Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 754 2187827 2187768 2026-04-15T22:41:03Z Ch. Rogel 46 Astenn 4 2187827 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Diwar an divizoù diwar-benn [[adreizh]] [[reizhskrivadur ar brezhoneg]] e 1941 oa bet savet ar reizhskrivadur peurunvanet<ref>Peurunvanidigezh ar brezhoneg a vez komzet eus outañ ivez.</ref>, berroc'h ar '''peurunvan''', [[arallanv]]et '''KLTG'''<ref>Diwar pennlizherennoù anvioù ar pevar rannyezh a vez meneget ez-istorel : Kerne, Leon, Treger ha Gwened.</ref> ivez, pe ar « Zh » c'hoazh, evit kemer plas an [[doare-skrivañ KLT]], savet da-heul adaoz reizhskrivadur ar brezhoneg 1908, en ur engronnañ ar reizhskrivadur implijet e [[Bro-Wened]].<ref>''Danevell ar Peurunvanadur'' savet gant Remont Delaporte, ''Imbourc'h'', niv. 263-268, 1991-1992.</ref>. Daoust m’eo bet implijet an adreizh gant kelaouennoù ha tiez-embann pennañ e krogas [[Brezel reizhskrivadur ar brezhoneg]] hag a voe maget diwar abegoù politikel e-pad 70 bloaz. ==Istor== === Adreizhioù reizhskrivadur ar brezhoneg a-raok 1821 === Ma veze [[doare-skrivañ|doareoù-skrivañ]] stabil a-walc’n evit an [[henvrezhoneg]], eus un tu, ha evit ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus un tu all, ne c’heller ket gouzout gant piv e oa bet savet an doareoù-skrivañ-se.<br> E [[1659]] e voe embannet, dindan sinadur ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Juluan Maner]], ''[[Le Sacré Collège de Jésus]]'', enno ur [[Yezhadurioù ar brezhoneg|yezhadur]] hag ur [[Geriadurouriezh ar brezhoneg|geriadur]]. An [[Divlizherennad|divlizherennad]] « c’h » evit treuzskrivañ ar [[soniad]] ''[[rotakegezhh|rotakegeg]]'' ha ne gaver ket anezhañ er [[yezhoù romanek]], a voe degaset gantañ. Treuskrivet e oa kemmadurioù ar c’hensonennoù kentañ ivez.<br> === Diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ hervez an eskoptioù === Adreizh savet gant Juluan Maner a voe an hini poulzet gant beleien Eskopti Leon a-raok an Dispac’h gall<ref>Kazi holl ar veleien a lakae levrioù da vezañ embannet a voe liammet gant Eskopti Leon.</ref>, impljet e Kerne war eeun hag savet un embannadur tregeregaet ma veze tu.<br> Ur c'hantved goude e klaskas tud a iliz [[Eskopti Gwened]] sevel ur reizhiad treuzskrivañ ar yezh komzet<ref>Ne oa ket an doareoù-komz unvan, ha dre vras, e oa staliet ar reolennoù diwar brezhoneg komzet tro-dro da Wened</ref> gant tud ar bastell-vro-se. Etre 1700 ha 1910 e voe lakaet ar reolennoù da vezañ stabil<ref>Un adreizh diabarz a voe graet war-dro 1845 gant [[Yann-Vari ar Joubiouz]] ha [[Korneli an Diod]] dindan evezh Eskopti Gwened. Klask a rejont tostaat ouzh reizhskrivadur ar Gonideg (Herve Bihan).</ref>. Un troc’h a yeas war wel etre skridoù relijiel Bro-Wened ha darnvuiañ ar [[brezhonegva]]. === Adreizh [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] === E 1821 e lakaas embann Yann-Frañsez ar Gonideg ar ''[[Grammaire celto-bretonne]]’’, e-lec’h e kinnige adreizhañ reizhskrivadur boutin [[Eskopti Kemper ha Leon]]. Klask a reas ar Gonideg skarzhañ lizherennoù heñvelson evel « qu » ha « c » erlec’hiet gant « k » o-daou hag un nebeud reolennoù evit an araogennoù hag ar verboù. Nac’het e voe gant darnvuiañ ar veleien implij ar reizhskridur nevez, met e voe kandrec’het eskob Kemper ha Leon, an Aotrou [[Jozeb Mari Graveran]], e 1840. Gant [[Aogust Brizeug]], [[Prosper Proux]], [[Yann-Vari ar Skourr]], [[Fañch an Uhel]]), an holl heulidi [[Teodor Kervarker]] e voe degemeret ha krouidigezh ar gelaouenn [[Feiz ha Breiz]], e 1865, a zegasas darnvuiañ ar veleien e-barzh ar jeu. == War-zu ar peurunvanidigezh == === Adreizh reizhskrivadur 1908 === Diwar atiz [[Frañsez Vallée]], yezhoniour ha rener ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ur [[sizhunieg]] brezhonek dindan evezh [[Eskopti Sant-Brieg|eskob Sant-Brieg]], e voe savet [[Emglev ar skrivagnerien]]<ref>Pep hini anezho o skrivañ, pe e-barzh ''Kroaz ar Vretoned'', pe e-barzh ''Feiz ha Breiz'' e oant.</ref> e 1908 evit ma vo unanet reizhskrivadur ar brezhoneg e [[Treger]], [[Bro-Leon|Leon]] ha [[Kerne]], alese un arallanv, ar c’h-KLT. Ar c’hemmoù pennañ a voe hollekadur ar liester « ou » e-lec’h ma veze graet gant « o » e Bro-Dreger ha al [[lostger]] « añ » pe « iñ » evit an [[anv-verb|anvioù-verb]]. === Kentañ kinnigadur ar peurunvaniñ === Lakaet e vo ar reolennoù an Emglev dindan atebegezh [[Breuriez Veur ar Brezoneg|Breuriez Veur ar brezoneg]] (istitlet « L’Académie bretonne ») krouet diwar atiz [[Charlez ar Govig]] e 1922. Anvet e voe [[Emil Ernod]] da sekretour hag e lakaas embann meur a bennad er gelaouenn viziek divyezhek ''[[Buhez Breiz]]’’ dindan anv ar Breuriezh-veur.<br> E Gouere 1922 e kinnigas Emil Ernod ur pennad hir : « Vers l’unification de la langue bretonne’’ e ditl (War-zu unvanidigezh ar brezhoneg). E savboent dezhañ a oa ma dleer sellout ouzh an unvanidigezh fardet war hir amzer gant renerien [[Bro-C’hall]] ur seurt patrom evit kavout un diskoulm : {{quotation|Diouzh ar fed ne voe kehentadurioù etre ar proviñsoù estreged ar galleg e teuas unan eus abegoù unvanidigezh yezhel Bro-C’hall hag ar galleg a yae da yezh voutin ofisiel ar Vrezhoned ha pa dizalc’h e vezent, ha ne oa ket ar brezhoneg !<br>Dezho da kavout an tu chom hep mont gant ar yezh-se evit bezañ intentet er vro a-bezh. Dezho da sevel ha lakaat e pleustr un emglev krouet diwar o deurioù, un Emglevadez evit mad an holl.}} === Breujoù war beurunvaniñ ar brezhoneg === Chalet e oa darn ar skrivagnerien vrezhonek e chome un troc’h en embann brezhoneg pa chome daou reizhskrivadur, hini Bro-Wened hag hini ar c’h-KLT. E 1936, diwar atiz ur skrivagner gwenedek, [[Xavier Langleiz]] e oa bet bodet un toullad skrivagnerien, [[Loeiz Herrieu]], [[Roparz Hemon]], [[Raymond Delaporte]], [[Marc'harid Gourlaouen]], [[Roparzh Audic]], [[Youenn Drezen]] hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg<ref>https://web.archive.org/web/20200909143656/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=emglew-brezhonegerien-5614&l=br</ref>. Koulskoude e voe feuket [[Roparz Hemon]] abalamour ma oa bet lakaet da grediñ e oa bet un emglev, pa ne oa ket, ha echu gant an divizoù e 1937. === Amveziadoù emglev 1941 === Hervez kont e voe lañset buan ar breujoù war ar peurunvaniñ e penn ar bloavezh 1941 pa voe anv eus kentelioù roet e brezhoneg er skol hag e poueze yezhourien alaman evel [[Leo Weisgerber]]<ref>Pennarbennigour ("sonderfürher") karget a evezhiañ an traou breizhek evit al lu alaman.</ref> ma vije unvanet ar reizhskrivadur. Un nebeud emgavioù a voe aozet e miz Gouere 1941 e Roazhon dindan atebegezh ar skrivagner ha yezhour, Roparz Hemon, sekretour [[Breuriez Veur ar Brezhoneg]] ha rener skingasadennoù brezhonek Radio-Roazhon ivez.<br> === Emvod diwezhañ ha sinadur === Dalc’het e voe un emvod yezhourien ha skrivagnrien d’an 8 a viz Goure 1941, e sez ar pemdezieg rannvroelour, ''La Bretagne'', 19 straed ar Moneiz, e Roazhon. Kadoriet e voe gant Roparz Hemon. E-doug an [[abardaez]] e voe tizhet an emglev evit ma vo nullet ar c’hemmoù etre reizhskrivadur an emglev 1908 hag an hini implijet gant tud a iliz ha skrivagnerien Bro-Wened ha n’eus ket bet anv eus breujoù diaes. Unan eus ar sinerien, ur yezhour anezhañ, [[Frañsez Kervella]] (Kenan Kongar), a skrivas pelloc’h ma ne voe degaset da « doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien », nemet « un nebeut kemmadennoù »<ref>F. Kervella, ''Yezhadur bras ar brezhoneg'', Ar Vaol, 1947, p. 66.</ref>. Kelou an emglev a voe roet ar sizhunieg brezhonek ''Arvor'' e 1943 evel-se : {{quotation|Daou vloaz’ zo, d’an 8 a viz Gouere 1041, e c’hoarvezas e Roazhon un darvoud a bouez bras en istor ar brezhoneg. Kannaded a-berzh eus ar re vrasañ a strolladoù a stourm evit hor yezh a sinas un emglev da unvaniñ an doare-skrivañ evit mat.<br> Setu amañ anvioù ar sinerion : * [[Abeozen]], yezhour * [[Loeiz Andouard]], skrivagner * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]], skrivagner *[[Frañsez Kervella|Kenan Kongar]] ha [[Marc'harid Gourlaouen]], a-berzh ar skol dre lizher ''[[Ober]]’' * [[Andrev Koulouarn]], a-berzh ar gelaouenn ''[[SAV]]'' *An Abad [[Loeiz ar Floc'h|Loeiz Ar Floc’h]], a-berzh ar gelaouenn ''Studi hag Ober’' * [[Yann Fouere]], a-berzh Ar Brezhoneg er Skol * Roparzh Hemon, a-berzh ar gelaouenn ''Gwalarn’' * Loeiz Herrieu, a-berzh ar gelaouenn ''Dihunamb’' * Xavier de Langlais, a-berzh ar gelaouenn ''La Bretagne'' * An Abad Le Marouille, yezhour * [[Pêr Mokaer|Per Mocaer]], skrivagner, ha stourmer evit ar brezhoneg * An Abad [[Yann-Vari Perrot|Y. V. Perrot]], a-berzh ar gelaouenn ‘'[[Feiz ha Breiz]]'' hag ar [[Bleun-Brug]] * [[Frañsez Ugen|Fransez Uguen]], kenoaozer al levr ''[[Me a zesk brezoneg|Me a zesk Nrezhoneg]]'' Abaoe an 8 a viz Gouere 1941, ul labour hir a zo bet graet da seveniñ an emglev. Muioc’h-mui a vez moulet ar skridoù brezhonek hervez an doare-skrivañ unvan, ha n’eus nemetañ hiziviken a dleer kelenn er skolioù.<br>Un trec’h bras gounezet gant ar Vrezhoned : an trec’h warar spered a zizurzh, an trec’h warn o-unan. }} == Savboent war an adreizh gant Roparz Hemon ha Xavier Langleiz == E-barzh niverenn 84 ''Arvor'' (16 Eost 1942) e kaver un displegadenn verr war bal pennañ an adreizh : {{quotation|An doare-skrivañ nevez dreist-holl a rank tennañ hon evezh. Aozet co bet da echuin un tabut marvus etre rannyezh Wened hag ar rannyezhoù all, evitañ da vezan ur samm muioc'h war hor choug, gant levenez e tleomp dougen ar samm-se : lakaat an doare-skrivañ nevez da drec’hiñ a vo bras diskouez hon eus gounezet ar perzh-mat a reas diouer deomp ar muiañ gwechall, perzh-mat ar gensentidigezh.}} E niverenn 86 ''Arvor'’ (30 Eost 1942) e laka embann Roparz Hemon « Notennoù diwar-benn hor yezh » hag e kont tabutoù bihan war boentoù zo an adreizh bezañ bet renet dre lizher gant Loeiz Herrieu hag e ya war un dachenn bersonel : {{quotation|Arabat krediñ ez eo bet graet buan-ha-buan. Bez'ez eo frouezh labour ugent vloaz da vihanañ, rak abaoe ma krogis gant studi hor yezh on bet dedennet gant ar gwenedeg, ha gouestlet em eus da gudenn ar beurunvanidigezh kalz amzer ha kalz preder. Ul labour tenn eo kemmañ doare-skrivan ur yezh. Va labour-me n'eo ket disi. Hogen mat eo, eus an dra-se on sur, harpet ma 'z eo war vurutellerezh oberoù hor gwellañ yezhourion.}} E 1943 e kasas Xavier Langleiz ur pezh-kronikenn « Skignet d’ar Seizh Avel » d’ar pemdezieg ''La Bretagne'', « Deiz-ha-bloaz peurunvanidigezh an doare-skrivañ » he zitl, da vezañ embannet d’an 8 a viz Gouere. Goude bezañ kavet estlammus niver an ostilhoù-deskiñ ha hini al levrioù savet diwar ar reolennoù nevez e tispleg e venozioù : {{quotation|… N’hon eus c’hoant ebet da glask tabut ouzh ar re a rekin. Tud desket-meur a zo en o zouez… ha diwar-benn ger-mañ-ger e c’hell bezañ ar wirionez ganto e-sell ar skiantelezh ; nemet, d’hor meno-ni, politikel da gentañ eo ar gudenn ! … (Eus gwenedegourien c'hounezet) d’ar reizskrivadur ar peurunvan a lavaromp ha n’eo ket d’« ar brezhoneg peurunvan », evel ma hiboud tud ‘zo, rak n’eo ket gwir tamm ebet, e klask ar reizhskrivadur mougañ ar « brezhoneg bev ». Na penaos e c’hellfe ur reizhskrivadur mirout ouzh ur rannyezh bennak a zerc’hel d’he gerioù dezhi hec’h-unan ha d’he zroioù-lavar ?}} == Enebadeg da-heul embann an emglev == === Enebadur [[Goursez Breizh]] hag an Deskadurezh-Stad === Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet [[Roparz Hemon]] d'ar ''peurunvan''iñ a-benn ar fin. O vezañ ma'z eo furmoù zo ar rannyezh-se diforc'h-mat diouzh re an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret [[stummoù gwenedek-rik er yezh lennek]]. Daoust ma oa bet sinaet an emglev gant skrivagnerien ha renerien gelaouenn a-bouezh e savas un enebadeg taer a-walc’h, eus un tu a-berzh tri benn araok eus ar rummad kozh : [[Taldir]], [[Frañsez Vallée]] ha [[Meven Mordiern]] ha [[Yeun ar Gow]] ouzhpenn, eus un tu, ha mistri-skol bet levezonet gant [[Ar Falz]], eus un tu all.<br> Taldir, Drouiz-meur Breizh, a savas un danevell e anv [[Goursez Breizh]], evit ar Comité cosultatif de Bretagne, ma lakae embann e arguzenn bennañ : « N’eus ket ret unaniñ hor yezh, evel m’eo kredet gant krouerien ar ''peurunvan'', p’eo unvan c’hoazh, a-drugarez da labour An Ao. Vallée. Un dever hon eus, ni, izili Skolaj ar Varzhed,… darbenn evel ur fed, ma c'hell kenvevañ ar rannyezh gwenedeg oc'h ambrougañ ar yezh lennegel muianiverek ».<br> Sevel a reas [[Akademiezh Roazhon]] a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 159-160.</ref>, war a seblant war atiz ar chaloni [[François Falc'hun|Falc'hun]] hag [[Armañs Keravel]]<ref>Iwan Wmffre, ''Breton Orthographies and Dialects: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007, p. 160-161.</ref>.<br> Menegiñ a rae Taldir ur bochad tud hag e savent abegoù a-enep eveltañ. == Implijoù kentañ ar reizhskivadur nevez == E Gouere 1941 e savas [[Florentin Goinard]] hag e danvez-priedez, [[Suzanne Derrien]]-Le Masurier un ti-embann nevez e Brest, [[Skridoù Breizh]] e anv, an hini kentañ levr ma veze doujet ouzh ar reolennoù nevez. Ar c'hentañ levr savet diwar ar reolennoù nevez a voe ''[[Aotrou Bimbochet e Breiz]]'', adembannadur [[romant diaweladel]] Roparz Hemon bet embannet e 1927 e-barzh [[Levraoueg Gwalarn]]. Dont a reas war wel e Mae 1942 goude bezañ bet roet keloù warnañ e-barzh ar sizhuniek ''Arvor'' gant sternioù [[bruderezh]] o tispakañ « sous presse » hag « à paraître sans tarder » enno (« dindan ar wask » ha « da zont er-maez hep dale ») e-doug mizioù kentañ ar bloaz.<br> Ne voe ket implijet en un doare hollek er gelaouenn ''Arvor'' a-raok an niverenn 87 embannet d’ar 6 a viz Here 1942, pa tivizas Youenn Drezen he lakaat unyezhek. Koulskoude e-doug 1942 e oa implijet ar reizhskrivadur nevez gant Benead, [[Goulven Mazéas|Goulven Mazeas]] pe Youenn Drezen enni dija.<br> Buan e teuas er-maez ostilhoù deskiñ evel ''Me a lenno'' ([[Yann Sohier]], (embann dalif, a-drugarez da [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]]), ar ''Méthode rapide de breton'' hag an ''Dictionnaire breton-français''(Roparz Hemon). === Enebadur ar gostezenn rannvroelour tal hini ar vroadelourien === Ouzhpenn Taldir hag ar Varzhed e teuas an enabadur taerañ eus mistri-skol a oa bet bodet gant Ar Falz a-raok ar brezel, dindan renerezh [[Armand Keravel|Armañs Keravel]], skoazellet gant [[Andreo ar Merser]], asamblez gant darn tud a iliz Penn ar Bed, an eskob, ar chaloni [[René Cardaliaguet]] hag ur yezhour yaouank, an Abad [[François Falc'hun|Frañsez Falc’hun]]<ref>E Genver 1944 e kinnigas Frañsez Falc’hun ur brezegenn, ''Kudenn ar peurunvan he zitl, e K-er-Vreizh evit «  Strollad ar Vrezonegerien », SAV, niv. 30, Goañv 1944.</ref>.<br>Un enebadur dic’hortoz a zeuas eus kuzul-ren ar gelaouenn vrezhonek SAV, e-lec’h ma veze embannet skridoù tud Walarn hare Vallée ha Mordiern enni ivez.<br> E amzer an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]] e voe arsavet an aozadurioù hag ar c'helaouennoù sevenadurel vreizhek pennañ hag e voe d'ur [[remzad]] broadelourien yaouank adsevel ostilhoù nevez. Krouet e voe ar gelaouenn [[Al Liamm]] e 1946 hag [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] e 1948, pa e voe tu da Skridoù Breizh ha da [[Skol Ober]] kenderc’hel gant oc’h obererezhioù. Adembannet e voe geriadur, yezhadur ha levr-deskiñ Roparz Hemon ingal, ken e kavas an nevezbrezhonegerien ostilhoù e ''peurunvan'' a-feson dasparzhet dre un nebeud stalioù-kenwerzh pe dre ar post.<br> Pa voe kroget gant [[Youenn Olier]] da skrivañ e ''peurunvan'' e [[1945]] e fellas dezhañ "''sammañ hêrezh Gwalarn''", da lavarout eo derc'hel da stagañ dazont ar brezhoneg ouzh keal ar vroadelouriezh vrezhon hag ur Vreizh dieub<ref>Alies-mat e ra anv eus se Youenn Olier, en e gelaouenn "An Avel" (1945), hag en e zeizlevr.</ref>. == Brezel ar reizhskrivadurioù goude Eil Brezel-bed == Pennad arbennik : [[Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg]]<br> Nac’het e voe ober gant ar peurunvan gant kevarzhe ar vistri-skol laik, « Ar Falz », deuet war wel adarre ha renet gant [[Armañs Keravel]], ha gant « Bodadeg ar Sonerion », renet gant [[Polig Monjarret]], eus un tu, ha gant [[eskopti Kemper ha Leon]], eus un tu all, hag e kendalc’hjont gant ar « KLT » 1908, betek ma vo krouet [[Emgleo Breiz]] e 1955. Gant ar gevredad sevenadurel-se e voe embannet levrioù ha kelaouennoù e [[Skolveurieg|reizhskrivadur skolveuriek]] lakaet e pleustr e 1955. Krouet e oa bet ar reolennoù gant Frañsez Falc’hun, aet da bennkelenner ar studioù keltiek, e [[Skol-veur Roazhon]], e Gwengolo 1951.<br> Div gostezenn a yeas war wel, pep hini gant he gwikefreoù embann ha kemenn hag e renjont Brezel reizhskrivadurioù ar brezhoneg.<br> Tud a iliz Penn ar Bed hag Aodoù-an-Arvor a yeas a-du gant ar skolveurieg, evit embann Bleun-Brug, hêr da Feiz ha Breiz, hag un nebeud testennoù relijiel evel Ha gwir e oa politikel an troc’h pa poueze kostezenn ar skolveurieg war ar fed e oa bet savet ar ''peurunvan'' pa rene an [[Dalc’herezh]] nazi hag pa oa bet barnet Roparz Hemon evit bezañ bet atebeg ar skingasadennoù brezhonek<ref>Barnet e voe Roparz Hemon ha didamallet eus bezañ bet kenlabouer an Alamaned.</ref> <br> E 1975 e voe kinniget gant Ar Falz, hag aet er-maez eus Emgleo Breiz, klask un emglev evit sevel ur reizhskrivadur a vije etre an daou doare-skrivañ. == Diviz efedus kerent ar [[skolioù Diwan]] e 1982 == Ar reizhskrivadur implijet er skolioù-Stad a ya da vezañ reizhskrivadur ar Stad a-bezh, met ne oa ket posubl staliañ ur reolenn eus ar seurt-se e ur vro distad. Koulskoude e tleer anavezout m’eo aet ar maout gant ar ''perunvan'' diwar un diviz graet gant kerent ar skolioù Diwan en o c’hendalc’h 1982<ref>Meneget gant Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018, p. p. 123-125.</ref>. Hervez Pierre-Marie Mallégol e veze implijet ar ''perunvan'' e darnvuiañ ar skolioù Diwan dija ha, diouzh-se « ne voe ket un abeg evit breujoù hir ». Izelloc’h e veneg ma oa an embann e peurunvan muianiverek, ar pezh ne oa ket ken anat er mare-se, nemet ma oa muioc’h a levrioù yaouankiz ennañ, ar re goshañ moullet gant [[Embannadurioù Al Liamm]] e bloavezioù ’60, ha ar re c’hallek, gant testennoù brezhonek peget outo, a-drugarez d’ur skipailh arbennik. ==Ar peurunvan aet da reizhskrivadur damofisiel== Ar sin kentañ ma c'hweze an avel kreñvoc’h war-zu ar ''peurunvan'' a voe diviz an Deskadurezh-Stad war ar reizhskrivadur da vezañ implijet gant an ti-embann pedagogel [[Ti-embann ar skolioù|TES]] krouet war-dro 1995 hag ober gant ar peurunvan a oa ret, pa oa darnvuiañ ar skolidi hag ar skolajidi vrezhonek e klasoù Diwan. Implijet e vez ar ''peurunvan'' gant an holl embannerien vrehonek, adalek [[Al Liamm]] (kelaouenn lennegel) ha levrioù betek [[Bannoù-Heol]] (bannoù-treset), ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re [[Diwan]], war-bouez unanik bennak. Reizhskrivadur pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet. Ar peurunvan eo reizhskrivadur ofisiel ar [[wikipedia]] vrezhonek ivez. ==Enebiezh ouzh ar peurunvan er {{XXIañ}} kantved== P’eo aet da freuzstal, Emgleo Breiz, an ti-embann nemetañ a implije ar skolveurieg, e 2010, ne weler ket mui testennoù skolveuriek, nemet gant hiniennoù zo. *Ne c’hall ket chom ken rust an enebiezh ouzh ar ''peurunvan'' ha ma oa en {{XXvet}} kantved, war-bouez skridoù [[Françoise Morvan]]<ref >Koulskoude he deus embannet skridoù peurunvan e-barzh [[Anciennes complaintes de Bretagne]] e 2010</ref>. *Enebiezh [[Jean Le Dû]], bet kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Brest]] : http://languebretonne.canalblog.com/archives/2010/09/11/19035668.html. ==Reolennoù== Reolennoù doare-skrivañ ar peurunvan a vo kavet er pennad [[doareoù-skrivañ e brezhoneg]]. Doujañ outo a dleer ober er pennadoù holloueziadurel. == Levrlennadur == * [[Juluan Maner]], ''Le sacré college de Iesus divisé en cinq classes, ov l'on enseigne en langue Armorique les leçons Chrestiennes auec les 3. clefs pour y entrer, vn Dictionaire, vne Grammaire & Syntaxe en méme langue'', Kemper, Jean Hardouyn, 1659. * [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_38/Rapport_de_Taldir_sur_lOrthographe_du_Breton_1943.pdf Frañsez Jaffrennou-Taldir, Rapport de M. Taldir Jaffrennou sur l’orthographe du breton au [[Comité consultatif de Bretagne]]…, le 15 janvier 1943]. E-barzh ''Le Réveil breton’'. * [[Roperzh ar Mason]], ''Le Vannetais unifié, prononciation, grammaire et vocabulaire'', Brest, Skridoù Breizh, 1943, 24 p. * Roparz Hemon, ''An doare-skriva nevez’’, Roazhon, Moulerezh kreiz Roazhon, 1945 * Frañsez Falc'hun, "Autour de l'orthographe bretonne, positions et propositions ». E-barzh ''[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]'', 1953, levrenn lX, 1, 48-77. * [[Arzel Even]], « Much Ado about Nothing ». E-barzh ''Hor Yezh’’, niv. 2, 1954. * Frañsez Falc’hun, ''L'orthographe universitaire de la Langue Bretonne'', Brest, Emgleo-Breiz, 1956, 38p. * [[Olier Mordrel]], "Pour une nouvelle politique linguistique (manifeste de « Tir Nevez ») ». E-barzh ''La Bretagne réelle – Celtia'', 2° trimestre 1968. * [[Albert Boché]], "Des dialectes à la langue écrite ». E-barzh ''Skol-Vreiz'', niv. 31, Janvier-Mars 1973, pp. 2-3 * "Doare-skrivañ ar brezhoneg ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 100, 1974. * [[Léon Fleuriot]], « Les réformes du breton ». E-barzh [[Claude Hagège|Hagège]] ha Fodor (renerezh), ''Les réformes de langue dans le monde'', Hamburg, 1981. * [[Andreo ar Merser]], ''Les orthographes du breton'', Brest, Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1993, 36 p. * [[Jean Le Dû]], « Vrais bretons et pseudo-normes ». E-barzh François P. Bonnot, ''Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social'', Presses Universitaires de Strasbourg, 1995, p. 265-287. * Léon Fleuriot, "Skouerioù emdroadurioù e morfologiezh hag ereadur ar brezhoneg", ''Hor Yezh'', niv. 228, 2001. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit, le breton à l’école'', Lesneven, Hor Yezh, 2000. * Yvon Le Ven Yvon. E-barzh ''Brud Nevez'', niv. 250, Meurz-Ebrel 2005. * [[Iwan Wmffre]], ''Breton Orthographies and Dialects : The Twentieth-Century Orthography War in Brittany'', Peter Lang, 2007. * [[Jean-Claude Le Ruyet]], ''Komz, liamm ha norm''. Tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2009. * [[Albert Deshayes]],''Histoire de la langue bretonne : évolution de la graphie'', Brest, Label LN, 2013, 510 p. {{ISBN|9782915915396}} * Pierre-Marie Mallégol, ''…et les Bretons créèrent Diwan'', Yoran Embanner, 2018. * [https://doi.org/10.4000/lengas.3687 [[Herve Bihan]], « Histoire graphique de la langue bretonne : la question de la norme », ‘’Lengas'', 86|2019, lakaet enlinenn d'ar 15 aviz Kerzu 2019, brassellet d'an 11 a viz Ebrel 2026.] == Pennadoù nes == * Doare-skrivañ ar brezhoneg * Emgleo Breiz * Kuzul ar brezhoneg * Reizhskrivadur ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg]] 1ubo5y58f2ychj9mmgvpgqnvaigz032 0 14842 2187838 2182689 2026-04-16T08:53:25Z Dishual 612 2187838 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dan Simmons''' a zo ur skrivagner [[SUA|stadunanat]] hag en deus savet istorioù [[skiant-faltazi]] ha [[Faltazi spont|levrioù spont]] dreist-holl. Ganet eo bet d'ar [[4 a viz Ebrel]] [[1948]] e [[Peoria (Illinois)]] ([[SUA]]) ha marvet eo d'ar {{deiziad|21|C'hwevrer|2026}} e Longmont, [[Colorado]]. Embannet eo bet e levrioù e seizh bro warn-ugent. Anavezet eo dreist-holl evit kelc'hiad ''Hiperion'' ha kelc'hiad ''Ilium''. == Buhez == Simmons en deus bet ur "B.A." e [[saozneg]] digant ar Wabash College e [[1970]] hag, e [[1971]], ur "Masters" war an deskadurezh er skol-veur Washington e [[St. Louis (Missouri)]]. Bet eo o labourat er c'hentañ derez betek [[1989]]. Kregiñ a reas abred da skrivañ istorioù berr, daoust ma ne loc'has ket e [[esped]] da vat kent 1982, pa oa embannet e istor berr, ''The River Styx Runs Upstream'', gant sikour [[Harlan Ellison]], ha pa oa gounezet gantañ ar priz kentañ en ur genstrivadeg istorioù aozet gant ur gelaouenn skiant-faltazi ha spont. E romant kentañ, ''Song of Kali'', a voe embannet e [[1985]]. Emañ bremañ o chom e Longmont, nepell diouzh [[Denver]] ([[Colorado]]), asambles gant e wreg Karen hag e verc'h. Al lec'h a blij dezhañ ar muiañ evit skrivañ eo e eilti er menezioù, e Windwalker, e su park broadel Rocky Mountain. Dan Simmons en deus staliet dirak e eilti un delwenn eus ar "[[Shrike]]", savet gant e vignon ha studier kent Clee Richeson. Ur poltred dezhañ a c'haller gwelet war lec'hienn ofisiel Dan Simmons. Resevet en deus ar [[priz Hugo]] evit e romantoù ''Hyperion'' ha ''The Fall of Hyperion'', a ya d'ober Kelc'hiad Hyperion, asambles gant ''Endymion'' ha ''The Rise of Endymion''. Gounezet en deus ivez ar priz Locus evit kelc'hiad ''Ilium'' hag ''Olimpos''. ==Levrlennadur== ===Kelc'hiad [[Hiperion]]=== * ''Hyperion'' ([[1989]]) - [[Hugo Award]] [[1990]], [[Locus Award]] [[1990]] * ''The Fall of Hyperion'' [[1990]] (''Drouziwezh Hiperion'') * ''Endymion'' ([[1996]]) * ''The Rise of Endymion'', [[1997]] (''Dihun Endimion'') ===Ilium=== * ''Ilium'', [[2003]] - [[Locus Award]] [[2004]] * ''Olympos'', ([[2005]]) ===Levrioù all=== * ''Song of Kali'', [[1985]]) - World Fantasy Award 1986 * ''Carrion Comfort'', [[1989]] * ''Phases of Gravity'' [[1989]] * ''The Summer of Night'', [[1991]] * ''Children of the Night'', [[1992]] - [[Locus Award]] [[1993]] (Skrid euzh) * ''The Hollow Man'', [[1992]] * ''Lovedeath'', [[1993]] * ''Fires of Eden'', [[1994]] * ''Le Styx coule à l'envers'', [[1997]] (Dastumadenn embannet e Bro-C'hall) * ''The Crook Factory'', [[1999]] * ''Darwin's Blade'', [[2000]] * ''Hardcase, [[2001]] * ''Hard Freeze'' [[2002]] * ''Hard as Nails'' [[2003]] ==Liammoù diavaez== * {{en}} [https://web.archive.org/web/20200524105135/http://www.dansimmons.com/ Lec'hienn ofisiel Dan Simmons] {{Daou borched|Porched al lennegezh|Skiant-faltazi/Liamm meta}} {{Skiant-faltazi}} {{DEFAULTSORT:Simmons, Dan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1948]] [[Rummad:Marvioù 2026]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien SUA]] [[Rummad:Skrivagnerien skiant-faltazi]] bcjftzlj6xvgcz342ebxsc85r29lukz 0 17236 2187810 2116444 2026-04-15T20:33:59Z Arko 540 /* Tud */ 2187810 wikitext text/x-wiki {|class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Budapest|c92e2e|talbenn map|fff}} |-align="center" |colspan="2"| {| |-valign="top" |width="50%" style="padding-top:10px;"|[[Restr:Flag of Budapest (2011-).svg|100px|border]] |width="50%"|[[Restr:Coa Hungary Town Budapest big.svg|100px]] |-align="center" |[[Banniel]]||[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] |} |- |colspan="2"| ---- |-align="center" |colspan="2"|[[Restr:Budapest from Gellert Hill.jpg|250px]] Budapest gwelet eus [[Gellérthegy]] ---- |- |'''[[Riez]]'''||{{Hungaria}} |- |'''[[Rannvroioù Hungaria|Rannvro]]]'''||Közép-Magyarország ([[Kreizhungaria]]) |- |'''Uneladur'''||[[17 Du]] [[1873]]<br>([[Buda]] + [[Pest]] + [[Óbuda]]) |-bgcolor="#c92e2e" !colspan="2" style="color:#fff;"|Melestradur |- |'''Maer'''||Gergely Karácsony [[13 Here]] [[2019]] '''→''' |- |'''Distrigoù'''||23 |- |colspan="2"| ---- |- |'''Kodoù Post'''||1011-1239 |- |'''Kod pellgomz'''||1 |-bgcolor="#c92e2e" !colspan="2" style="color:#fff;"|Douaroniezh |- |'''Gorread'''||525,13 km² |- |'''Uhelder keitat'''||105 m |- |'''Gwerzhid-eur'''||[[CET]], [[UTC]]+1 |- |colspan="2"| ---- |- |'''Poblañs'''||1 752 286<br><small>{[[1 Genver]] [[2019]])</small><ref>{{hu}} {{cite web|url=https://www.ksh.hu/docs/hun/hnk/hnk_2019.pdf|title=''Központi Statisztikai Hivatal''|accessdate=08/12/2019}}</ref> |- |'''Stankter'''||3 337 |- |colspan="2"| ---- |-align="center" |colspan="2"|{{cite web|url=https://www.ksh.hu/docs/hun/hnk/hnk_2019.pdf|title=47° 29' 54" N – 19° 02' 27" R}} <div style="position: relative"> [[Restr:Hungary location map.svg|250px]] <div style="position: absolute; left:100px; top:42px"> [[Restr:Capital mark.svg|10px]] </div> <div style="position: absolute; left:115px; top:43px"> <small>'''Budapest'''</small> </div> </div> |- |colspan="2"| ---- |- |'''Internet'''||{{cite web|url=https://budapest.hu/Lapok/default.aspx|title=budapest.hu}} |} {{Commonscat|Budapest}} '''Budapest''' eo kêr-benn [[Hungaria]] ha kreizenn bolitikel, sevenadurel hag armerzhel ar vro. War-dro 1.7 milion a annezidi (2,1 milion e-pad ar bloavezhioù 1980) he deus. Furmet e oa bet d'ar [[17 a viz Du]] [[1873]] dre unvaniezh Buda (''Ofen'' e [[alamaneg]]), [[Óbuda]] (Hen vBuda pe ''Alt-Ofen'') war lez kleiz an [[Danav]] ha [[Pest]] war ar riblenn zehou. An eizhvet kêr vrasañ eo en [[Unaniezh Europa]]. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="200px"> Soldat russe Memento Park.jpg|[[Memento Park]] pe [[Szobor Park]], mirdi an hollveliegezh komunour Pro Patria Mortuis 1914-1918 Monumant kañv kentañ brezel bed Budapest (Hungaria).jpg|Pro Patria Mortuis 1914-1918 Monumant kañv kentañ brezel bed Budapest Budapest - Millennium monument.jpg|Hősök tere [[Plasenn an Harozed]] 1956 Monument Budapest.JPG|Mein-koun [[Emsavadeg Budapest]] (1956) Budapest Vorosmarty.jpg|Budapest Vorosmarty, koun lec'h d'ar skrivagner [[Mihály Vörösmarty]] </gallery> == Tud == * [[Bela Toth]], mestr-c'hoarier ha skrivagner [[echedoù]] [[Italia|italian]], a zo bet ganet e Budapest. * [[Péter Magyar]] (1981), alvokad ha kentañ ministr Hungaria. ==Kêrioù gevellet== {|width="100%" |-valign="top" | *[[Ankara]], {{Turkia}} *[[Dulenn|Baile Átha Cliath]], {{Iwerzhon}} *[[Bangkok]], {{Thailand}} *[[Beijing]], {{Republik Pobl Sina}} *[[Berlin]], {{Alamagn}} *[[Bukarest|București]], {{Roumania}} *[[Chongqing]], {{Republik Pobl Sina}} *[[Daejeon]], {{Sukorea}} *[[Damask]], {{Siria}} *[[Firenze]], {{Italia}} | *[[Fort Worth (Texas)|Fort Worth]], {{Texas}} *[[Frankfurt am Main]],{{Alamagn}} *[[Istanbul]], {{Turkia}} *[[Košice]], {{Slovakia}} *[[Kielce]], {{Polonia}} *[[Kyiv]], {{Ukraina}} *[[Kraków]], {{Polonia}} *[[Lecce]], {{Italia}} *[[Lisbon|Lisboa]], {{Portugal}} *[[Lviv]], {{Ukraina}} | *[[Madrid]], {{Spagn}} *[[Mondragone]], {{Italia}} *[[Napoli]], {{Italia}} *[[New York]], {{Stad New York}} *[[Odorheiu Secuiesc]], {{Roumania}} *[[Osaka]], {{Japan}} *[[San Vito al Tagliamento]], {{Italia}} *[[São Paulo (kêr)|São Paulo]], {{Brazil}} *[[Sarajevo]],{{Bosnia-ha-Herzegovina}} *[[Shanghai]], {{Republik Pobl Sina}} | *[[Subotica]],{{Serbia}} *[[Târgu Mureș]], {{Roumania}} *[[Tehran]], {{Iran}} *[[Tel Aviv]], {{Israel}} *[[Vilnius]], {{Lituania}} *[[Varsovia|Warszawa]], {{Polonia}} *[[Vienna|Wien]], {{Aostria}} *[[Zagreb]], {{Kroatia}} |} ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêrioù-penn Europa]] [[Rummad:Kêrioù Hungaria]] [[Rummad:Budapest]] nb9jy9eckk3dtsumm15fzl5rbczf3ru 0 42808 2187828 2103622 2026-04-16T02:39:09Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2187828 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |+<span style="font-size:large;">'''Sint-Agatha-Berchem'''</span><br /> ! colspan="2" align="center" bgcolor="#EFEFEF" |'''Sint-Agatha-Berchem''' <small>([[izelvroeg]])</small><br>'''Berchem-Sainte-Agathe''' <small>([[galleg]])</small> |- align="center" |Banniel |[[Restr:Flag of Sint-Agatha-Berchem.svg|125px|border]] |- align="center" |Skoed |[[Restr:Blason Berchem-Sainte-Agathe.svg|80px]] |- align="center" |Lec’hiadur Sint-Agatha-Berchem en [[Arondisamant Brusel-Kêrbenn]] hag e [[Rannvro Brusel-Kêrbenn]] |[[Restr:Berchem-Saint-Agathe Brussels-Capital Belgium Map.svg|250px]] |- align="center" |[[Riez]] |[[Belgia]] |- align="center" |Rannvro |[[Rannvro Brusel-Kêrbenn]] |- align="center" |Proviñs | |- align="center" |Arondisamant |[[Arondisamant Brusel-Kêrbenn|Brusel-Kêrbenn]] |- align="center" |ins |21003 |- align="center" |Kod pellgomz |02 |- align="center" |Kumu-Kod post |1082 |- align="center" |Kumun | Sint-Agatha-Berchem |- align="center" | Maer | Joël Riguelle (LBR) |- align="center" | Gorread | 2,95&nbsp;km² |- align="center" | Hed | 04° 17' .." Reter |- align="center" | Led | 50° 51' .." Norzh |- align="center" | Uhelder | .. m |- align="center" | Poblañs hep kontoù doubl |{{formatnum:22975}} <small>(01.01.2012)</small> |- align="center" | Stankter |6 927 a./km² |- align="center" |Lec'hienn ar gumun |[https://web.archive.org/web/20070929215645/http://www.sint-agatha-berchem.be/ www.sint-agatha-berchem.be] |- |} '''Sint-Agatha-Berchem''' (e [[galleg]]: ''Berchem-Sainte-Agathe'') a zo ur gumun eus [[Rannvro Brusel-Kêrbenn]] e [[Belgia]]. [[Skeudenn:Eglise de BSA.jpg|thumb|left|Iliz kozh Sint-Agatha-Berchem]] {{commonscat|Berchem-Sainte-Agathe}} [[Rummad:Kumunioù Flandrez]] [[Rummad:Kumunioù Belgia]] 9h8luz43epf1punt9153hpyzixdqbl9 0 44584 2187797 2185023 2026-04-15T18:25:41Z -wuppertaler 84814 changed one image for a better one (straight, less shadow) 2187797 wikitext text/x-wiki [[Restr:The Town Hall of Augsburg.jpg|300px|thumb|Ar Rathaus (an ti-kêr) en '''Augsburg''']] '''Augsburg''' zo ur gêr e [[Bavaria]], e mervent [[Alamagn]], war ribl ar stêr [[Lech]]. Savet e oa bet kêr gant ar Romaned, er bloavezh [[-15]], dindan an anv ''Augusta Vindelicorum'', en enor d'an impalaer [[Aogust (impalaer)|Augustus]]. An iliz-veur zo eus an {{Xvet kantved}}. Ur gêr zieub e oa en [[Impalaeriezh Santel Roman]]. == Tud vrudet == * [[Hans Holbein an Henañ]], livour * [[Hans Holbein ar Yaouankañ]], livour * [[Bertolt Brecht]], skrivagner {{Patrom:Kêrioù Alamagn}} {{Porched Alamagn}} [[Rummad:Kêrioù Bavaria]] hru2axcesuoiip3svo0av8hp9azyers 0 54186 2187839 2154673 2026-04-16T08:53:59Z Dishual 612 2187839 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Frank Belknap Long''' (27 a viz Ebrel 1901 - 3 a viz Genver 1994), a oa ur skrivagner amerikan brudet evit bezañ skrivet istorioù [[skiant-faltazi]] ha [[Faltazi spont|spont]], romantoù gotek, met ivez barzhonegoù ha [[comic]]s. Brudet eo dreist-holl evit ar pezh a zegasas d’al lennegezh skiant-faltazi ha spont, hag an istorioù a skrivas. E-pad e vuhez e resevas meur a briz : ''World Fantasy Award for Life Achievement'' (e-pad ar ''World Fantasy Convention'' e [[1978]]), ''Bram Stoker Award for Lifetime Achievement'' (a-berzh an ''Horror Writers Association'', e [[1987]]), hag ar ''First Fandom Hall of Fame Award'' (e [[1977]]). == E vuhez == Frank Belknap Long a voe ganet e [[New York]] e [[1901]], e yaouankiz a dremenas e [[Harlem]] (Manhattan). Skoliataet e voe e skolioù [[New York]]. E dibenn e grennardiezh e kemeras perzh en ''United Amateur Press Association'' (UAPA). Dre ar gevredigezh-se e lakaas embann ''The Eye Above the Mantel'' ([[1921]]) . Desachet e voe Lovecraft, ha kregiñ a rejont gant un darempred mignoniezh a badas betek ma varvfe [[Howard Phillips Lovecraft]] e [[1937]]. Mont a reas da skol-veur [[New York]] eus [[1920]] da [[1921]], eno e studias ar c'helaouiñ. E [[1921]] e voe tapet gant al alerez-vut. Ur miz e chomas e Roosevelt Hospital, ha tost e voe da vervel. Goude-se e tivizas kuitaat ar skol-veur hga stagañ gant ar skrivañ. Da 22 vloaz, e [[1923]], e werzhas e zanevell gentañ ''The Desert Lich'' da [[Weird Tales]]. E-pad an 40 vloaz da heul e kemeras perzh e kazetennoù pulps, ha dreist-holl en div gazetenn vrudetañ : [[Weird Tales]] hag [[Astounding Science Fiction]]. Ouzhpenn da se e kendalc’has evel kazetenner dieub. E levr kentañ, anvet A Man from Genoa and Other Poems, a voe embannet e [[1926]]. Abalamour d’un “namm bihan” (''minor disability'' a lavaras Long e-unan) e chomas hep kemer perzh en eil brezel bed, hag e skrivas a-hed ar bloavezhioù 1940. Er bloavezhioù 1950 e labouras evit teir c’helaouenn : Satellite Science Fiction, Short Story, ha Mystery Magazine. Comic books a skrivas ivez, en zo zouez istorioù spont evit Adventures Into the Unknown (ACG), ha senariooù istorioù Superman, Green Lantern ha Captain Marvel. Pa'z eas al lennegezh pulp d'ar strad e stagas gant ar skiant-faltazi, hag istorioù karantez gotek. E istorioù gotek a lakaas embann dindan an anvioù Lyda Belknap Long ha Leslie Northern. Lakaat a reas embann ivez dastumadoù danevelloù (''The Hounds of Tindalos'', ''Night Fear''), barzhonegoù, buhezskrid H. P. Lovecraft (''Howard Phillips Lovecraft: Dreamer on the Nightside''), hag e vuhezskrid (''Autobiographical Memoir'', Necronomicon Press, [[1986]]). Dimeziñ a reas gant Lyda Arco e [[1960]]. Asambles e chomjont betek marv Long e [[1994]], ha ne voe ganet bugel ebet. Long a varvas d’an 3 a viz Genver [[1994]] d’an oad a 92 vloaz. E bered Woodlawn ([[New York]]) e voe douaret. Pa varvas ne oa ket gwall binvidik, hag a lennerien entanet gant e oberennoù a zastumas ouzhpenn $3000 evit ma vefe engravet e anv war vez e familh. Frank Belknap Long en deus bet skrivet 25 romant, 150 danevell, eizh dastumad danevelloù, tri dastumad barzhonegoù, ha kalz pennadoù kazetennerezh ha steuñvioù istorioù bannoù-treset. [[Ray Bradbury]] a lavaras diwar e benn : "Frank Belknap Long en deus bevet da vare lod brasañ istor ar skiant-faltazi er [[Stadoù-Unanet]], anavezet en en deus ez-personel lod brasañ ar skrivagnerien pe en deus kenskrivet ganto, ha, dre e skridoù, en deus sikouret da frammañ an dachenn-se pa oa yaouank-tre c'hoazh a lod barsañ ac'hanomp." == Frank Belknap Long ha Lovecraft == ''The Genius of Mr. Long is a spontaneous and self-expressive one.'' —H. P. Lovecraft Mignoniezh a voe etre Frank Belknap Long ha [[Howard Phillips Lovecraft|Lovecraft]]. Alies e kejjont an eil gant egile, dreist-holl pa voe Lovecraft o chom e [[New York]] (1924-1926). Kenskrivañ a rejont kalz ivez (ouzhpenn mil lizher, hervez Long). Ul lodenn eus a lizheroù-se a gaver e-barzh ''Arkham House's Selected Letters''. Er bloavezhioù 1930 e voe ezel Frank Belknap Long eus ''Lovecraft Circle'', ennañ meur a skrivagner skiant-faltazi evel [[Robert Bloc]]h, [[August Derleth]], [[Robert Ervin Howard]], Henry Kuttner, [[Clark Ashton Smith]], C.M. Eddy, Jr., ha Donald Wandrei. Kenskrivañ a rejont, ha skoazellañ an eil egile a rejont ivez. Long a skrivas meur a istor liammet ouzh Mojenn [[Cthulhu]], en o zouez ''The Hounds of Tindalos'', ''The Horror from the Hills'' ha ''The Space-Eaters'' (ennañ an dudenn pennañ anvet HPL). ''The Hounds of Tindalos'' a zo unan eus oberennoù brudetañ Long, ha daveoù d'an oberenn-se e gaver e oberennoù skrivagnerien all evel [[Ramsey Campbell]], [[Lin Carter]], pe c'hoazh [[Brian Lumley]]. == Romantoù == * Space Station 1 (1957) * Woman from Another Planet (1960) * Mars is My Destination (1962) * The Horror from the Hills (1963) * Three Steps Spaceward (1963) * It Was the Day of the Robot (1963) * The Martian Visitors (1964) * Mission to a Star (1964) * Lest Earth Be Conquered (1966) * This Strange Tomorrow (1966) * Journey Into Darkness (1967) * The Three Faces of Time (1969) * Monster From Out of Time (1970) * Survival World (1971) * The Night of the Wolf (1972) == Dastumadoù == * The Hounds of Tindalos (1946) * The Dark Beasts (1946) * John Carstairs: Space Detective (1949) * The Horror From the Hills (1963) * Odd Science Fiction (1963) * The Rim of the Unknown (1972) * The Early Long (1975) * In Mayan Splendor (1977) * Night Fear (1979) == A-benn mont pelloc'h == * Cannon, Peter, ''Long Memories: Recollections of Frank Belknap Long'', Stockport British Fantasy Society, 1997. Afterword by Ramsey Campbell * Long, Frank Belknap, ''Autobiographical Memoir'', Necronomicon Press, 1986. * Long, Frank Belknap, ''The Early Long: the Hounds of Tindalos'', Jove Books, 1978. * Long, Frank Belknap, ''Howard Phillips Lovecraft: Dreamer on the Night Side'', Arkham House, 1975. == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20051109161002/http://www.thevine.net/~fortress/fblhist.htm Frank Belknap Long: Fantasist of Multiple Dimensions] * [http://www.fantasticfiction.co.uk/authors/Frank_Belknap_Long.htm Holl oberennoù Frank Belknap Long Bibliography ] {{DEFAULTSORT:Long, Frank Belknap}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1901]] [[Rummad:Marvioù 1994]] [[Rummad:Skrivagnerien SUA]] [[Rummad:Skrivagnerien skiant-faltazi]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] 5xfeh65tkfnulwf6bzy57vhswkmdjhf 0 56596 2187843 2020421 2026-04-16T10:43:22Z ~2026-23251-08 90942 An anv a seblant bezañ bet kopiet diwar Favereau hep merzañ ez eus ur virgulenn aze. Al labous n'eo ket anvet "pabor kanaber" met "pabor" pe "kanaber", hervez ar rannyezh. Dav eo cheñch an titl ivez. 2187843 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen|Pabor kanaber|European Goldfinch.jpg|statud=LC|Ur pabor kanaber.}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Passeriformes}} {{Taxobox Familia|Fringillidae}} {{Taxobox Genus|Carduelis}} {{Taxobox Anv skiantel|Carduelis carduelis|[[Linnaeus]], [[1758]]}} {{Taxobox Echu}} [[Restr:Carduelis carduelis carduelis MHNT 223 Lambézellec.jpg|thumb|Vioù pabor kanaber.]] Ar '''pabor''', anvet '''kanaber''' ivez, a zo un [[evn]] bihan, flamm e livioù, ''Carduelis carduelis'' an anv skiantel anezhañ. == Doareoù pennañ == == Boued == Sot eo ar pabor gant greun an [[askol]] hag ar [[seregenn]]. En nevezamzer hag en hañv e tebr [[amprevaned]], [[c'hwen-gwez]] dreist-holl. == Annez == Bevañ a ra al labous en [[Eurazia]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160404235637/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22720419 Fichenn eus Birdlife]</ref>. {{Commons|Carduelis carduelis}} ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Evned Afrika an Norzh]] [[Rummad:Evned an Nil]] [[Rummad:Evned Breizh]] [[Rummad:Evned Eurazia]] [[Rummad:Fringillidae]] r4b4olalevy5i6die8bgurgot3ggb89 2187844 2187843 2026-04-16T10:43:55Z ~2026-23251-08 90942 2187844 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen|Pabor|European Goldfinch.jpg|statud=LC|Ur pabor.}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Passeriformes}} {{Taxobox Familia|Fringillidae}} {{Taxobox Genus|Carduelis}} {{Taxobox Anv skiantel|Carduelis carduelis|[[Linnaeus]], [[1758]]}} {{Taxobox Echu}} [[Restr:Carduelis carduelis carduelis MHNT 223 Lambézellec.jpg|thumb|Vioù pabor kanaber.]] Ar '''pabor''', anvet '''kanaber''' ivez, a zo un [[evn]] bihan, flamm e livioù, ''Carduelis carduelis'' an anv skiantel anezhañ. == Doareoù pennañ == == Boued == Sot eo ar pabor gant greun an [[askol]] hag ar [[seregenn]]. En nevezamzer hag en hañv e tebr [[amprevaned]], [[c'hwen-gwez]] dreist-holl. == Annez == Bevañ a ra al labous en [[Eurazia]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160404235637/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22720419 Fichenn eus Birdlife]</ref>. {{Commons|Carduelis carduelis}} ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Evned Afrika an Norzh]] [[Rummad:Evned an Nil]] [[Rummad:Evned Breizh]] [[Rummad:Evned Eurazia]] [[Rummad:Fringillidae]] 8yy2mfwnhv6zfzfpuoymn9mu2x74jul 0 78299 2187795 2124493 2026-04-15T16:28:58Z Dishual 612 /* Bannieloù */ 2187795 wikitext text/x-wiki [[Restr:Radanhaenger-edited.jpg|thumb|upright=1.15|"Kroazioù heolel", ''c''. 1000 – 1500 KJK]] {{commonscat|Crosses|Kroazioù}} Ar '''groaz''', anavezet dreist-holl evel un arouez [[kristen]], arouez marv [[Jezuz-Krist]] war ur groaz e-kerzh ar [[Iañ kantved]], zo un arouez koshoc'h avat. <gallery> Latin Cross.svg|[[Kroaz latin]],''kroaz ar Basion'', kroaz ar C'hrist Latin Cross with Equal Arms.svg|Kroaz latin anvet ''crux quadrata'' Peter's Cross.svg|Kroaz [[Pêr]], a voe kroazstaget gant e benn en traoñ Ankh.svg|''[[ankh|Ânkh]]'', pe ''kroaz egiptat'' pe, en ur c'henarroud kristen, ''crux ansata'', a orin [[Henegipt|faraonek]] Saint Andrew's cross.svg|''crux decussata'', [[Kroaz sant Andrev]] Earth symbol (bold).svg|''[[Kroaz heolel]]'', gant ur rod ha pevar bann gouloù ; arouez rakkristen eus ar gouloù hag eus an heol er pobloù german hag en Azia Broken crossed circle.svg|Ar ''[[svastika]]'' a zeu eus ar groaz heolel gant ur c'helc'h troc'het Croix Gammé.jpg|Stumm karrez eus ar ''svastika'' Indian Swastika.svg| Stumm all eus ar ''svastika'' Hands of God.svg|"Dorn Doue", un arouez rakkristen eus Kreizeuropa<ref>{{pl}} ''[[:pl:Ręce Boga]]''.</ref> Croix de Lorraine 2.svg|"Kroaz [[Loren]]'' : kroaz latin dezhi div dreuzellenn a-blaen Cross of Lorraine.svg|Treuzellennoù a-blaen dezhe hirderioù disheñvel : ar ''groaz arc'heskob'', pe ''kroaz patriark'' ; kemmesket gant arouez [[Janed Ark]] e teuas ar [[kroaz Anjev|groaz Anjev]] da c'houde Cross of the pope.svg|Kroaz trizoubl anvet ''Kroaz ar Pab'' ; implijet gant breuziezh ar [[Rozenn-Groaz|Rozenngroazidi]] c'hall hag ar re a-du gant [[Stanislas Guaita]] OrthodoxCross.svg|''Kroaz rusian'', stouet he zreuzellenn izelañ Cross of the Evangelists.svg|''Kroaz sichennek'' pe ''Kroaz arc'hael'' (adstumm) Cross of the archangels 1.svg|''Kroaz sichennek'' pe ''Kroaz arc'hael'' (adstumm) Cross of the archangels 2.svg|''Kroaz sichennek'' pe ''Kroaz arc'hael'' (adstumm) Cross-Triple-Parted-Fretted-BW.svg|Kroaz roman gouestlañ ([[gamma]]ioù gweet asambles) Cross-Crosslet-Heraldry.svg|Kroaz gouestlañ anvet ivez ''Kroaz alaman'' Cross-Jerusalem-Potent-Heraldry.svg|[[Kroaz Jeruzalem]], arouez Marc'heien Bez santel Jeruzalem hag ivez hini ar [[Urzh Sant Frañsez|Frañsizidi]] ar C'hustod hag eus Patriarkelezh Latin Jeruzalem (arouez pemp gloaz ar [[Krist|C'hrist]] eo ar pemp kroaz, ha pemp levrenn gentañ ar [[Bibl]] : [[Torah]], hag ar pemp Iliz kristen gentañ) Cross-Potent-Heraldry.svg|''Kroaz branellek'', diazez Kroaz Jeruzalem, anavezet gant ar [[Merovingidi|Verovingidi]] he lakae war o fezhioù moneiz ; adkemeret gant [[scouts de France|Skouted Bro-C'hall]] ha [[Skouted Liban]] Cross-Bottony-Heraldry.svg|Kroaz [[melchon|velchonek]] Maltese-Cross-Heraldry.svg|[[Kroaz Malta]] ; hêrez [[Urzh Sant-Yann Jeruzalem]] eo [[Urzh Malta]], goude ma oa aet Urzh Jeruzalem da [[Rodos]] ha goude da [[Malta|Valta]] Cross-Pattee-alternate.svg|[[Kroaz pavek]], damheñvel ouzh Kroaz Malta, a zeu eus ar ''crux quadrata'' ; gwelet e vez e [[chantele]] iliz bizantat [[Avdat]], en [[Israel]] CelticCross.svg|''[[Kroaz keltiek]]'' Cross-Pommee-Heraldry.svg|''Kroaz pommellek'' Cross Santiago.svg|Kroaz da sankañ ; ur stumm ''Kroaz [[Jakez, mab Zebede (abostol)|sant Jakez]]'' Lauburu.svg|''Kroaz euskarat'' pe ''[[Lauburu]]'', ar groaz [[euskarat]] Flag of Occitania.svg|''Kroaz [[okitania|okitan]]'' Cross Templar.svg|''Kroaz [[Urzh an Templ]]'' ; meur a adstumm a veze implijet Huguenot cross.svg|''[[Kroaz protestant]]'' Coa_Illustration_Cross_Sideways.svg|''[[Kroaz Lec'hlenn]]'' a weler war bannieloù meur a vro Flag of the Red Cross.svg|''[[Kroaz ruz]]'', un arouez awenet gant banniel [[Suis]] Serbian Cross.svg|[[Kroaz serb]] St Brigid C-08 VER2-07.svg|Kroaz Santez Berc'hed Cross_Calatrava.svg‎|Kroaz [[Urzh Calatrava]] Cross of the Military Order of Christ.svg‎|Kroaz [[Urzh ar C'hrist]] Te cross.svg|Kroaz en [[Tau (lizherenn)|Tau]] a vez liammet ouzh urzhioù ar [[Urzh Sant Frañsez|frañsezidi]] Kruis san damiano.gif|[[Kroaz Sant-Damian]] </gallery> === Bannieloù === <gallery> Flag_of_Burundi.svg|[[Burundi]] Kroaz Du.svg|ar [[kroaz Du|Groaz Du]], unan eus [[banniel Breizh|bannieloù Breizh]] er [[Krennamzer|Grennamzer]] Flag_of_Denmark.svg|[[Banniel Danmark|Danmark]] Flag_of_Dominica.svg|[[Dominika]] Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|[[Republik Dominikan]] Flag_of_Finland.svg‎|[[Banniel Finland|Finland]] Flag_of_Greece.svg‎|[[Gres]] Flag_of_Iceland.svg‎|[[Island]] Flag_of_Jamaica.svg|[[Jamaika]] Flag_of_Georgia.svg|[[Jorjia]] Flag of Quebec.svg|[[Kebek]] Flag_of_Malta.svg|[[Malta]] Flag_of_Norway.svg‎|[[Banniel Norvegia|Norvegia]] Skeudenn:Flag of Occitania.svg|[[Okitania]] Flag_of_the_United_Kingdom.svg|[[Rouantelezh Unanet]] Flag_of_Serbia.svg|[[Serbia]] Flag_of_Slovakia.svg|[[Slovakia]] Flag_of_Switzerland.svg‎|[[Suis]] Flag_of_Sweden.svg|[[Banniel Sveden|Sveden]] Flag_of_Tonga.svg‎|[[Tonga]] </gallery> ==Pennadoù kar== * [[Croes]] * [[Cruz]] * [[Kroaz latin]] * [[Kroaz keltiek]] * [[Kroaz brezel]] * [[Kroaz Ruz]] * [[Lauburu]] * [[Svastika]] * [[Triskell]] ==Levrlennadur== * {{fr}} Jean-Marc Prieur, ''La Croix – Représentations théologiques et symboliques'', Labor & Fides, 2004 {{ISBN|978-2-8309-1110-7}} ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Arouezioù]] [[Rummad:Arouezioù kristen]] [[Rummad:Kroazioù]] 2diq3al9mvqbi9vjnwghnfglawh6vyz 10 84351 2187831 2187659 2026-04-16T06:12:42Z VIGNERON 775 Ebrel pas Meurzh ;) 2187831 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Peter-Magyar-portrait-2026.jpg|150px|right|Péter Magyar]] * [[12 a viz Ebrel]] : dilennet eo [[Péter Magyar]] ''(skeudenn)'' da gentañ ministr [[Hungaria]]. * [[10 a viz Ebrel]] : kroget eo en [[Islamabad]] ar marc'hata evit un emglev a beoc'h etre [[Stadoù-Unanet Amerika]] hag [[Iran]]. * [[7 a viz Ebrel]] : dieubet eo Cécile Kohler ha Jacques Paris bet [[Gouestlad|gouestlidi]] en [[Iran]]. * [[24 a viz Meurzh]] : gant ar strollad [[Socialdemokratiet]], strollad ar c'hentañ ministr [[Mette Frederiksen]], eo aet ar maout e dilennadeg kannaded ar [[Folketing]], [[parlamant]] [[Danmark]]. * [[22 a viz Meurzh]] : marvet eo [[Lionel Jospin]], bet [[Kentañ Ministr (Frañs)|Kentañ Ministr Bro-C'hall]] etre 1997 ha 2002. * [[16 a viz Meurzh]] : kantadoù a dud zo lazhet e [[Kaboul]] gant [[Brezel etre Afghanistan ha Pakistan|bombezadegoù aerlu Pakistan]]. * [[15 a viz Meurzh]] : kentañ tro [[dilennadeg ar c'huzulioù-kêr e Bro-C'hall]]. * [[12 a viz Meurzh]] : [[Bodadenn Vroadel ar Bobl]] e [[Republik Pobl Sina|Sina]] a zegemer ul lezenn "evit unvaniñ ar vroad" hag a laka ar [[mandarineg]] da vezañ ar yezh kelenn er stad a-bezh diwar-goust yezhoù ar minorelezhioù broadel evel an [[tibeteg]], ar [[mongoleg]] pe an [[ouigoureg]]. * [[8 a viz Meurzh]] : [[Mojtaba C'hamenei]] zo dilennet da benn uhelañ [[Iran]] goude [[Lazhadenn Ali C'hamenei|lazhadenn e dad]], [[Ali C'hamenei]]. * [[28 a viz C'hwevrer]] : [[Obererezh milourel a-gevret a-enep Iran|bombezet eo Iran]] gant [[Israel]] hag an [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]], lazhet eo [[Ali C'hamenei]] ha degadoù a dud nann-soudard. * [[27 a viz C'hwevrer]] : bombezet eo [[Kaboul]] ha [[Kandahar]] gant aerlu [[Pakistan]] ha disklêriet eo ar [[brezel etre Afghanistan ha Pakistan (2026)|brezel etre Pakistan hag Afghanistan]]. * [[23 a viz C'hwevrer]] : [[Rob Jetten]] a zeu da vezañ Kentañ Ministr an [[Izelvroioù]]. * [[22 a viz C'hwevrer]] : [[Nemesio Oseguera Cervantes]], penn ar [[Cártel de Jalisco Nueva Generación]], zo lazhet gant an [[Arme Vec'hikan|arme vec'hikan]]. Emsavioù feuls a zo en ugent [[Stadoù Mec'hiko|stad]] eus [[Mec'hiko]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> ew077g7n1toooslm9by1yz61atxktkh 0 87926 2187822 1874375 2026-04-15T21:55:09Z Arko 540 Resisadurioù 2187822 wikitext text/x-wiki '''Pastez''' a ra dave da voued, sall pe dous, poazhet e-barzh ur doazenn. Pastez a c'hell bezañ : * ur seurt [[fourmaj-kig]] poazhet en un doazenn fin, * un [[tourtenn|dourtenn]], * ur [[briochenn|vriochenn]] warniset. <gallery mode="packed" heights="150px"> Pâté en croûte.JPG|Ur skejenn pastez Appleturnover.jpg|Ur pastez-avaloù Empanadas argentinas-2009.jpg|''[[Empanada]]s'' arc'hantinat, pastezioù gwarniset gant kig, pesked, vioù pe avaloù-douar Cornish Pasty (cropped).jpeg|''[[Pasty]]'' [[Kerne-Veur]], kig ha legumaj e-barzh </gallery> [[Rummad:Pastezerezh]] [[Rummad:Kilhevardon]] [[Rummad:Kouignoù]] 8y02xdobsew8gmscknkuu3w726eddl9 0 89586 2187814 1900160 2026-04-15T20:43:42Z Arko 540 addilennet e 2026 2187814 wikitext text/x-wiki [[skeudenn:Ismail Omar Guelleh 2018.jpg|thumb]] '''Ismail Omar Guelleh''' (ganet d'ar 27 a viz Du 1947 e [[Dire Dawa]], [[Etiopia]]) zo ur politikour [[djibouti|djiboutiad]], prezidant ar vro abaoe 1999. Addilennet eo bet e 2005. E 2010 eo bet cheñchet ar [[Bonreizh|Vonreizh]] evit ma c'hellfe lakaat e anv un trede gwech e dilennadegoù 2011. Addilennet eo bet d'an 8 a viz Ebrel 2011. D'an 10 a viz Ebrel 2026 eo bet addilennet da brezidant ar Republik evit ar c'hwec'hvet gwech. {{Prezidanted Djibouti}} [[Rummad:Djibouti]] nfaztfskvxbc6h7a86o4tadmccqjnxj 0 90733 2187790 1853337 2026-04-15T12:39:14Z Dishual 612 2187790 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[file:Monumento a Benito Juárez.JPG|thumb|Monumant da v-[[Benito Juárez]] e kreiz-kêr Ciudad Juárez.]] [[Ciudad Juárez]] eo kêr vrasañ stad [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]] e [[Mec'hiko]], war lez dehou ar stêr [[Río Bravo]], a-dal da gêr [[El Paso]] war al lez kleiz, er [[Stadoù-Unanet]]. Kêr-[[Chihuahua (kêr)|Chihuahua]] avat eo ar gêr-benn. Dont a ra an anv eus ar prezidant [[Benito Juárez]]. Kêr feulsañ ar bed dre annezad e vefe, abalamour d'an trafikerezh dramm etre Bro-Vec'hiko hag ar Stadoù-Unanet. [[Rummad:Chihuahua]] [[Rummad:Kêrioù Mec'hiko]] dk328nl5hxrq96yh9e0bhn18de3npmq 0 91640 2187796 2143600 2026-04-15T17:20:01Z Ar choler 52661 kempenn 2187796 wikitext text/x-wiki [[Restr:Baptism - Marcellinus and Peter.jpg|thumb|Murlivadur eus ur vadeziant en arz kristen kentidik. Kev-beziañ Sant Marcellinus ha Pêr, Via Labicana, e [[Roma]]]] Ar '''vadeziant''' zo ul [[lid]] hag ur sakramant a arouez buhez nevez ar [[Kristeniezh|gristenien]] vadezet, a zo marv e-keñver o buhez kozh merket gant ar [[pec'hed]]. Dasorc'hiñ a ra ar gristenien nevez en ur vuhez nevez gant ar [[Jezuz Nazaret|C'hrist]]. Al lid-mañ a vez alies un testeni foran evit ar re a zo gounezet d'ar gristeniezh. Ar ''gourvadez'',anvet ''kristenadur'' ivez, zo ul lid eeunaet a vez implijet e-lec'h ar vadeziant pa vez ur bugel e riskl da vervel trumm (meneget e vez ar vugale ''kristenaet'' er rolloù parrez kozh). Fennañ a reer dour war penn an den en ur lavaret ar c'homzoù da-heul : « Da vadeziñ a ran en anv an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel ». Abred en Istor an Iliz e oa anavet ar [[merzher|verzherinti]] evel "badeziant ar gwad", a roe o zu d'ar verzherien na oant ket bet badezet da vezañ salvet. Diwezhatoc'h e anadas meizad "badeziant ar c'hoant", en [[Iliz katolik roman]], hag ar re a briente ar vadeziant (katekizidi) hag a varve a-raok resev ar sakramant-se a oa sellet oute evel salvet memestra<ref>{{en}} {{Cite web|url=http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3M.HTM |title=The Necessity of Baptism |work=Catechism of the Catholic Church |publisher=Vatican Publishing House, 1993|accessdate=}}</ref>. Sellet e veze outi evel ur sakramant ret gant an holl gristenien da vezañ salvet, kement-se betek ma tisklêrias ar [[protestantiezh|protestant]] [[Huldrych Zwingli]] (1484-1531) ne oa ket ezhomm anezhi<ref>{{en}} Cross, Frank Leslie & Livingstone, Elizabeth A. ''Baptism'', in : ''The Oxford Dictionary of the Christian Church''. Oxford : Oxford University Press, 2005, pp. 151–154 {{ISBN|978-0-19-280290-3}}</ref>. Hiziv an deiz, kristenien zo, ar [[Quaker|Grenerien]] hag Arme ar Salvidigezh peurgetket, ne vadezont ket o izili abalamour ma soñjont n'eo ket ret. Dont a ra badeziant al lidoù kristen liesseurt eus al lid kouronkañ [[Yuzevegezh|yuzev]] (ar [[mikve]]) ha harpet eo war un arouezelezh tostaet gant [[Carl Gustav Jung]] ha kalz bredelfenourien d'ar vuhez ''in utero''. Ar soubadur en dour a laka da soñjal er fed da veuziñ, er glanadur, er marv hag en adc'hanidigezh<ref>{{fr}} Auriol, Bernard. {{Cite web|url=http://auriol.free.fr/psychosonique/mikve-bapteme-foetus.htm |title=Psychanalyse du rite baptismal|accessdate=}}</ref>. == Gerdarzh == Eus ar verb [[latin]] ''baptizo''<ref>[[Émile Ernault]], ''Dictionnaire étymologique du breton moyen'', p. 31. Pariz : Thorin, 1888 – {{fr}} {{cite web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k736792/f240.item.r=moyen+breton.langFR |title=En-linenn @ Gallica (p. 221)|accessdate=}}</ref>, "badeziñ", diwar an [[henc'hresianeg]] Βαπτίζειν ''baptizein'', ur stumm eus ar verb Βάπτειν ''baptein'', « soubañ en ul liñvenn »). == Er Bibl == Evit pep kristen e ra ar vadeziant dave da vadeziant [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] gant [[Sant Yann-Vadezour]] er [[Jordan (stêr)|Jordan]], deskrivet en [[Aviel Mazhev]], pennad 3, 13-17 : <blockquote>''Dont a reas neuze Jezuz eus Galilea betek ar Jordan davet Yann, da vezañ badezet gantañ. Enebiñ a rae Yann avat en ur lavaret : «&nbsp;Me am eus ezhomm da vezañ badezet ganit, hag e teuez davedon !&nbsp;» Jezuz a respontas dezhañ : «&nbsp;Lez ober bremañ, rak dereat eo e sevenfemp evel-henn kement a zo just.&nbsp;» Ha Yann ne enebas mui. Kerkent ha ma oa badezet Jezuz, hag eñ er-maez eus an dour. Ha setu an neñv ha digeriñ, hag e welas spered Doue o tiskenn evel ur goulm betek ennañ. Ha setu ma oa lavaret ar gomzoù-mañ gant ur vouez hag a zeue eus an neñv : «&nbsp;Hemañ eo ma mab muiañ-karet am eus lakaet holl ma c'harantez ennañ.&nbsp;»''</blockquote> «&nbsp;Ne vezer ket ganet kristen, dont a reer da vezañ kristen&nbsp;» eme [[Tertullian|Dertullian]], unan eus [[Tadoù an Iliz]], e pennad XVIII ''Meuladur ar gristeniezh''. Abalamour ma'z eo deskrivet en [[Testamant Nevez]] ez eo ar vadeziant ur sakramant a gaver en holl Ilizoù kristen. Evit Ilizoù zo ez eo ar memes sakramant kristen e forzh peseurt Iliz e vefe sevenet : un den badezet er feiz [[Iliz Ortodoks|reizhkredennour]] ha gounezet goude d'ar [[katoligiezh|gatoligiezh]] n'en deus ket ezhomm da vezañ badezet en-dro, hag ar c'hontrol zo gwir ivez. Hervez ar Bibl, «&nbsp;Un Aotrou hepken zo, ur feiz hepken, ur vadeziant hepken&nbsp;» (''[[Lizher d'an Efezidi]]'' 4:5). Hervez ar mareoù hag an Ilizoù e c'haller badeziñ ar vugale yaouank pe an dud en oad gour. E lod eus an Ilizoù kristen e soñjer e tle ar vadeziant bezañ dibabet hag an den a vadezer a zle bezañ gouest d'ober an dibab-se eta. Lod eus an Ilizoù a ampella oad ar vadeziant o feizidi, pa amc'houlont an advadezouriezh<ref>Hervez an advadezouriezh ne c'hall bugel ebet bezañ badeazet.</ref> betek oad ar [[kouzoumenn|gouzoumenn]], da skouer. Badezet e oa an [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg|impalaer roman]] [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin]] pa oa war e dremenvan e 337. Ral eo an dud a c'houlenn ma vo badezet en-dro ar feizad a zo bet badezet a-raok an oad skiant. Kemmañ a ra lid ar vadeziant hervez an Ilizoù : * hiziv an Iliz katolik a ra gant ar ''vadeziant dre strimpadur'' (skuilhet e vez ur c'hementad dour bihan war penn an hini a vadezer) ; * en Iliz reizhkredennour e kaver gwell ar ''vadeziant dre soubadur'', klok pe diglok ; mont a ra an den a vadezer en dour betek pennoù e zaoulin, ha goude-se e skuilher dour war e benn ; * an Ilizoù protestant a implij an daou seurt lid, mes ar brotestanted avielour a implij alies ar vadeziant dre soubadur. == Ar vadeziant en Ilizoù kristen == === Al lid katolik === [[Restr:Child baptism with water.jpg|thumb|Badeziant ur c'hrouadur]] Evit an Iliz katolik ez eo ar vadeziant ar c'hentañ eus tri sakramant an deskoni kristen, gant an [[eukaristiezh]] (sakramant an aoter) hag ar gouzoumenn. Evit an dud en oad ar skiant (bugale ha tud en oad gour) e vez prientet ar vadeziant e-pad ar [[katekiz|c'hatekizañ]], ma vez desket ar relijion gatolik gant an den a vo badezet, a anver ''ar c'hatekizer'' pe ''ar gatekizerez''. Evit ar vugale nevez-c'hanet e vez heuliet ur prantad prientiñ gant o zud evit o sikour da gompren e ster ar sakramant-se. ; === Al lid reizhkredennour === == Lid ar Vadezourien hag an Avielourien == Ne vadezont ket ar vugale vihan abalamour ma ne c'hall ket ar re-se bezaén emskiant eus ar pezh ez eo ar vadeziant. == Nullañ ur vadeziant == Hervez an Ilizoù kristen ne c'heller ket nullañ ur vadeziant. Koulskoude e c’hell pep hini kas ul lizher da velestradur an Iliz da c’houlenn ouzhpennañ ur meneg a lavar en deus dilezet an den e vadeziant<ref>{{fr}} {{cite web||url=https://www.ouest-france.fr/societe/religions/peut-on-se-faire-debaptiser-on-vous-repond-82894112-10d2-11ee-be68-0182cf49ad63 |title=Peut-on se faire débaptiser ? On vous répond @ Ouest-France, 02/07/2023|accessdate=}}</ref>, pezh a dalv kement hag un [[apostazia|nac'hidigezh]]. Lod a ra kement-se evit sevel a-enep komzoù pe divizoù an Iliz, alies a-zivout an dishiliañ er gevredigezh (da skouer, implij ar [[stevell]]), ar [[sioc'hanidigezh]], pe gwirioù ar re [[LGBT]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.la-croix.com/Religion/Catholicisme/France/hausse-debaptisations-ninquiete-pas-lEglise-2019-06-16-1201029181 |title=La hausse des « débaptisations » n’inquiète pas l’Église @ La Croix, 16/06/2019|accessdate=}}</ref>. War-dro {{formatnum:2000}} den a c’houlennfe bezañ « divadezet » bep bloaz e [[Bro-C’hall]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/france/2019/05/03/combien-de-francais-se-font-debaptiser_1724826/ |title=Combien de Français se font débaptiser ? @ Libération, 03/05/2019|accessdate=}}</ref>. == Levrlennadur == * Joseph Famerée, Jean Joncheray, Louis Schweitzer, Paul De Clerck, ''Baptême d'enfants ou baptême d'adultes? Pour une identité chrétienne crédible'', coll. ''Théologies pratiques'', Bruxelles-Montréal, Lumen Vitae-Novalis {{ISBN|978-2-87324-280-0}} * LeGrand Richards, [https://web.archive.org/web/20080907062649/http://www.idumea.org/Livres/Oeuvre_merveilleuse/10.htm ''Oeuvre_merveilleuse''] * Jean-Philippe Revel, ''Traité des sacrements I. Baptême et sacramentalité'', 2 vol., Éditions du Cerf, 2004-5. * Jacques Gelis, ''Les enfants des limbes'', Paris, Audibert, 2005. * Alfred Kuen, ''Le baptême hier et aujourd'hui,'' 408 p., Editions Emmaüs, St. Légier, 1995 * André Gounelle, ''Le baptême : Le débat entre les Églises'', Les Bergers et les Mages, 1996 == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur|badeziant}} {{commonscat|Baptism}} * [http://www.liturgiecatholique.fr/-Bapteme-.html Sacrements > Baptême], Kuzul eskibien Bro-C'hall. * [https://web.archive.org/web/20081219211255/http://www.aelf.org/rituels/bapteme-enfants Lid katolik badeziant ar vugale]. ==Notennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Badeziant|*]] [[Rummad:Sakramantoù]] 9cm4szs90i6kjk1ecb5ulkcla10v8bw 2187825 2187796 2026-04-15T22:22:07Z Kestenn 14086 2187825 wikitext text/x-wiki [[Restr:Baptism - Marcellinus and Peter.jpg|thumb|Murlivadur eus ur vadeziant en arz kristen kentidik. Kev-beziañ Sant Marcellinus ha Pêr, Via Labicana, e [[Roma]]]] Ar '''vadeziant''' zo ul [[lid]] hag ur sakramant a arouez buhez nevez ar [[Kristeniezh|gristenien]] vadezet, a zo marv e-keñver o buhez kozh merket gant ar [[pec'hed]]. Dasorc'hiñ a ra ar gristenien nevez en ur vuhez nevez gant ar [[Jezuz Nazaret|C'hrist]]. Al lid-mañ a vez alies un testeni foran evit ar re a zo gounezet d'ar gristeniezh. Ar ''gourvadez'',anvet ''kristenadur'' ivez, zo ul lid eeunaet a vez implijet e-lec'h ar vadeziant pa vez ur bugel e riskl da vervel trumm (meneget e vez ar vugale ''kristenaet'' er rolloù parrez kozh). Fennañ a reer dour war penn an den en ur lavaret ar c'homzoù da-heul : « Da vadeziñ a ran en anv an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel ». Abred en Istor an Iliz e oa anavet ar [[merzher|verzherinti]] evel "badeziant ar gwad", a roe o zu d'ar verzherien na oant ket bet badezet da vezañ salvet. Diwezhatoc'h e anadas meizad "badeziant ar c'hoant", en [[Iliz katolik roman]], hag ar re a briente ar vadeziant (katekizidi) hag a varve a-raok resev ar sakramant-se a oa sellet oute evel salvet memestra<ref>{{en}} {{Cite web|url=http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3M.HTM |title=The Necessity of Baptism |work=Catechism of the Catholic Church |publisher=Vatican Publishing House, 1993|accessdate=}}</ref>. Sellet e veze outi evel ur sakramant ret gant an holl gristenien da vezañ salvet, kement-se betek ma tisklêrias ar [[protestantiezh|protestant]] [[Huldrych Zwingli]] (1484-1531) ne oa ket ezhomm anezhi<ref>{{en}} Cross, Frank Leslie & Livingstone, Elizabeth A. ''Baptism'', in : ''The Oxford Dictionary of the Christian Church''. Oxford : Oxford University Press, 2005, pp. 151–154 {{ISBN|978-0-19-280290-3}}</ref>. Hiziv an deiz, kristenien zo, ar [[Quaker|Grenerien]] hag Arme ar Salvidigezh peurgetket, ne vadezont ket o izili abalamour ma soñjont n'eo ket ret. Dont a ra badeziant al lidoù kristen liesseurt eus al lid kouronkañ [[Yuzevegezh|yuzev]] (ar [[mikve]]) ha harpet eo war un arouezelezh tostaet gant [[Carl Gustav Jung]] ha kalz bredelfenourien d'ar vuhez ''in utero''. Ar soubadur en dour a laka da soñjal er fed da veuziñ, er glanadur, er marv hag en adc'hanidigezh<ref>{{fr}} Auriol, Bernard. {{Cite web|url=http://auriol.free.fr/psychosonique/mikve-bapteme-foetus.htm |title=Psychanalyse du rite baptismal|accessdate=}}</ref>. == Gerdarzh == Dont a ra eus ar verb [[latin]] ''baptizo''<ref>[[Émile Ernault]], ''Dictionnaire étymologique du breton moyen'', p. 31. Pariz : Thorin, 1888 – {{fr}} {{cite web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k736792/f240.item.r=moyen+breton.langFR |title=En-linenn @ Gallica (p. 221)|accessdate=}}</ref>, "badeziñ", diwar an [[henc'hresianeg]] Βαπτίζειν ''baptizein'', ur stumm eus ar verb Βάπτειν ''baptein'', « soubañ en ul liñvenn ». == Er Bibl == Evit pep kristen e ra ar vadeziant dave da vadeziant [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] gant [[Sant Yann-Vadezour]] er [[Jordan (stêr)|Jordan]], deskrivet en [[Aviel Mazhev]], pennad 3, 13-17 : <blockquote>''Dont a reas neuze Jezuz eus Galilea betek ar Jordan davet Yann, da vezañ badezet gantañ. Enebiñ a rae Yann avat en ur lavaret : «&nbsp;Me am eus ezhomm da vezañ badezet ganit, hag e teuez davedon !&nbsp;» Jezuz a respontas dezhañ : «&nbsp;Lez ober bremañ, rak dereat eo e sevenfemp evel-henn kement a zo just.&nbsp;» Ha Yann ne enebas mui. Kerkent ha ma oa badezet Jezuz, hag eñ er-maez eus an dour. Ha setu an neñv ha digeriñ, hag e welas spered Doue o tiskenn evel ur goulm betek ennañ. Ha setu ma oa lavaret ar gomzoù-mañ gant ur vouez hag a zeue eus an neñv : «&nbsp;Hemañ eo ma mab muiañ-karet am eus lakaet holl ma c'harantez ennañ.&nbsp;»''</blockquote> «&nbsp;Ne vezer ket ganet kristen, dont a reer da vezañ kristen&nbsp;» eme [[Tertullian|Dertullian]], unan eus [[Tadoù an Iliz]], e pennad XVIII ''Meuladur ar gristeniezh''. Abalamour ma'z eo deskrivet en [[Testamant Nevez]] ez eo ar vadeziant ur sakramant a gaver en holl Ilizoù kristen. Evit Ilizoù zo ez eo ar memes sakramant kristen e forzh peseurt Iliz e vefe sevenet : un den badezet er feiz [[Iliz Ortodoks|reizhkredennour]] ha gounezet goude d'ar [[katoligiezh|gatoligiezh]] n'en deus ket ezhomm da vezañ badezet en-dro, hag ar c'hontrol zo gwir ivez. Hervez ar Bibl, «&nbsp;Un Aotrou hepken zo, ur feiz hepken, ur vadeziant hepken&nbsp;» (''[[Lizher d'an Efezidi]]'' 4:5). Hervez ar mareoù hag an Ilizoù e c'haller badeziñ ar vugale yaouank pe an dud en oad gour. E lod eus an Ilizoù kristen e soñjer e tle ar vadeziant bezañ dibabet hag an den a vadezer a zle bezañ gouest d'ober an dibab-se eta. Lod eus an Ilizoù a ampella oad ar vadeziant o feizidi, pa amc'houlont an advadezouriezh<ref>Hervez an advadezouriezh ne c'hall bugel ebet bezañ badeazet.</ref> betek oad ar [[kouzoumenn|gouzoumenn]], da skouer. Badezet e oa an [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg|impalaer roman]] [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin]] pa oa war e dremenvan e 337. Ral eo an dud a c'houlenn ma vo badezet en-dro ar feizad a zo bet badezet a-raok an oad skiant. Kemmañ a ra lid ar vadeziant hervez an Ilizoù : * hiziv an Iliz katolik a ra gant ar ''vadeziant dre strimpadur'' (skuilhet e vez ur c'hementad dour bihan war penn an hini a vadezer) ; * en Iliz reizhkredennour e kaver gwell ar ''vadeziant dre soubadur'', klok pe diglok ; mont a ra an den a vadezer en dour betek pennoù e zaoulin, ha goude-se e skuilher dour war e benn ; * an Ilizoù protestant a implij an daou seurt lid, mes ar brotestanted avielour a implij alies ar vadeziant dre soubadur. == Ar vadeziant en Ilizoù kristen == === Al lid katolik === [[Restr:Child baptism with water.jpg|thumb|Badeziant ur c'hrouadur]] Evit an Iliz katolik ez eo ar vadeziant ar c'hentañ eus tri sakramant an deskoni kristen, gant an [[eukaristiezh]] (sakramant an aoter) hag ar gouzoumenn. Evit an dud en oad ar skiant (bugale ha tud en oad gour) e vez prientet ar vadeziant e-pad ar [[katekiz|c'hatekizañ]], ma vez desket ar relijion gatolik gant an den a vo badezet, a anver ''ar c'hatekizer'' pe ''ar gatekizerez''. Evit ar vugale nevez-c'hanet e vez heuliet ur prantad prientiñ gant o zud evit o sikour da gompren e ster ar sakramant-se. ; === Al lid reizhkredennour === == Lid ar Vadezourien hag an Avielourien == Ne vadezont ket ar vugale vihan abalamour ma ne c'hall ket ar re-se bezaén emskiant eus ar pezh ez eo ar vadeziant. == Nullañ ur vadeziant == Hervez an Ilizoù kristen ne c'heller ket nullañ ur vadeziant. Koulskoude e c’hell pep hini kas ul lizher da velestradur an Iliz da c’houlenn ouzhpennañ ur meneg a lavar en deus dilezet an den e vadeziant<ref>{{fr}} {{cite web||url=https://www.ouest-france.fr/societe/religions/peut-on-se-faire-debaptiser-on-vous-repond-82894112-10d2-11ee-be68-0182cf49ad63 |title=Peut-on se faire débaptiser ? On vous répond @ Ouest-France, 02/07/2023|accessdate=}}</ref>, pezh a dalv kement hag un [[apostazia|nac'hidigezh]]. Lod a ra kement-se evit sevel a-enep komzoù pe divizoù an Iliz, alies a-zivout an dishiliañ er gevredigezh (da skouer, implij ar [[stevell]]), ar [[sioc'hanidigezh]], pe gwirioù ar re [[LGBT]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.la-croix.com/Religion/Catholicisme/France/hausse-debaptisations-ninquiete-pas-lEglise-2019-06-16-1201029181 |title=La hausse des « débaptisations » n’inquiète pas l’Église @ La Croix, 16/06/2019|accessdate=}}</ref>. War-dro {{formatnum:2000}} den a c’houlennfe bezañ « divadezet » bep bloaz e [[Bro-C’hall]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/france/2019/05/03/combien-de-francais-se-font-debaptiser_1724826/ |title=Combien de Français se font débaptiser ? @ Libération, 03/05/2019|accessdate=}}</ref>. == Levrlennadur == * Joseph Famerée, Jean Joncheray, Louis Schweitzer, Paul De Clerck, ''Baptême d'enfants ou baptême d'adultes? Pour une identité chrétienne crédible'', coll. ''Théologies pratiques'', Bruxelles-Montréal, Lumen Vitae-Novalis {{ISBN|978-2-87324-280-0}} * LeGrand Richards, [https://web.archive.org/web/20080907062649/http://www.idumea.org/Livres/Oeuvre_merveilleuse/10.htm ''Oeuvre_merveilleuse''] * Jean-Philippe Revel, ''Traité des sacrements I. Baptême et sacramentalité'', 2 vol., Éditions du Cerf, 2004-5. * Jacques Gelis, ''Les enfants des limbes'', Paris, Audibert, 2005. * Alfred Kuen, ''Le baptême hier et aujourd'hui,'' 408 p., Editions Emmaüs, St. Légier, 1995 * André Gounelle, ''Le baptême : Le débat entre les Églises'', Les Bergers et les Mages, 1996 == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur|badeziant}} {{commonscat|Baptism}} * [http://www.liturgiecatholique.fr/-Bapteme-.html Sacrements > Baptême], Kuzul eskibien Bro-C'hall. * [https://web.archive.org/web/20081219211255/http://www.aelf.org/rituels/bapteme-enfants Lid katolik badeziant ar vugale]. ==Notennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Badeziant|*]] [[Rummad:Sakramantoù]] 1ufmtte1sqp5fhx6zd02s3gm0l9r61x 2187826 2187825 2026-04-15T22:23:32Z Kestenn 14086 "enlinenn" 2187826 wikitext text/x-wiki [[Restr:Baptism - Marcellinus and Peter.jpg|thumb|Murlivadur eus ur vadeziant en arz kristen kentidik. Kev-beziañ Sant Marcellinus ha Pêr, Via Labicana, e [[Roma]]]] Ar '''vadeziant''' zo ul [[lid]] hag ur sakramant a arouez buhez nevez ar [[Kristeniezh|gristenien]] vadezet, a zo marv e-keñver o buhez kozh merket gant ar [[pec'hed]]. Dasorc'hiñ a ra ar gristenien nevez en ur vuhez nevez gant ar [[Jezuz Nazaret|C'hrist]]. Al lid-mañ a vez alies un testeni foran evit ar re a zo gounezet d'ar gristeniezh. Ar ''gourvadez'',anvet ''kristenadur'' ivez, zo ul lid eeunaet a vez implijet e-lec'h ar vadeziant pa vez ur bugel e riskl da vervel trumm (meneget e vez ar vugale ''kristenaet'' er rolloù parrez kozh). Fennañ a reer dour war penn an den en ur lavaret ar c'homzoù da-heul : « Da vadeziñ a ran en anv an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel ». Abred en Istor an Iliz e oa anavet ar [[merzher|verzherinti]] evel "badeziant ar gwad", a roe o zu d'ar verzherien na oant ket bet badezet da vezañ salvet. Diwezhatoc'h e anadas meizad "badeziant ar c'hoant", en [[Iliz katolik roman]], hag ar re a briente ar vadeziant (katekizidi) hag a varve a-raok resev ar sakramant-se a oa sellet oute evel salvet memestra<ref>{{en}} {{Cite web|url=http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3M.HTM |title=The Necessity of Baptism |work=Catechism of the Catholic Church |publisher=Vatican Publishing House, 1993|accessdate=}}</ref>. Sellet e veze outi evel ur sakramant ret gant an holl gristenien da vezañ salvet, kement-se betek ma tisklêrias ar [[protestantiezh|protestant]] [[Huldrych Zwingli]] (1484-1531) ne oa ket ezhomm anezhi<ref>{{en}} Cross, Frank Leslie & Livingstone, Elizabeth A. ''Baptism'', in : ''The Oxford Dictionary of the Christian Church''. Oxford : Oxford University Press, 2005, pp. 151–154 {{ISBN|978-0-19-280290-3}}</ref>. Hiziv an deiz, kristenien zo, ar [[Quaker|Grenerien]] hag Arme ar Salvidigezh peurgetket, ne vadezont ket o izili abalamour ma soñjont n'eo ket ret. Dont a ra badeziant al lidoù kristen liesseurt eus al lid kouronkañ [[Yuzevegezh|yuzev]] (ar [[mikve]]) ha harpet eo war un arouezelezh tostaet gant [[Carl Gustav Jung]] ha kalz bredelfenourien d'ar vuhez ''in utero''. Ar soubadur en dour a laka da soñjal er fed da veuziñ, er glanadur, er marv hag en adc'hanidigezh<ref>{{fr}} Auriol, Bernard. {{Cite web|url=http://auriol.free.fr/psychosonique/mikve-bapteme-foetus.htm |title=Psychanalyse du rite baptismal|accessdate=}}</ref>. == Gerdarzh == Dont a ra eus ar verb [[latin]] ''baptizo''<ref>[[Émile Ernault]], ''Dictionnaire étymologique du breton moyen'', p. 31. Pariz : Thorin, 1888 – {{fr}} {{cite web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k736792/f240.item.r=moyen+breton.langFR |title=enlinenn @ Gallica (p. 221)|accessdate=}}</ref>, "badeziñ", diwar an [[henc'hresianeg]] Βαπτίζειν ''baptizein'', ur stumm eus ar verb Βάπτειν ''baptein'', « soubañ en ul liñvenn ». == Er Bibl == Evit pep kristen e ra ar vadeziant dave da vadeziant [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] gant [[Sant Yann-Vadezour]] er [[Jordan (stêr)|Jordan]], deskrivet en [[Aviel Mazhev]], pennad 3, 13-17 : <blockquote>''Dont a reas neuze Jezuz eus Galilea betek ar Jordan davet Yann, da vezañ badezet gantañ. Enebiñ a rae Yann avat en ur lavaret : «&nbsp;Me am eus ezhomm da vezañ badezet ganit, hag e teuez davedon !&nbsp;» Jezuz a respontas dezhañ : «&nbsp;Lez ober bremañ, rak dereat eo e sevenfemp evel-henn kement a zo just.&nbsp;» Ha Yann ne enebas mui. Kerkent ha ma oa badezet Jezuz, hag eñ er-maez eus an dour. Ha setu an neñv ha digeriñ, hag e welas spered Doue o tiskenn evel ur goulm betek ennañ. Ha setu ma oa lavaret ar gomzoù-mañ gant ur vouez hag a zeue eus an neñv : «&nbsp;Hemañ eo ma mab muiañ-karet am eus lakaet holl ma c'harantez ennañ.&nbsp;»''</blockquote> «&nbsp;Ne vezer ket ganet kristen, dont a reer da vezañ kristen&nbsp;» eme [[Tertullian|Dertullian]], unan eus [[Tadoù an Iliz]], e pennad XVIII ''Meuladur ar gristeniezh''. Abalamour ma'z eo deskrivet en [[Testamant Nevez]] ez eo ar vadeziant ur sakramant a gaver en holl Ilizoù kristen. Evit Ilizoù zo ez eo ar memes sakramant kristen e forzh peseurt Iliz e vefe sevenet : un den badezet er feiz [[Iliz Ortodoks|reizhkredennour]] ha gounezet goude d'ar [[katoligiezh|gatoligiezh]] n'en deus ket ezhomm da vezañ badezet en-dro, hag ar c'hontrol zo gwir ivez. Hervez ar Bibl, «&nbsp;Un Aotrou hepken zo, ur feiz hepken, ur vadeziant hepken&nbsp;» (''[[Lizher d'an Efezidi]]'' 4:5). Hervez ar mareoù hag an Ilizoù e c'haller badeziñ ar vugale yaouank pe an dud en oad gour. E lod eus an Ilizoù kristen e soñjer e tle ar vadeziant bezañ dibabet hag an den a vadezer a zle bezañ gouest d'ober an dibab-se eta. Lod eus an Ilizoù a ampella oad ar vadeziant o feizidi, pa amc'houlont an advadezouriezh<ref>Hervez an advadezouriezh ne c'hall bugel ebet bezañ badeazet.</ref> betek oad ar [[kouzoumenn|gouzoumenn]], da skouer. Badezet e oa an [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg|impalaer roman]] [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin]] pa oa war e dremenvan e 337. Ral eo an dud a c'houlenn ma vo badezet en-dro ar feizad a zo bet badezet a-raok an oad skiant. Kemmañ a ra lid ar vadeziant hervez an Ilizoù : * hiziv an Iliz katolik a ra gant ar ''vadeziant dre strimpadur'' (skuilhet e vez ur c'hementad dour bihan war penn an hini a vadezer) ; * en Iliz reizhkredennour e kaver gwell ar ''vadeziant dre soubadur'', klok pe diglok ; mont a ra an den a vadezer en dour betek pennoù e zaoulin, ha goude-se e skuilher dour war e benn ; * an Ilizoù protestant a implij an daou seurt lid, mes ar brotestanted avielour a implij alies ar vadeziant dre soubadur. == Ar vadeziant en Ilizoù kristen == === Al lid katolik === [[Restr:Child baptism with water.jpg|thumb|Badeziant ur c'hrouadur]] Evit an Iliz katolik ez eo ar vadeziant ar c'hentañ eus tri sakramant an deskoni kristen, gant an [[eukaristiezh]] (sakramant an aoter) hag ar gouzoumenn. Evit an dud en oad ar skiant (bugale ha tud en oad gour) e vez prientet ar vadeziant e-pad ar [[katekiz|c'hatekizañ]], ma vez desket ar relijion gatolik gant an den a vo badezet, a anver ''ar c'hatekizer'' pe ''ar gatekizerez''. Evit ar vugale nevez-c'hanet e vez heuliet ur prantad prientiñ gant o zud evit o sikour da gompren e ster ar sakramant-se. ; === Al lid reizhkredennour === == Lid ar Vadezourien hag an Avielourien == Ne vadezont ket ar vugale vihan abalamour ma ne c'hall ket ar re-se bezaén emskiant eus ar pezh ez eo ar vadeziant. == Nullañ ur vadeziant == Hervez an Ilizoù kristen ne c'heller ket nullañ ur vadeziant. Koulskoude e c’hell pep hini kas ul lizher da velestradur an Iliz da c’houlenn ouzhpennañ ur meneg a lavar en deus dilezet an den e vadeziant<ref>{{fr}} {{cite web||url=https://www.ouest-france.fr/societe/religions/peut-on-se-faire-debaptiser-on-vous-repond-82894112-10d2-11ee-be68-0182cf49ad63 |title=Peut-on se faire débaptiser ? On vous répond @ Ouest-France, 02/07/2023|accessdate=}}</ref>, pezh a dalv kement hag un [[apostazia|nac'hidigezh]]. Lod a ra kement-se evit sevel a-enep komzoù pe divizoù an Iliz, alies a-zivout an dishiliañ er gevredigezh (da skouer, implij ar [[stevell]]), ar [[sioc'hanidigezh]], pe gwirioù ar re [[LGBT]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.la-croix.com/Religion/Catholicisme/France/hausse-debaptisations-ninquiete-pas-lEglise-2019-06-16-1201029181 |title=La hausse des « débaptisations » n’inquiète pas l’Église @ La Croix, 16/06/2019|accessdate=}}</ref>. War-dro {{formatnum:2000}} den a c’houlennfe bezañ « divadezet » bep bloaz e [[Bro-C’hall]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/france/2019/05/03/combien-de-francais-se-font-debaptiser_1724826/ |title=Combien de Français se font débaptiser ? @ Libération, 03/05/2019|accessdate=}}</ref>. == Levrlennadur == * Joseph Famerée, Jean Joncheray, Louis Schweitzer, Paul De Clerck, ''Baptême d'enfants ou baptême d'adultes? Pour une identité chrétienne crédible'', coll. ''Théologies pratiques'', Bruxelles-Montréal, Lumen Vitae-Novalis {{ISBN|978-2-87324-280-0}} * LeGrand Richards, [https://web.archive.org/web/20080907062649/http://www.idumea.org/Livres/Oeuvre_merveilleuse/10.htm ''Oeuvre_merveilleuse''] * Jean-Philippe Revel, ''Traité des sacrements I. Baptême et sacramentalité'', 2 vol., Éditions du Cerf, 2004-5. * Jacques Gelis, ''Les enfants des limbes'', Paris, Audibert, 2005. * Alfred Kuen, ''Le baptême hier et aujourd'hui,'' 408 p., Editions Emmaüs, St. Légier, 1995 * André Gounelle, ''Le baptême : Le débat entre les Églises'', Les Bergers et les Mages, 1996 == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur|badeziant}} {{commonscat|Baptism}} * [http://www.liturgiecatholique.fr/-Bapteme-.html Sacrements > Baptême], Kuzul eskibien Bro-C'hall. * [https://web.archive.org/web/20081219211255/http://www.aelf.org/rituels/bapteme-enfants Lid katolik badeziant ar vugale]. ==Notennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Badeziant|*]] [[Rummad:Sakramantoù]] 66jwkvqmas9ma4f8hkd82k6mhn816xf 0 95038 2187809 2176505 2026-04-15T20:28:03Z Arko 540 /* Pennadoù kar */ 2187809 wikitext text/x-wiki [[Restr:Gelee de pommes (4540855503).jpg|thumb|Kaotigell avaloù.]] Ar '''gaotigell''' zo ur meskad gelekaet [[frouezh]] ha [[sukr]] poazhet a-gevret, en ur gaoter pe ur gastelodenn. Pegus eo abalamour d'ar sukr, ha kemmañ a ra he fetister gant ar seurt frouezh a zo implijet. Kaolenniñ a ra mui pe vui diouzh padelezh ar poazhañ. Gant frouezh a bep seurt a c'haller ober, diveinet pa vez ezhomm ha troc'het a dammoù alies : [[sivi]], [[abrikez]], [[lus du]], [[prun]], [[kastrilhez-ruz]], [[aval]]où, [[kerez]], [[pechez]], [[aval-stoub]], [[flamboez]], [[lus-gwern]]... A-wechoù e reer gant chug ar frouezh, hep o bouedenn. Kaotigell plant zo ivez ([[bleuñv]], [[rubarb]]...). Dre [[ledanvad|ledanviñ]] e komzer eus [[kaotigell laezh]] pe koñfitur laezh ivez. Al lip-e-bav-se a c'hall bezañ debret war un tamm [[bara]], e-barzh ur [[yaourt]] plaen pe ur [[bignez|vignezenn]]. == Seurtoù kaotigelloù == Ar [[Koñfitur|c'hoñfitur]] a zo ur seurt kaotigell gant tammoù frouezh e-barzh. N'int dispennet, teuzet-tre eta. Sonnoc'h pe vlotoc'h e c'hall bezañ ar c'hoñfitur diouzh padelezh ar poazhañ. Tost heñvelster ar gaotigell eo. Ur seurt kaotigell c'hwevr pe drenk eo ar [[marmeladenn|varmeladenn]], graet gant [[agrum]] ([[orañjez]] ha [[sitroñs]] an aliesañ). Chug ha plusk a vez implijet, ha n'eo ket chug ha bouedenn ar frouezh. Tammoù plusk a chom e-barzh eta. [[Chutney]], a orin indian, zo graet gant frouezh, sukr, [[spis]]où ha [[louzoù|louzeier]]. Etre ar gaotigell hag an [[hilienn]] emañ. Setu roll ar boued graet gant frouezh ha sukr, eus an hini sonneloc'h d'an hini liñveloc'h : * [[madig]]où * [[toaz-frouezh]] * [[frouezh koñfizet]] * kaotigell * yod ha flastrenn * [[siros]] * [[chug-frouezh]] == Pennadoù kar == * [[mel]] * [[marmeladenn]] * [[yod avaloù]] [[Rummad:Boued]] [[Rummad:Frouezh]] 83tixv41xfnw5i5vj6m0cmhmi2zqumt 0 104887 2187794 2069369 2026-04-15T16:06:00Z Ar choler 52661 2187794 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Ulrich''' (pe '''Huldrych''') '''Zwingli''', ''Ulricus Zuinglius'' e [[latin]] ([[1añ a viz Genver]] [[1484]] – [[11 a viz Here]] [[1531]]) a voe unan eus pennoù an [[Disivoud protestant]] e [[Suis]] ha saver an [[Iliz Adreizhet]] er vro-se. En e bart e studias ar [[Bibl]] ha disoc’hañ a reas gant soñjoù heñvel ouzh re [[Martin Luther]], a oa ''doctor biblicus'', un den desket war ar Bibl. Ganet e oa bet Zwingli e Wildhaus, e [[kanton Sankt Gallen]], en ur familh tud en o aez, nav a vugale dezho. Studioù a reas e skol-veur [[Vienna]] hag e skol-veur [[Basel]]. Beleget e voe e 1506. Goude bezañ bet e meur a barrez e voe anvet e [[Zürich]] hag eno e prezegas en iliz-veur (''Grossmünster''). Tamm-ha-tamm e studias ar Bibl ha dont da anavezout mat ar Skriturioù. Gant se e teue da gavout abeg e lod eus kelennadur ar [[pab|bibien]]. E 1522 e voe embannet gantañ ''Vermahnung an die zu Schwyz, dass sie sich vor fremden Herren hutend'' ("Kemenn da znnezidi : disfiziit rak an aotrounez estren") hag e 1523 ''Auslegen und Gründe der Schlussreden'' ("Steradur hag abegoù ar prezegennoù-klozañ"), savet gantañ evit kemer perzh en un diviz aozet gant kêr Zürich. Splann e oa e save a-enep tezennoù an [[Eskopti]]. Diwar neuze e reas pep tra evit ma teuje Zürich da vezañ ur gêr a-du gant ar mennozhioù protestant. Degemeret e voe e gelennadurezh gant tud Zürich ha gant o renerien, hag en em astenn a reas an [[Disivoud protestant]] da bemp kanton all eus Suis goude, tra ma chome pemp kanton all a-du gant kredenn an Iliz katolik roman. Brezel a savas neuze etre ar c’hantonioù protestant hag ar c’hantonioù katolik. Mervel a reas Zwingli e 1531 en unan eus an emgannoù etrezo, e Kappel am Albis e kanton Zürich. <gallery mode="packed" heights="220px"> Ulrich-Zwingli-1.jpg|Poltredet gant Hans Asper e 1531 Ermordung Zwingli Jauslin.JPG|''Lazh Zwingli'', gant Karl Jauslin (1842-1904) </gallery> ==Gwelet ivez== *[[Jean Calvin]] ==Liammoù diavaez== *[http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F10447.php Dictionnaire historique de la Suisse – Zwingli] {{Commonscat|Ulrich Zwingli}} {{DEFAULTSORT:Zwingli, Ulrich}} [[Rummad:Doueoniourien brotestant]] [[Rummad:Tud Suis]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1484]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1531]] k8insnj3165n1v0jud34f7yn2o4ghe7 0 124805 2187793 2184810 2026-04-15T13:57:43Z ~2026-23272-34 90932 Neptuaat en ur ouzhpennañ testenn 2187793 wikitext text/x-wiki {{databox}} Levr al '''Leviegezh''' eo trede levr ar [[Pentateuc'h]]. Ennañ e kaver ar reolennoù lidel a-zivout beleien [[meuriad Levi]] : lid ar sakrifisoù, reolennadur ar glan hag an dic'hlan<ref>Dictionnaire culturel de la Bible, Cerf/Nathan, 1990, p 152</ref>. 27 pennad a zo e-barzh al levr. Rannet eo ar pennadoù dre vras e div lodenn bennañ : *ar pennadoù 1 betek 16, gouestlet da lidoù aberzhiñ ha da reolennadur ar glan hag an dic'hlan. *ar pennadoù 17 betek 26, anvet alies "Kod ar Santelezh", a lakae war wel reolennoù relijiel ha kevredigezhel a oa bet savet evit aozañ buhez an dud. *ar pennad diwezhañ a zispleg e c'hourc'hemennas an Aotrou Doue da bobl Israel gouestlañ dezhañ e eostoù hag e dropelloù loened. El levr-mañ e kaver ('''19''' 33-34) : ''"Pa vo o chom ganit un ostiziad, en ho pro, na vac'homit ket anezhañ. Evel ur c'henvroad e vo evidoc'h an ostiziad o chom du-se. Karout a ri anezhañ eveldout, rak ostizidi ez oc'h bet e bro Ejipt. Me eo an Aotroù, ho Toue."''<ref>Troidigezh [[Pêr ar Gall]] ha [[Job Lec'hvien]], An Tour-Tan, 1981, p 119</ref> ==Troidigezhioù brezhonek== *''Al Lévitik'', e [[Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr|Bibl]] [[ar Gonideg]]. *''Levr al Leviegezh'', e [[Bibl.bzh]] e 2025. ==Liamm diavaez== * [https://bibl.bzh/br/bibl/tk/le/?pen=1 Ar Bibl katolik e brezhoneg (Levr al Leviegezh)] ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Levrioù an Testamant Kozh]] 0dm89vbys7ali1e2d5i9u811emcmgt7 0 140174 2187837 2070529 2026-04-16T08:53:05Z Dishual 612 2187837 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:SYFY.svg|thumb|Logo SYFY]] '''Syfy''' (stumm leun '''Sci-Fi Channel''' pe '''Sci-Fi'''; skrivadur arzel '''SYFY''') zo ur [[chadenn skinwel]] [[stadunanat]] dre loarell ha neudenn. Perc'hennet eo gant [[NBCUniversal Cable Entertainment Group]] skourr an [[NBCUniversal]], un is-embregerezh eus [[Comcast]]. Ar chadenn a skign danvez [[skiant-faltazi]], [[moliac'h]], [[Faltazi spont|spont]], dreistordinal, paranormal, drama, ha skinwel gwirion. Syfy a zo bet prenet gant 92,4 milion a diegezhioù e Stadoù-Unanet Amerika. Krouet e oa bet d'ar [[24 a viz Gwengolo]] [[1992]]. [[Restr:Sci Fi 2002.svg|thumb|Logo Sci Fi 2002-2009]] [[File:Syfy.svg|thumb|Logo Syfy 2009-2017]] == Liammoù diavaez == * [https://www.syfy.com/ Lec'hienn ofisiel] [[Rummad:Chadennoù skinwel SUA]] b5m30l4lrw3ed7tsyo98cotzs1jlqnv 0 168924 2187815 2176944 2026-04-15T20:46:23Z Kestenn 14086 2187815 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Česká Zbrojovka a.s.|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Logo CZUB inverzni.pdf|240px|center]] ---- |- ! scope="row" |Krouidigezh |1919 |- ! scope="row" |Diazez hervez ar Gwir |Kevredigezh dizanv |- ! scope="row" |Sez sokial |Uherský Brod, {{Tchekia}} |- ! scope="row" |Perc'henned lodennoù nesañ |<span class="wd_p127">Colt CZ Group</span> |- ! scope="row" |Obererezh |armoù-tan |- ! scope="row" |Kevredigezh e penn |<span class="wd_p749">Colt CZ Group</span> |- ! scope="row" |Isembregerezhioù |<span class="wd_p355">CZ-USA <small>([[:en:CZ-USA|<span class="indicateur-langue" title="Article sur Wikipédia en anglais">en</span>]])</small><ref name="wikidata-4a0b05d5a21ca33d28524ba47d12cb3c18765821"><span class="ouvrage">« [https://www.czub.cz/media/attachment/file/c/e/ceska_zbrojovka__ifrs_consol_report_completed_cze.pdf <cite style="font-style:normal;">https://www.czub.cz/media/attachment/file/c/e/ceska_zbrojovka__ifrs_consol_report_completed_cze.pdf</cite>] »</span></ref><br /><br />Ceská Zbrojovka Brno</span> |- ! scope="row" |Implijidi |1800 (2017) |- ! scope="row" |Lec'hienn internet |[http://www.czub.cz/en/ www.czub.cz] |- | colspan="2" | ---- |- ! scope="row" |Sifr gwerzhioù |4 miliard a gurunennoù tchek (2016) |- ! scope="row" |Disoc'h rik |600 milion a gurunennoù tchek (2016) (war-dro 23 milion a euroioù) |} '''Česká zbrojovka''' '''a.s.''' (anvet boas '''CZ''', gwechall '''Česká zbrojovka Uherský Brod''') zo un embregerezh [[arm-tan|armoù-tan]] liesvroadel [[Tchekia|tchek]] savet e 1919 e [[Plzeň]]. Produet en deus armoù hiniennel bet implijet gant [[arme Tchekoslovakia]], hag [[Arme Tchekia|hini Tchekia]] war-lerc'h, evel ar pistolennoù [[CZ 27]], ar c'harabinennoù [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]], ar fuzuilhoù-arsailh [[Samopal vz. 58|vz. 58]], ha bremañ ar pistolennoù [[CZ P-10 C|P-10 C]]. Betek fin an XX{{Vet}} kantved e produe ivez [[Marc'h-tan|marc'hoù-tan]] unsailh. Kenlabourat a rae gant an embregerezh Jawa a brodue marc'hoù-tan divsailh. == Produer armoù == An armoù produet gant CZ a vez implijet gant armeoù, servijoù polis koulz ha chaseourien pe tennerien sport. Meur a seurt armoù a vez produet, pe e vefe armoù-plom pe armoù-tan. War-dro 1800 den a labour evit an embregerezh. [[Restr:CeskaZbrojovkaUherskyBrodPanorama.jpg|thumb|493x493px|Sez an embregerezh e Uhersky Brod]] 95% eus ar produiñ a vez ezporzhiet war-zu ur c'hant bro bennak er bed. An embregerezh zo e-touez an 10 produer brasañ a armoù-dorn hag e-touez ar pemp produer brasañ a armoù aotomatek er bed. Perzh eo CZ eus an holding [[Colt CZ Group]] savet gantañ e 2013. Unan eus ar strollad pouezusañ e bed an armoù hiniennel hag an difenn er bed eo. == Armoù produet == === Pistolennoù === ==== Bihan-kenañ ==== * CZ 92 * CZ 2075 Rami * CZ 2075 Rami P * CZ 27 * CZ P-10 M ==== Bihan ==== * [[CZ 82|CZ 82 / CZ 83]] * [[CZ 75|CZ 75 Compact]] * [[CZ 75|CZ 75 D Compact]] * [[CZ 75|CZ 75 D Compact (P-01)]] * CZ 100 * CZ 110 * CZ P-07 * CZ P-10S * [[CZ P-10 C|CZ P-10C]] ==== Standart ==== [[Restr:CZ_75_SP-01.jpg|alt=|thumb|295x295px|CZ 75 SP-01]] * [[CZ 75]] * [[CZ 75|CZ 75 B]] * [[CZ 75|CZ 75 BD]] * [[CZ 75|CZ 75 Kadet]] * CZ 85 B * CZ 85 Combat * CZ 97 B * [[CZ 75|CZ 75 SP-01]] * CZ P-10F * CZ P-10SC * [[CZ 75|CZ 75 B Stainless]] * [[CZ P-09]] ==== Kenstrivadegoù ==== * [[CZ 75|CZ 75 Champion]] * CZ Tactical Sports (TS) * CZ Tactical Sports Orange (TSO) * [[CZ 75|CZ 75 B SA]] * [[CZ 75|CZ 75 SP-01 Shadow]] * [[CZ 75|CZ 75 SP-01 Shadow Orange]] * [[CZ Shadow 2]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 Orange]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 SA]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 Compact]] === Karabinennoù === ==== Karabinennoù dezhe munisionoù skoet war o zro ==== * CZ 452 (meur a stumm dezhi) * CZ 455 (meur a stumm dezhi, dezho kanolioù a c'hell bezañ fiñvet, deuet e plas ar rummad CZ 452) * [[CZ 457]] (meur a stumm dezhi, deuet e 2019 e plas ar rummad CZ 455) * CZ 513 * CZ 511 (damaotomatek) * CZ 512 ha 512 Tactical (damaotomatek) ==== Karabinennoù dezhe munisionoù skoet e-kreiz ==== [[Restr:CZ_550_SAFARI_with_McMillan_CZ_Express_fiberglass_aftermarket_stock.jpg|thumb|300x300px|CZ 550]] * CZ 527 * CZ 550 * CZ 555 * CZ ZKK 600, 601, 602 * CZ 557 * [[CZ 600]] === Fuzuilhoù-chase === * BO 801 * BO 802 * CZ SxS === Fuzuilhoù-resisted === * CZ 750 S1 M1 === Fuzuilhoù-arsailh === [[Restr:CZ_BREN_2.jpg|thumb|295x295px|CZ BREN 2 e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]]] * [[CZ 805 BREN]] * [[CZ 805 BREN|CZ BREN 2]] === Pistolennoù-mindrailher === * [[Škorpion vz. 61]] hag he adstummoù * CZ Scorpion EVO 3 A1/S1 (A1 e stumm aotomatek & S1 e stumm damaotomatek) * CZ Scorpion EVO 3 S1 Carbine [[Restr:Scorpion_Evo_3.jpg|thumb|288x288px|CZ Scorpion EVO 3]] === Aer gwasket === ==== Dudiamant ==== * SLAVIA 630 * SLAVIA 631 * SLAVIA 634 ==== Kenstrivadegoù ==== * CZ 200 * CZ 200 S == Skipailhoù tennañ == CZ o deus meur a skipailh tennañ, en o zouez unan [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] pistolenn. Sponsorizañ a ra Česká zbrojovka a.s. an International Practical Shooting Confederation abaoe 1996 evit kampionadoù ar Bed, kampionadoù Europa ha kampionadoù ar c'hevandirioù. E 2022 e oa bet digoret e [[Kemper]] ur greizenn [[sportoù tennañ]] a-drugarez da arc'hant CZ gant ar c'hampion [[Éric Grauffel]]<ref>{{Fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimper-29000/quimper-eric-grauffel-une-reference-mondiale-du-tir-sportif-0b68755e-508d-11ed-bddd-8ca4e8d1e973 ''Éric Grauffel, une référence mondiale du tir sportif''], Ouest-France Kemper, 24/10/2022 (lennet d'ar 25/08/2024)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{cs}} [http://www.czub.cz/ Lec'hienn ofisiel] * {{en}} [http://www.cz-usa.com/ Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}}{{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù Tchekia]] [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Armoù Tchekia]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1919]] 6mve8eaacfw6ufub4a80qidxyaoh92d 2187820 2187815 2026-04-15T21:24:39Z Kestenn 14086 2187820 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Česká Zbrojovka a.s.|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Logo CZUB inverzni.pdf|240px|center]] ---- |- ! scope="row" |Krouidigezh |1919 |- ! scope="row" |Diazez hervez ar Gwir |Kevredigezh dizanv |- ! scope="row" |Sez sokial |Uherský Brod, {{Tchekia}} |- ! scope="row" |Perc'henned lodennoù nesañ |<span class="wd_p127">Colt CZ Group</span> |- ! scope="row" |Obererezh |armoù-tan |- ! scope="row" |Kevredigezh e penn |<span class="wd_p749">Colt CZ Group</span> |- ! scope="row" |Isembregerezhioù |<span class="wd_p355">CZ-USA <small>([[:en:CZ-USA|<span class="indicateur-langue" title="Article sur Wikipédia en anglais">en</span>]])</small><ref name="wikidata-4a0b05d5a21ca33d28524ba47d12cb3c18765821"><span class="ouvrage">« [https://www.czub.cz/media/attachment/file/c/e/ceska_zbrojovka__ifrs_consol_report_completed_cze.pdf <cite style="font-style:normal;">https://www.czub.cz/media/attachment/file/c/e/ceska_zbrojovka__ifrs_consol_report_completed_cze.pdf</cite>] »</span></ref><br /><br />Ceská Zbrojovka Brno</span> |- ! scope="row" |Implijidi |1800 (2017) |- ! scope="row" |Lec'hienn internet |[http://www.czub.cz/en/ www.czub.cz] |- | colspan="2" | ---- |- ! scope="row" |Sifr gwerzhioù |4 miliard a gurunennoù tchek (2016) |- ! scope="row" |Disoc'h rik |600 milion a gurunennoù tchek (2016) (war-dro 23 milion a euroioù) |} '''Česká zbrojovka''' '''a.s.''' (anvet boas '''CZ''', gwechall '''Česká zbrojovka Uherský Brod''') zo un embregerezh [[arm-tan|armoù-tan]] liesvroadel [[Tchekia|tchek]] savet e 1919 e [[Plzeň]]. Produet en deus armoù hiniennel bet implijet gant [[arme Tchekoslovakia]], hag [[Arme Tchekia|hini Tchekia]] war-lerc'h, evel ar pistolennoù [[ČZ vz. 27|vz. 27]], ar c'harabinennoù [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]], ar fuzuilhoù-arsailh [[Samopal vz. 58|vz. 58]], ha bremañ ar pistolennoù [[CZ P-10 C|P-10 C]]. Betek fin an XX{{Vet}} kantved e produe ivez [[Marc'h-tan|marc'hoù-tan]] unsailh. Kenlabourat a rae gant an embregerezh Jawa a brodue marc'hoù-tan divsailh. == Produer armoù == An armoù produet gant CZ a vez implijet gant armeoù, servijoù polis koulz ha chaseourien pe tennerien sport. Meur a seurt armoù a vez produet, pe e vefe armoù-plom pe armoù-tan. War-dro 1800 den a labour evit an embregerezh. [[Restr:CeskaZbrojovkaUherskyBrodPanorama.jpg|thumb|493x493px|Sez an embregerezh e Uhersky Brod]] 95% eus ar produiñ a vez ezporzhiet war-zu ur c'hant bro bennak er bed. An embregerezh zo e-touez an 10 produer brasañ a armoù-dorn hag e-touez ar pemp produer brasañ a armoù aotomatek er bed. Perzh eo CZ eus an holding [[Colt CZ Group]] savet gantañ e 2013. Unan eus ar strollad pouezusañ e bed an armoù hiniennel hag an difenn er bed eo. == Armoù produet == === Pistolennoù === ==== Bihan-kenañ ==== * CZ 92 * CZ 2075 Rami * CZ 2075 Rami P * CZ 27 * CZ P-10 M ==== Bihan ==== * [[CZ 82|CZ 82 / CZ 83]] * [[CZ 75|CZ 75 Compact]] * [[CZ 75|CZ 75 D Compact]] * [[CZ 75|CZ 75 D Compact (P-01)]] * CZ 100 * CZ 110 * CZ P-07 * CZ P-10S * [[CZ P-10 C|CZ P-10C]] ==== Standart ==== [[Restr:CZ_75_SP-01.jpg|alt=|thumb|295x295px|CZ 75 SP-01]] * [[CZ 75]] * [[CZ 75|CZ 75 B]] * [[CZ 75|CZ 75 BD]] * [[CZ 75|CZ 75 Kadet]] * CZ 85 B * CZ 85 Combat * CZ 97 B * [[CZ 75|CZ 75 SP-01]] * CZ P-10F * CZ P-10SC * [[CZ 75|CZ 75 B Stainless]] * [[CZ P-09]] ==== Kenstrivadegoù ==== * [[CZ 75|CZ 75 Champion]] * CZ Tactical Sports (TS) * CZ Tactical Sports Orange (TSO) * [[CZ 75|CZ 75 B SA]] * [[CZ 75|CZ 75 SP-01 Shadow]] * [[CZ 75|CZ 75 SP-01 Shadow Orange]] * [[CZ Shadow 2]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 Orange]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 SA]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 Compact]] === Karabinennoù === ==== Karabinennoù dezhe munisionoù skoet war o zro ==== * CZ 452 (meur a stumm dezhi) * CZ 455 (meur a stumm dezhi, dezho kanolioù a c'hell bezañ fiñvet, deuet e plas ar rummad CZ 452) * [[CZ 457]] (meur a stumm dezhi, deuet e 2019 e plas ar rummad CZ 455) * CZ 513 * CZ 511 (damaotomatek) * CZ 512 ha 512 Tactical (damaotomatek) ==== Karabinennoù dezhe munisionoù skoet e-kreiz ==== [[Restr:CZ_550_SAFARI_with_McMillan_CZ_Express_fiberglass_aftermarket_stock.jpg|thumb|300x300px|CZ 550]] * CZ 527 * CZ 550 * CZ 555 * CZ ZKK 600, 601, 602 * CZ 557 * [[CZ 600]] === Fuzuilhoù-chase === * BO 801 * BO 802 * CZ SxS === Fuzuilhoù-resisted === * CZ 750 S1 M1 === Fuzuilhoù-arsailh === [[Restr:CZ_BREN_2.jpg|thumb|295x295px|CZ BREN 2 e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]]] * [[CZ 805 BREN]] * [[CZ 805 BREN|CZ BREN 2]] === Pistolennoù-mindrailher === * [[Škorpion vz. 61]] hag he adstummoù * CZ Scorpion EVO 3 A1/S1 (A1 e stumm aotomatek & S1 e stumm damaotomatek) * CZ Scorpion EVO 3 S1 Carbine [[Restr:Scorpion_Evo_3.jpg|thumb|288x288px|CZ Scorpion EVO 3]] === Aer gwasket === ==== Dudiamant ==== * SLAVIA 630 * SLAVIA 631 * SLAVIA 634 ==== Kenstrivadegoù ==== * CZ 200 * CZ 200 S == Skipailhoù tennañ == CZ o deus meur a skipailh tennañ, en o zouez unan [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] pistolenn. Sponsorizañ a ra Česká zbrojovka a.s. an International Practical Shooting Confederation abaoe 1996 evit kampionadoù ar Bed, kampionadoù Europa ha kampionadoù ar c'hevandirioù. E 2022 e oa bet digoret e [[Kemper]] ur greizenn [[sportoù tennañ]] a-drugarez da arc'hant CZ gant ar c'hampion [[Éric Grauffel]]<ref>{{Fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimper-29000/quimper-eric-grauffel-une-reference-mondiale-du-tir-sportif-0b68755e-508d-11ed-bddd-8ca4e8d1e973 ''Éric Grauffel, une référence mondiale du tir sportif''], Ouest-France Kemper, 24/10/2022 (lennet d'ar 25/08/2024)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{cs}} [http://www.czub.cz/ Lec'hienn ofisiel] * {{en}} [http://www.cz-usa.com/ Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}}{{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù Tchekia]] [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Armoù Tchekia]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1919]] g0obgui0rof3qr67fw5ebtw5t49r120 0 170211 2187811 2187761 2026-04-15T20:37:05Z Kestenn 14086 /* Pistolennoù */ 2187811 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] 9g1d1fz8k4arr6rjiz5g82ru31c9isf 0 172364 2187807 2161222 2026-04-15T20:24:20Z Amherst99 6671 2187807 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Haroz eus Ukraina''' (HEU ; [[ukraineg]] : Герой України ''Heroi Ukrainy'') eo an uhelañ enor a c'hall bezañ deroet d'ur c'heodedour pe geodedourez gant [[prezidant Ukraina]]. Krouet e oa bet ar vedalenn e [[1998]] gant ar prezidant [[Leonid Kuchma]]. Da 924 e save hollad an dud bet enoret a-raok ar [[4 a viz Eost]] [[2024]]. Ouzhpenn ar re-se e chom 22 zekred prezidantel da vezañ lakaet da dalvezout. Daou live a dud enoret zo : Urzh ar Stad (ukraineg : орден Держави ''orden Derc'havy'') evit an drevourien hag Urzh ar Steredenn Aour (ukraineg : орден «Золота Зірка» ''orden "Zolota Zirka"'') evit ar vilourien. Ar c'hentañ estren a zo bet enoret e oa ar [[Belarus|Belarusan]] [[Mykhailo Zhyznevskyi]] e miz Even [[2017]]. [[Rummad:Enoradennoù]] [[Rummad:Medalennoù]] [[Rummad:Istor Ukraina]] m1yv5846sch7x68mfvhwk70809dm1kc 0 173583 2187842 2175292 2026-04-16T09:35:46Z Kestenn 14086 2187842 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Fuzuilh Tchang Kai-chek<br>''Stumm 24''<br>''Stumm Zhongzheng''|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Kampfer's Chiang Kai-shek Rifle.JPG|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur fuzuilh '''Stumm 24''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |[[Restr:Flag of the Republic of China.svg|20x20px]] [[Gouarnamant broadelour Sina]] |- ! scope="row" |Doare |[[Fuzuilh]] |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[7,92 × 57 mm Mauser]] |- ! scope="row" |Produerien |Arsanailhoù Gongxian, [[Arsanailh Hangyang|Hangyang]], Jinling ha Guangzhou |- ! scope="row" |Mare produiñ |1935-1949 |- ! scope="row" |Niver produet |War-dro 600.000 |- ! scope="row" |Brezelioù |[[Eil brezel etre Sina ha Japan|Brezel etre Sina ha Japan]], [[Eil Brezel-bed]], [[Brezel diabarzh Sina]], [[Brezel Korea]], [[Brezel Vietnam|Brezel Viêt-Nam]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel<br>Stumm 1869 |- ! scope="row" |Mas |4,08 kg |- ! scope="row" |Hirder |1.110 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |600 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn efedus |500 m |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |810 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger diabarzh 5 kartouchenn pourveziet gant ur c'hlip |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |C |- |} Ar '''Fuzuilh Tchang Kai-chek''' (中正式), anvet ivez '''fuzuilh Zhongzheng''' (diwar eil anv [[Tchang Kai-chek]]), '''fuzuilh Jeneral Meur''', pe '''Type 24''' (二四式), zo ur gopienn doare sinaat eus ar fuzuilh-vorailh alaman [[Mauser Standard-Modell]], emdroadur stumm karabinenn ar [[Gewehr 98]] alaman ha diaraoger ar [[Karabiner 98k]], ha kambret e [[7,92 × 57 mm Mauser|7,92 × 57 mm]]<ref>{{En}} ''[https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/30032572 Chiang Kai-Shek rifle]'', Imperial War Museums (lennet d'an 20/12/2025)</ref>. Kroget e oa arnodiñ ar fuzuilh Tchang Kai-chek e 1935 (24vet bloavezh an deiziataer republikan sinaat, setu perak an anv ''doare 24''), pa felle d'ar [[Gouarnamant broadelour Sina|gouarnamant broadelour]] unvaniñ an armoù implijet gant e arme<ref name=":0">{{En}} ''[https://web.archive.org/web/20180901111924/http://surplused.com/rifle-chinese-zhong-zheng-shi-mauser-rifle-chiang-kai-shek/ Rifle: Chinese Mauser Zhong Zheng Shi (Chiang Kai-shek)]'' (diell), C&RSENAL, 10/12/2011 (lennet d'an 20/12/2025)</ref>. Anvet e voe ''Type 79'' gant [[Strollad Komunour Sina|komunourien Sina]] war lerc'h. [[Restr:A Chinese soldier guards a line of American P-40 fighter planes, painted with the shark-face emblem of the Flying... - NARA - 535531.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Ur soudard eus an [[Arme Vroadel Dispac'hel (Sina)|Arme Vroadel Dispac'hel]] oc'h evezhiañ un nijerez [[Curtiss P-40 Warhawk|P40]] stadunanat (1942).]] Ar fuzuilh a oa bet produet a-vras adalek 1935, en [[Arsanailh Gongxian|11{{Vet}} arsanailh]] (Gongxian) da gentañ, hag e reoù [[Arsanailh Hanyang|Hanyang]], [[Arsanailh Guangzhou|Guanzhou]] ha [[Arsanailh Jinling|Jinling]] war-lerc'h<ref name=":0" />. Implijet e voe er [[Eil brezel etre Sina ha Japan|brezel etre Sina ha Japan]] hag er [[Brezel diabarzh Sina|brezel diabarzh]] war-lerc'h. Servijout a reas e [[Brezel Korea|brezelioù Korea]] ha [[Brezel Viêt Nam|Viêt Nam]] ivez. En desped da se, ret e voe gortoz an Eil brezel etre Sina ha Japan evit ma vije standardizet ar produerezh da vat. 600 000 fuzuilh Jeneral Meur a oa bet produet en holl <ref>About 600,000 of all models were produced between 1935 and 1949, About 600,000 of all models were produced between 1935 and 1949,</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070331231357/http://www.secwar.net/News/2007128154426.html of which ~400,000 had been produced during the war.</ref> (e-keñver 1 milion evit an [[Hanyang 88]], bet implijet gant meur a strollad armet er vro ivez) <ref>''Production of the rifle ceased in 1944, 1.1 million rifles having been produced'' {{cite book|title=Kangzhan: Guide to Chinese Ground Forces 1937–45|publisher=Helion & Company |isbn=9781910294420|date=Gouhere 2016|url=https://books.google.com/books?id=ZYQwDwAAQBAJ|first1=Leland|last1=Ness|first2=Bin|last2=Shih}}</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Armoù Sina]] [[Rummad:Armoù Sina an Eil brezel-bed]] qd65uepeiznupatbu4fbgwb7d14upqe 10 174353 2187812 2139760 2026-04-15T20:40:11Z Kestenn 14086 2187812 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ArmouCZUB | title = Armoù produet gant [[Česká zbrojovka a.s.|CZ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Armoù-dorn | list1 = [[CZ 27]] • [[CZ 45]] • [[vz. 50|CZ 50]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82|CZ 82 / CZ 83]] • [[CZ 85]] • [[CZ 97]] • [[CZ 100]] • [[CZ 110]] • [[CZ 2075 RAMI]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] | group2 = [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ha [[Karabinenn|karabinennoù]] | list2 = [[CZ 452]] • [[CZ 455]] • [[CZ 457]] • [[CZ 527]] • [[CZ 550]] • [[CZ 600]] • [[CZ 805 BREN|CZ 805 BREN / CZ BREN 2]] • [[CZ 807]] • [[ČZ 2000]] • [[Puška vz. 24|vz. 24]] • [[Puška vz. 33|vz. 33]] • [[Puška vz. 52|vz. 52 ha vz. 52/57]] • [[Samopal vz. 58|vz. 58]] | group3 = [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] | list3 = [[CZ Scorpion Evo 3]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Sa vz. 23|vz. 48]] | group4 = CZ-USA | list4 = * [[Dan Wesson Firearms]] ** [[Dan Wesson M1911 ACP ]] }} [[Rummad:Armoù Tchekia]] nmyz1cjksdzzqdfhpyc0d24ncklo7cf 2187813 2187812 2026-04-15T20:40:47Z Kestenn 14086 2187813 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ArmouCZUB | title = Armoù produet gant [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Armoù-dorn | list1 = [[CZ 27]] • [[CZ 45]] • [[vz. 50|CZ 50]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82|CZ 82 / CZ 83]] • [[CZ 85]] • [[CZ 97]] • [[CZ 100]] • [[CZ 110]] • [[CZ 2075 RAMI]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] | group2 = [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ha [[Karabinenn|karabinennoù]] | list2 = [[CZ 452]] • [[CZ 455]] • [[CZ 457]] • [[CZ 527]] • [[CZ 550]] • [[CZ 600]] • [[CZ 805 BREN|CZ 805 BREN / CZ BREN 2]] • [[CZ 807]] • [[ČZ 2000]] • [[Puška vz. 24|vz. 24]] • [[Puška vz. 33|vz. 33]] • [[Puška vz. 52|vz. 52 ha vz. 52/57]] • [[Samopal vz. 58|vz. 58]] | group3 = [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] | list3 = [[CZ Scorpion Evo 3]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Sa vz. 23|vz. 48]] | group4 = CZ-USA | list4 = * [[Dan Wesson Firearms]] ** [[Dan Wesson M1911 ACP ]] }} [[Rummad:Armoù Tchekia]] b8nivr4pefppz0ywp5mp1fgl6sq7eme 0 176977 2187834 2164291 2026-04-16T08:50:14Z Dishual 612 2187834 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Spont erotek''', pe '''erotegezh zu''', a vez graet eus ur [[Doare (oberenn)|rummad]] [[Faltazi spont|oberennoù faltaziek spont]] ma vez kemmesket an [[erotegezh]] (skeudennoù, darvoudoù) gant lodennoù spont pe skrij en istor gant ur pal [[birvilh seksel]]<ref>{{Cite book|title=Horror Film Aesthetics: Creating the Visual Language of Fear|last=Sipos|first=Thomas M.|publisher=McFarland|year=2014|isbn=9780786458349|pages=27}}</ref>. An erotegezh zu a vez kavet an aliesañ el [[Lennegezh erotek|lennegezh]], er [[Danvez seksel er filmoù|film]]où ha [[Danvez seksel er c'hoarioù video|c'hoarioù video]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Faltazi erotek]] [[Rummad:Spont erotek]] [[Rummad:Erotegezh]] 4wj5tgt05lr00gjul5whzbnixr39h62 2187835 2187834 2026-04-16T08:50:28Z Dishual 612 2187835 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Spont erotek''', pe '''erotegezh zu''', a vez graet eus ur [[Doare (oberenn)|rummad]] [[Faltazi spont|oberennoù faltaziek spont]] ma vez kemmesket an [[erotegezh]] (skeudennoù, darvoudoù) gant lodennoù spont pe skrij en istor gant ur pal [[birvilh seksel]]<ref>{{Cite book|title=Horror Film Aesthetics: Creating the Visual Language of Fear|last=Sipos|first=Thomas M.|publisher=McFarland|year=2014|isbn=9780786458349|pages=27}}</ref>. An erotegezh zu a vez kavet an aliesañ el [[Lennegezh erotek|lennegezh]], er [[Danvez seksel er filmoù|film]]où ha [[Danvez seksel er c'hoarioù video|c'hoarioù video]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Faltazi erotek]] [[Rummad:Spont erotek]] [[Rummad:Erotegezh]] [[Rummad:Faltazi spont]] 74egawjrwpxvvifwdt79xd5diph8o0c 4 179828 2187821 2187716 2026-04-15T21:54:29Z Kestenn 14086 /* Tud vrudet */ Respont 2187821 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) 7unezld527ezzgvjp4pvk9kbeu9t3r6 2187823 2187821 2026-04-15T22:02:02Z Kestenn 14086 /* @ en daveoù */ rann nevez 2187823 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet trop da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) 3o6k3f27l66cvmj1vrqn1fdra7r86y5 2187824 2187823 2026-04-15T22:02:28Z Kestenn 14086 /* @ en daveoù */ 2187824 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet tro da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) 6ekga0la7vpkpfoghus9pst7hypamjf 2187829 2187824 2026-04-16T04:36:17Z Huñvreüs 54570 /* Tud vrudet */ Respont 2187829 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) ::Ya, evel-se e soñjan ober. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:36 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet tro da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) m25py4cuk3sdqavv70qkrqoe14uc1cj 2187830 2187829 2026-04-16T04:43:11Z Huñvreüs 54570 /* @ en daveoù */ Respont 2187830 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) ::Ya, evel-se e soñjan ober. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:36 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet tro da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) :Ne reer ket gant an arouez @ evit an abeg-mañ hervez a ouzan, e Wikipedia pe er-maez. Ouzhpenn-se en deus @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] tennet embannerien eus arventenn ''publisher'' ar patrom Cite Web evit o lakaat en arventenn ''title'', n'eo ket un implij mat eus ar patrom-mañ. Servijout a ra ar patromoù da furmadiñ endalc'hoù gant ur stumm heñvel er wiki a-bezh. Gallout a ra ar ''patromoù'' bezañ kemmet ma 'z eus ezhomm. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:43 (UTC) 2micmyj9chiqq3fq482xlwc2fcaqabb 0 179860 2187798 2187786 2026-04-15T18:46:58Z Dakbzh 58931 + Kampionad moldovat ar Maouezi. 2187798 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ml}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] lb5mtvlto0whspbn01g10x23tydabby 2187799 2187798 2026-04-15T18:47:31Z Dakbzh 58931 /* Kevezadegoù */ 2187799 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 3b8zrtrtama3bnjmncii0jjtf2hz9jy 2187800 2187799 2026-04-15T18:50:06Z Dakbzh 58931 2187800 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] ma23hy8wl102nn6x44lxjz3jvbrs05a 2187801 2187800 2026-04-15T18:57:15Z Dakbzh 58931 + Titloù FIDE ha renk Elo. 2187801 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/> Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>,Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1994.<br/>Miz Ebrel 2026: {{formatnum:2161}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'', {{formatnum:2121}} he renk Elo ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2028}} he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 1hdo6uvhafnnloaoo7o6xg4dva58hio 2187802 2187801 2026-04-15T18:58:01Z Dakbzh 58931 2187802 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha soviedat eo.<br/> Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>,Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1994.<br/>Miz Ebrel 2026: {{formatnum:2161}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'', {{formatnum:2121}} he renk Elo ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2028}} he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] lngyx1ed0wxkdpksm3hj705ggiwnkag 2187805 2187802 2026-04-15T19:42:48Z Dakbzh 58931 + Olimpiadoù. 2187805 wikitext text/x-wiki '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha soviedat eo.<br/> Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>,Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1994.<br/>Miz Ebrel 2026: {{formatnum:2161}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'', {{formatnum:2121}} he renk Elo ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2028}} he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Moldova<ref>{{en}}[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.olimpbase.org%2Fplayersw%2Ft779n1dg.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||3||30||{{Filipinez}} [[Manila]]||9/14 (+ 8, = 2, - 4)||64,3 |- |1994||3||31||{{Rusia}} [[Moskov]]||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||57,1 |- |1996||erlec'hierez 1||32||{{Armenia}} [[Yerevan]]||6/10 (+ 5, = 2, - 3)||60 |- |1998||3||33||{{Rusia}} [[Elista]]||7/12 (+ 6, = 2, - 4)||58,3 |- |2000||3||34||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55 |- |2002||erlec'hierez 1||35||{{Slovenia}} [[Bled]]|| 6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 |- |2006||erlec'hierez 1||37||{{Italia}} [[Torino]]|| 4/7 (+ 3, = 2, - 2)||57,1 |- |2008||erlec'hierez||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||1/11 (+ 1, = 0, - 0)||100 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 2xl7cub8z3hgsijkbi7x0xjmt6e24fu 2187806 2187805 2026-04-15T19:47:39Z Dakbzh 58931 + Titl soviedat. 2187806 wikitext text/x-wiki '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha soviedat eo.<br/> Mestrez sportoù an echedoù (titl soviedat)<br/> Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>,Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1994.<br/>Miz Ebrel 2026: {{formatnum:2161}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'', {{formatnum:2121}} he renk Elo ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2028}} he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Moldova<ref>{{en}}[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.olimpbase.org%2Fplayersw%2Ft779n1dg.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||3||30||{{Filipinez}} [[Manila]]||9/14 (+ 8, = 2, - 4)||64,3 |- |1994||3||31||{{Rusia}} [[Moskov]]||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||57,1 |- |1996||erlec'hierez 1||32||{{Armenia}} [[Yerevan]]||6/10 (+ 5, = 2, - 3)||60 |- |1998||3||33||{{Rusia}} [[Elista]]||7/12 (+ 6, = 2, - 4)||58,3 |- |2000||3||34||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55 |- |2002||erlec'hierez 1||35||{{Slovenia}} [[Bled]]|| 6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 |- |2006||erlec'hierez 1||37||{{Italia}} [[Torino]]|| 4/7 (+ 3, = 2, - 2)||57,1 |- |2008||erlec'hierez||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||1/11 (+ 1, = 0, - 0)||100 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 5vrpz6ga7ly9td6ye5epjiywcfkwc0w 2187846 2187806 2026-04-16T11:07:14Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat ar Maouezi (skipailh). 2187846 wikitext text/x-wiki '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha soviedat eo.<br/> Mestrez sportoù an echedoù (titl soviedat)<br/> Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>,Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1994.<br/>Miz Ebrel 2026: {{formatnum:2161}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'', {{formatnum:2121}} he renk Elo ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2028}} he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad europat (Maouezi) ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Azerbaidjan<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/t779n1dg.html European Women's Team Chess Championship - Agababean, Naira]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||erlec'hierez 1||1||{{Hungaria}} [[Debrecen]]||2/9 (+1, =2, -6)||22,2 |- |2003||2||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||1/2 (+0, =2, -0)||50 |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Moldova<ref>{{en}}[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.olimpbase.org%2Fplayersw%2Ft779n1dg.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||3||30||{{Filipinez}} [[Manila]]||9/14 (+ 8, = 2, - 4)||64,3 |- |1994||3||31||{{Rusia}} [[Moskov]]||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||57,1 |- |1996||erlec'hierez 1||32||{{Armenia}} [[Yerevan]]||6/10 (+ 5, = 2, - 3)||60 |- |1998||3||33||{{Rusia}} [[Elista]]||7/12 (+ 6, = 2, - 4)||58,3 |- |2000||3||34||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55 |- |2002||erlec'hierez 1||35||{{Slovenia}} [[Bled]]|| 6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 |- |2006||erlec'hierez 1||37||{{Italia}} [[Torino]]|| 4/7 (+ 3, = 2, - 2)||57,1 |- |2008||erlec'hierez||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||1/11 (+ 1, = 0, - 0)||100 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] f8vm00cwctyulopfgscocy7fqpwvlxl 2187848 2187846 2026-04-16T11:08:15Z Dakbzh 58931 /* Olimpiadoù echedoù */ 2187848 wikitext text/x-wiki '''Naira Agababean''' a zo bet ganet d'an 19 a viz Genver 1951 e [[Biysk]] ([[RESS Moldova]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] moldovat ha soviedat eo.<br/> Mestrez sportoù an echedoù (titl soviedat)<br/> Mestrez Veur (WGM) eo abaoe 1998<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>,Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1994.<br/>Miz Ebrel 2026: {{formatnum:2161}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'', {{formatnum:2121}} he renk Elo ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2028}} he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13900129 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1970<ref>{{en}}[https://chessfed.am/en/static-page/detail/1 Kevre armeniat an Echedoù]</ref>. ==== [[Kampionad moldovat an echedoù|Kampionad moldovat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe e 1977, e 1980, e 1981, e 1982, e 1983, e 1984, e 1994 hag e 1996<ref>{{ro}}[https://sahmoldova.md/federatia/file-de-istorie/campioanele-republicii-moldova-la-sah/ Kevre moldovat an Echedoù]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad europat (Maouezi) ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Azerbaidjan<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/t779n1dg.html European Women's Team Chess Championship - Agababean, Naira]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||erlec'hierez 1||1||{{Hungaria}} [[Debrecen]]||2/9 (+1, =2, -6)||22,2 |- |2003||2||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||1/2 (+0, =2, -0)||50 |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Moldova<ref>{{en}}[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.olimpbase.org%2Fplayersw%2Ft779n1dg.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||3||30||{{Filipinez}} [[Manila]]||9/14 (+ 8, = 2, - 4)||64,3 |- |1994||3||31||{{Rusia}} [[Moskov]]||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||57,1 |- |1996||erlec'hierez 1||32||{{Armenia}} [[Yerevan]]||6/10 (+ 5, = 2, - 3)||60 |- |1998||3||33||{{Rusia}} [[Elista]]||7/12 (+ 6, = 2, - 4)||58,3 |- |2000||3||34||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55 |- |2002||erlec'hierez 1||35||{{Slovenia}} [[Bled]]|| 6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 |- |2006||erlec'hierez 1||37||{{Italia}} [[Torino]]|| 4/7 (+ 3, = 2, - 2)||57,1 |- |2008||erlec'hierez||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||1/1 (+ 1, = 0, - 0)||100 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=57478 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Agababean_Naira/2313 He c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Naira_Agababean He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Agababean, Naira}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù moldovat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] sy9x3cazud5h32c68jwt07y52p0fxl4 0 179861 2187787 2026-04-15T12:37:26Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Ar '''''Cruz de Clavos''''' (brezhoneg: "Kroaz an tachoù")<ref>{{cite web |url=https://www.elpasotimes.com/story/news/2022/03/09/international-womens-day-juarez-mexico-feminists-march-against-violence/9426238002/ |title='Not one more': Feminists march against violence for International Women's Day in Juárez |newspaper=[[El Paso Times]] |date=9 March 2022 |access-date=24 February 2026 |first=Martha |last=Pskowski }}</ref> zo ul lec'h-koun evit enoriñ ar..." 2187787 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Cruz de Clavos''''' (brezhoneg: "Kroaz an tachoù")<ref>{{cite web |url=https://www.elpasotimes.com/story/news/2022/03/09/international-womens-day-juarez-mexico-feminists-march-against-violence/9426238002/ |title='Not one more': Feminists march against violence for International Women's Day in Juárez |newspaper=[[El Paso Times]] |date=9 March 2022 |access-date=24 February 2026 |first=Martha |last=Pskowski }}</ref> zo ul lec'h-koun evit enoriñ ar maouezed lazhet dre [[gwreglazh]] e stad vec'hikan [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]]. Ur stumm a zo war ziskouez dirak [[Palez gouarnamant Chihuahua]] er [[Chihuahua (kêr)|gêr-benn]] hag ur gopienn a zo war ziskouez e [[Ciudad Juárez]]. An oberenn arzel a zo ur [[Kroaz kristen|groaz kristen]] goloet gant tachoù, pep hini anezho a zo bet lakaet evit pep a gwreglazh pe afer chomet dizisoc'h lezennel. Staliet e oa bet d'ar 25 a viz Du 2001 –evit [[Devezh etrebroadel an taladur ouzh ar feulster a-enep ar maouezed]] – gant ar strollad benelour 8 de Marzo, harpet gant labourerien eus an ''Aceros de Chihuahua'' (Achisa), ha staliet e oa bet war ar blasenn Hidalgo, e kêr Chihuahua. Ar stourmerez evit gwirioù Mab-den Rosa Salazar he deus bet deskrivet an oberenn evel diarogerez eus an delwennoù doare ''[[Antimonumenta]]'' hag a oa kroget da vleuniañ er bloavezhioù 2010 dre ar vro, hag a zo un doare da enoriñ ha kizidikaat war gouzañverezed ar gwreglazhioù. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwreglazh]] [[Rummad:Arz benelour]] [[Rummad:Kizelladennoù mec'hikan]] ogaacu67ku1pkg8o4iayzk08dc6ha25 2187788 2187787 2026-04-15T12:37:38Z Dishual 612 2187788 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Cruz de Clavos''''' ([[brezhoneg]]: "Kroaz an tachoù")<ref>{{cite web |url=https://www.elpasotimes.com/story/news/2022/03/09/international-womens-day-juarez-mexico-feminists-march-against-violence/9426238002/ |title='Not one more': Feminists march against violence for International Women's Day in Juárez |newspaper=[[El Paso Times]] |date=9 March 2022 |access-date=24 February 2026 |first=Martha |last=Pskowski }}</ref> zo ul lec'h-koun evit enoriñ ar maouezed lazhet dre [[gwreglazh]] e stad vec'hikan [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]]. Ur stumm a zo war ziskouez dirak [[Palez gouarnamant Chihuahua]] er [[Chihuahua (kêr)|gêr-benn]] hag ur gopienn a zo war ziskouez e [[Ciudad Juárez]]. An oberenn arzel a zo ur [[Kroaz kristen|groaz kristen]] goloet gant tachoù, pep hini anezho a zo bet lakaet evit pep a gwreglazh pe afer chomet dizisoc'h lezennel. Staliet e oa bet d'ar 25 a viz Du 2001 –evit [[Devezh etrebroadel an taladur ouzh ar feulster a-enep ar maouezed]] – gant ar strollad benelour 8 de Marzo, harpet gant labourerien eus an ''Aceros de Chihuahua'' (Achisa), ha staliet e oa bet war ar blasenn Hidalgo, e kêr Chihuahua. Ar stourmerez evit gwirioù Mab-den Rosa Salazar he deus bet deskrivet an oberenn evel diarogerez eus an delwennoù doare ''[[Antimonumenta]]'' hag a oa kroget da vleuniañ er bloavezhioù 2010 dre ar vro, hag a zo un doare da enoriñ ha kizidikaat war gouzañverezed ar gwreglazhioù. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwreglazh]] [[Rummad:Arz benelour]] [[Rummad:Kizelladennoù mec'hikan]] e698yk86gatyr22bm8myd4ak16xeq52 2187789 2187788 2026-04-15T12:37:58Z Dishual 612 2187789 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Cruz de Clavos''''' ([[brezhoneg]]: "Kroaz an tachoù")<ref>{{cite web |url=https://www.elpasotimes.com/story/news/2022/03/09/international-womens-day-juarez-mexico-feminists-march-against-violence/9426238002/ |title='Not one more': Feminists march against violence for International Women's Day in Juárez |newspaper=[[El Paso Times]] |date=9 March 2022 |access-date=24 February 2026 |first=Martha |last=Pskowski }}</ref> zo ul lec'h-koun evit enoriñ ar maouezed lazhet dre [[gwreglazh]] e stad vec'hikan [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]]. Ur stumm a zo war ziskouez dirak [[Palez gouarnamant Chihuahua]] er [[Chihuahua (kêr)|gêr-benn]] hag ur gopienn a zo war ziskouez e [[Ciudad Juárez]]. An oberenn arzel a zo ur [[Kroaz kristen|groaz kristen]] goloet gant tachoù, pep hini anezho a zo bet lakaet evit pep a gwreglazh pe afer chomet dizisoc'h lezennel. Staliet e oa bet d'ar 25 a viz Du 2001 –evit [[Devezh etrebroadel an taladur ouzh ar feulster a-enep ar maouezed]] – gant ar strollad benelour 8 de Marzo, harpet gant labourerien eus an ''Aceros de Chihuahua'' (Achisa), ha staliet e oa bet war ar blasenn Hidalgo, e kêr Chihuahua. Ar stourmerez evit gwirioù Mab-den Rosa Salazar he deus bet deskrivet an oberenn evel diarogerez eus an delwennoù doare ''[[Antimonumenta]]'' hag a oa kroget da vleuniañ er bloavezhioù 2010 dre ar vro, hag a zo un doare da enoriñ ha kizidikaat ouzh gouzañverezed ar gwreglazhioù. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwreglazh]] [[Rummad:Arz benelour]] [[Rummad:Kizelladennoù mec'hikan]] 8cij9gqyodjpeyujp828soxbwc8mif4 0 179862 2187791 2026-04-15T13:07:58Z Ar choler 52661 Pajenn krouet gant : "[[File:Лавра.jpg|thumb|upright 1.7|Manati ar Mougevioù e Kyiv (1051-1037). Dre neuz a frammoù liesdoare a zo bet savet ennañ a-dreuz an amzer e weler Istor Ukraina hag emdoadur ampartiz ar saverien.]] Ar '''[[savouriezh]] [[ukraina|ukrainek]]''' ([[ukraineg]] : Українська архітектура, ''Oukrayinsʹka arc'hitektoura'') a voe ganet e [[Stad]] [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]] (Київська Русь, ''Kyyivsʹka Rus''), en [[Europa ar Reter]]. Gou..." 2187791 wikitext text/x-wiki [[File:Лавра.jpg|thumb|upright 1.7|Manati ar Mougevioù e Kyiv (1051-1037). Dre neuz a frammoù liesdoare a zo bet savet ennañ a-dreuz an amzer e weler Istor Ukraina hag emdoadur ampartiz ar saverien.]] Ar '''[[savouriezh]] [[ukraina|ukrainek]]''' ([[ukraineg]] : Українська архітектура, ''Oukrayinsʹka arc'hitektoura'') a voe ganet e [[Stad]] [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]] (Київська Русь, ''Kyyivsʹka Rus''), en [[Europa ar Reter]]. Goude aloubadeg ar Stad gant [[Mongoled]] e kendalc'has ar savouriezh dibar-se da emdreiñ e priñselezhioù Galytsko-Volynke (Галицько-Волинське) ha, diwezhatoc'h, e [[Dugelezh Veur Lituania]]. Da vare ar [[Kozaked|Gozaked zaporozki]] (Запорозькі козаки)<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]].</ref> e teuas war wel un doare savouriezh ukrainek dibar, diwar levezon [[Republik an Div Vroad]] ([[1569]]-[[1795]]), eleze unaniezh [[Rouantelezh Polonia]] ha Dugelezh Veur Lituania. A-c'houde ma voe bet staget ribl kleiz an Dnipro ouzh Tsarelezh [[Rusia]] e [[1667]] e krogas ar savouriezh en Ukraina da forc'hañ : er Reter dindan levezon Rusia hag er C'hornôg dindan hini [[Aostria-Hungaria]]. Daoust da gement-se, Ukrainiz a gendalc'has da ober gant o zresoù broadel, tre betek deroù an {{XXvet kantved}}, a-dreuz [[URSS|ar marevezh soviedel]] hag Ukraina zizalc'h a vremañ. == Istor == === Henamzer === En [[Henamzer]] e voe savet ar c'hentañ monumantoù e [[maen|mein]] war diriad Ukraina a vremañ. Adalek an {{VIIIvet kantved kt JK}} en em stalias un niver bras a [[trevadenniñ|drevadennoù ]] [[Henc'hres|henc'hresian]] en aod hanternozel ar [[Mor Du]], ar re vrasañ anezho o vout Tyras (Bilhorod-Dnistrovskyi / Білгород-Дністровський en Oblast [[Odesa]] hiziv), Olvia (Ольвія), C'hersonesous (Χερσών, [[Kherson|C'herson]] hiziv), Theodosia (Феодосія / Feodosiya), Pantikapaion (Керч / Kertch hiziv).<br> En deroù e veze levezonet-don savouriezh an trevadennoù-hont gant hini [[Iona]], a oa rannvro c'henidik an darn vuiañ eus an drevadennerien. Adalek deroù ar {{Vvet kantved kt JK}} avat e teuas levezon [[Aten]] da vout anat er c'horn-bro. A-hed kantvedoù kentañ hon amzer en em strewas ar savouriezh c'hresian dre [[Pontos (bro)|Bontos]], war aodoù su ar Mor Du, e [[Turkia]] an Norzh bremañ. Un nebeud aspadennoù eus ar mare-se zo deuet betek ennomp : dismantroù mogerioù-difenn, tiez hag azeulidoù, ha tammoù eus kolonennoù<ref>Kubijovyč, 1949, p. 801.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> AncientTownOlvia.jpg|Olvia (~650 kt JK) Tyras4.jpg|Aspadennoù eus Tyras (~ 600 kt JK) Херсонес Таврійський.jpg|Dismantroù e C'hersonesus, [[Krimea]]<br>(~ 450 kt JK) </gallery> === Krennamzer === [[File:Kerch ChurchOfStJohn.jpg|thumb|upright 1.3|Iliz ''Sant-Yann-Badezour'' Kertch]] ;Uhelañ Da heul distrujoù e-pad [[Mare an divroadegoù]] (~[[300]] – ~[[800]]) e voe adkroget gant savouriezh an trevadennoù gresian war aodoù ar Mor Du e marevezh [[Impalaeriezh roman ar Reter|Impalaeriezh Byzantion]]. Ilizoù [[kristeniezh|kristen]] e voe ul lodenn vat eus savadurioù heverk ar mare, kalz anezho oc'h implijout elfennoù eus an dismantroù. C'hersonesous e voe kreizenn savouriezh an azeuldioù e dibenn an Henamzer hag e deroù ar [[Grennamzer]]. Kalz eus ilizoù kristen ar mare abretañ (IV{{vet}} – VII{{vet}} kantvedoù) a veze savet war dres ur [[kroaz|groaz]], levezonet ma vezent gant savouriezh ar [[Reter-Kreiz]], hogen paot e oa ar c'hrenndioù ivez, eleze savadurioù war dres ur c'helc'h. Er VII{{vet}} – IX{{vet}} kantvedoù e teuas war wel pennilizoù romanek, met stummoù etre kroaz, kelc'h ha romanek a voe savet ivez. An iliz ''Sant-Yann-Badezour'' (Церква Івана Предтечі, VIII{{vet}} kantved) e Kertch eo ar monumant e giz Byzantion a zo bet gwarezet ar gwellañ<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 801-802.</ref>. Ar Stad Rus Kyiv (~[[880]]–[[1240]]) e voe diagentourez Ukraina, Rusia ha [[Belarus]] koulz ha diagentourez [[sevenadur]] pep hini, o savouriezh e-barzh. A-raok ma voe kristenaet Rus Kyiv da vat dre [[badeziant|vadeziant]] ar priñs [[Volodymyr Iañ Kyiv|Volodymyr I{{añ}}]] e [[988]] e oa dija eus an doare savouriezh a voe en ilizoù, pa oa azeuldioù kristen er vro abaoe ar I{{añ}} kantved goude JK, ha meneg zo eus azeuldioù kristen e Kyiv e [[945]]. Ilizoù [[Iliz Ortodoks|ortodoks]] bihan e oant, graet e [[koad|prenn]], bet savet gant pep a gumuniezh nebeut a dud enni. Levezonet-don gant savouriezh Byzantion e oa hini Kyiv, ha gant ar priñs e voe pedet mistri c'hresian evit ma savfent an ilizoù kentañ e mein, ar pezh ne viras ket e oa an doare romanek er vro ivez.<br> Alies e veze un niver bras a goupolennoù war an ilizoù-meur brasañ, ar pezh a c'hellfe bout un aspadenn eus azeuldioù ar relijionoù slavek rak-kristen. Unvan a-walc'h e oa savouriezh Rus Kyiv en deroù, a-raok ma vefe liesseurtaet a lec'h da lec'h<ref>Aseev, Y. S. & C'harlamov, 2001, pp. 835–884.</ref> Meur a savadur e Kyiv zo deuet betek ennomp eus marevezh Rus Kyiv : * iliz ''an Deog'' (Десятинна церква, [[986]]-[[996]]) ; * an Nor Alaouet (Золоті ворота, [[1017]]-[[1024]]) ; * iliz-veur ''Santez-Sofia'' (Софійський собор, [[1017]]-[[1037]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' (Успенський собор, [[1073]]) ; * iliz-veur ''Sant-Mikael'' (Михайлівський собор, [[1088]] ; * manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret (Михайлівський Золотоверхий монастир, [[1108]]) ; * iliz-dor ''An Drinded'' (Троїцька надбрамна церква, [[1108]]) ; * iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' / Iliz ''Ar Gouskedigezh'' (Церква Успіння Пресвятої Богородиці, [[1132]]) ; * iliz manati ''Sant-Kiril'' (Кирилівський монастир, [[1140]]) ; * iliz ''An Tri Hierark'' (Церква Трьох Святителів, {{XIIvet kantved}}) ; * iliz ''Ar Salver'' (Церква Спаса на Берестові Л.jpg, {{XIIvet kantved}}). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Kyiv"> Church of the Tithes (postcard 2).jpeg|Iliz ''An Deog'' Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|An Nor Alaouret 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg|Iliz-veur ''Santez-Sofia'' 80-391-9007 Kyiv St.Michael's Golden-Domed Monastery RB 18 (cropped).jpg|Manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret Kiev-.3-prelates-Church.png|Iliz ''An Tri Hierark'' Церква Богородиці Пирогощої.jpg|Iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' St Cyril's Monastery (Panorama).JPG|Manati ''Sant-Kiril'' Церква Спаса на Берестові Л.jpg|Iliz ''Ar Salver'' Собор Успенський2.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Святі місця.jpg|Iliz-dor ''An Drinded'' Михайловский Выдубицкого.jpg|Iliz-veur ''Sant-Mikael'' </gallery> Un niver bras eus ar savadurioù-se zo chomet dibistig pe dost betek bremañ, met lod anezho zo bet adsavet o diavaez er stil barok ukrainek etre ar XVI{{vet}} hag an XVIII{{vet}} kantvedoù, evel an iliz-veur ''Santez-Sofia'', iliz ''Ar Salver'' hag iliz manati ''Sant-Kiril''. An Nor Alaouret a voe adsavet e [[1982]], hogen fall e oa bet kavet an ober gant lod istorourien an [[arz]]où hag ar savouriezh war zigarez ma oant ur "faltazi advevelour" (фентезі-відродження ''fentezi-vidrodjennya''). Meur a savadur e [[Tchernihiv]] (Чернігів, en Norzh) a ziskouez savouriezh Rus Kyiv : * iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' (Спасо-Преображенський собор, 1024–[[1036]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e manati Yelets (Успенський Єлецький монастир, [[1060]]) ; * iliz ''Sant-Elia'' (Іллінська церква, [[1078]]) ; * iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' (Собор Бориса й Гліба, [[1120]]–[[1123]]) ; * iliz ''Santez Paraskeva'' (святої Параскеви церква, XII{{vet}} kantved, bet adsavet er [[bloavezhioù 1940]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Tchernihiv"> Зимовий Чернігів, Спасо-Преображенський собор, 5 грудня 2023 р.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' Чернігів Успенський Єлецький жіночий монастир 6.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Чернігів. Іллінська церква.JPG|Iliz ''Sant-Elia'' Борисоглібський собор 11 квітня 2024 року.jpg|Iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' 2016 Чернигов Пятницкая церковь фото-03.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' </gallery> Lod savadurioù damwarezet eus ar Grennamzer zo e meur a lec'h e kostezioù Kyiv ha Tchernihiv, evel en Oster (Остер) ha Bilohorodka (Білогородка). E Kaniv (Канів) e voe adsavet lodennoù eus an iliz ''Sant-Jorj'', a zo bet savet er [[bloavezhioù 1140]]. E rannvroioù hanternozel ha kornôgel Ukraina ez eus c'hoazh skouerioù eus savouriezh Rus Kyiv, evel an iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch (Овруч), bet savet e [[1190]] hag adsavet e [[1907]]–[[1909]], iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr (Володимир), bet savet e [[1160]] hag adsavet e [[1896]]–[[1900]], hag an iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove (Шевченкове) e-kichen Halych (Галич), bet savet e-tro [[1200]] hag adsavet e [[1998]]. E Halych hag en trowardroioù anezhi ez eus bet kavet diazezoù meur a iliz, en o mesk dismantroù iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Krylos (Крилос), bet savet diwar urzh ar priñs Yaroslav Osmomysl (Ярослав Осмомисл, ~[[1135]]-[[1187]]). Al levezon romanek a gaver war diriad Halych, nebeutoc'h e Tchernihiv, ha nebeutoc'h c'hoazh e Kyiv<ref>Kubijovyč, 1949, p. 803.</ref>. Bihan-bihan eo an niver a aspadennoù eus savouriezh nann-relijiel Rus Kyiv. <gallery mode="packed" heights="180px"> Юр'їва божниця в Острі.jpg|Iliz ''Sant-Mikael'' en Oster Білогородкацерква.jpg|Iliz Bilohorodka Успенський собор Канів.jpg|Iliz ''Sant-Jorj'' e Kaniv Церква Святого Василія м. Овруч.jpg|Iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch Włodzimierz wołyński sobór widok ogólny.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr Saint Panteleimon Church, Shevchenkove, Ukraine-6297.jpg|Iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove </gallery> ;Diwezhañ [[File:46-101-0548 Lviv Latin Cathedral RB 18.jpg|thumb|Iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' e Lviv.]] A-hed an XIII{{vet}} hag ar XIV{{vet}} kantvedoù ne voe savet ilizoù hogos nemet er rann gornôgelañ eus tiriad Ukraina a vremañ, setu perak e kaver ken nebeut a skouerioù eus ar [[Arkitektouriezh c'hotek|savouriezh c'hotek]] eno. Lod elfennoù gotek a c'heller gwelet avat en iliz-veur [[armenia]]t [[Lviv]] (Львів ), bet savet e [[1363]], en iliz ''Sant-Nikolaz'' (XIV{{vet}} kantved) e Lviv ivez, en iliz ''Ar C'hinivelezh'' e Halych (dibenn ar XIV{{vet}} kantved) hag e manati Mejyritch (XV{{vet}} kantved) e Volhynia (Волинь, e gwalarn ar vro). Brasañ savadur gotek en Ukraina eo iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' (Латинський катедральний собор), lesanvet "an iliz-veur [[latin]]" (Латинський собор) e Lviv, bet peursavet e dibenn ar XIV{{vet}} kantved ([[1360]]-[[1481]]). Er c'hantvedoù war-lerc'h (XV{{vet}} ha XVII{{vet}}) en em strewas a-nevez doare Byzantion er rannvroioù istorel [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія), Boukovina (Буковина), Halychyna (Галичина, ha ''Galicja'' e [[poloneg]]) ha Podillya (Поділля). Adalek ar XIV{{vet}} kantved, brezelioù dizehan ha lezennoù trevadennel nevez an noblañs e Republik an Div Vroad (poloneg : ''szlachta'' ''chlac'hta'', ukraineg : шляхтаan ''chlyac'hta'', "noblañs") a lakaas sevel [[kastell|kestell]] ha mogerioù-difenn. Unan eus ar benngaserien al luskad e voe ar priñs polonat Fiodor Koriatowicz (ukraineg : Федір Коріятович ; †[[1414]]) a rene war Briñselezh Podillya (Подільське князівство, [[1363]]-[[1394]]). Meur a gastell zo bet savet d'ar mare-se, hag un iliz-veur dibar : ''An Erbedenn Santel'' (Свято-Покровська церква), bet savet e Soutkivski (Сутківці, etre Lviv ha Kyiv) e [[1475]], a zo kreñvaet<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 804-806.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savadurioù kreñvaet"> Меджибізький замок 0448-1.jpg|Kastell Mejyritch (kent [[1146]]) 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 18.jpg|Kreñvlec'h C'hotyn (XIII{{vet}} - XV{{vet}} kantvedoù) Вірменський собор. Львів.JPG|Iliz-veir armeniat Lviv ([[1363]]-[[1370]]) Lutsk castle tower.jpg|Tour dor kastell Loutsk (XIV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок «Паланок» 5.jpg|Kastell Palanok (XIV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) Троїцька церква Межиріч.jpg|Manati Mejtyrich (XV{{vet}} kantved) Sutkivtsi.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn Santel'' (1475) Пам’ятник .Юрій Дрогобич.Костел та дзвіниця.JPG|Iliz ''Sant-Bartolome'' e Drohobytch (XV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок князів Острозьких.jpg|Tour kastell Ostroh (XV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) </gallery> === Amzer a vremañ === ;Uhelañ En Ukraina ar {{XVIvet kantved}} en em skignas savouriezh an [[Azginivelezh]], a voe degemeret gant meur a geoded dizalc'h. Eus [[Italia]] e teue an darn vuiañ eus ar savourien.<br> E Marc'hallac'h (Площа Ринок) Lviv hag en trowardroioù ez eus skouerioù heverk eus ar stil-se : An Ti Du (Чорна кам'яниця, [[1577]]),ar palez Korniakt (Палац Корнякта, [[1580]]), ar palez Bandinelli (Палац Бандінеллі, [[1593]]), ar chapel Boim (Каплиця Боїмів, [[1615]]), ar chapel Kampian (Каплиця Кампіанів, [[1620]]) ; meur a skouer zo tro-dro da iliz ''Ar C'horreidigezh'' : an Tour Kornakt (Башня Корнякта, [[1572]]-[[1578]]), chapel an Tri Hierark (Каплиця Трьох Святителів, 1578), hag an iliz he-unan. Levezonet gant ar savouriezh ukrainek-rik ez eo bet savet an daou a zo bet meneget da ziwezhañ. E dibenn ar XVI{{vet}} kantved hag e deroù ar XVII{{vet}} e voe savet ilizoù en ur gemmeskañ doare an Azginivelezh hag an hengoun ukrainek : e Chtchyrets, Horodok, Loutsk, Novoselytsia ha Sokal pergen. D'ar mare-se e voe adsavet ilizoù kozh e Kyiv, Tchernihiv, Oster, Pereiaslav, Kaniv and Novhorod-Siverskyi en ur lakaat lod elfennoù eus an Azginivelezh enno. Elfennoù eus an Azginivelezh diwezhañ a weler ivez en ilizoù [[Iliz katolik roman katolik roman]] e Lviv, e Loutsk hag e Kamyanets-Podilskyi (Кам'янець-Подільський, er gevred da Lviv).<br> Ur stil etre mare an Azginivelzeh ha hini ar barok zo en ilizoù ''Santez Paraskeva'' e Lviv (XII{{vet}}-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e [[1644]]) ha ''Sant-Elia'' ([[1656]]) e Soubotiv (Суботів, er gevred da Gyiv)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 806-808.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e Lviv"> Площа ринок 04.JPG|Ar Marc'hallac'h Львів, Вежа Корнякта.jpg|Tour Korniakt (1572-1578) Львів. Площа Ринок 4 (1).JPG|An Ti Du (1577) Львів, Каплиця трьох святителів.jpg|Chapel an Tri Hierark (1578) Korniakt Palace P1630166.jpg|Palez Korniakt (1580) 10Палац Бандінеллі.JPG|Palez Bandinelli (1593) Chapel of Kampian family.jpg|Chapel Kampian (1620) Церква святої Параскеви П'ятниці, Львів.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' (XII{{vet-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e 1644) </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e lec'hioù all"> Петропавлівська церква (Кам'янець) P1770643.jpg|Iliz ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamyanets-Podilskyi (XVI{{vet}} kantved) 2015 Sokal, Cerkiew św. Mikołaja 01.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Sokal (XVI{{vet}} kantved) Novsev monastery.jpg|Manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi (XVII{{vet}} kantved) Кафедральний костел святих Петра і Павла 1.jpg|Iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Loutsk ([[1616]]-[[1646]]) Іллінська церква (Суботів).jpg|Iliz ''Sant-Elia'', Soubotiv ([[1656]]) </gallery> ;Marevezh ar Gozaked e Kreizukraina hag Ukraina ar Reter Da vare ar [[Kozaked`|Gozaked]] (козаки́) ''hetmanat'' (Гетьма́нщина ''Hetmánchtchyna'') – eleze aozadur tiriadel, politikel, milourel ha kevredigezhel ar Gozaked ''zaporozki''<ref>''zaporozki'' : diwar anv o c'hreñvlec'h e Zaporojjia, er gevred, war ribl dehou ar stêr Dnipro.</ref>, a oa renet gant un ''hetman'', komandant an armeoù – e teuas an doare barok ukrainek war wel, er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}}kantvedoù. Un arouez eus ar vrientinelezh kozak e oa, ha disheñvel e oa diouzh ar barok a oa en [[Europa ar C'hornaoueg|Europa ar C'hornôg]] dre ma oa eeunoc'h ha diginkloc'h ; abalamour da se e vez anvet "barok ukrainek" (українським бароко) pe "barok kozak" (козацьким бароко)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CA%5CBaroque.htm |title=Baroque @ Internet Encyclopedia of Ukraine|accessdate=15 Ebr 26}}.</ref>. A-douez ar skouerioù koshañ eus ar barok ukrainek emañ an iliz-veur ''Sant-Nikolaz'' e Nizhyn (Ніжин, en Norzh). E Kyiv, Tchernihiv, Berejany (Бережани, er C'hornôg), Loubny (Лубни, er Biz), [[C'harkiv]], Romny (Ромни, er Biz ivez), Soumy (Суми, er Biz c'hoazh) ez eus skouerioù all. D'ar mare-se ivez e voe adtreset ha brasaet an darn vrasañ eus ilizoù krennamzerel Rus Kyiv. Bolzoù-to ha kinkladurioù a voe ouzhpennet, evel en iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv (a voe adsavet e [[1691]]-[[1705]]). Meur a vonumant nann-relijiel a voe savet en doare barok ukrainat ivez, evel ar feunteun ''Samzun'' (Фонтан Самсон) e Kyiv ha Ti Lyzohoub (Будинок Лизогуба) e Tchernihiv ; brudet eo lod savourien ar mare : an Ukrainiz Stepan Demyanovitch Kovnir (Степан Дем'янович Ковнір, [[1695]]–[[1786]]) hag Ivan Grigorovitch-Barsky (Іван Григорович Григорович-Барський, [[1713]]–[[1791]]), hep lezel a-gostez ar Rus Osip Dmitrievitch Startsev (ruseg : Осип Дмитриевич Старце, † kent [[1714]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar braok kozak"> Собор святого Миколая Чудотворця (Ніжин).jpg|Iliz-veur ''Sant-Nikolaz'', Nizhyn ([[bloavezhioù 1650]]) 63-101-1002 Покровський собор. Харків.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn'', Kharkiv (1689) Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|Ti Lyzohoub ([[bloavezhioù 1690]]) Мгарський Спасо-Преображенський собор (пд.).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', manati Mhar (1684-1692) Чернігів. Свято-Троїцький собор.JPG|Iliz-veur ''An Drinded'', Tchernihiv (1679-1695) Георгіївський_собор-2.JPG|Iliz-veur ''Sant-Jorj'', manati Vydoubytchi, Kyiv (1696) Любеч..JPG|Ti Poloubotok, Lyoubetch (deroù an XVIII{{vet}} kantved) Воскресенський собор 06.jpg|Iliz ''An Dasorc'hidigezh'', Soumy (1702) Спасо-Преображенський Собор (Прилуки).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Pryluky (1710-1720) Podil 26 09 13 197.jpg|Iliz ''An Degemenn'', Kyiv (1740) Полкова канцелярія. Козелець.jpg|Kañsellerezh-rejimant, Kozelets (1740-1760) Фонтан Самсона 02.jpg|Feunteun ''Samzun'', Kyiv (1748-1749, ratreet) </gallery> Bez' ez eus en Ukraina ar C'hornôg skouerioù eus ar barok kornôgel, dreist-holl eus re Polonia ha [[Vilnius]] e Lituania<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 808-809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kornôgel en Ukraina"> Lviv Bernardine monastery.jpg|Iliz ar Verneziz, Lviv <br>[[1600]]-[[bloavezhioù 1630]]) 61-224-0001 Zbarazh Castle RB 18.jpg|Doa kastell Zbarazh (1626–1631) Підгорецький замок з повітря.jpg|Kastell Pidhirtsi (1635–1640) Ратуша (Кам'янець-Подільський) Panorama2.jpg|Ti-kêr Kamianets-Podilskyi (XIV{{vet}}-XVI{{vet}} kantvedoù, bet ratreet e 1754) Бережани Церква Святої Трійці.jpg|Iliz-veur ''An Drinded'', Berejany (1768) Трiумфальна арка DSC 7659.JPG|Dor iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamianets-Podilskyi (1781) </gallery> === Marevezh an Impalaeriezh === ;Barok diwezhañ Tra ma veze Ukraina ar Reter ha Kreizukraina enframmet donoc'h-doañ en [[Impalaeriezh rusian|Impalaeriezh rus]] e c'hallas savourien rus kas o raktresoù da benn er gweledvaoù livus a gaved e meur a gêr ha korn-bro. Unan eus skouerioù ar savouriezh rokoko eo iliz ''Sant-Andrev'' (Андріївська церкваn, [[1747]]–[[1754]]) e Kyiv, bet savet gant an Italian Bartolomeo Rastrelli ([[1700]]-[[1771]]), a labouras kalz e Rusia. Ur skouer all eno, gant Rastrelli ivez, eo ar palez Mariinskyi (Маріїнський палац) a voe savet evit an impalaerez [[Elesbed Iañ (Rusia)|Yelizaveta Petrovna]]. Unan eus savourien bennañ marevezh ar barok diwezhañ en Ukraina e voe an [[Alamagn|Alaman]] Gottfried Johann Schädel ([[1690]]-[[1752]]), a renas savidigezh befrez ar manati Kyiv-Pechersk Lavra (Києво-Печерська лавра, [[1736]]-[[1745]]) ha tour an iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv ([[1748]] ; gantañ e voe treset iliz-veur ''Sant-Jorj'' e Lviv ([[1744]]–[[1764]]) hag iliz ''An Erbedenn'' e Podil ([[1772]], a-douez labourioù all<ref name="K810">Kubijovyč, 1949, p. 810.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Vyshnivets Palace P1620010.jpg|Palez Vychnivets ([[bloavezhioù 1730]]) Києво-Печерська лавра (67).jpg|Befrez Kyiv-Pechersk Lavra (1736-1745) St. Andriy's Church in Kyiv.jpg|Iliz ''Sant-Andrev'' , Kyiv (1747-1754) Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg|Palez Mariinskyi, Kyiv (1744-1752) Ратуша Бучач (2).jpg|Ti-kêr Boutchatch(1743-1758) Собор Різдва Козелець 1.jpg|Iliz-veur ''Ar C'hinivelezh'', Kozelets (1752-1763) Почаїв Успенський собор-4.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'', Potchaiv Lavra (1771-1791) </gallery> ;Nevezklaselezh A-c'houde bout bet trec'h e meur a vrezel lerc'h-ouzh-lerc'h war an [[Impalaeriezh otoman]] hag he gwazer [[C'hanelezh Krimea]], Rusia a aloubas holl Ukraina ar Su ha Krimea. Adanvet «&nbsp;Rusia Nevez&nbsp;» (ruseg : Новороссия, ''Novorossia''), an tiriadoù-se a oa da vout trevadennet, ha kêrioù nevez evel C'herson, Mykolai], Odesa ha [[Sevastopol]] a voe diazezet. Skouerioù eus savouriezh an Impalaeriezh rus zo enno.<br> E-kerzh ren an ''hetman'' ukrainat diwezhañ, Kirill Razoumovskyi (ukraineg : Кирило Григорович Розумовський, [[1728]]-[[1803]]), meur a geoded d'ar Gozaked hetmanat evel Hloukhiv (Глухів), Batouryn (Батурин) ha Kozelets o devoa raktresoù meur a vije savet gant ur savour gopret eus "Rusia Vihan" (Мала Русь), da lavaret eo an darn vrasañ eus Ukraina a vremañ, anvet Andrey Kvasov (ruseg : Андрей Васильевич Квасов, ~[[1720]] – ~[[1770]]).<br> A-douez ar savadurioù heverk a zo bet savet dindan ren K. Razoumovskyi hag a zo deuet betek ennomp ez eus palezioù e Yahotyn (Яготин) ha Batouryn. Skouerioù all eus ar savouriezh nevezklaselour-se en Ukraina eo ar palezioù a weler e Vychnivets (Вишнівець)<ref name="K810" /> ha Katchanivka (Качанівка, en Oblast Tchernihiv), an arsellva e Mykolaiv (Миколаїв), manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi, ha maner Samtchyky (Самчики). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An nevezklaselezh en Ukraina"> Палац К.Розумовського Панорама Батурин.jpg|Ar palez Razoumovsky e Batouryn (1799-1803) Спасо-Преображенський собор Н.Сіверський.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Novhorod-Siverskyi (1791-1806) Качанівка 7855.jpg|Palez Katchanivka (1770-1824) Садиба в селі Самчики.jpg|Maner Samchyky (deroù an XIX{{vet}} kantved) Mykolayiv Astronomical observatory.jpg|Arsellava Mykolayiv (1821) Палац в Самчиках-2.jpg|Palez Samtchyky (XIX{{vet}} kantved) </gallery> ;Impalaerded, Dibaberezh ha Romantelouriezh Un doare savouriezh nevez, anvet «&nbsp;Impalaerded&nbsp;» a reas berzh en Ukraina e deroù an {{XIXvet kantved}}. Skouerioù anezhañ a gaver e savadurioù lik koulz ha relijiel A-c'houde ar bez a oa bet lakaet gant Rusia e [[1801]] war an doare ukrainek da sevel ilizoù e voe ar savouriezh ukrainek dindan veli raktresoù klasel degemeret gant ar pennadurezhioù e [[Moskov]] ha [[Sankt-Peterbourg]]. Elfennoù eus doare broadel Ukraina a voe miret gwelloc'h er C'hornôg. Er c'hêrioù bras (Kyiv, C'harkiv, C'herson, Lviv, Odesa, Tchernivtsi) e voe diorroet ar savouriezh dindan levezon an Dibaberezh, an Nevez-Azginivelezh ha doareoù all deuet eus Europa ar C'hornôg. En eil hanterenn ar c'hantved, ar Romantelouriezh, a anver ar stil Rus-ha-Byzantat, a reas berzh er sevel ilizoù dreist-holl : an iliz-veur ''Sant-Volodymyr'' (Володимирський собор) el lec'hienn henc'hresian [[C'hersones]] zo ur skouer vat eus ar c'hiz-se. <gallery mode="packed" heights="180px"> Romny ascension church.jpg|Iliz ''Ar Bignidigezh'', Romny (1795-1801) Київ. Колона Магдебурзького права.jpg|Monumant Lezenn Magdeburg, Kyiv (1802) Паркова дорога - Церква Миколи на Аскольдовій могилі DSC 4993.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Kyiv (1809–1810) Церква Рiздва Богородицi 1806. Прилуки.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Prylouky (1806-1815) Будинок контрактовий, Київ Межигірська вул., 1.JPG|Ti ar C'hevratoù (Контрактовий будинок), Kyiv (1815-1817) 1 Market Square, Lviv (05).jpg|Ti-kêr Lviv (1827-1835) Kharkiv Uspensky Cathedral Belltower from Sobornyi descent, 2017.jpg|Befrez iliz-veur ''Ar Gouskedigezh'', C'harkiv (1844) Ратуша, Чернівці.jpg|Ti-kêr Tchernivtsi (1843-1847) Дзвіниця...jpg|Befrez iliz ''Santez-Katell'', Kyiv (1857) Володимирський собор (Херсонес) 1к.jpg|Iliz-veur ''Sant-Volodymyr'', C'hersones (1861-1891) Blagoveschensky Cathedral - 01.jpg|Iliz-veur ''An Degemenn'', C'harkiv (1888-1901) </gallery> ;Dibenn an XIX{{vet}} ha deroù an XX{{vet}} kantvedoù Div skol bouezus a levezonas ar savouriezh ''[[Arz Nevez|Art Nouveau]]'' en Ukraina : al luskad ''Wiener Secession'', ur skourr eus an ''Ar Nouveau'' bet ganet e [[Vienna|Wien]]] ([[Aostria]]) e [[1897]], hag al luskad ''Art Moderne'' deuet eus [[Bro-C'hall]]. Skouerioù eus giz an ''Art Nouveau'' eo [[porzh-houarn]] Lviv, ha savadurioù e Kyiv, C'harkiv, Odesa.<br> Adalek 1900 e krogas ur stil savouriezh broadel ukrainek nevez da zont war wel, an ''Art Nouveau ukrainek'', a-drugarez da labour savourien ukrainek, hini Vasyl Grigorovitch Krytchevskyi ([[1873]]-[[1952]]) pergen. Levezonet gant ar savouriezh ulrainek hengounel hag ar barok ukrainek eo ar stil-se<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 813-814.</ref>. E rann gornôgel Ukraina, a zo bet en Aostria-Hungaria, e kaver ar stil-se ivez : [[c'hoariva]] Lviv zo ur skouer anezhañ. <gallery mode="packed" heights="180px"> Cernauti Residentia 04.jpg|Annez ar benneskibien, Tchemivtsi (1864-1882) Massandra Back.JPG|Palez Masandra, Krimea (1881-1882 ; 1892-1902) Operniy-11.jpg|C'hoariva Odesa (1887) Львівський національний академічний театр опери та балету імені Соломії Крушельницької 13.jpg|C'hoariva Lviv (1897-1900) Національна Опера.jpg|Opera Kyiv (1898-1901) Будинок із химерами-2.JPG|Ti Horodetskyi, Kyiv (1901-1902) Залізничний вокзал (Жмеринка) 01.JPG|Porzh-houarn Jmerynka (1899-1904) Покровська церква. с. Плішивець.jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Plichyvets (1902-1906) Poltava Zemstvo SAM 0439 53-101-0523.JPG|Sez Gouarnelezh Poltava (1903-1908) Lviv railway station2.png|Porzh-houarn Lviv (1904) Kharkiv Academy of Design and Arts.jpg|Skol an Arzoù, C'hharkiv (1912-1913) </gallery> === XX{{vet}} kantved === ;Deroù ar marevezh soviedel (1918-1939) Goude [[Dispac'h miz Here]] ([[1917]]-[[1923]]) ha [[Brezel diabarzh Rusia]] (1917-[[1922]]), an darn vrasañ eus tiriad Ukraina a voe enlakaet en ur Stad [[komunouriezh|komunour]] nevez anvet [[Republik Soviedel Ukraina]]. Adalek neuze e klaskjod a-zevri diorren ur stil savouriezh ukrainek nevez er vro, unan distag diouzh an doareoù rus. E deroù ren Soviediz e voe embannet lezennoù ukrainek-rik hag a vroudas savourien ar vro da implijout tresoù broadel ker rik all en o labour, endra voe skoueriekaet ar savouriezh dre vras : an holl gêrioù a resevas raktresoù a rankent heuliañ evit o savadurioù nevez. Ne voe ket lakaet an tresoù broadel da ziazez ar savouriezh nevez neuze, peogwir e troas gouarnamant ar Republik Soviedel da unan savadurelour – eleze troet war-du ur savouriezh diazezet war ar gomunouriezh, an [[teknologiezh|deknologiezh]] ha dafar an dazont ([[dir]] ha [[gwer]] peurgetket). E pad 15 vloaz e voe C'harkiv, er Reter, kêr-benn Ukraina soviedel. Kerkent ha staliet ar Republik soviedel e voe lakaet e pleustr ur raktres evit distrujañ he neuz "bourc'hizel-ha-kevalaour" ha sevel ur gêr-benn nevez. Ur savour rus yaouank, Viktor Trotsenko ([[1888]]-[[1978]]) a ginnigas ul leurgêr ec'hon e kreiz-kêr, gronnet gant savadurioù bras arnevez, alese pimpatrom ar savouriezh savadurelour en URSS : al Leurgêr Dzerjinskyi (Майдан Свободи, ''Maydan Svobody'', "Leurgêr ar Frankiz" hiziv ; 11,9 [[hektar]] eo he gorread).<br> An hini brudetañ eus ar savadurioù-se eo Derjprom (Держпром ; ruseg : Госпром ''Gosprom''), ar c'hentañ [[skraber-oabl]] savet gant Soviediz ([[1925]]-[[1928]]) hag ar savadur uhelañ en Europa ar mare ; arouez C'harkiv eo hiziv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Leurgêr Dzerjinskyi, C'harkiv"> Buildings Dzerzhinsky Square in Kharkov.jpg|War sevel, e-tro 1930.<br>En tu kleiz emañ sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina. Kharkov Dzerzhinsky Square (1943).jpg|E 1943. </gallery> Ur skouer all eus ar savouriezh savadurelour en Ukraina e deroù URSS eo savlec'h [[tredan|dourdredan]] an [[Dnipro]] e Zaporijjya (Запоріжжя), bet savet e [[1927]]-[[1941]]). <gallery mode="packed" heights="180px"> Держпром 122.jpg|Derzhprom, Kharkiv<br>(1925–1928) Київ Лісоінженерний інститут 02.jpg|Ensavadur ar C'hoadegi, Kyiv (1925-1927) Центральні вікна "палацу Ілліча".jpg|Palez al Labour, Dnipro (1926-1932) Київ-Пасажирський DSC 5417.jpg|Porzh-houarn e Kyiv (1927-1932) Дніпрогес з висоти.jpg|Savlec'h dourdredan Dnipro (1927-1941) Užhorod, budova pošty.jpg|Ti-post kreiz, Oujhorod (1928–1932) Ратуша (Івано-Франківськ).jpg|Ti-kêr Ivano-Frankivsk, (1928-1935) 7 Prospekt Shevchenka, Lviv (01).jpg|Ti ar Sindikadoù, Lviv (1929) Центральна естрада в парку перед мармуровим палацом. Моршин.jpg|Feunteun e Morchyn (bloavezhioù 1930) Костел Матері Божої Остробрамської, Львів (01).jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Lviv (1931–1938) Канів Канівський музей Тараса Шевченка 1.jpg|Mirdi Broadel Chevtchenko, Kaniv (1935-1937) ЦУМ 20191010.jpg|Stal Vras Hollvedel (ЦУМ TsUM), Kyiv (1936-1939) 73-101-0320 DSC 0304.jpg|Ti an Ofiserien, Tchernivtsi (1937–1940) </gallery> ;Savouriezh stalinour Kêr-benn ur rannvro hepken e oa Kyiv d'ar mare, neuze ne veze ket taolet gwall vras ur pled outi ; er bloaz [[1934]] e voe lakaet da gêr-benn Republik Soviedel Ukraina, ur c'hemm bras hag a voe koustus-meurbet. D'ar mare-se e oa deuet war wel dija un nebeud skouerioù eus ar savouriezh [[Jozef Stalin|stalinour]], ha da heul al lezennoù ofisiel e voe savet un gêr nevez war an hini gozh – da lavaret eo e voe dismantret savadurioù hollbrizius evel ar manati ''Sant-Mikael e Volz-to Aour'' ([[1108]]-[[1113]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180112013845/http://oldkyiv.kiev.ua/1_mykhail.htm |title=The Monastery Of St. Michael Of The Golden Domes @ Lost landmarks of Kyiv|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, hag en arvar da vout distrujet ivez e voe an iliz-veur ''Santez-Sofia'' (XI{{vet}} kantved).<br> Ne voe ket kaset ar raktres da benn e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Un nebeud savadurioù stalinour koshoc'h eget ar brezel zo c'hoazh war o sav : sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina (hini Maodiernezh an Aferioù Estren hiziv) da skouer ; kazel tu an hanternoz hepken a voe savet, biskoazh n'eus bet eus hini ar su, a oa da vout savet e lec'h ar manati<ref>Hewryk, 1982, p. 15.</ref>. Ur skouer all eo savadur ar Rada Verc'hovna (Верховна Рада України, parlamant ar Republik), bet savet e [[1936]]-[[1938]] gant ar savour ukrainat Volodymyr Zabolotnyi ([[1898]]-[[1962]]). A-c'houde an distrujoù bras a zo bet e-pad an Eil Brezel-bed e voe ur raktres nevez evit adsevel kreiz-kêr Kyiv ; dre-se, ar vali C'hrechtchatyk a voe troet da unan eus pimpatromoù ar savouriezh stalinour. En holl e voe 22 raktres adalek [[1944]], hogen hini ebet ne voe kaset da bennvat dre ma vezent burutellet-garv. Erziwezh, e [[1948]] e voe kinniget ur gentel ziwezhañ hag a voe dreist an holl raktresoù all e-pad daou zekvloaveziad e kêr-benn Ukraina. Petra bennak ma voe birvilh en deroù, pa voe savet an ti-kêr, an ti-post ha savadurioù kentañ al Leurgêr Kalinina (''Maidan Nezalezhnosti'', "Leurgêr an Dizalc'h" hiziv, bet echuet e [[1955]]), buan e voe lakaet harz d'ar raktresoù gant politikerezh soviedel ar savouriezh : ''Hotel Ukraina'' (Готель Україна), da skouer, hag a oa da vout savet e penn al leurgêr gant ur savadur uhel ha mistr damheñvel ouzh skraberioù-oabl Stalin (ruseg : Сталинские высотки, lesanvet "ar Seizh C'hoar ") e Moskov, a voe diginklet hag echuet en ur stil divlaz. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Raktresoù evit asdevel kreiz-kêr Kyiv"> Kievplan2.jpg|Korbellet Kievplan1.jpg|Korbellet Kievfinalised plan.jpg|Degemeret </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savouriezh stalinour en Ukraina"> Кабінет Міністрів України 01.jpg|Savadur ar Gouarnamant, Kyiv (1936-1938) View from Hotel to football field - panoramio.jpg|Parlamant Ukraina, Kyiv (1936-1938) Адміністрація Президента України11.jpg|Savadur Prezidant Ukraina, Kyiv (1936-1939) Foreign Ministery.jpg|Maodiernezh an Aferioù Estren, Kyiv (echuet e 1939) Минугля - panoramio.jpg|Maodiernezh Greanterez ar Glaou,<br>Donetsk (1956) Головпоштамт. Початок осені.jpg|Ti-post kreiz, Kyiv (1952-1958) Київ Київська консерваторія 2.jpg|Akademiezh Vroadel ar Sonerezh, Kyiv (bloavezhioù 1890, adsavet e 1955-1958) Kiev Hotel Ukraina (Готель Україна) (51919738120).jpg|Hotel Ukraina, Kyiv (1955-1961) Харківський будинок зі шпилем.jpg|Leurgêr ar Vonreizh, C'harkiv (1950-1967) </gallery> ;Dibenn ar marevezh soviedel E [[1949]] e voe boulc'het chanter ar [[metro]] e Kyiv, a voe digoret e [[1960]]. Da vare Soviediz e veze kinklet an ehanoù en un doare flamm-flamm, met arverek hepken eo an ehanoù diwezhañ, ar re a zo bet savet goude 1960, kement-se en abeg d'ur c'hemm er politikerezh, ar pezh a weler c'hoazh er rouedadoù metro a voe savet diwezhatoc'h : hini C'harkiv ([[1967]]-[[1975]]), hini Kryvyi Rih (Кривий Ріг, e kreiz ar vro) e [[1986]] ha hini Dnipro ([[1995]]). D'ar mare-se e voe savet Palez ar Sportoù e Kyiv, Palez Ukraina e Kyiv ivez, ha "Bleunioù Ukraina" (Квіти України), e Kyiv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px"> Kyiv Palace of Sports.jpg|Palez ar Sportoù, Kyiv (1958-1960) Kiev monuments (146) rotated.jpg|Ehan C'hrechtchatyk e metro Kyiv (1960) Київ, Річковий вокзал, Поштова пл.jpg|Porzh Kyiv war an Dnipro (1957-1961) Lviv hotel, Lviv.jpg|Hotel Lviv (1965) Палац "Україна"-2.jpg|Leurgêr Ukraina, Kyiv (1965-1970) Yalta-Hotel Yalta-20-2017-gje.jpg|Leti Yalta, Yalta (1974-1977) Salute Hotel, Kiev (43004122884).jpg|Leti Salyout, Kyiv (1982-1984) Будівля по вул. Хорива.jpg|Karter Rozenberg, Kyiv (1983-1988) Zoloti Vorota metro station Kiev 2010 01.jpg|Ehan Zoloti Vorota, metro Kyiv (1989) Палац дітей та юнацтва.jpg|Palez ar Yaouankizoù, Dnipro (1990) </gallery> === Ukraina a vremañ === Digoroc'h war ar bed ha war doareoù all eo perzhioù arzel ar savouriezh a vremañ. Aliesoc'h-aliesañ e kaver tresoù goudevodern hag uheldeknologel e labour ar savourien ukrainat. A-raok enkadenn vedel an arc'hant e [[2007]]-[[2008]] e troas ar stil goudevodern rus ''kaprom'' (ruseg : Капром, diwar '''кап'''италисти́ческий '''ром'''анти́зм, '''''kap'''italistícheskiy '''rom'''antízm'', "romantelouriezh kevalaour") da vout heverk en Ukraina. Alies e vez peget al liketenn ''[[kitsch]]'' war ar stil-se<ref>{{uk}} Podgornaya, Aleksandra. {{cite web|url=https://mayak.org.ua/news/ljubit-ili-gnobit-chto-takoe-kaprom-i-pochemu-v-90-h-i-2000-h-procvetal-arhitekturnyj-kitch/ |title=Любить или гнобить? Что такое капром и почему в 90-х и 2000-х процветал архитектурный китч ("Karantez pe vac'herezh ? Petra eo kaprom ha perak e vleunias ar savouriezh kitsch er bloavezhioù 1990 ha 2000 ?") @ маяк / Tour-tan, 29/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, a zo ur meskad elfennoù klasel, modernelour ha savouriezh a vremañ.<br> Ur skouer eo Leurgêr ar Frankiz e Kyiv goude ma voe adsavet e [[2001]] hervez al Leurgêr Majevna (Манежная площадь, "Leurgêr ar Manej") e Moskov<ref>{{uk}} Stasyouk, Iryna. {{cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2021/10/18/shkidlyvi-rishennya-meriv-kyyeva-hto-najbilshe-zipsuvav-misto/ |title=Шкідливі рішення мерів Києва: хто найбільше зіпсував місто? ("Disentezioù fall mared Kyiv : piv zo bet o rivinañ kêr ar muiañ ?") @ Хмарочоса / Skraber-oabl, 18/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. Tra ma oad ouzh he sevel, ouzhpennet e voe ur greizenn-genwerzh danzouar ha meur a vonumant, en o zouez Monumant an Dizalc'hiezh (Монумент Незалежності). Abeg a voe kavet en adsevel rak elfennoù brizhistorel a oa ennañ, krennañ al lec'h foran a rae, ha diskaret e oa bet feunteun al leurgêr gozh<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/history/_majdan-ce-pisni-poplavskogo-ci-stala-kraschoyu-golovna-ploscha-krayini-za-30-rokiv/1048304 |title=Майдан - це пісні Поплавського. Чи стала кращою головна площа країни за 30 років ("Maidan – kanaouennoù Poplavski. Ha gwellaet eo bet leurgêr bennañ ar vro did=ndan 30 vloaz ?") @ Gazeta, 22/08/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg|Kendioù e Dnipro PrivatBank Headoffice.jpg|Sez PrivatBank, Dnipro Фасад Це́ркви Різдва́ Пресвято́ї Богоро́диці у Львові, на Сихові.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Lviv (1995-2000) Lwów - Plac Mickiewicza 02.JPG|Sez Ukrsotsbank, Lviv (1998-2005) KRMetrotram.jpg|Ehan Zarichna e metro Kryvyi Rih (1999) Залізничний вокзал Ужгород.JPG|Porzh-houarn Oujhorod (2003-2004) Parus Kyiv.jpg|Parus Business Centre, Kyiv (tu-kleiz, 2004-2007) Воздвиженка 2015.jpg|Vozdvyjenka, Kyiv SC-04.jpg|Skol-veur gatolik Ukraina, Lviv (2015-2017) Театр на Подолі.jpg|C'hoariva Akademek, Kyiv<br>(ratreet e 2017) </gallery> == Savouriezh lec'hel == "Savouriezh lec'hel" a reer eus an doareoù savadurioù "poblek", "boutin", "eus ar vro", eleze reoù ha n'int ket bet treset gant savourien a vicher. Hengounel eo ar chem-se, a zo bet treuzkaset a rumm da rumm. Pep rannvro en Ukraina he deus he stil dezhi a-fed savouriezh lec'hel : er [[Karpatoù|C'harpatoù]] (Карпати, e reter ar vro) ez eo ar prenn hag ar pri-douar an dafar diazez da sevel tiez. Diwar brenn ivez ez eo bet savet ar skouerioù heverkañ eus ar savouriezh ukrainek lec'hel, a zo relijiel ar braz anezhi : ilizoù ha befrezoù – hervez an hengoun e rank ar befrez bout distag diouzh an iliz (nemet war an harzoù gant Polonia er C'hornôg hag ar re gant Rusia er Reter, ma vez un doenn hepken d'ar befrez ha d'an iliz)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 815-816.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Тарасова світлиця.jpg|"Sal Taras" e Tchernetcha Hora 2005-08-13 Pirogiv 228.JPG|[[Milin-avel|Meilh]] IMG 2622-1.JPG|Mirdi ar C'hinkladurioù, Pereiaslav Museum_of_Folk_Architecture_and_Ethnography_in_Pyrohiv_-_old_house_-_2388.jpg|[[Loch]], Mirdi ar Savouriezh lec'hel, Pyrohiv </gallery> == Savouriezh tatar Krimea == Meur a savadur levezonet gant an [[islam]] zo deuet betek ennomp eus an amzer m'edo C'hanelezh Krimea o ren ([[1441]]–[[1783]]). Palez Bac'htchysarai, bet treset gant savourien deuet eus Italia, eus [[Persia]] hag eus Turkia eo an hini brudetañ. Monumantoù all zo en o sav c'hoazh, [[moskeenn]]où ha mozoleonoù turk (''türbeler'' "bez", ''türbe'' en unander). == Savouriezh yuzev == Kalzik [[sinagogenn]]où istorel zo bet miret en Ukraina, evel sinagogennoù-meur Charhorod (Шаргород, e mervent ar vro), Sataniv (Сатанів, er reter) ha Jovkva (Жовква, en Oblast Lviv). Elfennoù eus ar savouriezh lec'hel ukrainek a gaver er savadurioù-se<ref>Kubijovyč, 1949, p. 809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Hansaray1.jpg|Palez Bac'htchysarai (XVI{{vet}} kantved) Синагога в Шаргороді.jpg|Sinagogenn Charhorod </gallery> == Levrlennadur == * {{uk}} Kubijovyč, Volodymyr M. (rener) : Архітектура / ''Arc'hitektura''. Енциклопедія українознавства / "Holloueziadur ar studioù ukrainek", rann hollek, levrenn 3. München ha New York : Shevchenko Scientific Society in Europe, 1949 – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/encycl/eui075.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. * {{uk}} Aseev, Y. S. & C'harlamov, V. O. : Архітектура: дерев'яна і кам'яна / ''Arkhitektura: derev'yana i kam'yana'' ("Savouriezh : prenn ha mein"). Історія української культури / "Istor ar sevenadur ukrainek", levrenn 1. Kyiv : National Academy of Sciences of Ukraine, 2001 {{ISBN|978-966-00-0542-6}} – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/istkult/ikult12.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} {{Commonscat|Architecture of Ukraine}} [[Rummad:Istor Ukraina]] pgnry2oz9qs1sooce70gruyh8bl6z4n 2187792 2187791 2026-04-15T13:15:32Z Ar choler 52661 2187792 wikitext text/x-wiki [[File:Лавра.jpg|thumb|upright 1.7|Manati ar Mougevioù e Kyiv (1051-1037). Dre neuz a frammoù liesdoare a zo bet savet ennañ a-dreuz an amzer e weler Istor Ukraina hag emdoadur ampartiz ar saverien.]] Ar '''[[savouriezh]] [[ukraina|ukrainek]]''' ([[ukraineg]] : Українська архітектура, ''Oukrayinsʹka arc'hitektoura'') a voe ganet e [[Stad]] [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]] (Київська Русь, ''Kyyivsʹka Rus''), en [[Europa ar Reter]]. Goude aloubadeg ar Stad gant [[Mongoled]] e kendalc'has ar savouriezh dibar-se da emdreiñ e priñselezhioù Galytsko-Volynke (Галицько-Волинське) ha, diwezhatoc'h, e [[Dugelezh Veur Lituania]]. Da vare ar [[Kozaked|Gozaked zaporozki]] (Запорозькі козаки)<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]].</ref> e teuas war wel un doare savouriezh ukrainek dibar, diwar levezon [[Republik an Div Vroad]] ([[1569]]-[[1795]]), eleze unaniezh [[Rouantelezh Polonia]] ha Dugelezh Veur Lituania. A-c'houde ma voe bet staget ribl kleiz an Dnipro ouzh Tsarelezh [[Rusia]] e [[1667]] e krogas ar savouriezh en Ukraina da forc'hañ : er Reter dindan levezon Rusia hag er C'hornôg dindan hini [[Aostria-Hungaria]]. Daoust da gement-se, Ukrainiz a gendalc'has da ober gant o zresoù broadel, tre betek deroù an {{XXvet kantved}}, a-dreuz [[URSS|ar marevezh soviedel]] hag Ukraina zizalc'h a vremañ. == Istor == === Henamzer === En [[Henamzer]] e voe savet ar c'hentañ monumantoù e [[maen|mein]] war diriad Ukraina a vremañ. Adalek an {{VIIIvet kantved kt JK}} en em stalias un niver bras a [[trevadenniñ|drevadennoù ]] [[Henc'hres|henc'hresian]] en aod hanternozel ar [[Mor Du]], ar re vrasañ anezho o vout Tyras (Bilhorod-Dnistrovskyi / Білгород-Дністровський en Oblast [[Odesa]] hiziv), Olvia (Ольвія), C'hersonesous (Χερσών, [[Kherson|C'herson]] hiziv), Theodosia (Феодосія / Feodosiya), Pantikapaion (Керч / Kertch hiziv).<br> En deroù e veze levezonet-don savouriezh an trevadennoù-hont gant hini [[Iona]], a oa rannvro c'henidik an darn vuiañ eus an drevadennerien. Adalek deroù ar {{Vvet kantved kt JK}} avat e teuas levezon [[Aten]] da vout anat er c'horn-bro. A-hed kantvedoù kentañ hon amzer en em strewas ar savouriezh c'hresian dre [[Pontos (bro)|Bontos]], war aodoù su ar Mor Du, e [[Turkia]] an Norzh bremañ. Un nebeud aspadennoù eus ar mare-se zo deuet betek ennomp : dismantroù mogerioù-difenn, tiez hag azeulidoù, ha tammoù eus kolonennoù<ref>Kubijovyč, 1949, p. 801.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="En Henamzer"> AncientTownOlvia.jpg|Olvia (~650 kt JK) Tyras4.jpg|Aspadennoù eus Tyras (~ 600 kt JK) Херсонес Таврійський.jpg|Dismantroù e C'hersonesus, [[Krimea]]<br>(~ 450 kt JK) </gallery> === Krennamzer === [[File:Kerch ChurchOfStJohn.jpg|thumb|upright 1.3|Iliz ''Sant-Yann-Badezour'' Kertch]] ;Uhelañ Da heul distrujoù e-pad [[Mare an divroadegoù]] (~[[300]] – ~[[800]]) e voe adkroget gant savouriezh an trevadennoù gresian war aodoù ar Mor Du e marevezh [[Impalaeriezh roman ar Reter|Impalaeriezh Byzantion]]. Ilizoù [[kristeniezh|kristen]] e voe ul lodenn vat eus savadurioù heverk ar mare, kalz anezho oc'h implijout elfennoù eus an dismantroù. C'hersonesous e voe kreizenn savouriezh an azeuldioù e dibenn an Henamzer hag e deroù ar [[Grennamzer]]. Kalz eus ilizoù kristen ar mare abretañ (IV{{vet}} – VII{{vet}} kantvedoù) a veze savet war dres ur [[kroaz|groaz]], levezonet ma vezent gant savouriezh ar [[Reter-Kreiz]], hogen paot e oa ar c'hrenndioù ivez, eleze savadurioù war dres ur c'helc'h. Er VII{{vet}} – IX{{vet}} kantvedoù e teuas war wel pennilizoù romanek, met stummoù etre kroaz, kelc'h ha romanek a voe savet ivez. An iliz ''Sant-Yann-Badezour'' (Церква Івана Предтечі, VIII{{vet}} kantved) e Kertch eo ar monumant e giz Byzantion a zo bet gwarezet ar gwellañ<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 801-802.</ref>. Ar Stad Rus Kyiv (~[[880]]–[[1240]]) e voe diagentourez Ukraina, Rusia ha [[Belarus]] koulz ha diagentourez [[sevenadur]] pep hini, o savouriezh e-barzh. A-raok ma voe kristenaet Rus Kyiv da vat dre [[badeziant|vadeziant]] ar priñs [[Volodymyr Iañ Kyiv|Volodymyr I{{añ}}]] e [[988]] e oa dija eus an doare savouriezh a voe en ilizoù, pa oa azeuldioù kristen er vro abaoe ar I{{añ}} kantved goude JK, ha meneg zo eus azeuldioù kristen e Kyiv e [[945]]. Ilizoù [[Iliz Ortodoks|ortodoks]] bihan e oant, graet e [[koad|prenn]], bet savet gant pep a gumuniezh nebeut a dud enni. Levezonet-don gant savouriezh Byzantion e oa hini Kyiv, ha gant ar priñs e voe pedet mistri c'hresian evit ma savfent an ilizoù kentañ e mein, ar pezh ne viras ket e oa an doare romanek er vro ivez.<br> Alies e veze un niver bras a goupolennoù war an ilizoù-meur brasañ, ar pezh a c'hellfe bout un aspadenn eus azeuldioù ar relijionoù slavek rak-kristen. Unvan a-walc'h e oa savouriezh Rus Kyiv en deroù, a-raok ma vefe liesseurtaet a lec'h da lec'h<ref>Aseev, Y. S. & C'harlamov, 2001, pp. 835–884.</ref> Meur a savadur e Kyiv zo deuet betek ennomp eus marevezh Rus Kyiv : * iliz ''an Deog'' (Десятинна церква, [[986]]-[[996]]) ; * an Nor Alaouet (Золоті ворота, [[1017]]-[[1024]]) ; * iliz-veur ''Santez-Sofia'' (Софійський собор, [[1017]]-[[1037]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' (Успенський собор, [[1073]]) ; * iliz-veur ''Sant-Mikael'' (Михайлівський собор, [[1088]] ; * manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret (Михайлівський Золотоверхий монастир, [[1108]]) ; * iliz-dor ''An Drinded'' (Троїцька надбрамна церква, [[1108]]) ; * iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' / Iliz ''Ar Gouskedigezh'' (Церква Успіння Пресвятої Богородиці, [[1132]]) ; * iliz manati ''Sant-Kiril'' (Кирилівський монастир, [[1140]]) ; * iliz ''An Tri Hierark'' (Церква Трьох Святителів, {{XIIvet kantved}}) ; * iliz ''Ar Salver'' (Церква Спаса на Берестові Л.jpg, {{XIIvet kantved}}). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Kyiv"> Church of the Tithes (postcard 2).jpeg|Iliz ''An Deog'' Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|An Nor Alaouret 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg|Iliz-veur ''Santez-Sofia'' 80-391-9007 Kyiv St.Michael's Golden-Domed Monastery RB 18 (cropped).jpg|Manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret Kiev-.3-prelates-Church.png|Iliz ''An Tri Hierark'' Церква Богородиці Пирогощої.jpg|Iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' St Cyril's Monastery (Panorama).JPG|Manati ''Sant-Kiril'' Церква Спаса на Берестові Л.jpg|Iliz ''Ar Salver'' Собор Успенський2.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Святі місця.jpg|Iliz-dor ''An Drinded'' Михайловский Выдубицкого.jpg|Iliz-veur ''Sant-Mikael'' </gallery> Un niver bras eus ar savadurioù-se zo chomet dibistig pe dost betek bremañ, met lod anezho zo bet adsavet o diavaez er stil barok ukrainek etre ar XVI{{vet}} hag an XVIII{{vet}} kantvedoù, evel an iliz-veur ''Santez-Sofia'', iliz ''Ar Salver'' hag iliz manati ''Sant-Kiril''. An Nor Alaouret a voe adsavet e [[1982]], hogen fall e oa bet kavet an ober gant lod istorourien an [[arz]]où hag ar savouriezh war zigarez ma oant ur "faltazi advevelour" (фентезі-відродження ''fentezi-vidrodjennya''). Meur a savadur e [[Tchernihiv]] (Чернігів, en Norzh) a ziskouez savouriezh Rus Kyiv : * iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' (Спасо-Преображенський собор, 1024–[[1036]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e manati Yelets (Успенський Єлецький монастир, [[1060]]) ; * iliz ''Sant-Elia'' (Іллінська церква, [[1078]]) ; * iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' (Собор Бориса й Гліба, [[1120]]–[[1123]]) ; * iliz ''Santez Paraskeva'' (святої Параскеви церква, XII{{vet}} kantved, bet adsavet er [[bloavezhioù 1940]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Tchernihiv"> Зимовий Чернігів, Спасо-Преображенський собор, 5 грудня 2023 р.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' Чернігів Успенський Єлецький жіночий монастир 6.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Чернігів. Іллінська церква.JPG|Iliz ''Sant-Elia'' Борисоглібський собор 11 квітня 2024 року.jpg|Iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' 2016 Чернигов Пятницкая церковь фото-03.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' </gallery> Lod savadurioù damwarezet eus ar Grennamzer zo e meur a lec'h e kostezioù Kyiv ha Tchernihiv, evel en Oster (Остер) ha Bilohorodka (Білогородка). E Kaniv (Канів) e voe adsavet lodennoù eus an iliz ''Sant-Jorj'', a zo bet savet er [[bloavezhioù 1140]]. E rannvroioù hanternozel ha kornôgel Ukraina ez eus c'hoazh skouerioù eus savouriezh Rus Kyiv, evel an iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch (Овруч), bet savet e [[1190]] hag adsavet e [[1907]]–[[1909]], iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr (Володимир), bet savet e [[1160]] hag adsavet e [[1896]]–[[1900]], hag an iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove (Шевченкове) e-kichen Halych (Галич), bet savet e-tro [[1200]] hag adsavet e [[1998]]. E Halych hag en trowardroioù anezhi ez eus bet kavet diazezoù meur a iliz, en o mesk dismantroù iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Krylos (Крилос), bet savet diwar urzh ar priñs Yaroslav Osmomysl (Ярослав Осмомисл, ~[[1135]]-[[1187]]). Al levezon romanek a gaver war diriad Halych, nebeutoc'h e Tchernihiv, ha nebeutoc'h c'hoazh e Kyiv<ref>Kubijovyč, 1949, p. 803.</ref>. Bihan-bihan eo an niver a aspadennoù eus savouriezh nann-relijiel Rus Kyiv. <gallery mode="packed" heights="180px" caption=E kêrioù all"> Юр'їва божниця в Острі.jpg|Iliz ''Sant-Mikael'' en Oster Білогородкацерква.jpg|Iliz Bilohorodka Успенський собор Канів.jpg|Iliz ''Sant-Jorj'' e Kaniv Церква Святого Василія м. Овруч.jpg|Iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch Włodzimierz wołyński sobór widok ogólny.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr Saint Panteleimon Church, Shevchenkove, Ukraine-6297.jpg|Iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove </gallery> ;Diwezhañ [[File:46-101-0548 Lviv Latin Cathedral RB 18.jpg|thumb|Iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' e Lviv.]] A-hed an XIII{{vet}} hag ar XIV{{vet}} kantvedoù ne voe savet ilizoù hogos nemet er rann gornôgelañ eus tiriad Ukraina a vremañ, setu perak e kaver ken nebeut a skouerioù eus ar [[Arkitektouriezh c'hotek|savouriezh c'hotek]] eno. Lod elfennoù gotek a c'heller gwelet avat en iliz-veur [[armenia]]t [[Lviv]] (Львів ), bet savet e [[1363]], en iliz ''Sant-Nikolaz'' (XIV{{vet}} kantved) e Lviv ivez, en iliz ''Ar C'hinivelezh'' e Halych (dibenn ar XIV{{vet}} kantved) hag e manati Mejyritch (XV{{vet}} kantved) e Volhynia (Волинь, e gwalarn ar vro). Brasañ savadur gotek en Ukraina eo iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' (Латинський катедральний собор), lesanvet "an iliz-veur [[latin]]" (Латинський собор) e Lviv, bet peursavet e dibenn ar XIV{{vet}} kantved ([[1360]]-[[1481]]). Er c'hantvedoù war-lerc'h (XV{{vet}} ha XVII{{vet}}) en em strewas a-nevez doare Byzantion er rannvroioù istorel [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія), Boukovina (Буковина), Halychyna (Галичина, ha ''Galicja'' e [[poloneg]]) ha Podillya (Поділля). Adalek ar XIV{{vet}} kantved, brezelioù dizehan ha lezennoù trevadennel nevez an noblañs e Republik an Div Vroad (poloneg : ''szlachta'' ''chlac'hta'', ukraineg : шляхтаan ''chlyac'hta'', "noblañs") a lakaas sevel [[kastell|kestell]] ha mogerioù-difenn. Unan eus ar benngaserien al luskad e voe ar priñs polonat Fiodor Koriatowicz (ukraineg : Федір Коріятович ; †[[1414]]) a rene war Briñselezh Podillya (Подільське князівство, [[1363]]-[[1394]]). Meur a gastell zo bet savet d'ar mare-se, hag un iliz-veur dibar : ''An Erbedenn Santel'' (Свято-Покровська церква), bet savet e Soutkivski (Сутківці, etre Lviv ha Kyiv) e [[1475]], a zo kreñvaet<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 804-806.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savadurioù kreñvaet"> Меджибізький замок 0448-1.jpg|Kastell Mejyritch (kent [[1146]]) 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 18.jpg|Kreñvlec'h C'hotyn (XIII{{vet}} - XV{{vet}} kantvedoù) Вірменський собор. Львів.JPG|Iliz-veir armeniat Lviv ([[1363]]-[[1370]]) Lutsk castle tower.jpg|Tour dor kastell Loutsk (XIV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок «Паланок» 5.jpg|Kastell Palanok (XIV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) Троїцька церква Межиріч.jpg|Manati Mejtyrich (XV{{vet}} kantved) Sutkivtsi.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn Santel'' (1475) Пам’ятник .Юрій Дрогобич.Костел та дзвіниця.JPG|Iliz ''Sant-Bartolome'' e Drohobytch (XV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок князів Острозьких.jpg|Tour kastell Ostroh (XV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) </gallery> === Amzer a vremañ === ;Uhelañ En Ukraina ar {{XVIvet kantved}} en em skignas savouriezh an [[Azginivelezh]], a voe degemeret gant meur a geoded dizalc'h. Eus [[Italia]] e teue an darn vuiañ eus ar savourien.<br> E Marc'hallac'h (Площа Ринок) Lviv hag en trowardroioù ez eus skouerioù heverk eus ar stil-se : An Ti Du (Чорна кам'яниця, [[1577]]),ar palez Korniakt (Палац Корнякта, [[1580]]), ar palez Bandinelli (Палац Бандінеллі, [[1593]]), ar chapel Boim (Каплиця Боїмів, [[1615]]), ar chapel Kampian (Каплиця Кампіанів, [[1620]]) ; meur a skouer zo tro-dro da iliz ''Ar C'horreidigezh'' : an Tour Kornakt (Башня Корнякта, [[1572]]-[[1578]]), chapel an Tri Hierark (Каплиця Трьох Святителів, 1578), hag an iliz he-unan. Levezonet gant ar savouriezh ukrainek-rik ez eo bet savet an daou a zo bet meneget da ziwezhañ. E dibenn ar XVI{{vet}} kantved hag e deroù ar XVII{{vet}} e voe savet ilizoù en ur gemmeskañ doare an Azginivelezh hag an hengoun ukrainek : e Chtchyrets, Horodok, Loutsk, Novoselytsia ha Sokal pergen. D'ar mare-se e voe adsavet ilizoù kozh e Kyiv, Tchernihiv, Oster, Pereiaslav, Kaniv and Novhorod-Siverskyi en ur lakaat lod elfennoù eus an Azginivelezh enno. Elfennoù eus an Azginivelezh diwezhañ a weler ivez en ilizoù [[Iliz katolik roman katolik roman]] e Lviv, e Loutsk hag e Kamyanets-Podilskyi (Кам'янець-Подільський, er gevred da Lviv).<br> Ur stil etre mare an Azginivelzeh ha hini ar barok zo en ilizoù ''Santez Paraskeva'' e Lviv (XII{{vet}}-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e [[1644]]) ha ''Sant-Elia'' ([[1656]]) e Soubotiv (Суботів, er gevred da Gyiv)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 806-808.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e Lviv"> Площа ринок 04.JPG|Ar Marc'hallac'h Львів, Вежа Корнякта.jpg|Tour Korniakt (1572-1578) Львів. Площа Ринок 4 (1).JPG|An Ti Du (1577) Львів, Каплиця трьох святителів.jpg|Chapel an Tri Hierark (1578) Korniakt Palace P1630166.jpg|Palez Korniakt (1580) 10Палац Бандінеллі.JPG|Palez Bandinelli (1593) Chapel of Kampian family.jpg|Chapel Kampian (1620) Церква святої Параскеви П'ятниці, Львів.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' (XII{{vet-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e 1644) </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e lec'hioù all"> Петропавлівська церква (Кам'янець) P1770643.jpg|Iliz ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamyanets-Podilskyi (XVI{{vet}} kantved) 2015 Sokal, Cerkiew św. Mikołaja 01.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Sokal (XVI{{vet}} kantved) Novsev monastery.jpg|Manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi (XVII{{vet}} kantved) Кафедральний костел святих Петра і Павла 1.jpg|Iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Loutsk ([[1616]]-[[1646]]) Іллінська церква (Суботів).jpg|Iliz ''Sant-Elia'', Soubotiv ([[1656]]) </gallery> ;Marevezh ar Gozaked e Kreizukraina hag Ukraina ar Reter Da vare ar [[Kozaked`|Gozaked]] (козаки́) ''hetmanat'' (Гетьма́нщина ''Hetmánchtchyna'') – eleze aozadur tiriadel, politikel, milourel ha kevredigezhel ar Gozaked ''zaporozki''<ref>''zaporozki'' : diwar anv o c'hreñvlec'h e Zaporojjia, er gevred, war ribl dehou ar stêr Dnipro.</ref>, a oa renet gant un ''hetman'', komandant an armeoù – e teuas an doare barok ukrainek war wel, er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}}kantvedoù. Un arouez eus ar vrientinelezh kozak e oa, ha disheñvel e oa diouzh ar barok a oa en [[Europa ar C'hornaoueg|Europa ar C'hornôg]] dre ma oa eeunoc'h ha diginkloc'h ; abalamour da se e vez anvet "barok ukrainek" (українським бароко) pe "barok kozak" (козацьким бароко)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CA%5CBaroque.htm |title=Baroque @ Internet Encyclopedia of Ukraine|accessdate=15 Ebr 26}}.</ref>. A-douez ar skouerioù koshañ eus ar barok ukrainek emañ an iliz-veur ''Sant-Nikolaz'' e Nizhyn (Ніжин, en Norzh). E Kyiv, Tchernihiv, Berejany (Бережани, er C'hornôg), Loubny (Лубни, er Biz), [[C'harkiv]], Romny (Ромни, er Biz ivez), Soumy (Суми, er Biz c'hoazh) ez eus skouerioù all. D'ar mare-se ivez e voe adtreset ha brasaet an darn vrasañ eus ilizoù krennamzerel Rus Kyiv. Bolzoù-to ha kinkladurioù a voe ouzhpennet, evel en iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv (a voe adsavet e [[1691]]-[[1705]]). Meur a vonumant nann-relijiel a voe savet en doare barok ukrainat ivez, evel ar feunteun ''Samzun'' (Фонтан Самсон) e Kyiv ha Ti Lyzohoub (Будинок Лизогуба) e Tchernihiv ; brudet eo lod savourien ar mare : an Ukrainiz Stepan Demyanovitch Kovnir (Степан Дем'янович Ковнір, [[1695]]–[[1786]]) hag Ivan Grigorovitch-Barsky (Іван Григорович Григорович-Барський, [[1713]]–[[1791]]), hep lezel a-gostez ar Rus Osip Dmitrievitch Startsev (ruseg : Осип Дмитриевич Старце, † kent [[1714]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kozak"> Собор святого Миколая Чудотворця (Ніжин).jpg|Iliz-veur ''Sant-Nikolaz'', Nizhyn ([[bloavezhioù 1650]]) 63-101-1002 Покровський собор. Харків.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn'', Kharkiv (1689) Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|Ti Lyzohoub ([[bloavezhioù 1690]]) Мгарський Спасо-Преображенський собор (пд.).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', manati Mhar (1684-1692) Чернігів. Свято-Троїцький собор.JPG|Iliz-veur ''An Drinded'', Tchernihiv (1679-1695) Георгіївський_собор-2.JPG|Iliz-veur ''Sant-Jorj'', manati Vydoubytchi, Kyiv (1696) Любеч..JPG|Ti Poloubotok, Lyoubetch (deroù an XVIII{{vet}} kantved) Воскресенський собор 06.jpg|Iliz ''An Dasorc'hidigezh'', Soumy (1702) Спасо-Преображенський Собор (Прилуки).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Pryluky (1710-1720) Podil 26 09 13 197.jpg|Iliz ''An Degemenn'', Kyiv (1740) Полкова канцелярія. Козелець.jpg|Kañsellerezh-rejimant, Kozelets (1740-1760) Фонтан Самсона 02.jpg|Feunteun ''Samzun'', Kyiv (1748-1749, ratreet) </gallery> Bez' ez eus en Ukraina ar C'hornôg skouerioù eus ar barok kornôgel, dreist-holl eus re Polonia ha [[Vilnius]] e Lituania<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 808-809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kornôgel en Ukraina"> Lviv Bernardine monastery.jpg|Iliz ar Verneziz, Lviv <br>[[1600]]-[[bloavezhioù 1630]]) 61-224-0001 Zbarazh Castle RB 18.jpg|Doa kastell Zbarazh (1626–1631) Підгорецький замок з повітря.jpg|Kastell Pidhirtsi (1635–1640) Ратуша (Кам'янець-Подільський) Panorama2.jpg|Ti-kêr Kamianets-Podilskyi (XIV{{vet}}-XVI{{vet}} kantvedoù, bet ratreet e 1754) Бережани Церква Святої Трійці.jpg|Iliz-veur ''An Drinded'', Berejany (1768) Трiумфальна арка DSC 7659.JPG|Dor iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamianets-Podilskyi (1781) </gallery> === Marevezh an Impalaeriezh === ;Barok diwezhañ Tra ma veze Ukraina ar Reter ha Kreizukraina enframmet donoc'h-doañ en [[Impalaeriezh rusian|Impalaeriezh rus]] e c'hallas savourien rus kas o raktresoù da benn er gweledvaoù livus a gaved e meur a gêr ha korn-bro. Unan eus skouerioù ar savouriezh rokoko eo iliz ''Sant-Andrev'' (Андріївська церкваn, [[1747]]–[[1754]]) e Kyiv, bet savet gant an Italian Bartolomeo Rastrelli ([[1700]]-[[1771]]), a labouras kalz e Rusia. Ur skouer all eno, gant Rastrelli ivez, eo ar palez Mariinskyi (Маріїнський палац) a voe savet evit an impalaerez [[Elesbed Iañ (Rusia)|Yelizaveta Petrovna]]. Unan eus savourien bennañ marevezh ar barok diwezhañ en Ukraina e voe an [[Alamagn|Alaman]] Gottfried Johann Schädel ([[1690]]-[[1752]]), a renas savidigezh befrez ar manati Kyiv-Pechersk Lavra (Києво-Печерська лавра, [[1736]]-[[1745]]) ha tour an iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv ([[1748]] ; gantañ e voe treset iliz-veur ''Sant-Jorj'' e Lviv ([[1744]]–[[1764]]) hag iliz ''An Erbedenn'' e Podil ([[1772]], a-douez labourioù all<ref name="K810">Kubijovyč, 1949, p. 810.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok diwezhañ"> Vyshnivets Palace P1620010.jpg|Palez Vychnivets ([[bloavezhioù 1730]]) Києво-Печерська лавра (67).jpg|Befrez Kyiv-Pechersk Lavra (1736-1745) St. Andriy's Church in Kyiv.jpg|Iliz ''Sant-Andrev'' , Kyiv (1747-1754) Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg|Palez Mariinskyi, Kyiv (1744-1752) Ратуша Бучач (2).jpg|Ti-kêr Boutchatch(1743-1758) Собор Різдва Козелець 1.jpg|Iliz-veur ''Ar C'hinivelezh'', Kozelets (1752-1763) Почаїв Успенський собор-4.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'', Potchaiv Lavra (1771-1791) </gallery> ;Nevezklaselezh A-c'houde bout bet trec'h e meur a vrezel lerc'h-ouzh-lerc'h war an [[Impalaeriezh otoman]] hag he gwazer [[C'hanelezh Krimea]], Rusia a aloubas holl Ukraina ar Su ha Krimea. Adanvet «&nbsp;Rusia Nevez&nbsp;» (ruseg : Новороссия, ''Novorossia''), an tiriadoù-se a oa da vout trevadennet, ha kêrioù nevez evel C'herson, Mykolai], Odesa ha [[Sevastopol]] a voe diazezet. Skouerioù eus savouriezh an Impalaeriezh rus zo enno.<br> E-kerzh ren an ''hetman'' ukrainat diwezhañ, Kirill Razoumovskyi (ukraineg : Кирило Григорович Розумовський, [[1728]]-[[1803]]), meur a geoded d'ar Gozaked hetmanat evel Hloukhiv (Глухів), Batouryn (Батурин) ha Kozelets o devoa raktresoù meur a vije savet gant ur savour gopret eus "Rusia Vihan" (Мала Русь), da lavaret eo an darn vrasañ eus Ukraina a vremañ, anvet Andrey Kvasov (ruseg : Андрей Васильевич Квасов, ~[[1720]] – ~[[1770]]).<br> A-douez ar savadurioù heverk a zo bet savet dindan ren K. Razoumovskyi hag a zo deuet betek ennomp ez eus palezioù e Yahotyn (Яготин) ha Batouryn. Skouerioù all eus ar savouriezh nevezklaselour-se en Ukraina eo ar palezioù a weler e Vychnivets (Вишнівець)<ref name="K810" /> ha Katchanivka (Качанівка, en Oblast Tchernihiv), an arsellva e Mykolaiv (Миколаїв), manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi, ha maner Samtchyky (Самчики). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An nevezklaselezh en Ukraina"> Палац К.Розумовського Панорама Батурин.jpg|Ar palez Razoumovsky e Batouryn (1799-1803) Спасо-Преображенський собор Н.Сіверський.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Novhorod-Siverskyi (1791-1806) Качанівка 7855.jpg|Palez Katchanivka (1770-1824) Садиба в селі Самчики.jpg|Maner Samchyky (deroù an XIX{{vet}} kantved) Mykolayiv Astronomical observatory.jpg|Arsellava Mykolayiv (1821) Палац в Самчиках-2.jpg|Palez Samtchyky (XIX{{vet}} kantved) </gallery> ;Impalaerded, Dibaberezh ha Romantelouriezh Un doare savouriezh nevez, anvet «&nbsp;Impalaerded&nbsp;» a reas berzh en Ukraina e deroù an {{XIXvet kantved}}. Skouerioù anezhañ a gaver e savadurioù lik koulz ha relijiel A-c'houde ar bez a oa bet lakaet gant Rusia e [[1801]] war an doare ukrainek da sevel ilizoù e voe ar savouriezh ukrainek dindan veli raktresoù klasel degemeret gant ar pennadurezhioù e [[Moskov]] ha [[Sankt-Peterbourg]]. Elfennoù eus doare broadel Ukraina a voe miret gwelloc'h er C'hornôg. Er c'hêrioù bras (Kyiv, C'harkiv, C'herson, Lviv, Odesa, Tchernivtsi) e voe diorroet ar savouriezh dindan levezon an Dibaberezh, an Nevez-Azginivelezh ha doareoù all deuet eus Europa ar C'hornôg. En eil hanterenn ar c'hantved, ar Romantelouriezh, a anver ar stil Rus-ha-Byzantat, a reas berzh er sevel ilizoù dreist-holl : an iliz-veur ''Sant-Volodymyr'' (Володимирський собор) el lec'hienn henc'hresian [[C'hersones]] zo ur skouer vat eus ar c'hiz-se. <gallery mode="packed" heights="180px"> Romny ascension church.jpg|Iliz ''Ar Bignidigezh'', Romny (1795-1801) Київ. Колона Магдебурзького права.jpg|Monumant Lezenn Magdeburg, Kyiv (1802) Паркова дорога - Церква Миколи на Аскольдовій могилі DSC 4993.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Kyiv (1809–1810) Церква Рiздва Богородицi 1806. Прилуки.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Prylouky (1806-1815) Будинок контрактовий, Київ Межигірська вул., 1.JPG|Ti ar C'hevratoù (Контрактовий будинок), Kyiv (1815-1817) 1 Market Square, Lviv (05).jpg|Ti-kêr Lviv (1827-1835) Kharkiv Uspensky Cathedral Belltower from Sobornyi descent, 2017.jpg|Befrez iliz-veur ''Ar Gouskedigezh'', C'harkiv (1844) Ратуша, Чернівці.jpg|Ti-kêr Tchernivtsi (1843-1847) Дзвіниця...jpg|Befrez iliz ''Santez-Katell'', Kyiv (1857) Володимирський собор (Херсонес) 1к.jpg|Iliz-veur ''Sant-Volodymyr'', C'hersones (1861-1891) Blagoveschensky Cathedral - 01.jpg|Iliz-veur ''An Degemenn'', C'harkiv (1888-1901) </gallery> ;Dibenn an XIX{{vet}} ha deroù an XX{{vet}} kantvedoù Div skol bouezus a levezonas ar savouriezh ''[[Arz Nevez|Art Nouveau]]'' en Ukraina : al luskad ''Wiener Secession'', ur skourr eus an ''Ar Nouveau'' bet ganet e [[Vienna|Wien]]] ([[Aostria]]) e [[1897]], hag al luskad ''Art Moderne'' deuet eus [[Bro-C'hall]]. Skouerioù eus giz an ''Art Nouveau'' eo [[porzh-houarn]] Lviv, ha savadurioù e Kyiv, C'harkiv, Odesa.<br> Adalek 1900 e krogas ur stil savouriezh broadel ukrainek nevez da zont war wel, an ''Art Nouveau ukrainek'', a-drugarez da labour savourien ukrainek, hini Vasyl Grigorovitch Krytchevskyi ([[1873]]-[[1952]]) pergen. Levezonet gant ar savouriezh ulrainek hengounel hag ar barok ukrainek eo ar stil-se<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 813-814.</ref>. E rann gornôgel Ukraina, a zo bet en Aostria-Hungaria, e kaver ar stil-se ivez : [[c'hoariva]] Lviv zo ur skouer anezhañ. <gallery mode="packed" heights="180px"> Cernauti Residentia 04.jpg|Annez ar benneskibien, Tchemivtsi (1864-1882) Massandra Back.JPG|Palez Masandra, Krimea (1881-1882 ; 1892-1902) Operniy-11.jpg|C'hoariva Odesa (1887) Львівський національний академічний театр опери та балету імені Соломії Крушельницької 13.jpg|C'hoariva Lviv (1897-1900) Національна Опера.jpg|Opera Kyiv (1898-1901) Будинок із химерами-2.JPG|Ti Horodetskyi, Kyiv (1901-1902) Залізничний вокзал (Жмеринка) 01.JPG|Porzh-houarn Jmerynka (1899-1904) Покровська церква. с. Плішивець.jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Plichyvets (1902-1906) Poltava Zemstvo SAM 0439 53-101-0523.JPG|Sez Gouarnelezh Poltava (1903-1908) Lviv railway station2.png|Porzh-houarn Lviv (1904) Kharkiv Academy of Design and Arts.jpg|Skol an Arzoù, C'hharkiv (1912-1913) </gallery> === XX{{vet}} kantved === ;Deroù ar marevezh soviedel (1918-1939) Goude [[Dispac'h miz Here]] ([[1917]]-[[1923]]) ha [[Brezel diabarzh Rusia]] (1917-[[1922]]), an darn vrasañ eus tiriad Ukraina a voe enlakaet en ur Stad [[komunouriezh|komunour]] nevez anvet [[Republik Soviedel Ukraina]]. Adalek neuze e klaskjod a-zevri diorren ur stil savouriezh ukrainek nevez er vro, unan distag diouzh an doareoù rus. E deroù ren Soviediz e voe embannet lezennoù ukrainek-rik hag a vroudas savourien ar vro da implijout tresoù broadel ker rik all en o labour, endra voe skoueriekaet ar savouriezh dre vras : an holl gêrioù a resevas raktresoù a rankent heuliañ evit o savadurioù nevez. Ne voe ket lakaet an tresoù broadel da ziazez ar savouriezh nevez neuze, peogwir e troas gouarnamant ar Republik Soviedel da unan savadurelour – eleze troet war-du ur savouriezh diazezet war ar gomunouriezh, an [[teknologiezh|deknologiezh]] ha dafar an dazont ([[dir]] ha [[gwer]] peurgetket). E pad 15 vloaz e voe C'harkiv, er Reter, kêr-benn Ukraina soviedel. Kerkent ha staliet ar Republik soviedel e voe lakaet e pleustr ur raktres evit distrujañ he neuz "bourc'hizel-ha-kevalaour" ha sevel ur gêr-benn nevez. Ur savour rus yaouank, Viktor Trotsenko ([[1888]]-[[1978]]) a ginnigas ul leurgêr ec'hon e kreiz-kêr, gronnet gant savadurioù bras arnevez, alese pimpatrom ar savouriezh savadurelour en URSS : al Leurgêr Dzerjinskyi (Майдан Свободи, ''Maydan Svobody'', "Leurgêr ar Frankiz" hiziv ; 11,9 [[hektar]] eo he gorread).<br> An hini brudetañ eus ar savadurioù-se eo Derjprom (Держпром ; ruseg : Госпром ''Gosprom''), ar c'hentañ [[skraber-oabl]] savet gant Soviediz ([[1925]]-[[1928]]) hag ar savadur uhelañ en Europa ar mare ; arouez C'harkiv eo hiziv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Leurgêr Dzerjinskyi, C'harkiv"> Buildings Dzerzhinsky Square in Kharkov.jpg|War sevel, e-tro 1930.<br>En tu kleiz emañ sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina. Kharkov Dzerzhinsky Square (1943).jpg|E 1943. </gallery> Ur skouer all eus ar savouriezh savadurelour en Ukraina e deroù URSS eo savlec'h [[tredan|dourdredan]] an [[Dnipro]] e Zaporijjya (Запоріжжя), bet savet e [[1927]]-[[1941]]). <gallery mode="packed" heights="180px"> Держпром 122.jpg|Derzhprom, Kharkiv<br>(1925–1928) Київ Лісоінженерний інститут 02.jpg|Ensavadur ar C'hoadegi, Kyiv (1925-1927) Центральні вікна "палацу Ілліча".jpg|Palez al Labour, Dnipro (1926-1932) Київ-Пасажирський DSC 5417.jpg|Porzh-houarn e Kyiv (1927-1932) Дніпрогес з висоти.jpg|Savlec'h dourdredan Dnipro (1927-1941) Užhorod, budova pošty.jpg|Ti-post kreiz, Oujhorod (1928–1932) Ратуша (Івано-Франківськ).jpg|Ti-kêr Ivano-Frankivsk, (1928-1935) 7 Prospekt Shevchenka, Lviv (01).jpg|Ti ar Sindikadoù, Lviv (1929) Центральна естрада в парку перед мармуровим палацом. Моршин.jpg|Feunteun e Morchyn (bloavezhioù 1930) Костел Матері Божої Остробрамської, Львів (01).jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Lviv (1931–1938) Канів Канівський музей Тараса Шевченка 1.jpg|Mirdi Broadel Chevtchenko, Kaniv (1935-1937) ЦУМ 20191010.jpg|Stal Vras Hollvedel (ЦУМ TsUM), Kyiv (1936-1939) 73-101-0320 DSC 0304.jpg|Ti an Ofiserien, Tchernivtsi (1937–1940) </gallery> ;Savouriezh stalinour Kêr-benn ur rannvro hepken e oa Kyiv d'ar mare, neuze ne veze ket taolet gwall vras ur pled outi ; er bloaz [[1934]] e voe lakaet da gêr-benn Republik Soviedel Ukraina, ur c'hemm bras hag a voe koustus-meurbet. D'ar mare-se e oa deuet war wel dija un nebeud skouerioù eus ar savouriezh [[Jozef Stalin|stalinour]], ha da heul al lezennoù ofisiel e voe savet un gêr nevez war an hini gozh – da lavaret eo e voe dismantret savadurioù hollbrizius evel ar manati ''Sant-Mikael e Volz-to Aour'' ([[1108]]-[[1113]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180112013845/http://oldkyiv.kiev.ua/1_mykhail.htm |title=The Monastery Of St. Michael Of The Golden Domes @ Lost landmarks of Kyiv|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, hag en arvar da vout distrujet ivez e voe an iliz-veur ''Santez-Sofia'' (XI{{vet}} kantved).<br> Ne voe ket kaset ar raktres da benn e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Un nebeud savadurioù stalinour koshoc'h eget ar brezel zo c'hoazh war o sav : sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina (hini Maodiernezh an Aferioù Estren hiziv) da skouer ; kazel tu an hanternoz hepken a voe savet, biskoazh n'eus bet eus hini ar su, a oa da vout savet e lec'h ar manati<ref>Hewryk, 1982, p. 15.</ref>. Ur skouer all eo savadur ar Rada Verc'hovna (Верховна Рада України, parlamant ar Republik), bet savet e [[1936]]-[[1938]] gant ar savour ukrainat Volodymyr Zabolotnyi ([[1898]]-[[1962]]). A-c'houde an distrujoù bras a zo bet e-pad an Eil Brezel-bed e voe ur raktres nevez evit adsevel kreiz-kêr Kyiv ; dre-se, ar vali C'hrechtchatyk a voe troet da unan eus pimpatromoù ar savouriezh stalinour. En holl e voe 22 raktres adalek [[1944]], hogen hini ebet ne voe kaset da bennvat dre ma vezent burutellet-garv. Erziwezh, e [[1948]] e voe kinniget ur gentel ziwezhañ hag a voe dreist an holl raktresoù all e-pad daou zekvloaveziad e kêr-benn Ukraina. Petra bennak ma voe birvilh en deroù, pa voe savet an ti-kêr, an ti-post ha savadurioù kentañ al Leurgêr Kalinina (''Maidan Nezalezhnosti'', "Leurgêr an Dizalc'h" hiziv, bet echuet e [[1955]]), buan e voe lakaet harz d'ar raktresoù gant politikerezh soviedel ar savouriezh : ''Hotel Ukraina'' (Готель Україна), da skouer, hag a oa da vout savet e penn al leurgêr gant ur savadur uhel ha mistr damheñvel ouzh skraberioù-oabl Stalin (ruseg : Сталинские высотки, lesanvet "ar Seizh C'hoar ") e Moskov, a voe diginklet hag echuet en ur stil divlaz. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Raktresoù evit asdevel kreiz-kêr Kyiv"> Kievplan2.jpg|Korbellet Kievplan1.jpg|Korbellet Kievfinalised plan.jpg|Degemeret </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savouriezh stalinour en Ukraina"> Кабінет Міністрів України 01.jpg|Savadur ar Gouarnamant, Kyiv (1936-1938) View from Hotel to football field - panoramio.jpg|Parlamant Ukraina, Kyiv (1936-1938) Адміністрація Президента України11.jpg|Savadur Prezidant Ukraina, Kyiv (1936-1939) Foreign Ministery.jpg|Maodiernezh an Aferioù Estren, Kyiv (echuet e 1939) Минугля - panoramio.jpg|Maodiernezh Greanterez ar Glaou,<br>Donetsk (1956) Головпоштамт. Початок осені.jpg|Ti-post kreiz, Kyiv (1952-1958) Київ Київська консерваторія 2.jpg|Akademiezh Vroadel ar Sonerezh, Kyiv (bloavezhioù 1890, adsavet e 1955-1958) Kiev Hotel Ukraina (Готель Україна) (51919738120).jpg|Hotel Ukraina, Kyiv (1955-1961) Харківський будинок зі шпилем.jpg|Leurgêr ar Vonreizh, C'harkiv (1950-1967) </gallery> ;Dibenn ar marevezh soviedel E [[1949]] e voe boulc'het chanter ar [[metro]] e Kyiv, a voe digoret e [[1960]]. Da vare Soviediz e veze kinklet an ehanoù en un doare flamm-flamm, met arverek hepken eo an ehanoù diwezhañ, ar re a zo bet savet goude 1960, kement-se en abeg d'ur c'hemm er politikerezh, ar pezh a weler c'hoazh er rouedadoù metro a voe savet diwezhatoc'h : hini C'harkiv ([[1967]]-[[1975]]), hini Kryvyi Rih (Кривий Ріг, e kreiz ar vro) e [[1986]] ha hini Dnipro ([[1995]]). D'ar mare-se e voe savet Palez ar Sportoù e Kyiv, Palez Ukraina e Kyiv ivez, ha "Bleunioù Ukraina" (Квіти України), e Kyiv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px"> Kyiv Palace of Sports.jpg|Palez ar Sportoù, Kyiv (1958-1960) Kiev monuments (146) rotated.jpg|Ehan C'hrechtchatyk e metro Kyiv (1960) Київ, Річковий вокзал, Поштова пл.jpg|Porzh Kyiv war an Dnipro (1957-1961) Lviv hotel, Lviv.jpg|Hotel Lviv (1965) Палац "Україна"-2.jpg|Leurgêr Ukraina, Kyiv (1965-1970) Yalta-Hotel Yalta-20-2017-gje.jpg|Leti Yalta, Yalta (1974-1977) Salute Hotel, Kiev (43004122884).jpg|Leti Salyout, Kyiv (1982-1984) Будівля по вул. Хорива.jpg|Karter Rozenberg, Kyiv (1983-1988) Zoloti Vorota metro station Kiev 2010 01.jpg|Ehan Zoloti Vorota, metro Kyiv (1989) Палац дітей та юнацтва.jpg|Palez ar Yaouankizoù, Dnipro (1990) </gallery> === Ukraina a vremañ === Digoroc'h war ar bed ha war doareoù all eo perzhioù arzel ar savouriezh a vremañ. Aliesoc'h-aliesañ e kaver tresoù goudevodern hag uheldeknologel e labour ar savourien ukrainat. A-raok enkadenn vedel an arc'hant e [[2007]]-[[2008]] e troas ar stil goudevodern rus ''kaprom'' (ruseg : Капром, diwar '''кап'''италисти́ческий '''ром'''анти́зм, '''''kap'''italistícheskiy '''rom'''antízm'', "romantelouriezh kevalaour") da vout heverk en Ukraina. Alies e vez peget al liketenn ''[[kitsch]]'' war ar stil-se<ref>{{uk}} Podgornaya, Aleksandra. {{cite web|url=https://mayak.org.ua/news/ljubit-ili-gnobit-chto-takoe-kaprom-i-pochemu-v-90-h-i-2000-h-procvetal-arhitekturnyj-kitch/ |title=Любить или гнобить? Что такое капром и почему в 90-х и 2000-х процветал архитектурный китч ("Karantez pe vac'herezh ? Petra eo kaprom ha perak e vleunias ar savouriezh kitsch er bloavezhioù 1990 ha 2000 ?") @ маяк / Tour-tan, 29/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, a zo ur meskad elfennoù klasel, modernelour ha savouriezh a vremañ.<br> Ur skouer eo Leurgêr ar Frankiz e Kyiv goude ma voe adsavet e [[2001]] hervez al Leurgêr Majevna (Манежная площадь, "Leurgêr ar Manej") e Moskov<ref>{{uk}} Stasyouk, Iryna. {{cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2021/10/18/shkidlyvi-rishennya-meriv-kyyeva-hto-najbilshe-zipsuvav-misto/ |title=Шкідливі рішення мерів Києва: хто найбільше зіпсував місто? ("Disentezioù fall mared Kyiv : piv zo bet o rivinañ kêr ar muiañ ?") @ Хмарочоса / Skraber-oabl, 18/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. Tra ma oad ouzh he sevel, ouzhpennet e voe ur greizenn-genwerzh danzouar ha meur a vonumant, en o zouez Monumant an Dizalc'hiezh (Монумент Незалежності). Abeg a voe kavet en adsevel rak elfennoù brizhistorel a oa ennañ, krennañ al lec'h foran a rae, ha diskaret e oa bet feunteun al leurgêr gozh<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/history/_majdan-ce-pisni-poplavskogo-ci-stala-kraschoyu-golovna-ploscha-krayini-za-30-rokiv/1048304 |title=Майдан - це пісні Поплавського. Чи стала кращою головна площа країни за 30 років ("Maidan – kanaouennoù Poplavski. Ha gwellaet eo bet leurgêr bennañ ar vro did=ndan 30 vloaz ?") @ Gazeta, 22/08/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg|Kendioù e Dnipro PrivatBank Headoffice.jpg|Sez PrivatBank, Dnipro Фасад Це́ркви Різдва́ Пресвято́ї Богоро́диці у Львові, на Сихові.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Lviv (1995-2000) Lwów - Plac Mickiewicza 02.JPG|Sez Ukrsotsbank, Lviv (1998-2005) KRMetrotram.jpg|Ehan Zarichna e metro Kryvyi Rih (1999) Залізничний вокзал Ужгород.JPG|Porzh-houarn Oujhorod (2003-2004) Parus Kyiv.jpg|Parus Business Centre, Kyiv (tu-kleiz, 2004-2007) Воздвиженка 2015.jpg|Vozdvyjenka, Kyiv SC-04.jpg|Skol-veur gatolik Ukraina, Lviv (2015-2017) Театр на Подолі.jpg|C'hoariva Akademek, Kyiv<br>(ratreet e 2017) </gallery> == Savouriezh lec'hel == "Savouriezh lec'hel" a reer eus an doareoù savadurioù "poblek", "boutin", "eus ar vro", eleze reoù ha n'int ket bet treset gant savourien a vicher. Hengounel eo ar chem-se, a zo bet treuzkaset a rumm da rumm. Pep rannvro en Ukraina he deus he stil dezhi a-fed savouriezh lec'hel : er [[Karpatoù|C'harpatoù]] (Карпати, e reter ar vro) ez eo ar prenn hag ar pri-douar an dafar diazez da sevel tiez. Diwar brenn ivez ez eo bet savet ar skouerioù heverkañ eus ar savouriezh ukrainek lec'hel, a zo relijiel ar braz anezhi : ilizoù ha befrezoù – hervez an hengoun e rank ar befrez bout distag diouzh an iliz (nemet war an harzoù gant Polonia er C'hornôg hag ar re gant Rusia er Reter, ma vez un doenn hepken d'ar befrez ha d'an iliz)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 815-816.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Тарасова світлиця.jpg|"Sal Taras" e Tchernetcha Hora 2005-08-13 Pirogiv 228.JPG|[[Milin-avel|Meilh]] IMG 2622-1.JPG|Mirdi ar C'hinkladurioù, Pereiaslav Museum_of_Folk_Architecture_and_Ethnography_in_Pyrohiv_-_old_house_-_2388.jpg|[[Loch]], Mirdi ar Savouriezh lec'hel, Pyrohiv </gallery> == Savouriezh tatar Krimea == Meur a savadur levezonet gant an [[islam]] zo deuet betek ennomp eus an amzer m'edo C'hanelezh Krimea o ren ([[1441]]–[[1783]]). Palez Bac'htchysarai, bet treset gant savourien deuet eus Italia, eus [[Persia]] hag eus Turkia eo an hini brudetañ. Monumantoù all zo en o sav c'hoazh, [[moskeenn]]où ha mozoleonoù turk (''türbeler'' "bez", ''türbe'' en unander). == Savouriezh yuzev == Kalzik [[sinagogenn]]où istorel zo bet miret en Ukraina, evel sinagogennoù-meur Charhorod (Шаргород, e mervent ar vro), Sataniv (Сатанів, er reter) ha Jovkva (Жовква, en Oblast Lviv). Elfennoù eus ar savouriezh lec'hel ukrainek a gaver er savadurioù-se<ref>Kubijovyč, 1949, p. 809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Hansaray1.jpg|Palez Bac'htchysarai (XVI{{vet}} kantved) Синагога в Шаргороді.jpg|Sinagogenn Charhorod </gallery> == Levrlennadur == * {{uk}} Kubijovyč, Volodymyr M. (rener) : Архітектура / ''Arc'hitektura''. Енциклопедія українознавства / "Holloueziadur ar studioù ukrainek", rann hollek, levrenn 3. München ha New York : Shevchenko Scientific Society in Europe, 1949 – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/encycl/eui075.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. * {{uk}} Aseev, Y. S. & C'harlamov, V. O. : Архітектура: дерев'яна і кам'яна / ''Arkhitektura: derev'yana i kam'yana'' ("Savouriezh : prenn ha mein"). Історія української культури / "Istor ar sevenadur ukrainek", levrenn 1. Kyiv : National Academy of Sciences of Ukraine, 2001 {{ISBN|978-966-00-0542-6}} – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/istkult/ikult12.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} {{Commonscat|Architecture of Ukraine}} [[Rummad:Istor Ukraina]] 6hjeawq2jpe8b8mypdb32e74qgp1shx 2187803 2187792 2026-04-15T19:03:51Z Ar choler 52661 /* Amzer a vremañ */ 2187803 wikitext text/x-wiki [[File:Лавра.jpg|thumb|upright 1.7|Manati ar Mougevioù e Kyiv (1051-1037). Dre neuz a frammoù liesdoare a zo bet savet ennañ a-dreuz an amzer e weler Istor Ukraina hag emdoadur ampartiz ar saverien.]] Ar '''[[savouriezh]] [[ukraina|ukrainek]]''' ([[ukraineg]] : Українська архітектура, ''Oukrayinsʹka arc'hitektoura'') a voe ganet e [[Stad]] [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]] (Київська Русь, ''Kyyivsʹka Rus''), en [[Europa ar Reter]]. Goude aloubadeg ar Stad gant [[Mongoled]] e kendalc'has ar savouriezh dibar-se da emdreiñ e priñselezhioù Galytsko-Volynke (Галицько-Волинське) ha, diwezhatoc'h, e [[Dugelezh Veur Lituania]]. Da vare ar [[Kozaked|Gozaked zaporozki]] (Запорозькі козаки)<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]].</ref> e teuas war wel un doare savouriezh ukrainek dibar, diwar levezon [[Republik an Div Vroad]] ([[1569]]-[[1795]]), eleze unaniezh [[Rouantelezh Polonia]] ha Dugelezh Veur Lituania. A-c'houde ma voe bet staget ribl kleiz an Dnipro ouzh Tsarelezh [[Rusia]] e [[1667]] e krogas ar savouriezh en Ukraina da forc'hañ : er Reter dindan levezon Rusia hag er C'hornôg dindan hini [[Aostria-Hungaria]]. Daoust da gement-se, Ukrainiz a gendalc'has da ober gant o zresoù broadel, tre betek deroù an {{XXvet kantved}}, a-dreuz [[URSS|ar marevezh soviedel]] hag Ukraina zizalc'h a vremañ. == Istor == === Henamzer === En [[Henamzer]] e voe savet ar c'hentañ monumantoù e [[maen|mein]] war diriad Ukraina a vremañ. Adalek an {{VIIIvet kantved kt JK}} en em stalias un niver bras a [[trevadenniñ|drevadennoù ]] [[Henc'hres|henc'hresian]] en aod hanternozel ar [[Mor Du]], ar re vrasañ anezho o vout Tyras (Bilhorod-Dnistrovskyi / Білгород-Дністровський en Oblast [[Odesa]] hiziv), Olvia (Ольвія), C'hersonesous (Χερσών, [[Kherson|C'herson]] hiziv), Theodosia (Феодосія / Feodosiya), Pantikapaion (Керч / Kertch hiziv).<br> En deroù e veze levezonet-don savouriezh an trevadennoù-hont gant hini [[Iona]], a oa rannvro c'henidik an darn vuiañ eus an drevadennerien. Adalek deroù ar {{Vvet kantved kt JK}} avat e teuas levezon [[Aten]] da vout anat er c'horn-bro. A-hed kantvedoù kentañ hon amzer en em strewas ar savouriezh c'hresian dre [[Pontos (bro)|Bontos]], war aodoù su ar Mor Du, e [[Turkia]] an Norzh bremañ. Un nebeud aspadennoù eus ar mare-se zo deuet betek ennomp : dismantroù mogerioù-difenn, tiez hag azeulidoù, ha tammoù eus kolonennoù<ref>Kubijovyč, 1949, p. 801.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="En Henamzer"> AncientTownOlvia.jpg|Olvia (~650 kt JK) Tyras4.jpg|Aspadennoù eus Tyras (~ 600 kt JK) Херсонес Таврійський.jpg|Dismantroù e C'hersonesus, [[Krimea]]<br>(~ 450 kt JK) </gallery> === Krennamzer === [[File:Kerch ChurchOfStJohn.jpg|thumb|upright 1.3|Iliz ''Sant-Yann-Badezour'' Kertch]] ;Uhelañ Da heul distrujoù e-pad [[Mare an divroadegoù]] (~[[300]] – ~[[800]]) e voe adkroget gant savouriezh an trevadennoù gresian war aodoù ar Mor Du e marevezh [[Impalaeriezh roman ar Reter|Impalaeriezh Byzantion]]. Ilizoù [[kristeniezh|kristen]] e voe ul lodenn vat eus savadurioù heverk ar mare, kalz anezho oc'h implijout elfennoù eus an dismantroù. C'hersonesous e voe kreizenn savouriezh an azeuldioù e dibenn an Henamzer hag e deroù ar [[Grennamzer]]. Kalz eus ilizoù kristen ar mare abretañ (IV{{vet}} – VII{{vet}} kantvedoù) a veze savet war dres ur [[kroaz|groaz]], levezonet ma vezent gant savouriezh ar [[Reter-Kreiz]], hogen paot e oa ar c'hrenndioù ivez, eleze savadurioù war dres ur c'helc'h. Er VII{{vet}} – IX{{vet}} kantvedoù e teuas war wel pennilizoù romanek, met stummoù etre kroaz, kelc'h ha romanek a voe savet ivez. An iliz ''Sant-Yann-Badezour'' (Церква Івана Предтечі, VIII{{vet}} kantved) e Kertch eo ar monumant e giz Byzantion a zo bet gwarezet ar gwellañ<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 801-802.</ref>. Ar Stad Rus Kyiv (~[[880]]–[[1240]]) e voe diagentourez Ukraina, Rusia ha [[Belarus]] koulz ha diagentourez [[sevenadur]] pep hini, o savouriezh e-barzh. A-raok ma voe kristenaet Rus Kyiv da vat dre [[badeziant|vadeziant]] ar priñs [[Volodymyr Iañ Kyiv|Volodymyr I{{añ}}]] e [[988]] e oa dija eus an doare savouriezh a voe en ilizoù, pa oa azeuldioù kristen er vro abaoe ar I{{añ}} kantved goude JK, ha meneg zo eus azeuldioù kristen e Kyiv e [[945]]. Ilizoù [[Iliz Ortodoks|ortodoks]] bihan e oant, graet e [[koad|prenn]], bet savet gant pep a gumuniezh nebeut a dud enni. Levezonet-don gant savouriezh Byzantion e oa hini Kyiv, ha gant ar priñs e voe pedet mistri c'hresian evit ma savfent an ilizoù kentañ e mein, ar pezh ne viras ket e oa an doare romanek er vro ivez.<br> Alies e veze un niver bras a goupolennoù war an ilizoù-meur brasañ, ar pezh a c'hellfe bout un aspadenn eus azeuldioù ar relijionoù slavek rak-kristen. Unvan a-walc'h e oa savouriezh Rus Kyiv en deroù, a-raok ma vefe liesseurtaet a lec'h da lec'h<ref>Aseev, Y. S. & C'harlamov, 2001, pp. 835–884.</ref> Meur a savadur e Kyiv zo deuet betek ennomp eus marevezh Rus Kyiv : * iliz ''an Deog'' (Десятинна церква, [[986]]-[[996]]) ; * an Nor Alaouet (Золоті ворота, [[1017]]-[[1024]]) ; * iliz-veur ''Santez-Sofia'' (Софійський собор, [[1017]]-[[1037]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' (Успенський собор, [[1073]]) ; * iliz-veur ''Sant-Mikael'' (Михайлівський собор, [[1088]] ; * manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret (Михайлівський Золотоверхий монастир, [[1108]]) ; * iliz-dor ''An Drinded'' (Троїцька надбрамна церква, [[1108]]) ; * iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' / Iliz ''Ar Gouskedigezh'' (Церква Успіння Пресвятої Богородиці, [[1132]]) ; * iliz manati ''Sant-Kiril'' (Кирилівський монастир, [[1140]]) ; * iliz ''An Tri Hierark'' (Церква Трьох Святителів, {{XIIvet kantved}}) ; * iliz ''Ar Salver'' (Церква Спаса на Берестові Л.jpg, {{XIIvet kantved}}). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Kyiv"> Church of the Tithes (postcard 2).jpeg|Iliz ''An Deog'' Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|An Nor Alaouret 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg|Iliz-veur ''Santez-Sofia'' 80-391-9007 Kyiv St.Michael's Golden-Domed Monastery RB 18 (cropped).jpg|Manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret Kiev-.3-prelates-Church.png|Iliz ''An Tri Hierark'' Церква Богородиці Пирогощої.jpg|Iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' St Cyril's Monastery (Panorama).JPG|Manati ''Sant-Kiril'' Церква Спаса на Берестові Л.jpg|Iliz ''Ar Salver'' Собор Успенський2.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Святі місця.jpg|Iliz-dor ''An Drinded'' Михайловский Выдубицкого.jpg|Iliz-veur ''Sant-Mikael'' </gallery> Un niver bras eus ar savadurioù-se zo chomet dibistig pe dost betek bremañ, met lod anezho zo bet adsavet o diavaez er stil barok ukrainek etre ar XVI{{vet}} hag an XVIII{{vet}} kantvedoù, evel an iliz-veur ''Santez-Sofia'', iliz ''Ar Salver'' hag iliz manati ''Sant-Kiril''. An Nor Alaouret a voe adsavet e [[1982]], hogen fall e oa bet kavet an ober gant lod istorourien an [[arz]]où hag ar savouriezh war zigarez ma oant ur "faltazi advevelour" (фентезі-відродження ''fentezi-vidrodjennya''). Meur a savadur e [[Tchernihiv]] (Чернігів, en Norzh) a ziskouez savouriezh Rus Kyiv : * iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' (Спасо-Преображенський собор, 1024–[[1036]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e manati Yelets (Успенський Єлецький монастир, [[1060]]) ; * iliz ''Sant-Elia'' (Іллінська церква, [[1078]]) ; * iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' (Собор Бориса й Гліба, [[1120]]–[[1123]]) ; * iliz ''Santez Paraskeva'' (святої Параскеви церква, XII{{vet}} kantved, bet adsavet er [[bloavezhioù 1940]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Tchernihiv"> Зимовий Чернігів, Спасо-Преображенський собор, 5 грудня 2023 р.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' Чернігів Успенський Єлецький жіночий монастир 6.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Чернігів. Іллінська церква.JPG|Iliz ''Sant-Elia'' Борисоглібський собор 11 квітня 2024 року.jpg|Iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' 2016 Чернигов Пятницкая церковь фото-03.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' </gallery> Lod savadurioù damwarezet eus ar Grennamzer zo e meur a lec'h e kostezioù Kyiv ha Tchernihiv, evel en Oster (Остер) ha Bilohorodka (Білогородка). E Kaniv (Канів) e voe adsavet lodennoù eus an iliz ''Sant-Jorj'', a zo bet savet er [[bloavezhioù 1140]]. E rannvroioù hanternozel ha kornôgel Ukraina ez eus c'hoazh skouerioù eus savouriezh Rus Kyiv, evel an iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch (Овруч), bet savet e [[1190]] hag adsavet e [[1907]]–[[1909]], iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr (Володимир), bet savet e [[1160]] hag adsavet e [[1896]]–[[1900]], hag an iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove (Шевченкове) e-kichen Halych (Галич), bet savet e-tro [[1200]] hag adsavet e [[1998]]. E Halych hag en trowardroioù anezhi ez eus bet kavet diazezoù meur a iliz, en o mesk dismantroù iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Krylos (Крилос), bet savet diwar urzh ar priñs Yaroslav Osmomysl (Ярослав Осмомисл, ~[[1135]]-[[1187]]). Al levezon romanek a gaver war diriad Halych, nebeutoc'h e Tchernihiv, ha nebeutoc'h c'hoazh e Kyiv<ref>Kubijovyč, 1949, p. 803.</ref>. Bihan-bihan eo an niver a aspadennoù eus savouriezh nann-relijiel Rus Kyiv. <gallery mode="packed" heights="180px" caption=E kêrioù all"> Юр'їва божниця в Острі.jpg|Iliz ''Sant-Mikael'' en Oster Білогородкацерква.jpg|Iliz Bilohorodka Успенський собор Канів.jpg|Iliz ''Sant-Jorj'' e Kaniv Церква Святого Василія м. Овруч.jpg|Iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch Włodzimierz wołyński sobór widok ogólny.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr Saint Panteleimon Church, Shevchenkove, Ukraine-6297.jpg|Iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove </gallery> ;Diwezhañ [[File:46-101-0548 Lviv Latin Cathedral RB 18.jpg|thumb|Iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' e Lviv.]] A-hed an XIII{{vet}} hag ar XIV{{vet}} kantvedoù ne voe savet ilizoù hogos nemet er rann gornôgelañ eus tiriad Ukraina a vremañ, setu perak e kaver ken nebeut a skouerioù eus ar [[Arkitektouriezh c'hotek|savouriezh c'hotek]] eno. Lod elfennoù gotek a c'heller gwelet avat en iliz-veur [[armenia]]t [[Lviv]] (Львів ), bet savet e [[1363]], en iliz ''Sant-Nikolaz'' (XIV{{vet}} kantved) e Lviv ivez, en iliz ''Ar C'hinivelezh'' e Halych (dibenn ar XIV{{vet}} kantved) hag e manati Mejyritch (XV{{vet}} kantved) e Volhynia (Волинь, e gwalarn ar vro). Brasañ savadur gotek en Ukraina eo iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' (Латинський катедральний собор), lesanvet "an iliz-veur [[latin]]" (Латинський собор) e Lviv, bet peursavet e dibenn ar XIV{{vet}} kantved ([[1360]]-[[1481]]). Er c'hantvedoù war-lerc'h (XV{{vet}} ha XVII{{vet}}) en em strewas a-nevez doare Byzantion er rannvroioù istorel [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія), Boukovina (Буковина), Halychyna (Галичина, ha ''Galicja'' e [[poloneg]]) ha Podillya (Поділля). Adalek ar XIV{{vet}} kantved, brezelioù dizehan ha lezennoù trevadennel nevez an noblañs e Republik an Div Vroad (poloneg : ''szlachta'' ''chlac'hta'', ukraineg : шляхтаan ''chlyac'hta'', "noblañs") a lakaas sevel [[kastell|kestell]] ha mogerioù-difenn. Unan eus ar benngaserien al luskad e voe ar priñs polonat Fiodor Koriatowicz (ukraineg : Федір Коріятович ; †[[1414]]) a rene war Briñselezh Podillya (Подільське князівство, [[1363]]-[[1394]]). Meur a gastell zo bet savet d'ar mare-se, hag un iliz-veur dibar : ''An Erbedenn Santel'' (Свято-Покровська церква), bet savet e Soutkivski (Сутківці, etre Lviv ha Kyiv) e [[1475]], a zo kreñvaet<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 804-806.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savadurioù kreñvaet"> Меджибізький замок 0448-1.jpg|Kastell Mejyritch (kent [[1146]]) 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 18.jpg|Kreñvlec'h C'hotyn (XIII{{vet}} - XV{{vet}} kantvedoù) Вірменський собор. Львів.JPG|Iliz-veir armeniat Lviv ([[1363]]-[[1370]]) Lutsk castle tower.jpg|Tour dor kastell Loutsk (XIV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок «Паланок» 5.jpg|Kastell Palanok (XIV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) Троїцька церква Межиріч.jpg|Manati Mejtyrich (XV{{vet}} kantved) Sutkivtsi.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn Santel'' (1475) Пам’ятник .Юрій Дрогобич.Костел та дзвіниця.JPG|Iliz ''Sant-Bartolome'' e Drohobytch (XV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок князів Острозьких.jpg|Tour kastell Ostroh (XV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) </gallery> === Amzer a vremañ === ;Uhelañ En Ukraina ar {{XVIvet kantved}} en em skignas savouriezh an [[Azginivelezh]], a voe degemeret gant meur a geoded dizalc'h. Eus [[Italia]] e teue an darn vuiañ eus ar savourien.<br> E Marc'hallac'h (Площа Ринок) Lviv hag en trowardroioù ez eus skouerioù heverk eus ar stil-se : An Ti Du (Чорна кам'яниця, [[1577]]),ar palez Korniakt (Палац Корнякта, [[1580]]), ar palez Bandinelli (Палац Бандінеллі, [[1593]]), ar chapel Boim (Каплиця Боїмів, [[1615]]), ar chapel Kampian (Каплиця Кампіанів, [[1620]]) ; meur a skouer zo tro-dro da iliz ''Ar C'horreidigezh'' : an Tour Kornakt (Башня Корнякта, [[1572]]-[[1578]]), chapel an Tri Hierark (Каплиця Трьох Святителів, 1578), hag an iliz he-unan. Levezonet gant ar savouriezh ukrainek-rik ez eo bet savet an daou a zo bet meneget da ziwezhañ. E dibenn ar XVI{{vet}} kantved hag e deroù ar XVII{{vet}} e voe savet ilizoù en ur gemmeskañ doare an Azginivelezh hag an hengoun ukrainek : e Chtchyrets, Horodok, Loutsk, Novoselytsia ha Sokal pergen. D'ar mare-se e voe adsavet ilizoù kozh e Kyiv, Tchernihiv, Oster, Pereiaslav, Kaniv and Novhorod-Siverskyi en ur lakaat lod elfennoù eus an Azginivelezh enno. Elfennoù eus an Azginivelezh diwezhañ a weler ivez en ilizoù [[Iliz katolik roman katolik roman]] e Lviv, e Loutsk hag e Kamyanets-Podilskyi (Кам'янець-Подільський, er gevred da Lviv).<br> Ur stil etre mare an Azginivelzeh ha hini ar barok zo en ilizoù ''Santez Paraskeva'' e Lviv (XII{{vet}}-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e [[1644]]) ha ''Sant-Elia'' ([[1656]]) e Soubotiv (Суботів, er gevred da Gyiv)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 806-808.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e Lviv"> Площа ринок 04.JPG|Ar Marc'hallac'h Львів, Вежа Корнякта.jpg|Tour Korniakt (1572-1578) Львів. Площа Ринок 4 (1).JPG|An Ti Du (1577) Львів, Каплиця трьох святителів.jpg|Chapel an Tri Hierark (1578) Korniakt Palace P1630166.jpg|Palez Korniakt (1580) 10Палац Бандінеллі.JPG|Palez Bandinelli (1593) Chapel of Kampian family.jpg|Chapel Kampian (1620) Церква святої Параскеви П'ятниці, Львів.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' (XII{{vet-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e 1644) </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e lec'hioù all"> Петропавлівська церква (Кам'янець) P1770643.jpg|Iliz ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamyanets-Podilskyi (XVI{{vet}} kantved) 2015 Sokal, Cerkiew św. Mikołaja 01.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Sokal (XVI{{vet}} kantved) Novsev monastery.jpg|Manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi (XVII{{vet}} kantved) Кафедральний костел святих Петра і Павла 1.jpg|Iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Loutsk ([[1616]]-[[1646]]) Іллінська церква (Суботів).jpg|Iliz ''Sant-Elia'', Soubotiv ([[1656]]) </gallery> ;Marevezh ar Gozaked e Kreizukraina hag Ukraina ar Reter Da vare ar [[Kozaked|Gozaked]] (козаки́) ''hetmanat'' (Гетьма́нщина ''Hetmánchtchyna'') – eleze aozadur tiriadel, politikel, milourel ha kevredigezhel ar Gozaked ''zaporozki''<ref>''zaporozki'' : diwar anv o c'hreñvlec'h e Zaporojjia, er gevred, war ribl dehou ar stêr Dnipro.</ref>, a oa renet gant un ''hetman'', komandant an armeoù – e teuas an doare barok ukrainek war wel, er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}}kantvedoù. Un arouez eus ar vrientinelezh kozak e oa, ha disheñvel e oa diouzh ar barok a oa en [[Europa ar C'hornaoueg|Europa ar C'hornôg]] dre ma oa eeunoc'h ha diginkloc'h ; abalamour da se e vez anvet "barok ukrainek" (українським бароко) pe "barok kozak" (козацьким бароко)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CA%5CBaroque.htm |title=Baroque @ Internet Encyclopedia of Ukraine|accessdate=15 Ebr 26}}.</ref>. A-douez ar skouerioù koshañ eus ar barok ukrainek emañ an iliz-veur ''Sant-Nikolaz'' e Nizhyn (Ніжин, en Norzh). E Kyiv, Tchernihiv, Berejany (Бережани, er C'hornôg), Loubny (Лубни, er Biz), [[C'harkiv]], Romny (Ромни, er Biz ivez), Soumy (Суми, er Biz c'hoazh) ez eus skouerioù all. D'ar mare-se ivez e voe adtreset ha brasaet an darn vrasañ eus ilizoù krennamzerel Rus Kyiv. Bolzoù-to ha kinkladurioù a voe ouzhpennet, evel en iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv (a voe adsavet e [[1691]]-[[1705]]). Meur a vonumant nann-relijiel a voe savet en doare barok ukrainat ivez, evel ar feunteun ''Samzun'' (Фонтан Самсон) e Kyiv ha Ti Lyzohoub (Будинок Лизогуба) e Tchernihiv ; brudet eo lod savourien ar mare : an Ukrainiz Stepan Demyanovitch Kovnir (Степан Дем'янович Ковнір, [[1695]]–[[1786]]) hag Ivan Grigorovitch-Barsky (Іван Григорович Григорович-Барський, [[1713]]–[[1791]]), hep lezel a-gostez ar Rus Osip Dmitrievitch Startsev (ruseg : Осип Дмитриевич Старце, † kent [[1714]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kozak"> Собор святого Миколая Чудотворця (Ніжин).jpg|Iliz-veur ''Sant-Nikolaz'', Nizhyn ([[bloavezhioù 1650]]) 63-101-1002 Покровський собор. Харків.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn'', Kharkiv (1689) Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|Ti Lyzohoub ([[bloavezhioù 1690]]) Мгарський Спасо-Преображенський собор (пд.).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', manati Mhar (1684-1692) Чернігів. Свято-Троїцький собор.JPG|Iliz-veur ''An Drinded'', Tchernihiv (1679-1695) Георгіївський_собор-2.JPG|Iliz-veur ''Sant-Jorj'', manati Vydoubytchi, Kyiv (1696) Любеч..JPG|Ti Poloubotok, Lyoubetch (deroù an XVIII{{vet}} kantved) Воскресенський собор 06.jpg|Iliz ''An Dasorc'hidigezh'', Soumy (1702) Спасо-Преображенський Собор (Прилуки).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Pryluky (1710-1720) Podil 26 09 13 197.jpg|Iliz ''An Degemenn'', Kyiv (1740) Полкова канцелярія. Козелець.jpg|Kañsellerezh-rejimant, Kozelets (1740-1760) Фонтан Самсона 02.jpg|Feunteun ''Samzun'', Kyiv (1748-1749, ratreet) </gallery> Bez' ez eus en Ukraina ar C'hornôg skouerioù eus ar barok kornôgel, dreist-holl eus re Polonia ha [[Vilnius]] e Lituania<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 808-809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kornôgel en Ukraina"> Lviv Bernardine monastery.jpg|Iliz ar Verneziz, Lviv <br>[[1600]]-[[bloavezhioù 1630]]) 61-224-0001 Zbarazh Castle RB 18.jpg|Doa kastell Zbarazh (1626–1631) Підгорецький замок з повітря.jpg|Kastell Pidhirtsi (1635–1640) Ратуша (Кам'янець-Подільський) Panorama2.jpg|Ti-kêr Kamianets-Podilskyi (XIV{{vet}}-XVI{{vet}} kantvedoù, bet ratreet e 1754) Бережани Церква Святої Трійці.jpg|Iliz-veur ''An Drinded'', Berejany (1768) Трiумфальна арка DSC 7659.JPG|Dor iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamianets-Podilskyi (1781) </gallery> === Marevezh an Impalaeriezh === ;Barok diwezhañ Tra ma veze Ukraina ar Reter ha Kreizukraina enframmet donoc'h-doañ en [[Impalaeriezh rusian|Impalaeriezh rus]] e c'hallas savourien rus kas o raktresoù da benn er gweledvaoù livus a gaved e meur a gêr ha korn-bro. Unan eus skouerioù ar savouriezh rokoko eo iliz ''Sant-Andrev'' (Андріївська церкваn, [[1747]]–[[1754]]) e Kyiv, bet savet gant an Italian Bartolomeo Rastrelli ([[1700]]-[[1771]]), a labouras kalz e Rusia. Ur skouer all eno, gant Rastrelli ivez, eo ar palez Mariinskyi (Маріїнський палац) a voe savet evit an impalaerez [[Elesbed Iañ (Rusia)|Yelizaveta Petrovna]]. Unan eus savourien bennañ marevezh ar barok diwezhañ en Ukraina e voe an [[Alamagn|Alaman]] Gottfried Johann Schädel ([[1690]]-[[1752]]), a renas savidigezh befrez ar manati Kyiv-Pechersk Lavra (Києво-Печерська лавра, [[1736]]-[[1745]]) ha tour an iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv ([[1748]] ; gantañ e voe treset iliz-veur ''Sant-Jorj'' e Lviv ([[1744]]–[[1764]]) hag iliz ''An Erbedenn'' e Podil ([[1772]], a-douez labourioù all<ref name="K810">Kubijovyč, 1949, p. 810.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok diwezhañ"> Vyshnivets Palace P1620010.jpg|Palez Vychnivets ([[bloavezhioù 1730]]) Києво-Печерська лавра (67).jpg|Befrez Kyiv-Pechersk Lavra (1736-1745) St. Andriy's Church in Kyiv.jpg|Iliz ''Sant-Andrev'' , Kyiv (1747-1754) Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg|Palez Mariinskyi, Kyiv (1744-1752) Ратуша Бучач (2).jpg|Ti-kêr Boutchatch(1743-1758) Собор Різдва Козелець 1.jpg|Iliz-veur ''Ar C'hinivelezh'', Kozelets (1752-1763) Почаїв Успенський собор-4.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'', Potchaiv Lavra (1771-1791) </gallery> ;Nevezklaselezh A-c'houde bout bet trec'h e meur a vrezel lerc'h-ouzh-lerc'h war an [[Impalaeriezh otoman]] hag he gwazer [[C'hanelezh Krimea]], Rusia a aloubas holl Ukraina ar Su ha Krimea. Adanvet «&nbsp;Rusia Nevez&nbsp;» (ruseg : Новороссия, ''Novorossia''), an tiriadoù-se a oa da vout trevadennet, ha kêrioù nevez evel C'herson, Mykolai], Odesa ha [[Sevastopol]] a voe diazezet. Skouerioù eus savouriezh an Impalaeriezh rus zo enno.<br> E-kerzh ren an ''hetman'' ukrainat diwezhañ, Kirill Razoumovskyi (ukraineg : Кирило Григорович Розумовський, [[1728]]-[[1803]]), meur a geoded d'ar Gozaked hetmanat evel Hloukhiv (Глухів), Batouryn (Батурин) ha Kozelets o devoa raktresoù meur a vije savet gant ur savour gopret eus "Rusia Vihan" (Мала Русь), da lavaret eo an darn vrasañ eus Ukraina a vremañ, anvet Andrey Kvasov (ruseg : Андрей Васильевич Квасов, ~[[1720]] – ~[[1770]]).<br> A-douez ar savadurioù heverk a zo bet savet dindan ren K. Razoumovskyi hag a zo deuet betek ennomp ez eus palezioù e Yahotyn (Яготин) ha Batouryn. Skouerioù all eus ar savouriezh nevezklaselour-se en Ukraina eo ar palezioù a weler e Vychnivets (Вишнівець)<ref name="K810" /> ha Katchanivka (Качанівка, en Oblast Tchernihiv), an arsellva e Mykolaiv (Миколаїв), manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi, ha maner Samtchyky (Самчики). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An nevezklaselezh en Ukraina"> Палац К.Розумовського Панорама Батурин.jpg|Ar palez Razoumovsky e Batouryn (1799-1803) Спасо-Преображенський собор Н.Сіверський.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Novhorod-Siverskyi (1791-1806) Качанівка 7855.jpg|Palez Katchanivka (1770-1824) Садиба в селі Самчики.jpg|Maner Samchyky (deroù an XIX{{vet}} kantved) Mykolayiv Astronomical observatory.jpg|Arsellava Mykolayiv (1821) Палац в Самчиках-2.jpg|Palez Samtchyky (XIX{{vet}} kantved) </gallery> ;Impalaerded, Dibaberezh ha Romantelouriezh Un doare savouriezh nevez, anvet «&nbsp;Impalaerded&nbsp;» a reas berzh en Ukraina e deroù an {{XIXvet kantved}}. Skouerioù anezhañ a gaver e savadurioù lik koulz ha relijiel A-c'houde ar bez a oa bet lakaet gant Rusia e [[1801]] war an doare ukrainek da sevel ilizoù e voe ar savouriezh ukrainek dindan veli raktresoù klasel degemeret gant ar pennadurezhioù e [[Moskov]] ha [[Sankt-Peterbourg]]. Elfennoù eus doare broadel Ukraina a voe miret gwelloc'h er C'hornôg. Er c'hêrioù bras (Kyiv, C'harkiv, C'herson, Lviv, Odesa, Tchernivtsi) e voe diorroet ar savouriezh dindan levezon an Dibaberezh, an Nevez-Azginivelezh ha doareoù all deuet eus Europa ar C'hornôg. En eil hanterenn ar c'hantved, ar Romantelouriezh, a anver ar stil Rus-ha-Byzantat, a reas berzh er sevel ilizoù dreist-holl : an iliz-veur ''Sant-Volodymyr'' (Володимирський собор) el lec'hienn henc'hresian [[C'hersones]] zo ur skouer vat eus ar c'hiz-se. <gallery mode="packed" heights="180px"> Romny ascension church.jpg|Iliz ''Ar Bignidigezh'', Romny (1795-1801) Київ. Колона Магдебурзького права.jpg|Monumant Lezenn Magdeburg, Kyiv (1802) Паркова дорога - Церква Миколи на Аскольдовій могилі DSC 4993.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Kyiv (1809–1810) Церква Рiздва Богородицi 1806. Прилуки.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Prylouky (1806-1815) Будинок контрактовий, Київ Межигірська вул., 1.JPG|Ti ar C'hevratoù (Контрактовий будинок), Kyiv (1815-1817) 1 Market Square, Lviv (05).jpg|Ti-kêr Lviv (1827-1835) Kharkiv Uspensky Cathedral Belltower from Sobornyi descent, 2017.jpg|Befrez iliz-veur ''Ar Gouskedigezh'', C'harkiv (1844) Ратуша, Чернівці.jpg|Ti-kêr Tchernivtsi (1843-1847) Дзвіниця...jpg|Befrez iliz ''Santez-Katell'', Kyiv (1857) Володимирський собор (Херсонес) 1к.jpg|Iliz-veur ''Sant-Volodymyr'', C'hersones (1861-1891) Blagoveschensky Cathedral - 01.jpg|Iliz-veur ''An Degemenn'', C'harkiv (1888-1901) </gallery> ;Dibenn an XIX{{vet}} ha deroù an XX{{vet}} kantvedoù Div skol bouezus a levezonas ar savouriezh ''[[Arz Nevez|Art Nouveau]]'' en Ukraina : al luskad ''Wiener Secession'', ur skourr eus an ''Ar Nouveau'' bet ganet e [[Vienna|Wien]]] ([[Aostria]]) e [[1897]], hag al luskad ''Art Moderne'' deuet eus [[Bro-C'hall]]. Skouerioù eus giz an ''Art Nouveau'' eo [[porzh-houarn]] Lviv, ha savadurioù e Kyiv, C'harkiv, Odesa.<br> Adalek 1900 e krogas ur stil savouriezh broadel ukrainek nevez da zont war wel, an ''Art Nouveau ukrainek'', a-drugarez da labour savourien ukrainek, hini Vasyl Grigorovitch Krytchevskyi ([[1873]]-[[1952]]) pergen. Levezonet gant ar savouriezh ulrainek hengounel hag ar barok ukrainek eo ar stil-se<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 813-814.</ref>. E rann gornôgel Ukraina, a zo bet en Aostria-Hungaria, e kaver ar stil-se ivez : [[c'hoariva]] Lviv zo ur skouer anezhañ. <gallery mode="packed" heights="180px"> Cernauti Residentia 04.jpg|Annez ar benneskibien, Tchemivtsi (1864-1882) Massandra Back.JPG|Palez Masandra, Krimea (1881-1882 ; 1892-1902) Operniy-11.jpg|C'hoariva Odesa (1887) Львівський національний академічний театр опери та балету імені Соломії Крушельницької 13.jpg|C'hoariva Lviv (1897-1900) Національна Опера.jpg|Opera Kyiv (1898-1901) Будинок із химерами-2.JPG|Ti Horodetskyi, Kyiv (1901-1902) Залізничний вокзал (Жмеринка) 01.JPG|Porzh-houarn Jmerynka (1899-1904) Покровська церква. с. Плішивець.jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Plichyvets (1902-1906) Poltava Zemstvo SAM 0439 53-101-0523.JPG|Sez Gouarnelezh Poltava (1903-1908) Lviv railway station2.png|Porzh-houarn Lviv (1904) Kharkiv Academy of Design and Arts.jpg|Skol an Arzoù, C'hharkiv (1912-1913) </gallery> === XX{{vet}} kantved === ;Deroù ar marevezh soviedel (1918-1939) Goude [[Dispac'h miz Here]] ([[1917]]-[[1923]]) ha [[Brezel diabarzh Rusia]] (1917-[[1922]]), an darn vrasañ eus tiriad Ukraina a voe enlakaet en ur Stad [[komunouriezh|komunour]] nevez anvet [[Republik Soviedel Ukraina]]. Adalek neuze e klaskjod a-zevri diorren ur stil savouriezh ukrainek nevez er vro, unan distag diouzh an doareoù rus. E deroù ren Soviediz e voe embannet lezennoù ukrainek-rik hag a vroudas savourien ar vro da implijout tresoù broadel ker rik all en o labour, endra voe skoueriekaet ar savouriezh dre vras : an holl gêrioù a resevas raktresoù a rankent heuliañ evit o savadurioù nevez. Ne voe ket lakaet an tresoù broadel da ziazez ar savouriezh nevez neuze, peogwir e troas gouarnamant ar Republik Soviedel da unan savadurelour – eleze troet war-du ur savouriezh diazezet war ar gomunouriezh, an [[teknologiezh|deknologiezh]] ha dafar an dazont ([[dir]] ha [[gwer]] peurgetket). E pad 15 vloaz e voe C'harkiv, er Reter, kêr-benn Ukraina soviedel. Kerkent ha staliet ar Republik soviedel e voe lakaet e pleustr ur raktres evit distrujañ he neuz "bourc'hizel-ha-kevalaour" ha sevel ur gêr-benn nevez. Ur savour rus yaouank, Viktor Trotsenko ([[1888]]-[[1978]]) a ginnigas ul leurgêr ec'hon e kreiz-kêr, gronnet gant savadurioù bras arnevez, alese pimpatrom ar savouriezh savadurelour en URSS : al Leurgêr Dzerjinskyi (Майдан Свободи, ''Maydan Svobody'', "Leurgêr ar Frankiz" hiziv ; 11,9 [[hektar]] eo he gorread).<br> An hini brudetañ eus ar savadurioù-se eo Derjprom (Держпром ; ruseg : Госпром ''Gosprom''), ar c'hentañ [[skraber-oabl]] savet gant Soviediz ([[1925]]-[[1928]]) hag ar savadur uhelañ en Europa ar mare ; arouez C'harkiv eo hiziv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Leurgêr Dzerjinskyi, C'harkiv"> Buildings Dzerzhinsky Square in Kharkov.jpg|War sevel, e-tro 1930.<br>En tu kleiz emañ sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina. Kharkov Dzerzhinsky Square (1943).jpg|E 1943. </gallery> Ur skouer all eus ar savouriezh savadurelour en Ukraina e deroù URSS eo savlec'h [[tredan|dourdredan]] an [[Dnipro]] e Zaporijjya (Запоріжжя), bet savet e [[1927]]-[[1941]]). <gallery mode="packed" heights="180px"> Держпром 122.jpg|Derzhprom, Kharkiv<br>(1925–1928) Київ Лісоінженерний інститут 02.jpg|Ensavadur ar C'hoadegi, Kyiv (1925-1927) Центральні вікна "палацу Ілліча".jpg|Palez al Labour, Dnipro (1926-1932) Київ-Пасажирський DSC 5417.jpg|Porzh-houarn e Kyiv (1927-1932) Дніпрогес з висоти.jpg|Savlec'h dourdredan Dnipro (1927-1941) Užhorod, budova pošty.jpg|Ti-post kreiz, Oujhorod (1928–1932) Ратуша (Івано-Франківськ).jpg|Ti-kêr Ivano-Frankivsk, (1928-1935) 7 Prospekt Shevchenka, Lviv (01).jpg|Ti ar Sindikadoù, Lviv (1929) Центральна естрада в парку перед мармуровим палацом. Моршин.jpg|Feunteun e Morchyn (bloavezhioù 1930) Костел Матері Божої Остробрамської, Львів (01).jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Lviv (1931–1938) Канів Канівський музей Тараса Шевченка 1.jpg|Mirdi Broadel Chevtchenko, Kaniv (1935-1937) ЦУМ 20191010.jpg|Stal Vras Hollvedel (ЦУМ TsUM), Kyiv (1936-1939) 73-101-0320 DSC 0304.jpg|Ti an Ofiserien, Tchernivtsi (1937–1940) </gallery> ;Savouriezh stalinour Kêr-benn ur rannvro hepken e oa Kyiv d'ar mare, neuze ne veze ket taolet gwall vras ur pled outi ; er bloaz [[1934]] e voe lakaet da gêr-benn Republik Soviedel Ukraina, ur c'hemm bras hag a voe koustus-meurbet. D'ar mare-se e oa deuet war wel dija un nebeud skouerioù eus ar savouriezh [[Jozef Stalin|stalinour]], ha da heul al lezennoù ofisiel e voe savet un gêr nevez war an hini gozh – da lavaret eo e voe dismantret savadurioù hollbrizius evel ar manati ''Sant-Mikael e Volz-to Aour'' ([[1108]]-[[1113]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180112013845/http://oldkyiv.kiev.ua/1_mykhail.htm |title=The Monastery Of St. Michael Of The Golden Domes @ Lost landmarks of Kyiv|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, hag en arvar da vout distrujet ivez e voe an iliz-veur ''Santez-Sofia'' (XI{{vet}} kantved).<br> Ne voe ket kaset ar raktres da benn e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Un nebeud savadurioù stalinour koshoc'h eget ar brezel zo c'hoazh war o sav : sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina (hini Maodiernezh an Aferioù Estren hiziv) da skouer ; kazel tu an hanternoz hepken a voe savet, biskoazh n'eus bet eus hini ar su, a oa da vout savet e lec'h ar manati<ref>Hewryk, 1982, p. 15.</ref>. Ur skouer all eo savadur ar Rada Verc'hovna (Верховна Рада України, parlamant ar Republik), bet savet e [[1936]]-[[1938]] gant ar savour ukrainat Volodymyr Zabolotnyi ([[1898]]-[[1962]]). A-c'houde an distrujoù bras a zo bet e-pad an Eil Brezel-bed e voe ur raktres nevez evit adsevel kreiz-kêr Kyiv ; dre-se, ar vali C'hrechtchatyk a voe troet da unan eus pimpatromoù ar savouriezh stalinour. En holl e voe 22 raktres adalek [[1944]], hogen hini ebet ne voe kaset da bennvat dre ma vezent burutellet-garv. Erziwezh, e [[1948]] e voe kinniget ur gentel ziwezhañ hag a voe dreist an holl raktresoù all e-pad daou zekvloaveziad e kêr-benn Ukraina. Petra bennak ma voe birvilh en deroù, pa voe savet an ti-kêr, an ti-post ha savadurioù kentañ al Leurgêr Kalinina (''Maidan Nezalezhnosti'', "Leurgêr an Dizalc'h" hiziv, bet echuet e [[1955]]), buan e voe lakaet harz d'ar raktresoù gant politikerezh soviedel ar savouriezh : ''Hotel Ukraina'' (Готель Україна), da skouer, hag a oa da vout savet e penn al leurgêr gant ur savadur uhel ha mistr damheñvel ouzh skraberioù-oabl Stalin (ruseg : Сталинские высотки, lesanvet "ar Seizh C'hoar ") e Moskov, a voe diginklet hag echuet en ur stil divlaz. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Raktresoù evit asdevel kreiz-kêr Kyiv"> Kievplan2.jpg|Korbellet Kievplan1.jpg|Korbellet Kievfinalised plan.jpg|Degemeret </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savouriezh stalinour en Ukraina"> Кабінет Міністрів України 01.jpg|Savadur ar Gouarnamant, Kyiv (1936-1938) View from Hotel to football field - panoramio.jpg|Parlamant Ukraina, Kyiv (1936-1938) Адміністрація Президента України11.jpg|Savadur Prezidant Ukraina, Kyiv (1936-1939) Foreign Ministery.jpg|Maodiernezh an Aferioù Estren, Kyiv (echuet e 1939) Минугля - panoramio.jpg|Maodiernezh Greanterez ar Glaou,<br>Donetsk (1956) Головпоштамт. Початок осені.jpg|Ti-post kreiz, Kyiv (1952-1958) Київ Київська консерваторія 2.jpg|Akademiezh Vroadel ar Sonerezh, Kyiv (bloavezhioù 1890, adsavet e 1955-1958) Kiev Hotel Ukraina (Готель Україна) (51919738120).jpg|Hotel Ukraina, Kyiv (1955-1961) Харківський будинок зі шпилем.jpg|Leurgêr ar Vonreizh, C'harkiv (1950-1967) </gallery> ;Dibenn ar marevezh soviedel E [[1949]] e voe boulc'het chanter ar [[metro]] e Kyiv, a voe digoret e [[1960]]. Da vare Soviediz e veze kinklet an ehanoù en un doare flamm-flamm, met arverek hepken eo an ehanoù diwezhañ, ar re a zo bet savet goude 1960, kement-se en abeg d'ur c'hemm er politikerezh, ar pezh a weler c'hoazh er rouedadoù metro a voe savet diwezhatoc'h : hini C'harkiv ([[1967]]-[[1975]]), hini Kryvyi Rih (Кривий Ріг, e kreiz ar vro) e [[1986]] ha hini Dnipro ([[1995]]). D'ar mare-se e voe savet Palez ar Sportoù e Kyiv, Palez Ukraina e Kyiv ivez, ha "Bleunioù Ukraina" (Квіти України), e Kyiv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px"> Kyiv Palace of Sports.jpg|Palez ar Sportoù, Kyiv (1958-1960) Kiev monuments (146) rotated.jpg|Ehan C'hrechtchatyk e metro Kyiv (1960) Київ, Річковий вокзал, Поштова пл.jpg|Porzh Kyiv war an Dnipro (1957-1961) Lviv hotel, Lviv.jpg|Hotel Lviv (1965) Палац "Україна"-2.jpg|Leurgêr Ukraina, Kyiv (1965-1970) Yalta-Hotel Yalta-20-2017-gje.jpg|Leti Yalta, Yalta (1974-1977) Salute Hotel, Kiev (43004122884).jpg|Leti Salyout, Kyiv (1982-1984) Будівля по вул. Хорива.jpg|Karter Rozenberg, Kyiv (1983-1988) Zoloti Vorota metro station Kiev 2010 01.jpg|Ehan Zoloti Vorota, metro Kyiv (1989) Палац дітей та юнацтва.jpg|Palez ar Yaouankizoù, Dnipro (1990) </gallery> === Ukraina a vremañ === Digoroc'h war ar bed ha war doareoù all eo perzhioù arzel ar savouriezh a vremañ. Aliesoc'h-aliesañ e kaver tresoù goudevodern hag uheldeknologel e labour ar savourien ukrainat. A-raok enkadenn vedel an arc'hant e [[2007]]-[[2008]] e troas ar stil goudevodern rus ''kaprom'' (ruseg : Капром, diwar '''кап'''италисти́ческий '''ром'''анти́зм, '''''kap'''italistícheskiy '''rom'''antízm'', "romantelouriezh kevalaour") da vout heverk en Ukraina. Alies e vez peget al liketenn ''[[kitsch]]'' war ar stil-se<ref>{{uk}} Podgornaya, Aleksandra. {{cite web|url=https://mayak.org.ua/news/ljubit-ili-gnobit-chto-takoe-kaprom-i-pochemu-v-90-h-i-2000-h-procvetal-arhitekturnyj-kitch/ |title=Любить или гнобить? Что такое капром и почему в 90-х и 2000-х процветал архитектурный китч ("Karantez pe vac'herezh ? Petra eo kaprom ha perak e vleunias ar savouriezh kitsch er bloavezhioù 1990 ha 2000 ?") @ маяк / Tour-tan, 29/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, a zo ur meskad elfennoù klasel, modernelour ha savouriezh a vremañ.<br> Ur skouer eo Leurgêr ar Frankiz e Kyiv goude ma voe adsavet e [[2001]] hervez al Leurgêr Majevna (Манежная площадь, "Leurgêr ar Manej") e Moskov<ref>{{uk}} Stasyouk, Iryna. {{cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2021/10/18/shkidlyvi-rishennya-meriv-kyyeva-hto-najbilshe-zipsuvav-misto/ |title=Шкідливі рішення мерів Києва: хто найбільше зіпсував місто? ("Disentezioù fall mared Kyiv : piv zo bet o rivinañ kêr ar muiañ ?") @ Хмарочоса / Skraber-oabl, 18/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. Tra ma oad ouzh he sevel, ouzhpennet e voe ur greizenn-genwerzh danzouar ha meur a vonumant, en o zouez Monumant an Dizalc'hiezh (Монумент Незалежності). Abeg a voe kavet en adsevel rak elfennoù brizhistorel a oa ennañ, krennañ al lec'h foran a rae, ha diskaret e oa bet feunteun al leurgêr gozh<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/history/_majdan-ce-pisni-poplavskogo-ci-stala-kraschoyu-golovna-ploscha-krayini-za-30-rokiv/1048304 |title=Майдан - це пісні Поплавського. Чи стала кращою головна площа країни за 30 років ("Maidan – kanaouennoù Poplavski. Ha gwellaet eo bet leurgêr bennañ ar vro did=ndan 30 vloaz ?") @ Gazeta, 22/08/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg|Kendioù e Dnipro PrivatBank Headoffice.jpg|Sez PrivatBank, Dnipro Фасад Це́ркви Різдва́ Пресвято́ї Богоро́диці у Львові, на Сихові.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Lviv (1995-2000) Lwów - Plac Mickiewicza 02.JPG|Sez Ukrsotsbank, Lviv (1998-2005) KRMetrotram.jpg|Ehan Zarichna e metro Kryvyi Rih (1999) Залізничний вокзал Ужгород.JPG|Porzh-houarn Oujhorod (2003-2004) Parus Kyiv.jpg|Parus Business Centre, Kyiv (tu-kleiz, 2004-2007) Воздвиженка 2015.jpg|Vozdvyjenka, Kyiv SC-04.jpg|Skol-veur gatolik Ukraina, Lviv (2015-2017) Театр на Подолі.jpg|C'hoariva Akademek, Kyiv<br>(ratreet e 2017) </gallery> == Savouriezh lec'hel == "Savouriezh lec'hel" a reer eus an doareoù savadurioù "poblek", "boutin", "eus ar vro", eleze reoù ha n'int ket bet treset gant savourien a vicher. Hengounel eo ar chem-se, a zo bet treuzkaset a rumm da rumm. Pep rannvro en Ukraina he deus he stil dezhi a-fed savouriezh lec'hel : er [[Karpatoù|C'harpatoù]] (Карпати, e reter ar vro) ez eo ar prenn hag ar pri-douar an dafar diazez da sevel tiez. Diwar brenn ivez ez eo bet savet ar skouerioù heverkañ eus ar savouriezh ukrainek lec'hel, a zo relijiel ar braz anezhi : ilizoù ha befrezoù – hervez an hengoun e rank ar befrez bout distag diouzh an iliz (nemet war an harzoù gant Polonia er C'hornôg hag ar re gant Rusia er Reter, ma vez un doenn hepken d'ar befrez ha d'an iliz)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 815-816.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Тарасова світлиця.jpg|"Sal Taras" e Tchernetcha Hora 2005-08-13 Pirogiv 228.JPG|[[Milin-avel|Meilh]] IMG 2622-1.JPG|Mirdi ar C'hinkladurioù, Pereiaslav Museum_of_Folk_Architecture_and_Ethnography_in_Pyrohiv_-_old_house_-_2388.jpg|[[Loch]], Mirdi ar Savouriezh lec'hel, Pyrohiv </gallery> == Savouriezh tatar Krimea == Meur a savadur levezonet gant an [[islam]] zo deuet betek ennomp eus an amzer m'edo C'hanelezh Krimea o ren ([[1441]]–[[1783]]). Palez Bac'htchysarai, bet treset gant savourien deuet eus Italia, eus [[Persia]] hag eus Turkia eo an hini brudetañ. Monumantoù all zo en o sav c'hoazh, [[moskeenn]]où ha mozoleonoù turk (''türbeler'' "bez", ''türbe'' en unander). == Savouriezh yuzev == Kalzik [[sinagogenn]]où istorel zo bet miret en Ukraina, evel sinagogennoù-meur Charhorod (Шаргород, e mervent ar vro), Sataniv (Сатанів, er reter) ha Jovkva (Жовква, en Oblast Lviv). Elfennoù eus ar savouriezh lec'hel ukrainek a gaver er savadurioù-se<ref>Kubijovyč, 1949, p. 809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Hansaray1.jpg|Palez Bac'htchysarai (XVI{{vet}} kantved) Синагога в Шаргороді.jpg|Sinagogenn Charhorod </gallery> == Levrlennadur == * {{uk}} Kubijovyč, Volodymyr M. (rener) : Архітектура / ''Arc'hitektura''. Енциклопедія українознавства / "Holloueziadur ar studioù ukrainek", rann hollek, levrenn 3. München ha New York : Shevchenko Scientific Society in Europe, 1949 – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/encycl/eui075.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. * {{uk}} Aseev, Y. S. & C'harlamov, V. O. : Архітектура: дерев'яна і кам'яна / ''Arkhitektura: derev'yana i kam'yana'' ("Savouriezh : prenn ha mein"). Історія української культури / "Istor ar sevenadur ukrainek", levrenn 1. Kyiv : National Academy of Sciences of Ukraine, 2001 {{ISBN|978-966-00-0542-6}} – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/istkult/ikult12.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} {{Commonscat|Architecture of Ukraine}} [[Rummad:Istor Ukraina]] 9h5r7f17mws1sbx2r50ec4amsyp5ulj 2187804 2187803 2026-04-15T19:04:52Z Ar choler 52661 /* Amzer a vremañ */ 2187804 wikitext text/x-wiki [[File:Лавра.jpg|thumb|upright 1.7|Manati ar Mougevioù e Kyiv (1051-1037). Dre neuz a frammoù liesdoare a zo bet savet ennañ a-dreuz an amzer e weler Istor Ukraina hag emdoadur ampartiz ar saverien.]] Ar '''[[savouriezh]] [[ukraina|ukrainek]]''' ([[ukraineg]] : Українська архітектура, ''Oukrayinsʹka arc'hitektoura'') a voe ganet e [[Stad]] [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]] (Київська Русь, ''Kyyivsʹka Rus''), en [[Europa ar Reter]]. Goude aloubadeg ar Stad gant [[Mongoled]] e kendalc'has ar savouriezh dibar-se da emdreiñ e priñselezhioù Galytsko-Volynke (Галицько-Волинське) ha, diwezhatoc'h, e [[Dugelezh Veur Lituania]]. Da vare ar [[Kozaked|Gozaked zaporozki]] (Запорозькі козаки)<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]].</ref> e teuas war wel un doare savouriezh ukrainek dibar, diwar levezon [[Republik an Div Vroad]] ([[1569]]-[[1795]]), eleze unaniezh [[Rouantelezh Polonia]] ha Dugelezh Veur Lituania. A-c'houde ma voe bet staget ribl kleiz an Dnipro ouzh Tsarelezh [[Rusia]] e [[1667]] e krogas ar savouriezh en Ukraina da forc'hañ : er Reter dindan levezon Rusia hag er C'hornôg dindan hini [[Aostria-Hungaria]]. Daoust da gement-se, Ukrainiz a gendalc'has da ober gant o zresoù broadel, tre betek deroù an {{XXvet kantved}}, a-dreuz [[URSS|ar marevezh soviedel]] hag Ukraina zizalc'h a vremañ. == Istor == === Henamzer === En [[Henamzer]] e voe savet ar c'hentañ monumantoù e [[maen|mein]] war diriad Ukraina a vremañ. Adalek an {{VIIIvet kantved kt JK}} en em stalias un niver bras a [[trevadenniñ|drevadennoù ]] [[Henc'hres|henc'hresian]] en aod hanternozel ar [[Mor Du]], ar re vrasañ anezho o vout Tyras (Bilhorod-Dnistrovskyi / Білгород-Дністровський en Oblast [[Odesa]] hiziv), Olvia (Ольвія), C'hersonesous (Χερσών, [[Kherson|C'herson]] hiziv), Theodosia (Феодосія / Feodosiya), Pantikapaion (Керч / Kertch hiziv).<br> En deroù e veze levezonet-don savouriezh an trevadennoù-hont gant hini [[Iona]], a oa rannvro c'henidik an darn vuiañ eus an drevadennerien. Adalek deroù ar {{Vvet kantved kt JK}} avat e teuas levezon [[Aten]] da vout anat er c'horn-bro. A-hed kantvedoù kentañ hon amzer en em strewas ar savouriezh c'hresian dre [[Pontos (bro)|Bontos]], war aodoù su ar Mor Du, e [[Turkia]] an Norzh bremañ. Un nebeud aspadennoù eus ar mare-se zo deuet betek ennomp : dismantroù mogerioù-difenn, tiez hag azeulidoù, ha tammoù eus kolonennoù<ref>Kubijovyč, 1949, p. 801.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="En Henamzer"> AncientTownOlvia.jpg|Olvia (~650 kt JK) Tyras4.jpg|Aspadennoù eus Tyras (~ 600 kt JK) Херсонес Таврійський.jpg|Dismantroù e C'hersonesus, [[Krimea]]<br>(~ 450 kt JK) </gallery> === Krennamzer === [[File:Kerch ChurchOfStJohn.jpg|thumb|upright 1.3|Iliz ''Sant-Yann-Badezour'' Kertch]] ;Uhelañ Da heul distrujoù e-pad [[Mare an divroadegoù]] (~[[300]] – ~[[800]]) e voe adkroget gant savouriezh an trevadennoù gresian war aodoù ar Mor Du e marevezh [[Impalaeriezh roman ar Reter|Impalaeriezh Byzantion]]. Ilizoù [[kristeniezh|kristen]] e voe ul lodenn vat eus savadurioù heverk ar mare, kalz anezho oc'h implijout elfennoù eus an dismantroù. C'hersonesous e voe kreizenn savouriezh an azeuldioù e dibenn an Henamzer hag e deroù ar [[Grennamzer]]. Kalz eus ilizoù kristen ar mare abretañ (IV{{vet}} – VII{{vet}} kantvedoù) a veze savet war dres ur [[kroaz|groaz]], levezonet ma vezent gant savouriezh ar [[Reter-Kreiz]], hogen paot e oa ar c'hrenndioù ivez, eleze savadurioù war dres ur c'helc'h. Er VII{{vet}} – IX{{vet}} kantvedoù e teuas war wel pennilizoù romanek, met stummoù etre kroaz, kelc'h ha romanek a voe savet ivez. An iliz ''Sant-Yann-Badezour'' (Церква Івана Предтечі, VIII{{vet}} kantved) e Kertch eo ar monumant e giz Byzantion a zo bet gwarezet ar gwellañ<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 801-802.</ref>. Ar Stad Rus Kyiv (~[[880]]–[[1240]]) e voe diagentourez Ukraina, Rusia ha [[Belarus]] koulz ha diagentourez [[sevenadur]] pep hini, o savouriezh e-barzh. A-raok ma voe kristenaet Rus Kyiv da vat dre [[badeziant|vadeziant]] ar priñs [[Volodymyr Iañ Kyiv|Volodymyr I{{añ}}]] e [[988]] e oa dija eus an doare savouriezh a voe en ilizoù, pa oa azeuldioù kristen er vro abaoe ar I{{añ}} kantved goude JK, ha meneg zo eus azeuldioù kristen e Kyiv e [[945]]. Ilizoù [[Iliz Ortodoks|ortodoks]] bihan e oant, graet e [[koad|prenn]], bet savet gant pep a gumuniezh nebeut a dud enni. Levezonet-don gant savouriezh Byzantion e oa hini Kyiv, ha gant ar priñs e voe pedet mistri c'hresian evit ma savfent an ilizoù kentañ e mein, ar pezh ne viras ket e oa an doare romanek er vro ivez.<br> Alies e veze un niver bras a goupolennoù war an ilizoù-meur brasañ, ar pezh a c'hellfe bout un aspadenn eus azeuldioù ar relijionoù slavek rak-kristen. Unvan a-walc'h e oa savouriezh Rus Kyiv en deroù, a-raok ma vefe liesseurtaet a lec'h da lec'h<ref>Aseev, Y. S. & C'harlamov, 2001, pp. 835–884.</ref> Meur a savadur e Kyiv zo deuet betek ennomp eus marevezh Rus Kyiv : * iliz ''an Deog'' (Десятинна церква, [[986]]-[[996]]) ; * an Nor Alaouet (Золоті ворота, [[1017]]-[[1024]]) ; * iliz-veur ''Santez-Sofia'' (Софійський собор, [[1017]]-[[1037]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' (Успенський собор, [[1073]]) ; * iliz-veur ''Sant-Mikael'' (Михайлівський собор, [[1088]] ; * manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret (Михайлівський Золотоверхий монастир, [[1108]]) ; * iliz-dor ''An Drinded'' (Троїцька надбрамна церква, [[1108]]) ; * iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' / Iliz ''Ar Gouskedigezh'' (Церква Успіння Пресвятої Богородиці, [[1132]]) ; * iliz manati ''Sant-Kiril'' (Кирилівський монастир, [[1140]]) ; * iliz ''An Tri Hierark'' (Церква Трьох Святителів, {{XIIvet kantved}}) ; * iliz ''Ar Salver'' (Церква Спаса на Берестові Л.jpg, {{XIIvet kantved}}). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Kyiv"> Church of the Tithes (postcard 2).jpeg|Iliz ''An Deog'' Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|An Nor Alaouret 80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg|Iliz-veur ''Santez-Sofia'' 80-391-9007 Kyiv St.Michael's Golden-Domed Monastery RB 18 (cropped).jpg|Manati ''Sant-Mikael'' e Volz-to Alaouret Kiev-.3-prelates-Church.png|Iliz ''An Tri Hierark'' Церква Богородиці Пирогощої.jpg|Iliz ''Gorreidigezh ar Verc'hez Vari Venniget'' St Cyril's Monastery (Panorama).JPG|Manati ''Sant-Kiril'' Церква Спаса на Берестові Л.jpg|Iliz ''Ar Salver'' Собор Успенський2.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Святі місця.jpg|Iliz-dor ''An Drinded'' Михайловский Выдубицкого.jpg|Iliz-veur ''Sant-Mikael'' </gallery> Un niver bras eus ar savadurioù-se zo chomet dibistig pe dost betek bremañ, met lod anezho zo bet adsavet o diavaez er stil barok ukrainek etre ar XVI{{vet}} hag an XVIII{{vet}} kantvedoù, evel an iliz-veur ''Santez-Sofia'', iliz ''Ar Salver'' hag iliz manati ''Sant-Kiril''. An Nor Alaouret a voe adsavet e [[1982]], hogen fall e oa bet kavet an ober gant lod istorourien an [[arz]]où hag ar savouriezh war zigarez ma oant ur "faltazi advevelour" (фентезі-відродження ''fentezi-vidrodjennya''). Meur a savadur e [[Tchernihiv]] (Чернігів, en Norzh) a ziskouez savouriezh Rus Kyiv : * iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' (Спасо-Преображенський собор, 1024–[[1036]]) ; * iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e manati Yelets (Успенський Єлецький монастир, [[1060]]) ; * iliz ''Sant-Elia'' (Іллінська церква, [[1078]]) ; * iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' (Собор Бориса й Гліба, [[1120]]–[[1123]]) ; * iliz ''Santez Paraskeva'' (святої Параскеви церква, XII{{vet}} kantved, bet adsavet er [[bloavezhioù 1940]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Monumantoù e Tchernihiv"> Зимовий Чернігів, Спасо-Преображенський собор, 5 грудня 2023 р.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'' Чернігів Успенський Єлецький жіночий монастир 6.jpg|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' Чернігів. Іллінська церква.JPG|Iliz ''Sant-Elia'' Борисоглібський собор 11 квітня 2024 року.jpg|Iliz-veur ''Sant-Boris-ha-Sant-Glib'' 2016 Чернигов Пятницкая церковь фото-03.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' </gallery> Lod savadurioù damwarezet eus ar Grennamzer zo e meur a lec'h e kostezioù Kyiv ha Tchernihiv, evel en Oster (Остер) ha Bilohorodka (Білогородка). E Kaniv (Канів) e voe adsavet lodennoù eus an iliz ''Sant-Jorj'', a zo bet savet er [[bloavezhioù 1140]]. E rannvroioù hanternozel ha kornôgel Ukraina ez eus c'hoazh skouerioù eus savouriezh Rus Kyiv, evel an iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch (Овруч), bet savet e [[1190]] hag adsavet e [[1907]]–[[1909]], iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr (Володимир), bet savet e [[1160]] hag adsavet e [[1896]]–[[1900]], hag an iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove (Шевченкове) e-kichen Halych (Галич), bet savet e-tro [[1200]] hag adsavet e [[1998]]. E Halych hag en trowardroioù anezhi ez eus bet kavet diazezoù meur a iliz, en o mesk dismantroù iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Krylos (Крилос), bet savet diwar urzh ar priñs Yaroslav Osmomysl (Ярослав Осмомисл, ~[[1135]]-[[1187]]). Al levezon romanek a gaver war diriad Halych, nebeutoc'h e Tchernihiv, ha nebeutoc'h c'hoazh e Kyiv<ref>Kubijovyč, 1949, p. 803.</ref>. Bihan-bihan eo an niver a aspadennoù eus savouriezh nann-relijiel Rus Kyiv. <gallery mode="packed" heights="180px" caption=E kêrioù all"> Юр'їва божниця в Острі.jpg|Iliz ''Sant-Mikael'' en Oster Білогородкацерква.jpg|Iliz Bilohorodka Успенський собор Канів.jpg|Iliz ''Sant-Jorj'' e Kaniv Церква Святого Василія м. Овруч.jpg|Iliz ''Sant-Basil'' en Ovrutch Włodzimierz wołyński sobór widok ogólny.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'' e Volodymyr Saint Panteleimon Church, Shevchenkove, Ukraine-6297.jpg|Iliz ''Sant-Pantaleon'' e Chevtchenkove </gallery> ;Diwezhañ [[File:46-101-0548 Lviv Latin Cathedral RB 18.jpg|thumb|Iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' e Lviv.]] A-hed an XIII{{vet}} hag ar XIV{{vet}} kantvedoù ne voe savet ilizoù hogos nemet er rann gornôgelañ eus tiriad Ukraina a vremañ, setu perak e kaver ken nebeut a skouerioù eus ar [[Arkitektouriezh c'hotek|savouriezh c'hotek]] eno. Lod elfennoù gotek a c'heller gwelet avat en iliz-veur [[armenia]]t [[Lviv]] (Львів ), bet savet e [[1363]], en iliz ''Sant-Nikolaz'' (XIV{{vet}} kantved) e Lviv ivez, en iliz ''Ar C'hinivelezh'' e Halych (dibenn ar XIV{{vet}} kantved) hag e manati Mejyritch (XV{{vet}} kantved) e Volhynia (Волинь, e gwalarn ar vro). Brasañ savadur gotek en Ukraina eo iliz-veur ha penniliz ''Ar C'horreidigezh'' (Латинський катедральний собор), lesanvet "an iliz-veur [[latin]]" (Латинський собор) e Lviv, bet peursavet e dibenn ar XIV{{vet}} kantved ([[1360]]-[[1481]]). Er c'hantvedoù war-lerc'h (XV{{vet}} ha XVII{{vet}}) en em strewas a-nevez doare Byzantion er rannvroioù istorel [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія), Boukovina (Буковина), Halychyna (Галичина, ha ''Galicja'' e [[poloneg]]) ha Podillya (Поділля). Adalek ar XIV{{vet}} kantved, brezelioù dizehan ha lezennoù trevadennel nevez an noblañs e Republik an Div Vroad (poloneg : ''szlachta'' ''chlac'hta'', ukraineg : шляхтаan ''chlyac'hta'', "noblañs") a lakaas sevel [[kastell|kestell]] ha mogerioù-difenn. Unan eus ar benngaserien al luskad e voe ar priñs polonat Fiodor Koriatowicz (ukraineg : Федір Коріятович ; †[[1414]]) a rene war Briñselezh Podillya (Подільське князівство, [[1363]]-[[1394]]). Meur a gastell zo bet savet d'ar mare-se, hag un iliz-veur dibar : ''An Erbedenn Santel'' (Свято-Покровська церква), bet savet e Soutkivski (Сутківці, etre Lviv ha Kyiv) e [[1475]], a zo kreñvaet<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 804-806.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savadurioù kreñvaet"> Меджибізький замок 0448-1.jpg|Kastell Mejyritch (kent [[1146]]) 73-250-0001 Khotyn Fortress RB 18.jpg|Kreñvlec'h C'hotyn (XIII{{vet}} - XV{{vet}} kantvedoù) Вірменський собор. Львів.JPG|Iliz-veir armeniat Lviv ([[1363]]-[[1370]]) Lutsk castle tower.jpg|Tour dor kastell Loutsk (XIV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок «Паланок» 5.jpg|Kastell Palanok (XIV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) Троїцька церква Межиріч.jpg|Manati Mejtyrich (XV{{vet}} kantved) Sutkivtsi.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn Santel'' (1475) Пам’ятник .Юрій Дрогобич.Костел та дзвіниця.JPG|Iliz ''Sant-Bartolome'' e Drohobytch (XV{{vet}} - XVI{{vet}} kantvedoù) Замок князів Острозьких.jpg|Tour kastell Ostroh (XV{{vet}} - XVII{{vet}} kantvedoù) </gallery> === Amzer a vremañ === ;Uhelañ En Ukraina ar {{XVIvet kantved}} en em skignas savouriezh an [[Azginivelezh]], a voe degemeret gant meur a geoded dizalc'h. Eus [[Italia]] e teue an darn vuiañ eus ar savourien.<br> E Marc'hallac'h (Площа Ринок) Lviv hag en trowardroioù ez eus skouerioù heverk eus ar stil-se : An Ti Du (Чорна кам'яниця, [[1577]]),ar palez Korniakt (Палац Корнякта, [[1580]]), ar palez Bandinelli (Палац Бандінеллі, [[1593]]), ar chapel Boim (Каплиця Боїмів, [[1615]]), ar chapel Kampian (Каплиця Кампіанів, [[1620]]) ; meur a skouer zo tro-dro da iliz ''Ar C'horreidigezh'' : an Tour Kornakt (Башня Корнякта, [[1572]]-[[1578]]), chapel an Tri Hierark (Каплиця Трьох Святителів, 1578), hag an iliz he-unan. Levezonet gant ar savouriezh ukrainek-rik ez eo bet savet an daou a zo bet meneget da ziwezhañ. E dibenn ar XVI{{vet}} kantved hag e deroù ar XVII{{vet}} e voe savet ilizoù en ur gemmeskañ doare an Azginivelezh hag an hengoun ukrainek : e Chtchyrets, Horodok, Loutsk, Novoselytsia ha Sokal pergen. D'ar mare-se e voe adsavet ilizoù kozh e Kyiv, Tchernihiv, Oster, Pereiaslav, Kaniv and Novhorod-Siverskyi en ur lakaat lod elfennoù eus an Azginivelezh enno. Elfennoù eus an Azginivelezh diwezhañ a weler ivez en ilizoù [[Iliz katolik roman|katolik roman]] e Lviv, e Loutsk hag e Kamyanets-Podilskyi (Кам'янець-Подільський, er gevred da Lviv).<br> Ur stil etre mare an Azginivelzeh ha hini ar barok zo en ilizoù ''Santez Paraskeva'' e Lviv (XII{{vet}}-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e [[1644]]) ha ''Sant-Elia'' ([[1656]]) e Soubotiv (Суботів, er gevred da Gyiv)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 806-808.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e Lviv"> Площа ринок 04.JPG|Ar Marc'hallac'h Львів, Вежа Корнякта.jpg|Tour Korniakt (1572-1578) Львів. Площа Ринок 4 (1).JPG|An Ti Du (1577) Львів, Каплиця трьох святителів.jpg|Chapel an Tri Hierark (1578) Korniakt Palace P1630166.jpg|Palez Korniakt (1580) 10Палац Бандінеллі.JPG|Palez Bandinelli (1593) Chapel of Kampian family.jpg|Chapel Kampian (1620) Церква святої Параскеви П'ятниці, Львів.jpg|Iliz ''Santez Paraskeva'' (XII{{vet-XIV{{vet}} kantvedoù, bet adsavet e 1644) </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An Azginivelezh e lec'hioù all"> Петропавлівська церква (Кам'янець) P1770643.jpg|Iliz ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamyanets-Podilskyi (XVI{{vet}} kantved) 2015 Sokal, Cerkiew św. Mikołaja 01.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Sokal (XVI{{vet}} kantved) Novsev monastery.jpg|Manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi (XVII{{vet}} kantved) Кафедральний костел святих Петра і Павла 1.jpg|Iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Loutsk ([[1616]]-[[1646]]) Іллінська церква (Суботів).jpg|Iliz ''Sant-Elia'', Soubotiv ([[1656]]) </gallery> ;Marevezh ar Gozaked e Kreizukraina hag Ukraina ar Reter Da vare ar [[Kozaked|Gozaked]] (козаки́) ''hetmanat'' (Гетьма́нщина ''Hetmánchtchyna'') – eleze aozadur tiriadel, politikel, milourel ha kevredigezhel ar Gozaked ''zaporozki''<ref>''zaporozki'' : diwar anv o c'hreñvlec'h e Zaporojjia, er gevred, war ribl dehou ar stêr Dnipro.</ref>, a oa renet gant un ''hetman'', komandant an armeoù – e teuas an doare barok ukrainek war wel, er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}}kantvedoù. Un arouez eus ar vrientinelezh kozak e oa, ha disheñvel e oa diouzh ar barok a oa en [[Europa ar C'hornaoueg|Europa ar C'hornôg]] dre ma oa eeunoc'h ha diginkloc'h ; abalamour da se e vez anvet "barok ukrainek" (українським бароко) pe "barok kozak" (козацьким бароко)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CA%5CBaroque.htm |title=Baroque @ Internet Encyclopedia of Ukraine|accessdate=15 Ebr 26}}.</ref>. A-douez ar skouerioù koshañ eus ar barok ukrainek emañ an iliz-veur ''Sant-Nikolaz'' e Nizhyn (Ніжин, en Norzh). E Kyiv, Tchernihiv, Berejany (Бережани, er C'hornôg), Loubny (Лубни, er Biz), [[C'harkiv]], Romny (Ромни, er Biz ivez), Soumy (Суми, er Biz c'hoazh) ez eus skouerioù all. D'ar mare-se ivez e voe adtreset ha brasaet an darn vrasañ eus ilizoù krennamzerel Rus Kyiv. Bolzoù-to ha kinkladurioù a voe ouzhpennet, evel en iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv (a voe adsavet e [[1691]]-[[1705]]). Meur a vonumant nann-relijiel a voe savet en doare barok ukrainat ivez, evel ar feunteun ''Samzun'' (Фонтан Самсон) e Kyiv ha Ti Lyzohoub (Будинок Лизогуба) e Tchernihiv ; brudet eo lod savourien ar mare : an Ukrainiz Stepan Demyanovitch Kovnir (Степан Дем'янович Ковнір, [[1695]]–[[1786]]) hag Ivan Grigorovitch-Barsky (Іван Григорович Григорович-Барський, [[1713]]–[[1791]]), hep lezel a-gostez ar Rus Osip Dmitrievitch Startsev (ruseg : Осип Дмитриевич Старце, † kent [[1714]]). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kozak"> Собор святого Миколая Чудотворця (Ніжин).jpg|Iliz-veur ''Sant-Nikolaz'', Nizhyn ([[bloavezhioù 1650]]) 63-101-1002 Покровський собор. Харків.jpg|Iliz-veur ''An Erbedenn'', Kharkiv (1689) Будинок полкової канцелярії 7359.jpg|Ti Lyzohoub ([[bloavezhioù 1690]]) Мгарський Спасо-Преображенський собор (пд.).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', manati Mhar (1684-1692) Чернігів. Свято-Троїцький собор.JPG|Iliz-veur ''An Drinded'', Tchernihiv (1679-1695) Георгіївський_собор-2.JPG|Iliz-veur ''Sant-Jorj'', manati Vydoubytchi, Kyiv (1696) Любеч..JPG|Ti Poloubotok, Lyoubetch (deroù an XVIII{{vet}} kantved) Воскресенський собор 06.jpg|Iliz ''An Dasorc'hidigezh'', Soumy (1702) Спасо-Преображенський Собор (Прилуки).jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Pryluky (1710-1720) Podil 26 09 13 197.jpg|Iliz ''An Degemenn'', Kyiv (1740) Полкова канцелярія. Козелець.jpg|Kañsellerezh-rejimant, Kozelets (1740-1760) Фонтан Самсона 02.jpg|Feunteun ''Samzun'', Kyiv (1748-1749, ratreet) </gallery> Bez' ez eus en Ukraina ar C'hornôg skouerioù eus ar barok kornôgel, dreist-holl eus re Polonia ha [[Vilnius]] e Lituania<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 808-809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok kornôgel en Ukraina"> Lviv Bernardine monastery.jpg|Iliz ar Verneziz, Lviv <br>[[1600]]-[[bloavezhioù 1630]]) 61-224-0001 Zbarazh Castle RB 18.jpg|Doa kastell Zbarazh (1626–1631) Підгорецький замок з повітря.jpg|Kastell Pidhirtsi (1635–1640) Ратуша (Кам'янець-Подільський) Panorama2.jpg|Ti-kêr Kamianets-Podilskyi (XIV{{vet}}-XVI{{vet}} kantvedoù, bet ratreet e 1754) Бережани Церква Святої Трійці.jpg|Iliz-veur ''An Drinded'', Berejany (1768) Трiумфальна арка DSC 7659.JPG|Dor iliz-veur ''Sant-Pêr-ha-Sant-Paol'', Kamianets-Podilskyi (1781) </gallery> === Marevezh an Impalaeriezh === ;Barok diwezhañ Tra ma veze Ukraina ar Reter ha Kreizukraina enframmet donoc'h-doañ en [[Impalaeriezh rusian|Impalaeriezh rus]] e c'hallas savourien rus kas o raktresoù da benn er gweledvaoù livus a gaved e meur a gêr ha korn-bro. Unan eus skouerioù ar savouriezh rokoko eo iliz ''Sant-Andrev'' (Андріївська церкваn, [[1747]]–[[1754]]) e Kyiv, bet savet gant an Italian Bartolomeo Rastrelli ([[1700]]-[[1771]]), a labouras kalz e Rusia. Ur skouer all eno, gant Rastrelli ivez, eo ar palez Mariinskyi (Маріїнський палац) a voe savet evit an impalaerez [[Elesbed Iañ (Rusia)|Yelizaveta Petrovna]]. Unan eus savourien bennañ marevezh ar barok diwezhañ en Ukraina e voe an [[Alamagn|Alaman]] Gottfried Johann Schädel ([[1690]]-[[1752]]), a renas savidigezh befrez ar manati Kyiv-Pechersk Lavra (Києво-Печерська лавра, [[1736]]-[[1745]]) ha tour an iliz-veur ''Santez-Sofia'' e Kyiv ([[1748]] ; gantañ e voe treset iliz-veur ''Sant-Jorj'' e Lviv ([[1744]]–[[1764]]) hag iliz ''An Erbedenn'' e Podil ([[1772]], a-douez labourioù all<ref name="K810">Kubijovyč, 1949, p. 810.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Ar barok diwezhañ"> Vyshnivets Palace P1620010.jpg|Palez Vychnivets ([[bloavezhioù 1730]]) Києво-Печерська лавра (67).jpg|Befrez Kyiv-Pechersk Lavra (1736-1745) St. Andriy's Church in Kyiv.jpg|Iliz ''Sant-Andrev'' , Kyiv (1747-1754) Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg|Palez Mariinskyi, Kyiv (1744-1752) Ратуша Бучач (2).jpg|Ti-kêr Boutchatch(1743-1758) Собор Різдва Козелець 1.jpg|Iliz-veur ''Ar C'hinivelezh'', Kozelets (1752-1763) Почаїв Успенський собор-4.JPG|Iliz-veur ''Ar C'horreidigezh'', Potchaiv Lavra (1771-1791) </gallery> ;Nevezklaselezh A-c'houde bout bet trec'h e meur a vrezel lerc'h-ouzh-lerc'h war an [[Impalaeriezh otoman]] hag he gwazer [[C'hanelezh Krimea]], Rusia a aloubas holl Ukraina ar Su ha Krimea. Adanvet «&nbsp;Rusia Nevez&nbsp;» (ruseg : Новороссия, ''Novorossia''), an tiriadoù-se a oa da vout trevadennet, ha kêrioù nevez evel C'herson, Mykolai], Odesa ha [[Sevastopol]] a voe diazezet. Skouerioù eus savouriezh an Impalaeriezh rus zo enno.<br> E-kerzh ren an ''hetman'' ukrainat diwezhañ, Kirill Razoumovskyi (ukraineg : Кирило Григорович Розумовський, [[1728]]-[[1803]]), meur a geoded d'ar Gozaked hetmanat evel Hloukhiv (Глухів), Batouryn (Батурин) ha Kozelets o devoa raktresoù meur a vije savet gant ur savour gopret eus "Rusia Vihan" (Мала Русь), da lavaret eo an darn vrasañ eus Ukraina a vremañ, anvet Andrey Kvasov (ruseg : Андрей Васильевич Квасов, ~[[1720]] – ~[[1770]]).<br> A-douez ar savadurioù heverk a zo bet savet dindan ren K. Razoumovskyi hag a zo deuet betek ennomp ez eus palezioù e Yahotyn (Яготин) ha Batouryn. Skouerioù all eus ar savouriezh nevezklaselour-se en Ukraina eo ar palezioù a weler e Vychnivets (Вишнівець)<ref name="K810" /> ha Katchanivka (Качанівка, en Oblast Tchernihiv), an arsellva e Mykolaiv (Миколаїв), manati ''An Treuzneuziadur'' e Novhorod-Siverskyi, ha maner Samtchyky (Самчики). <gallery mode="packed" heights="180px" caption="An nevezklaselezh en Ukraina"> Палац К.Розумовського Панорама Батурин.jpg|Ar palez Razoumovsky e Batouryn (1799-1803) Спасо-Преображенський собор Н.Сіверський.jpg|Iliz-veur ''An Treuzneuziadur'', Novhorod-Siverskyi (1791-1806) Качанівка 7855.jpg|Palez Katchanivka (1770-1824) Садиба в селі Самчики.jpg|Maner Samchyky (deroù an XIX{{vet}} kantved) Mykolayiv Astronomical observatory.jpg|Arsellava Mykolayiv (1821) Палац в Самчиках-2.jpg|Palez Samtchyky (XIX{{vet}} kantved) </gallery> ;Impalaerded, Dibaberezh ha Romantelouriezh Un doare savouriezh nevez, anvet «&nbsp;Impalaerded&nbsp;» a reas berzh en Ukraina e deroù an {{XIXvet kantved}}. Skouerioù anezhañ a gaver e savadurioù lik koulz ha relijiel A-c'houde ar bez a oa bet lakaet gant Rusia e [[1801]] war an doare ukrainek da sevel ilizoù e voe ar savouriezh ukrainek dindan veli raktresoù klasel degemeret gant ar pennadurezhioù e [[Moskov]] ha [[Sankt-Peterbourg]]. Elfennoù eus doare broadel Ukraina a voe miret gwelloc'h er C'hornôg. Er c'hêrioù bras (Kyiv, C'harkiv, C'herson, Lviv, Odesa, Tchernivtsi) e voe diorroet ar savouriezh dindan levezon an Dibaberezh, an Nevez-Azginivelezh ha doareoù all deuet eus Europa ar C'hornôg. En eil hanterenn ar c'hantved, ar Romantelouriezh, a anver ar stil Rus-ha-Byzantat, a reas berzh er sevel ilizoù dreist-holl : an iliz-veur ''Sant-Volodymyr'' (Володимирський собор) el lec'hienn henc'hresian [[C'hersones]] zo ur skouer vat eus ar c'hiz-se. <gallery mode="packed" heights="180px"> Romny ascension church.jpg|Iliz ''Ar Bignidigezh'', Romny (1795-1801) Київ. Колона Магдебурзького права.jpg|Monumant Lezenn Magdeburg, Kyiv (1802) Паркова дорога - Церква Миколи на Аскольдовій могилі DSC 4993.JPG|Iliz ''Sant-Nikolaz'', Kyiv (1809–1810) Церква Рiздва Богородицi 1806. Прилуки.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Prylouky (1806-1815) Будинок контрактовий, Київ Межигірська вул., 1.JPG|Ti ar C'hevratoù (Контрактовий будинок), Kyiv (1815-1817) 1 Market Square, Lviv (05).jpg|Ti-kêr Lviv (1827-1835) Kharkiv Uspensky Cathedral Belltower from Sobornyi descent, 2017.jpg|Befrez iliz-veur ''Ar Gouskedigezh'', C'harkiv (1844) Ратуша, Чернівці.jpg|Ti-kêr Tchernivtsi (1843-1847) Дзвіниця...jpg|Befrez iliz ''Santez-Katell'', Kyiv (1857) Володимирський собор (Херсонес) 1к.jpg|Iliz-veur ''Sant-Volodymyr'', C'hersones (1861-1891) Blagoveschensky Cathedral - 01.jpg|Iliz-veur ''An Degemenn'', C'harkiv (1888-1901) </gallery> ;Dibenn an XIX{{vet}} ha deroù an XX{{vet}} kantvedoù Div skol bouezus a levezonas ar savouriezh ''[[Arz Nevez|Art Nouveau]]'' en Ukraina : al luskad ''Wiener Secession'', ur skourr eus an ''Ar Nouveau'' bet ganet e [[Vienna|Wien]]] ([[Aostria]]) e [[1897]], hag al luskad ''Art Moderne'' deuet eus [[Bro-C'hall]]. Skouerioù eus giz an ''Art Nouveau'' eo [[porzh-houarn]] Lviv, ha savadurioù e Kyiv, C'harkiv, Odesa.<br> Adalek 1900 e krogas ur stil savouriezh broadel ukrainek nevez da zont war wel, an ''Art Nouveau ukrainek'', a-drugarez da labour savourien ukrainek, hini Vasyl Grigorovitch Krytchevskyi ([[1873]]-[[1952]]) pergen. Levezonet gant ar savouriezh ulrainek hengounel hag ar barok ukrainek eo ar stil-se<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 813-814.</ref>. E rann gornôgel Ukraina, a zo bet en Aostria-Hungaria, e kaver ar stil-se ivez : [[c'hoariva]] Lviv zo ur skouer anezhañ. <gallery mode="packed" heights="180px"> Cernauti Residentia 04.jpg|Annez ar benneskibien, Tchemivtsi (1864-1882) Massandra Back.JPG|Palez Masandra, Krimea (1881-1882 ; 1892-1902) Operniy-11.jpg|C'hoariva Odesa (1887) Львівський національний академічний театр опери та балету імені Соломії Крушельницької 13.jpg|C'hoariva Lviv (1897-1900) Національна Опера.jpg|Opera Kyiv (1898-1901) Будинок із химерами-2.JPG|Ti Horodetskyi, Kyiv (1901-1902) Залізничний вокзал (Жмеринка) 01.JPG|Porzh-houarn Jmerynka (1899-1904) Покровська церква. с. Плішивець.jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Plichyvets (1902-1906) Poltava Zemstvo SAM 0439 53-101-0523.JPG|Sez Gouarnelezh Poltava (1903-1908) Lviv railway station2.png|Porzh-houarn Lviv (1904) Kharkiv Academy of Design and Arts.jpg|Skol an Arzoù, C'hharkiv (1912-1913) </gallery> === XX{{vet}} kantved === ;Deroù ar marevezh soviedel (1918-1939) Goude [[Dispac'h miz Here]] ([[1917]]-[[1923]]) ha [[Brezel diabarzh Rusia]] (1917-[[1922]]), an darn vrasañ eus tiriad Ukraina a voe enlakaet en ur Stad [[komunouriezh|komunour]] nevez anvet [[Republik Soviedel Ukraina]]. Adalek neuze e klaskjod a-zevri diorren ur stil savouriezh ukrainek nevez er vro, unan distag diouzh an doareoù rus. E deroù ren Soviediz e voe embannet lezennoù ukrainek-rik hag a vroudas savourien ar vro da implijout tresoù broadel ker rik all en o labour, endra voe skoueriekaet ar savouriezh dre vras : an holl gêrioù a resevas raktresoù a rankent heuliañ evit o savadurioù nevez. Ne voe ket lakaet an tresoù broadel da ziazez ar savouriezh nevez neuze, peogwir e troas gouarnamant ar Republik Soviedel da unan savadurelour – eleze troet war-du ur savouriezh diazezet war ar gomunouriezh, an [[teknologiezh|deknologiezh]] ha dafar an dazont ([[dir]] ha [[gwer]] peurgetket). E pad 15 vloaz e voe C'harkiv, er Reter, kêr-benn Ukraina soviedel. Kerkent ha staliet ar Republik soviedel e voe lakaet e pleustr ur raktres evit distrujañ he neuz "bourc'hizel-ha-kevalaour" ha sevel ur gêr-benn nevez. Ur savour rus yaouank, Viktor Trotsenko ([[1888]]-[[1978]]) a ginnigas ul leurgêr ec'hon e kreiz-kêr, gronnet gant savadurioù bras arnevez, alese pimpatrom ar savouriezh savadurelour en URSS : al Leurgêr Dzerjinskyi (Майдан Свободи, ''Maydan Svobody'', "Leurgêr ar Frankiz" hiziv ; 11,9 [[hektar]] eo he gorread).<br> An hini brudetañ eus ar savadurioù-se eo Derjprom (Держпром ; ruseg : Госпром ''Gosprom''), ar c'hentañ [[skraber-oabl]] savet gant Soviediz ([[1925]]-[[1928]]) hag ar savadur uhelañ en Europa ar mare ; arouez C'harkiv eo hiziv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Leurgêr Dzerjinskyi, C'harkiv"> Buildings Dzerzhinsky Square in Kharkov.jpg|War sevel, e-tro 1930.<br>En tu kleiz emañ sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina. Kharkov Dzerzhinsky Square (1943).jpg|E 1943. </gallery> Ur skouer all eus ar savouriezh savadurelour en Ukraina e deroù URSS eo savlec'h [[tredan|dourdredan]] an [[Dnipro]] e Zaporijjya (Запоріжжя), bet savet e [[1927]]-[[1941]]). <gallery mode="packed" heights="180px"> Держпром 122.jpg|Derzhprom, Kharkiv<br>(1925–1928) Київ Лісоінженерний інститут 02.jpg|Ensavadur ar C'hoadegi, Kyiv (1925-1927) Центральні вікна "палацу Ілліча".jpg|Palez al Labour, Dnipro (1926-1932) Київ-Пасажирський DSC 5417.jpg|Porzh-houarn e Kyiv (1927-1932) Дніпрогес з висоти.jpg|Savlec'h dourdredan Dnipro (1927-1941) Užhorod, budova pošty.jpg|Ti-post kreiz, Oujhorod (1928–1932) Ратуша (Івано-Франківськ).jpg|Ti-kêr Ivano-Frankivsk, (1928-1935) 7 Prospekt Shevchenka, Lviv (01).jpg|Ti ar Sindikadoù, Lviv (1929) Центральна естрада в парку перед мармуровим палацом. Моршин.jpg|Feunteun e Morchyn (bloavezhioù 1930) Костел Матері Божої Остробрамської, Львів (01).jpg|Iliz ''An Erbedenn'', Lviv (1931–1938) Канів Канівський музей Тараса Шевченка 1.jpg|Mirdi Broadel Chevtchenko, Kaniv (1935-1937) ЦУМ 20191010.jpg|Stal Vras Hollvedel (ЦУМ TsUM), Kyiv (1936-1939) 73-101-0320 DSC 0304.jpg|Ti an Ofiserien, Tchernivtsi (1937–1940) </gallery> ;Savouriezh stalinour Kêr-benn ur rannvro hepken e oa Kyiv d'ar mare, neuze ne veze ket taolet gwall vras ur pled outi ; er bloaz [[1934]] e voe lakaet da gêr-benn Republik Soviedel Ukraina, ur c'hemm bras hag a voe koustus-meurbet. D'ar mare-se e oa deuet war wel dija un nebeud skouerioù eus ar savouriezh [[Jozef Stalin|stalinour]], ha da heul al lezennoù ofisiel e voe savet un gêr nevez war an hini gozh – da lavaret eo e voe dismantret savadurioù hollbrizius evel ar manati ''Sant-Mikael e Volz-to Aour'' ([[1108]]-[[1113]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180112013845/http://oldkyiv.kiev.ua/1_mykhail.htm |title=The Monastery Of St. Michael Of The Golden Domes @ Lost landmarks of Kyiv|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, hag en arvar da vout distrujet ivez e voe an iliz-veur ''Santez-Sofia'' (XI{{vet}} kantved).<br> Ne voe ket kaset ar raktres da benn e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Un nebeud savadurioù stalinour koshoc'h eget ar brezel zo c'hoazh war o sav : sez Kengor Kreiz Strollad Komunour Ukraina (hini Maodiernezh an Aferioù Estren hiziv) da skouer ; kazel tu an hanternoz hepken a voe savet, biskoazh n'eus bet eus hini ar su, a oa da vout savet e lec'h ar manati<ref>Hewryk, 1982, p. 15.</ref>. Ur skouer all eo savadur ar Rada Verc'hovna (Верховна Рада України, parlamant ar Republik), bet savet e [[1936]]-[[1938]] gant ar savour ukrainat Volodymyr Zabolotnyi ([[1898]]-[[1962]]). A-c'houde an distrujoù bras a zo bet e-pad an Eil Brezel-bed e voe ur raktres nevez evit adsevel kreiz-kêr Kyiv ; dre-se, ar vali C'hrechtchatyk a voe troet da unan eus pimpatromoù ar savouriezh stalinour. En holl e voe 22 raktres adalek [[1944]], hogen hini ebet ne voe kaset da bennvat dre ma vezent burutellet-garv. Erziwezh, e [[1948]] e voe kinniget ur gentel ziwezhañ hag a voe dreist an holl raktresoù all e-pad daou zekvloaveziad e kêr-benn Ukraina. Petra bennak ma voe birvilh en deroù, pa voe savet an ti-kêr, an ti-post ha savadurioù kentañ al Leurgêr Kalinina (''Maidan Nezalezhnosti'', "Leurgêr an Dizalc'h" hiziv, bet echuet e [[1955]]), buan e voe lakaet harz d'ar raktresoù gant politikerezh soviedel ar savouriezh : ''Hotel Ukraina'' (Готель Україна), da skouer, hag a oa da vout savet e penn al leurgêr gant ur savadur uhel ha mistr damheñvel ouzh skraberioù-oabl Stalin (ruseg : Сталинские высотки, lesanvet "ar Seizh C'hoar ") e Moskov, a voe diginklet hag echuet en ur stil divlaz. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Raktresoù evit asdevel kreiz-kêr Kyiv"> Kievplan2.jpg|Korbellet Kievplan1.jpg|Korbellet Kievfinalised plan.jpg|Degemeret </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Savouriezh stalinour en Ukraina"> Кабінет Міністрів України 01.jpg|Savadur ar Gouarnamant, Kyiv (1936-1938) View from Hotel to football field - panoramio.jpg|Parlamant Ukraina, Kyiv (1936-1938) Адміністрація Президента України11.jpg|Savadur Prezidant Ukraina, Kyiv (1936-1939) Foreign Ministery.jpg|Maodiernezh an Aferioù Estren, Kyiv (echuet e 1939) Минугля - panoramio.jpg|Maodiernezh Greanterez ar Glaou,<br>Donetsk (1956) Головпоштамт. Початок осені.jpg|Ti-post kreiz, Kyiv (1952-1958) Київ Київська консерваторія 2.jpg|Akademiezh Vroadel ar Sonerezh, Kyiv (bloavezhioù 1890, adsavet e 1955-1958) Kiev Hotel Ukraina (Готель Україна) (51919738120).jpg|Hotel Ukraina, Kyiv (1955-1961) Харківський будинок зі шпилем.jpg|Leurgêr ar Vonreizh, C'harkiv (1950-1967) </gallery> ;Dibenn ar marevezh soviedel E [[1949]] e voe boulc'het chanter ar [[metro]] e Kyiv, a voe digoret e [[1960]]. Da vare Soviediz e veze kinklet an ehanoù en un doare flamm-flamm, met arverek hepken eo an ehanoù diwezhañ, ar re a zo bet savet goude 1960, kement-se en abeg d'ur c'hemm er politikerezh, ar pezh a weler c'hoazh er rouedadoù metro a voe savet diwezhatoc'h : hini C'harkiv ([[1967]]-[[1975]]), hini Kryvyi Rih (Кривий Ріг, e kreiz ar vro) e [[1986]] ha hini Dnipro ([[1995]]). D'ar mare-se e voe savet Palez ar Sportoù e Kyiv, Palez Ukraina e Kyiv ivez, ha "Bleunioù Ukraina" (Квіти України), e Kyiv c'hoazh. <gallery mode="packed" heights="180px"> Kyiv Palace of Sports.jpg|Palez ar Sportoù, Kyiv (1958-1960) Kiev monuments (146) rotated.jpg|Ehan C'hrechtchatyk e metro Kyiv (1960) Київ, Річковий вокзал, Поштова пл.jpg|Porzh Kyiv war an Dnipro (1957-1961) Lviv hotel, Lviv.jpg|Hotel Lviv (1965) Палац "Україна"-2.jpg|Leurgêr Ukraina, Kyiv (1965-1970) Yalta-Hotel Yalta-20-2017-gje.jpg|Leti Yalta, Yalta (1974-1977) Salute Hotel, Kiev (43004122884).jpg|Leti Salyout, Kyiv (1982-1984) Будівля по вул. Хорива.jpg|Karter Rozenberg, Kyiv (1983-1988) Zoloti Vorota metro station Kiev 2010 01.jpg|Ehan Zoloti Vorota, metro Kyiv (1989) Палац дітей та юнацтва.jpg|Palez ar Yaouankizoù, Dnipro (1990) </gallery> === Ukraina a vremañ === Digoroc'h war ar bed ha war doareoù all eo perzhioù arzel ar savouriezh a vremañ. Aliesoc'h-aliesañ e kaver tresoù goudevodern hag uheldeknologel e labour ar savourien ukrainat. A-raok enkadenn vedel an arc'hant e [[2007]]-[[2008]] e troas ar stil goudevodern rus ''kaprom'' (ruseg : Капром, diwar '''кап'''италисти́ческий '''ром'''анти́зм, '''''kap'''italistícheskiy '''rom'''antízm'', "romantelouriezh kevalaour") da vout heverk en Ukraina. Alies e vez peget al liketenn ''[[kitsch]]'' war ar stil-se<ref>{{uk}} Podgornaya, Aleksandra. {{cite web|url=https://mayak.org.ua/news/ljubit-ili-gnobit-chto-takoe-kaprom-i-pochemu-v-90-h-i-2000-h-procvetal-arhitekturnyj-kitch/ |title=Любить или гнобить? Что такое капром и почему в 90-х и 2000-х процветал архитектурный китч ("Karantez pe vac'herezh ? Petra eo kaprom ha perak e vleunias ar savouriezh kitsch er bloavezhioù 1990 ha 2000 ?") @ маяк / Tour-tan, 29/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>, a zo ur meskad elfennoù klasel, modernelour ha savouriezh a vremañ.<br> Ur skouer eo Leurgêr ar Frankiz e Kyiv goude ma voe adsavet e [[2001]] hervez al Leurgêr Majevna (Манежная площадь, "Leurgêr ar Manej") e Moskov<ref>{{uk}} Stasyouk, Iryna. {{cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2021/10/18/shkidlyvi-rishennya-meriv-kyyeva-hto-najbilshe-zipsuvav-misto/ |title=Шкідливі рішення мерів Києва: хто найбільше зіпсував місто? ("Disentezioù fall mared Kyiv : piv zo bet o rivinañ kêr ar muiañ ?") @ Хмарочоса / Skraber-oabl, 18/10/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. Tra ma oad ouzh he sevel, ouzhpennet e voe ur greizenn-genwerzh danzouar ha meur a vonumant, en o zouez Monumant an Dizalc'hiezh (Монумент Незалежності). Abeg a voe kavet en adsevel rak elfennoù brizhistorel a oa ennañ, krennañ al lec'h foran a rae, ha diskaret e oa bet feunteun al leurgêr gozh<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/history/_majdan-ce-pisni-poplavskogo-ci-stala-kraschoyu-golovna-ploscha-krayini-za-30-rokiv/1048304 |title=Майдан - це пісні Поплавського. Чи стала кращою головна площа країни за 30 років ("Maidan – kanaouennoù Poplavski. Ha gwellaet eo bet leurgêr bennañ ar vro did=ndan 30 vloaz ?") @ Gazeta, 22/08/2021|accessdate=15 Ebr 26}}</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg|Kendioù e Dnipro PrivatBank Headoffice.jpg|Sez PrivatBank, Dnipro Фасад Це́ркви Різдва́ Пресвято́ї Богоро́диці у Львові, на Сихові.jpg|Iliz ''Ar C'hinivelezh'', Lviv (1995-2000) Lwów - Plac Mickiewicza 02.JPG|Sez Ukrsotsbank, Lviv (1998-2005) KRMetrotram.jpg|Ehan Zarichna e metro Kryvyi Rih (1999) Залізничний вокзал Ужгород.JPG|Porzh-houarn Oujhorod (2003-2004) Parus Kyiv.jpg|Parus Business Centre, Kyiv (tu-kleiz, 2004-2007) Воздвиженка 2015.jpg|Vozdvyjenka, Kyiv SC-04.jpg|Skol-veur gatolik Ukraina, Lviv (2015-2017) Театр на Подолі.jpg|C'hoariva Akademek, Kyiv<br>(ratreet e 2017) </gallery> == Savouriezh lec'hel == "Savouriezh lec'hel" a reer eus an doareoù savadurioù "poblek", "boutin", "eus ar vro", eleze reoù ha n'int ket bet treset gant savourien a vicher. Hengounel eo ar chem-se, a zo bet treuzkaset a rumm da rumm. Pep rannvro en Ukraina he deus he stil dezhi a-fed savouriezh lec'hel : er [[Karpatoù|C'harpatoù]] (Карпати, e reter ar vro) ez eo ar prenn hag ar pri-douar an dafar diazez da sevel tiez. Diwar brenn ivez ez eo bet savet ar skouerioù heverkañ eus ar savouriezh ukrainek lec'hel, a zo relijiel ar braz anezhi : ilizoù ha befrezoù – hervez an hengoun e rank ar befrez bout distag diouzh an iliz (nemet war an harzoù gant Polonia er C'hornôg hag ar re gant Rusia er Reter, ma vez un doenn hepken d'ar befrez ha d'an iliz)<ref>Kubijovyč, 1949, pp. 815-816.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Тарасова світлиця.jpg|"Sal Taras" e Tchernetcha Hora 2005-08-13 Pirogiv 228.JPG|[[Milin-avel|Meilh]] IMG 2622-1.JPG|Mirdi ar C'hinkladurioù, Pereiaslav Museum_of_Folk_Architecture_and_Ethnography_in_Pyrohiv_-_old_house_-_2388.jpg|[[Loch]], Mirdi ar Savouriezh lec'hel, Pyrohiv </gallery> == Savouriezh tatar Krimea == Meur a savadur levezonet gant an [[islam]] zo deuet betek ennomp eus an amzer m'edo C'hanelezh Krimea o ren ([[1441]]–[[1783]]). Palez Bac'htchysarai, bet treset gant savourien deuet eus Italia, eus [[Persia]] hag eus Turkia eo an hini brudetañ. Monumantoù all zo en o sav c'hoazh, [[moskeenn]]où ha mozoleonoù turk (''türbeler'' "bez", ''türbe'' en unander). == Savouriezh yuzev == Kalzik [[sinagogenn]]où istorel zo bet miret en Ukraina, evel sinagogennoù-meur Charhorod (Шаргород, e mervent ar vro), Sataniv (Сатанів, er reter) ha Jovkva (Жовква, en Oblast Lviv). Elfennoù eus ar savouriezh lec'hel ukrainek a gaver er savadurioù-se<ref>Kubijovyč, 1949, p. 809.</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Hansaray1.jpg|Palez Bac'htchysarai (XVI{{vet}} kantved) Синагога в Шаргороді.jpg|Sinagogenn Charhorod </gallery> == Levrlennadur == * {{uk}} Kubijovyč, Volodymyr M. (rener) : Архітектура / ''Arc'hitektura''. Енциклопедія українознавства / "Holloueziadur ar studioù ukrainek", rann hollek, levrenn 3. München ha New York : Shevchenko Scientific Society in Europe, 1949 – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/encycl/eui075.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. * {{uk}} Aseev, Y. S. & C'harlamov, V. O. : Архітектура: дерев'яна і кам'яна / ''Arkhitektura: derev'yana i kam'yana'' ("Savouriezh : prenn ha mein"). Історія української культури / "Istor ar sevenadur ukrainek", levrenn 1. Kyiv : National Academy of Sciences of Ukraine, 2001 {{ISBN|978-966-00-0542-6}} – {{cite web|url=http://litopys.org.ua/istkult/ikult12.htm |title=Litopys|accessdate=15 Ebr 26}}. ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} {{Commonscat|Architecture of Ukraine}} [[Rummad:Istor Ukraina]] 6rvtltlya7sjkxdcctq7ykaup2irune 0 179863 2187808 2026-04-15T20:26:02Z Arko 540 Boulc'hañ 2187808 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Yod avaloù''' a zo [[yod]] graet gant [[aval]]où. [[Sukr]] ha [[Spis (temz)|spisoù]] a c'hall bezañ ouzhpennet. Ar meuz simpl ha marc'had-mat-mañ a zo boutin en Europa ha Norzhamerika, ha sevel a ra d'ar Grennamzer da nebeutañ<ref>{{liamm web|titl=Food history: applesauce {{!}} ErinNudi.com|url=https://www.erinnudi.com/2014/09/05/food-history-applesauce/|access-date=2020-11-18|lec'hienn=www.erinnudi.com}}</ref><ref name=":1">{{liamm web|titl=The Food Timeline--history notes: algae to creamed onions|url=http://www.foodtimeline.org/foodfaq.html#applesauce|access-date=2020-11-18|lec'hienn=www.foodtimeline.org}}</ref>. == Aozad == Aozet e vez dre boazhañ tammoù avaloù en dour. An avaloù a c'hall bezañ peliet pe get. Hervez ar ouenn avaloù implijet e teuzo buan pe buanoc'h hag a vo trenk pe trenkoc'h<ref>Erin Huffstetler, "The 11 Best Apples for Applesauce", ' [https://www.thespruceeats.com/best-apples-for-applesauce-1389162 10/02/2019] [https://web.archive.org/web/20200321161403/https://www.thespruceeats.com/best-apples-for-applesauce-1389162 Dielloù] 2020-03-21 .</ref><ref>"Recommended Uses of Apple Varieties", in Tim Burford, ''Apples of North America: Exceptional Varieties for Gardeners, Growers, and Cooks'', 2013, {{ISBN|1604692499}}, [https://books.google.com/books?id=uQp5AAAAQBAJ&q=applesauce&pg=PA278 p. 278] [https://web.archive.org/web/20230101182458/https://books.google.com/books?id=uQp5AAAAQBAJ&vq=applesauce&pg=PA278 Dielloù] 2023-01-01.</ref>. Spisoù evel [[kanell]] ha [[vanilha]] a c'hall bezañ ouzhpennet. Chug suraval pe [[trenkenn gitrek]] a sikour da virout al liv ha da gaout ul live dereat a drenkenn evit mirout mat ar yod. Ma lakaer kalz sukr e komzor eus [[kaotigell]] kentoc'h. == Implij == En holl Europa ha Norzhamerika e vez debret yod avaloù evel boued prim pe [[merenn-vihan]], gant ar vugale peurgetket. En holl Europa e vez debret evel dibenn-pred. E Norzh ha kreiz Europa ha Norzhamerika e ambroug ar c'hig ivez. E Belgia, an Izelvroioù, Luksembourg, Alamagn ha Bro-C'hall e c'hall bezañ servijet gant [[gwadegenn]], e Breizh-Veur ha Sveden gant rost moc'h, e kreiz Europa gant krampouezh avaloù-douar, etre skouerioù all. Yod avaloù a c'hall ivez bezañ un aozenn evit dibennoù-pred zo evel gwastilli zo, foñs un [[tartez|dartezenn]] avaloù, mesket gant dienn trapet, etc. Ar yod avaloù industriel a vez podet pe miret en ur voest-mir, goude bezañ bet divakteriet, ar pezh a laka anezhañ da vezañ hegerz a-hed ar bloaz. Yod avaloù a zo paket aes gant babigoù hag a grog da zebriñ boued solut ha gant an dud gant kudennoù dent. == Pennad kar == {{porched|Boued ha Keginerezh}} * [[kaotigell]] == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Yodoù]] [[Rummad:Avaloù]] [[Rummad:Dibennoù-pred]] [[Rummad:Keginerezh Europa]] gx9iob3qg2fob0mikdanjf7998w98pq 0 179864 2187816 2026-04-15T21:21:33Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|CZ 27|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:CZ27 (6971789467).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''CZ 27''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Tchekoslovakia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |Arm-tennata|Te..." 2187816 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|CZ 27|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:CZ27 (6971789467).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''CZ 27''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Tchekoslovakia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.32 ACP|7,65 mm Browning]] |- ! scope="row" |Produer |[[Česká zbrojovka a.s.]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1927 - 1951 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,655 kg |- ! scope="row" |Hirder |158 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |91 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 pe 9 c'hartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''CZ 27''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek bet produet gant an embregerezh tchek [[Česká zbrojovka a.s.|Česká Zbrojovka]] etre 1927 ha 1951<ref name=":0">{{En}} WAHL Paul, ''Gun trader's guide, Thirteenth Edition,'' Stoeger, p. 51</ref>. Un arm bihan eo, 158 mm e hirder, kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]]. Mont a ra en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre argil. Un-ober eo e [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|blatinenn]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 8 pe 9 c'hartouchenn hervez ar mareoù produiñ<ref name=":1">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/czech-republic-semi-automatic-pistols/cz-27-p-27t-eng/ CZ 27, P.27(t)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 15/04/2026)</ref>. Awenet eo gant ar [[Mauser 1914]] hag ar [[Vz. 24 (pistolenn)|vz. 24]]. == Implij == Soñjet e voe da gentañ evit an nerzhioù polis ha surentez diabarzh. E-pad an [[Eil Brezel-bed]], ar CZ 27 a gendalc'has da vezañ produet evit nerzhioù armet ha polis an [[Trede Reich]]. Stampilhet e veze neuze gant ar merk ''fnh''<ref name=":0" />, hag anvet e oa ''P.27(t)'' hervez an anvadurezh alaman ofisiel. Kenderc'hel a reas an arm da vezañ implijet gant polis [[Tchekoslovakia]] goude ar brezel. War-dro {{formatnum:500000}} skouerenn eus ar CZ 27 zo bet produet en holl<ref name=":1" />. Unan eus ar pistolennoù gwerzhetañ eus an embregerezh CZ e voe betek donedigezh ar [[CZ 75]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:ArmouCZUB}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]] pzhjux8zmdnxxwx23ozceho0tfs3fe5 2187817 2187816 2026-04-15T21:22:45Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[CZ 27]] da [[ČZ vz. 27]] 2187816 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|CZ 27|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:CZ27 (6971789467).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''CZ 27''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Tchekoslovakia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.32 ACP|7,65 mm Browning]] |- ! scope="row" |Produer |[[Česká zbrojovka a.s.]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1927 - 1951 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,655 kg |- ! scope="row" |Hirder |158 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |91 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 pe 9 c'hartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''CZ 27''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek bet produet gant an embregerezh tchek [[Česká zbrojovka a.s.|Česká Zbrojovka]] etre 1927 ha 1951<ref name=":0">{{En}} WAHL Paul, ''Gun trader's guide, Thirteenth Edition,'' Stoeger, p. 51</ref>. Un arm bihan eo, 158 mm e hirder, kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]]. Mont a ra en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre argil. Un-ober eo e [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|blatinenn]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 8 pe 9 c'hartouchenn hervez ar mareoù produiñ<ref name=":1">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/czech-republic-semi-automatic-pistols/cz-27-p-27t-eng/ CZ 27, P.27(t)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 15/04/2026)</ref>. Awenet eo gant ar [[Mauser 1914]] hag ar [[Vz. 24 (pistolenn)|vz. 24]]. == Implij == Soñjet e voe da gentañ evit an nerzhioù polis ha surentez diabarzh. E-pad an [[Eil Brezel-bed]], ar CZ 27 a gendalc'has da vezañ produet evit nerzhioù armet ha polis an [[Trede Reich]]. Stampilhet e veze neuze gant ar merk ''fnh''<ref name=":0" />, hag anvet e oa ''P.27(t)'' hervez an anvadurezh alaman ofisiel. Kenderc'hel a reas an arm da vezañ implijet gant polis [[Tchekoslovakia]] goude ar brezel. War-dro {{formatnum:500000}} skouerenn eus ar CZ 27 zo bet produet en holl<ref name=":1" />. Unan eus ar pistolennoù gwerzhetañ eus an embregerezh CZ e voe betek donedigezh ar [[CZ 75]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:ArmouCZUB}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]] pzhjux8zmdnxxwx23ozceho0tfs3fe5 2187819 2187817 2026-04-15T21:24:11Z Kestenn 14086 2187819 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|ČZ vz. 27<br>''CZ 27''|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:CZ27 (6971789467).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''ČZ vz. 27''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Tchekoslovakia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.32 ACP|7,65 mm Browning]] |- ! scope="row" |Produer |[[Česká zbrojovka a.s.]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1927 - 1951 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,655 kg |- ! scope="row" |Hirder |158 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |91 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 pe 9 c'hartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''ČZ vz. 27''', anvet ivez '''CZ 27''' bremañ, zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek bet produet gant an embregerezh tchek [[Česká zbrojovka a.s.|Česká Zbrojovka]] etre 1927 ha 1951<ref name=":0">{{En}} WAHL Paul, ''Gun trader's guide, Thirteenth Edition,'' Stoeger, p. 51</ref>. Un arm bihan eo, 158 mm e hirder, kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]]. Mont a ra en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre argil. Un-ober eo e [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|blatinenn]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 8 pe 9 c'hartouchenn hervez ar mareoù produiñ<ref name=":1">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/czech-republic-semi-automatic-pistols/cz-27-p-27t-eng/ CZ 27, P.27(t)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 15/04/2026)</ref>. Awenet eo gant ar [[Mauser 1914]] hag ar [[Vz. 24 (pistolenn)|vz. 24]]. == Implij == Soñjet e voe da gentañ evit an nerzhioù polis ha surentez diabarzh. E-pad an [[Eil Brezel-bed]], ar ČZ vz. 27 a gendalc'has da vezañ produet evit nerzhioù armet ha polis an [[Trede Reich]]. Stampilhet e veze neuze gant ar merk ''fnh''<ref name=":0" />, hag anvet e oa ''P.27(t)'' hervez an anvadurezh alaman ofisiel. Kenderc'hel a reas an arm da vezañ implijet gant polis [[Tchekoslovakia]] goude ar brezel. War-dro {{formatnum:500000}} skouerenn eus ar ČZ vz. 27 zo bet produet en holl<ref name=":1" />. Unan eus ar pistolennoù gwerzhetañ eus an embregerezh CZ e voe betek donedigezh ar [[CZ 75]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:ArmouCZUB}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]] insi1dzd5is4qkmqmamu7xuoq6yvuxl 0 179865 2187818 2026-04-15T21:22:45Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[CZ 27]] da [[ČZ vz. 27]] 2187818 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[ČZ vz. 27]] polx8xb1jkabl3emoytbw5tjksxhk6s 0 179866 2187832 2026-04-16T07:33:15Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''''Shy Girl''''' zo ur romant [[Lennegezh spont|spont]] emembannet da gentañ e miz C'hwevrer 2025 gant ''Mia Ballard'''. Ar gwirioù embann evit al levr a oa bet prenet gant [[Hachette Book Group]], hag embannet e oa bet er [[Rouantelezh-Unanet]] e miz Du 2025 ha raksoñjet da vezañ embannet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] e 2026. An embannadur stadunanat a oa bet lammet ha paouezet an embann e Breizh-Veur dre ma oa tamallet d'an oberenn..." 2187832 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''''Shy Girl''''' zo ur romant [[Lennegezh spont|spont]] emembannet da gentañ e miz C'hwevrer 2025 gant ''Mia Ballard'''. Ar gwirioù embann evit al levr a oa bet prenet gant [[Hachette Book Group]], hag embannet e oa bet er [[Rouantelezh-Unanet]] e miz Du 2025 ha raksoñjet da vezañ embannet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] e 2026. An embannadur stadunanat a oa bet lammet ha paouezet an embann e Breizh-Veur dre ma oa tamallet d'an oberenn da vezañ unan bet savet gant an [[naouegezh artifisiel dec'han]]. Ballard he deus nac'het e oa bet implijet an naouegezh artifisiel a-benn skrivañ al levr, met embannet he deus e oa bet un embanner dizalc'h oc'h implij an naouegezh evit degas kemmoù. Embannet eh deus ivez e vije douget klemm ganti a-enep an embanner<ref> https://www.ouest-france.fr/high-tech/intelligence-artificielle/ce-roman-a-succes-aurait-ete-ecrit-par-une-ia-il-est-retire-de-la-vente-5340ee5e-2840-11f1-b6f1-8966272a7d94</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Romantoù spont]] [[Rummad:Romantoù 2025]] [[Rummad:Gwallreuzioù gant an naouegezh artifisiel]] 5bvbssnpx0lvgbg2v048tpcf8l5camv 2187833 2187832 2026-04-16T08:41:29Z Dishual 612 2187833 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''''Shy Girl''''' zo ur romant [[Faltazi spont|spont]] emembannet da gentañ e miz C'hwevrer 2025 gant ''Mia Ballard'''. Ar gwirioù embann evit al levr a oa bet prenet gant [[Hachette Book Group]], hag embannet e oa bet er [[Rouantelezh-Unanet]] e miz Du 2025 ha raksoñjet da vezañ embannet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] e 2026. An embannadur stadunanat a oa bet lammet ha paouezet an embann e Breizh-Veur dre ma oa tamallet d'an oberenn da vezañ unan bet savet gant an [[naouegezh artifisiel dec'han]]. Ballard he deus nac'het e oa bet implijet an naouegezh artifisiel a-benn skrivañ al levr, met embannet he deus e oa bet un embanner dizalc'h oc'h implij an naouegezh evit degas kemmoù. Embannet eh deus ivez e vije douget klemm ganti a-enep an embanner<ref> https://www.ouest-france.fr/high-tech/intelligence-artificielle/ce-roman-a-succes-aurait-ete-ecrit-par-une-ia-il-est-retire-de-la-vente-5340ee5e-2840-11f1-b6f1-8966272a7d94</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Romantoù spont]] [[Rummad:Romantoù 2025]] [[Rummad:Gwallreuzioù gant an naouegezh artifisiel]] its7sgnftu5hohewaxt8btjdly68ukg 0 179867 2187836 2026-04-16T08:50:55Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Ar '''spont''' a zo un doare labour [[faltazi tebouezek]] ha gant ar pal da zirenkañ, d'ober aon pe saouzanañ an arvesterien. Alies e vez rannet an doare spont e meur a is rummad evel ar [[spont psikologel]] hag ar spont [[dreistordinal]]. An istorour eus al lennagez [[J. A. Cuddon]], en doa displeget e 1984, e oa un istor spont "un oberenn faltazi e komz plaen gant un hirder lies{{nbsp}}... hag a stroñs, betek d'ober aon d'al lenner, pe o tegas ur from..." 2187836 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''spont''' a zo un doare labour [[faltazi tebouezek]] ha gant ar pal da zirenkañ, d'ober aon pe saouzanañ an arvesterien. Alies e vez rannet an doare spont e meur a is rummad evel ar [[spont psikologel]] hag ar spont [[dreistordinal]]. An istorour eus al lennagez [[J. A. Cuddon]], en doa displeget e 1984, e oa un istor spont "un oberenn faltazi e komz plaen gant un hirder lies{{nbsp}}... hag a stroñs, betek d'ober aon d'al lenner, pe o tegas ur from divlazamant pe heug".<ref>{{cite book |first=J.A. |last=Cuddon |chapter=Introduction |title=The Penguin Book of Horror Stories |location=Harmondsworth |publisher=Penguin |year=1984 |isbn=0-14-006799-X |page=[https://archive.org/details/unset0000unse_y1e0/page/11 11] |chapter-url=https://archive.org/details/unset0000unse_y1e0/page/11 }}</ref> An doare faltazi lennegel spont a glask krouiñ un aergelc'h iskis hag a ra aon d'al lenner. An dañjerioù a vez kavet en oberennoù faltazi spont a zo liammet alies gant enkrezoù sevenadurel ledanoc'h.<ref>{{Cite magazine|url=https://aeon.co/essays/horror-is-a-dark-and-piercing-reflection-of-our-anxious-times|title=Our age of horror|last=Owen|first=M M|date=2018|magazine=[[Aeon (magazine)|Aeon]]}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Faltazi spont]] kn6w2iz28bdjswgfn98w5f0msuzhh2r 0 179868 2187840 2026-04-16T09:08:48Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "Ar '''spont psikologel''' a zo un isrann eus ar [[faltazi spont]] hag eus ar [[faltazi psikologel]] gant ur fokus war ar bredel (spered), ar fromoù, hag ar stad speredel evit ober aon, direnkañ, an arvesterien. An isrann-se a zo liammet alies gant an hini ledanco'h eus ar [[thriller psikologel]], hag alies e implij elfennoù eus ar [[Faltazi kevrinus|c'hevrin]] ha tudennoù digempouez, , unreliable, pe difiziapl a-fed psikologel evit degas "[[suspens]]", faltazi s..." 2187840 wikitext text/x-wiki Ar '''spont psikologel''' a zo un isrann eus ar [[faltazi spont]] hag eus ar [[faltazi psikologel]] gant ur fokus war ar bredel (spered), ar fromoù, hag ar stad speredel evit ober aon, direnkañ, an arvesterien. An isrann-se a zo liammet alies gant an hini ledanco'h eus ar [[thriller psikologel]], hag alies e implij elfennoù eus ar [[Faltazi kevrinus|c'hevrin]] ha tudennoù digempouez, , unreliable, pe difiziapl a-fed psikologel evit degas "[[suspens]]", [[faltazi spont|spont]], [[Drama (film ha skinwel)|drama]], ha betek [[paranoia]]. An istor hag an aergelc'h a glask degas aon, lous, displijus hag ankenius. [[Rummad:Spont psikologel]] [[Rummad:Filmoù spont psikologel]] [[Rummad:Faltazi spont]] [[Rummad:Thriller]] 402tzzgyy0glzpo1pctl39ji83h0b6y 2187841 2187840 2026-04-16T09:08:58Z Dishual 612 2187841 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''spont psikologel''' a zo un isrann eus ar [[faltazi spont]] hag eus ar [[faltazi psikologel]] gant ur fokus war ar bredel (spered), ar fromoù, hag ar stad speredel evit ober aon, direnkañ, an arvesterien. An isrann-se a zo liammet alies gant an hini ledanco'h eus ar [[thriller psikologel]], hag alies e implij elfennoù eus ar [[Faltazi kevrinus|c'hevrin]] ha tudennoù digempouez, , unreliable, pe difiziapl a-fed psikologel evit degas "[[suspens]]", [[faltazi spont|spont]], [[Drama (film ha skinwel)|drama]], ha betek [[paranoia]]. An istor hag an aergelc'h a glask degas aon, lous, displijus hag ankenius. [[Rummad:Spont psikologel]] [[Rummad:Filmoù spont psikologel]] [[Rummad:Faltazi spont]] [[Rummad:Thriller]] 95qkgi9baymitvh89ke4cxycfmeo0ir 1 179869 2187845 2026-04-16T11:04:38Z Huñvreüs 54570 /* Añv al labous */ rann nevez 2187845 wikitext text/x-wiki == Añv al labous == @[[Implijer:~2026-23251-08|~2026-23251-08]] Hervez Termofis e seblant bezañ mat an anv. <nowiki>''</nowiki>pabor kanaber | m. | pabored kanaber | chardonneret élégant | Carduelis carduelis<nowiki>''</nowiki> [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 11:04 (UTC) 72t9jmb4qoaw58euash368jm6j9i01h 2187847 2187845 2026-04-16T11:08:03Z Huñvreüs 54570 /* Anv al labous */reizhet fazi 2187847 wikitext text/x-wiki == Anv al labous == @[[Implijer:~2026-23251-08|~2026-23251-08]] Hervez Termofis e seblant bezañ mat an anv. ''pabor kanaber | m. | pabored kanaber | chardonneret élégant | Carduelis carduelis'' [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 11:04 (UTC) n855gz0ug00yqc2vkoh35jnzvogrs74