-en-roussillon.fr] }} '''Canet de Rosselló''' (''Canet-en-Roussillon'' e galleg) zo ur gumun eus [[Rousilhon]], e [[Katalonia an Norzh]], e departamant [[Pireneoù-ar-Reter]], war aod ar [[Mor Kreizdouar]], anezhi an tostañ kêr en Arvor da Berpinya. == Poblañs == [[Restr:Population - Municipality code 66037.svg|thumb|300px|center|[[Poblañs]] 1962-2008]] == Ar vaered == {| class="wikitable" ! Anv !! Mare<ref>[http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=663 ''MairesGenWeb'']</ref> |-align=center | Joseph Cassanyes || 1790-1792 |- align=center | Jacques Bonet || 1792-1795 |- align=center | Jacques Cassanyes || 1796-1797 |- align=center | Julien Canal || 1798-1798 |- align=center | Jacques Cassanyes || 1799-1800 |- align=center | Jacques Bonet || 1800-1813 |- align=center | Joseph Cassanyes || 02.1813-28.10.1814 |- align=center | Saturnin Cargoles || 1814-1826 |- align=center | Antoine Gaux || 1826-1831 |- align=center | Joseph Cassanyes fils || 1831-1848 |- align=center | Julien Canal fils || 03.1848-06.1848 |- align=center | Pierre Roger || 06.1848-09.1848 |- align=center | Joseph Cassanyes || 09.1848-08.1851 |- align=center | Julien Canal || 08.1851-12.1851 |- align=center | Julien Canal || 1851-1865 |- align=center | Jean Bartissol || 1865-09.1870 |- align=center | Michel Pages || 09.1870-12.1870 |- align=center | Joseph Berga || 1870-1874 |- align=center | Côme Roger || 1874-1881 |- align=center |Jean Lafon || 1881-1890 |- align=center | Jacques Xamma || 1891-1892 |- align=center | Henri Castany || 1892-1904 |- align=center | Basile Darbon || 1904-05.1912 |- align=center | Isidore Boutet<ref>Fabricio Cardenas, [http://archivesdecanet.blogspot.fr/2014/08/nomination-du-maire-en-1912.html Archives de Canet, ''Nomination du maire en 1912''], 29/08/2014</ref> || 05.1912-1918 |- align=center | François Alies<ref>Fabricio Cardenas, [http://archivesdecanet.blogspot.fr/2015/03/nomination-de-ladjoint-au-maire-en-1912.html Archives de Canet, ''Nomination de l'adjoint au maire en 1912''], 24/03/2015</ref> || 1918-1919 |- align=center | Joseph Lafon || 1920-1925 |- align=center | Jacques Xamma || 1925-1930 |- align=center | Joseph Lafon || 1929-1930 |- align=center | Gabriel Henric || 1930-1941 |- align=center | Désiré Riu || 1941-1943 |- align=center | Pierre Fourcade || 1943-1944 |- align=center | Gabriel Henric || 1944-1947 |- align=center | Joseph Pagès || 1947-1950 |- align=center | François Moudat || 1950–1965 |- align=center | Christian Brignieu || 1965–1966 |- align=center | François Moudat || 1966–1971 |- align=center | Jacques Coupet || 1971–1989 |- align=center | Arlette Franco || 1989–2010 |- align=center | Bernard Dupont || 2010- |} == Kêrioù gevellet == * {{Gevelliñ|Maigh Nuad|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=2011}}<ref>J. R., [http://www.lindependant.fr/2011/06/29/jumelage-officiel-canet-maynooth,35160.php ''Jumelage officiel Canet-Maynooth''], L'Indépendant, 29/06/2011</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Pireneoù-ar-Reter]] [[Rummad:Katalonia an Norzh]] 24kd9u7s2gg4w44ouvrm4z5mjdvh1wk 2187536 2187535 2026-04-10T13:49:30Z Culex 15372 /* Ar vaered */ +1 maire 2187536 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Canet de Rosselló | anvYezh = Canet de Rosselló | Yezh = katalanek | anvOfisiel = Canet-en-Roussillon | skeudenn = Canet-Plage - Vue aérienne 1.jpg | alc'hwez = Canet-en-Roussillon. | ardamezioù = Blason ville fr Canet-en-Roussillon (Pyrénées-Orientales).svg | logo = | bro = {{Katalonia}}<br />[[Rousilhon]] | rannvro = [[Languedoc-Roussillon]] | departamant = [[Pireneoù-ar-Reter]] | arondisamant = [[Arondisamant Perpinyà|Perpinyà]] | kanton = [[Kanton Canet de Rosselló|Canet de Rosselló]] <small>''([[pennlec'h]])''</small> | etrekumuniezh = Communauté d'agglomération Perpignan Méditerranée | bro velestradurel = | cp = 66140 | maer = Stéphane Loda | amzer-gefridi = 2026-2032 | gorread = 30.22 | hedred = 3.00777777778 | ledred = 42.7066666667 | uk = | ubi = 0 | ubr = 37 | lec'hienn web = [http://www.mairie-canet-en-roussillon.fr www.mairie-canet-en-roussillon.fr] }} '''Canet de Rosselló''' (''Canet-en-Roussillon'' e galleg) zo ur gumun eus [[Rousilhon]], e [[Katalonia an Norzh]], e departamant [[Pireneoù-ar-Reter]], war aod ar [[Mor Kreizdouar]], anezhi an tostañ kêr en Arvor da Berpinya. == Poblañs == [[Restr:Population - Municipality code 66037.svg|thumb|300px|center|[[Poblañs]] 1962-2008]] == Ar vaered == {| class="wikitable" ! Anv !! Mare<ref>[http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=663 ''MairesGenWeb'']</ref> |-align=center | Joseph Cassanyes || 1790-1792 |- align=center | Jacques Bonet || 1792-1795 |- align=center | Jacques Cassanyes || 1796-1797 |- align=center | Julien Canal || 1798-1798 |- align=center | Jacques Cassanyes || 1799-1800 |- align=center | Jacques Bonet || 1800-1813 |- align=center | Joseph Cassanyes || 02.1813-28.10.1814 |- align=center | Saturnin Cargoles || 1814-1826 |- align=center | Antoine Gaux || 1826-1831 |- align=center | Joseph Cassanyes fils || 1831-1848 |- align=center | Julien Canal fils || 03.1848-06.1848 |- align=center | Pierre Roger || 06.1848-09.1848 |- align=center | Joseph Cassanyes || 09.1848-08.1851 |- align=center | Julien Canal || 08.1851-12.1851 |- align=center | Julien Canal || 1851-1865 |- align=center | Jean Bartissol || 1865-09.1870 |- align=center | Michel Pages || 09.1870-12.1870 |- align=center | Joseph Berga || 1870-1874 |- align=center | Côme Roger || 1874-1881 |- align=center |Jean Lafon || 1881-1890 |- align=center | Jacques Xamma || 1891-1892 |- align=center | Henri Castany || 1892-1904 |- align=center | Basile Darbon || 1904-05.1912 |- align=center | Isidore Boutet<ref>Fabricio Cardenas, [http://archivesdecanet.blogspot.fr/2014/08/nomination-du-maire-en-1912.html Archives de Canet, ''Nomination du maire en 1912''], 29/08/2014</ref> || 05.1912-1918 |- align=center | François Alies<ref>Fabricio Cardenas, [http://archivesdecanet.blogspot.fr/2015/03/nomination-de-ladjoint-au-maire-en-1912.html Archives de Canet, ''Nomination de l'adjoint au maire en 1912''], 24/03/2015</ref> || 1918-1919 |- align=center | Joseph Lafon || 1920-1925 |- align=center | Jacques Xamma || 1925-1930 |- align=center | Joseph Lafon || 1929-1930 |- align=center | Gabriel Henric || 1930-1941 |- align=center | Désiré Riu || 1941-1943 |- align=center | Pierre Fourcade || 1943-1944 |- align=center | Gabriel Henric || 1944-1947 |- align=center | Joseph Pagès || 1947-1950 |- align=center | François Moudat || 1950–1965 |- align=center | Christian Brignieu || 1965–1966 |- align=center | François Moudat || 1966–1971 |- align=center | Jacques Coupet || 1971–1989 |- align=center | Arlette Franco || 1989–2010 |- align=center | Bernard Dupont || 2010-2020 |- align=center | Stéphane Loda || 2020- |} == Kêrioù gevellet == * {{Gevelliñ|Maigh Nuad|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=2011}}<ref>J. R., [http://www.lindependant.fr/2011/06/29/jumelage-officiel-canet-maynooth,35160.php ''Jumelage officiel Canet-Maynooth''], L'Indépendant, 29/06/2011</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Pireneoù-ar-Reter]] [[Rummad:Katalonia an Norzh]] 0grvpqw9n92xak0mrjrd43mqogijivv 0 134973 2187558 1782684 2026-04-10T19:07:06Z Dishual 612 2187558 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Joe Son mugshot.jpg|thumb|Poltred toull-bac'h Joe Son.]] '''Joseph Hyungmin Son''' (Koreaneg: 손형민;), ganet d'an [[22 a viz Du]] [[1970]], zo un torfedour, bet aktour ha gourener [[stadunanat]] a orin [[Sukorea|sukorean]]. Emañ e toull-bach [[Salinas Valley State Prison]] kondaonet d'an toull-bac'h da viken evit [[gwallerezh a-stroll]], jahinerezh ha muntr garv. D'an [[28 a viz Genver]] [[2011]] e voe kondaonet da 17 vloaz ha pevar miz toull-bac'h. D'an [[28 a viz Gwengolo]] [[2011]] e voe kondaonet d'an toullbac'h da viken evit jahinerezh dre ma oa aet re a amzer e-bioù abaoe ar [[Gwallerezh|palforserezh]]. E miz Here 2011 e voe kondaonet evit muntr ur c'henbrizoniad, adkondaonet e voe da 27 vloaz toull-bac'h e 2017 evit muntr garv. == Liammoù diavaez == * [http://www.imdb.com/name/nm0814176/ Joe Son war an IMDB] {{DEFAULTSORT:Son, Joe}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1970]] [[Rummad:Torfedourien SUA]] [[Rummad:Torfedourien reizhel]] [[Rummad:Aktourien SUA]] evdzkj5kpik8ghzm1btwtter827iuul 2187559 2187558 2026-04-10T19:07:17Z Dishual 612 2187559 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Joseph Hyungmin Son''' (Koreaneg: 손형민;), ganet d'an [[22 a viz Du]] [[1970]], zo un torfedour, bet aktour ha gourener [[stadunanat]] a orin [[Sukorea|sukorean]]. Emañ e toull-bach [[Salinas Valley State Prison]] kondaonet d'an toull-bac'h da viken evit [[gwallerezh a-stroll]], jahinerezh ha muntr garv. D'an [[28 a viz Genver]] [[2011]] e voe kondaonet da 17 vloaz ha pevar miz toull-bac'h. D'an [[28 a viz Gwengolo]] [[2011]] e voe kondaonet d'an toullbac'h da viken evit jahinerezh dre ma oa aet re a amzer e-bioù abaoe ar [[Gwallerezh|palforserezh]]. E miz Here 2011 e voe kondaonet evit muntr ur c'henbrizoniad, adkondaonet e voe da 27 vloaz toull-bac'h e 2017 evit muntr garv. == Liammoù diavaez == * [http://www.imdb.com/name/nm0814176/ Joe Son war an IMDB] {{DEFAULTSORT:Son, Joe}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1970]] [[Rummad:Torfedourien SUA]] [[Rummad:Torfedourien reizhel]] [[Rummad:Aktourien SUA]] grw58k0se2mr93j8x4sbqi0t3mus47a 0 139292 2187563 2067907 2026-04-10T22:47:24Z Feedmepaperr 88706 erlec'hiet ar skeudenn a c'halloud izel 2187563 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Vancouver Island by Aqua, 2020-07-26 (cropped to Salish Sea).jpg|thumb|Strizh-mor Juan de Fuca]] '''Strizh-mor Juan de Fuca''' zo ur [[strizh-mor]] war aod kornaouek [[Norzhamerika]]. En em astenn a ra adalek ar [[Meurvor Habask]] er gornaoueg betek an [[inizi San Juan]] er reter, gant [[Enez Vancouver]] e [[Kanada]] en hanternoz hag al [[Ledenez Olimpek]], e [[stad Washington]] er c'hreisteiz er [[SUA|Stadoù Unanet]].<br> Un tremen a bouez eo evit mont d'ar Mor Habask adalek aodoù proviñs [[British Columbia]] ha stad Washington. Er reter d'ar strizh-mor emañ ar brec'hioù-mor anvet [[Strizh-mor Georgia]] ha [[Puget Sound]]. E-kreiz ar strizh-mor e tremen ar vevenn etre Kanada hag ar Stadoù Unanet. Anvet e voe diwar anv [[Juan de Fuca]], evit enoriñ ur moraer gresian e servij Spagn hag a gemeras perzh en un ergerzhadenn dre eno e 1592 da glask un hent da c'hoari an dro da Norzhamerika dre [[Tremen ar Gwalarn|Dremen ar Gwalarn]]. Ergerzhet e voe ar strizh-mor dre ar munud etre 1789 ha 1791 gant [[Manuel Quimper]], [[José María Narváez]], [[Juan Carrasco]], [[Gonzalo López de Haro]] ha [[Francisco de Eliza]]. [[Rummad:Strizhoù-mor Amerika|Juan de Fuca]] [[Rummad:Douaroniezh Kanada]] [[Rummad:Douaroniezh SUA]] 6aftz4wpzr5znilzur2c36w7br38dz3 0 140107 2187560 2165905 2026-04-10T19:13:19Z Dishual 612 2187560 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Nanking bodies 1937.jpg|thumb|upright=1.4|Soudard eus Arme Impalaeriezh Japan dirak korfoù Sinaiz [[Lazhadeg|lazhadeget]] e 1937]] '''Lazhadeg Nanjing''' pe '''Gwallerezh Nanjing''' a vez graet eus un hollad [[Torfed brezel|torfedoù brezel]] (lazhadegoù ha [[gwallerezh]]) kaset da benn gant nerzhioù [[lu Impalaeriezh Japan|Arme Impalaeriezh Japan]] war annezidi kêr [[Nanjing]], kêr-benn [[Republik Sina (1912-1949)|Republik Sina]] adalek miz Kerzu 1937 e-kerzh an [[Brezel Sina ha Japan (1937-1945)|Eil brezel etre Japan ha Sina]], goude [[Emgann Nanjing]]. D'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1937]], [[Tchang Kai-chek]], e penn ar [[Kuomintang|C'huomintang]], en doa graet eus Nanjing e gêr-benn, a istim ez eo kollet hag a ziviz en em dennañ goude Emgann Shanghai war ali e strategourien alaman. Lezel a ra etre daouarn ur bodad etrebroadel renet gant John Rabe. koulskoude e chom eno un arme 100 000 den dister o gourdonerezh, renet gant [[Tang Shengzhi]], dezhe da gefridi kas da benn politikerezh an douar devet. Evit miret ouzh ar siviled a guitaat kêr e ro [[Tang Shengzhi]] urzh da wardañ dorojoù kêr, evel oulennet gant Tchang. Stanket eo an hentoù ivez gant ar soudarded. Distruj a reont ar bigi ha deviñ ar c'hêriadennoù, kuit ma tec'hfe ur bern tud. Al lazhadeg a badas c'hwec'h sizhun adalek an [[13 a viz Kerzu]] [[1937]], devezh aloubadenn Nanjing gant Japaniz. E-pad ar mare-se, soudarded Arme Impalaeriezh Japan o deus lazhet trevourien ha prizonidi sinaat dizarmet. Istimañ a reer e voe lazhet etre 40 000 ha 300 000 den, ha gwallet etre 20 000 ha 80 000 a vaouezed hag a vugale<ref>Iris Chang, The Rape of Nanking, p. 6.</ref>. Diaes eo gouzout ar wirionez dre ma voe kuzhet pe distrujet dielloù arme Bro-Japan a-raok kodianidigezh ar vro e [[1945]]. An istorourien n'int ket deuet a-benn betek-henn da c'houzout an niver a dud lazhet. Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] e [[Tokyo]] a istime e [[1946]] e oa bet ouzhpenn 200 000 Sinaad lazhet e-pad an darvoud. Evit gouarnamant Sina e voe lazhet 300 000 den, hervez ar pezh a voe embannet gant [[Lez-varn torfedoù-brezel Nanjing]] e [[1947]]. Hervez Istourien japanat e vefe bet etre 40 000 ha 200 000 den lazhet. Abaoe ar [[bloavezhioù 1980]] ez eus tabut bras e-touez an istorourien a-fet an niver a dud lazhet. Ur skoilh eo chomet an darvoud-se en darempredoù etre Sina ha Japan betek an deiz-a-hiziv. Diouzh un tu, gouarnamant Sina a vez tamallet dezhañ c'hwezhañ ar sifroù gwirion gant kalz Japaniz. Diouzh un tu all e vez nac'herien ha broadelourien Japan o vont betek embann ez eo un darvoud ijinet gant Sina evit ar [[propaganda]]. [[Restr:Contest To Cut Down 100 People.jpg|thumb|Ur pennad a-zivout ar "[[Kevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze|Gevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze]]" embannet en ''[[Tokyo Nichi Nichi Shimbun]]''. An titl a embann, "Rekord ampart' (e-pad ar gevezadenn da zibennañ 100 den) – Mukai 106–105 Noda – an daou anezho eil letananted"<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20080810x1.html|title=War and reconciliation: a tale of two countries|publisher=The Japan Times Online|accessdate=2011-03-06}}</ref>.]] === Anvet eo ar priñs Asaka komandant === [[restr:Asakanomiya yasuhiko.jpg|thumb|left|upright|Ar priñs [[Yasuhiko Asaka]] e 1940.]] En un notenn eus ar Palez, [[Hirohito]] a zisklêr n'eo ket mat emzalc'h ar priñs [[Asaka Yasuhiko]], ezel eus tiegezh an impalaer hag eontr [[Hirohito]]. Urzh a ro dezhañ da vont da Nankin da vezañ pardonet<ref>{{Ouvrage |langue=en |prénom1=David |nom1=Bergamini |titre=''Japan's Imperial Conspiracy'' |éditeur= |année= |passage=23 |isbn=}}.</ref>. D'ar 5 a viz Kerzu, Asaka a guita [[Tokyo]] dre garr-nij hag erruout a ra war an talbenn tri devezh goude. Kejañ a ra gant komandanted ar rannoù-arme, al letananted-jeneral [[Kesago Nakajima]] ha [[Heisuke Yanagawa]], a ro da choût dezhañ ez eo hogos kelc'hiet gant ar soudarded japanat an 300 000 den eus bagadoù arme Bro-Sina e-kichen Nanjing hag e soñjont ez eo prest Sinaiz d'en em rentañ hervez an atroperezh kentañ<ref>=David Bergamini, ''Japan's Imperial Conspiracy'', p. 24.</ref>. Roet en defe ar priñs Asaka an urzh da "lazhañ holl ar brizonidi", abalamour d'an torfedoù sevenet a-raok ha goude an emgann<ref name="Chen, World War II Database">Chen, World War II Database.</ref>. Darn eus an istorourien a soñj e vefe bet sinet gant ar priñs Asaka an urzh roet d'ar soudarded e Nanjing da lazhañ "holl ar brizonidi"<ref>David Bergamini, ''Japan's imperial Conspiracy'', 1971, p. 24.</ref>. Hervez lod all e vefe bet kaset gant al letanant-koronal [[Isamu Chō]], eil-a-gamp ar priñs Asaka, gant sinadur ar priñs, hep ma oufe hemañ pe ma vefe aprouet gantañ<ref>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', 1997, p. 40.</ref>. Koulskoude, memes pa vije bet kemeret an diviz-se gant Chō e-unan, ne oa ket roet an urzh da baouez gant al lazhadeg gant ar priñs Asaka a oa an den e karg en un doare ofisiel. Pa zegouezh ar jeneral [[Iwane Matsui|Matsui]] e kêr pevar devezh goude deroù al lazhadeg e ro urzhioù strizh da lakaat al lazhadeg da baouez{{Daveoù a vank}}. Rendael zo diwar-benn kiriegezh ar priñs Asaka el lazhadeg met tamall a reer kiriegezh al lazhadegoù hag an torfedoù kaset da benn e-pad aloubadeg Sina ouzh an impalaer [[Hirohito]] a aprouas kinnig an Arme impalaerel da chom hep doujañ al lezennoù etrebroadel war dalc'h ar brizonidi evit ar soudarded sinaat, d'ar 5 a viz Eost 1937<ref>[[Akira Fujiwara]], ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyo Gyakusatsu'', Kikan Sensô Sekinin Kenkyû 9, 1995, {{p.|22}}.</ref>. == Al lazhadeg == Hervez testeni Kornôgiz ha Sinaiz bet e Nanjing, e-doug ar c'hwec'h sizhun goude kemeridigezh kêr, e sevenas soudarded Bro-Japan palforsioù, muntroù, laeroñsioù, tangwalloù ha torfedoù brezel all. Lod eus an testenioù-se a zeu eus an estrenien o doa choazet chom e kêr da wareziñ ar siviled sinaat, skridoù [[John Rabe]] ha re an Amerikanez [[Minnie Vautrin]] dreist-holl. Danevelloù all zo eñvorennoù tud chomet bev war-lerc'h al lazhadeg, skridoù kazetennerien (Kornôgiz ha Japaniz), met ivez deizlevrioù soudarded. Dont a reas ar misioner amerikan [[John Magee]] a-benn da sevel ur film e 16 mm ha kentañ poltredoù al lazhadeg. Ur strollad divroidi estren renet gant John Rabe a sav ur bodad etrebroadel ennañ 15 den d'an 22 a viz du hag a sav kartenn Takad surentez Nanjing da wareziñ ar siviled e-barzh kêr. Dastum a reas Rabe hag ar misioner stadunanat [[Lewis S. C. Smythe]], sekretour ar Bodad etrebroadel ha kelenner war ar [[sokiologiezh]] e skol-veur Nanjing, torfedoù soudarded Japan ha sevel klemm e kannati Impalaeriezh Bro-Japan. === Palforserezh === [[restr:Killednanjing.jpg|thumb|Poltred tennet e [[Xuzhou]], warnañ korf ur vaouez disakret er memes doare hag an hini deskrivet e pempvet kaz film [[John Magee]].]] [[restr:Horrible death, Nanking Massacre.jpg|thumb|Pempvet kaz film [[John Magee]] : d'an 13 a viz Kerzu 1937, war-dro 30 soudard japanat a vuntr 9 eus 11 annezad an ti Nnn 5 e Xinlukou. Gwallet eo ur vaouez hag he div grennardez ha Japaniz a sank ur voutailh e penn ur vazh en o [[forzh]]. Kountellet eo ur verc'hig eizh vloaz met chom a ra bev gant he c'hoar. Adkavet int bev div sizhunvezh diwezhatoc'h goude muntr ar vaouez gozh a weler war ar poltred. Gallout a reer gwelet ivez korf ar verzherien war ar poltred<ref>John G. Gagee, Case 9, Film 4, Folder 7, Box 263, Record Group 8, Special Collection, Yale Divinity School Library, cité dans [https://books.google.ca/books?id=rRD_fXL3_swC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=%22hsia+was+dragged+out+from+under+a+table%22&source=bl&ots=l9LHpwftok&sig=byHnkbWE8-BMjOd8o7T5RiVA8e0&hl=zh-CN&ei=Sg5rTOecHsL6lwfNyM0Y&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCEQ6AEwAg#v=onepage&q=ha%20husband&f=false Suping Lu, ''They were in Nanjing: the Nanjing Massacre witnessed by American and British nationals''. Hong Kong University Press, 2004].</ref>{{,}}<ref>{{Ouvrage|langue=en|titre=''John Rabe, Erwin Wickert. 'The good man of Nanking: the diaries of John Rabe'''. A.A. Knopf, 1998. page 281-282|éditeur=Books.google.com|date=08/09/2008|isbn=|lire en ligne=https://books.google.com/books?id=amxwAAAAMAAJ&q=hsia+|consulté le=06/03/2011}}.</ref>.]] Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] he deus istimet e oa bet gwallet war-dro 20 000 plac'h, en o zouez merc'hedouigoù ha maouezed kozh. Skol-veur Yalea lavar e voe ouzhpenn 80 000 maouez gwallet<ref>"[https://news.yale.edu/1997/01/17/nanking-massacre Nanking Massacre]". Yale University. 1997</ref><ref>[http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html Paragraph 2, p. 1012, Judgment International Military Tribunal for the Far East]</ref> . Antreal a rae ar soudarded en tier en un doare sistematek, ha tennañ ar maouezed er-maez evit o gwallañ a-stroll<ref>''[http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/ Japanese Imperialism and the Massacre in Nanjing]'' : Chapter X : Widespread Incidents of Rape, Museums.cnd.org, 2011.</ref>. Ur wezh gwallet e vezent lazhet, a-daolioù baionetez alies, a-wezhioù goude bezañ bet muturniet<ref>« ''A Debt of Blood: An Eyewitness Account of the Barbarous Acts of the Japanese Invaders in Nanjing'' », 7 février 1938, ''Dagong Daily'', Wuhan edition [http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref>, pe bezañ gouzañvet jestroù barbar, evel ar re a oa adkavet gant pep a vazh bambouz hir<ref>Military Commission of the Kuomintang, Political Department: « A True Record of the Atrocities Committed by the Invading Japanese Army », juillet 1938 [http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref> pe traezoù all sanket en o forzh. D'an 19 a viz Kerzu 1937 e skrive ar James M. McCallum en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'ouzon ket pezavare e paouezo. Morse ne'm eus klevet pe lennet anv eus kement a gruelded. Palforserezh ! Palforserezh ! Palforserezh ! Istim a reomp ez eus war-dro 1000 d'an nebeutañ bep noz ha kalz diouzh an deiz. Pa vez an disterañ eneberezh pe kement tra a denn ouzh rebecherezh, un taol baionetez pe ur bolod… Histerek eo an dud… Kaset e vez ar maouezed bep beure, kreisteiz ha noz. Evit doare ez eo dieub holl an arme japanat da vont ha da zont ha d'ober pezh a gar. </q>|Hua-ling Hu, ''American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin'', 2000, p. 97.}} D'ar 7 a viz Meurzh 1938, Robert O. Wilson, ur surjian eus an hospital stadunanat en Takad surentez a skriv en ul lizher d'e familh : "un istimadur evezhiek eus an niver a dud diskaret difrom-kaer a dizh war-dro 100 000, en zouez evel-just ar miliadoù a soudarded o doa dilezet o armoù<ref>''Documents on the Rape of Nanking'', p. 254.</ref>. Setu amañ div arroudenn tennet eus lizheroù eus ar 15 hag an 18 a viz Kerzu 1937 d'e diegezh : {{Quotation|<q> Spouronus est al lazhadeg siviled. Gallout a rafen skrivañ pajennoù kazioù palforserezh ha kruelded hogos digredus. Daou zen baionetezetaet eo an holl zo chomet bev eus ur strollad seizh skuber a oa azezet war o c'hador pa oa degouezehet soudarded Bro-Japan o deus lazhet pemp anezhe ha gloazet an daou zo deuet a-benn da gavout hent an hospital. </q>}} {{Quotation|<q> Lezit-me kontañ darvoudoù zo c'hoarvezet an daou zevezh diwezhañ. En noz tremen e oa distrujet ti unan eus implijid sinaat ar skol-veur ha div vaouez a oa kar dezhañ zo bet gwallet. Div verc'h, dezho war-dro 16 vloaz zo bet gwallet betek ar marv en ur c'hamp repuidi. Er skol-veur m'emañ 8000 den eo deut Japaniz dek gwezh e-pad an noz, en ur bignat dreist ar voger, da laerezh boued, dilhad ha da wallañ hervez o flijadur. Darc'haouet o deus pemp taol baionetez d'ur paotrig eizh vloaz, unan anezhe er stomog, aet ul lodenn eus e ''[[omentum]]'' er-maez e gof. Chom a ray bev a gav din. </q>|Kaiyuan Zhang, ''Eyewitness to Massacre: American Missionaries Bear Witness to Japanese Atrocities in Nanjing'', M. E. Sharpe, 2001.}} En deizlevr a zalc'h e-pad an arsailh ha dalc'hidigezh kêr gant ar Japaned, [[John Rabe]] a rent kont eus euzhadennoù ar Japaniz. Evel-se d'ar c'hentañ e skriv : {{Quotation|<q> Daou soudard japanat zo pignet dreist moger ar jardin hag a oa war-nes dont-tre en hon ti. Pa'm eus gwelet anezhe eo fellet dezhe reiñ da grediñ o doa gwelet soudarded sinaat tremen dreist ar voger. Pa'm eus diskouezet dezhe ma arouez eus ar strollad ez int aet kuit war o giz, dre ar memes hent. En unan eus an tier eus ar straed strizh a dremen a-dreñv moger ma jardin ez eus bet gwallet ur vaouez a zo bet gloazet da-c'houde en he gouzoug gant un taol baionetez. deut on a-benn da gavout un ambulañs da gas anezhi da ospital Kulou… En noz tremen o deus disklêriet hogos 1000 maouez ha plac'h bezañ bet gwallet, en o zouez ur c'hant bennak e skolaj merc'hed Ginling. Ne glever anv nemet a balforsadurioù. Pa fell d'ar priedoù pe d'ar breudeur mirout ouzh ar palforsadur ez int diskaret. Kement a glevit hag a welit n'eo nemet kruelded ha loeniaj soudarded Bro-Japan. </q>|Woods, 1998, p. 77.}} Testenioù zo eus soudarded japanat a redie an tiegezhioù da seveniñ oberoù [[gwadorged]]<ref name=RapeOfNankingP95>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 95.</ref>. Rediet e oa ar vibien da wallañ ar mammoù hag an tadoù da wallañ o merc'hed. Gwallet ez eus bet ur vaouez dougerez gant meur a Japanad ha gwilioudet he deus un nebeud eurvezhioù goude. Evit doare e oa yac'h ha divac'hagn ar bugel<ref>Robert B. Edgerton, ''Warriors of the Rising Sun''.</ref>. Menec'h ivez a oa rediet da wallañ merc'hed. === Lazhadegoù trevourien === [[Restr:Boy killed in Nanking massacre.jpg|thumb|Paotr lazhet gant Japaniz a-daolioù troad fuzuilh, abalamour ma n'en doa ket tennet e dog.]] D'an 13 a viz Kerzu 1937 e skriv Rabe en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'eo nemet pa dremener dre gêr e komprener amplded an distrujoù. Kavout a reomp kelanoù pep 100 pe 200 metr. Korfoù ar siviled on chomet da gompren enne o doa toulloù bolodoù en o c'hein. O tec'het e oa an dud-se moarvat ha lazjet int bet dre dreñv. Kerzhout a ra Japaniz a-dreuz kêr a-strolladoù dek pe ugent soudard ha preizhañ ar stalioù (…). Gwelet em eus anezhe gant ma daoulagad rak preizhet o deus tavarn hor bouloñjer alaman ''Herr'' Kiessling. Drastet eo bet leti Hempel, evel kement stal zo e straedoù Chung Chang ha Taiping. </q>|Woods, 1998, p. 67.}} D'an 10 a viz C'hwevrer 1938, sekretour legati kannati Alamagn, [[Georg Rosen|Rosen]], a skriv d'e vinistrerezh an aferioù estren diwar-benn ur film troet e miz Kerzu gant [[John Magee]] hag a ro ali da brenañ anezhañ. Setu amañ un arroudenn eus e lizher hag a zeskriv poltredoù zo. Emañ al lizher e dielloù politikel Ministrrezh an aferioù estren e [[Berlin]]. {{Quotation|<q> E-pad ren ar spont japanat e Nankin – hag a gendalc'h forzh penaos hiziv d'ur feur digredus – John Magee, ezel eus mision an Iliz eskobel amerikan zo amañ abaoe hogos pemp bloaz warn-ugent, en deus filmet skeudennoù zo un testeni fraezh eus an euzhadennoù kaset da benn gant Japaniz… Emaomp bremañ o vont da c'hortoz ha gwelet ma teuio ofiserien uhel Bro-Japan a-benn, evel m'o deus prometet, da herzel gwalloberoù o soudarded, a gendalc'h c'hoazh hiziv. </q>|Woods, 1998, p. 187}} {{Quotation|<q> D'an 13 a viz Kerzu, war-dro 30 soudard zo deuet da di Sinaiz, 5 straed Hsing Lu Koo, e karter gevred Nanjing hag o deus goulennet digor. Digoret e oa an nor gant ar perc'henn, ur musulmad anvet Ha. Lazhet o deus anezhañ diouzhtu gant un taol revolver hag ar wreg Ha ivez, a oa aet war bennoù he daoulin dirazo goude marv he fried, da aspediñ anezhe da chom hep lazhañ den ebet. Goulennet he doa ar wreg perak o doa lazhet he gwaz ha diskaret o deus anezhi. Stlejet eo bet ar wreg Hsia a-zindan an daol e sal an ostizien el lec'h m'he doa klasket kuzhat gant he babig bloaz. Goude bezañ bet diwisket ha gwallet gant un den pe muioc'h, he deus paket un taol baionetez er brennid ha sanket ez eus bet ur voutailh en he forzh goude. Lazhet eo bet ar c'hrouadur a-daolioù baionetez. Darn eus ar soudarded zo aet goude er pezh e-kichen, ma oa tud ar wreg Hsia, dezho 76 ha 74 vloaz, hag he div verc'h 16 ha 14 vloaz. Klasket he deus ar vamm-gozh gwareziñ an div blac'h diouzh ar soudarded. Lazhet eo bet gant un tenn revolver. Kemeret en deus an tad-kozh korf e wreg en e zivrec'h ha lazhet eo bet. Diwisket eo bet an daou blac'h goude, gwallet eo bet an hini henañ gant 2 pe 3 gwaz hag an hini yaouankañ gant tri den. Kontellet eo bet ar plac'h koshañ ha sanket ez eus bet ur vazh en he forzh. Tapet he deus an hini yaouankañ taolioù baionetez met espernet eo bet dezhi lod spouronus he mamm hag he c'hoar. Taolioù baionetez zo bet roet war-lerc'h d'ur choar all dezhi 7-8 vloaz a oa ivez er pezh. Muntroù diwezhañ an ti-se eo re daou vugel an Haed, dezho 4 ha 2 vloaz. Lazhet eo bet an hini koshañ gant ur vaionetez hag ar yaouankañ gant ur c'hleze. </q>|Woods, 1998, p.281}}. <!-- D'ar 5 a viz C'hwevrer 2009, Lez-uhel bro-Japan he deus kondaonet Shyudo Higashinakano hag embanner ''Tendensha'' da baeañ 4 milion [[yen]] a zigoll da Shuqin Xia a lavar eo ar plac'h 7-8 vloaz a weler e film Magee. Dic'houest e oa Higashinakano da brouiñ n'eo ket plac'h ar film ha n'eo ket bet test eus lazhadeg Nanjing, er c'hontrol eus ar pezh a lavar en e levr, ''Chinese hail Nanjing massacre witness' libel suite victory'', [http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/6587967.html english.peopledaily.com.cn], ''Author on Nanjing loses libel appeal'', {{lien brisé|consulté le=2017-06-10|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090207b2.html|titre=search.japantimes.co.jp}}.}}--> Muntret e veze ar maouezed dougerez a-daolioù baionetez en o c'hof, goude bezañ bet gwallet a-wezhioù. Tang Junshan, test eus unan eus lazhadegoù kaset da benn gant arme Bro-Japan a lavar ar pezh en deus gwelet : {{Quotation|<q> Seizhved ha diwezhañ den ar renkennad a oa ur vaouez dougerez. Kavout a rae d'ar soudard e oa koulz gwallañ anezhi a-raok he lazhañ, neuze e tennas anezhi eus ar strollad da vont d' ul lec'h un dek metr ac'hano. E-keit ha ma o klask gwallañ anezhi e harzas ar vaouez gant nerzh … Hag ar soudard da vountañ e vaionetez en he c'horf. Leuskel a reas un taol-kri pa zeuas he bouzelloù er-maez. Goude, ar soudard a gountellas ar grouell, anat kordenn e vegel da welet hag a daolas anezhi a-gostez. </q>|Celia Yang, "The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy"<ref>[http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy »]</ref>, 2006.}} Hervez Sho Mitani, veteran eus ar morlu : "Implijout a rae an arme un taol trompilh a dalveze "Lazhit holl Sinaiz a dec'h"<ref>« ''Japan's Last Vets of Nanking Massacre open up'' », [https://news.yahoo.com/s/afp/20100516/wl_asia_afp/japanchinahistoryfilmnanking News! Yahoo].</ref>. Miliadoù zo bet kaset ha lazhet en un toull anvet "Fozell an dek mil korf", ur c'hlaz dezhañ 300 m. hider ha 5 m led. Daoust ma n'eus bet dalc'h kont ebet anezhe, istimadurioù an niver a dud douaret er c'hlaz-se a ya eus 4000 betek 20 000 den. Koulskoude e soñj ar pep brasañ eus an enklaskerien hag an istourien ez eus bet muioc'h evit 12 000<ref>{{pdf}} Celia Yang, [https://web.archive.org/web/20070612003745/http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « ''The Memorial Hall for the Victims of the Nanking Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy'' »], 2006 ; extrait de James Yin, ''The Rape of Nanking: An Undeniable History in Photographs'', Chicago, Innovative Publishing Group, 1996, p. 103.</ref>. === Lazhadeg eneplezenn ar brizonidi brezel === [[Restr:Chinese to be beheaded in Nanking Massacre.jpg|thumb|Prizoniad brezel sinaat dibennet gant un ofiser japanat gant ur sabrenn e-pad lazhadeg Nanjing.]] D'ar 6 a viz Eost 1937, e aprouas ministrerezh an arme ur c'hinnig a-berzh e arme da lemel ar redioù roet gant al lezennoù etrebroadel war an doare d'ober war-dro ar brizonidi sinaat. Aliañ a raed ivez an ofiserien da baouez d'ober gant ar ger "Prizoniad brezel"<ref>Akira Fujiwara ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyotoshido Gyakusatsu'' ''Kikan Sensô Sekinin Kenkyû'', levrenn 9, p. 22, 1995.</ref>. Kerkent ha ma kouezhas kêr e krogas ar Japaned da glask ar soudarded e-touez ar miliadoù a wazed yaouank paket gante. Kalz anezhe a oa degaset e-kichen ar [[Yangtze]], ha lazhet gant mindrailherezoù. Ar pezh a seblant bezañ ar brasañ lazhadeg a soudarded sinaat a oa kaset da benn war glannoù ar stêr d'an 18 a viz Kerzu. Tremen a reas soudarded Bro-Japan ar pep brasañ eus ar beurevezh o stagañ daouarn ar brizonidi asambles ha da noz e rannjont anezhe e peder linenn a-raok tennañ warne. Divarrek da dec'het, ar brizonidi ne c'hallent ober nemet youc'hal ha kouezhañ. Tennañ a reas ar mindrailherezoù e-pad un eurvezh. Peurlazhet e oa ar soudarded unan-hag-unan a-daolioù baionetez. Taolet e oa kalz korfoù er stêr [[Yangtze]] da-c'houde. Istim a reer e oa lazhet war-dro 57 500 prizoniad brezel eno. 1300 soudard ha sivil a oa bodet e-kichen an nor Taiping ha lazhet. Lakaet e oant da darzhañ gant minoù, ha goude e oa saotret tireoul warne a-raok o deviñ. An nebeud re chomet bev a oa lazhet a-daolioù baionetez<ref name="Taiping">{{Article|langue=en|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7140357.stm |titre=Nanjing remembers massacre victims |périodique=BBC News |date=13/12/2007|consulté le=13/12/2007|prénom1=Michael |nom1=Bristow}}.</ref>. F. Tillman Durdin hag Archibald Steele, daou gazetenner amerikan, o deus gwelet korfoù soudarded sinaat berniet war hogos daou vetr uhelder e-kichenn Dor Yijiang en norzh. Durdin, a labour evit an ''[[New York Times]]'' a ra un droiad e kêr a-raok kuitaat anezhi. Klevet a ra tennoù mindrailherezioù ha gwelet souarded japanat o lazhañ hogos 200 Sinaad e dek munut. Daou zevezh diwezhatoc'h, en e bennad en ''New York Times'', e tisklêr ez eo leun a stradoù a gorfoù siviled, en o zouez maouezed ha bugale<ref>Hua-ling Hu, ''[[American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin]]'', 2000, p. 77.</ref>. Hervez testeni ar misioner Ralph L. Phillips eus bodad enklask '''l'assemblée d'état des États-Unis''' e oa rediet da sellet e-keit ha ma oa digroc'henet ur soudard sinaat ha ma fritet e galon hag e avu hag e tebred anezhe<ref>''CBI Roundup'', 16 décembre 1943, ''Rape of Nanking described by Missionary'', [https://web.archive.org/web/20110723045856/http://cbi-theater-1.home.comcast.net/~cbi-theater-1/roundup/roundup121643.html cbi-theater-1.home.comcast.net].</ref>. === Laeronsioù ha tangwalloù === Distrujet e oa un drederenn eus kêr gant tangwalloù plantet a-ratozh. Hervez testenioù zo, soudarded Bro-Japan a c'hwezh an tan e savadurioù nevez savet ar gouarnamant, met ivez e tier kalz siviled. Distrujet e oa ar bras eus ar vro er-maez mogerioù kêr. Preizhañ a ra ar soudarded paourien koulz ha pinvideien. An diouer a eneberezh eus ar soudarded hag ar siviled e Nanjing a dalvez evit ar soudarded japanat ez int frank da breizhañ pinvidigezhioù kêr<ref name=RapeOfNankingP162>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 162.</ref>. <!-- Le [[17 décembre]], [[John Rabe]] écrit en tant que président du Comité international une plainte à Kiyoshi Fukui, second secrétaire de l'ambassade japonaise. En voici un extrait : {{Début citation}} En d'autres mots, le 13, lorsque vos troupes sont entrées dans la ville, nous avions rassemblé presque toute la population civile dans une zone, dans laquelle il y a eu très peu de destruction par les obus et pas de pillage des soldats chinois, même en pleine retraite… Les 27 Occidentaux de la ville à ce moment et notre population chinoise ont été totalement surpris par le règne de vol, viol et assassinat initié par vos soldats le 14. Tout ce que nous demandons dans notre protestation est que vous restauriez l'ordre au sein de vos troupes et que la vie de la cité redevienne aussi normale que possible. Dans le dernier processus, nous étions heureux de coopérer de quelque façon que ce soit. Mais même la nuit dernière entre 20 et 21 heures lorsque cinq membres Occidentaux de notre personnel et du Comité ont visité la zone pour observer les conditions, nous n'avons trouvé aucune patrouille japonaise soit dans la zone ou à l'entrée<ref name=GoodMan(271-274)>{{harvsp|Woods|1998|p=271}}.</ref>!{{Fin citation}} === Zone de sécurité de Nankin et rôle des étrangers === Les troupes japonaises respectent dans une certaine mesure la zone. Aucun obus n'est tiré sur cette partie de la ville, mis à part certains tirs isolés. Durant le chaos suivant l'attaque de la ville, certaines personnes sont tuées dans la zone de sécurité, mais les crimes perpétrés dans le reste de la ville sont bien plus nombreux. Les soldats japonais commettent toutefois des actions dans la zone de sécurité qui font partie du massacre de Nankin. Le Comité international interpelle un certain nombre de fois l'armée japonaise, par l'intermédiaire de [[John Rabe]] qui utilise sans grand succès sa position de membre du [[Parti nazi]]. Rabe écrit que parfois les Japonais entrent dans la zone à volonté pour enlever des centaines d'hommes et femmes, afin de les exécuter ou de les violer puis de les tuer<ref>{{harvsp|Woods|1998|p=274}}.</ref>. Le {{date|5 février 1938}}, le Comité international transmet à l'ambassade japonaise 450 cas de meurtres, viol et désordres généraux commis par des soldats japonais, qui ont été rapportés après que les diplomates américains, britanniques et allemands sont retournés dans leur ambassade<ref name=Woods275-278>{{harvsp|Woods|1998|p=275–278}}.</ref>. {{Quotation|<q> Cas 5 : dans la nuit du {{date-|14 décembre}}, il y a plusieurs cas de soldats japonais s'introduisant dans des maisons et violant ou enlevant des femmes. Ceci a créé un mouvement de panique et des centaines de femmes sont venues se réfugier dans le campus du collège Ginling hier<ref name=Woods275-278 />. Cas 10 : dans la nuit du {{date-|15 décembre}}, un certain nombre de soldats japonais sont entrés dans l'université de Nankin à Tao Yuen et ont violé {{nobr|30 femmes}} sur place, certaines par six hommes<ref name=Woods275-278 />. Cas 13 : le {{date-|18 décembre}} à 16h, au n° 18 I Ho Lu, des soldats japonais ont demandé une cigarette à un homme et comme il hésitait, un des soldats lui a asséné un coup de baïonnette sur le côté de sa tête. L'homme est maintenant à l'Hôpital universitaire et ne devrait pas survivre<ref name=Woods275-278 />. Cas 14 : le {{date-|16 décembre}}, sept filles (âgées de 16 à {{nobr|21 ans}}) ont été enlevées dans le collège militaire. Cinq sont revenues. Chaque fille a été violée six ou sept fois par jour. Rapporté le {{date-|18 décembre}}<ref name=Woods275-278 />. Cas 15 : il y a environ 540 réfugiés entassés aux 83 et 85 de la rue de Canton… Plus de {{nobr|30 femmes}} et filles ont été violées. Les femmes et les enfants pleurent toutes les nuits. Les conditions hors de la zone sont pires que ce que nous pouvons décrire. S'il-vous-plaît, aidez-nous<ref name=Woods275-278 />. Cas 16 : une fille chinoise du nom de Loh, qui avec sa mère et son frère vivaient dans un centre de réfugiés a reçu une balle en pleine tête par un soldat japonais. Elle avait {{nobr|14 ans}}. Le fait s'est produit près de Kuling Ssu, un temple au bord de la zone pour réfugiés<ref name=Woods275-278 />. Cas 19 : le [[30 janvier]] vers 17h, M Sone (su séminaire théologique de Nankin) a été accueilli avec plusieurs centaines de femmes suppliant de ne pas rentrer chez elles le {{date-|4 février}}. Ils ont dit qu'il n'est pas besoin de retourner chez eux au risque de se faire violer, voler ou tuer. (…) Une vieille femme de {{nobr|62 ans}} est retournée chez elle près de Hansimen et les soldats japonais sont venus pendant la nuit pour la violer. Elle a dit être trop vieille. Donc les soldats l'ont éperonnée avec un bâton. Mais elle a réussi à survivre pour revenir </q>|<ref name=Woods275-278 />.}} Hervez ar mammennoù, Rabe en defe savetaet 200 000 ha 250 000<ref>Liamm torret [http://www.moreorless.au.com/heroes/rabe.html John Rabe], 2017-06-10</ref>. --> === Abegoù al lazhadeg === {{Quotation|<q> N'eus displegadenn anat ebet evit an darvoud spontus-mañ. Soudarded Bro-Japan, esper gante da gaout un trec'h aes, o deus stourmet e-pad mizioù war ar c'hontrol hag o deus betmuioc'h a golloù evit na soñjet kaout. Faezh e oant, droug enne, frustret ha skuizh. Dizifenn e oa ar Sinadezed, ezvezant pe dic'halloud e oa ar wazed. Ar brezel, daoust ma ne oa ket disklêriet, n'he doa pal gwall resis ebet. Marteze e seblante e oa merket holl Sinaiz, forzh peseurt oad pe jener o defe, evel preizhoù. </q>|Jonathan D. Spence, ''The Search for Modern China'', W.W. Norton and Company, 1999, p. 424. {{ISBN|0-393-97351-4}}.}} <gallery widths="150" heights="150" perrow="5"> restr:Chinese civilians to be buried alive.jpg|Prizonidi douaret ez vev<ref>Joseph Chapel, ''[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133p/133p04papers/JChapelNanjing046.htm Denial of the Holocaust and the Rape of Nanking]''; 2004.</ref>. restr:Nanjing massacre memorial.jpg|Maen-koun lazhadeg Nanjing. restr:Victims in Nanjing massacre.jpg|Relegoù lazhadeg Nanjing. </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Sina goude 1911}} {{Boest Istor Japan}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Lazhadegoù]] [[Rummad:Istor Sina]] [[Rummad:Istor Japan]] [[Rummad:Lazhadeg Nanjin]] [[Rummad:1937 e Sina]] [[Rummad:Gwalladennoù a-stroll]] 89d3os0wm6ybl4d4ewp2r8mc9y81kgt 2187561 2187560 2026-04-10T19:13:45Z Dishual 612 /* Lazhadeg eneplezenn ar brizonidi brezel */ 2187561 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Nanking bodies 1937.jpg|thumb|upright=1.4|Soudard eus Arme Impalaeriezh Japan dirak korfoù Sinaiz [[Lazhadeg|lazhadeget]] e 1937]] '''Lazhadeg Nanjing''' pe '''Gwallerezh Nanjing''' a vez graet eus un hollad [[Torfed brezel|torfedoù brezel]] (lazhadegoù ha [[gwallerezh]]) kaset da benn gant nerzhioù [[lu Impalaeriezh Japan|Arme Impalaeriezh Japan]] war annezidi kêr [[Nanjing]], kêr-benn [[Republik Sina (1912-1949)|Republik Sina]] adalek miz Kerzu 1937 e-kerzh an [[Brezel Sina ha Japan (1937-1945)|Eil brezel etre Japan ha Sina]], goude [[Emgann Nanjing]]. D'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1937]], [[Tchang Kai-chek]], e penn ar [[Kuomintang|C'huomintang]], en doa graet eus Nanjing e gêr-benn, a istim ez eo kollet hag a ziviz en em dennañ goude Emgann Shanghai war ali e strategourien alaman. Lezel a ra etre daouarn ur bodad etrebroadel renet gant John Rabe. koulskoude e chom eno un arme 100 000 den dister o gourdonerezh, renet gant [[Tang Shengzhi]], dezhe da gefridi kas da benn politikerezh an douar devet. Evit miret ouzh ar siviled a guitaat kêr e ro [[Tang Shengzhi]] urzh da wardañ dorojoù kêr, evel oulennet gant Tchang. Stanket eo an hentoù ivez gant ar soudarded. Distruj a reont ar bigi ha deviñ ar c'hêriadennoù, kuit ma tec'hfe ur bern tud. Al lazhadeg a badas c'hwec'h sizhun adalek an [[13 a viz Kerzu]] [[1937]], devezh aloubadenn Nanjing gant Japaniz. E-pad ar mare-se, soudarded Arme Impalaeriezh Japan o deus lazhet trevourien ha prizonidi sinaat dizarmet. Istimañ a reer e voe lazhet etre 40 000 ha 300 000 den, ha gwallet etre 20 000 ha 80 000 a vaouezed hag a vugale<ref>Iris Chang, The Rape of Nanking, p. 6.</ref>. Diaes eo gouzout ar wirionez dre ma voe kuzhet pe distrujet dielloù arme Bro-Japan a-raok kodianidigezh ar vro e [[1945]]. An istorourien n'int ket deuet a-benn betek-henn da c'houzout an niver a dud lazhet. Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] e [[Tokyo]] a istime e [[1946]] e oa bet ouzhpenn 200 000 Sinaad lazhet e-pad an darvoud. Evit gouarnamant Sina e voe lazhet 300 000 den, hervez ar pezh a voe embannet gant [[Lez-varn torfedoù-brezel Nanjing]] e [[1947]]. Hervez Istourien japanat e vefe bet etre 40 000 ha 200 000 den lazhet. Abaoe ar [[bloavezhioù 1980]] ez eus tabut bras e-touez an istorourien a-fet an niver a dud lazhet. Ur skoilh eo chomet an darvoud-se en darempredoù etre Sina ha Japan betek an deiz-a-hiziv. Diouzh un tu, gouarnamant Sina a vez tamallet dezhañ c'hwezhañ ar sifroù gwirion gant kalz Japaniz. Diouzh un tu all e vez nac'herien ha broadelourien Japan o vont betek embann ez eo un darvoud ijinet gant Sina evit ar [[propaganda]]. [[Restr:Contest To Cut Down 100 People.jpg|thumb|Ur pennad a-zivout ar "[[Kevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze|Gevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze]]" embannet en ''[[Tokyo Nichi Nichi Shimbun]]''. An titl a embann, "Rekord ampart' (e-pad ar gevezadenn da zibennañ 100 den) – Mukai 106–105 Noda – an daou anezho eil letananted"<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20080810x1.html|title=War and reconciliation: a tale of two countries|publisher=The Japan Times Online|accessdate=2011-03-06}}</ref>.]] === Anvet eo ar priñs Asaka komandant === [[restr:Asakanomiya yasuhiko.jpg|thumb|left|upright|Ar priñs [[Yasuhiko Asaka]] e 1940.]] En un notenn eus ar Palez, [[Hirohito]] a zisklêr n'eo ket mat emzalc'h ar priñs [[Asaka Yasuhiko]], ezel eus tiegezh an impalaer hag eontr [[Hirohito]]. Urzh a ro dezhañ da vont da Nankin da vezañ pardonet<ref>{{Ouvrage |langue=en |prénom1=David |nom1=Bergamini |titre=''Japan's Imperial Conspiracy'' |éditeur= |année= |passage=23 |isbn=}}.</ref>. D'ar 5 a viz Kerzu, Asaka a guita [[Tokyo]] dre garr-nij hag erruout a ra war an talbenn tri devezh goude. Kejañ a ra gant komandanted ar rannoù-arme, al letananted-jeneral [[Kesago Nakajima]] ha [[Heisuke Yanagawa]], a ro da choût dezhañ ez eo hogos kelc'hiet gant ar soudarded japanat an 300 000 den eus bagadoù arme Bro-Sina e-kichen Nanjing hag e soñjont ez eo prest Sinaiz d'en em rentañ hervez an atroperezh kentañ<ref>=David Bergamini, ''Japan's Imperial Conspiracy'', p. 24.</ref>. Roet en defe ar priñs Asaka an urzh da "lazhañ holl ar brizonidi", abalamour d'an torfedoù sevenet a-raok ha goude an emgann<ref name="Chen, World War II Database">Chen, World War II Database.</ref>. Darn eus an istorourien a soñj e vefe bet sinet gant ar priñs Asaka an urzh roet d'ar soudarded e Nanjing da lazhañ "holl ar brizonidi"<ref>David Bergamini, ''Japan's imperial Conspiracy'', 1971, p. 24.</ref>. Hervez lod all e vefe bet kaset gant al letanant-koronal [[Isamu Chō]], eil-a-gamp ar priñs Asaka, gant sinadur ar priñs, hep ma oufe hemañ pe ma vefe aprouet gantañ<ref>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', 1997, p. 40.</ref>. Koulskoude, memes pa vije bet kemeret an diviz-se gant Chō e-unan, ne oa ket roet an urzh da baouez gant al lazhadeg gant ar priñs Asaka a oa an den e karg en un doare ofisiel. Pa zegouezh ar jeneral [[Iwane Matsui|Matsui]] e kêr pevar devezh goude deroù al lazhadeg e ro urzhioù strizh da lakaat al lazhadeg da baouez{{Daveoù a vank}}. Rendael zo diwar-benn kiriegezh ar priñs Asaka el lazhadeg met tamall a reer kiriegezh al lazhadegoù hag an torfedoù kaset da benn e-pad aloubadeg Sina ouzh an impalaer [[Hirohito]] a aprouas kinnig an Arme impalaerel da chom hep doujañ al lezennoù etrebroadel war dalc'h ar brizonidi evit ar soudarded sinaat, d'ar 5 a viz Eost 1937<ref>[[Akira Fujiwara]], ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyo Gyakusatsu'', Kikan Sensô Sekinin Kenkyû 9, 1995, {{p.|22}}.</ref>. == Al lazhadeg == Hervez testeni Kornôgiz ha Sinaiz bet e Nanjing, e-doug ar c'hwec'h sizhun goude kemeridigezh kêr, e sevenas soudarded Bro-Japan palforsioù, muntroù, laeroñsioù, tangwalloù ha torfedoù brezel all. Lod eus an testenioù-se a zeu eus an estrenien o doa choazet chom e kêr da wareziñ ar siviled sinaat, skridoù [[John Rabe]] ha re an Amerikanez [[Minnie Vautrin]] dreist-holl. Danevelloù all zo eñvorennoù tud chomet bev war-lerc'h al lazhadeg, skridoù kazetennerien (Kornôgiz ha Japaniz), met ivez deizlevrioù soudarded. Dont a reas ar misioner amerikan [[John Magee]] a-benn da sevel ur film e 16 mm ha kentañ poltredoù al lazhadeg. Ur strollad divroidi estren renet gant John Rabe a sav ur bodad etrebroadel ennañ 15 den d'an 22 a viz du hag a sav kartenn Takad surentez Nanjing da wareziñ ar siviled e-barzh kêr. Dastum a reas Rabe hag ar misioner stadunanat [[Lewis S. C. Smythe]], sekretour ar Bodad etrebroadel ha kelenner war ar [[sokiologiezh]] e skol-veur Nanjing, torfedoù soudarded Japan ha sevel klemm e kannati Impalaeriezh Bro-Japan. === Palforserezh === [[restr:Killednanjing.jpg|thumb|Poltred tennet e [[Xuzhou]], warnañ korf ur vaouez disakret er memes doare hag an hini deskrivet e pempvet kaz film [[John Magee]].]] [[restr:Horrible death, Nanking Massacre.jpg|thumb|Pempvet kaz film [[John Magee]] : d'an 13 a viz Kerzu 1937, war-dro 30 soudard japanat a vuntr 9 eus 11 annezad an ti Nnn 5 e Xinlukou. Gwallet eo ur vaouez hag he div grennardez ha Japaniz a sank ur voutailh e penn ur vazh en o [[forzh]]. Kountellet eo ur verc'hig eizh vloaz met chom a ra bev gant he c'hoar. Adkavet int bev div sizhunvezh diwezhatoc'h goude muntr ar vaouez gozh a weler war ar poltred. Gallout a reer gwelet ivez korf ar verzherien war ar poltred<ref>John G. Gagee, Case 9, Film 4, Folder 7, Box 263, Record Group 8, Special Collection, Yale Divinity School Library, cité dans [https://books.google.ca/books?id=rRD_fXL3_swC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=%22hsia+was+dragged+out+from+under+a+table%22&source=bl&ots=l9LHpwftok&sig=byHnkbWE8-BMjOd8o7T5RiVA8e0&hl=zh-CN&ei=Sg5rTOecHsL6lwfNyM0Y&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCEQ6AEwAg#v=onepage&q=ha%20husband&f=false Suping Lu, ''They were in Nanjing: the Nanjing Massacre witnessed by American and British nationals''. Hong Kong University Press, 2004].</ref>{{,}}<ref>{{Ouvrage|langue=en|titre=''John Rabe, Erwin Wickert. 'The good man of Nanking: the diaries of John Rabe'''. A.A. Knopf, 1998. page 281-282|éditeur=Books.google.com|date=08/09/2008|isbn=|lire en ligne=https://books.google.com/books?id=amxwAAAAMAAJ&q=hsia+|consulté le=06/03/2011}}.</ref>.]] Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] he deus istimet e oa bet gwallet war-dro 20 000 plac'h, en o zouez merc'hedouigoù ha maouezed kozh. Skol-veur Yalea lavar e voe ouzhpenn 80 000 maouez gwallet<ref>"[https://news.yale.edu/1997/01/17/nanking-massacre Nanking Massacre]". Yale University. 1997</ref><ref>[http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html Paragraph 2, p. 1012, Judgment International Military Tribunal for the Far East]</ref> . Antreal a rae ar soudarded en tier en un doare sistematek, ha tennañ ar maouezed er-maez evit o gwallañ a-stroll<ref>''[http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/ Japanese Imperialism and the Massacre in Nanjing]'' : Chapter X : Widespread Incidents of Rape, Museums.cnd.org, 2011.</ref>. Ur wezh gwallet e vezent lazhet, a-daolioù baionetez alies, a-wezhioù goude bezañ bet muturniet<ref>« ''A Debt of Blood: An Eyewitness Account of the Barbarous Acts of the Japanese Invaders in Nanjing'' », 7 février 1938, ''Dagong Daily'', Wuhan edition [http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref>, pe bezañ gouzañvet jestroù barbar, evel ar re a oa adkavet gant pep a vazh bambouz hir<ref>Military Commission of the Kuomintang, Political Department: « A True Record of the Atrocities Committed by the Invading Japanese Army », juillet 1938 [http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref> pe traezoù all sanket en o forzh. D'an 19 a viz Kerzu 1937 e skrive ar James M. McCallum en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'ouzon ket pezavare e paouezo. Morse ne'm eus klevet pe lennet anv eus kement a gruelded. Palforserezh ! Palforserezh ! Palforserezh ! Istim a reomp ez eus war-dro 1000 d'an nebeutañ bep noz ha kalz diouzh an deiz. Pa vez an disterañ eneberezh pe kement tra a denn ouzh rebecherezh, un taol baionetez pe ur bolod… Histerek eo an dud… Kaset e vez ar maouezed bep beure, kreisteiz ha noz. Evit doare ez eo dieub holl an arme japanat da vont ha da zont ha d'ober pezh a gar. </q>|Hua-ling Hu, ''American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin'', 2000, p. 97.}} D'ar 7 a viz Meurzh 1938, Robert O. Wilson, ur surjian eus an hospital stadunanat en Takad surentez a skriv en ul lizher d'e familh : "un istimadur evezhiek eus an niver a dud diskaret difrom-kaer a dizh war-dro 100 000, en zouez evel-just ar miliadoù a soudarded o doa dilezet o armoù<ref>''Documents on the Rape of Nanking'', p. 254.</ref>. Setu amañ div arroudenn tennet eus lizheroù eus ar 15 hag an 18 a viz Kerzu 1937 d'e diegezh : {{Quotation|<q> Spouronus est al lazhadeg siviled. Gallout a rafen skrivañ pajennoù kazioù palforserezh ha kruelded hogos digredus. Daou zen baionetezetaet eo an holl zo chomet bev eus ur strollad seizh skuber a oa azezet war o c'hador pa oa degouezehet soudarded Bro-Japan o deus lazhet pemp anezhe ha gloazet an daou zo deuet a-benn da gavout hent an hospital. </q>}} {{Quotation|<q> Lezit-me kontañ darvoudoù zo c'hoarvezet an daou zevezh diwezhañ. En noz tremen e oa distrujet ti unan eus implijid sinaat ar skol-veur ha div vaouez a oa kar dezhañ zo bet gwallet. Div verc'h, dezho war-dro 16 vloaz zo bet gwallet betek ar marv en ur c'hamp repuidi. Er skol-veur m'emañ 8000 den eo deut Japaniz dek gwezh e-pad an noz, en ur bignat dreist ar voger, da laerezh boued, dilhad ha da wallañ hervez o flijadur. Darc'haouet o deus pemp taol baionetez d'ur paotrig eizh vloaz, unan anezhe er stomog, aet ul lodenn eus e ''[[omentum]]'' er-maez e gof. Chom a ray bev a gav din. </q>|Kaiyuan Zhang, ''Eyewitness to Massacre: American Missionaries Bear Witness to Japanese Atrocities in Nanjing'', M. E. Sharpe, 2001.}} En deizlevr a zalc'h e-pad an arsailh ha dalc'hidigezh kêr gant ar Japaned, [[John Rabe]] a rent kont eus euzhadennoù ar Japaniz. Evel-se d'ar c'hentañ e skriv : {{Quotation|<q> Daou soudard japanat zo pignet dreist moger ar jardin hag a oa war-nes dont-tre en hon ti. Pa'm eus gwelet anezhe eo fellet dezhe reiñ da grediñ o doa gwelet soudarded sinaat tremen dreist ar voger. Pa'm eus diskouezet dezhe ma arouez eus ar strollad ez int aet kuit war o giz, dre ar memes hent. En unan eus an tier eus ar straed strizh a dremen a-dreñv moger ma jardin ez eus bet gwallet ur vaouez a zo bet gloazet da-c'houde en he gouzoug gant un taol baionetez. deut on a-benn da gavout un ambulañs da gas anezhi da ospital Kulou… En noz tremen o deus disklêriet hogos 1000 maouez ha plac'h bezañ bet gwallet, en o zouez ur c'hant bennak e skolaj merc'hed Ginling. Ne glever anv nemet a balforsadurioù. Pa fell d'ar priedoù pe d'ar breudeur mirout ouzh ar palforsadur ez int diskaret. Kement a glevit hag a welit n'eo nemet kruelded ha loeniaj soudarded Bro-Japan. </q>|Woods, 1998, p. 77.}} Testenioù zo eus soudarded japanat a redie an tiegezhioù da seveniñ oberoù [[gwadorged]]<ref name=RapeOfNankingP95>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 95.</ref>. Rediet e oa ar vibien da wallañ ar mammoù hag an tadoù da wallañ o merc'hed. Gwallet ez eus bet ur vaouez dougerez gant meur a Japanad ha gwilioudet he deus un nebeud eurvezhioù goude. Evit doare e oa yac'h ha divac'hagn ar bugel<ref>Robert B. Edgerton, ''Warriors of the Rising Sun''.</ref>. Menec'h ivez a oa rediet da wallañ merc'hed. === Lazhadegoù trevourien === [[Restr:Boy killed in Nanking massacre.jpg|thumb|Paotr lazhet gant Japaniz a-daolioù troad fuzuilh, abalamour ma n'en doa ket tennet e dog.]] D'an 13 a viz Kerzu 1937 e skriv Rabe en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'eo nemet pa dremener dre gêr e komprener amplded an distrujoù. Kavout a reomp kelanoù pep 100 pe 200 metr. Korfoù ar siviled on chomet da gompren enne o doa toulloù bolodoù en o c'hein. O tec'het e oa an dud-se moarvat ha lazjet int bet dre dreñv. Kerzhout a ra Japaniz a-dreuz kêr a-strolladoù dek pe ugent soudard ha preizhañ ar stalioù (…). Gwelet em eus anezhe gant ma daoulagad rak preizhet o deus tavarn hor bouloñjer alaman ''Herr'' Kiessling. Drastet eo bet leti Hempel, evel kement stal zo e straedoù Chung Chang ha Taiping. </q>|Woods, 1998, p. 67.}} D'an 10 a viz C'hwevrer 1938, sekretour legati kannati Alamagn, [[Georg Rosen|Rosen]], a skriv d'e vinistrerezh an aferioù estren diwar-benn ur film troet e miz Kerzu gant [[John Magee]] hag a ro ali da brenañ anezhañ. Setu amañ un arroudenn eus e lizher hag a zeskriv poltredoù zo. Emañ al lizher e dielloù politikel Ministrrezh an aferioù estren e [[Berlin]]. {{Quotation|<q> E-pad ren ar spont japanat e Nankin – hag a gendalc'h forzh penaos hiziv d'ur feur digredus – John Magee, ezel eus mision an Iliz eskobel amerikan zo amañ abaoe hogos pemp bloaz warn-ugent, en deus filmet skeudennoù zo un testeni fraezh eus an euzhadennoù kaset da benn gant Japaniz… Emaomp bremañ o vont da c'hortoz ha gwelet ma teuio ofiserien uhel Bro-Japan a-benn, evel m'o deus prometet, da herzel gwalloberoù o soudarded, a gendalc'h c'hoazh hiziv. </q>|Woods, 1998, p. 187}} {{Quotation|<q> D'an 13 a viz Kerzu, war-dro 30 soudard zo deuet da di Sinaiz, 5 straed Hsing Lu Koo, e karter gevred Nanjing hag o deus goulennet digor. Digoret e oa an nor gant ar perc'henn, ur musulmad anvet Ha. Lazhet o deus anezhañ diouzhtu gant un taol revolver hag ar wreg Ha ivez, a oa aet war bennoù he daoulin dirazo goude marv he fried, da aspediñ anezhe da chom hep lazhañ den ebet. Goulennet he doa ar wreg perak o doa lazhet he gwaz ha diskaret o deus anezhi. Stlejet eo bet ar wreg Hsia a-zindan an daol e sal an ostizien el lec'h m'he doa klasket kuzhat gant he babig bloaz. Goude bezañ bet diwisket ha gwallet gant un den pe muioc'h, he deus paket un taol baionetez er brennid ha sanket ez eus bet ur voutailh en he forzh goude. Lazhet eo bet ar c'hrouadur a-daolioù baionetez. Darn eus ar soudarded zo aet goude er pezh e-kichen, ma oa tud ar wreg Hsia, dezho 76 ha 74 vloaz, hag he div verc'h 16 ha 14 vloaz. Klasket he deus ar vamm-gozh gwareziñ an div blac'h diouzh ar soudarded. Lazhet eo bet gant un tenn revolver. Kemeret en deus an tad-kozh korf e wreg en e zivrec'h ha lazhet eo bet. Diwisket eo bet an daou blac'h goude, gwallet eo bet an hini henañ gant 2 pe 3 gwaz hag an hini yaouankañ gant tri den. Kontellet eo bet ar plac'h koshañ ha sanket ez eus bet ur vazh en he forzh. Tapet he deus an hini yaouankañ taolioù baionetez met espernet eo bet dezhi lod spouronus he mamm hag he c'hoar. Taolioù baionetez zo bet roet war-lerc'h d'ur choar all dezhi 7-8 vloaz a oa ivez er pezh. Muntroù diwezhañ an ti-se eo re daou vugel an Haed, dezho 4 ha 2 vloaz. Lazhet eo bet an hini koshañ gant ur vaionetez hag ar yaouankañ gant ur c'hleze. </q>|Woods, 1998, p.281}}. <!-- D'ar 5 a viz C'hwevrer 2009, Lez-uhel bro-Japan he deus kondaonet Shyudo Higashinakano hag embanner ''Tendensha'' da baeañ 4 milion [[yen]] a zigoll da Shuqin Xia a lavar eo ar plac'h 7-8 vloaz a weler e film Magee. Dic'houest e oa Higashinakano da brouiñ n'eo ket plac'h ar film ha n'eo ket bet test eus lazhadeg Nanjing, er c'hontrol eus ar pezh a lavar en e levr, ''Chinese hail Nanjing massacre witness' libel suite victory'', [http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/6587967.html english.peopledaily.com.cn], ''Author on Nanjing loses libel appeal'', {{lien brisé|consulté le=2017-06-10|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090207b2.html|titre=search.japantimes.co.jp}}.}}--> Muntret e veze ar maouezed dougerez a-daolioù baionetez en o c'hof, goude bezañ bet gwallet a-wezhioù. Tang Junshan, test eus unan eus lazhadegoù kaset da benn gant arme Bro-Japan a lavar ar pezh en deus gwelet : {{Quotation|<q> Seizhved ha diwezhañ den ar renkennad a oa ur vaouez dougerez. Kavout a rae d'ar soudard e oa koulz gwallañ anezhi a-raok he lazhañ, neuze e tennas anezhi eus ar strollad da vont d' ul lec'h un dek metr ac'hano. E-keit ha ma o klask gwallañ anezhi e harzas ar vaouez gant nerzh … Hag ar soudard da vountañ e vaionetez en he c'horf. Leuskel a reas un taol-kri pa zeuas he bouzelloù er-maez. Goude, ar soudard a gountellas ar grouell, anat kordenn e vegel da welet hag a daolas anezhi a-gostez. </q>|Celia Yang, "The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy"<ref>[http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy »]</ref>, 2006.}} Hervez Sho Mitani, veteran eus ar morlu : "Implijout a rae an arme un taol trompilh a dalveze "Lazhit holl Sinaiz a dec'h"<ref>« ''Japan's Last Vets of Nanking Massacre open up'' », [https://news.yahoo.com/s/afp/20100516/wl_asia_afp/japanchinahistoryfilmnanking News! Yahoo].</ref>. Miliadoù zo bet kaset ha lazhet en un toull anvet "Fozell an dek mil korf", ur c'hlaz dezhañ 300 m. hider ha 5 m led. Daoust ma n'eus bet dalc'h kont ebet anezhe, istimadurioù an niver a dud douaret er c'hlaz-se a ya eus 4000 betek 20 000 den. Koulskoude e soñj ar pep brasañ eus an enklaskerien hag an istourien ez eus bet muioc'h evit 12 000<ref>{{pdf}} Celia Yang, [https://web.archive.org/web/20070612003745/http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « ''The Memorial Hall for the Victims of the Nanking Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy'' »], 2006 ; extrait de James Yin, ''The Rape of Nanking: An Undeniable History in Photographs'', Chicago, Innovative Publishing Group, 1996, p. 103.</ref>. === Lazhadeg eneplezenn ar brizonidi brezel === [[Restr:Chinese to be beheaded in Nanking Massacre.jpg|thumb|[[Prizoniad brezel]] sinaat dibennet gant un ofiser japanat gant ur sabrenn e-pad lazhadeg Nanjing.]] D'ar 6 a viz Eost 1937, e aprouas ministrerezh an arme ur c'hinnig a-berzh e arme da lemel ar redioù roet gant al lezennoù etrebroadel war an doare d'ober war-dro ar brizonidi sinaat. Aliañ a raed ivez an ofiserien da baouez d'ober gant ar ger "Prizoniad brezel"<ref>Akira Fujiwara ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyotoshido Gyakusatsu'' ''Kikan Sensô Sekinin Kenkyû'', levrenn 9, p. 22, 1995.</ref>. Kerkent ha ma kouezhas kêr e krogas ar Japaned da glask ar soudarded e-touez ar miliadoù a wazed yaouank paket gante. Kalz anezhe a oa degaset e-kichen ar [[Yangtze]], ha lazhet gant mindrailherezoù. Ar pezh a seblant bezañ ar brasañ lazhadeg a soudarded sinaat a oa kaset da benn war glannoù ar stêr d'an 18 a viz Kerzu. Tremen a reas soudarded Bro-Japan ar pep brasañ eus ar beurevezh o stagañ daouarn ar brizonidi asambles ha da noz e rannjont anezhe e peder linenn a-raok tennañ warne. Divarrek da dec'het, ar brizonidi ne c'hallent ober nemet youc'hal ha kouezhañ. Tennañ a reas ar mindrailherezoù e-pad un eurvezh. Peurlazhet e oa ar soudarded unan-hag-unan a-daolioù baionetez. Taolet e oa kalz korfoù er stêr [[Yangtze]] da-c'houde. Istim a reer e oa lazhet war-dro 57 500 prizoniad brezel eno. 1300 soudard ha sivil a oa bodet e-kichen an nor Taiping ha lazhet. Lakaet e oant da darzhañ gant minoù, ha goude e oa saotret tireoul warne a-raok o deviñ. An nebeud re chomet bev a oa lazhet a-daolioù baionetez<ref name="Taiping">{{Article|langue=en|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7140357.stm |titre=Nanjing remembers massacre victims |périodique=BBC News |date=13/12/2007|consulté le=13/12/2007|prénom1=Michael |nom1=Bristow}}.</ref>. F. Tillman Durdin hag Archibald Steele, daou gazetenner amerikan, o deus gwelet korfoù soudarded sinaat berniet war hogos daou vetr uhelder e-kichenn Dor Yijiang en norzh. Durdin, a labour evit an ''[[New York Times]]'' a ra un droiad e kêr a-raok kuitaat anezhi. Klevet a ra tennoù mindrailherezioù ha gwelet souarded japanat o lazhañ hogos 200 Sinaad e dek munut. Daou zevezh diwezhatoc'h, en e bennad en ''New York Times'', e tisklêr ez eo leun a stradoù a gorfoù siviled, en o zouez maouezed ha bugale<ref>Hua-ling Hu, ''[[American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin]]'', 2000, p. 77.</ref>. Hervez testeni ar misioner Ralph L. Phillips eus bodad enklask '''l'assemblée d'état des États-Unis''' e oa rediet da sellet e-keit ha ma oa digroc'henet ur soudard sinaat ha ma fritet e galon hag e avu hag e tebred anezhe<ref>''CBI Roundup'', 16 décembre 1943, ''Rape of Nanking described by Missionary'', [https://web.archive.org/web/20110723045856/http://cbi-theater-1.home.comcast.net/~cbi-theater-1/roundup/roundup121643.html cbi-theater-1.home.comcast.net].</ref>. === Laeronsioù ha tangwalloù === Distrujet e oa un drederenn eus kêr gant tangwalloù plantet a-ratozh. Hervez testenioù zo, soudarded Bro-Japan a c'hwezh an tan e savadurioù nevez savet ar gouarnamant, met ivez e tier kalz siviled. Distrujet e oa ar bras eus ar vro er-maez mogerioù kêr. Preizhañ a ra ar soudarded paourien koulz ha pinvideien. An diouer a eneberezh eus ar soudarded hag ar siviled e Nanjing a dalvez evit ar soudarded japanat ez int frank da breizhañ pinvidigezhioù kêr<ref name=RapeOfNankingP162>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 162.</ref>. <!-- Le [[17 décembre]], [[John Rabe]] écrit en tant que président du Comité international une plainte à Kiyoshi Fukui, second secrétaire de l'ambassade japonaise. En voici un extrait : {{Début citation}} En d'autres mots, le 13, lorsque vos troupes sont entrées dans la ville, nous avions rassemblé presque toute la population civile dans une zone, dans laquelle il y a eu très peu de destruction par les obus et pas de pillage des soldats chinois, même en pleine retraite… Les 27 Occidentaux de la ville à ce moment et notre population chinoise ont été totalement surpris par le règne de vol, viol et assassinat initié par vos soldats le 14. Tout ce que nous demandons dans notre protestation est que vous restauriez l'ordre au sein de vos troupes et que la vie de la cité redevienne aussi normale que possible. Dans le dernier processus, nous étions heureux de coopérer de quelque façon que ce soit. Mais même la nuit dernière entre 20 et 21 heures lorsque cinq membres Occidentaux de notre personnel et du Comité ont visité la zone pour observer les conditions, nous n'avons trouvé aucune patrouille japonaise soit dans la zone ou à l'entrée<ref name=GoodMan(271-274)>{{harvsp|Woods|1998|p=271}}.</ref>!{{Fin citation}} === Zone de sécurité de Nankin et rôle des étrangers === Les troupes japonaises respectent dans une certaine mesure la zone. Aucun obus n'est tiré sur cette partie de la ville, mis à part certains tirs isolés. Durant le chaos suivant l'attaque de la ville, certaines personnes sont tuées dans la zone de sécurité, mais les crimes perpétrés dans le reste de la ville sont bien plus nombreux. Les soldats japonais commettent toutefois des actions dans la zone de sécurité qui font partie du massacre de Nankin. Le Comité international interpelle un certain nombre de fois l'armée japonaise, par l'intermédiaire de [[John Rabe]] qui utilise sans grand succès sa position de membre du [[Parti nazi]]. Rabe écrit que parfois les Japonais entrent dans la zone à volonté pour enlever des centaines d'hommes et femmes, afin de les exécuter ou de les violer puis de les tuer<ref>{{harvsp|Woods|1998|p=274}}.</ref>. Le {{date|5 février 1938}}, le Comité international transmet à l'ambassade japonaise 450 cas de meurtres, viol et désordres généraux commis par des soldats japonais, qui ont été rapportés après que les diplomates américains, britanniques et allemands sont retournés dans leur ambassade<ref name=Woods275-278>{{harvsp|Woods|1998|p=275–278}}.</ref>. {{Quotation|<q> Cas 5 : dans la nuit du {{date-|14 décembre}}, il y a plusieurs cas de soldats japonais s'introduisant dans des maisons et violant ou enlevant des femmes. Ceci a créé un mouvement de panique et des centaines de femmes sont venues se réfugier dans le campus du collège Ginling hier<ref name=Woods275-278 />. Cas 10 : dans la nuit du {{date-|15 décembre}}, un certain nombre de soldats japonais sont entrés dans l'université de Nankin à Tao Yuen et ont violé {{nobr|30 femmes}} sur place, certaines par six hommes<ref name=Woods275-278 />. Cas 13 : le {{date-|18 décembre}} à 16h, au n° 18 I Ho Lu, des soldats japonais ont demandé une cigarette à un homme et comme il hésitait, un des soldats lui a asséné un coup de baïonnette sur le côté de sa tête. L'homme est maintenant à l'Hôpital universitaire et ne devrait pas survivre<ref name=Woods275-278 />. Cas 14 : le {{date-|16 décembre}}, sept filles (âgées de 16 à {{nobr|21 ans}}) ont été enlevées dans le collège militaire. Cinq sont revenues. Chaque fille a été violée six ou sept fois par jour. Rapporté le {{date-|18 décembre}}<ref name=Woods275-278 />. Cas 15 : il y a environ 540 réfugiés entassés aux 83 et 85 de la rue de Canton… Plus de {{nobr|30 femmes}} et filles ont été violées. Les femmes et les enfants pleurent toutes les nuits. Les conditions hors de la zone sont pires que ce que nous pouvons décrire. S'il-vous-plaît, aidez-nous<ref name=Woods275-278 />. Cas 16 : une fille chinoise du nom de Loh, qui avec sa mère et son frère vivaient dans un centre de réfugiés a reçu une balle en pleine tête par un soldat japonais. Elle avait {{nobr|14 ans}}. Le fait s'est produit près de Kuling Ssu, un temple au bord de la zone pour réfugiés<ref name=Woods275-278 />. Cas 19 : le [[30 janvier]] vers 17h, M Sone (su séminaire théologique de Nankin) a été accueilli avec plusieurs centaines de femmes suppliant de ne pas rentrer chez elles le {{date-|4 février}}. Ils ont dit qu'il n'est pas besoin de retourner chez eux au risque de se faire violer, voler ou tuer. (…) Une vieille femme de {{nobr|62 ans}} est retournée chez elle près de Hansimen et les soldats japonais sont venus pendant la nuit pour la violer. Elle a dit être trop vieille. Donc les soldats l'ont éperonnée avec un bâton. Mais elle a réussi à survivre pour revenir </q>|<ref name=Woods275-278 />.}} Hervez ar mammennoù, Rabe en defe savetaet 200 000 ha 250 000<ref>Liamm torret [http://www.moreorless.au.com/heroes/rabe.html John Rabe], 2017-06-10</ref>. --> === Abegoù al lazhadeg === {{Quotation|<q> N'eus displegadenn anat ebet evit an darvoud spontus-mañ. Soudarded Bro-Japan, esper gante da gaout un trec'h aes, o deus stourmet e-pad mizioù war ar c'hontrol hag o deus betmuioc'h a golloù evit na soñjet kaout. Faezh e oant, droug enne, frustret ha skuizh. Dizifenn e oa ar Sinadezed, ezvezant pe dic'halloud e oa ar wazed. Ar brezel, daoust ma ne oa ket disklêriet, n'he doa pal gwall resis ebet. Marteze e seblante e oa merket holl Sinaiz, forzh peseurt oad pe jener o defe, evel preizhoù. </q>|Jonathan D. Spence, ''The Search for Modern China'', W.W. Norton and Company, 1999, p. 424. {{ISBN|0-393-97351-4}}.}} <gallery widths="150" heights="150" perrow="5"> restr:Chinese civilians to be buried alive.jpg|Prizonidi douaret ez vev<ref>Joseph Chapel, ''[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133p/133p04papers/JChapelNanjing046.htm Denial of the Holocaust and the Rape of Nanking]''; 2004.</ref>. restr:Nanjing massacre memorial.jpg|Maen-koun lazhadeg Nanjing. restr:Victims in Nanjing massacre.jpg|Relegoù lazhadeg Nanjing. </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Sina goude 1911}} {{Boest Istor Japan}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Lazhadegoù]] [[Rummad:Istor Sina]] [[Rummad:Istor Japan]] [[Rummad:Lazhadeg Nanjin]] [[Rummad:1937 e Sina]] [[Rummad:Gwalladennoù a-stroll]] kwjynzl9ygbp897o5h0uflhto2ii83d 0 176295 2187533 2187511 2026-04-10T13:21:42Z Dishual 612 2187533 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] gy4okl4l1z375jm6or3daxs8d5a2i47 2187534 2187533 2026-04-10T13:22:43Z Dishual 612 2187534 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Henamzer == Evit un darn eus an Istor, ar brizonidi vrezel a oa lazhet pe lakaet da sklav.<ref>Wickham, Jason (2014) The Enslavement of War Captives by the Romans up to 146 BC, University of Liverpool PhD Dissertation. {{cite web |url= http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |title=The Enslavement of War Captives by the Romans to 146 BC|access-date =24 May 2015 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150524213405/http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |archive-date= 24 May 2015 |df= dmy-all }} Wickham 2014 notes that for Roman warfare the outcome of capture could lead to release, ransom, execution or enslavement.</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] mng0xs00qhkqwhs0ywlh0o5glw2upg3 2187543 2187534 2026-04-10T18:17:46Z Dishual 612 2187543 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Henamzer == Evit un darn eus an Istor, ar brizonidi vrezel a oa lazhet pe lakaet da sklav.<ref>Wickham, Jason (2014) The Enslavement of War Captives by the Romans up to 146 BC, University of Liverpool PhD Dissertation. {{cite web |url= http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |title=The Enslavement of War Captives by the Romans to 146 BC|access-date =24 May 2015 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150524213405/http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |archive-date= 24 May 2015 |df= dmy-all }} Wickham 2014 notes that for Roman warfare the outcome of capture could lead to release, ransom, execution or enslavement.</ref> Ar c'hentañ [[gladiatuor]]ien a c'helle bezañ prizonidi vrezel, renket hervez o orinoù etnek evel ar [[Samnited]], [[Traked]], pe [[Galianed]] (''Galli'').<ref>[http://penelope.uchicago.edu/%7Egrout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html "The Roman Gladiator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126174158/http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html |date=26 January 2020 }}, Skol-veur Chicago – "Originally, captured soldiers had been made to fight with their own weapons and in their particular style of combat. It was from these conscripted prisoners of war that the gladiators acquired their exotic appearance, a distinction being made between the weapons imagined to be used by defeated enemies and those of their Roman conquerors. The Samnites (a tribe from Campania which the Romans had fought in the fourth and third centuries BC) were the prototype for Rome's professional gladiators, and it was their equipment that first was used and later adopted for the arena. [...] Two other gladiatorial categories also took their name from defeated tribes, the Galli (Gauls) and Thraeces (Thracians)."</ref> En ''[[Iliad]]'' gant [[Homeros]] e vez deskrivet soudarded [[Troia|troyan]] ha [[henc'hres|gresian]] o profañ pinvidigezhioù d'an nerzhioù enebour hag a oa deuet a-benn da drec'hiñ anezho war an [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]] en eskemm d'an druez, met en oa ket degemeret atav ar profoù-se. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] tmm2d4ea8dlrvkhb85tn8421uvayv0h 2187544 2187543 2026-04-10T18:18:09Z Dishual 612 2187544 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Henamzer == Evit un darn eus an Istor, ar brizonidi vrezel a oa lazhet pe lakaet da sklav.<ref>Wickham, Jason (2014) The Enslavement of War Captives by the Romans up to 146 BC, University of Liverpool PhD Dissertation. {{cite web |url= http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |title=The Enslavement of War Captives by the Romans to 146 BC|access-date =24 May 2015 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150524213405/http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |archive-date= 24 May 2015 |df= dmy-all }} Wickham 2014 notes that for Roman warfare the outcome of capture could lead to release, ransom, execution or enslavement.</ref> Ar c'hentañ [[gladiatuor]]ien a c'helle bezañ prizonidi vrezel, renket hervez o orinoù etnek evel ar [[Samnited]], [[Traked]], pe [[Galianed]] (''Galli'').<ref>[http://penelope.uchicago.edu/%7Egrout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html "The Roman Gladiator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126174158/http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html |date=26 January 2020 }}, Skol-veur Chicago – "Originally, captured soldiers had been made to fight with their own weapons and in their particular style of combat. It was from these conscripted prisoners of war that the gladiators acquired their exotic appearance, a distinction being made between the weapons imagined to be used by defeated enemies and those of their Roman conquerors. The Samnites (a tribe from Campania which the Romans had fought in the fourth and third centuries BC) were the prototype for Rome's professional gladiators, and it was their equipment that first was used and later adopted for the arena. [...] Two other gladiatorial categories also took their name from defeated tribes, the Galli (Gauls) and Thraeces (Thracians)."</ref> En ''[[Ilias]]'' gant [[Homeros]] e vez deskrivet soudarded [[Troia|troyan]] ha [[henc'hres|gresian]] o profañ pinvidigezhioù d'an nerzhioù enebour hag a oa deuet a-benn da drec'hiñ anezho war an [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]] en eskemm d'an druez, met en oa ket degemeret atav ar profoù-se. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] h95ppq1vwpzjy3yaw2e53mj85izksbd 2187545 2187544 2026-04-10T18:18:26Z Dishual 612 /* Henamzer */ 2187545 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Henamzer == Evit un darn eus an Istor, ar brizonidi vrezel a oa lazhet pe lakaet da sklav.<ref>Wickham, Jason (2014) The Enslavement of War Captives by the Romans up to 146 BC, University of Liverpool PhD Dissertation. {{cite web |url= http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |title=The Enslavement of War Captives by the Romans to 146 BC|access-date =24 May 2015 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150524213405/http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |archive-date= 24 May 2015 |df= dmy-all }} Wickham 2014 notes that for Roman warfare the outcome of capture could lead to release, ransom, execution or enslavement.</ref> Ar c'hentañ [[gladiatour]]ien a c'helle bezañ prizonidi vrezel, renket hervez o orinoù etnek evel ar [[Samnited]], [[Traked]], pe [[Galianed]] (''Galli'').<ref>[http://penelope.uchicago.edu/%7Egrout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html "The Roman Gladiator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126174158/http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html |date=26 January 2020 }}, Skol-veur Chicago – "Originally, captured soldiers had been made to fight with their own weapons and in their particular style of combat. It was from these conscripted prisoners of war that the gladiators acquired their exotic appearance, a distinction being made between the weapons imagined to be used by defeated enemies and those of their Roman conquerors. The Samnites (a tribe from Campania which the Romans had fought in the fourth and third centuries BC) were the prototype for Rome's professional gladiators, and it was their equipment that first was used and later adopted for the arena. [...] Two other gladiatorial categories also took their name from defeated tribes, the Galli (Gauls) and Thraeces (Thracians)."</ref> En ''[[Ilias]]'' gant [[Homeros]] e vez deskrivet soudarded [[Troia|troyan]] ha [[henc'hres|gresian]] o profañ pinvidigezhioù d'an nerzhioù enebour hag a oa deuet a-benn da drec'hiñ anezho war an [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]] en eskemm d'an druez, met en oa ket degemeret atav ar profoù-se. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] su11wwcv6x7ereqgjihu79sqc28eara 2187546 2187545 2026-04-10T18:21:12Z Dishual 612 /* Henamzer */ 2187546 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Henamzer == E-kerzh an darn eus an Istor, ar brizonidi vrezel a oa lazhet pe lakaet da sklav.<ref>Wickham, Jason (2014) The Enslavement of War Captives by the Romans up to 146 BC, University of Liverpool PhD Dissertation. {{cite web |url= http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |title=The Enslavement of War Captives by the Romans to 146 BC|access-date =24 May 2015 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150524213405/http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |archive-date= 24 May 2015 |df= dmy-all }} Wickham 2014 notes that for Roman warfare the outcome of capture could lead to release, ransom, execution or enslavement.</ref> Ar c'hentañ [[gladiatour]]ien a c'helle bezañ prizonidi vrezel, renket hervez o orinoù etnek evel ar [[Samnited]], [[Traked]], pe [[Galianed]] (''Galli'').<ref>[http://penelope.uchicago.edu/%7Egrout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html "The Roman Gladiator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126174158/http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html |date=26 January 2020 }}, Skol-veur Chicago – "Originally, captured soldiers had been made to fight with their own weapons and in their particular style of combat. It was from these conscripted prisoners of war that the gladiators acquired their exotic appearance, a distinction being made between the weapons imagined to be used by defeated enemies and those of their Roman conquerors. The Samnites (a tribe from Campania which the Romans had fought in the fourth and third centuries BC) were the prototype for Rome's professional gladiators, and it was their equipment that first was used and later adopted for the arena. [...] Two other gladiatorial categories also took their name from defeated tribes, the Galli (Gauls) and Thraeces (Thracians)."</ref> En ''[[Ilias]]'' gant [[Homeros]] e vez deskrivet soudarded [[Troia|troyan]] ha [[henc'hres|gresian]] o profañ pinvidigezhioù d'an nerzhioù enebour hag a oa deuet a-benn da drec'hiñ anezho war an [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]] en eskemm d'an druez, met en oa ket degemeret atav ar profoù-se. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] 9fdz4o4a9rzlkqxxwf063izvjxq6524 2187547 2187546 2026-04-10T18:21:38Z Dishual 612 /* Henamzer */ 2187547 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''brizoniad brezel''' (anvet ivez en un doare etrebroadel '''POW''' evit ''Prisoner of war'') a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh [[bellour]] e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet an doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949). Ar bellourien a c'hall derc'hel prizonidi vrezel evit abegoù lies. Lakaet anezho a-gostez diouzh stourmerien enebour hag a gendalc'h gant ar stourm (dieubiñ ha sikour [[Advroidigezh|advroañ]] anezho en un doare urzhiet goude fin ar stourmadennoù), diskouez eo bet an trec'h gant un tu, pinijennañ, barnañ [[Torfed brezel|torfedoù brezel]], labour ret, enluañ anezho evel stourmerien, tennañ titouroù milourel pe politikel, endoktrinañ politikel pe relijiel.<ref>{{cite journal |url=http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |author=John Hickman |title=What is a Prisoner of War For |journal=Scientia Militaria |volume=36 |issue=2 |date=2002 |access-date=14 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032030/http://www.ajol.info/index.php/smsajms/article/viewFile/42654/9522 |archive-date=26 March 2023}}</ref> == Henamzer == E-kerzh an darn eus an Istor, ar brizonidi vrezel a oa lazhet pe lakaet da sklav.<ref>Wickham, Jason (2014) The Enslavement of War Captives by the Romans up to 146 BC, University of Liverpool PhD Dissertation. {{cite web |url= http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |title=The Enslavement of War Captives by the Romans to 146 BC|access-date =24 May 2015 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150524213405/http://repository.liv.ac.uk/17893/1/WickhamJ_May2014_17893.pdf |archive-date= 24 May 2015 |df= dmy-all }} Wickham 2014 notes that for Roman warfare the outcome of capture could lead to release, ransom, execution or enslavement.</ref> Ar c'hentañ [[gladiatour]]ien a c'helle bezañ prizonidi vrezel, renket hervez o orinoù etnek evel ar [[Samnited]], [[Traked]], pe [[Galianed]] (''Galli'').<ref>[http://penelope.uchicago.edu/%7Egrout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html "The Roman Gladiator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126174158/http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/gladiators.html |date=26 January 2020 }}, Skol-veur Chicago – "Originally, captured soldiers had been made to fight with their own weapons and in their particular style of combat. It was from these conscripted prisoners of war that the gladiators acquired their exotic appearance, a distinction being made between the weapons imagined to be used by defeated enemies and those of their Roman conquerors. The Samnites (a tribe from Campania which the Romans had fought in the fourth and third centuries BC) were the prototype for Rome's professional gladiators, and it was their equipment that first was used and later adopted for the arena. [...] Two other gladiatorial categories also took their name from defeated tribes, the Galli (Gauls) and Thraeces (Thracians)."</ref> En ''[[Ilias]]'' gant [[Homeros]] e vez deskrivet soudarded [[Troia|troyan]] ha [[henc'hres|gresian]] o profañ pinvidigezhioù d'an nerzhioù enebour hag a oa deuet a-benn da drec'hiñ anezho war an [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]] en eskemm d'an druez, met ne oa ket degemeret atav ar profoù-se. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] n0vkrh83gbyf27v3dj3n5r1k9pfnos3 10 179164 2187575 2187509 2026-04-11T08:13:02Z Dishual 612 2187575 wikitext text/x-wiki <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Іван Марчук, «Зійшов місяць над Дніпром», 1980.png|thumb|An doalenn ''Savet eo al loar a-us an Dnipro''.]] * D'an 8 a viz Mezheven 2024, un daolenn gant [[Ivan Martchouk]] anvet Savet eo al loar a-us an Dnipro (Зійшов місяць на Дніпром) a dizhas 300 000 dollar en ur werzh diouzh ar c'hresk e [[Kyiv]]; biskoazh ne oa bet ken uhel priz un oberenn gant un arzour ukrainat a vremañ. * E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e voe savet c'hoarioù [[Monopoly]] enne kartennoù ha nadozioù-mor evit sikour ar [[Prizoniad brezel|brizonidi vrezel]] vreizhveuriat da achap kuit. * E miz Kerzu 2025, hollad an arc'hant rastellet dre [[arc'hantaouiñ a-stroll]] ha dre ar stumm early access eus ar c'hoari video [[Star Citizen]] en deus tizhet tost da 1 miliard a [[Dollar stadunanat|zollarioù stadunanat]]. * Ken strafuilhet e voe [[Nelly Sachs]] gant darvoudoù euzhus ar brezel ma tremenas meur a vloaz e bredospitalioù goude an [[Eil Brezel-bed]]. * [[Heian-kyō]], "annez impalaerel a beoc'h hag a sioulded" zo unan eus anvioù kozh [[Kyoto|Kyōto]]. * Ne ouier ket anv resis an trede [[pab|pab roman]], [[Anacletus]] a vez graet an aliesañ eus outañ. * Hervez testennioù, an [[tizhog]] [[Gao Cai]] eus an [[Tierniezh Ming]] a zebre empennoù paotred yaouank gant ar spi lakaat da ziwan en-dro e [[ardivink-genel]]. m9kc3zdpg9wi6zzg20ckb3u6efgivrb 0 179769 2187565 2187199 2026-04-11T07:32:48Z Dishual 612 2187565 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''torfed brezel''' <ref>https://www.fr.brezhoneg.bzh/include/ajax/ajax.rechercheTermofis.php?logSearch=true&TERME=torfed&NOM=1&TER_DOMAINE=&LANGUE=_BR&TPLCODE=TPL_TERMOFIS&isSearch=true&numPage=1</ref> a vez graet eus un torr c'hrevus eus al lezennoù pe boazioù a vez e-kerzh ur bec'h armet, brudet evel [[Gwir etrebroadel dengar]] (GED) ha [[Gwir ar brezel]], ar pezh a zo mammenn d'ur giriegezh torfedel hervez al lezennoù etrebroadel. Skouerioù obererezhioù sevenet gant soudarded pe stourmerien hag a c'hall degas kirriegezh lezennel hiniennel, a zo evit ar re brudetañ: lazhañ [[trevour|trevourien]] a-ratozh, [[jahinerezh]], pakañ [[Gouestlad|gouestlidi]], distrujañ en un doare diezhomm perc'hennoù trevour, implij an [[yudazerezh]], [[feulster reizhel brezel]], [[preizhañ]], ar fed lazhañ en desped da vezañ degemeret [[Kodianañ (milourel)|kodianidigezh an enebourien]], [[enluadur]] [[bugale evel soudard]], urzhiañ lazhadegoù a-yoc'h (evel ur [[gouennlazh]] pe [[naetadur etnek]]), ha dispisat an [[Diforc'hañ (Gwir)|diforc'hidigezh]], [[Kenfeurelezh (Gwir)|kenfeurelezh]] hag ar [[redioù milourel]].<ref name="Cassese">{{Cite book |last=Cassese |first=Antonio |author-link=Antonio Cassese |title=Cassese's International Criminal Law |url=https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |publisher=Oxford University Press |date=2013 |edition=3rd |pages=63–66 |isbn=978-0-19-969492-1 |access-date=October 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140110/https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |archive-date=April 29, 2016 |url-status=live}}</ref> Meizad furmel an torfedoù brezel a oa deuet war-wel gant broioù a c'hoantae da reoliata ar [[Gwir etrebroadel boas]] hag a oa da dalvezout pa vez ur brezel etre [[Stad emveliek|stadoù emveliek]], evel e 1863 gant [[Kod Lieber]] evit [[Lu an Unvaniezh]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] ha [[Kenemglevioù Den Haag eus 1899 ha 1907]] evit ar pezh a sell ouzh ar brezelioù etrebroadel.<ref name="Cassese" /> Goude an [[Eil Brezel-bed]], e oa bet savet lezvarnioù brezel evit abrnañ pennoù uhel galloudoù an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] ha diazezet e oa bet [[Pennaennoù Nürnberg]], evel ar [[Gwir etrebroadel kastizel]] na petra a oa pe get un torfed brezel. E 1899, [[Kenemglevioù Geneva]] az oa bet o krouiñ dielfennadurioù lezennel evit an torfedoù brezel nevez hag embannet e oa bet e c'helle ar stadoù da sevel ur [[barnerezh hollvedel]] evit an torfedourien brezel.<ref name="Cassese" /> E fin an XXvet kantved ha penn-kentañ an XXIvet kantved, [[Laz-varn etrebraodel|lezvarnioù etrebroadel]] o devoa ledanaet ha diellfennet rummadoù torfedoù brezel all e kenarroud [[brezel diabarzh|brezelioù diabarzh]].<ref name="Cassese" /> == Gwir etrebraodel dengar == === Termenadur === [[Restr:Polish hostages preparing by Nazi Germans for mass execution 1940.jpg|thumb|upright=1.2|Poltred gant ar [[Gouarnamant Kuzh Polonat]] eus ar [[SS-Reichssicherheitshauptamt|polis kuzh nazi]] o kelc'hiañ an [[intelligentsia]] polonat e [[Lazhadeg Palmiry |Palmiry]] nepell diouzh [[Varsovia]] e 1940 evit seveniñ ul lazhadeg a-yoc'h (''[[AB-Aktion]]'')]] Graet e vez torfedoù brezel eus torroù grevus eus ar reolennoù boas hag an emglevioù etrebroadel a vez da dalvezout hervez ar [[Gwir etrebroadel dengar]], hag an torfedoù-se a c'hall degas kirriegezh hinennel.<ref name="Shaw">{{cite book |last=Shaw |first=M.N |url=http://www.cambridge.org/978052189929 |title=International Law |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-89929-1 |pages=433–434}}{{Dead link|date=July 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] [[Rummad:Torfedoù]] [[Rummad:Brezel]] 1j3ro79tj106viu8t1nmetjbzs2pn5b 2187566 2187565 2026-04-11T07:33:28Z Dishual 612 2187566 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''torfed brezel''' <ref>https://www.fr.brezhoneg.bzh/include/ajax/ajax.rechercheTermofis.php?logSearch=true&TERME=torfed&NOM=1&TER_DOMAINE=&LANGUE=_BR&TPLCODE=TPL_TERMOFIS&isSearch=true&numPage=1</ref> a vez graet eus un torr c'hrevus eus al lezennoù pe boazioù a vez e-kerzh ur bec'h armet, brudet evel [[Gwir etrebroadel dengar]] (GED) ha [[Gwir ar brezel]], ar pezh a zo mammenn d'ur giriegezh torfedel hervez al lezennoù etrebroadel. Skouerioù obererezhioù sevenet gant soudarded pe stourmerien hag a c'hall degas kirriegezh lezennel hiniennel, a zo evit ar re brudetañ: lazhañ [[trevour|trevourien]] a-ratozh, [[jahinerezh]], pakañ [[Gouestlad|gouestlidi]], distrujañ en un doare diezhomm perc'hennoù trevour, implij an [[yudazerezh]], [[feulster reizhel brezel]], [[preizhañ]], ar fed lazhañ en desped da vezañ degemeret [[Kodianañ (milourel)|kodianidigezh an enebourien]], [[enluadur]] [[bugale evel soudard]], urzhiañ lazhadegoù a-yoc'h (evel ur [[gouennlazh]] pe [[naetadur etnek]]), ha dispisat an [[Diforc'hañ (Gwir)|diforc'hidigezh]], [[Kenfeurelezh (Gwir)|kenfeurelezh]] hag ar [[redioù milourel]].<ref name="Cassese">{{Cite book |last=Cassese |first=Antonio |author-link=Antonio Cassese |title=Cassese's International Criminal Law |url=https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |publisher=Oxford University Press |date=2013 |edition=3rd |pages=63–66 |isbn=978-0-19-969492-1 |access-date=October 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140110/https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |archive-date=April 29, 2016 |url-status=live}}</ref> Meizad furmel an torfedoù brezel a oa deuet war-wel gant broioù a c'hoantae da reoliata ar [[Gwir etrebroadel boas]] hag a oa da dalvezout pa vez ur brezel etre [[Stad emveliek|stadoù emveliek]], evel e 1863 gant [[Kod Lieber]] evit [[Lu an Unvaniezh]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] ha [[Kenemglevioù Den Haag eus 1899 ha 1907]] evit ar pezh a sell ouzh ar brezelioù etrebroadel.<ref name="Cassese" /> Goude an [[Eil Brezel-bed]], e oa bet savet lezvarnioù brezel evit abrnañ pennoù uhel galloudoù an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] ha diazezet e oa bet [[Pennaennoù Nürnberg]], evel ar [[Gwir etrebroadel kastizel]] na petra a oa pe get un torfed brezel. E 1899, [[Kenemglevioù Geneva]] az oa bet o krouiñ dielfennadurioù lezennel evit an torfedoù brezel nevez hag embannet e oa bet e c'helle ar stadoù da sevel ur [[barnerezh hollvedel]] evit an torfedourien brezel.<ref name="Cassese" /> E fin an XXvet kantved ha penn-kentañ an XXIvet kantved, [[Laz-varn etrebraodel|lezvarnioù etrebroadel]] o devoa ledanaet ha diellfennet rummadoù torfedoù brezel all e kenarroud [[brezel diabarzh|brezelioù diabarzh]].<ref name="Cassese" /> == Gwir etrebraodel dengar == === Termenadur === [[Restr:Polish hostages preparing by Nazi Germans for mass execution 1940.jpg|thumb|upright=1.2|Poltred gant ar [[Gouarnamant Kuzh Polonat]] eus ar [[Reichssicherheitshauptamt|polis kuzh nazi]] o kelc'hiañ an [[intelligentsia]] polonat e [[Lazhadeg Palmiry |Palmiry]] nepell diouzh [[Varsovia]] e 1940 evit seveniñ ul lazhadeg a-yoc'h (''[[AB-Aktion]]'')]] Graet e vez torfedoù brezel eus torroù grevus eus ar reolennoù boas hag an emglevioù etrebroadel a vez da dalvezout hervez ar [[Gwir etrebroadel dengar]], hag an torfedoù-se a c'hall degas kirriegezh hinennel.<ref name="Shaw">{{cite book |last=Shaw |first=M.N |url=http://www.cambridge.org/978052189929 |title=International Law |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-89929-1 |pages=433–434}}{{Dead link|date=July 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] [[Rummad:Torfedoù]] [[Rummad:Brezel]] jvj9u00tbforimh2a1cj15610bqc7ti 2187567 2187566 2026-04-11T07:44:41Z Dishual 612 /* Gwir etrebraodel dengar */ 2187567 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''torfed brezel''' <ref>https://www.fr.brezhoneg.bzh/include/ajax/ajax.rechercheTermofis.php?logSearch=true&TERME=torfed&NOM=1&TER_DOMAINE=&LANGUE=_BR&TPLCODE=TPL_TERMOFIS&isSearch=true&numPage=1</ref> a vez graet eus un torr c'hrevus eus al lezennoù pe boazioù a vez e-kerzh ur bec'h armet, brudet evel [[Gwir etrebroadel dengar]] (GED) ha [[Gwir ar brezel]], ar pezh a zo mammenn d'ur giriegezh torfedel hervez al lezennoù etrebroadel. Skouerioù obererezhioù sevenet gant soudarded pe stourmerien hag a c'hall degas kirriegezh lezennel hiniennel, a zo evit ar re brudetañ: lazhañ [[trevour|trevourien]] a-ratozh, [[jahinerezh]], pakañ [[Gouestlad|gouestlidi]], distrujañ en un doare diezhomm perc'hennoù trevour, implij an [[yudazerezh]], [[feulster reizhel brezel]], [[preizhañ]], ar fed lazhañ en desped da vezañ degemeret [[Kodianañ (milourel)|kodianidigezh an enebourien]], [[enluadur]] [[bugale evel soudard]], urzhiañ lazhadegoù a-yoc'h (evel ur [[gouennlazh]] pe [[naetadur etnek]]), ha dispisat an [[Diforc'hañ (Gwir)|diforc'hidigezh]], [[Kenfeurelezh (Gwir)|kenfeurelezh]] hag ar [[redioù milourel]].<ref name="Cassese">{{Cite book |last=Cassese |first=Antonio |author-link=Antonio Cassese |title=Cassese's International Criminal Law |url=https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |publisher=Oxford University Press |date=2013 |edition=3rd |pages=63–66 |isbn=978-0-19-969492-1 |access-date=October 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140110/https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |archive-date=April 29, 2016 |url-status=live}}</ref> Meizad furmel an torfedoù brezel a oa deuet war-wel gant broioù a c'hoantae da reoliata ar [[Gwir etrebroadel boas]] hag a oa da dalvezout pa vez ur brezel etre [[Stad emveliek|stadoù emveliek]], evel e 1863 gant [[Kod Lieber]] evit [[Lu an Unvaniezh]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] ha [[Kenemglevioù Den Haag eus 1899 ha 1907]] evit ar pezh a sell ouzh ar brezelioù etrebroadel.<ref name="Cassese" /> Goude an [[Eil Brezel-bed]], e oa bet savet lezvarnioù brezel evit abrnañ pennoù uhel galloudoù an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] ha diazezet e oa bet [[Pennaennoù Nürnberg]], evel ar [[Gwir etrebroadel kastizel]] na petra a oa pe get un torfed brezel. E 1899, [[Kenemglevioù Geneva]] az oa bet o krouiñ dielfennadurioù lezennel evit an torfedoù brezel nevez hag embannet e oa bet e c'helle ar stadoù da sevel ur [[barnerezh hollvedel]] evit an torfedourien brezel.<ref name="Cassese" /> E fin an XXvet kantved ha penn-kentañ an XXIvet kantved, [[Laz-varn etrebraodel|lezvarnioù etrebroadel]] o devoa ledanaet ha diellfennet rummadoù torfedoù brezel all e kenarroud [[brezel diabarzh|brezelioù diabarzh]].<ref name="Cassese" /> == Gwir etrebraodel dengar == === Termenadur === [[Restr:Polish hostages preparing by Nazi Germans for mass execution 1940.jpg|thumb|upright=1.2|Poltred gant ar [[Gouarnamant Kuzh Polonat]] eus ar [[Reichssicherheitshauptamt|polis kuzh nazi]] o kelc'hiañ an [[intelligentsia]] polonat e [[Lazhadeg Palmiry |Palmiry]] nepell diouzh [[Varsovia]] e 1940 evit seveniñ ul lazhadeg a-yoc'h (''[[AB-Aktion]]'')]] Graet e vez torfedoù brezel eus torroù grevus eus ar reolennoù boas hag an emglevioù etrebroadel a vez da dalvezout hervez ar [[Gwir etrebroadel dengar]], hag an torfedoù-se a c'hall degas kirriegezh hinennel.<ref name="Shaw">{{cite book |last=Shaw |first=M.N |url=http://www.cambridge.org/978052189929 |title=International Law |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-89929-1 |pages=433–434}}{{Dead link|date=July 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ouzhpenn d'an termenadur ril e kaver ivez ouzhpennadurioù eus petra eo un torr eus ar gwarezoù roet gant ''[[Gwir ar brezel]]'', evel ar fed da c'hwitañ talvoudekadur pe nac'hañ an doareoù ha reolennoù e-kerzh un emgann, da skouer tagañ tud peoc'hus o hejañ ur [[banniel wenn]], pe ar [[yudazerezh]] en ur implij ar memes banniel evit kaout un doare aesoc'h da dagañ unvezioù enebour. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] [[Rummad:Torfedoù]] [[Rummad:Brezel]] hj13bhn23imutv94wumkxa26jn5hrrp 2187568 2187567 2026-04-11T07:45:11Z Dishual 612 /* Termenadur */ 2187568 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''torfed brezel''' <ref>https://www.fr.brezhoneg.bzh/include/ajax/ajax.rechercheTermofis.php?logSearch=true&TERME=torfed&NOM=1&TER_DOMAINE=&LANGUE=_BR&TPLCODE=TPL_TERMOFIS&isSearch=true&numPage=1</ref> a vez graet eus un torr c'hrevus eus al lezennoù pe boazioù a vez e-kerzh ur bec'h armet, brudet evel [[Gwir etrebroadel dengar]] (GED) ha [[Gwir ar brezel]], ar pezh a zo mammenn d'ur giriegezh torfedel hervez al lezennoù etrebroadel. Skouerioù obererezhioù sevenet gant soudarded pe stourmerien hag a c'hall degas kirriegezh lezennel hiniennel, a zo evit ar re brudetañ: lazhañ [[trevour|trevourien]] a-ratozh, [[jahinerezh]], pakañ [[Gouestlad|gouestlidi]], distrujañ en un doare diezhomm perc'hennoù trevour, implij an [[yudazerezh]], [[feulster reizhel brezel]], [[preizhañ]], ar fed lazhañ en desped da vezañ degemeret [[Kodianañ (milourel)|kodianidigezh an enebourien]], [[enluadur]] [[bugale evel soudard]], urzhiañ lazhadegoù a-yoc'h (evel ur [[gouennlazh]] pe [[naetadur etnek]]), ha dispisat an [[Diforc'hañ (Gwir)|diforc'hidigezh]], [[Kenfeurelezh (Gwir)|kenfeurelezh]] hag ar [[redioù milourel]].<ref name="Cassese">{{Cite book |last=Cassese |first=Antonio |author-link=Antonio Cassese |title=Cassese's International Criminal Law |url=https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |publisher=Oxford University Press |date=2013 |edition=3rd |pages=63–66 |isbn=978-0-19-969492-1 |access-date=October 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140110/https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |archive-date=April 29, 2016 |url-status=live}}</ref> Meizad furmel an torfedoù brezel a oa deuet war-wel gant broioù a c'hoantae da reoliata ar [[Gwir etrebroadel boas]] hag a oa da dalvezout pa vez ur brezel etre [[Stad emveliek|stadoù emveliek]], evel e 1863 gant [[Kod Lieber]] evit [[Lu an Unvaniezh]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] ha [[Kenemglevioù Den Haag eus 1899 ha 1907]] evit ar pezh a sell ouzh ar brezelioù etrebroadel.<ref name="Cassese" /> Goude an [[Eil Brezel-bed]], e oa bet savet lezvarnioù brezel evit abrnañ pennoù uhel galloudoù an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] ha diazezet e oa bet [[Pennaennoù Nürnberg]], evel ar [[Gwir etrebroadel kastizel]] na petra a oa pe get un torfed brezel. E 1899, [[Kenemglevioù Geneva]] az oa bet o krouiñ dielfennadurioù lezennel evit an torfedoù brezel nevez hag embannet e oa bet e c'helle ar stadoù da sevel ur [[barnerezh hollvedel]] evit an torfedourien brezel.<ref name="Cassese" /> E fin an XXvet kantved ha penn-kentañ an XXIvet kantved, [[Laz-varn etrebraodel|lezvarnioù etrebroadel]] o devoa ledanaet ha diellfennet rummadoù torfedoù brezel all e kenarroud [[brezel diabarzh|brezelioù diabarzh]].<ref name="Cassese" /> == Gwir etrebraodel dengar == === Termenadur === [[Restr:Polish hostages preparing by Nazi Germans for mass execution 1940.jpg|thumb|upright=1.2|Poltred gant ar [[Gouarnamant Kuzh Polonat]] eus ar [[Reichssicherheitshauptamt|polis kuzh nazi]] o kelc'hiañ an [[intelligentsia]] polonat e [[Lazhadeg Palmiry |Palmiry]] nepell diouzh [[Varsovia]] e 1940 evit seveniñ ul lazhadeg a-yoc'h (''[[AB-Aktion]]'')]] Graet e vez torfedoù brezel eus torroù grevus eus ar reolennoù boas hag an emglevioù etrebroadel a vez da dalvezout hervez ar [[Gwir etrebroadel dengar]], hag an torfedoù-se a c'hall degas kirriegezh hinennel.<ref name="Shaw">{{cite book |last=Shaw |first=M.N |url=http://www.cambridge.org/978052189929 |title=International Law |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-89929-1 |pages=433–434}}{{Dead link|date=July 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Ouzhpenn d'an termenadur ril e kaver ivez ouzhpennadurioù eus petra eo un torr eus ar gwarezoù roet gant ''[[Gwir ar brezel]]'', evel ar fed da c'hwitañ talvoudekadur pe nac'hañ an doareoù ha reolennoù e-kerzh un emgann, da skouer tagañ tud peoc'hus o hejañ ur [[banniel wenn]], pe ar [[yudazerezh]] en ur implij ar memes banniel evit kaout un degouezh aesoc'h da dagañ unvezioù enebour. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] [[Rummad:Torfedoù]] [[Rummad:Brezel]] 31t287p66df9tlzk0h2nli6c3alcv35 0 179814 2187540 2187524 2026-04-10T15:19:09Z Dakbzh 58931 + Kampionad bedel (Maouezi). 2187540 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg|right|180px|Lilit Mkrtchian e [[Dresden]] e 2008.]] '''Lilit Mkrtchian''' pe '''Lilit Mkrtchyan''' (en [[armenieg]]: Լիլիթ Մկրտչյան) a zo bet ganet d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1982]] e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 366 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 299 he renk ''Fonnapl'', 2 259 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1995, e 1998, e 2000 hag e 2005<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad europat (Maouezi) ==== C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |1997||1||2||{{Kroatia}} [[Pula]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997u/1997arm.html 2nd European Team Chess Championship (women): Pula 1997 Olimp Base]</ref>. |- |1999||1||3||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6/9 (+5, =2, -2)||66,7||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/teamsv/arm_tea.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/9 (+5, =4, -0)||77,8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html?__r=1.f82c9b2f50f570ae7dd238b6b3d9c220 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 Olimp Base]</ref>. |- |2005 ||1||6||{{Sveden}} [[Göteborg]]||5,5/9 (+ 3, = 5, - 1)||61,1||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 Olimp Base]</ref>. |- |2007||1||7||{{Gres}}[[Heraklion]]||5,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 Olimp Base]</ref>. |- |2009||1||8||{{Serbia}} [[Novi Sad]]||4,5/9 (+ 3, = 3, - 3)||50||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 Olimp Base]</ref>. |- |2011||1||9||{{Gres}} [[Porto Carras]]||5/9 (+ 6, = 6, - 1)||55,6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011arm.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 Olimp Base]</ref>. |- |2013||1||10|| {{Polonia}} [[Varsovia]]||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013arm.html Olimp Base]</ref>. |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2007||2||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||4/8 (+2, =4, -2)||50 |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+4, =5, -0)||72,2 |- |2011||2||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5/9 (+3, =4, -2)||56,3 |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||6,5/9 (+ 4, = 5, - 0)||72,2 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE] {{DEFAULTSORT:Mkrtchian, Lilit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] k30y1r76dkoxgrpfl1tps4ou0x3jjjj 2187541 2187540 2026-04-10T15:20:46Z Dakbzh 58931 2187541 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg|right|180px|Lilit Mkrtchian e [[Dresden]] e 2008.]] '''Lilit Mkrtchian''' pe '''Lilit Mkrtchyan''' (en [[armenieg]]: Լիլիթ Մկրտչյան) a zo bet ganet d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1982]] e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 366 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 299 he renk ''Fonnapl'', 2 259 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1995, e 1998, e 2000 hag e 2005<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2007||2||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||4/8 (+2, =4, -2)||50 |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+4, =5, -0)||72,2 |- |2011||2||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5/9 (+3, =4, -2)||56,3 |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||6,5/9 (+ 4, = 5, - 0)||72,2 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE] {{DEFAULTSORT:Mkrtchian, Lilit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] bj7gsu8asme72s5a7uahlhazt75vlf2 2187550 2187541 2026-04-10T18:43:02Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat ar Maouezi (skipailh) 2003. 2187550 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg|right|180px|Lilit Mkrtchian e [[Dresden]] e 2008.]] '''Lilit Mkrtchian''' pe '''Lilit Mkrtchyan''' (en [[armenieg]]: Լիլիթ Մկրտչյան) a zo bet ganet d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1982]] e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 366 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 299 he renk ''Fonnapl'', 2 259 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1995, e 1998, e 2000 hag e 2005<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === Kampionad europat (Maouezi)=== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2003||2||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||<ref>{{en}}[<ref>[http://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html OlimpBase 5th Women's European Chess Team Championship, Plovdiv 2003, Armenia]</ref> Olimp Base]</ref>. |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2007||2||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||4/8 (+2, =4, -2)||50 |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+4, =5, -0)||72,2 |- |2011||2||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5/9 (+3, =4, -2)||56,3 |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||6,5/9 (+ 4, = 5, - 0)||72,2 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE] {{DEFAULTSORT:Mkrtchian, Lilit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] 9yxmcdgk5xd9v69hsgl4gkx822h3eex 2187551 2187550 2026-04-10T18:43:28Z Dakbzh 58931 /* Kampionad europat (Maouezi) */ 2187551 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg|right|180px|Lilit Mkrtchian e [[Dresden]] e 2008.]] '''Lilit Mkrtchian''' pe '''Lilit Mkrtchyan''' (en [[armenieg]]: Լիլիթ Մկրտչյան) a zo bet ganet d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1982]] e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 366 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 299 he renk ''Fonnapl'', 2 259 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1995, e 1998, e 2000 hag e 2005<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === Kampionad europat (Maouezi)=== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2003||2||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html OlimpBase 5th Women's European Chess Team Championship, Plovdiv 2003, Armenia]</ref> Olimp Base]</ref>. |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2007||2||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||4/8 (+2, =4, -2)||50 |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+4, =5, -0)||72,2 |- |2011||2||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5/9 (+3, =4, -2)||56,3 |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||6,5/9 (+ 4, = 5, - 0)||72,2 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE] {{DEFAULTSORT:Mkrtchian, Lilit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] egrwjrc6uknh0dqsyw1mbl3xv01ukx0 2187555 2187551 2026-04-10T18:52:36Z Dakbzh 58931 + Trec'h he skipailh. 2187555 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg|right|180px|Lilit Mkrtchian e [[Dresden]] e 2008.]] '''Lilit Mkrtchian''' pe '''Lilit Mkrtchyan''' (en [[armenieg]]: Լիլիթ Մկրտչյան) a zo bet ganet d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1982]] e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 366 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 299 he renk ''Fonnapl'', 2 259 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1995, e 1998, e 2000 hag e 2005<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === Kampionad europat (Maouezi)=== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2003||2||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||Trec'h e voe he skipailh, tepout a reas ar vedalenn aour<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html OlimpBase 5th Women's European Chess Team Championship, Plovdiv 2003, Armenia]</ref> Olimp Base]</ref>. |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2007||2||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||4/8 (+2, =4, -2)||50 |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+4, =5, -0)||72,2 |- |2011||2||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5/9 (+3, =4, -2)||56,3 |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||6,5/9 (+ 4, = 5, - 0)||72,2 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE] {{DEFAULTSORT:Mkrtchian, Lilit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] 6xnnfw13co21yhi27jar2otjdbmdgxz 2187557 2187555 2026-04-10T18:54:22Z Dakbzh 58931 2187557 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg|right|180px|Lilit Mkrtchian e [[Dresden]] e 2008.]] '''Lilit Mkrtchian''' pe '''Lilit Mkrtchyan''' (en [[armenieg]]: Լիլիթ Մկրտչյան) a zo bet ganet d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1982]] e [[Yerevan]] ([[RSS Armenia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 366 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 299 he renk ''Fonnapl'', 2 259 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1995, e 1998, e 2000 hag e 2005<ref>{{en}}[http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === Kampionad europat (Maouezi)=== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2003||2||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||Trec'h e voe he skipailh, tapout a reas ar vedalenn aour<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html OlimpBase 5th Women's European Chess Team Championship, Plovdiv 2003, Armenia]</ref>. |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2007||2||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||4/8 (+2, =4, -2)||50 |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+4, =5, -0)||72,2 |- |2011||2||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5/9 (+3, =4, -2)||56,3 |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||6,5/9 (+ 4, = 5, - 0)||72,2 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE] {{DEFAULTSORT:Mkrtchian, Lilit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] fvymr3ogrendbuxclwdvmkj9yy0v4x3 0 179815 2187529 2026-04-10T12:11:47Z Arko 540 Adkas war-du [[Tifuz]] 2187529 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Tifuz]] gcayjkshgntid4heg2lgm4k17g47yvx 1 179816 2187538 2026-04-10T14:06:14Z Arko 540 /* Krampouezh ha krampouezh */ rann nevez 2187538 wikitext text/x-wiki == Krampouezh ha krampouezh == E gwirionez ez eus kaoz eus krampouezh Breizh-Izel er pennad-mañ dreist-holl. Ar pennadoù er yezhoù all a gomz eus ar c'hrampouezh dre-vras, eus forzh peseurt bro e teufe. Kinnig a ran e vefe ledanet ar pennad-mañ ha krouet ur pennad Krampouezh Breizh. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 10 Ebr 2026 da 14:06 (UTC) mxh71z5nsc1p1oq68nzf7k4nqxb0z8p 2187539 2187538 2026-04-10T14:20:53Z Huñvreüs 54570 /* Krampouezh ha krampouezh */ Respont 2187539 wikitext text/x-wiki == Krampouezh ha krampouezh == E gwirionez ez eus kaoz eus krampouezh Breizh-Izel er pennad-mañ dreist-holl. Ar pennadoù er yezhoù all a gomz eus ar c'hrampouezh dre-vras, eus forzh peseurt bro e teufe. Kinnig a ran e vefe ledanet ar pennad-mañ ha krouet ur pennad Krampouezh Breizh. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 10 Ebr 2026 da 14:06 (UTC) :Ya, perak ket. Evel-se eo bet graet er wikioù gallek ha saoznek. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Ebr 2026 da 14:20 (UTC) 5uhqw0300h55un93wv3rng3w5gypkmd 0 179817 2187548 2026-04-10T18:35:27Z Dakbzh 58931 Adkas war-du [[Lilit Mkrtchian (echedoù)]] 2187548 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Lilit Mkrtchian (echedoù)]] jes59kjlf9zmjzff8ataw1ii9um51t0 0 179818 2187549 2026-04-10T18:42:46Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} El [[lennegezh skolveuriek]] hag en [[torfedouriezh]], e vez graet '''gwallerezh a-stroll''',<ref name=ullman>Ullman, S. E. (2013). 11 Multiple perpetrator rape victimization. Handbook on the Study of Multiple Perpetrator Rape: A Multidisciplinary Response to an International Problem, Miranda A.H Horvath, Jessica Woodhams (Editors), 4, Chapter 11; {{ISBN|978-0415500449}}</ref> eus ur [[gwallerezh]] eus ur gouzañver gant daou pe meur a tager reizhel.<ref n..." 2187549 wikitext text/x-wiki {{databox}} El [[lennegezh skolveuriek]] hag en [[torfedouriezh]], e vez graet '''gwallerezh a-stroll''',<ref name=ullman>Ullman, S. E. (2013). 11 Multiple perpetrator rape victimization. Handbook on the Study of Multiple Perpetrator Rape: A Multidisciplinary Response to an International Problem, Miranda A.H Horvath, Jessica Woodhams (Editors), 4, Chapter 11; {{ISBN|978-0415500449}}</ref> eus ur [[gwallerezh]] eus ur gouzañver gant daou pe meur a tager reizhel.<ref name="autogenerated4">Neumann, Stephani. Gang Rape: Examining Peer Support and Alcohol in Fraternities. Sex Crimes and Paraphilia. Hickey, Eric W., 397-407</ref> Ar gwalladennoù a-stroll a zo awenet gant un identelezh rannet, ar [[relijion]], [[Kenelelezh|strollad etnek]], pe [[Gouenn (rummatadur denel)|gouenn]]. Luskadurioù lies a zo d'ar gwallerezhioù a-stroll, evel an deskadurezh reizhel, ar c'hoant da ziskouez e ampartiz war ar reizh, pe evit pinijennañ. Ar gwalladennoù a-stroll a erru alies e kenarroud [[Feulster reizhel brezel|ur bec'h armet]], [[naetadur etnek]], ha [[Gwallerezh gouennlazh|gouennlazh]]. == Gwallerezh a-stroll el lennegezh == === Bibl hebreek === * ''Pennad spisoc'h: [[Gwallerezh er Bibl hebreek]]'' Ar [[Bibl hebreek]] a ro tro da lenn div wech gwaladennoù a-stroll: gant istor [[Sodom ha Gomorra|Sodom]] ''(levr ar C'heneliezh 19:4–11)'' hag istor [[serc'h al levit]], ''(Levr ar Varnerien 20–21)''. Bewech e vez kounnaret [[Doue]] hag an disoc'h a zo an distruj evit Sodom hag ar brezel evit al Levit. == Notennoù ha davennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù reizhel]] [[Rummad:Gwallerezh a-stroll]] hg7kandnfalu9kat710gqgyf9yax9cr 2187552 2187549 2026-04-10T18:44:13Z Dishual 612 /* Bibl hebreek */ 2187552 wikitext text/x-wiki {{databox}} El [[lennegezh skolveuriek]] hag en [[torfedouriezh]], e vez graet '''gwallerezh a-stroll''',<ref name=ullman>Ullman, S. E. (2013). 11 Multiple perpetrator rape victimization. Handbook on the Study of Multiple Perpetrator Rape: A Multidisciplinary Response to an International Problem, Miranda A.H Horvath, Jessica Woodhams (Editors), 4, Chapter 11; {{ISBN|978-0415500449}}</ref> eus ur [[gwallerezh]] eus ur gouzañver gant daou pe meur a tager reizhel.<ref name="autogenerated4">Neumann, Stephani. Gang Rape: Examining Peer Support and Alcohol in Fraternities. Sex Crimes and Paraphilia. Hickey, Eric W., 397-407</ref> Ar gwalladennoù a-stroll a zo awenet gant un identelezh rannet, ar [[relijion]], [[Kenelelezh|strollad etnek]], pe [[Gouenn (rummatadur denel)|gouenn]]. Luskadurioù lies a zo d'ar gwallerezhioù a-stroll, evel an deskadurezh reizhel, ar c'hoant da ziskouez e ampartiz war ar reizh, pe evit pinijennañ. Ar gwalladennoù a-stroll a erru alies e kenarroud [[Feulster reizhel brezel|ur bec'h armet]], [[naetadur etnek]], ha [[Gwallerezh gouennlazh|gouennlazh]]. == Gwallerezh a-stroll el lennegezh == === Bibl hebreek === * ''Pennad spisoc'h: [[Gwallerezh er Bibl hebreek]]'' Ar [[Bibl hebreek]] a ro tro da lenn div wech gwaladennoù a-stroll: gant istor [[Sodom ha Gomorra|Sodom]] ''([[Levr ar C'heneliezh]] 19:4–11)'' hag istor [[serc'h al levit]], ''([[Levr ar Varnerien]] 20–21)''. Bewech e vez kounnaret [[Doue]] hag an disoc'h a zo an distruj evit Sodom hag ar brezel evit al Levit. == Notennoù ha davennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù reizhel]] [[Rummad:Gwallerezh a-stroll]] sayrip6wf7nt6itggzbh2rueqh7vx2i 2187553 2187552 2026-04-10T18:44:39Z Dishual 612 /* Gwallerezh a-stroll el lennegezh */ 2187553 wikitext text/x-wiki {{databox}} El [[lennegezh skolveuriek]] hag en [[torfedouriezh]], e vez graet '''gwallerezh a-stroll''',<ref name=ullman>Ullman, S. E. (2013). 11 Multiple perpetrator rape victimization. Handbook on the Study of Multiple Perpetrator Rape: A Multidisciplinary Response to an International Problem, Miranda A.H Horvath, Jessica Woodhams (Editors), 4, Chapter 11; {{ISBN|978-0415500449}}</ref> eus ur [[gwallerezh]] eus ur gouzañver gant daou pe meur a tager reizhel.<ref name="autogenerated4">Neumann, Stephani. Gang Rape: Examining Peer Support and Alcohol in Fraternities. Sex Crimes and Paraphilia. Hickey, Eric W., 397-407</ref> Ar gwalladennoù a-stroll a zo awenet gant un identelezh rannet, ar [[relijion]], [[Kenelelezh|strollad etnek]], pe [[Gouenn (rummatadur denel)|gouenn]]. Luskadurioù lies a zo d'ar gwallerezhioù a-stroll, evel an deskadurezh reizhel, ar c'hoant da ziskouez e ampartiz war ar reizh, pe evit pinijennañ. Ar gwalladennoù a-stroll a erru alies e kenarroud [[Feulster reizhel brezel|ur bec'h armet]], [[naetadur etnek]], ha [[Gwallerezh gouennlazh|gouennlazh]]. == Gwallerezh a-stroll el lennegezh == === Bibl hebreek === * ''Pennad spisoc'h: [[Gwallerezh er Bibl hebreek]]'' Ar [[Bibl hebreek]] a ro tro da lenn div wech gwalerezhioù a-stroll: gant istor [[Sodom ha Gomorra|Sodom]] ''([[Levr ar C'heneliezh]] 19:4–11)'' hag istor [[serc'h al levit]], ''([[Levr ar Varnerien]] 20–21)''. Bewech e vez kounnaret [[Doue]] hag an disoc'h a zo an distruj evit Sodom hag ar brezel evit al Levit. == Notennoù ha davennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù reizhel]] [[Rummad:Gwallerezh a-stroll]] phvv46nm2ad7mgn1xpkft0v09usitl1 2187554 2187553 2026-04-10T18:45:24Z Dishual 612 /* Gwallerezh a-stroll el lennegezh */ 2187554 wikitext text/x-wiki {{databox}} El [[lennegezh skolveuriek]] hag en [[torfedouriezh]], e vez graet '''gwallerezh a-stroll''',<ref name=ullman>Ullman, S. E. (2013). 11 Multiple perpetrator rape victimization. Handbook on the Study of Multiple Perpetrator Rape: A Multidisciplinary Response to an International Problem, Miranda A.H Horvath, Jessica Woodhams (Editors), 4, Chapter 11; {{ISBN|978-0415500449}}</ref> eus ur [[gwallerezh]] eus ur gouzañver gant daou pe meur a tager reizhel.<ref name="autogenerated4">Neumann, Stephani. Gang Rape: Examining Peer Support and Alcohol in Fraternities. Sex Crimes and Paraphilia. Hickey, Eric W., 397-407</ref> Ar gwalladennoù a-stroll a zo awenet gant un identelezh rannet, ar [[relijion]], [[Kenelelezh|strollad etnek]], pe [[Gouenn (rummatadur denel)|gouenn]]. Luskadurioù lies a zo d'ar gwallerezhioù a-stroll, evel an deskadurezh reizhel, ar c'hoant da ziskouez e ampartiz war ar reizh, pe evit pinijennañ. Ar gwalladennoù a-stroll a erru alies e kenarroud [[Feulster reizhel brezel|ur bec'h armet]], [[naetadur etnek]], ha [[Gwallerezh gouennlazh|gouennlazh]]. == Gwallerezh a-stroll el lennegezh == === Bibl hebreek === * ''Pennad spisoc'h: [[Gwallerezh er Bibl hebreek]]'' Ar [[Bibl hebreek]] a ro tro da lenn div wech gwalerezhioù a-stroll: gant istor [[Sodom ha Gomorra|Sodom]] ''([[Levr ar C'heneliezh]] 19:4–11)'' hag istor [[serc'h al levit]], ''([[Levr ar Varnerien]] 20–21, torfed Gibea )''. Bewech e vez kounnaret [[Doue]] hag an disoc'h a zo an distruj evit Sodom hag ar brezel evit al Levit. == Notennoù ha davennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù reizhel]] [[Rummad:Gwallerezh a-stroll]] rw8m9zyylw77e0omutk8lcec0yd7qap 0 179819 2187570 2026-04-11T08:04:26Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''Gao Cai''' (sinaeg: 高寀) a oa un [[tizog]] ofisiel e-kerzh ren [[Impalaer Wanli|Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming]]. Bet e oa bet penn an taosoù impalaerel e [[Fujian]] ha bet e oa bet unan eus pennoù brudetañ reizhiad Ming ensellerezh ar meingluezioù hag an tailhoù. E-kerzh e amzer e Fujian, en doa lakaet da dalvezout taosoù uhel-tre, direizhet ar c'henwerzh lec'hel, ha lakaet da sevel kounnar ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus beg..." 2187570 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gao Cai''' (sinaeg: 高寀) a oa un [[tizog]] ofisiel e-kerzh ren [[Impalaer Wanli|Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming]]. Bet e oa bet penn an taosoù impalaerel e [[Fujian]] ha bet e oa bet unan eus pennoù brudetañ reizhiad Ming ensellerezh ar meingluezioù hag an tailhoù. E-kerzh e amzer e Fujian, en doa lakaet da dalvezout taosoù uhel-tre, direizhet ar c'henwerzh lec'hel, ha lakaet da sevel kounnar ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus begen ar pennaennoù ofisiel. An darvoudoù-se a oa bet anvet goude-se "direizhadennoù Gao Cai e Fujian." == Alegamantoù debriñ empenn paotred yaouank == E fin ar marevezh Ming e oa kroget da gaout skridoù oc'h embann dezrevelloù lec'h ma oa rebechet da Gao Cai "da zebriñ [[Empenn|empennoù]] paotred yaouank." E lodenn an "Duishi" eus ar ''Wanli yehuo bian'', ez eo embannet, e oa gant ar spi da lakaat da ziwan e "[[ardivink-genel]] en-dro," Gao Cai a oa bet touellet gant klemmoù ur [[fangshi]] ha "dre guzh en devoa prenet ha debret empennoù paotred yaouank."<ref name="萬曆野獲編">{{cite book |author1=沈德符 |title=萬曆野獲編 |date=1959 |publisher=中華書局 |isbn=978-7-101-01729-8 |pages=158, 724-725 |url=https://books.google.com/books?id=QT5JAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> E lodenn 'Shiren' eus ar memes levr, ez eo deskrivet o vezañ bet "debret ouzhpenn da mil bugel," hag ouzhpennet en doa bet lakaet da zegas bugale dre guzh e lec'hioù lies evit lazhañ anezho.<ref name="萬曆野獲編"/> Hervez skridoù-eñvor gant Zhou Qiyuan anvet ''Dong Xi Yang Kao'' a ro ur skeudenn eus ur Gao Cai chivous ha dourk gant ar boblañs.<ref>{{cite book |author1=张燮 |title=東西洋考 |date=1981 |publisher=中華書局 : 新華書店北京發行所發行 |pages=155-169 |url=https://books.google.com/books/about/%E6%9D%B1%E8%A5%BF%E6%B4%8B%E8%80%83.html?id=e3iwAAAAIAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Tuddebrerien]] fxn8weby8vf72c961oxinmpxqiyrhlc 2187571 2187570 2026-04-11T08:04:37Z Dishual 612 2187571 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gao Cai''' ([[sinaeg]]: 高寀) a oa un [[tizog]] ofisiel e-kerzh ren [[Impalaer Wanli|Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming]]. Bet e oa bet penn an taosoù impalaerel e [[Fujian]] ha bet e oa bet unan eus pennoù brudetañ reizhiad Ming ensellerezh ar meingluezioù hag an tailhoù. E-kerzh e amzer e Fujian, en doa lakaet da dalvezout taosoù uhel-tre, direizhet ar c'henwerzh lec'hel, ha lakaet da sevel kounnar ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus begen ar pennaennoù ofisiel. An darvoudoù-se a oa bet anvet goude-se "direizhadennoù Gao Cai e Fujian." == Alegamantoù debriñ empenn paotred yaouank == E fin ar marevezh Ming e oa kroget da gaout skridoù oc'h embann dezrevelloù lec'h ma oa rebechet da Gao Cai "da zebriñ [[Empenn|empennoù]] paotred yaouank." E lodenn an "Duishi" eus ar ''Wanli yehuo bian'', ez eo embannet, e oa gant ar spi da lakaat da ziwan e "[[ardivink-genel]] en-dro," Gao Cai a oa bet touellet gant klemmoù ur [[fangshi]] ha "dre guzh en devoa prenet ha debret empennoù paotred yaouank."<ref name="萬曆野獲編">{{cite book |author1=沈德符 |title=萬曆野獲編 |date=1959 |publisher=中華書局 |isbn=978-7-101-01729-8 |pages=158, 724-725 |url=https://books.google.com/books?id=QT5JAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> E lodenn 'Shiren' eus ar memes levr, ez eo deskrivet o vezañ bet "debret ouzhpenn da mil bugel," hag ouzhpennet en doa bet lakaet da zegas bugale dre guzh e lec'hioù lies evit lazhañ anezho.<ref name="萬曆野獲編"/> Hervez skridoù-eñvor gant Zhou Qiyuan anvet ''Dong Xi Yang Kao'' a ro ur skeudenn eus ur Gao Cai chivous ha dourk gant ar boblañs.<ref>{{cite book |author1=张燮 |title=東西洋考 |date=1981 |publisher=中華書局 : 新華書店北京發行所發行 |pages=155-169 |url=https://books.google.com/books/about/%E6%9D%B1%E8%A5%BF%E6%B4%8B%E8%80%83.html?id=e3iwAAAAIAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Tuddebrerien]] bz3puyd9sndibt635ug58b0jc345bqb 2187572 2187571 2026-04-11T08:05:16Z Dishual 612 2187572 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gao Cai''' ([[sinaeg]]: 高寀) a oa un [[tizog]] ofisiel e-kerzh ren an impalaer [[Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming]]. Bet e oa bet penn an taosoù impalaerel e [[Fujian]] ha bet e oa bet unan eus pennoù brudetañ reizhiad Ming ensellerezh ar meingluezioù hag an tailhoù. E-kerzh e amzer e Fujian, en doa lakaet da dalvezout taosoù uhel-tre, direizhet ar c'henwerzh lec'hel, ha lakaet da sevel kounnar ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus begen ar pennaennoù ofisiel. An darvoudoù-se a oa bet anvet goude-se "direizhadennoù Gao Cai e Fujian." == Alegamantoù debriñ empenn paotred yaouank == E fin ar marevezh Ming e oa kroget da gaout skridoù oc'h embann dezrevelloù lec'h ma oa rebechet da Gao Cai "da zebriñ [[Empenn|empennoù]] paotred yaouank." E lodenn an "Duishi" eus ar ''Wanli yehuo bian'', ez eo embannet, e oa gant ar spi da lakaat da ziwan e "[[ardivink-genel]] en-dro," Gao Cai a oa bet touellet gant klemmoù ur [[fangshi]] ha "dre guzh en devoa prenet ha debret empennoù paotred yaouank."<ref name="萬曆野獲編">{{cite book |author1=沈德符 |title=萬曆野獲編 |date=1959 |publisher=中華書局 |isbn=978-7-101-01729-8 |pages=158, 724-725 |url=https://books.google.com/books?id=QT5JAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> E lodenn 'Shiren' eus ar memes levr, ez eo deskrivet o vezañ bet "debret ouzhpenn da mil bugel," hag ouzhpennet en doa bet lakaet da zegas bugale dre guzh e lec'hioù lies evit lazhañ anezho.<ref name="萬曆野獲編"/> Hervez skridoù-eñvor gant Zhou Qiyuan anvet ''Dong Xi Yang Kao'' a ro ur skeudenn eus ur Gao Cai chivous ha dourk gant ar boblañs.<ref>{{cite book |author1=张燮 |title=東西洋考 |date=1981 |publisher=中華書局 : 新華書店北京發行所發行 |pages=155-169 |url=https://books.google.com/books/about/%E6%9D%B1%E8%A5%BF%E6%B4%8B%E8%80%83.html?id=e3iwAAAAIAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Tuddebrerien]] f021tttv433nve1xvva4n6vkwav1c60 2187573 2187572 2026-04-11T08:06:02Z Dishual 612 2187573 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gao Cai''' ([[sinaeg]]: 高寀) a oa un [[tizog]] ofisiel e-kerzh ren an impalaer [[Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming]]. Bet e oa bet penn an taosoù impalaerel e [[Fujian]] ha bet e oa bet unan eus pennoù brudetañ reizhiad Ming ensellerezh ar mengleuzioù hag an tailhoù. E-kerzh e amzer e Fujian, en doa lakaet da dalvezout taosoù uhel-tre, direizhet ar c'henwerzh lec'hel, ha lakaet da sevel kounnar ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus begen ar pennaennoù ofisiel. An darvoudoù-se a oa bet anvet goude-se "direizhadennoù Gao Cai e Fujian." == Alegamantoù debriñ empenn paotred yaouank == E fin ar marevezh Ming e oa kroget da gaout skridoù oc'h embann dezrevelloù lec'h ma oa rebechet da Gao Cai "da zebriñ [[Empenn|empennoù]] paotred yaouank." E lodenn an "Duishi" eus ar ''Wanli yehuo bian'', ez eo embannet, e oa gant ar spi da lakaat da ziwan e "[[ardivink-genel]] en-dro," Gao Cai a oa bet touellet gant klemmoù ur [[fangshi]] ha "dre guzh en devoa prenet ha debret empennoù paotred yaouank."<ref name="萬曆野獲編">{{cite book |author1=沈德符 |title=萬曆野獲編 |date=1959 |publisher=中華書局 |isbn=978-7-101-01729-8 |pages=158, 724-725 |url=https://books.google.com/books?id=QT5JAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> E lodenn 'Shiren' eus ar memes levr, ez eo deskrivet o vezañ bet "debret ouzhpenn da mil bugel," hag ouzhpennet en doa bet lakaet da zegas bugale dre guzh e lec'hioù lies evit lazhañ anezho.<ref name="萬曆野獲編"/> Hervez skridoù-eñvor gant Zhou Qiyuan anvet ''Dong Xi Yang Kao'' a ro ur skeudenn eus ur Gao Cai chivous ha dourk gant ar boblañs.<ref>{{cite book |author1=张燮 |title=東西洋考 |date=1981 |publisher=中華書局 : 新華書店北京發行所發行 |pages=155-169 |url=https://books.google.com/books/about/%E6%9D%B1%E8%A5%BF%E6%B4%8B%E8%80%83.html?id=e3iwAAAAIAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Tuddebrerien]] o0sg81htl6942z8yn3kdsfhnjrak1jn 2187574 2187573 2026-04-11T08:07:21Z Dishual 612 /* Alegamantoù debriñ empenn paotred yaouank */ 2187574 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gao Cai''' ([[sinaeg]]: 高寀) a oa un [[tizog]] ofisiel e-kerzh ren an impalaer [[Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming]]. Bet e oa bet penn an taosoù impalaerel e [[Fujian]] ha bet e oa bet unan eus pennoù brudetañ reizhiad Ming ensellerezh ar mengleuzioù hag an tailhoù. E-kerzh e amzer e Fujian, en doa lakaet da dalvezout taosoù uhel-tre, direizhet ar c'henwerzh lec'hel, ha lakaet da sevel kounnar ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus begen ar pennaennoù ofisiel. An darvoudoù-se a oa bet anvet goude-se "direizhadennoù Gao Cai e Fujian." == Alegamantoù debriñ empenn paotred yaouank == E fin ar marevezh Ming e oa kroget da gaout skridoù oc'h embann dezrevelloù lec'h ma oa rebechet da Gao Cai "da zebriñ [[Empenn|empennoù]] paotred yaouank." E lodenn an "Duishi" eus ar ''Wanli yehuo bian'', ez eo embannet, e oa gant ar spi da lakaat da ziwan e "[[ardivink-genel]] en-dro," Gao Cai a oa bet touellet gant klemmoù ur [[fangshi]] ha "dre guzh en devoa prenet ha debret empennoù paotred yaouank."<ref name="萬曆野獲編">{{cite book |author1=沈德符 |title=萬曆野獲編 |date=1959 |publisher=中華書局 |isbn=978-7-101-01729-8 |pages=158, 724-725 |url=https://books.google.com/books?id=QT5JAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> E lodenn 'Shiren' eus ar memes levr, ez eo deskrivet o vezañ bet "debret ouzhpenn da mil empenn bugel," hag ouzhpennet en doa bet lakaet da zegas bugale dre guzh e lec'hioù lies evit lazhañ anezho.<ref name="萬曆野獲編"/> Hervez skridoù-eñvor gant Zhou Qiyuan anvet ''Dong Xi Yang Kao'' a ro ur skeudenn eus ur Gao Cai chivous ha dourk gant ar boblañs.<ref>{{cite book |author1=张燮 |title=東西洋考 |date=1981 |publisher=中華書局 : 新華書店北京發行所發行 |pages=155-169 |url=https://books.google.com/books/about/%E6%9D%B1%E8%A5%BF%E6%B4%8B%E8%80%83.html?id=e3iwAAAAIAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Tuddebrerien]] 2ea9ggrmrwjwwfprag9zcv3yyd7mg13