Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 15758 2188369 2174992 2026-04-23T17:23:27Z Icodense 36759 Freidrich → Friedrich 2188369 wikitext text/x-wiki <!--KAVET EO E-BARZH PAJENNOù GOULENNET D'AR 14/06/2006 ER RANN LENNEGEZH GANT 84.4.242.159--> {{Infobox Skrivagner | anv = Jakez Konan | skeudenn = Jakez_1978.jpg | ment = 280 | alc'hwez = Jakez Konan nevez deuet en-dro da [[Breizh|Vreizh]] e [[1978]] | anv mat = | anv pluenn = | obererezh = romanter, daneveller, troer, barzh | deiziad ganet = d'ar {{deiziad|6|Kerzu|1910|el lennegezh}} | lec'h ganet = e [[Perroz-Gireg]], {{Breizh}} | deiziad marv = d'an {{deiziad|11|Eost|2003|el lennegezh}} | lec'h marv = e [[Perroz-Gireg]], {{Breizh}} | yezh = [[Brezhoneg]] | luskad = | rumm = | enorioù = Priz Langleiz | oberennoù pennañ = * ''[[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]'' * ''[[Ur marc'hadour a Vontroulez]]'' * ''Kenavo Amerika'' | traoù ouzhpenn = | sinadur = | ment sinadur = | lec'hienn = }} Ur skrivagner brezhonek eo '''Jakez Konan''', ganet e [[Perroz-Gireg]] ([[Bro-Dreger]] - [[Aodoù-an-Arvor]]) d'ar [[6 a viz Kerzu]] [[1910]] ha marvet d'an [[11 Eost|11 a viz Eost]] [[2003]] e Perroz ivez. Mab e oa da [[Yves Connan|Ewan Gonan]], a zeuas da vezañ maer e Perroz e 1935<ref>{{fr}} [http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=18311 Listenn maered Perroz]</ref> ha kar-e-yezh, ha da Varguerite Goubault, eus [[Pariz]]. Skrivet en deus kalz war meur a dachenn, er c'helaouennoù peurvuiañ, met un nebeud romantoù pe danevelloù diwar e bluenn a zo bet embannet e stumm [[levr]]ioù. [[Skeudenn:Sklaerd48-08-15.jpg|thumb|right|290px|Jakez Konan o seniñ goude an [[Eil Brezel-Bed]], e [[Landreger]] e [[1948]]]] ==Buhez== Ganet eo e [[Perroz-Gireg]] ([[Bro-Dreger]] - [[Aodoù-an-Arvor]]) e [[1910]] ha marvet d'an [[11 Eost|11 a viz Eost]] [[2003]]. Mab e oa da [[Yves Connan|Ewan Gonan]] , bet maer e Perroz (1935-1944) ha da Varguerite Goubault. Savet e voe e penn-kentañ e vuhez e Perroz, met da bevar bloaz ez eas gant e dud da [[Sannois]] e-kichen Pariz, hag e vevas eno betek 1918. E dud a oa marc'hadourien had a bep seurt, hag e dad a oa mestr-skol dre ma vanke kement a skolaerien en abeg d'ar brezel oc'h ober e reuz. D'an oad a eizh vloaz e c'houlennas digant e dud kas anezhañ da Berroz da di e vamm-gozh, Eno eo e peurzeskas ar yezh. Kaset e voe neuze e pañsion da [[Skolaj Sant-Jozef Lannuon|Skolaj Sant-Jozef]] e Lannuon. Un eñvor fall e viras eus ar c'houlzad-mañ. Evelkent e reas anaoudegezh gant kalzik a dud kar-o-bro er skolaj-mañ, tud evel [[Maodez Glanndour]], [[Pêr Bourdellez]] ha kalz a reoù all a oa krog da vezañ dedennet-mat gant ar yezh hag ar vro. Tapet live ar [[bachelouriezh|vachelouriezh]] gantañ, ez eas da dremen un hanter bloavezh da Vro-[[Alamagn]] e [[1928]] da zeskiñ [[alamaneg]] dre un eskemm etre familhoù. An darvoud-mañ a sikouras anezhañ diwezhatoc'h da dreiñ testennoù diwar ar yezh-se. Goude-se, deuet en-dro d’ar vro, ez eas da labourat en un [[ti-bank]], ar [[Bank Peron]]. Eno eo e reas anaoudegezh gant e wreg, ha dimeziñ a reas gant Anna-Vari Glou eus [[Perroz-Gireg]] ivez e [[1932]]. Bet o deus pemp a vugale : [[Ivona Konan|Ivona]], [[Erwan Konan|Erwan]], [[Herve Konan|Herve]], Annaig (1946-1949) ha [[Gireg Konan|Gireg]]. Diwezhatoc'h e voe gwerzher tiez hag asurañsoù, kelaouenner, sekretour ti-kêr pe c'hoazh sekretour-kontour en un embregerezh eus ar vro. Deskiñ a reas seniñ gant ar [[binioù]] hag e voe unan eus krouerien [[kelc’h keltiek]] [[Perroz-Gireg|Perroz]] en [[1935]] asambles gant [[James Bouillé]] an tisavour, d'ar c'houlz ma oa gwir gelc'hioù a sevenadur vrezhon anezho. Reiñ a rae kentelioù brezhoneg, aozañ pezhioù-c'hoari brezhonek ha kas en-dro ar strollad dañserien. Kemer a rejont perzh e [[Diskouezadeg Hollvedel]] Pariz [[1937]]. Evel an holl, e treuzvevas ar familh e-pad ar brezel. Labourat a reas en [[La Dépêche de Brest|Dépêche]] hag er gelaouenn [[Bretagne]], kelaouenn renet gant [[Yann Fouéré]] e [[Montroulez]] evel kelaouenner, ar pezh a voe drastus evitañ goude ar brezel da gavout labour. Goude ar brezel e klaskas labour, met siwazh ne veze kinniget dezhañ ken nemet postoù war verr-dermen. Neuze, e-skeud-se, un toullad bloavezhioù goude ar [[Eil brezel bed|brezel]], dre ma oa un enkadenn ekonomikel ha kalz a zilabour, ouzhpenn ma veze lemet e labour digantañ abalamour d'e vennozhioù breizhat, e kuitaas [[Breizh]] gant e familh e 1952. Bevañ a reas gant e familh e Bro-Gebek, Kanada, eus 1952 betek 1976. Eno e laboure evel implijad kontouriezh. Kenderc'hel a rae da studiañ ar yezh,da lenn kalz ha da skrivañ. Krouiñ a reas Kelc'h Keltiek Montréal, a badas un dek vloaz bennak. Lazhet e voe e wreg Anna-Vari hag e verc'h Ivona gant ur c'harr-tan, hag int o-div o vale war ar riblenn hent, d'an 3 a viz C'hwevrer 1973. Goude tapout e leve-kozhni da 65 bloaz e tistroas da [[Breizh|Vreizh]] e miz Eost 1976.. Da glozañ, e c'heller lavarout ez eo bet feal d'e soñjoù a-hed d'e vuhez. N'eo ket hepken skrivañ brezhoneg en deus bet graet met bevañ e brezhoneg en deus graet ivez. ==Oberenn lennegel== Skrivet en deus kalz war meur a dachenn, er c'helaouennoù peurvuiañ, met un nebeud romantoù pe danevelloù a zo bet embannet gant Al Liamm e stumm ul [[levr]] ([[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]) e [[1980]]. Brudet eo Jakez Konan e bed ar [[brezhoneg]] dre m’en deus skrivet kalzik a draoù, romantoù, danevelloù, pezhioù-c’hoari... e [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]], [[Feiz ha Breiz]] hag [[Arvor (kazetenn)|Arvor]] da gentañ ha goude ar [[Eil brezel bed|brezel]] en [[Al Liamm]], en [[Ar Bed Keltiek]] hag e [[Barr-Heol]]. Klasket en deus bepred liammañ yezh ar bobl, – e vrezhoneg zo liv an tregerieg warnañ -, gant ar brezhoneg skrivet ha [[peurunvan]], o prouiñ dre-se nend eus moger ebet etre ar yezh skrivet hag ar peurrest eus ar brezhoneg pa c’hell an eil pinvidikaat egile. Stummet eo e zoare skrivañ gant rikted ha pervezhted ar yezh lennek unvanet ha gant nerzh ha buhez ar yezh pobl, hini [[Treger]], ur rannyezh a anaveze mat-kenañ. Modern eo ivez spered e skridoù, pa 'z int graet evit an amzer o ren, lod anezhe zo savet evit ar radio, evel e bezhioù-c'hoari da skouer. ==Levrlennadur== ;Romantoù * ''[[Ur marc'hadour a Vontroulez]]'', [[Al Liamm]]. Romant evit ar yaouankizoù hag a dremen en {{XVIIIvet kantved}}. * ''Kenavo Amerika'', Al Liamm ([[Priz Langleiz]]). Romant post-atomel na oa ket bet barnet eus ar c'hentañ bepred pa oa deuet er-maez, e gaou evelkent rak plijus eo an dibun anezhañ ha divoas an danvez-se e brezhoneg. * ''Muntr ar gourmarc'had'', [[Romant polis|romant-polis]], [[Al Liamm]], 1994 ; [[An Alarc'h (ti-embann)|An Alarc'h embannadurioù]], 2015. ;Kontadennoù, danevelloù * ''[[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]'', Al Liamm ;Troidigezhioù * ''[[Ali Baba hag an daou-ugent laer|Ali Baba]]'', Al Liamm. Ar gontadenn vrudet tennet eus levr kontadennoù "[[Ar mil nozvezh hag unan|ar 1001 nozvezh]]". * ''Ar Vilin Du'', Mouladurioù Hor Yezh: romant skrivet gant [[Jurij Brězan]]. Setu ur romant lec'hiet en un aergelc'h [[krennamzer]]el met e gwirionez o kaout da dem pennañ an hollveli, an unveli pe diktatorelezh, pe e vefe komunour pe nazi. * ''[[Pikoù mab e dad]]'', levr [[Édouard Ollivro]], a zo tapet c'hwek ennañ buhez ur skolajiad eus bro Lannuon etre an daou vrezel... * ''5 mojenn eus bro ar Sorabed'', troidigezh, embannadur diabarzh Skolioù [[Diwan]]. Adembannet eo bet dre ar rouedad internet gant ''Difetis'' e 2014. * ''Ar marc'h glas'', gant [[Jurij Brězan]], troidigezh, diembann. ;Danevelloù * ''Lannevern e kañv'', Gwalarn niverenn 133, C'hwevrer 1941. * ''Ar bazhvalan'', Arvor, 17 a viz Gouere 1941 * ''Sant Erwan e-touez e beorien''Arvor 20 a viz Gouere 1941. * ''Tro-noz va Niz'', Arvor, 21 a viz Gwengolo 1941. * ''Bez' em boa ur c'hamarad'', Arvor 19 a viz Here 1941. * ''Bouchig, gavr Elived ar C'hwitorell'', Arvor, 19 a viz Gouere 1942. * ''Ar maen e lenn Rottne'', [[Selma Lagerlöf]] & *Jakez Konan, 23/6, [[Al Liamm]] * ''Ali Baba hag an Daou-ugent Laer'', *Jakez Konan, 36/11, Al Liamm * ''An den-meur'', 43/14, Al Liamm * ''An diwezh-sizhun'', 64/6, Al Liamm * ''Noz ar Pellgent'', 65/9, Al Liamm * ''An hini kozh'', 70/329, Al Liamm * ''Ar Bioloñsour'', Selma Ottilia Loeiza Lagerlof & *Jakez Konan. 71/442, Al Liamm * ''Ar c'hi'', 74/175, Al Liamm * ''Barr-Heol war Hentoù ar Bed-Nevez'', 105/254, Al Liamm * ''Noblañs'', 107/410, Al Liamm * ''Ur beurevezh kaer a viz Ebrel'', 143/439, Al Liamm * ''Kevrin Lord Pennejen'', [[Stephen B. Leacock]] & *Jakez Konan, 157/124, Al Liamm * ''Penaos gounit ur million a zollarded'', Stephen Leacock & *Jakez Konan, 157/131, Al Liamm * ''O foetañ hent dre Iwerzhon'', Gweltaz ar Bozeg & *Jakez Konan, 203/450, Al Liamm * ''Skrij ha nij en noz'', 211/123, Al Liamm * ''Mendès-Breizh'', 218/170, Al Liamm * ''Diwallit ouzh al latar'', Edwarz Ollivro & *Jakez Konan, 222/20, Al Liamm * ''A,B ha C, an elfenn denel er jedoniezh'', Stephen Leacock&*Jakez Konan, 230/206, Al Liamm * ''N'emañ ket ar C'hudenneg aze ?'', 235/88, Al Liamm * ''Ar c'hwiled-derv'', 242/173, Al Liamm * ''Al lorberez'', [[Pelham Granville Wodehouse]] &*Jakez Konan, 273/288, Al Liamm * ''Souvenir from Paris'', 275/441, Al Liamm * ''Muntr ar gourmarc'had'' (1/2), 282/11, Al Liamm * ''Muntr ar gourmarc'had'' (2/2), 283/108, Al Liamm * ''Ur mennad a bouez'', 296/205, Al Liamm ;C'hoariva * ''Nebeud a dra'', pezh-c'hoari diwar marvailh [[Ivon Krog]], ''[[Feiz ha Breiz]]'', Gwengolo 1934. * ''Marianna'', diembann. C'hoariet eo bet ar pezh-c'hoari-mañ e Perroz. * ''Marc'had kuzh'', Gwalarn niverenn 161 * ''Un Taol-Strap'', 74/202, Al Liamm ;Barzhonegoù * ''Barzh nen on...'', 78/3, Al Liamm * ''Buhez'', 78/4, Al Liamm * ''Nevez-amzer'', 78/4, Al Liamm * ''Evnig, allas !...'', 126/5, Al Liamm * ''Al Lorelei'', [[Heinrich Heine]] & *Jakez Konan, 250/245, Al Liamm * ''Diskar-amzer'', 281/388, Al Liamm * ''Breudeur'', [[Heinrich Lersch]] & *Jakez Konan. 284/200, Al Liamm * ''O terriñ kleuz'', 335/5, Al Liamm * ''Ar vagig'', 336/3, Al Liamm * ''Marv an eostig'', 337/7, Al Liamm * ''An hent'',337/8, Al Liamm * ''[[Kanenn d'al Levenez]]'', Barzhoneg [[Friedrich Von Schiller]] & *Jakez Konan, 338/3, Al Liamm ;Studiadennoù * ''Notennoù diwar-benn an tregerieg'', Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941. * ''Rimadelloù bugale gornbro Berroz, Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941. * ''Pedennoù iskis klevet er Sklaerder'', Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941. * ''Kontouriezh'', 66/41, Al Liamm * ''Hag anaout a rit-hu ar Gorriganed ?'', T5/9, Al Liamm * ''Selma Lagerlof'', 71/437, Al Liamm * ''[[Louis Eunius|Loeiz Eunius]]'', 71/458, Al Liamm * ''Al lavar reizh'', 114/29, Al Liamm * ''En em gelenn diwar lenn'', 117/270, Al Liamm * ''A-dreuz lenn : O foeta bro er C’hanada'', 209/422, Al Liamm * ''Notennoù Yezh'', 246/53, Al Liamm * ''[[Roparz Hemon]], rener ar gelaouenn Arvor, Studi [[Yann Glevareg]] & *Jakez Konan 251, 365 Al Liamm * ''Eus [[Nikolai Grundtvig|Grundtvig]] da [[Roparz Hemon]], Studi Yann Glevareg & ¤Jakez Konan 252, 42, Al Liamm * ''Geriadur an henvrezhoneg, Studi Jakez Konan 253 140Al Liamm * ''A-dreuz lenn : Notennoù Brezel Studi (Ar Yeoded), Jakez Konan 258 60Al Liamm * ''Notennoù yezh'', 259/143, Al Liamm * ''[[Kistreberzh]], Kistrebiarh, Questembert'', 265/156, Al Liamm * ''Notennoù Yezh'', 283/166, Al Liamm * ''Sant C'hireg'', [[Hor Yezh]] niv. 222 (Mezheven 2000) * ''Diwar-benn an anvioù-tiegezh'', [[Hor Yezh]] niv. 223 (Gwengolo 2000) * ''Ar bromese fervant'', [[Hor Yezh]] niv. 225 (Meurzh 2001) ;Pennadoù kelaouennerezh * ''Ar Jentilez, gwarezlec'h an evned'', Gwalarn, niverenn 138, Eost 1941. * ''Traoù dibaot ar bed : Al Lenn-sall Veur'', Ar Bed Keltiek, kaset d'an 8 a viz Genver 1965. * Bremañ ;Kanaouennoù * ''Janig Kerlaou'', troidigezh diwar ur ganaouenn iwerzhonat-amerikan * ''O gwezenn sapr'', troidigezh diwar ur ganaouenn alaman * ''Lammit ma loutig'', ur ganaouenn "western" amerikan evit ar vugale * ''Un devezh a viz Mae'', troidigezh ur ganaouenn a vro-Devon, [[Barr-Heol]] * ''Ma zad a oa glas, gwenn ha ruz'' * ''O Marilou'', ur ganaouenn nevez giz "country" * ''Al Laer'', ur ganaouenn nevez evit ar grennarded war un ton an-dro. * ''[[Kanenn d'al Levenez]]'', diwar Friedrich Von Schiller, kan [[Unvaniezh Europa]]... ;Kanaouennoù Pobl * ''Tro ma C'hanton'', dastumad kanaouennoù ha danvez pobl eus bro Berroz e Treger, Jakez Konan hag e vibien Erwan, Herve ha Gireg, Dastum Bro-Dreger, 2004. "Bez’ez eo al levr-mañ istor ur familh entanet ha hini mirourien eñvor ur vroig vihan. Brudet eo tud Konan en kanton Perroz abaoe meur a rummad. A-viskoazh int bet troet gant sevenadur ar bobl, yezh ar vro ha dre se gant ar baotred hag ar merc’hed a oa desket war se, setu m’o deus dastumet e skeud-se, treuzkrivet, adskrivet eñvor ar vro e-pad pemzek vloaz ha tri-ugent... . Ur c’hant kanaouenn bennak a zo bet dastumet el levr-mañ, gwerzioù, sonioù, disputoù, kantikoù, dañsoù hag en tu-hont da se kontadennoù, awidelloù, rimadelloù… gwir vemor [[Aod ar Vein-Ruz]]." Strollet ha kinniget gant [[Gireg Konan]] (Al Levrig) ;Labourioù all * ''Ul lizher'', 210/84, Al Liamm *En un DVD savet gant Blaz Produktion hag embannet gant TES e 2008 gant brezhonegerien eus Treger-Goueloù e klever Jakez Konan e-touez ur bern tud all. ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Konan, Jakez}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 2003]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] [[Rummad:Aozerien romantoù polis]] [[Rummad:Priz Langleiz]] 9qy0h7iwutx5pl2ycc4d4b6yxf1h3gc 0 17888 2188356 2188330 2026-04-23T14:55:30Z Dakbzh 58931 + Timbr jorjiat. 2188356 wikitext text/x-wiki [[File:Nona Gaprindaschwili 1982 Kissingen.jpg|right|180px|Nona Gaprindachvili e Tournamant etrekadel [[Bad Kissingen]] e 1982.]] '''Nona Gaprindachvili''' (e [[jorjieg]]: ნონა გაფრინდაშვილი), ganet d'an [[3 a viz Mae]] [[1941]] e [[Zougdidi]], e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1978, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1976, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1962, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1961, Tredeog Broadel eo abaoe 2013<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 185 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 128 he renk ''Fonnapl'' ha 2 124 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1987.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1956, e 1959, e 1960 hag e 1961. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus meur a wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1957||17||[[Vilnius]]||8/17 (+ 6, = 4, - 7)||11-13/18 |- |Du 1960||20||[[Riga]]||11,5/18 (+ 7, = 9, - 2)||4/19 |- |1964||24||[[Tbilisi]]||15/19||1/20 |- |1973||36||[[Tbilisi]]||13/19||1/20 |- |1981||41||[[Ivano-Frankivsk]]||12/17||1/18, rampo gant [[Nana Ioseliani]] |- |1983||43||[[Vilnius]]||12,5/17||1/18 |- |1985||45||[[Yerevan]]||12,5/17||1/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoariet he deus meur a wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Mizioù ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||2,5/6 (+ 1, = 3, - 2)||16/32 |- |Ebrel 2001||2||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4,5/11 (+ 3, = 3, - 5)||115/157 |- |Mae 2002||3||{{Bulgaria}} [[varna]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||61/114 |- |Even 2003||4||{{Turkia}} [[Silivri]]||5,5/11 (+ 5, = 1, - 5)||62/115 |- |} ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== [[Restr:Stamp of Georgia - 1997 - Colnect 616718 - Nona Gaprindashvili.jpeg|220px|Enoret e voe Nona Gaprindachvili gant un timbre Jorjiat embannet e 1997.]] Kampionez e voe etre 1962 ha 1978. E miz Here 1961 e oa bet trec'h, 13/16 (+ 10, = 6, - 0) e Tournamant an Danvezioù Kampionezed e [[Vrnjačka Banja]] ([[Yougoslavia]])<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1962-cand.html Candidates' tournament :: Vrnjačka Banja 1961 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Poentoù||Enebourez||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 1962||{{URSS}} [[Moskov]]||9-2 (+ 7, = 4, - 0)||[[Yelizaveta Bykova]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1962.html Women's World Chess Championship 1960-1962 - Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 1965||{{URSS}} [[Tbilisi]]||8,5-4,5 (+ 7, = 3, - 3)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1965.html Women's World Chess Championship 1963-1965 - Olimp Base]</ref>. |- |Ebrel 1969||{{URSS}} [[Tbilisi]] ha [[Moskov]]||8,5-4,5 (+ 6, = 5, - 4)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1969.html Women's World Chess Championship 1966-1969 - Olimp Base]</ref>. |- |Mae 1972||{{URSS}} [[Riga]]||8,5-7,5 (+ 5, = 7, - 2)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1972.html Women's World Chess Championship 1969-1972 - Olimp Base]</ref>. |- |Here ha Du 1975||{{URSS}} [[Pitsunda]] ha [[Tbilisi]]||8,5-3,5 (+ 8, = 1, - 3)||[[Nana Alexandria]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1975-wch.html World Championship match :: Pitsunda & Tbilisi 1975 - Olimp Base]</ref>. |- |Eost 1978||{{URSS}} [[Pitsunda]]||6,5-8,5 (+ 2, = 9, - 4)||[[Maia Tchibourdanidze]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1978.html Women's World Chess Championship 1975-1978 - Olimp Base]</ref>. |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Mizioù ha bloaz ||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù|| |- |Here ha Du 1997||erlec'hierez 2||4||{{Suis}} [[Luzern]] ||0/2 (+ 0, = 0, - 2) |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus e skipailh [[URSS]] etre 1963 ha 1990 hag e skipailh [[Jorjia]] e 1992 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1963||1||2||{{YUG}} [[Split]] ||11,5/12 (+ 11, = 1, - 0)||95,8||1||aour||1||aour |- |1966||1||3||[[Republik Kevreadel Alamagn]] [[Oberhausen]] || 9/10 (+ 8, = 2, - 1)||81,8||1||aour||1||aour |- |1969||1||4||{{Polonia}} [[Lublin]] ||9,5/10 (+ 9, = 1, - 0)||95||1||aour||1||aour |- |1972||1||5 (20)||{{YUG}} [[Skopje]] ||6,5/8 (+ 5, = 3, - 0)||81,3||1||aour||1||aour |- |1974||1||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]] ||10/12 (+ 8, = 4, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1978||2||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]] ||9,5/11 (+ 8, = 3, - 0)||86,4||1||aour||1||aour |- |1980||2||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]] ||9,5/12 (+ 8, = 3, - 1)||79,2||1||aour||1||aour |- |1982||3||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||11,5/13 (+ 10, = 3, - 0)||88,5||2||argant||1||aour |- |1984||3||11 (26)||{{Gres}} [[Thessaloniki]]||8,5/10 (+ 7, = 3, - 0)||85||1||argant||1||aour |- |1986||3||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||10/10 (+ 10, = 0, - 0)||100||1||aour||1||aour |- |1990||2||14 (28)||{{Yougoslavia}} [[Novi Sad]]||7,5/10 (+ 7, = 1, - 0)||75||2||argant||2 |- |1992||2||15 (29)||{{Slovenia}} [[Bled]]||4/9 (+ 3, = 2, - 4)||44,4||42||-||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600125}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE] *{{en}}[http://www.wtharvey.com/gapr.html 35 Lec'hiadenn a-bouez ag he fartiennoù ] *{{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16111 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Gaprindachvili, Nona}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1941]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:Kampionezed bedel echedoù]] af7c8qoujx9ug14cespmfv9pwq2mso8 2188387 2188356 2026-04-24T03:29:40Z Dakbzh 58931 /* Kampionad bedel ar Maouezi */ 2188387 wikitext text/x-wiki [[File:Nona Gaprindaschwili 1982 Kissingen.jpg|right|180px|Nona Gaprindachvili e Tournamant etrekadel [[Bad Kissingen]] e 1982.]] '''Nona Gaprindachvili''' (e [[jorjieg]]: ნონა გაფრინდაშვილი), ganet d'an [[3 a viz Mae]] [[1941]] e [[Zougdidi]], e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1978, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1976, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1962, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1961, Tredeog Broadel eo abaoe 2013<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 185 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 128 he renk ''Fonnapl'' ha 2 124 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1987.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1956, e 1959, e 1960 hag e 1961. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus meur a wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1957||17||[[Vilnius]]||8/17 (+ 6, = 4, - 7)||11-13/18 |- |Du 1960||20||[[Riga]]||11,5/18 (+ 7, = 9, - 2)||4/19 |- |1964||24||[[Tbilisi]]||15/19||1/20 |- |1973||36||[[Tbilisi]]||13/19||1/20 |- |1981||41||[[Ivano-Frankivsk]]||12/17||1/18, rampo gant [[Nana Ioseliani]] |- |1983||43||[[Vilnius]]||12,5/17||1/18 |- |1985||45||[[Yerevan]]||12,5/17||1/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoariet he deus meur a wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Mizioù ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||2,5/6 (+ 1, = 3, - 2)||16/32 |- |Ebrel 2001||2||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4,5/11 (+ 3, = 3, - 5)||115/157 |- |Mae 2002||3||{{Bulgaria}} [[varna]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||61/114 |- |Even 2003||4||{{Turkia}} [[Silivri]]||5,5/11 (+ 5, = 1, - 5)||62/115 |- |} ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== <gallery> Stamp of Georgia - 1997 - Colnect 616718 - Nona Gaprindashvili.jpeg|Enoret e voe Nona Gaprindachvili gant un timbre jorjiat embannet e 1997. </gallery> Kampionez e voe etre 1962 ha 1978. E miz Here 1961 e oa bet trec'h, 13/16 (+ 10, = 6, - 0) e Tournamant an Danvezioù Kampionezed e [[Vrnjačka Banja]] ([[Yougoslavia]])<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1962-cand.html Candidates' tournament :: Vrnjačka Banja 1961 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Poentoù||Enebourez||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 1962||{{URSS}} [[Moskov]]||9-2 (+ 7, = 4, - 0)||[[Yelizaveta Bykova]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1962.html Women's World Chess Championship 1960-1962 - Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 1965||{{URSS}} [[Tbilisi]]||8,5-4,5 (+ 7, = 3, - 3)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1965.html Women's World Chess Championship 1963-1965 - Olimp Base]</ref>. |- |Ebrel 1969||{{URSS}} [[Tbilisi]] ha [[Moskov]]||8,5-4,5 (+ 6, = 5, - 4)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1969.html Women's World Chess Championship 1966-1969 - Olimp Base]</ref>. |- |Mae 1972||{{URSS}} [[Riga]]||8,5-7,5 (+ 5, = 7, - 2)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1972.html Women's World Chess Championship 1969-1972 - Olimp Base]</ref>. |- |Here ha Du 1975||{{URSS}} [[Pitsunda]] ha [[Tbilisi]]||8,5-3,5 (+ 8, = 1, - 3)||[[Nana Alexandria]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1975-wch.html World Championship match :: Pitsunda & Tbilisi 1975 - Olimp Base]</ref>. |- |Eost 1978||{{URSS}} [[Pitsunda]]||6,5-8,5 (+ 2, = 9, - 4)||[[Maia Tchibourdanidze]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1978.html Women's World Chess Championship 1975-1978 - Olimp Base]</ref>. |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Mizioù ha bloaz ||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù|| |- |Here ha Du 1997||erlec'hierez 2||4||{{Suis}} [[Luzern]] ||0/2 (+ 0, = 0, - 2) |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus e skipailh [[URSS]] etre 1963 ha 1990 hag e skipailh [[Jorjia]] e 1992 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1963||1||2||{{YUG}} [[Split]] ||11,5/12 (+ 11, = 1, - 0)||95,8||1||aour||1||aour |- |1966||1||3||[[Republik Kevreadel Alamagn]] [[Oberhausen]] || 9/10 (+ 8, = 2, - 1)||81,8||1||aour||1||aour |- |1969||1||4||{{Polonia}} [[Lublin]] ||9,5/10 (+ 9, = 1, - 0)||95||1||aour||1||aour |- |1972||1||5 (20)||{{YUG}} [[Skopje]] ||6,5/8 (+ 5, = 3, - 0)||81,3||1||aour||1||aour |- |1974||1||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]] ||10/12 (+ 8, = 4, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1978||2||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]] ||9,5/11 (+ 8, = 3, - 0)||86,4||1||aour||1||aour |- |1980||2||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]] ||9,5/12 (+ 8, = 3, - 1)||79,2||1||aour||1||aour |- |1982||3||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||11,5/13 (+ 10, = 3, - 0)||88,5||2||argant||1||aour |- |1984||3||11 (26)||{{Gres}} [[Thessaloniki]]||8,5/10 (+ 7, = 3, - 0)||85||1||argant||1||aour |- |1986||3||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||10/10 (+ 10, = 0, - 0)||100||1||aour||1||aour |- |1990||2||14 (28)||{{Yougoslavia}} [[Novi Sad]]||7,5/10 (+ 7, = 1, - 0)||75||2||argant||2 |- |1992||2||15 (29)||{{Slovenia}} [[Bled]]||4/9 (+ 3, = 2, - 4)||44,4||42||-||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600125}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE] *{{en}}[http://www.wtharvey.com/gapr.html 35 Lec'hiadenn a-bouez ag he fartiennoù ] *{{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16111 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Gaprindachvili, Nona}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1941]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:Kampionezed bedel echedoù]] mxcw7p5cm0gp45d7bbhngsm2v2hrt7o 2188389 2188387 2026-04-24T03:48:43Z Dakbzh 58931 /* Kevezadegoù */ 2188389 wikitext text/x-wiki [[File:Nona Gaprindaschwili 1982 Kissingen.jpg|right|180px|Nona Gaprindachvili e Tournamant etrekadel [[Bad Kissingen]] e 1982.]] '''Nona Gaprindachvili''' (e [[jorjieg]]: ნონა გაფრინდაშვილი), ganet d'an [[3 a viz Mae]] [[1941]] e [[Zougdidi]], e Republik [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1978, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1976, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1962, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1961, Tredeog Broadel eo abaoe 2013<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 185 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 128 he renk ''Fonnapl'' ha 2 124 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1987.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1956, e 1959, e 1960 hag e 1961. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus meur a wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1957||17||[[Vilnius]]||8/17 (+ 6, = 4, - 7)||11-13/18 |- |Du 1960||20||[[Riga]]||11,5/18 (+ 7, = 9, - 2)||4/19 |- |1964||24||[[Tbilisi]]||15/19||1/20 |- |1973||36||[[Tbilisi]]||13/19||1/20 |- |1981||41||[[Ivano-Frankivsk]]||12/17||1/18, rampo gant [[Nana Ioseliani]] |- |1983||43||[[Vilnius]]||12,5/17||1/18 |- |1985||45||[[Yerevan]]||12,5/17||1/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoariet he deus meur a wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Mizioù ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||2,5/6 (+ 1, = 3, - 2)||16/32 |- |Ebrel 2001||2||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4,5/11 (+ 3, = 3, - 5)||115/157 |- |Mae 2002||3||{{Bulgaria}} [[varna]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||61/114 |- |Even 2003||4||{{Turkia}} [[Silivri]]||5,5/11 (+ 5, = 1, - 5)||62/115 |- |} ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== <gallery> Stamp of Georgia - 1997 - Colnect 616718 - Nona Gaprindashvili.jpeg|Enoret e voe Nona Gaprindachvili gant un timbre jorjiat embannet e 1997. </gallery> Kampionez e voe etre 1962 ha 1978. E miz Here 1961 e oa bet trec'h, 13/16 (+ 10, = 6, - 0) e Tournamant an Danvezioù Kampionezed e [[Vrnjačka Banja]] ([[Yougoslavia]])<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1962-cand.html Candidates' tournament :: Vrnjačka Banja 1961 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Poentoù||Enebourez||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 1962||{{URSS}} [[Moskov]]||9-2 (+ 7, = 4, - 0)||[[Yelizaveta Bykova]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1962.html Women's World Chess Championship 1960-1962 - Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 1965||{{URSS}} [[Tbilisi]]||8,5-4,5 (+ 7, = 3, - 3)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1965.html Women's World Chess Championship 1963-1965 - Olimp Base]</ref>. |- |Ebrel 1969||{{URSS}} [[Tbilisi]] ha [[Moskov]]||8,5-4,5 (+ 6, = 5, - 4)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1969.html Women's World Chess Championship 1966-1969 - Olimp Base]</ref>. |- |Mae 1972||{{URSS}} [[Riga]]||8,5-7,5 (+ 5, = 7, - 2)||[[Alla Kushnir]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1972.html Women's World Chess Championship 1969-1972 - Olimp Base]</ref>. |- |Here ha Du 1975||{{URSS}} [[Pitsunda]] ha [[Tbilisi]]||8,5-3,5 (+ 8, = 1, - 3)||[[Nana Alexandria]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1975-wch.html World Championship match :: Pitsunda & Tbilisi 1975 - Olimp Base]</ref>. |- |Eost 1978||{{URSS}} [[Pitsunda]]||6,5-8,5 (+ 2, = 9, - 4)||[[Maia Tchibourdanidze]]||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/p/pbjz9lbk-wwc1978.html Women's World Chess Championship 1975-1978 - Olimp Base]</ref>. |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad bedel (Maouezi) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Jorjia]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html 4th World Team Chess Championship: Lucerne 1997 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Mizioù ha bloaz ||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù|| |- |Here ha Du 1997||erlec'hierez 2||4||{{Suis}} [[Luzern]] ||0/2 (+ 0, = 0, - 2) |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus e skipailh [[URSS]] etre 1963 ha 1990 hag e skipailh [[Jorjia]] e 1992 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1963||1||2||{{YUG}} [[Split]] ||11,5/12 (+ 11, = 1, - 0)||95,8||1||aour||1||aour |- |1966||1||3||[[Republik Kevreadel Alamagn]] [[Oberhausen]] || 9/10 (+ 8, = 2, - 1)||81,8||1||aour||1||aour |- |1969||1||4||{{Polonia}} [[Lublin]] ||9,5/10 (+ 9, = 1, - 0)||95||1||aour||1||aour |- |1972||1||5 (20)||{{YUG}} [[Skopje]] ||6,5/8 (+ 5, = 3, - 0)||81,3||1||aour||1||aour |- |1974||1||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]] ||10/12 (+ 8, = 4, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1978||2||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]] ||9,5/11 (+ 8, = 3, - 0)||86,4||1||aour||1||aour |- |1980||2||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]] ||9,5/12 (+ 8, = 3, - 1)||79,2||1||aour||1||aour |- |1982||3||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||11,5/13 (+ 10, = 3, - 0)||88,5||2||argant||1||aour |- |1984||3||11 (26)||{{Gres}} [[Thessaloniki]]||8,5/10 (+ 7, = 3, - 0)||85||1||argant||1||aour |- |1986||3||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||10/10 (+ 10, = 0, - 0)||100||1||aour||1||aour |- |1990||2||14 (28)||{{Yougoslavia}} [[Novi Sad]]||7,5/10 (+ 7, = 1, - 0)||75||2||argant||2 |- |1992||2||15 (29)||{{Slovenia}} [[Bled]]||4/9 (+ 3, = 2, - 4)||44,4||42||-||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600125}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE] *{{en}}[http://www.wtharvey.com/gapr.html 35 Lec'hiadenn a-bouez ag he fartiennoù ] *{{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16111 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Gaprindachvili, Nona}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1941]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:Kampionezed bedel echedoù]] 00ia2nxv683133a69thjz1t08ts020p 0 17892 2188355 2188351 2026-04-23T14:31:49Z Dakbzh 58931 + Nev., astenn ha kempenn. 2188355 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Chiburdanidze Maia.jpg|right|thumb|180px|Maia Tchibourdanidze en [[Heraklion]], 2007.]] '''Maia Tchibourdanidze''' ([[jorjieg]]: მაია ჩიბურდანიძე), ganet d'ar [[17 a viz Genver]] [[1961]] e [[Kutaisi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1984, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1977, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1962, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1974, Gourdoner FIDE ''Senior'' Broadel eo abaoe 2020<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 500 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 432 he renk ''Fonnapl'' ha 2 437 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 560 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1988.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== Kampionez eo bet adalek 1978 betek 1991. {{EloChart|Q13600036}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600036 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20070211040908/http://www.supreme-chess.com/famous-chess-players/maya-chiburdanidze.html Maia Tchibourdanidze e Supremechess, 666 partienn e pgn] *{{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16894 Maia Tchibourdanidze e Chessgames] * {{en}}[http://www.wtharvey.com/chib.html 25 Lec'hiadenn a-bouez hag he fartiennoù] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20160303231206/http://www.chessdryad.com/articles/rankfile/art_03.htm Maia Tchibourdanidze e SUA e-pad ar "Perestroika"] {{DEFAULTSORT:Tchibourdanidze, Maia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1961]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:Kampionezed bedel echedoù]] pt66p2yz8qw19ujaznqppdkzj9t0cv0 2188388 2188355 2026-04-24T03:36:29Z Dakbzh 58931 + Astennig. 2188388 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Chiburdanidze Maia.jpg|right|thumb|180px|Maia Tchibourdanidze en [[Heraklion]], 2007.]] '''Maia Tchibourdanidze''' ([[jorjieg]]: მაია ჩიბურდანიძე), ganet d'ar [[17 a viz Genver]] [[1961]] e [[Kutaisi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1984, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1977, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1962, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1974, Gourdoner FIDE ''Senior'' Broadel eo abaoe 2020<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 500 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 432 he renk ''Fonnapl'' ha 2 437 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 560 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1988.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== Kampionez eo bet adalek 1978 betek 1991. === Kevezadegoù dre skipailh === C'hoariet he deus seizh gwezh e skipailh [[URSS]] hag eizh gwezh e skipailh [[Jorjia]]. {{EloChart|Q13600036}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600036 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20070211040908/http://www.supreme-chess.com/famous-chess-players/maya-chiburdanidze.html Maia Tchibourdanidze e Supremechess, 666 partienn e pgn] *{{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16894 Maia Tchibourdanidze e Chessgames] * {{en}}[http://www.wtharvey.com/chib.html 25 Lec'hiadenn a-bouez hag he fartiennoù] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20160303231206/http://www.chessdryad.com/articles/rankfile/art_03.htm Maia Tchibourdanidze e SUA e-pad ar "Perestroika"] {{DEFAULTSORT:Tchibourdanidze, Maia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1961]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:Kampionezed bedel echedoù]] c8p1s8jpdtsqsfkg922alk42brcugtw 2188398 2188388 2026-04-24T11:46:54Z Dakbzh 58931 + Olimpiadoù. 2188398 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Chiburdanidze Maia.jpg|right|thumb|180px|Maia Tchibourdanidze en [[Heraklion]], 2007.]] '''Maia Tchibourdanidze''' ([[jorjieg]]: მაია ჩიბურდანიძე), ganet d'ar [[17 a viz Genver]] [[1961]] e [[Kutaisi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] ha [[URSS|soviedat]].<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1984, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1977, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1962, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1974, Gourdoner FIDE ''Senior'' Broadel eo abaoe 2020<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 500 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 432 he renk ''Fonnapl'' ha 2 437 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600125 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 560 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1988.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== Kampionez eo bet adalek 1978 betek 1991. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus seizh gwezh e skipailh [[URSS]] hag eizh gwezh e skipailh [[Jorjia]]. <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/so4wousj.html Women's Chess Olympiads, Chiburdanidze, Maia – Olimp Base. ]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn|| Niverenn an Olimpiad (Maouezi)|| Bro ha kêr ||Disoc'h||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1978||1||8||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||9/11 (+ 7, = 4, - 0)||81,8||1||aour||1||aour |- |1980||1||9 ||{{Malta}}, [[Valletta]]||11,5/13 (+ 10, = 3, - 0)||81,8||1||aour||1||aour |- |1982||1||10||{{Suis}}, [[Luzern]]||9/12 (+ 6, = 6, - 0)||75||3||arem||1||aour |- |1984||1||11||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||7,5/11 (+ 4, = 7, - 0)||68,2||6||-||1||aour |- |1986||1||12||{{EAU}}, [[Dubai]]||8/10 (+ 6, = 4, - 0)||80||3||arem||1||aour |- |1988||1||13||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||7/10 (+ 4, = 6, - 0)||70||5||-||2||argant |- |1990||1||14||{{Yougoslavia}}, [[Novi Sad]]||6/9 (+ 4, = 4, - 1)||66,7||7||-|2||argant |- |1992||1||15 (29)||{{Filipinez}}, [[Manila]]||11,5/13 (+ 10, = 3, - 0)||88,5||1||aour||1||aour |- |1994||1||16 (30)||{{Rusia}}, [[Moskov]]||8,5/11 (+ 7, = 3, - 1)||77,3||3||arem||1||aour |- |1996||1||17 (31)||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||8,5/12 (+ 5, = 7, - 0)||70,8||5||-||1||aour |- |1998||1||18 (33)||{{Rusia}}, [[Elista]]||9,5/12||79,2||3||arem||3||arem |- |2000||1||19 (34)||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||5,5/10 (+ 3, = , - 2) ||55||25||-||2||argant |- |2002||1||20 (35)||{{Slovenia}}, [[Bled]]||8/11 (+ 5, = 6, - 0)||72,7||||3||arem||4||- |- |2004||1||21 (36)||{{Spagn}}, [[Calvià]]||8,5/13 (+ 5, = 7, - 1)||65,4||12||-||4||- |- |2008||1||24 (38)||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||7,5/9 (+ 7, = 4, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600036}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/13600036 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20070211040908/http://www.supreme-chess.com/famous-chess-players/maya-chiburdanidze.html Maia Tchibourdanidze e Supremechess, 666 partienn e pgn] *{{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16894 Maia Tchibourdanidze e Chessgames] * {{en}}[http://www.wtharvey.com/chib.html 25 Lec'hiadenn a-bouez hag he fartiennoù] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20160303231206/http://www.chessdryad.com/articles/rankfile/art_03.htm Maia Tchibourdanidze e SUA e-pad ar "Perestroika"] {{DEFAULTSORT:Tchibourdanidze, Maia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1961]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:Kampionezed bedel echedoù]] nln51epicl2hhqubou4ejrmemx0oq3i 0 21597 2188390 2132103 2026-04-24T04:37:28Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188390 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''Hindouegezh''' ([[Sañskriteg]]: हिन्दू धर्म, ''' Hindū Dharma''', a vez graet ivez |सनातन धर्म, '''Sanātana Dharma''') anezhi, a zo ur [[relijion]] a orin eus [[Indez]]. Dindan an anv-se e lakaer kalz traoù disheñvel, kredennoù, obererezh, skridoù pe anvioù. An darn vrasañ eus an Hindoued a gred en ur spered eus ar bed a reont [[Brahman]] anezhañ hag a azeulont e meur a stumm, skeudennet ma'z eo gant doueed evel [[Vichnu]], [[Chiva]] ha [[Chakti]]. E-barzh an hindouegezh ez eus kant tra d'ober, da anavezout ar spered a zo e pep lec'h ha d'an den da anavezout e natur-eñ e-unan. == Ur miliard a feizidi == An trede relijion vrasañ er bed eo an '''hindouegezh'''. E 2005 e konted tost d'ur miliard a feizidi, 890 [[milion]] anezho o chom en [[India]]<ref>[https://web.archive.org/web/20050228222350/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555715/Hinduism.html Adherents]</ref>. Ar broioù all enne kalz a hindoued zo [[Nepal]], [[Bangladesh]], [[Pakistan]], [[Sri Lanka]], [[Indonezia]], [[Malaysia]], [[Singapore]], ar [[Rouantelezh Unanet]], [[Kanada]] hag ar [[Stadoù-Unanet]]. N'eus nemet ur vro, [[Nepal]], he deus lakaet an hindouegezh da relijion ofisiel. Gwelet e vez an hindouegezh evel ar c'hoshañ relijion war an douar<ref>[https://web.archive.org/web/20061104235101/http://hinduism.about.com/library/weekly/extra/bl-intro-origin.htm An Introduction to Hinduism], "The Origin of Hinduism" war About.com</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20070202120043/http://bharatvani.org/books/civilization/partI4.htm Hinduism and the Clash of Civilizations] gant David Frawley (Vamadeva Shastri)</ref> N'he deus ket, evel ar relijionoù all, un diazezer hepken<ref>Osborne, E: "Accessing R.E. Founders & Leaders, Buddhism, Hinduism and Sikhism Teacher's Book Mainstream.", page 9. Folens Limited, 2005</ref>{{,}}<ref>Klostermaier, K:"A Survey of Hinduism", page 1. SUNY Press, 1994.</ref>. == Skridoù == Diazezet eo war un toullad skridoù relijiel savet a-hed ar c'hantvedoù, enne alioù speredel ha reolennoù evit ren ur vuhez relijiel. e-touez ar skridoù-se emañ ar [[Veda]], ar re goshañ. A-hend-all e ranker menegiñ an 18 [[Purana]] Ha barzhonegoù ar [[Mahabharata]] hag ar [[Ramayana]]. Ar [[Bhagavad Gita]], a zo ul lodenn eus ar [[Mahabharata]], a zo ur skrid studiet kenañ dre ma tastum kelennadurezh speredel ar [[Veda]]<ref>Gwelit Gītā Dhyānam</ref>. == Notennoù == <references/> == Liammoù diavaez == <!--See [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Hinduism#External_Links] for guidelines to adding links here. PLEASE DISCUSS IN TALK BEFORE ADDING NEW ONES--> * [https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda] * [https://web.archive.org/web/20061113052132/http://www.hinduwisdom.info/index_new.htm ''Hindu Wisdom''] - This site catalogs thoughts of world-renowned intellectuals regarding Hinduism, recommends books for further reading, and provides useful links for further research. * [https://web.archive.org/web/20061114202506/http://www.hinduism.co.za/ Hinduism.co.za] - This award winning web site is dedicated to understanding Sanatan Ved Dharma (Hinduism). * [https://web.archive.org/web/20050403155909/http://atmajyoti.org/spirwrit_hinduism.asp Atmajyoti.org] * [https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions produced by practitioners. Based on a widely-used UK schools text] * [https://web.archive.org/web/20150508022326/http://www.hinduforum.net/ Discuss on Hindu Forum] * [https://web.archive.org/web/20080704120917/http://www.theuniversalwisdom.org/hinduism/paper-on-hinduism-vivekananda/ Paper on Hinduism by Swami Vivekananda] - Presented at World Parliament of Religion in 1893 (Text + Audio Version) * [https://web.archive.org/web/20070704033514/http://www.ochs.org.uk/publications/multimedia/mp3_downloads.html Oxford Centre for Hindu Studies] Lectures and seminars in MP3 Audio format by the OCHS as reference material for scholars and students. * [http://www.iskcon.com/ International Society for Krishna Consciousness] - From the Vaisnava Tradition of Hinduism. * [http://www.encyclopediaofauthentichinduism.org/ ''Authentic Hinduism'' Encyclopedia] * [https://web.archive.org/web/20050228222350/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555715/Hinduism.html MSN Encarta - Hinduism] * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/index.shtml BBC Religion and Ethics on Hinduism] * [https://web.archive.org/web/20080915234635/http://www.dharmacentral.com/faq.htm Dharma Central's facts about Hinduism] * [https://web.archive.org/web/20051025075820/http://www.hindu.org/ Hindu.org] * [https://web.archive.org/web/20061113234529/http://www.saranam.com/guide/ Saranam - Hinduism Guide] * [https://web.archive.org/web/20190220171335/https://hindunet.org/ Hindunet.org] - malicious popups. * [http://www.spiritual-happiness.com/scriptures.html Hindu scriptures in streaming audio] * [http://hinduwebsite.com/ Hinduism and Hinduism resources] * [https://web.archive.org/web/20190501161851/http://www.veda.harekrsna.cz/ VEDA - Vedas and Vedic Knowledge Online] * [https://web.archive.org/web/20080511171808/http://dharma.indviews.com/ dharma.indviews.com] - Website on Hinduism with pictures/images [[Rummad:Hindouegezh]] m6aunsmp3uxc4kcra1h2cqxxxb192cj 0 26456 2188382 1815108 2026-04-24T00:50:07Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188382 wikitext text/x-wiki '''Gwagenn TV''' a zo anv ur gevredigezh hag a glask kinnig abadennoù [[sizhun]]iek e [[brezhoneg]] war ar [[kenrouedad|genrouedad]]. Klask a ra reiñ ar gaoz da vrezhonegerien yaouank, reoù [[Breizh-Uhel]] hag an harlu. ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20090629054017/http://gwagenn.tv/ Al lec'hienn] [[Rummad:Mediaoù Breizh]] [[Rummad:Skinwel brezhonek]] 3619zzlkyzsld70x7cftpzgrhq3pc8i 0 43859 2188370 2026933 2026-04-23T17:42:35Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188370 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Plant | Fagopyrum | Fagopyrum esculentum2.jpg |}} {{Taxobox Divisio | Magnoliophyta }} {{Taxobox Classis | Magnoliopsida}} {{Taxobox Ordo | Caryophyllales}} {{Taxobox Familia | Polygonaceae}} {{Taxobox Genus |Fagopyrum | [[Philip Miller|P. Mill.]]}} {{Taxobox Echu}} Ur [[genad]] e kerentiad ar ''[[Polygonaceae]]'' eo ar '''''Fagopyrum'''''. Ennañ e kaver 15 pe 16 plantenn, en-o-zouez daou [[ed]] pouezus, [[Gwinizh-du]] (''Fagopyrum esculentum'') ha [[Gwinizh-du Tartaria]] (''Fagopyrum tataricum''). == Pennadoù kar == * [[Quinoa]] * [[Chia]] ==Liammoù diavaez== *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6214 Jepson Manual Treatment] *[https://web.archive.org/web/20060930013408/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FAGOP2 USDA Plants Profile] *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=112620 Flora of North America Profile] *[https://web.archive.org/web/20101224000903/http://lnmcp.mf.uni-lj.si/fagopyrum.html Fagopyrum Journal Archive] [[Rummad:Polygonaceae]] gzyir8t8lzc9aw6lx51dtrb89f37r0p 0 48358 2188353 2187556 2026-04-23T13:22:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188353 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Elina_Danielian_2013.jpg|right|180px|Elina Danielian e 2013.]] '''Elina Danielian''' (en [[armenieg]]: Էլինա Դանիելյան) a zo bet ganet d'an [[16 Eost|16 a viz Eost]] [[1978]] en [[Azerbaidjan]].<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/> Mestr-Meur Etrebroadel eo abaoe 2010, Mestrez-veur etrebroadel (WGM) abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1994, Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe 1993, Mestrez FIDE abaoe 1992<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300210 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 399 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 291 he renk ''Fonnapl'', 2 359 he renk ''Luc'hedenn''. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bedel ar Merc'hed<ref>{{pt}}[https://brasilbase.pro.br/w.php Campeonatos del mundo por edades: campeones Brasilbase]</ref> ==== * E 1992 e voe trec'h er rummad e-dan pevarzek vloaz e [[Duisburg]] ([[Alamagn]]). * E 1993 e voe trec'h er rummad e-dan c'hwezek vloaz e [[Bratislava]] ([[Slovakia]]). ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe seizh gwezh: e 1993, e 1994, e 1999, e 2002, e 2003 hag e 2004<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20110930112028/http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm Historial de ganadores del Campeonato de Armenia femenino - Armchess]</ref>. ==== Kevezadegoù dre skipailh ==== === Kampionad europat (Maouezi)=== C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |1997||1||2||{{Kroatia}} [[Pula]]||5,5/8 (+3, =5, -0)||68,8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1997u/1997arm.html 2nd European Team Chess Championship (women): Pula 1997 Olimp Base]</ref>. |- |1999||1||3||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6/9 (+5, =2, -2)||66,7||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/teamsv/arm_tea.html 3rd European Team Chess Championship (women): Batumi 1999 Olimp Base]</ref>. |- |2003||1||5||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/9 (+5, =4, -0)||77,8||Trec'h e voe he skipailh, tapout a reas ar vedalenn aour<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html?__r=1.f82c9b2f50f570ae7dd238b6b3d9c220 5th European Team Chess Championship (women): Plovdiv 2003 Olimp Base]</ref>. |- |2005 ||1||6||{{Sveden}} [[Göteborg]]||5,5/9 (+ 3, = 5, - 1)||61,1||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 6th European Team Chess Championship (women): Gothenburg 2005 Olimp Base]</ref>. |- |2007||1||7||{{Gres}}[[Heraklion]]||5,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 7th European Team Chess Championship (women): Heraklion 2007 Olimp Base]</ref>. |- |2009||1||8||{{Serbia}} [[Novi Sad]]||4,5/9 (+ 3, = 3, - 3)||50||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2005u/2005arm.html 8th European Team Chess Championship (women): Novi Sad 2009 Olimp Base]</ref>. |- |2011||1||9||{{Gres}} [[Porto Carras]]||5/9 (+ 6, = 6, - 1)||55,6||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011u/2011arm.html 9th European Team Chess Championship (women): Porto Carras 2011 Olimp Base]</ref>. |- |2013||1||10|| {{Polonia}} [[Varsovia]]||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2013u/2013arm.html Olimp Base]</ref>. |- |} === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas daouzek gwezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/qmkakw2g.html Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |1992||3||30||{{Filipinez}} [[Manila]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||55,6 |- |1994||1||31||{{Rusia}} [[Moskov]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||69,2 |- |1996||1||32||{{Armenia}} [[Yerevan]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||65,4 |- |1998||1||33||{{Rusia}} [[Elista]]||5/10 (+ 4, = 2, - 3)||50 |- |2000||1||34||{{Turkia}} [[Istanbul]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||54,2 |- |2002||1||35||{{Slovenia}} [[Bled]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||58,3 |- |2004||1||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||7/13 (+ 3, = 8, - 2)||53,8 |- |2006||1||37||{{Italia}} [[Torino]]||8,5/12 (+ 6, = 5, - 2)||70,8 |- |2008||1||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55 |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7,5/11 (+ 6, = 3, - 2)||68,2 |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]|| 6,5/11 (+ 5, = 3, - 2)||65 |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]|| 6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 |- |} === Kampionad bedel (Maouezi)=== C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2007||1||1||{{Rusia}} [[Yekaterinbourg]]||5/8 (+3, =4, -1)||62,5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007v/2007arm.html 1st World Team Chess Championship (women): Ekaterinburg 2007 Olimp Base]</ref>. |- |2009||1||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||3,5/9 (+3, =1, -5)||38,9||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009arm.html World Team Chess Championship (women): 2009 Olimp Base]</ref>. |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||4,5/8 (+4, =1, -3)||56,3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~~V/2011v/2011arm.html World Team Chess Championship (women): 2011 Olimp Base]</ref>. |- |2015||1||5||{{Sina}} [[Chengdu]]||4,5/8 (+ 3, = 3, - 2)||56,3||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~sennari/2015v/2015arm.html 5th World Team Chess Championship (women): Chengdu 2015 Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q13300210}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300210 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/player/elina_Danielian.html He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Danielian, Elina}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1978]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] hwd2ee7lzk5qnlybl9arjgvztg0i0l2 0 50026 2188380 2146370 2026-04-23T23:06:36Z ~2026-24974-33 91113 Photo 2188380 wikitext text/x-wiki '''Élisabeth''' e [[galleg]], '''Elisabeth''' en [[alamaneg]], ''' Elizabeth''' e [[saozneg]] zo un [[anv-bihan]] [[Hebraeg|hebraek]] a orin, paot en [[Europa]], hag a glot gant an daou anv-bihan [[Elesbed]] hag [[Izabel]] e [[brezhoneg]].<br> ''Elisabeth'' eo ar stumm paotañ en Europa.<ref name="DC">{{en}} CRYSTAL, David : ''The Cambridge Encyclopedia of the English Language'', Cambridge University Press, 2010, p. 148 {{ISBN|978-0-521-53033-0}}</ref><br> Bras eo bet brud an anv, diazezet war santez Elesbed, er [[Bibl]]. Koazhet kalz eo ar vrud avat, ha ne vez ket roet nemeur ken, met bevañ a ra c'hoazh er berrstummoù, evel [[Lisa]] dreist-holl. == Orin== Eus an [[hebraeg]] אֱלִישָׁבַע ''Alisba'' "ma doue en deus touet" ; أليصابات ''Alyassabat'' eo ar stumm [[arabeg|arabek]], ha Ἐλισάβετ ''Elisabet'' an hini [[gresianeg|gresianek]]. ==Stummoù== Un toullad stummoù hag adstummoù zo.<ref name="DC" /> ;Alamaneg *Ouzhpenn ''Elisabeth'' e kaver Elsa, Else, [[Ilse]] ha Liesel. ;Galleg *E-kichen ''Élisabeth'' e kaver [[Babette]], [[Isabelle]], [[Lise]], [[Élise]] ha Lisette an aliesañ. ;[[Gouezeleg Skos]] *Ealasaid. ;[[Italianeg]] *Bettina hag [[Elisabetta]] eo ar re baotañ. ;[[Iwerzhoneg]] *Elilíl eo ar stumm paotañ. ;[[Kembraeg]] *Bethan. ;Saozneg ''Elizabeth'' eo ar stumm saoznek, a vez deveret e meur a zoare. *E [[Bro-Skos]] : Elspet, Elspeth, Elspie ; Ishabel, Ishobel. *Berradurioù : Bess, Bet, Beth, ; [[Eliza]], [[Elsa]] ; [[Lisa]], Lisbet, Lisbeth, Liz. *Stummoù kaozeek : Bessie, Bessy, Betsy, Bette, Betty ; Elsie ; Libby, Lilibet, Lizzie, Lizzy ; Tetty. ;[[Serbeg]] *Lieserl. ;[[Spagnoleg]] ha [[portugaleg]] *Isabel, Isabella, Isbel, Isobel, Izzie, Sabella. ;Stummoù all Stummoù all zo, ha darn anezho zo deuet da vout anvioù-bihan zoken. *Babeth, Bethany, Betti. *Élisa, Eliza, Elisha, Elsbeth. *[[Isabeau]], Isaline, Isoline, Ysaline.<!--* Lesley, [[Leslie]] = gouezeleg leas celyn "kelenneg" gw. Clan Leslie (Aberdennshire)-->. *Liesbeth ; Lison. *Zabeth, Zabou, Zazie. == Eus Elisabeth da Isabel== E [[Spagn]] hag e [[Portugal]] n'anavezer nemet an anv ''Isabel'', a zo roet ivez da [[Elizabeth II]], rouanez [[Bro-Saoz]]. Troet e vije ar stumm [[latin]] ''Elisabet'' da ''Elisabel'' ha neuze da ''Isabel'', a gaver goude e galleg evel ''Isabelle'' hag en ''italianeg'' evel ''Isabella''. == Tud == [[File:El bieta I lat 13.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">''Lady Elizabeth'' war-dro 1546,<br>a-raok bout ar rouanez<br>[[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)]]</div>]] [[Restr:Isabel de Valois2..jpg|thumb|<div style="text-align:center;">[[Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)|Elesbed Bro-C'hall]]<br>pe ''Isabel de Valois, rouanez Spagn''<br>gant [[Juan Pantoja de la Cruz]], [[1606]]<br>[[Madrid]], [[Mirdi ar Prado]]</div>]] === Bibl ha sentezed === * En ''[[Testamant Kozh]]'' emañ an anv-mañ gant Elischeba (Elisabeth), pried [[Aaron (Bibl)|Aaron]] ha [[c'hoar-gaer]] [[Moizez]] ha [[Myriam]]. * En ''[[Testamant Nevez]]'' emañ an anv-mañ gant santez Elisabeth, mamm [[Yann ar Badezour]]. * Roet eo bet an anv-mañ da veur a santez ha gwenvidigez. * [[Elizabeth Ann Seton]], santez katolik stadunanat === Noblañsoù === [[Restr:Elizabeth II.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">'''Elizabeth II'''<br>Rouanez ar [[Rouantelezh-Unanet]]</div>]] *[[Elisabeth Iañ]], anv meur a rouanez. *[[Elizabeth II]], rouanez ar [[Rouantelezh Unanet]] (1926-2022). *[[Élisabeth de Belgique]], anv meur a briñsez eus [[Belgia]]. *[[Élisabeth de France]], pe [[Elesbed Bro-C'hall]], anv meur a briñsez c'hall. *[[Elisabeth von Bayern]], anv meur a briñsez eus [[Bavaria]]. *[[Elisabeth Christine von Braunschweig]], anv meur a briñsez alaman. *[[Elisabeth von Österreich]], anv meur a briñsez eus [[Aostria]]. *[[Elisabeth von der Pfalz]], anv meur a briñsez alaman. *[[Elisabeth von Hessen]], anv meur a briñsez alaman. ;XVvet kantved *[[Elesbed York|Elizabeth of York]] (1466 –1503), pried da [[Herri VII (Bro-Saoz)]], mamm da [[Herri VIII (Bro-Saoz)]]. ;XVIvet kantved *[[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)|Elizabeth I{{añ}}]], rouanez [[Bro-Saoz]] (1533-1603). *[[Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)|Elesbed Bro-C'hall]], rouanez Spagn (1545-1568), pried [[Fulup II (Spagn)]]. *[[Elesbed Aostria (1554-1592)|Elesbed Aostria]], rouanez Bro-C'hall (1554-1592), pried [[Charlez IX]]. ;XVIIvet kantved *[[Elesbed Bro-C'hall (1602-1644)|Élisabeth de France]], [[rouanez Spagn]] (1602-1644), merc'h da [[Herri IV (Bro-C'hall)]] ha [[Maria de' Medici]], pried da [[Fulup IV (Spagn)]] ha mamm d'ar rouanez [[Maria Tereza Spagn]] (1638-1683), pried kentañ ar [[roue gall]] [[Loeiz XIV]]. * [[Clara Elisabeth von Platen]] (1648-1700), kontez alaman. * [[Elisabeth Charlotte von der Pfalz]] (1655-1722), priñsez alaman dimezet d'ur breur d'ar roue gall [[Loeiz XIV]]. *[[Elisabeth Albertine von Anhalt-Dessau]] (1665-1705). *[[Elisabetta Farnese]], priñsez italian, rouanez [[Spagn]] (1692-1766). *[[Elisabeth Helene von Vieregg]] (1679-1704), kontez [[Danmark|danat]]. ;XVIIIvet kantved *[[Elesbed Iañ (Rusia)|Elisabeth I{{añ}}]], impalaerez Rusia (1709-1762). *[[Louise Élisabeth d'Orléans]] (1709-1742), rouanez Spagn. *[[Elesbed Bro-C'hall (1764-1794)|Élisabeth de France]] anvet ''Madame Élisabeth'' (1764-1794), c'hoar da [[Loeiz XVI (Bro-C'hall)]]. *[[Elisabeth von Württemberg (1767–1790)]], Arc'hdugez Aostria. ;XIXvet kantved *[[Elesbed Wittelsbach]], lesanvet ''[[Sissi]]'', impalaerez Aostria ha rouanez Hungaria (1837-1898). *[[Elesbed Bavaria (1876-1965)|Elesbed Belgia]], rouanez Belgia (1876-1965). ;XXvet kantved *[[Elizabeth II]], rouanez ar [[Rouantelezh Unanet]] (1926-2022). *[[Élisabeth Borne]], politikourez c'hall ;XXIañ kantved *[[Elesbed Belgia (2001-)|Elesbed Belgia]], priñsez a Velgia (2001). === Sevenadur === [[Restr:Lebrun, Self-portrait.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">Emboltred, gant [[Elisabeth Vigée-Lebrun]],<br>[[Firenze]], 1790</div>]] [[Restr:Elisabetta Canalis 0380.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">Elisabetta Canalis</div>]] [[Restr:Taylor, Elizabeth posed.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">Liz Taylor</div>]] {{Alamagn}} * [[Elisabeth Schumann]], [[c'hoarigan]]erez. * [[Elisabeth Schwarzkopf]], [[c'hoarigan]]erez. * [[Elisabeth von Württemberg‎]]. {{Belgia}} * [[Elisabeth Cuypers]], mestrc'hoarierez [[echedoù]]. {{Bro-C'hall}} *[[Elisabeth Vigée-Lebrun]], livourez. *[[Elizabeth Badinter]], skrivagnerez, prederourez ha nevidourez. {{Bro-Saoz}} *[[Elizabeth Barrett Browning]], barzhez. *[[Elizabeth Gaskell]], romantourez. *[[Elizabeth Eleanor Siddal]], arzourez. {{Danmark}} {{Italia}} *[[Elisabetta Canalis]], aktourez. {{SUA}} *[[Elizabeth Ann Short]], anavezet evel an [[Dahlia Du]]. *[[Elizabeth George]], skrivagnerez romantoù-polis. *[[Elizabeth Taylor]], aktourez. {{Suis}} *[[Elsbeth Stagel]], leanez. == Arzoù == *''[[Elizabeth (film)|Elizabeth]]'' (1998) zo ur film breizhveuriat gant [[Shekhar Kapur]] diwar-benn [[Rouanez Bro-Saoz]], gant [[Cate Blanchett]] o c'hoari ar rouanez. *[[Thin Lizzy]] zo ur strollad [[sonerezh]] [[rock]] eus [[Dublin]]. *''Zazie dans le métro'' (1959) zo un danevell gant ar skrivagner gall [[Raymond Queneau]] (1903-1976). ==Lec'hanvadurezh== {{RDC}} * '''Élisabethville''' pe '''Elisabethstad''', hiziv [[Lubumbashi]]. {{SUA}} * [[Elizabeth (Indiana)|Elizabeth]], e [[Indiana]] ; * [[Elizabeth (New Jersey)|Elizabeth]], e [[New Jersey]]. * [[Elizabeth (West Virginia)|Elizabeth]], e [[West Virginia]]. {{Suafrika}} * [[Port Elizabeth]] ==Pennadoù kar== *[[Elesbed]] *[[Elisabeth Charlotte]] *[[Isabel]] *[[Izabel]] *[[Maria Elisabeth]] == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Anvioù-bihan alamanek]] [[Rummad:Anvioù-bihan gallek]] [[Rummad:Anvioù-bihan saoznek]] m0t4yz5ruli6cuyy461r7jyfqgfgjva 2188395 2188380 2026-04-24T08:29:52Z Huñvreüs 54570 Elisabetta ≠ Elisabeth 2188395 wikitext text/x-wiki '''Élisabeth''' e [[galleg]], '''Elisabeth''' en [[alamaneg]], ''' Elizabeth''' e [[saozneg]] zo un [[anv-bihan]] [[Hebraeg|hebraek]] a orin, paot en [[Europa]], hag a glot gant an daou anv-bihan [[Elesbed]] hag [[Izabel]] e [[brezhoneg]].<br> ''Elisabeth'' eo ar stumm paotañ en Europa.<ref name="DC">{{en}} CRYSTAL, David : ''The Cambridge Encyclopedia of the English Language'', Cambridge University Press, 2010, p. 148 {{ISBN|978-0-521-53033-0}}</ref><br> Bras eo bet brud an anv, diazezet war santez Elesbed, er [[Bibl]]. Koazhet kalz eo ar vrud avat, ha ne vez ket roet nemeur ken, met bevañ a ra c'hoazh er berrstummoù, evel [[Lisa]] dreist-holl. == Orin== Eus an [[hebraeg]] אֱלִישָׁבַע ''Alisba'' "ma doue en deus touet" ; أليصابات ''Alyassabat'' eo ar stumm [[arabeg|arabek]], ha Ἐλισάβετ ''Elisabet'' an hini [[gresianeg|gresianek]]. ==Stummoù== Un toullad stummoù hag adstummoù zo.<ref name="DC" /> ;Alamaneg *Ouzhpenn ''Elisabeth'' e kaver Elsa, Else, [[Ilse]] ha Liesel. ;Galleg *E-kichen ''Élisabeth'' e kaver [[Babette]], [[Isabelle]], [[Lise]], [[Élise]] ha Lisette an aliesañ. ;[[Gouezeleg Skos]] *Ealasaid. ;[[Italianeg]] *Bettina hag [[Elisabetta]] eo ar re baotañ. ;[[Iwerzhoneg]] *Elilíl eo ar stumm paotañ. ;[[Kembraeg]] *Bethan. ;Saozneg ''Elizabeth'' eo ar stumm saoznek, a vez deveret e meur a zoare. *E [[Bro-Skos]] : Elspet, Elspeth, Elspie ; Ishabel, Ishobel. *Berradurioù : Bess, Bet, Beth, ; [[Eliza]], [[Elsa]] ; [[Lisa]], Lisbet, Lisbeth, Liz. *Stummoù kaozeek : Bessie, Bessy, Betsy, Bette, Betty ; Elsie ; Libby, Lilibet, Lizzie, Lizzy ; Tetty. ;[[Serbeg]] *Lieserl. ;[[Spagnoleg]] ha [[portugaleg]] *Isabel, Isabella, Isbel, Isobel, Izzie, Sabella. ;Stummoù all Stummoù all zo, ha darn anezho zo deuet da vout anvioù-bihan zoken. *Babeth, Bethany, Betti. *Élisa, Eliza, Elisha, Elsbeth. *[[Isabeau]], Isaline, Isoline, Ysaline.<!--* Lesley, [[Leslie]] = gouezeleg leas celyn "kelenneg" gw. Clan Leslie (Aberdennshire)-->. *Liesbeth ; Lison. *Zabeth, Zabou, Zazie. == Eus Elisabeth da Isabel== E [[Spagn]] hag e [[Portugal]] n'anavezer nemet an anv ''Isabel'', a zo roet ivez da [[Elizabeth II]], rouanez [[Bro-Saoz]]. Troet e vije ar stumm [[latin]] ''Elisabet'' da ''Elisabel'' ha neuze da ''Isabel'', a gaver goude e galleg evel ''Isabelle'' hag en ''italianeg'' evel ''Isabella''. == Tud == [[File:El bieta I lat 13.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">''Lady Elizabeth'' war-dro 1546,<br>a-raok bout ar rouanez<br>[[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)]]</div>]] [[Restr:Isabel de Valois2..jpg|thumb|<div style="text-align:center;">[[Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)|Elesbed Bro-C'hall]]<br>pe ''Isabel de Valois, rouanez Spagn''<br>gant [[Juan Pantoja de la Cruz]], [[1606]]<br>[[Madrid]], [[Mirdi ar Prado]]</div>]] === Bibl ha sentezed === * En ''[[Testamant Kozh]]'' emañ an anv-mañ gant Elischeba (Elisabeth), pried [[Aaron (Bibl)|Aaron]] ha [[c'hoar-gaer]] [[Moizez]] ha [[Myriam]]. * En ''[[Testamant Nevez]]'' emañ an anv-mañ gant santez Elisabeth, mamm [[Yann ar Badezour]]. * Roet eo bet an anv-mañ da veur a santez ha gwenvidigez. * [[Elizabeth Ann Seton]], santez katolik stadunanat === Noblañsoù === [[Restr:Elizabeth II.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">'''Elizabeth II'''<br>Rouanez ar [[Rouantelezh-Unanet]]</div>]] *[[Elisabeth Iañ]], anv meur a rouanez. *[[Elizabeth II]], rouanez ar [[Rouantelezh Unanet]] (1926-2022). *[[Élisabeth de Belgique]], anv meur a briñsez eus [[Belgia]]. *[[Élisabeth de France]], pe [[Elesbed Bro-C'hall]], anv meur a briñsez c'hall. *[[Elisabeth von Bayern]], anv meur a briñsez eus [[Bavaria]]. *[[Elisabeth Christine von Braunschweig]], anv meur a briñsez alaman. *[[Elisabeth von Österreich]], anv meur a briñsez eus [[Aostria]]. *[[Elisabeth von der Pfalz]], anv meur a briñsez alaman. *[[Elisabeth von Hessen]], anv meur a briñsez alaman. ;XVvet kantved *[[Elesbed York|Elizabeth of York]] (1466 –1503), pried da [[Herri VII (Bro-Saoz)]], mamm da [[Herri VIII (Bro-Saoz)]]. ;XVIvet kantved *[[Elesbed Iañ (Bro-Saoz)|Elizabeth I{{añ}}]], rouanez [[Bro-Saoz]] (1533-1603). *[[Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)|Elesbed Bro-C'hall]], rouanez Spagn (1545-1568), pried [[Fulup II (Spagn)]]. *[[Elesbed Aostria (1554-1592)|Elesbed Aostria]], rouanez Bro-C'hall (1554-1592), pried [[Charlez IX]]. ;XVIIvet kantved *[[Elesbed Bro-C'hall (1602-1644)|Élisabeth de France]], [[rouanez Spagn]] (1602-1644), merc'h da [[Herri IV (Bro-C'hall)]] ha [[Maria de' Medici]], pried da [[Fulup IV (Spagn)]] ha mamm d'ar rouanez [[Maria Tereza Spagn]] (1638-1683), pried kentañ ar [[roue gall]] [[Loeiz XIV]]. * [[Clara Elisabeth von Platen]] (1648-1700), kontez alaman. * [[Elisabeth Charlotte von der Pfalz]] (1655-1722), priñsez alaman dimezet d'ur breur d'ar roue gall [[Loeiz XIV]]. *[[Elisabeth Albertine von Anhalt-Dessau]] (1665-1705). *[[Elisabetta Farnese]], priñsez italian, rouanez [[Spagn]] (1692-1766). *[[Elisabeth Helene von Vieregg]] (1679-1704), kontez [[Danmark|danat]]. ;XVIIIvet kantved *[[Elesbed Iañ (Rusia)|Elisabeth I{{añ}}]], impalaerez Rusia (1709-1762). *[[Louise Élisabeth d'Orléans]] (1709-1742), rouanez Spagn. *[[Elesbed Bro-C'hall (1764-1794)|Élisabeth de France]] anvet ''Madame Élisabeth'' (1764-1794), c'hoar da [[Loeiz XVI (Bro-C'hall)]]. *[[Elisabeth von Württemberg (1767–1790)]], Arc'hdugez Aostria. ;XIXvet kantved *[[Elesbed Wittelsbach]], lesanvet ''[[Sissi]]'', impalaerez Aostria ha rouanez Hungaria (1837-1898). *[[Elesbed Bavaria (1876-1965)|Elesbed Belgia]], rouanez Belgia (1876-1965). ;XXvet kantved *[[Elizabeth II]], rouanez ar [[Rouantelezh Unanet]] (1926-2022). *[[Élisabeth Borne]], politikourez c'hall ;XXIañ kantved *[[Elesbed Belgia (2001-)|Elesbed Belgia]], priñsez a Velgia (2001). === Sevenadur === [[Restr:Lebrun, Self-portrait.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">Emboltred, gant [[Elisabeth Vigée-Lebrun]],<br>[[Firenze]], 1790</div>]] [[Restr:Taylor, Elizabeth posed.jpg|thumb|<div style="text-align:center;">Liz Taylor</div>]] {{Alamagn}} * [[Elisabeth Schumann]], [[c'hoarigan]]erez. * [[Elisabeth Schwarzkopf]], [[c'hoarigan]]erez. * [[Elisabeth von Württemberg‎]]. {{Belgia}} * [[Elisabeth Cuypers]], mestrc'hoarierez [[echedoù]]. {{Bro-C'hall}} *[[Elisabeth Vigée-Lebrun]], livourez. *[[Elizabeth Badinter]], skrivagnerez, prederourez ha nevidourez. {{Bro-Saoz}} *[[Elizabeth Barrett Browning]], barzhez. *[[Elizabeth Gaskell]], romantourez. *[[Elizabeth Eleanor Siddal]], arzourez. {{Danmark}} {{Italia}} *[[Elisabetta Canalis]], aktourez. {{SUA}} *[[Elizabeth Ann Short]], anavezet evel an [[Dahlia Du]]. *[[Elizabeth George]], skrivagnerez romantoù-polis. *[[Elizabeth Taylor]], aktourez. {{Suis}} *[[Elsbeth Stagel]], leanez. == Arzoù == *''[[Elizabeth (film)|Elizabeth]]'' (1998) zo ur film breizhveuriat gant [[Shekhar Kapur]] diwar-benn [[Rouanez Bro-Saoz]], gant [[Cate Blanchett]] o c'hoari ar rouanez. *[[Thin Lizzy]] zo ur strollad [[sonerezh]] [[rock]] eus [[Dublin]]. *''Zazie dans le métro'' (1959) zo un danevell gant ar skrivagner gall [[Raymond Queneau]] (1903-1976). ==Lec'hanvadurezh== {{RDC}} * '''Élisabethville''' pe '''Elisabethstad''', hiziv [[Lubumbashi]]. {{SUA}} * [[Elizabeth (Indiana)|Elizabeth]], e [[Indiana]] ; * [[Elizabeth (New Jersey)|Elizabeth]], e [[New Jersey]]. * [[Elizabeth (West Virginia)|Elizabeth]], e [[West Virginia]]. {{Suafrika}} * [[Port Elizabeth]] ==Pennadoù kar== *[[Elesbed]] *[[Elisabeth Charlotte]] *[[Isabel]] *[[Izabel]] *[[Maria Elisabeth]] == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Anvioù-bihan alamanek]] [[Rummad:Anvioù-bihan gallek]] [[Rummad:Anvioù-bihan saoznek]] 4xh3qqgtztyz779wj42pks9hoja0izr 0 53822 2188372 2110335 2026-04-23T20:28:57Z Túrelio 1619 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Arethusa Falls, Arethusa Falls Trail, Hart's Location - panoramio (1).jpg]] → [[File:Arethusa Falls, Arethusa Falls Trail, Hart's Location (494269) (11924354505).jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Arethusa Falls, Arethusa Falls Trail, Hart's Location (494269) (11924354505).jpg]] 2188372 wikitext text/x-wiki Setu amañ ur roll eus al [[Lamm-dour|lammoù-dour]] brasañ a zo bet renablet er bed. *E yezh ofisiel ar vro (romanekaet diouzh ret) emañ anvioù al lammoù-dour mar be tro. *Lod zo a-c'haoliad war meur a [[Stad]], evel Rusumo e [[Burundi]], [[Rwanda]] ha [[Tanzania]]. *Etre krommelloù : uhelder al lamm e [[metr]]où ; n'eo bet listennet nemet al lammoù a zo 15 metr o uhelder d'an nebeutañ. ==[[Afrika]]== [[File:Kalandula waterfalls of the Lucala-River in Malange, Angola (2).JPG|thumb|[[File:Flag of Angola.svg|20px|Angola]] Quedas de Calandula]] [[File:RusumoFalls1.jpg|thumb|[[File:Flag of Burundi.svg|20px|Burundi]] Rusumo]] [[File:Maletsunyanefalls.JPG|thumb|[[File:Flag of Lesotho.svg|20px|Lesotho]] Maletsunyane]] [[File:Cascades d'Ouzoud.jpg|thumb|[[File:Flag of Morocco.svg|20px|Maroko]] Ouzoud]] [[File:Murchison Falls, Uganda (23475021234).jpg|thumb|[[File:Flag of Uganda.svg|20px|Ouganda]] Murchison]] [[File:Tugela Falls drop-off.jpg|thumb|[[File:Flag of South Africa.svg|20px|Suafrika]] Tugela]] [[File:Kalambo Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Tanzania.svg|20px|Tanzania]] Kalambo]] [[File:Victoria-Falls-BG.jpg|thumb|upright 1.4|[[File:Flag of Zambia.svg|20px|Zambia]] Victoria]] ==={{Angola}}=== *[[Quedas de Calandula]] (105) ==={{Burundi}}=== *[[Chutes Rusumo]]<ref>Rannet gant Rwanda ha Tanzania.</ref> (15) ==={{Enez ar Reünion}}=== {| |-valign="top" | *[[Cascade Biberon]] (250) *[[Cascade Blanche]] (640) *[[Cascade du Bras d'Annette]] (700) | *[[Cascade du Bras Magasin]] (647) *[[Cascade du Chaudron]] (500) *[[Cascade du Chien]] (150) | *[[Pisse-en-l'air]] (50) *[[Trou de Fer]] (200) |} ==={{Etiopia}}=== {| |- valign="top" | *[[Jinbar]] (500) | *[[Tis Abay]]<ref>E red an [[Nik|Nil Glas]].</ref> (42) |} ==={{Ghana}}=== {| |- valign="top" | *[[Akaaa Falls]] (15) *[[Boti Falls]] (30) | *[[Kintampo Falls]] (70) *[[Tagbo Falls]] (200) | *[[Wli Waterfalls]] (80) |} ==={{Ginea}}=== {| |- | *[[Chutes de Kinkon]] (80) | *[[Chutes de Tinkisso]] (80) |} ==={{Kenya}}=== {| |- | *[[Karuru Falls]] (273) | *[[Thomson Falls]] 74) | *[[Vivienne Falls]] (457) |} ==={{Republik Demokratel Kongo}}=== {| |- | *[[Chutes Boyoma]]<ref>Anvet Stanley ivez</ref> (61) | *[[Chutes Inga]] (96) | *[[Chutes Lofoi]] (165) |} ==={{Republik Kreizafrika}}=== {| |- | *[[Chutes Boali]] (50) | *[[Chutes Matakil]] (80) |} ==={{Lesotho}}=== {| |- | *[[Ketane Falls]] (134) | *[[Maletsunyane Falls]] (186) | *[[Ribaneng Waterfall]] (117) |} ==={{Libia}}=== *[[Chalaal Dirna]] (21) ==={{Madagaskar}}=== {| |- valign="top" | *[[Cascade de Rianbavy]] (250) *[[Cascade de Riandahy]] (300) *[[Cascade de Sakaleona]] (200) | *[[Chutes Mahamanina]] (60) *[[Chutes d'Andriamamovoka]] (120) *[[Chutes de la Mandraka]] (30) |} ==={{Mali}}=== *[[Chutes de Gouina]] (16) ==={{Maroko}}=== *[[Chalalat Ouzoud]] (110) ==={{Namibia}}=== {| |- | *[[Epupa Falls]] (37) | *[[Ruacana Falls]] (107) |} ==={{Nigeria}}=== {| |- valign="top" | *[[Agbokim Falls]] (75) *[[Awhum Falls]] (30) *[[Erin-Ijesha Waterfalls]] (20) | *[[Farin Ruwa Falls]] (150) *[[Gurara Falls]] (30) *[[Matsirga Falls]] (25) | *[[Owu Falls]] (140) |} ==={{Ouganda}}=== {| |- valign="top" | *[[Kisiizi Falls]] (36) *[[Murchison Falls]] (43) | *[[Nkusi Falls]] (100) *[[Sipi Falls]] (100) |} ==={{Rwanda}}=== *[[Rusumo|Rusumo]]<ref>Rannet gant Burundi ha Tanzania.</ref> (15) ==={{Somalia}}=== *[[Lamadaaye]] (15) ==={{Suafrika}}=== ====[[Kab an Norzh]]==== *[[Augrabies Falls]] (56) ====[[Kab ar Reter]]==== {| |- valign="top" | *[[Augrabies Falls]] (56) *[[Bawa Falls]] (103) | *[[Magwa Falls]] (144) *[[Mfihlelo Falls]] (158) |} ====[[KwaZulu-Natal]]==== {| |- valign="top" | *[[Howick Falls]] (111) *[[Karkloof Falls]] (105) | *[[Ndedema Falls]] (610) *[[Tugela Falls]] (948)<ref>Ar re uhelañ er bed.</ref> |} ====[[Mpumalanga]]==== {| |- valign="top" | *[[Berlin Falls]] (80) *[[Bridal Veil Falls (Suafrika)|Bridal Veil Falls]] (146) *[[Eland River Falls]] (75) | *[[Horseshoe Falls (Suafrika)|Horseshoe Falls]] (15) *[[Lisbon Falls]] (94) *[[Lone Creek Falls]] (70) | *[[Mac-Mac Falls]] (65) |} ==={{Tanzania}}=== {| |- | *[[Maporomoko ya Kalambo]]<ref>Rannet etre Tanzania ha Zambia.</ref> (235) | *[[Maporomoko ya Maji Materuni]] (80) | *[[Rusumo|Rusumo]]<ref>Rannet gant Burundi ha Rwanda.</ref> (15) |} ==={{Tchad}}=== *[[Chutes Gauthiot]] (17) ==={{Zambia}}=== {| |- valign="top" | *[[Chimpoma Falls]] (40) *[[Chisanga Falls]] (150) *[[Chishimba Falls]] (60) *[[Izi Falls]] (180) *[[Kabwelume Falls]] (25) | *[[Kalambo Falls]]<ref>Rannet etre Zambia ha Tanzania.</ref> (235) *[[Kudabwika Falls]] (25) *[[Kundalila Falls]]<ref>Anvet Nkundalila Falls ivez.</ref> (30) *[[Lumangwe Falls]] (40) *[[Mutumuna Falls]] (20) | *[[Ntumbachushi Falls]] (30) *[[Nyambwezi Falls]] (20) *[[Victoria Falls]]<ref>Rannet etre Zambia ha Zimbawe. Ar re ledanañ en Afrika.</ref> (105) |} ==={{Zimbabwe}}=== {| |- | *[[Mutarazi Falls]] (479) | *[[Victoria Falls]] (105)<ref>Rannet etre Zimbawe ha Zambia.</ref> |} ==[[Azia]]== [[File:Madhabkund Water Fall.JPG|thumb|[[File:Flag of Bangladesh.svg|20px|Bangladesh]] Madhabkunda]] [[File:Jogmonsoon.jpg|thumb|[[File:Flag of India.svg|20px|India]] Jog]] [[File:Shomyo-daki 1.jpg|thumb|[[File:Flag of Japan.svg|20px|Japan]] Shōmyō (K) & Hannoki (D)]] [[File:Khone Phapheng Falls, Si Phan Don, Laos, widest waterfall in the world.jpg|thumb|[[File:Flag of Laos.svg|20px|Laos]] Khone Phapheng]] [[File:Ulaan_tsutgalan,_Mongolia.jpg|thumb|[[File:Flag of Mongolia.svg|20px|Mongolia]] Ulaan Tsutgalan]] [[File:Rupse Fall of Myagdi.jpg|thumb|[[File:Flag of Nepal.svg|20px|Nepal]] Rupse]] [[File:Manthokha-waterfall-kharmang-skardu.jpg|thumb|[[File:Flag of Pakistan.svg|20px|Pakistan]] Manthokha]] [[File:HuangguoshuFall.jpg|thumb|[[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|Republik Pobl Sina]] Huangguoshu]] [[File:Jiufen Golden Waterfall 08.jpg|thumb|[[File:Flag of Taiwan.svg|20px|Taiwan]] Aour]] [[File:Tortum Waterfall.JPG|thumb|[[File:Flag of Turkey.svg|20px|Turkia]] Tortum]] [[File:Bangioc9tam.jpg|thumb|[[File:Flag of Vietnam.svg|20px|Vietnam]] Ban Gioc–Detian]] ==={{Bangladesh}}=== {| |- | *[[Hāma hāma Jharṇā​]]<ref>Anvet Chita Jhorṇa ivez.</ref> (50) | *[[Jādipā'i Jharanā]] (17) | *[[Mādhabakuṇḍa Jalaprapāta]] (18) |} ==={{Filipinez}}=== {| |- valign="top" | *[[Talon ng Dodiongan]] (20) *[[Talon ng Limunsudan]] 270) *[[Talon ng Maria Cristina]] (98) | *[[Talon ng Pagsanjan]] (120) *[[Talon ng Pinandagatan]] (17) *[[Talon ng Tinago]] (73) | *[[Talon ng Tinuy-an]] (55) *[[Talon ng Tudaya]] (100) |} ==={{India}}=== {| |- valign="top" | *[[Agaya Gangai Falls]] (91) *[[Aruvikkuzhy Falls]] (30) *[[Athirappilly Falls]] (25) *[[Barkana Falls]] (259) *[[Barehipani Falls]] (217) *[[Beadon Falls]] (120) *[[Bishop Falls (India)|Bishop Falls]] (120) *[[Bundla Falls]] (100) *[[Catherine Falls]] (76) *[[Chachai Falls]] (130) *[[Chitrakote Falls]] (29) *[[Chunchanakatte Falls]] (20) *[[Dhuandhar Falls]] (30) *[[Dudhsagar Falls]] (310) *[[Duduma Falls]] (157) *[[Gatha Falls]] (91) *[[Ghaghri Falls]] (98) *[[Godchinamalaki Falls]] (45) *[[Gokak Falls]] (52) *[[Hebbe Falls]] (168) | *[[Hogenakkal Falls]] (20) *[[Hundru Falls]] (98) *[[Irupu Falls]] (52) *[[Jog Falls]] (253) *[[Jonha Falls]] (43) *[[Joranda Falls]] (181) *[[Kalhatti Falls]] (122) *[[Keoti Falls]] (130) *[[Khandadhar Falls]] (244) *[[Khandadhar Falls (Sundergarh)|Khandadhar Falls]] (244) *[[Kiliyur Waterfall]] (91) *[[Kallatti Falls]] (122) *[[Koosalli Falls]] (162) *[[Kudumari Falls]] (91) *[[Kunchikal Falls]] (455) *[[Kune Falls]] (200) *[[Kutladampatti Falls]] (27) *[[Kynrem Falls]] (305) *[[Langshiang Falls]] (85) *[[Lodh Falls]]<ref>Anvet Burhaghat ivez.</ref> (143) | *[[Magod Falls]] (198) *[[Mawsmai Falls]] (315) *[[Meenmutty Falls (Wayanad)|Meenmutty Falls]] (300) *[[Mutyala Maduvu Waterfall]] (91) *[[Nohkalikai Falls]] (340) *[[Palani Falls]] (150) *[[Palaruvi Waterfalls]] (91) *[[Pandavgad Falls]] (107) *[[Rajat Prapat Falls]] (107) *[[Sathodi Falls]] (15) *[[Sivasamudram Falls]] (98) *[[Soochipara Falls]] (200) *[[Sweet Falls]] (96) *[[Thalaiyar Falls]] (297) *[[Tirathgarh Falls]] (91) *[[Thoseghar Falls]] (200) *[[Unchalli Falls]] (116) *[[Vajrai Falls]] (260) *[[Vajrapoha Falls]] (200) *[[Vantawng Falls]] (229) |} ==={{Indonezia}}=== {| |- valign="top" | *[[Air Terjun Curup Tenang]] (35) <ref name="SUM">E [[Sumatera]].</ref> *[[Air Terjun Gitgit]]<ref>E [[Bali]].</ref> (35) | *[[Air Terjun Sedudo]]<ref>E [[Jawa]].</ref> (105) *[[Air Terjun Sipisopiso]]<ref name="SUM" /> (120) |} ==={{Iran}}=== {| |- valign="top" | *[[Abichar Bisheh]] (48) *[[Abichar Gerit]] (15) | *[[Abichar Luton]] (105) *[[Abichar Margoon]] (70) | *[[Abichar Nojian]] (95) *[[Abichar Shirabad]] (30) |} ==={{Japan}}=== {| |- valign="top" | *[[Abe-no-ōtaki]] (120) *[[Akaiwa-no-ōtaki]] (140) *[[Chagama-no-ōtaki]] (100) *[[Fukuroda-no-ōtaki]] (121) *[[Fukuyō-no-ōtaki]] (135) *[[Ginga-no-ōtaki]] (104) *[[Hachō-no-ōtaki]] (150) *[[Hgoromō-no-ōtaki]] (250) *[[Hannoki-no-ōtaki]] (497)<ref>Ne red nemet etre Ebrel ha Gouhere, a-gevret gant Shōmyō.</ref> *[[Hodonō-no-ōtaki]] (100) *[[Jakuchikyougoryu-no-ōtaki]] (100) *[[Jyosei-daki]] (126) *[[Kaerazu-no-ōtaki]] (93) *[[Kairagi-no-ōtaki]] (270) *[[Kanba-no-ōtaki]] (110) *[[Kanman-no-ōtaki]] (107) | *[[Kegon-no-ōtaki]] (97)<ref>Gwallvrudet en abeg d'an niver a emlazhoù eno.</ref> *[[Koga-no-ōtaki]] (100) *[[Mikaeri-no-ōtaki]] (100) *[[Nachi-no-ōtaki]] (133) *[[Naka-no-ōtaki]] (245) *[[Nanatsugama-no-ōtaki]] (150) *[[Nunobiki-no-ōtaki]] - (120)<ref>4 en holl ; ur 名所 ''meisho'' eo, ul "lec'hienn vrudet" dre al [[lennegezh]], dre m'eo meneget en dastumad [[barzhoniezh|barzhonegoù]] 伊勢物語, ''Ise monogatari'', "Istorioù Ise" ({{IXvet kantved]])".</ref> *[[Ogimori-daki]] - (170) *[[On-no-ōtaki]] (100) *[[Ōsugi-dani]] (120) *[[Ryuuka-no-ōtaki]] (40) *[[Ryzu-no-ōtaki]] (30) *[[Sanbon-daki]] (40) *[[Sanjyō-no-ōtaki]] (100) *[[Sankai-no-ōtaki]] (181) *[[Senjin-daki]] (100) | *[[Senpirō-no-ōtaki]] (66) *[[Shachi-Hineri-no-ōtaki]] (100) *[[Shindō-no-ōtaki]] (83) *[[Shiraitō-no-ōtaki]] (83) *[[Shiramizu-no-ōtaki]] (150) *[[Shōmyō-daki]] (350)<ref>An hini uhelañ a-hed ar bloaz.</ref> *[[Shouji-no-ōtaki]] (121) *[[Syasui-no-ōtaki]] (69) *[[Tadachi-no-ōtaki]] (96) *[[Takataru-no-ōtaki]] (132) *[[Ten-daki]] (98) *[[Tsurugi-taki]] (210) *[[Ubaga-taki]] (111) *[[Yonogo Daibakufu]] (85) |} ==={{Kirgizstan}}=== {| |- | *[[Abşir-Ata şarkıratması]] (27) | *[[Barskoon şarkıratması]] (24) |} ==={{Korea an Norzh}}=== *[[Ullim Pogpo]]<ref name="KV" /> (15) ==={{Laos}}=== {| |- | *[[Nam tok tad Fane]] (213) | *[[Nam tok tad Khon Pha Pheng]]<ref>An hini ledanañ en [[Azia ar Gevred]] : 10,783 km.</ref> (21) | *[[Nam tok tad Khone]] (21) |} ==={{Malaysia}}=== {| |- valign="top" | *[[Air Terjun Takob Akob]] (38) *[[Air Terjun Chamang]] (100) *[[Air Terjun Gabai]] (100) *[[Air Terjun Ijok]] (100) *[[Air Terjun Jelawang]] (250) *[[Air Terjun Jerangkang]] (225) *[[Air Terjun Kadamaian]]<ref>An hini uhelañ en [[Azia ar Gevred]].</ref> (700) | *[[Air Terjun Langanan]] (225) *[[Air Terjun Mahua]] (17) *[[Air Terjun Sungai Chiling]] (80) *[[Lata Berangin]] (46) *[[Lata Berembun]] (181) *[[Lata Cemerung]] (213) *[[Lata Kijang]] (116) | *[[Lata Kinjang]] (274) *[[Lata Seminyang]] (200) *[[Lata Yuk]] (61) *[[Sungai Pandan]] (100) *[[Sungei Chelik]] (300) |} ==={{Mongolia}}=== *[[Ulaan Tsutgalan khürkhree]] (24) ==={{Nepal}}=== {| |- valign="top" | *[[Hyātuṅa jharanā]] (365) *[[Patale Chhango]]<ref>Anvet Devi's Fall ivez.</ref> (182)<ref>152 m a-us gorre an douar ha 30 m en ur puñs danzouar kent redek dre ur riboul.</ref> | *[[Phōksuṇḍō Tāla jharanā]] (166) *[[Pāmcala jharanāl]] (381) | *[[Rupse jharanā]] (300) *[[Simba jharanā]] (300) |} ==={{Pakistan}}=== {| |- valign="top" | *[[Dhani Abichar]]<ref>Anvet Dahani Noseri Waterfall ivez.</ref> (15) *[[Jarogo Abichar]] (120) | *[[Manthokha Abichar]] (55) *[[Pir Ghaib Abichar]] (15) | *[[Sajikot Abichar]] (61) |} ==={{Rusia}}=== {| |- | *[[Vodopad Ilya Muromets]]<ref name="SIB">E [[Siberia]].</ref> (141) | *[[Vodopad Kinzelyuk]]<ref name="SIB" /> (328) | *[[Vodopad Talnikovy]]<ref name="SIB" /> (482) |} ==={{Sina}}=== {| |- valign="top" | *[[Bǎn Yuē Pùbù]]<ref>Rannet etre Republik Pobl Sina ha Viêt Nam, ma'z eo Thác Bản Giốc an anv. </ref> (30) *[[Chángbái Pùbù]] (68) *[[Dalong Qiu Pùbù]] (197) | *[[Huáng Guǒshù Pùbù]] (74) *[[Huang man Zhái Pùbù]] (56) *[[Húkǒu Pùbù]] (50) | *[[Zhēnzhū tān Pùbù]]<ref>Anavezet dindan an anv Pearl Shoal Waterfall ivez.</ref> (40) |} ==={{Singapour}}=== {| |- | *[[Cloud Forest]]<ref name="KV">Kalvezadel.</ref> (35) | *[[Jurong Falls]]<ref name="KV" /> (30) | *[[Rain Vortex]]<ref name="KV" /> (40) |} ==={{Sri Lanka}}=== {| |- valign="top" | *[[Aberdeen Ella]] (98) *[[Bamparakkantai Ella]]<ref>Anvet Bambarakele Ella ivez.</ref> (263) *[[Bomburu Ella]]<ref>Anvet Perawella Ella ivez.</ref> (30) *[[Devon Ella]] (97) *[[Diyaluma Ella]] (220) *[[Galsola Ella]] (100) *[[Gerandi Ella]] (100) | *[[Andapan Ella]] (201) *[[Kirindi Ella]] (116) *[[Kurundu Oya]] (206) *[[Lakshapana Ella]] (129) *[[Lovers Leap Falls]] (113) *[[Mahakandura Ella]] (113) *[[Mapanana Ella]] (148) | *[[Nekavita Ella]] (100) *[[Ollu Ella]] (200) *[[Puna Oya]] (94) *[[Ramboda Ella]] (111) *[[Ratna Ella]] (111) *[[St. Clair Falls]]<ref>සාන්ත ක්ලෙයාර් ඇල්ල ''Sānta Kleyār Ella'' e [[sinhaleg]].</ref> (80) |} ==={{Sukorea}}=== {| |- | *[[Cheonjeyeon Pogpo]] (52) | *[[Cheonjiyeon Pogpo]] (22) | *[[Jeongbang Pogpo]] (23) |} ==={{Taiwan}}=== {| |- valign="top" | *[[Jiāolóng Pùbù]] (600) *[[Pénglái Pùbù]] (200) *[[Shífēn Dà Pùbù]] (20) | *[[Táoshān Pùbù]]<ref>Anvet Yānshēng Pùbù ivez.</ref> (80) *[[Wǔfēngqí Pùbù]] (150) *[[Wū Lái Pùbù]]<ref>Kuân-tsuí eo an anv [[taiwaneg|taiwanek]].</ref> (80) | *[[Yún Tán Pùbù]]<ref>Anvet Pénglái Pùbù ivez.</ref> (200) |} ==={{Thailand}}=== {| |- valign="top" | *[[Nam Tok Karom]] (396) *[[Nam Tok Katu]] (100) *[[Nam Tok Mae Surin]] (100) *[[Nam Tok Mae Ya]] (100) | *[[Nam Tok Nah Muang]] (100) *[[Nam Tok Phraiwan]] (250) *[[Nam Tok Phū Fa]] (100) *[[Nam Tok Sai Rung]] (150) | *[[Nam Tok Thi Lo Su]] (250) *[[Nam Tok Tone Teh]] (320) *[[Nam Tok Wachirathan]] (80) |} ==={{Timor ar Reter}}=== *[[Cascata Mota Bandeira]] (50) ==={{Turkia}}=== {| |- valign="top" | *[[Doğançay Şelalesi]] (20) *[[Düden Şelalesi]] (40) *[[Girlevik Şelalesi]] (40) | *[[Güney Şelalesi]] (20) *[[Kurşunlu Şelalesi]] (18) *[[Ohtamış Şelalesi]] (30) | *[[Sızır Şelalesi]]<ref>Anvet Göksu Şelalesi ivez.</ref> (20) *[[Tortum Şelalesi]] (22) *[[Uçansu Şelalesi]] (20) | *[[Yerköprü Çağlayanı (Mersin)|Yerköprü Çağlayanı]] (30) *[[Yerköprü Şelalesi (Konya)|Yerköprü Şelalesi]] (20) |} ==={{Viêt Nam}}=== *[[Thác Bản Giốc]]<ref>Rannet etre Viêt Nam ha Republik Pobl Sina, ma'z eo Bǎn Yuē Pùbù an anv.</ref> (30) ==[[Europa (kevandir)|Europa]]== ==={{Alamagn}}=== {| |- valign="top" | *[[Allerheiligen-Wasserfälle]]<ref>"An holl [[sant|sent]]".</ref> (66) *[[Alpersbach-Wasserfälle]] (60) *[[Amselfall]] (15) *[[Aquädukt]] (43) *[[Arzbach-Wasserfall]]<ref>Anvet Arzmoos-Wasserfall ivez.</ref> (40) *[[Atzenbacher-Wasserfälle]] (15) *[[Aubach-Wasserfall]] (30) *[[Berger-Wasserfall]] (30) *[[Bernecktaler-Wasserfall]] (15) *[[Billtal-Wasserfall]] (50) *[[Bistenbach-Wasserfall]] (60) *[[Blauenthaler-Wasserfall]] (30) *[[Bornichbach-Wasserfall]] (20) *[[Burgbach-Wasserfall]] (32) *[[Büstenloch-Wasserfall]] (17) *[[Dietersbach-Wasserfall]] (150) *[[Dietlinger-Wasserfälle]] (71) *[[Dobelbach-Wasserfälle]]<ref>Anvet Kammerlochfälle ivez.</ref> (90) *[[Dohlenbachwasserfall]]<ref>Anvet Elmlisberger-Wasserfall ivez.</ref> (34) *[[Drackensteiner-Wasserfälle]] (20) *[[Edelfrauengrab-Wasserfälle]] (40) *[[Eibeles-Wasserfall]] (15) *[[Einfang-Wasserfall]] (30) *[[Elz-Wasserfall]] (70) *[[Fahler-Wasserfall]] (45) *[[Feldsee-Wasserfall]] (62) *[[Finsterbach-Fälle]] (22) *[[Gaishölle]] (150) *[[Geisbach-Wasserfälle]] (40) *[[Gertelbach-Wasserfälle]] (62) *[[Gertelbachfälle]] (70) *[[Gieß-Wasserfall]] (15) *[[Glasbach-Wasserfall]] (40) *[[Griessenbach-Wasserfall]] (25) *[[Grimbach-Wasserfälle]] (40) *[[Großer Griesbacher-Wasserfall]] (25) *[[Großer Langenfelder-Wasserfall]] (15) *[[Großer Ravenna-Fall]] (16) *[[Großer-Wasserfall bei Wallgau]] (60) *[[Grumbacher-Wasserfall]] (18) *[[Gurnbach-Wasserfall]] (60) *[[Gütersteiner-Wasserfall]] (20) *[[Häger-Wasserfall]] (40) *[[Haldenbächle-Wasserfall]] (15) *[[Hausbach-Fall]] (100) *[[Hinanger-Wasserfall]] (25) *[[Hirschbachfälle]] (22) *[[Hirschbachtobel]] (60) *[[Hoher Fall bei Wallgau]] (50) *[[Höll-Wasserfälle]] (22) *[[Höllbach-Fall]] (15) *[[Hölltobel-Wasserfall]] (20) *[[Kaskaden des Kellwassers]] (35) *[[Katharinen-Wasserfälle]] (60) *[[Kesselbach-Wasserfall]] (50) *[[Klammbach-Wasserfall]] (70) *[[Kleine Renne]] (30) *[[Kleiner Griesbacher-Wasserfall]] (98) *[[Königsbach-Wasserfall]] (200) *[[Königsbach-Wasserfall]](270)<ref>Tri lamm-dour da heul ; eus al laez d'an traoñ : Oberer K.-W. (200 m), Mittlerer K.-W. (40) hag Unterer K.-W. (30).</ref> | *[[Konstanzer-Wasserfall]] (25) *[[Krebs-Wasserfall]] (30) *[[Krebsbach-Wasserfall]] (31) *[[Krunkelbach-Fälle]] (15) *[[Kuhflucht-Wasserfälle]] (200) *[[Kuhfluchtwasserfälle]] (200) *[[Lainbach-Wasserfall (Lainbach)|Lainbach-Wasserfall]] (20) *[[Lainbach-Wasserfall (Schmiedlaine)|Lainbach-Wasserfall]] (25) *[[Laintal-Wasserfall]] (30) *[[Landtalgraben-Wasserfall]] (410) *[[Langenhennersdorfer-Wasserfall]] (30) *[[Laubach-Wasserfall]] (20) *[[Laufbach-Fall]] (40) *[[Laufbach-Wasserfälle]] (21) *[[Lauterbach-Wasserfälle]] (15) *[[Lehnbach-Wasserfälle]] (45) *[[Martinswand-Wasserfall]] (15) *[[Menzenschwander-Wasserfälle]] (20) *[[Nabentaler-Wasserfall]] (40) *[[Neidlinger-Wasserfall]] (15) *[[Neualpengraben-Wasserfall]] (50) *[[Neunzehn Löcher]] (40) *[[Niedergießbach-Wasserfälle]] (30) *[[Nördlicher Absbach-Wasserfall]] (50) *[[Oberer Hientalbach-Wasserfall]] (15) *[[Oberer Rudersberger-Wasserfall]] (15) *[[Oberer-Wasserfall am Maserer Paß]] (25) *[[Odershausener-Wasserfälle]] (20) *[[Ölbach-Wasserfall]] (15) *[[Pähler-Wasserfall]] (16) *[[Partnach-Wasserfall]] (80) *[[Pehnafall]]<ref>Anvet Behnefall ivez.</ref> (20) *[[Peterlgraben-Wasserfall]] (30) *[[Philosophenfall]] (30) *[[Plästerlegge]]<ref>Anvet Ramsbecker-Wasserfall ivez.</ref> (30) *[[Pöllatfall]] (45) *[[Radau-Wasserfall]] (19) *[[Rehbach-Kaskaden]] (22) *[[Rickenbach-Wasserfälle]] (35) *[[Riesloch-Fälle]] (55) *[[Romkerhalle-Wasserfall]] (64) *[[Romkerhaller-Wasserfall]] (50) *[[Rosshimmel-Wasserfall]] (30) *[[Röthbach-Fall]] (470) *[[Röthelbach-Wasserfall]] (20) *[[Röthelmoos-Wasserfall]] (30) *[[Rottach-Wasserfall]] (25) *[[Ruschbach-Fälle]] (17) *[[Sägbach-Wasserfall]] (40) *[[Sankenbach-Fälle]] (40) *[[Scheidegger-Wasserfälle]] (40) *[[Scheuen-Wasserfall]] (70) *[[Schießlay-Wasserfall]]<ref>Anvet Klidinger-Wasserfall ha Beurener-Wasserfall ivez.</ref> (28) *[[Schleierfall (Alamagn)|Schleierfall]] (30) *[[Schleierfälle]] (15) *[[Schleifebach-Wasserfälle]] (30) *[[Schonach-Fall]] (15) *[[Schossrinn-Wasserfall]] (50) *[[Schrainbach-Wasserfall]] (80) *[[Schrattenbach-Wasserfall]] (30) | *[[Schronbach-Wasserfall]] (50) *[[Seebach-Wasserfall]] (300) *[[Sesselgraben-Wasserfall]] (100) *[[Silbersee-Wasserfall]] (32) *[[Spitterfall]] (19) *[[Starkatsgund-Wasserfall]] (25) *[[Staubfall]] (200) *[[Steile-Fälle-Wasserfall]] (30) *[[Steinbach-Wasserfall]] (25) *[[Steinerne Renne]] (20) *[[Stuibenfall (Alamagn)|Stuibenfall]] (25) *[[Sturzdobel]] (15) *[[Sulzer-Wasserfall]] (114) *[[Tannegger-Wasserfall]] (22) *[[Täschle-Fall]] (60) *[[Tatzelwurm-Wasserfall]] (90) *[[Tiefenbach-Wasserfall]] (30) *[[Tobelbach-Wasserfall]] (80) *[[Todtengraben-Wasserfall]] (25) *[[Todtmooser-Wasserfall]] (40) *[[Todtnauer-Wasserfall]] (97) *[[Triberger-Wasserfäll]] (163) *[[Trusetaler-Wasserfall]] (58) *[[Unterer Buselbach-Wasserfall]] (15) *[[Unterer Fischbach-Wasserfall]] (15) *[[Uracher-Wasserfall]] (87) *[[Uracher-Wasserfall]] (87) *[[Wannenbach-Wasserfall]] (30) *[[Wasserfall am Eichbergrutsch]] (35) *[[Wasserfall am Lapigtbach]] (20) *[[Wasserfall am Ristfeuchthorn]] (200) *[[Wasserfall am Rümmelesteg]] (40) *[[Wasserfall bei Ohlstadt]] (40) *[[Wasserfall bei der Käsegrotte]]<ref>Anvet-Wasserfall bei die Elfengrotte ivez.</ref> (20) *[[Wasserfall beim Soiernsee]] (200) *[[Wasserfall der Rappinlaine]] (40) *[[Wasserfall der Sunkenlaine]] (30) *[[Wasserfall der Teufelsklinge]] (30) *[[Wasserfall des Breitnauer Bächle]] (55) *[[Wasserfall des Gillenbachs]] (20) *[[Wasserfall des Seealpsees]] (300) *[[Wasserfall im Burgwald]] (40) *[[Wasserfall im Marktal]] (30) *[[Wasserfall im Viktoria-Park Berlin]] (24) *[[Wasserfall in die Lotenbachklamm]] (35) *[[Wasserfall von Bad Boll]] (33) *[[Wasserfälle der Margarethenschlucht]] (110) *[[Wasserfälle der Marienschlucht]] (115) *[[Wasserfälle des Hinterwildbodenbächle]] (20) *[[Wasserfälle des Lotenbachs]] (50) *[[Wasserfälle im Butzerbachtal]]<ref>Anvet Ramsteiner-Wasserfall ivez.</ref> (55) *[[Wasserfälle im Maria-Loch]] (50) *[[Wasserfälle unter dem Vierseenblick]] (20) *[[Wasserwand-Wasserfall]] (30) *[[Weißbach-Wasserfall]] (20) *[[Wolfsschlucht-Wasserfälle]] (20) *[[Zillhauser-Wasserfall]] (26) *[[Zipfelsfall]] (300) *[[Zweiter-Wasserfall des Seealpsees]] (70) *[[Zweribach-Wasserfälle]] (45) |} ==={{Aostria}}=== [[File:Lower Krimmler Waterfall.jpg|thumb|[[File:Flag of Austria.svg|20px|Aostria]] Krimml]] [[File:Vodopad Skakavac.jpg|thumb|[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Bosnia ha Herzegovina]] Skakavac (Sarajevo)]] [[File:Cascadeducirquedegavarnie.png|thumb|[[File:Flag of France.svg|20px|Bro-C'hall]] Gavarnie]] [[File:Borov kamyk 201.jpg|thumb|[[File:Flag of Bulgaria.svg|20px|Bulgaria]] Borov Kamak]] [[File:Pihtsusköngäs.JPG|thumb|[[File:Flag of Finland.svg|20px|Finland]] Pihtsusköngäs]] [[File:Morsárfoss.jpg|thumb|[[File:Flag of Iceland.svg|20px|Island]] Morsárfoss]] [[File:Powerscourt Waterfall, Wicklow - panoramio (4).jpg|thumb|[[File:Flag of Ireland.svg|20px|Iwerzhon]] Powerscourt]] [[File:08-2015 Plitvice Lakes National Park 1.JPG|thumb|[[File:Flag of Croatia.svg|20px|Kroatia]] Veliki Slap]] [[File:Upper Risco waterfall (38042630636).jpg|thumb|[[File:Flag of Madeira.svg|20px|Madeira]] Risco]] [[File:Kjelfossen 1.jpg|thumb|[[File:Flag of Norway.svg|20px|Norvegia]] Kjelfossen]] {| |- valign="top" | *[[Alplochschluchtfall]] (120) *[[Bad Gasteinerfall]] (128) *[[Bairachefall]] (150) *[[Jungfernsprung]] (130) | *[[Kitzlochklammfalle]] (100) *[[Krimmler Wasserfalle]] (380) *[[Schleierfall (Aostria)|Schleierfall]] (91) *[[Seebachfall]] (110) | *[[Seebachfall (Salzburg)|Seebachfall]] (450) *[[Stuibenfall (Aostria)Stuibenfall]] (149) *[[Walcherfall]] (500) *[[Winnerfall]] (91) |} ==={{Belgia}}=== {| |- | *[[Lamm-dour Coo|Cascade de Coo]] (15) | *[[Cascade de Reinhardstein]] (60) |} ==={{Bosnia ha Herzegovina}}=== {| |- valign="top" | *[[Vodopad Bliha]]<ref>Anvet Blijhin Skik ivez, eleze "Lamm Bliha".</ref> (56) *[[Slap Kravica]] (25) | *[[Plivski Vodopad]] (22) *[[Skakavac Vodopad (Perućica)|Skakavac Vodopad]] (75) | *[[Skakavac Vodopad (Sarajevo)|Skakavac Vodopad]] (98) *[[Štrbački Buk]] (24) |} ==={{Bro-C'hall}}=== {| |- valign="top" | *[[Cascade d'Ars]] (246) *[[Cascade de Cerveyrieu]] (60) *[[Cascade de Charabotte]] (150) *[[Cascade de Cubserviès]] (90) *[[Cascade de Faillitoux]] (41) *[[Cascade de Gavarnie]] (422) *[[Cascade de Glandieu]] (60) *[[Cascade de La Beaume]] (27) *[[Cascade de Miraumont]] (20) *[[Cascade de Moulin Marquis]] (400) *[[Cascade de Salins]] (30) *[[Cascade de Seythenex]] (40) *[[Cascade de Sillans]] (42) *[[Cascade de Sillans]] (44) *[[Cascade de Syratu]] (230) *[[Cascade de l'Arpenaz]] (365) *[[Cascade de la Beaume]] (27) *[[Cascade de la Billaude]] (28) *[[Cascade de la Fouge]] (160) *[[Cascade de la Lauch]] (20) *[[Cascade de la Lyre]] (550) *[[Cascade de la Pisserotte]] (80) *[[Cascade de la Queue Cheval]] (60) | *[[Cascade du Creux de l'Oulette]] (20) *[[Cascade du Dard]] (20) *[[Cascade du Heidenbad]] (23) *[[Cascade du Moulin du Saut]] (15) *[[Cascade du Pain de Sucre (Poisieu)|Cascade du Pain de Sucre]] (35) *[[Cascade du Pain de Sucre (Surjoux)|Cascade du Pain de Sucre]] (20) *[[Cascade du Py]] (80) *[[Cascade du Ray-Pic]] (35) *[[Cascade du Rouget]] (90) *[[Cascade du Régourdel]] (15) *[[Cascade du Sartre]] (30) *[[Cascade du Saut du Bouchot]] (28) *[[Cascade du Végay]] (140) *[[Cascades de Gimel]] (143) *[[Cascades de Murel]] (44) *[[Cascades du Hérisson]] (220) *[[Chute de la Druise]] (72) *[[Grande cascade de Tendon]] (32) *[[Grande cascade du Moulinet]] (103) *[[Saut du Bouchot]] (28) *[[Saut du Doubs]]<ref>Rannet gant Suis.</ref> (27) *[[Saut du Tarn]] (18) |} ==={{Bulgaria}}=== {| |- valign="top" | *[[Babsko Praskalo]] (54) *[[Borov Kamak]] (63) *[[Boyanski Vodopad]] (25) *[[Etropolis Vodopad]] (15) | *[[Khotnishki Vodopad]] (30) *[[Karlovsko Praskalo]] (30) *[[Krušunski Vodopadi]] (15) *[[Rajsko Praskalo]] (124) | *[[Rilska Skakavitsa]] (70) *[[Vrachanski Vodopadi (Vratsa)|Vrachanski Vodopadi]] : **Borov Kamak (63) **Skaklia (141)<ref name="DIG">Digendalc'h.</ref> |} ==={{Danmark}}=== *[[Døndalsfaldet]] (20) ==={{Faero}}=== {| |- | *[[Bøsdalafossur]] (30) | *[[Fossá]] (140) |} ==={{Finland}}=== {| |- valign="top" | *[[Hepoköngäs]] (24) *[[Fiellun putous]] (26) | *[[Kitsiputous]] (30) *[[Pihtsusköngäs]] (17) |} ==={{Gres}}=== *[[Edessa]] (70) ==={{Hungaria}}=== *[[Lillafüred]] (20)<ref>Uheloc'h n'eus ket en Hungaria.</ref> ==={{Island}}=== {| |- valign="top" | *[[Aldeyjarfoss]] (20) *[[Dettifoss]] (45) *[[Dynjandi]]<ref>Anvet Fjallfoss ivez.</ref> (100) | *[[Glymur]] (198) *[[Gullfoss]] (21) *[[Hafragilfoss]] (27) | *[[Háifoss]] (122) *[[Hengifoss]] (128) *[[Morsárfoss]] (227) | *[[Ófærufoss]] (40) *[[Seljalandsfoss]] (62) *[[Skógafoss]] (60) | *[[Svartifoss]] (20) |} ==={{Italia}}=== {| |- valign="top" | *[[Cascata Ciucchinel]] (110) *[[Cascata del Fiumelatte]] (126) *[[Cascata del Marmarico]] (105) *[[Cascata dell'Aniene]] (160) | *[[Cascata delle Marmore]]<ref name="KV" /> (165) *[[Cascata delle Monache]] (100) *[[Cascate del Dardagna]] (250)<ref>Dre 7 pazenn, 30 metr d'an hini uhelañ.</ref> *[[Cascate del Rio Verde]] (200) | *[[Cascate del Serio]] (315) *[[Cascate del Toce]] (143) |} ==={{Iwerzhon}}=== {| |- valign="top" | *[[Glencar Waterfall]]<ref>Eas Ghleann Carna eo an anv [[iwerzhonek]].</ref> (15) *[[Glenmacnass Waterfall]]<ref>{{ga}} Gleann Log an Easa.</ref> (80) | *[[Mahon Falls]]<ref>{{ga}} An Mhachain.</ref> (80) *[[Powerscourt Waterfall]]<ref>Eas Chonaill eo an anv [[iwerzhonek]].</ref> (121) | *[[Sruth In Aghaidh An Aird]]<ref>"Redenn enep an uhelder" ; anvet The Devil's Chimney ivez.</ref> (150) *[[Torc Waterfall]]<ref>{{ga}} Easach Toirc.</ref> (20) |} ==={{Kosovo}}=== {| |- | *[[Ujëvara e Drinit të Bardhë]] (25) | *[[Ujëvarat e Mirushës]]<ref>lapovi Miruše eo an anv [[serbek]].</ref> (22) |} ==={{Kroatia}}=== {| |- valign="top" | *[[Bilušića Buk]] (20) *[[Brljanski Slap]] (15) | *[[Manojlovac]] (60) *[[Roški Slap]] (27) | *[[Skradinski Buk]] 46 *[[Slap Miljacka]] (24) | *[[Veliki Slap]] (78) |} ==={{Makedonia}}=== {| |- valign="top" | *[[Babunski Vodopadi]] (14) *[[Dufski Vodopad]] (25) *[[Gavolski Vodopad]] (19) | *[[Kolešinski Vodopad]] (15) *[[Korapski Vodopad]] (138) *[[Samovilski Vodopadi]] (40) | *[[Smolarski Vodopad]] (39) |} ==={{Norvegia}}=== {| |- valign="top" | *[[Adamsfjordfossen]] (37) *[[Arstadførsen]] (20) *[[Asbjørnsfossen]] (24) *[[Aurstaupet]] (152) *[[Austerdalsforsen]] (15) *[[Austfjellforsen]] (134) *[[Austmannen]] (40) *[[Austrefossen]] (355) *[[Austrekrågforsen]] (257) *[[Avdalsfossen]] (175) *[[Balåifossen]] (700) *[[Basolfossen]] (24) *[[Berdalsfossen]] (160) *[[Berdølofossen]] (305) *[[Bergsåafossen]] (140) *[[Berilldalsfossen]] (274) *[[Bjørkvassfossen]] (46) *[[Bjørnabykset]] (74) *[[Bjørnafossen]] (410) *[[Bjørnefossen]] (30) *[[Bleiefossen]] (61) *[[Bleikvassforsen]] (20) *[[Blåfjellfossen]] (55) *[[Bogavassfossen]] (24) *[[Boršufossen]] (399) *[[Botnefossen]] (219) *[[Brattegjølfossen]] (35) *[[Bredekfossen]] (55) *[[Breimegafossen]] (524) *[[Breiteigsfossen]] (640) *[[Brekkefossen (Aurland)|Brekkefossen]] (155) *[[Brekkefossen (Gloppen)|Brekkefossen]] (15) *[[Brekkforsen]] (119) *[[Brokafossen]] (70) *[[Brudesløret (Beiarn)|Brudesløret]] (79) *[[Brudesløret (Kinn)|Brudesløret]] (90) *[[Brudesløret (Meråker)|Brudesløret]] (24) *[[Brudesløret (Stranda))|Brudesløret]] (309) *[[Brudesløret (Tinn)|Brudesløret]] (375) *[[Brudesløret (Verdal)|Brudesløret]] (15) *[[Brufossen (Kvinnherad)|Brufossen]] (640) *[[Brufossen (Lærdal)|Brufossen]] (189) *[[Brulandsfossen]] (20) *[[Brurasløret]] (700) *[[Brursløret]] (155) *[[Bråtaseterfoss]] (30) *[[Buktafossen]] (20) *[[Buskefoss]] (625) *[[Bymannsfossen]] (140) *[[Bårsteinfossen]] (15) *[[Bølifossen]] (18) *[[Bøylefoss]] (23) *[[Dalfossen]] (24) *[[Damfarfossen]] (20) *[[Dei Sju Systrene]] (390) *[[Dettefoss]] (299) *[[Dettefossen]] (15) *[[Dillfossan]] (15) *[[Dimdalsfossen]] (210) *[[Dravladalsfossen]] (101) *[[Drivandefossen (Luster)|Drivandefossen]] (49) *[[Drivfossen (Eresfjord)|Drivfossen]] (450) *[[Drivfossen (Sunnfjord)|Drivfossen]] (325) *[[Drøsjafossen]] (219) *[[Dukafossen]] (195) *[[Dumfossen]] (425) *[[Durmålsfossen]] (35) *[[Dyrdalsfossen]] (285) *[[Dyrfoss]] (30) *[[Døntefossen]] (745) *[[Dørfallet]] (79) *[[Eidsfossen]] (35) *[[Einegjølfossen]] (340) *[[Einungstølfossen]] (219) *[[Eitrenesfossen]] (396) *[[Eldegardsfossen]] (160) *[[Elgåfossen]] (46) *[[Eltunsfossen]] (206) *[[Elvafossane]] (259) *[[Elvafossen]] (79) *[[Engjafoss]] (24) *[[Engjafossen]] (101) *[[Espelandsfossen (Ullensvang)|Espelandsfossen]] (84) *[[Espelandsfossen (Voss)|Espelandsfossen]] (135) *[[Evjefossen]] (20) *[[Fallfossen]] (20) *[[Faulvassforsen]] (149) *[[Feigefossen]] (190) *[[Fessefossen]] (198) *[[Fessene (Bremanger)|Fessene]] (35) *[[Fessene (Høyanger)|Fessene]] (125) *[[Fessene (Voss)|Fessene]] (136) *[[Festafallet]] (40) *[[Finnkrufossen]] (171) *[[Fiskemsfossen]] (30) *[[Fjellfossen (Masfjorden)|Fjellfossen]] (450) *[[Fjellfossen (Vaksdal)|Fjellfossen]] (300) *[[Fjellmannsskorfossen]] (44) *[[Flesefossen]] (149) *[[Fleskefossen]] (305) *[[Flokofallet]] (32) *[[Fluofossen]] (210) *[[Forsen]] (64) *[[Fossen Bratte]] (79) *[[Fossen]] (320) *[[Friaren]] (475) *[[Frikstadfossen]] (20) *[[Fureasfossen]] (189) *[[Furebergsfossen]] (76) *[[Fyssafossen]] (200) *[[Galdanefossen]] (305) *[[Gammeldalsforsen]] (101) *[[Geisfossen]] (130) *[[Geitabekkfossen]] (175) *[[Gikenelvafossen]] (130) *[[Givrisfossen]] (75) *[[Gjelrånfossen]] (329) *[[Gjerdefossen]] (386) *[[Gjuvefossen]] (40) *[[Glommedalsfossen]] (559) *[[Glomnesfossen]] (107) *[[Gloppefossen]] (120) *[[Gomsdalsfossen]] (260) *[[Grandefossen]] (64) *[[Gravdefossen]] (340) *[[Grinddalsfossen]] (500) *[[Grungstadfossen]] (69) *[[Grønefossen]] (126) *[[Gudbrandsdalsfossen]] (46) *[[Hallarfossen]] (226) *[[Hanafossen]] (79) | *[[Hanefossen]] (50) *[[Hangandvikfossen]] (305) *[[Haremdalsfalla]] (200) *[[Hattebergfossen]] (40) *[[Haugfoss (Modum)|Haugfoss]] (35) *[[Haugfoss (Tinn)|Haugfoss]] (149) *[[Heggheimsfossen]] (410) *[[Heggurfossen]] (620) *[[Heisfossen]] (175) *[[Helgalandsfossen]] (41) *[[Helgåfossen]] (750) *[[Hellesyltfossen]] (24) *[[Henfallet]] (91) *[[Hengjandfossen]] (149) *[[Henrikafossen]] (250) *[[Herbrufossen]] (24) *[[Herefossen]] (20) *[[Hesjedalsfossen]] (70) *[[Hildalsfossen]] (91) *[[Hivjufossen]] (130) *[[Hjellefossen]] (386) *[[Hjortelandsfossen]] (50) *[[Holvikfossen]] (175) *[[Hydnefossen]] (430) *[[Hyllandsfossen]] (76) *[[Hyrjonfossen]] (61) *[[Høgalmefossen]] (255) *[[Høgefossane]] (30) *[[Høgfossen]] (50) *[[Høvlafossen]] (550) *[[Kaggefoss]] (18) *[[Kattefossen]] (59) *[[Kirkhornfossen]] (46) *[[Kjelefossen]] (140) *[[Kjelfossen]] (765) *[[Kjemåforsen]] (91) *[[Kjeragfossen]] (715) *[[Kjerringfossen]] (427) *[[Kjerrskredfossen]] (831) *[[Kjørlifossen]] (325) *[[Kjøtåfossen]] (189) *[[Kleivafossen]] (41) *[[Kravlefossen]] (15) *[[Krekafossen]] (49) *[[Krokfossen]] (530) *[[Krunefossen]] (485) *[[Kvamsfossen]] (274) *[[Kvednafossen]] (61) *[[Kvernhusfossen (Luster)|Kvernhusfossen]] (32) *[[Kvernhusfossen (Modalen)|Kvernhusfossen]] (235) *[[Kveåfossen]] (570) *[[Kvinnefossen]] (210) *[[Kvitforsen]] (96) *[[Kvitåfossen]] (160) *[[Kyrfonnfossen]] (351) *[[Kyrfoss]] (559) *[[Kyrfossen (Hordaland)|Kyrfossen]] (475) *[[Kyrfossen (Vik)|Kyrfossen]] (425) *[[Laksforsen]] (15) *[[Langefossen]] (30) *[[Langfoss]] (612) *[[Langrefossen]] (210) *[[Laukelandsfossen]] (145) *[[Lavransfossen]] (76) *[[Liforsen]] (101) *[[Lifoss]] (75) *[[Linndalsfallet]] (147) *[[Litlverivassforsen]] (197) *[[Lonafossen]] (84) *[[Låtefossen]] (142) *[[Lægdafossen]] (575) *[[Magdajokkforsen]] (226) *[[Maldalsfossen]] (198) *[[Manfossen]] (365) *[[Mardalsfossen|Mardalsfossen]]<ref>Anvet Søndre Mardalsfoss ivez.</ref> (645) *[[Markskilfossen]] (171) *[[Markusfossen]] (195) *[[Marsåfossen]] (180) *[[Melheimsfossen]] (175) *[[Melkevollfossen]] (555) *[[Midtmaradalsfossen]] (305) *[[Mollisfossen]] (269) *[[Mollisfossen]] (269) *[[Mongefossen]] (773) *[[Mordølefossen]] (274) *[[Muldalsfossen]] (195) *[[Myfallet]] (101) *[[Myrdalsfossen]] (259) *[[Månafossen]] (98) *[[Nattmorågfossen]] (290) *[[Nauståfossen]] (94) *[[Nekfallet]] (61) *[[Neslefossen]] (399) *[[Nonsfossen]] (475) *[[Nonskarfossen]] (235) *[[Nordre Mardalsfossen]] (442) *[[Novlefoss]] (329) *[[Nustadfossen]] (15) *[[Nyastølfossen]] (172) *[[Nykkjesøyfossen]] (79) *[[Ofsarelvfossen]] (245) *[[Oksfossen]] (533) *[[Ole-Andersforsen]] (166) *[[Opofossen]] (215) *[[Ormelifossen]] (550) *[[Ormsetfossen]] (101) *[[Pollfossen]] (61) *[[Ramnefjellfossen]] (585) *[[Raudfossen]] (16) *[[Reindalsfossen]] (40) *[[Reiårsfossen]] (230) *[[Rembesdalsfossen]] (235) *[[Reppfallet]] (116) *[[Rettilfossen]] (261) *[[Ringedalsfossen]] (395) *[[Ringeriksfossen]] (101) *[[Ringfossen]] (186) *[[Rjoandefossen]] (258) *[[Rjukande 1]] (191) *[[Rjukande 2]] (75) *[[Rjukanfossen]] (79) *[[Romfossen]] (140) *[[Rullestadjuvet]] (24) *[[Rupsifossen]] (280) *[[Rustøyfossen]] (450) *[[Ryfossen]] (351) *[[Rysefossen]] (101) *[[Rønnekleivfossen]] (114) *[[Safossen]] (65) *[[Sagfossen (Etne)|Sagfossen]] (364) *[[Sagfossen (Steinkjer)|Sagfossen]] (90) | *[[Sanddalsfossen]] (180) *[[Sarpsfossen]] (20) *[[Sarvsfossen]] (30) *[[Sendefossen]] (98) *[[Siseljafossen]] (175) *[[Sitlafossen]] (261) *[[Sivlefossen]] (250) *[[Skarvefossen]] (119) *[[Skarvåifossen]] (50) *[[Skeidslåfossen]] (300) *[[Skjervsfossen]] (118) *[[Skogafossen (Rauma)|Skogafossen]] (370) *[[Skogafossen (Årdal)|Skogafossen]] (175) *[[Skorga]] (875) *[[Skorvefossen]] (90) *[[Skrelifallan]] (122) *[[Skrikjofossen]] (435) *[[Skrøyvstadfossen]] (122) *[[Skyrdalsfossen]] (300) *[[Skyrfoss]] (335) *[[Skytjefossen]] (346) *[[Skålefossen]] (399) *[[Slættafossen]] (430) *[[Smørblindofossen]] (400) *[[Smørholefossen]] (370) *[[Smørtjørnsfossen]] (34) *[[Sniglafossen]] (30) *[[Spirefossen]] (46) *[[Sputrefossen]] (76) *[[Stabbforsen]] (37) *[[Stalheimsfossen]] (126) *[[Stegafossen (Alver)|Stegafossen]] (116) *[[Stegafossen (Voss)|Stegafossen]] (35) *[[Steinsdalsfossen]] (35) *[[Steinåforsen]] (320) *[[Stigfossen (Rauma)|Stigfossen]] (338) *[[Stigfossen (Vaksdal)|Stigfossen]] (219) *[[Storefossen]] (600) *[[Storeglupen]] (24) *[[Storelvfossen]] (47) *[[Storeskredfossen]] (800) *[[Storforsen]] (59) *[[Storfossen (Bindal)|Storfossen]] (46) *[[Storfossen (Høylandet)|Storfossen]] (24) *[[Storfossen (Kåfjord)|Storfossen]] (133) *[[Storhoggfossen]] (160) *[[Storskogfossen]] (18) *[[Storulfossen]] (17) *[[Strandfossen]] (274) *[[Strondsfossen]] (379) *[[Strupenfossen]] (504) *[[Styggfossen]] (82) *[[Stødetfossen]] (500) *[[Stødnafossen]] (215) *[[Stølsmaradalsfossen]] (390) *[[Sundefossen]] (230) *[[Sunnselifossen]] (136) *[[Suovastiddje]] (172) *[[Svandalsfossen]] (145) *[[Svedalsfossen]] (91) *[[Svellofossen]] (525) *[[Svoragjølet]] (475) *[[Svøufallet]] (162) *[[Systrandfossen]] (200) *[[Sæteigfossen]] (255) *[[Sætreskarsfossen]] (450) *[[Søre Leirfossen]] (198) *[[Søtefossen]] (226) *[[Tennefossen]] (149) *[[Tettingsforsen]] (50) *[[Tjugenfossen]] (66) *[[Tjørnadalsfossen]] (515) *[[Tjøtafossen]] (750) *[[Torsetdalsfossen]] (590) *[[Trollfossen]] (195) *[[Tuftefossen]] (549) *[[Tundrafossen]] (590) *[[Tunshellefossen]] (440) *[[Turlifossen]] (295) *[[Tuvfossen]] (59) *[[Tveitafossen]] (90) *[[Tverrelvfossen (Bardu)|Tverrelvfossen]] (250) *[[Tverrelvfossen (Stryn)|Tverrelvfossen]] (530) *[[Tverrgrovfossen]] (610) *[[Tveråfossen]] (370) *[[Tvindefossen]] (115) *[[Tyldfossen]] (35) *[[Tyssefossen]] (379) *[[Tyssestrengene]] (335) *[[Tysvikfossen]] (242) *[[Tågfossen]] (710) *[[Tømmeråsfossen]] (30) *[[Ugjerdsdalsfossen]] (175) *[[Underdalsfossen]] (375) *[[Undfossen]] (79) *[[Vaartifossen]] (160) *[[Vadfoss]] (226) *[[Valnesforsen]] (82) *[[Valursfossen]] (110) *[[Vassendefossen]] (20) *[[Vassvikefossen]] (155) *[[Vedalsfossen]] (205) *[[Vermafossen]] (372) *[[Vesljuvfossen]] (145) *[[Veslulfossen]] (134) *[[Vetleskredfossen]] (559) *[[Vettisfossen]] (275) *[[Videfossen]] (46) *[[Vidfoss]] (320) *[[Vikefossen]] (375) *[[Vinnufallet]] (845) *[[Voldefossen]] (530) *[[Volefossen]] (388) *[[Vøringsfossen]] (182) *[[Yrifossen]] (145) *[[Ytste Tindefjellfossen]] (399) *[[Ålvundfossen]] (61) *[[Åraksfossen]] (30) *[[Åsfossen (Vestland)|Åsfossen]] (165) *[[Åsfossen (Viken)|Åsfossen]] (34) *[[Åskorfossen]] (320) *[[Ædnafossen]] (320) *[[Ølmåfossen]] (710) *[[Østre Tindefjellfossen]] (340) *[[Øverforsen]] (130) *[[Øvre Leirfossen]] (18) *[[Øvstebrufossen]] (87) *[[Øydalsfossen]] (140) *[[Øystrebøfossen]] (195) |} ==={{Polonia}}=== [[File:Siklawa, Tatry, 20201010 0813 1685.jpg|thumb|[[File:Flag of Poland.svg|20px|Polonia]] Siklawa]] [[File:Pulolobo.jpg|thumb|[[File:Flag of Portugal.svg|20px|Portugal]] Pulo do Lobo]] [[File:Cautley Spout.jpg|thumb|[[File:Flag of England.svg|20px|Bro-Saoz]] Cautley Spout]] [[File:RO CJ Valul Miresii waterfall 4.jpg|thumb|[[File:Flag of Romania.svg|20px|Roumania]] Răchițele]] [[File:Waterfall Polykarya.jpg|thumb|[[File:Flag of Russia.svg|20px|Rusia]] Polykarya]] {| |- valign="top" | *[[Dwoista Siklawa]] (40) *[[Siklawa]]<ref>Anvet Wielka Siklawa ivez.</ref> (65) | *[[Siklawica]] (24) *[[Wodospad Kamieńczyka]] (27) | *[[Wodospad Wilczki]] (22) |} ==={{Portugal}}=== {| |- valign="top" | *[[Cascata da Cabreia]] (25) *[[Cascata da Faia da Água Alta]] (60) *[[Cascata da Fraga da Pena]] (20) *[[Cascata da Frecha da Mizarela]] (75) *[[Cascata da Fílveda]] (40) *[[Cascata da Pedra da Ferida]] (25) *[[Cascata da Peneda]] (30) *[[Cascata da Rocha de Água d’Alto]] (30) | *[[Cascata de Fervença]] (20) *[[Cascata de Leonte]] (19) *[[Cascata de Pitões das Júnias]] (30) *[[Cascata de Água das Paredes]] (30) *[[Cascata do Arado]] (15) *[[Cascata do Pulo do Lobo]] (16) *[[Queda do Vigário]] (24) |} {{Azorez}} {| |- valign="top" | *[[Cascata da Ponta do Arnel]]<ref>Anvet Salto do Andrea e Martin ivez.</ref> (80) *[[Cascata da Ribeira Grande]] (300) *[[Cascata da Ribeira Quente]] (20) *[[Cascata da Ribeira dos Caldeirões]] (20) | *[[Cascata do Cabrito]]<ref>Anvet Salto do Cabrito ivez.</ref> (40) *[[Cascata do Poço do Bacalhau]] (90) *[[Cascata do Salto da Farinha]] (40) |} {{Madeira}} {| |- | *[[Cascata dos Anjos]] (90) | *[[Cascata das Vinte e Cinco Fontes]] (30) | *[[Cascata da Água D’Alto ]] (100) |} ==={{Rouantelezh Unanet}}=== ===={{Bro-Saoz}}==== {| |- valign="top" | *[[Aira Force]] (20) *[[Aysgarth Falls]] (61) *[[Canonteign Falls]] (66) *[[Cauldron Snout]] (61) *[[Cautley Spout]] (177) | *[[Falling Foss]] (20) *[[Gaping Gill]] (110) *[[Hardraw Force]] (30) *[[High Force]] (22) *[[Mallyan Spout]] (21) | *[[Moss Force]] (100) *[[Spekes Mill Mouth Waterfall]] (48) *[[Stock Ghyll Force]] (48) *[[Taylor Gill Force]] (21) *[[White Lady Falls]] (28) |} ===={{Skos}}==== {| |- valign="top" | *[[Alva Glen]] (23) *[[An Steall Bàn]] (120) *[[An Steall]] (120) *[[Blarghour]] (27) *[[Corra Linn]] (26) *[[Divach]] (30) *[[Earball Mare Liath]]<ref>{{en}} Grey Mare's Tail.</ref> (61) | *[[Eas Chirceig]] (18) *[[Eas Flowerdale]] (40) *[[Eas Ghleann Asdail]]<ref>En [[Eilean Arainn]].</ref> (42) *[[Eas Measach]] (46) *[[Eas Ploda]] (46) *[[Eas a' Chùil Àlainn]] (201) *[[Eas an t Strutha Ghil]] (290) | *[[Eas a’ Bhruar]] (60) *[[Eas na Smùide]] (62) *[[Falls of Glomach]] (113) *[[Lowp o' Fintry]] (28) *[[Reekie Linn]] (24) |} {{Enez Sgitheanach}} {| |- valign="top" | *[[Eas Bàgh Talasgair]] (130) *[[Eas Lealt]] (90) | *[[Eas Mor]] (40) *[[Eas a’ Bhradain]] (25) | *[[Easan Mealt]] (55) |} ===={{Kembre}}==== {| |- valign="top" | *[[Blaen Y Cwm]] (107) *[[Ceunant Mawr Waterfall]] (90) *[[Ffrwd Fawr]] *[[Nant Clogwyn y Geifr]] (93) *[[Nant Clogwyn y Geifr]]<ref>Anvet Devil’s Appendix Waterfall ivez.</ref> (93) *[[Pistyll Rhaeadr]] (73) *[[Pistyll y Llyn]] (91) | *[[Rhaeadr Arfon Maesgwm]] (70) *[[Rhaeadr Bwlch yr Oernant]] *[[Rhaeadr Dolgoch]] (90) *[[Rhaeadr Fawr]] (37) *[[Rhaeadr Melin-Cwrt]] (24) *[[Rhaeadr Mynach]]<ref>Anvet Devil’s Bridge Falls ivez.</ref> (90) *[[Rhaeadr y Graig Lwyd]] (15) | *[[Rhaeadr y Wennol]] (42) *[[Rhaeadrau Aberdulais]] *[[Rhaedr Ogwen]] (50) *[[Sgwd Henrhyd]] (27) *[[Sgwd Isaf Clun-Gwyn]] (30) |} ==={{Roumania}}=== {| |- valign="top" | *[[Cascada Bâlea]] (60) *[[Cascada Cailor]] (90) *[[Cascada Capra]] (35) *[[Cascada Clocota]] (40) *[[Cascada Covătari]] (20) *[[Cascada Duruitoarea]] (40) | *[[Cascada Moara Dracului]] (25) *[[Cascada Pișoaia]] (18) *[[Cascada Răchițele]] (30) *[[Cascada Saritoarea Iedutului]] (20) *[[Cascada Serbota]] (80) *[[Cascada Susara]] (15) | *[[Cascada Urlătoarea]] (15) *[[Cascada Valea Spumoasa]] (20) *[[Cascada Valul Miresie]] (35) *[[Cascada Vanturatoarea]] (60) *[[Cascada Vârciorog]] (15) *[[Cascada Șipote]] (15) |} ==={{Rusia}}=== {| |- valign="top" | *[[Vodopad Gadelcha]] (15) *[[Vodopad Ilya Mouromets]] (141) | *[[Vodopad Kinzelyoukskiyi]] (328) *[[Vodopad Orec'hovskiyi]] (27) | *[[Vodopad Polikarya]] (70) |} ==={{Serbia}}=== {| |- valign="top" | *[[Izoubra Vodopad]] (20) *[[Jelovarnik Vodopad]] (80) *[[Kaluđerski Skokovi|Kaluđerski Skokovi]] (232) *[[Koprenski Vodopad]] (103) *[[Lisine Vodopad]]<ref>Anvet Veliki Bouk ivez.</ref> (25) | *[[Piljski Vodopad]] (65) *[[Ripaljka Vodopad]] (17) *[[Skakalo Vodopad]] (20) *[[Slapovi Miruše]] (22) *[[Sopotnika Vodopad]] (20) | *[[Tchoungoulski Vodopad]] (43) *[[Tupavica Vodopad]] (15) *[[Veliki Skakavac]] (15) |} ==={{Slovakia}}=== {| |- valign="top" | *[[Brankovský vodopád]] (55) *[[Kmeťov Vodopád]] (80) *[[Kmeťov|Kmeťov]] (80) *[[Obrovský Vodopád]] (20) | *[[Roháčsky Vodopád]] (23) *[[Vajanského Vodopád]] (30) *[[Vodopad Kaluđerski Skokovi]] (232) *[[Vodopad Kopren]] (103) | *[[Vodopád Bystrého Potoka]] (20) *[[Vodopád Skok]] (30) *[[Šútovský Vodopád]] (38) |} ==={{Slovenia}}=== [[File:Slap Rinka 2.JPG|thumb|[[File:Flag of Slovenia.svg|20px|Slovenia]] Slap Rinka]] {| |- valign="top" | *[[Azmiški Slap]] (40) *[[Bezenski Slap]] (15) *[[Božičev Slap]] (25) *[[Brložniški Slap]] (40) *[[Framski Slap]] (16) *[[Gregorčičev Slap]] (88) *[[Jurežev Slap]] (100) *[[Klavški Slap]] (50) *[[Lamm-dour Savica|Slap Savica]] (88) *[[Paverjev Slap Fratarica]] (110) *[[Predelski Slap]] (54) *[[Rastočki Slapovi]] (20)<ref>Daou lamm-dour distag, 20 m da bep hini.</ref> *[[Ruscov Slap]] (15) *[[Sapet-Globišča]] (60) *[[Slap Bojanca]] (15) *[[Slap Boka]] (106) *[[Slap Brinta]] (104) *[[Slap Cuc]] (60) *[[Slap Fratarica]] (112) *[[Slap Hudi žleb]] (90 | *[[Slap Jelovščka]] (20) *[[Slap Kloma]] (128) *[[Slap Kobilji Curek]] (30) *[[Slap Kopiščnice]] (15) *[[Slap Kozjak]] (15) *[[Slap Luknja]] (20) *[[Slap Male Pišnice]] (30) *[[Slap Nemiljski šum]] (20) *[[Slap Orglice]] (40) *[[Slap Orličje]] (40) *[[Slap Pekel (Bohor)|Slap Pekel]] (17) *[[Slap Pekel (Borovnici)|Slap Pekel]] (54)<ref>Pemp lamm-dour distag, tri uheloc'h eget 15 metr : an eil (17), an trede (20) hag ar pempvet (17).</ref> *[[Slap Peračica]] (102) *[[Slap Podlebelca]] (30) *[[Slap Poličanka 2]] (30) *[[Slap Poličanka 3]] (25) *[[Slap Rinka]]<ref>Anvet Slap Savinje ivez.</ref> (90) *[[Slap Savinka]] (29) *[[Slap Sovpat]] (60) *[[Slap Stranice]] (20) | *[[Slap Strešica]] (35) *[[Slap Suha]] (105) *[[Slap Sušec]] (20) *[[Slap Veliki Šumik]] (24) *[[Slap Virje]] (17) *[[Slap Zaročenca]] (30) *[[Slap Zgornji Peričnik]] (16) *[[Slap pod Kopišči]] (15) *[[Slap v Hudičevem žlebu]] (40) *[[Slap Črne Vode]] (70) *[[Slapišče Kosce]] (20) *[[Slapišče Palenk]] (78) *[[Spodnji Gregorčičev Slap]] (15) *[[Spodnji Martuljški Slap]] (26) *[[Spodnji Peričnik]] (52) *[[Tominčev Slap]] (18) *[[Veliki Možniški Slap]] (18) *[[Zgornji Martuljški Slap]] (101) |} ==={{Suis}}=== [[File:Engstligenfaelle 080625.jpg|thumb|[[File:Flag of Switzerland.svg|20px|Suis]] Engstligenfälle]] [[File:Учан-Су.jpg|thumb|[[File:Flag of Ukraine.svg|20px|Ukraina]] Uchan-su]] {| |- valign="top" | *[[Äegertenbachfall]] (660) *[[Alpbachfälle]] (84) *[[Alpjerfall]] (109) *[[Aua da Fluaz]] (226) *[[Aua dil Mer]] (303) *[[Bärglifall]] (50) *[[Berglistüber]] (44) *[[Berschnerfall]] (46) *[[Bockifall]] (50) *[[Brummbachfall]] (56) *[[Cascada della Buffalora]] (243) *[[Cascade de Chamois]] (45) *[[Cascata Piumogna]] (43) *[[Cascade du Dar 1]] (102) *[[Cascade du Dar 2]] (79) *[[Cascade du Dard]] (19) *[[Saut du Doubs]]<ref>Rannet gant Bro-C'hall.</ref> (27) *[[Ducanfälle]] (63) *[[Dündefall]] (427) *[[Dundelbachfälle]] (150) *[[Engstligenfälle]] (402) *[[Falcherenbachfall]] (125) *[[Fallenbachfalle]] (160) *[[Flueseelifall]] (498) *[[Cascata di Foroglio]] (108) | *[[Geltenbachfall]] (213) *[[Geltenschuss]] (219) *[[Giessbachfälle]] (251) *[[Grimelseefall]] (244) *[[Gsponbachfall]] (75) *[[Hohbachfall]] (189) *[[Hohbachfall]] (189) *[[Hohkienfall]] (350) *[[Hüfiquelle]] (133) *[[Hüfiquelle]] (133) *[[Iffigfall]] (120) *[[Kanderfall]] (218) *[[Lagginafälle]] (230) *[[Lämmerbachfall]] (340) *[[Lauifall]] (142) *[[Salto Maggia]] (61) *[[Oberer Mattbachfall]] (65) *[[Unterer Mattbachfall]] (75) *[[Mattenbachfälle]] (930) *[[Mülibachfall]] (203) *[[Murgbachfall]] (57) *[[Mürrenbachfall]] (472) *[[Oltschibachfall]] (279) *[[Cascada da Pisch]] (80) *[[Pischarotta]] (166) | *[[Cascade de Pissevache]] (113) *[[Pochtenfall]] (90) *[[Reichenbachfall]] (160) *[[Rheinfall]] (19) *[[Rinquellenfall]] (45) *[[Schmadribachfall]] (279) *[[Schwarzbachfall]] (22) *[[Seerenbachfälle]] (556) *[[Simmefäll]] (20) *[[Spissbachfall]] (290) *[[Staubbachfall]] (312) *[[Staubbachfälle]] (172) *[[Stäuber]] (164) *[[Staubifalle]] (107) *[[Stüber]] (167) *[[Stutzbachfall]] (72) *[[Talbachfall]] (18) *[[Trümmelbachfall]] (140) *[[Tungelschutz]] (253) *[[Überlauffall]] (520) *[[Wandelbachfälle 1]] (224) *[[Wandelbachfälle 2]] (126) *[[Wandelbachfälle 3]] (148) *[[Wannenbachfall]] (110) |} ==={{Sveden}}=== {| |- valign="top" | *[[Brakkåfallet]] (18) *[[Brudslöjan]] (23) *[[Fettjeåfallet]] (60) *[[Hallamölla]] (23) *[[Handölsforsen]] (105) | *[[Hällingsåfallet]] (42) *[[Lejarfallet]] (24) *[[Muddusfallet]] (42) *[[Njupeskårfallet]] (125) *[[Sjöfallet]] (40) | *[[Stalpet]] (18) *[[Stopsfallet]] (18) *[[Storforsen]] (35) *[[Styggforsen]] (36) *[[Trollhättefallen]] (32) | *[[Tännforsen]] (38) *[[Tännforsen]] (38) *[[Västanåfallet]] (90) *[[Älvkarlebyforsen]] (15) *[[Ålgafallet]] (46) |} ==={{Ukraina}}=== {| |- valign="top" | *[[Dzhurynskyi|Dzhurynskyi]] (16) *[[Manyavskyi Vodospad]] (20) | *[[Vodospad Djour-Djour]] (16) *[[Vodospad Outchan-Sou]] (98) | *[[Vodospad Sou-Outchkan]] (25) *[[Zhenetskyi Vodospad]] (15) |} ==[[Norzhamerika]]== ==={{Belize}}=== [[File:BigRockFalls.jpg|thumb|[[File:Flag of Belize.svg|20px|Belize]] Cataratas Big Rock]] [[File:Chutesducarbet.jpg|thumb|[[File:Flag of Guadeloupe (UPLG).svg|20px|Gwadeloup]] Chutes du Carbet]] [[File:Panther Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Alberta.svg|20px|Alberta]] Panther Falls]] {| |- valign="top" | *[[Cascada La Clarissa]] (113) *[[Cascada de las Mariposas]] (30) *[[Cascada del Helecho Tigre]] (213) | *[[Cascada del Valle Escondido]] (457) *[[Cataratas Antelope]] (300) *[[Cataratas Big Rock]] (52) | *[[Cataratas Bocawina]] (30) *[[Cataratas Davis]] (150) *[[Cataratas Mil Pies]] (488) |} ==={{Costa Rica}}=== {| |- valign="top" | *[[Catarata La Paz]] (37) *[[Catarata Volio]] (15) *[[Catarata d'Agua Viva]] (200) *[[Cataratas La Fortuna]] (70) | *[[Cataratas de Cariblanco]] (152) *[[Cataratas de Congo]] (91) *[[Cataratas de Diamante]] (137) *[[El Salto]] (91) | *[[Salto Rio Toro Amarillo]] (91) *[[Salto San Luis]] (91) *[[Salto Vista Del Valle]] (91) |} ==={{Greunland}}=== *[[Qorlortorsuaq Vandfald]]<ref name="KV" /> (15) ==={{Gwadaloup}}=== {| |- valign="top" | *[[Chute de Birloton]] (24) *[[Chute du Galion]] (40) | *[[Chutes Moreau]] (100) *[[Chutes du Carbet]] (245) |} ==={{Haiti}}=== *[[Saut-Mathurine]] (27) ==={{Jamaika}}=== *[[Dunn's River Falls]] (55) ==={{Kanada}}=== ===={{Alberta}}==== {| |- valign="top" | *[[Athabasca Falls]] (24) *[[Bison Falls]] (61) *[[Bow Glacier Falls]] (154) *[[Bridal Veil Falls, CA-AB 1|Bridal Veil Falls]] (86) *[[Bridal Veil Falls, CA-AB 2|Bridal Veil Falls]] (30) *[[Caldron Falls]] (122) *[[Cameron Falls]] (23) *[[Cascade Falls (Alberta)|Cascade Falls]] (290) *[[Cataract Canyon Falls]] (46) *[[Coleman Falls]] (76) *[[Crescent Falls]] (27) *[[Crypt Falls]] (175) *[[Diadem Glacier Falls]] (152) *[[Egypt Lake Falls]] (30) *[[Fossil Falls]] (150) *[[Geraldine Falls]] (152) *[[Haig Glacier Falls]] (325) *[[Kitchener Creek Falls]] (122) *[[Lady Wilsons Falls]] (152) *[[Lineham Falls]] (125) *[[Lower Bugaboo Falls]] (20) *[[Lower Geraldine Falls]] (46) *[[Lower Sunwapta Falls]] (26) *[[Lower Tangle Falls]] (17) | *[[Maligne Canyon Falls]] (23) *[[Michele Falls]] (305) *[[Middle North Saskatchewan Falls]] (305) *[[Mistashu Falls]] (16) *[[Mount Brett Falls]] (183) *[[Murchison Falls]] (183) *[[Nigel Falls]] (33) *[[North Saskatchewan Falls]] (18) *[[Old Wonder Falls]] (30) *[[Panther Falls]] (66) *[[Parbury Falls]] (15) *[[Peaches and Creme Falls]] (210) *[[Pemberton Creek Falls]] (61) *[[Perkins Creek Falls]] (76) *[[Pétain Falls]] (375) *[[Sideways Falls]] (106) *[[Silverton Falls]] (50) *[[Stutfield Falls]] (200) *[[Sunwapta Falls]] (17) *[[Tangle Falls]] (48) *[[Upper Johnston Canyon Falls]] (30) *[[Weeping Wall (Alberta)|Weeping Wall]] (360) *[[Woolley Creek Falls]] (46) |} ===={{British Columbia}}==== [[File:Helmcken Falls WGP.jpg|thumb|[[File:Flag of British Columbia.svg|20px|British Columbia]] Helmcken Falls]] {| |- valign="top" | *[[Akolkolex Falls]] (70) *[[Alava Lake Falls]] (120) *[[Alexander Falls]] (53) *[[Alfred Creek Falls]] (61) *[[Allard Falls]] (122) *[[Angel's Staircase Falls]] (305) *[[Are Falls]] (15) *[[Arras Cascade]] (139) *[[Bear Creek Falls (British Columbia)|Bear Creek Falls]] (55) *[[Beauty Lake Falls]] (300) *[[Bedard Falls]] (457) *[[Bergeron Falls]] (101) *[[Big Chute]] (18) *[[Birnam Falls]] (183) *[[Bishop Falls (British Columbia)|Bishop Falls]] (410) *[[Blowing Box Falls]] (305) *[[Brandywine Falls]] (59) *[[Bridal Veil Falls, CA-BC 1|Bridal Veil Falls]] (61) *[[Bridal Veil Falls, CA-BC 2|Bridal Veil Falls]] (91) *[[Bridal Veil Falls, CA-BC 3|Bridal Veil Falls]] (15) *[[Brisco Falls]] (61) *[[Bush Mountain Falls]] (466) *[[Butedale Falls]] (96) *[[Campbell Falls (British Columbia)|Campbell Falls]] (168) *[[Canim Falls]] (20) *[[Cariboo Falls]] (25) *[[Cascade Falls (British Columbia)|Cascade Falls]] (51) *[[Cerberus Falls]] (475) *[[Chapman Creek Falls]] (150) *[[Chatterbox Falls]] (37) *[[Chochiwa Falls]] (235) *[[Cinnamon Peak Falls]] (366) *[[Cliff Lake Falls]] (193) *[[Cole Creek Falls (British Columbia)|Cole Creek Falls]] (30) *[[Compass Glacier Falls]] (320) *[[Crazy Creek Falls (British Columbia)|Crazy Creek Falls]] (18) *[[Crescent Glacier Falls]] (152) *[[Crooked Falls]] (198) *[[Cummins Falls (British Columbia)|Cummins Falls]] (263) *[[Cypress Falls]] (15) *[[Daniels River Falls]] (540) *[[Dawson Falls (British Columbia)|Dawson Falls]] (18) *[[Deadman Falls (British Columbia)|Deadman Falls]] (37) *[[Deception Falls (British Columbia)|Deception Falls]] (50) *[[Della Falls]] *[[Demers Creek Falls]] (218) *[[Derek Falls]] (23) *[[Donner Falls]] (145) *[[Doré Falls]] (48) *[[Elk Falls (British Columbia) 1|Elk Falls]] (27) *[[Elk Falls (British Columbia) 2|Elk Falls]] (145) *[[Emperor Falls]] (43) *[[Englishman River Falls]] (24) *[[Fage Falls]] (30) *[[Fall of the Waves]] (91) *[[Falls Creek Falls (British Columbia)|Falls Creek Falls]] (101) *[[Falls River Falls]] (61) | *[[Falls of the Pool]] (54) *[[Flood Falls]] (366) *[[Foulger Creek Falls]] (183) *[[Fowl Creek Falls]] (152) *[[Francis Falls]] (518) *[[Frayne Falls]] (37) *[[French Creek Falls]] (130) *[[Frog Falls]] (26) *[[Granite Falls (British Columbia)|Granite Falls]] (46) *[[Grantham Falls]] (213) *[[Grizzly Falls (British Columbia)|Grizzly Falls]] (84) *[[Hamill Creek Falls]] (255) *[[Hamilton Falls (British Columbia)|Hamilton Falls]] (91) *[[Harmony Falls]] (444) *[[Helmcken Falls]] (141) *[[Helmet Falls]] (352) *[[Hendrix Falls]] (30) *[[Hermit Falls]] (213) *[[High Falls (British Columbia)|High Falls]] (167) *[[Horseshoe Falls (British Columbia)|Horseshoe Falls]] (16) *[[Hugh Neave Falls]] (396) *[[Hunlen Falls]] (260) *[[Hunt Falls]] (15) *[[Illecillewaet Glacier Falls]] (320) *[[Ione Falls]] (29) *[[James Bruce Falls]] (840) *[[Kay Falls]] (57) *[[Keyhole Falls]] (37) *[[Kinney Lake Falls]] (61) *[[Kinuseo Falls]] (60) *[[Kiwi Falls]] (475) *[[Kunlin Falls]] (80) *[[Lady Falls]] (27) *[[Laughing Falls (British Columbia)|Laughing Falls]] (30) *[[Little Qualicum Falls]] (17) *[[Ludlow Falls]] (107) *[[Lyalli Lake Falls]] (365) *[[Madden Falls]] (579) *[[Mahood Falls]] (15) *[[Mallory Glacier Falls]] (350) *[[Mamquam Falls]] (19) *[[Margaret Falls (British Columbia)|Margaret Falls]] (27) *[[Marpole Falls]] (61) *[[Maude Frickert Falls]] (27) *[[McDonald Falls]] (24) *[[McPherson Falls]] (91) *[[Mehatl Falls]] (30) *[[Michael Falls]] (442) *[[Middle Cummins Falls]] (442) *[[Miliget Creek Falls]] (305) *[[Moul Falls]] (35) *[[Mount Meager Falls]] (61) *[[Mount Moe Falls]] (305) *[[Mount Stephen Falls]] (76) *[[Mulvehill Creek Falls]] (46) *[[Murray Creek Falls]] (49) *[[Myra Falls]] (61) | *[[Mystery Falls (British Columbia)|Mystery Falls]] (101) *[[Naiad Falls]] (178) *[[Nairn Falls]] (36) *[[Nepopekum Falls]] (70) *[[Niagara Falls (British Columbia)|Niagara Falls]] (76) *[[Nicoamen Falls]] (83) *[[North Phillips Glacier Falls]] (305) *[[Nymph Falls]] (15) *[[Odegaard Falls]] (271) *[[Omega Mountain Falls]] (137) *[[Oolichan Falls]] (250) *[[Phair Falls]] (107) *[[Piluk Falls]] (274) *[[Place Creek Falls]] (122) *[[Potamoi Falls]] (399) *[[Pyramid Creek Falls (British Columbia)|Pyramid Creek Falls]] (91) *[[Qanadalais Falls]] (396) *[[Rainbow Falls (Spectrum Creek, British Columbia)|Rainbow Falls]] (18) *[[Rainbow Falls (Twentyone Mile Creek, British Columbia)|Rainbow Falls]] (27) *[[Rostrum Falls]] (366) *[[Second Canyon Falls]] (15) *[[Selman Falls]] (79) *[[Shannon Falls]] (250) *[[Silvertip Falls]] (168) *[[Slollicum Creek Falls]] (366) *[[Snag Canyon Falls]] (122) *[[Snowshoe Falls (British Columbia)|Snowshoe Falls]] (240) *[[Soo Falls]] (24) *[[South Keyhole Canyon Falls]] (46) *[[South Phillips Glacier Falls]] (427) *[[Spahats Creek Falls]] (73) *[[Storey Peak Falls]] (480) *[[Stotan Falls]] (18) *[[Sundt Falls]] (30) *[[Swiftcurrent Falls]] (537) *[[Sylvia Falls]] (20) *[[Takakkaw Falls]] (302) *[[Tethys Falls]] (41) *[[The Cascades (British Columbia)|The Cascades]] (213) *[[Third Canyon Falls]] (23) *[[Thunder Falls (British Columbia)|Thunder Falls]] (114) *[[Toboggan Falls]] (87) *[[Triple Decker Falls]] (61) *[[Twin Falls (Smithers, British Columbia)|Twin Falls]] (244) *[[Twin Falls (Twin Falls Creek, British Columbia)|Twin Falls]] (180) *[[Upper Mehatl Falls]] (23) *[[Upper Myra Falls]] (23) *[[Upper Pétain Falls]] (53) *[[Upper Toboggan Falls]] (19) *[[Wapta Falls]] (18) *[[Wedgemount Creek Falls]] (300) *[[Whiskey Jack Falls]] (61) *[[Whispering Falls (British Columbia)|Whispering Falls]] (79) *[[White Falls]] (122) *[[Wilson Creek Falls]] (61) |} ===={{Manitoba}}==== *[[Taskinigup Falls]] (15) ====[[File:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|20px|border|Newfoundland and Labrador]] [[Douar-Nevez ha Labrador|Newfoundland and Labrador]]==== [[File:Pissing Mare Falls, Western Pond.jpg|thumb|[[File:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|20px|Newfoundland and Labrador]] Pissing Mare Falls]] {| |- valign="top" | *[[Aviron Bay Falls]] (213) *[[Churchill Falls]] (75) | *[[Pissing Mare Falls]] (343) *[[Sandy Pond Falls]] (220) |} ====[[File:Flag of the Northwest Territories.svg|20px|border]] [[Tiriadoù ar Gwalarn|Northwest Territories]]==== {| |- valign="top" | *[[Alexandra Falls]] (33) *[[Anderson Falls]] (23) *[[Clearwater Creek Falls]] (61) *[[La Roncière Falls]] (21) | *[[Lady Evelyn Falls]] (17) *[[Little Buffalo Falls]] (15) *[[Louise Falls]] (15) *[[MacDonald Falls]] (18) | *[[Marengo Falls]] (30) *[[Sheep Falls (Kanada)|Sheep Falls]] (24) *[[Tyrrell Falls]] (26) *[[Virginia Falls (Tiriadoù ar Gwalarn)|Virginia Falls]] (90) |} ===={{Nunavut}}==== {| |- valign="top" | *[[Barrow Falls]] (27) *[[Kattimannap Qurlua]] (49) | *[[Kazan Falls]] (49) *[[Kingaunmiut Falls]] (25) | *[[Schwartzenbach Falls]] (520) |} ===={{Ontario}}==== [[File:Thefalls.jpg|thumb|[[File:Flag of Ontario.svg|20px|Ontario]] Kakabeka Falls]] {| |- valign="top" | *[[Agawa Falls]] (25) *[[Aguasabon Falls]] (34) *[[Albion Falls]] (21) *[[Aubrey Falls]] (33) *[[Balls Falls]] (27) *[[Borers Falls]] (18) *[[Bridal Veil Falls (Ontario)|Bridal Veil Falls]]| *[[Buttermilk Falls (Ontario)|Buttermilk Falls]] (21) *[[Cascade Falls (Ontario)|Cascade Falls]] (40) *[[Centennial Falls]] (17) *[[Chedoke Falls]] (17) *[[Cliffview Falls]] (15) *[[Colts Creek Falls]] (75) *[[DeCew Falls]] (22) *[[Denison Falls]] (30) *[[Devil's Punchbowl Falls (Ontario)|Devil's Punchbowl Falls]] (34) *[[Dog Falls (Ontario)|Dog Falls]] (34) *[[Eugenia Falls]] (22) *[[Felkers Falls]] (22) | *[[Go-Mar Falls]] (85) *[[Healey Falls]] (18) *[[Helen Falls]] (25) *[[High Falls (Haliburton, Ontario)|High Falls]] (20) *[[High Falls (Muskoka, Ontario)|High Falls]] (15) *[[High Falls (Ontario)|High Falls]]<ref>Rannet gant Minnesota.</ref> (37) *[[High Falls (Thunder Bay, Ontario)|High Falls]] (35) *[[Horseshoe Falls (Ontario)|Horseshoe Falls]]| *[[Indian Falls]] (15) *[[Inglis Falls]] (18) *[[Kakabeka Falls]] (39) *[[Kettle Falls]] (26) *[[Lafarge Falls]] (15) *[[Locust Grove Falls]] (48) *[[Lorne Falls]] (20) *[[Louisa Falls]] (20) *[[Magpie Falls]] (24) *[[Mazukama Falls]] (25) *[[Niagara Falls (Ontario)|Niagara Falls]] (51) | *[[North Black Beaver Falls]] (15) *[[Pond Falls]] (16) *[[Princess Falls]] (44) *[[Raven Falls]] (18) *[[Rockway Falls]] (19) *[[Scenic Falls (Ontario)|Scenic Falls]] (20) *[[Schist Falls]] (24) *[[Sherman Falls]] (17) *[[Smoky Falls]] (24) *[[South Black Beaver Falls]] (53) *[[South Falls (Ontario)|South Falls]] (33) *[[Tiffany Falls]] (21) *[[Till Creek Falls]] (27) *[[Twin Falls (Ontario)|Twin Falls]] (50) *[[Umbata Falls]] (26) *[[Websters Falls]] (21) *[[Westcliffe Falls]] (18) |} ====[[File:Flag of Quebec.svg|20px|border|Québec]] [[Kebek|Québec]]==== [[File:QC - Montmorency Wasserfall1.jpg|thumb|[[File:Flag of Quebec.svg|20px|Québec]] Chute Montmorency]] {| |- valign="top" | *[[Canyon Sainte-Anne]] (74) *[[Chute Allard]] (17) *[[Chute Barnoin]] (85) *[[Chute Bellefeuille]] (18) *[[Chute Blanche]] (114) *[[Chute Bras Pilote]] (46) *[[Chute Delaney]] (137) *[[Chute Highfall]] (32) *[[Chute Hélène]] (70) *[[Chute Kabir Kouba]] (28) *[[Chute Marine]] (26) *[[Chute Montmorency]] (77) *[[Chute Ouiatchouan]] (79) *[[Chute Sainte Anne]] (50) *[[Chute Sainte Ursule]] (46) *[[Chute Stollman]] (61) *[[Chute Vauréal]] (76) *[[Chute au Granite]] (21) *[[Chute au Tonnerre]] (30) *[[Chute aux Galets]] (18) *[[Chute aux Rats]] (17) | *[[Chute aux Schistes]] (18) *[[Chute de Shawinigan]] (46) *[[Chute de la Dame Blanche]] (43) *[[Chute des Ailes]] (74) *[[Chute des Martres]] (122) *[[Chute du CNR]]<ref name="DIG" /> (35) *[[Chute du Calcaire]] (22) *[[Chute du Caribou Qui Pisse]] (168) *[[Chute du Diable]] (76) *[[Chute du Ruisseau Blanc]] (140) *[[Chute du Ruisseau Scott]] (204) *[[Chute à Aubin]] (25) *[[Chute à Cimon]] (30) *[[Chute à Huard]] (15) *[[Chute à Philomène]] (40) *[[Chutes Dufferin]] (17) *[[Chutes Larose]] (72) *[[Chutes Nastapoca]] (35) *[[Chutes Rivière Utahunanis]] (61) *[[Chutes de Rivière de la Chienne]] (27) *[[Chutes de Rivière du Loup]] (30) | *[[Chutes de la Chaudière]] (21) *[[Chutes de la Cheminée]] (15) *[[Deuxième Chute]] (15) *[[Grande Chute à l'Ours]] (20) *[[La Grande Déboulante]] (98) *[[La Grosse Chute (Minganie)|La Grosse Chute]] (37) *[[La Grosse Chute (Sept-Rivières)|La Grosse Chute]] (18) *[[La Petite Déboulante]] (34) *[[Le Grand Sault]] (20) *[[Le Grand Saut]] (23) *[[Le Petit Sault]] (61) *[[Les Grandes Chutes]] (42) *[[Les Hautes Chutes]] (20) *[[Les Sept Chutes]] (50) *[[Les Trois Chutes]] (27) *[[Pisseux François]] (120) *[[Rapides Tupatukasi]] (34) *[[Saut Blanc]] (91) *[[Saut Plat]] (61) *[[Saut à la Puce]] (37) *[[Twin Falls (Québec)|Twin Falls]] (48) |} ==={{Mec'hiko}}=== {| |- valign="top" | *[[Cascada Cola de Caballo]] (25) *[[Cascada Cola de Serpiente]] (50) *[[Cascada El Chiflón]] (120) *[[Cascada de Basaseachi]] (246) *[[Cascada de Cusárare]] (30) *[[Cascada de Mexiquillo]] (20) *[[Cascada de Minas Viejas]] (50) *[[Cascada de Misol-Ha]] (45) | *[[Cascada de Piedra Bolada]]<ref>Anvet Cascada de Piedra Volada ha Cascada de Huajumar ivez.</ref> (453)<ref name="DIG" /> *[[Cascada de Tamul]] (105) *[[Cascada de Texolo]] (24) *[[Cascada de Tulimán]] (35) *[[Cascada de la Tzaráracua]] (40) *[[Cascadas de San Fernando]] (100) *[[Cascadas de Tamasopo]] (20) *[[Cataratas de Juanacatlán]] (20) | *[[El Saltito]] (20) *[[El Salto (Michoacán)|El Salto]] (30) *[[El Salto de Ciénega de González]] (30) *[[Salto de Eyipantla]] (50) *[[Salto del Agua Llovida]] (100) *[[Sumidero de Popoca]]<ref>Anvet Sótano de Popocatl ivez.</ref> (60)<ref name="DZ" /> |} ==={{Saint Lucia}}=== *[[Sault Falls]]<ref>Anvet Dennery Falls hag Errard Falls ivez.</ref> (20) ==={{SUA}}=== ===={{Alabama}}==== [[File:Bridal Veil Falls Keystone Canyon.jpg|thumb|[[File:Flag of Alaska.svg|20px|Alaska]] Bridal Veil Falls]] [[File:Carr Falls Huachuca Mts AZ.jpg|thumb|[[File:Flag of Arizona.svg|20px|Arizona]] Carr Falls]] [[File:Cedar Fall.jpg|thumb|[[File:Flag of Arkansas.svg|20px|Arkansas]] Cedar Falls]] {| |- valign="top" | *[[Bee Branch Falls]] (21) *[[De Soto Falls]] (32) *[[Falling Rock Falls]] (27) *[[Grace's High Falls]] (41) *[[High Falls (Clay, Alabama)|High Falls]] (15) | *[[High Falls (DeKalb, Alabama)|High Falls]] (15) *[[Larkwood Falls]] (23) *[[Natural Bridge Falls]] (18) *[[Neversink Falls]] (49) *[[Noccalula Falls]] (27) | *[[Shangri-La Falls]] (15) *[[Welcome Falls]] (18) *[[Yellow Creek Falls]] (30) |} ===={{Alaska}}==== {| |- valign="top" | *[[Big Goat Lake Falls]] (244) *[[Bridal Veil Falls (Alaska)|Bridal Veil Falls]] (183) *[[Cascade Falls (Alaska)|Cascade Falls]] (52) *[[Cheshnina Falls]] (91) *[[Chitistone Falls]] (91) *[[Horsetail Falls (Alaska)|Horsetail Falls]] (61) *[[Kasnyku Falls]] (122) | *[[Kvasnikoff Falls]] (213) *[[Lower Gold Creek Falls]] (69) *[[Northland Falls]] (152) *[[Nugget Falls]] (114) *[[Pitchfork Falls (Alaska)|Pitchfork Falls]] (579) *[[Rainbow Falls (Haines, Alaska)|Rainbow Falls]] (152) *[[Rainbow Falls (Wrangell, Alaska)|Rainbow Falls]] (30) | *[[Red Bluff Falls]] (168) *[[Roaring Glacier Falls]] (335) *[[Serenity Falls]] (213) *[[Sockeye Falls]] (213) *[[Thunder Bird Falls]] (61) *[[Thunder Falls (Alaska)|Thunder Falls]] (610) |} ===={{Arizona}}==== {| |- valign="top" | *[[Ash Creek Falls (Arizona)|Ash Creek Falls]] (213) *[[Beaver Falls (Arizona)|Beaver Falls]] (15) *[[Carr Falls]] (122) *[[Cheyava Falls]] (244) *[[Chivo Falls]] (24) *[[Cibecue Creek Falls]] (15) *[[Cibecue Falls]] (24) *[[Deadman Falls (Arizona)|Deadman Falls]] (105) *[[Encinoso Falls]] (122) *[[Fiftyfoot Falls]] (15) *[[Five Pools]] (64) | *[[Grand Falls (Arizona)|Grand Falls]] (56) *[[Havasu Falls]] (30) *[[Mooney Falls]] (60) *[[Moonshine Creek Falls]] (113) *[[Navajo Falls]] (15) *[[Park Creek Falls]] (55) *[[Reevis Falls]] (60) *[[Rock Creek Falls (Arizona)|Rock Creek Falls]] (55) *[[Sandy Saddle Falls]] (76) *[[Seneca Falls]] (76) *[[Seven Cataracts]] (183) | *[[Seven Falls (Arizona)|Seven Falls]] (61) *[[Sycamore Falls]] (27) *[[Tinajas Altas]] (94) *[[Tonto Natural Bridge Falls]] (57) *[[Upper Carr Falls]] (91) *[[Vaseys Paradise Falls]] (37) *[[Waterfall Canyon Falls]] (23) *[[Willow Creek Falls (Arizona)|Willow Creek Falls]] (61) *[[Winn Falls]] (111) *[[Wolf Creek Falls (Arizona)|Wolf Creek Falls]] (27) *[[Workman Creek Falls]] (43) |} ===={{Arkansas}}==== {| |- valign="top" | *[[Acord Hollow Falls]] (20) *[[Armadillo Falls]] (29) *[[Big Al Falls]] (21) *[[Bowers Hollow Falls]] (17) *[[Bumpers Falls]] (30) *[[Cathedral Falls (Arkansas)|Cathedral Falls]] (27) *[[Cedar Falls (Arkansas)|Cedar Falls]] (29) *[[China Falls]] (21) *[[Clear Creek Falls (Arkansas)|Clear Creek Falls]] (27) *[[Cornelius Falls]] (27) *[[Cougar Falls (Arkansas)|Cougar Falls]] (23) *[[Crosscut Falls]] (23) *[[Devil's Canyon Falls]] (23) *[[Dewey Canyon Falls]] (27) *[[Diamond Falls]] (45) *[[East Funnel Falls]] (16) *[[Eden Falls (Arkansas)|Eden Falls]] (35) *[[Fishtrap Hollow Falls]] (25) | *[[Flood Springs Falls]] (36) *[[Fringe Falls]] (17) *[[Gutter Rock Canyon Falls]] (27) *[[Hedges Pouroff]] (34) *[[Helen Pouroff]] (22) *[[Hemmed In Hollow Falls]] (64) *[[Heuston Falls]] (16) *[[High Bank Twin Falls]] (22) *[[Hitchhiker Falls]] (18) *[[Home Valley Falls]] (16) *[[Horsetail Falls (Arkansas)|Horsetail Falls]] (21) *[[Iris Falls]] (20) *[[John Mountain Falls]] (26) *[[Keefe Falls]] (24) *[[Ken Smith Falls]] (38) *[[Kings Bluff Falls]] (35) *[[Latin Pouroff Falls]] (23) *[[Loonbeam Pouroff]] (23) | *[[McClure Falls]] (17) *[[Mitchell Creek Falls]] (20) *[[Mount Magazine Cascade]] (30) *[[Mud Spring Falls]] (15) *[[Piney Bowl Falls]] (20) *[[Rock Creek Falls (Arkansas)|Rock Creek Falls]] (28) *[[Sixty Foot Falls (Arkansas)|Sixty Foot Falls]] (17) *[[Slate Falls]] (16) *[[Stahle Falls]] (19) *[[Steele Falls]] (20) *[[Sunset Falls]] (21) *[[Sweden Creek Falls]] (25) *[[Tea Table Falls]] (22) *[[Thousand Kisses Falls]] (15) *[[Thunder Canyon Falls]] (22) *[[Triple Falls (Arkansas)|Triple Falls]] (15) *[[Twin Falls (Arkansas)|Twin Falls]] (17) *[[Woodsman Pouroff Falls]] (20) |} ====[[File:Flag of California.svg|20px]] [[Kalifornia|California]]==== [[File:Ribbon Fall (5829970555).jpg|thumb|[[File:Flag of California.svg|20px|California]] Ribbon Fall]] {| |- valign="top" | *[[Alamere Falls]] (15) *[[Alder Creek Falls]] (29) *[[Angel Falls (California)|Angel Falls]] (15) *[[Ash Creek Falls (California)|Ash Creek Falls]] (15) *[[Barker Valley Falls]] (27) *[[Bassi Falls]] (33) *[[Berry Creek Falls]] (18) *[[Black Wolf Falls]] (15) *[[Bowman Lake Falls]] (24) *[[Bridal Veil Falls (California)|Bridal Veil Falls]] (25) *[[Bridalveil Fall]] (187)<ref name="DIG" /> *[[Broder Falls]] (34) *[[Burney Falls]] (35) *[[California Falls]] (33) *[[Camino Falls]] (61) *[[Carson Falls]] (46) *[[Castle Rock Falls]] (15) *[[Cathedral Lakes Falls]] (137) *[[Chagoopa Falls]] (366) *[[Chain Cascade]] (351) *[[Chilnualna Falls]] (90) *[[Chinquapin Falls]] (152) *[[Cliff Creek Falls]] (122) *[[Columbia Cascade]] (427) *[[Corlieu Falls]] (24) *[[Crystal Creek Falls]] (16) *[[Devil's Falls (California)|Devil's Falls]] (20) *[[Devil's Slide]] (15) *[[Dinkey Creek Falls]] (158) *[[Dry Meadow Creek Falls]] (69) *[[Eagle Falls (California)|Eagle Falls]] (52) *[[East Snow Mountain Falls]] (671) *[[Ellery Lake Falls]] (21) *[[Emerald Falls]] (30) *[[Escondido Falls (California)|Escondido Falls]] (46) *[[Faery Falls]] (15) *[[Feather Falls]] (125) *[[Fissure Falls]] (122) *[[Foresta Falls]] (37) *[[Frazier Falls]] (54) *[[Freeman Creek Falls]] (46) *[[Garlic Falls]] (251) *[[Garnet Lake Falls]] (15) *[[Glen Alpine Falls]] (20) *[[Glen Aulin Cascade]] (20) *[[Golden Cascade]] (15) *[[Grand Chasm Falls]] (15) *[[Grizzly Creek Falls]] (52) *[[Grizzly Falls (California)|Grizzly Falls]] (46) *[[Grizzly Lake Falls]] (142) *[[Grouse Creek Falls]] (151) *[[Grouse Falls]] (165) *[[Heath Falls]] (30) *[[Hetch Hetchy Falls]] (229) | *[[Horsetail Falls (Eldorado, California)|Horsetail Falls]] (241) *[[Horsetail Falls (Mariposa, California)|Horsetail Falls]] (427) *[[Horsetail Falls (Mono, California)|Horsetail Falls]] (69) *[[Hot Springs Creek Falls]] (15) *[[Illilouette Fall]] (111) *[[Jackass Falls]] (49) *[[Kendrick Creek Falls]] (76) *[[Kitchen Creek Falls]] (46) *[[Le Conte Falls]] (79) *[[Leavitt Falls (California)|Leavitt Falls]] (61) *[[Lee Vining Falls]] (344) *[[Lehamite Falls]] (23) *[[Leontine Falls]] (32) *[[Limekiln Falls]] (30) *[[Lower Escondido Falls]] (30) *[[Lower Salmon Creek Falls]] (18) *[[Marble Falls]] (183) *[[McWay Falls]] (24) *[[Mildred Falls]] (88) *[[Mill Creek Falls (Modoc, California)|Mill Creek Falls]] (15) *[[Mill Creek Falls (Tehama, California)|Mill Creek Falls]] (22) *[[Millard Falls]] (18) *[[Minaret Falls]] (76) *[[Minnow Creek Fall]] (76) *[[Mission Falls (California)|Mission Falls]] (21) *[[Mist Falls (California)|Mist Falls]] (24) *[[Modjeska Falls]] (16) *[[Mossbrae Falls]] (16) *[[Mud Creek Falls (California)|Mud Creek Falls]] (46) *[[Murietta Falls]] (30) *[[Nevada Fall]] (177) *[[New York Canyon Falls]] (165) *[[Niagara Creek Falls]] (223) *[[Nobe Young Falls]] (24) *[[Nojoqui Falls]] (30) *[[North Fork Kings River Falls]] (73) *[[Olmsted Cascade]] (91) *[[Panther Creek Falls (California)|Panther Creek Falls]] (46) *[[Paradise Falls (California)|Paradise Falls]] (21) *[[Patterson Bluff Falls]] (354) *[[Peppermint Creek Falls]] (46) *[[Peter Pande Falls]] (46) *[[Pfeiffer Falls]] (18) *[[Portal Falls]] (46) *[[Purple Creek Falls]] (91) *[[Pyramid Creek Falls (California)|Pyramid Creek Falls]] (23) *[[Pywiack Cascade]] (229) *[[Rainbow Falls (California)|Rainbow Falls]] (31) *[[Rancheria Falls]] (46) *[[Reconnaissance Creek Falls]] (274) *[[Ribbon Fall]] (491)<ref name="DIG" /> *[[Royal Arch Cascade]] (389) *[[Royce Falls]] (229) *[[Saint Loomer Falls]] (21) | *[[Salmon Creek Falls (Monterey, California)|Salmon Creek Falls]] (37) *[[Salmon Creek Falls (Tulare, California)|Salmon Creek Falls]] (137) *[[San Antonio Falls]] (24) *[[San Ysidro Falls]] (18) *[[Sardine Falls]] (23) *[[Sentinel Falls]] (631) *[[Seven Falls (California)|Seven Falls]] (175) *[[Shadow Lake Falls]] (23) *[[Shingle Falls]] (21) *[[Silver Apron]] (25) *[[Silver Falls (California)|Silver Falls]] (15) *[[Silver Strand Falls]] (171)<ref name="DIG" /> *[[Sisquoc Falls]] (76) *[[Slissate Falls]] (76) *[[Snow Creek Falls (California)|Snow Creek Falls]] (218) *[[South Creek Falls]] (27) *[[South Fork Tuolumne Cascades]] (21) *[[Staircase Falls]] (434) *[[Stevenson Creek Falls]] (390) *[[Sturtevant Falls]] (15) *[[Switzer Falls]] (15) *[[Tahquitz Falls]] (18) *[[Tamarack Falls]] (27) *[[Tangerine Falls]] (30) *[[Tenaja Falls]] (46) *[[Tenaya Cascade]] (52) *[[Tenaya Falls]] (27) *[[The Cascades (Mariposa, California)|The Cascades]] (153) *[[The Cascades (Shasta, California)|The Cascades]] (60) *[[Three Chute Falls]]<ref>Anvet Hidden Falls ha Tenaya Creek Falls ivez.</ref> (24) *[[Three Sisters Falls]] (37) *[[Three-Falls-Below-The-Gate]] (61) *[[Tokopah Falls]] (366) *[[Trail Canyon Falls]] (15) *[[Tueeulala Falls]] (279) *[[Tule River Falls]] (15) *[[Tuolumne Falls]] (39) *[[Twin Falls (Mono, California)|Twin Falls]] (43) *[[Twin Falls (Tuolumne, California)|Twin Falls]] (137) *[[Upper Chilnualna Falls]] (44) *[[Upper Jackass Falls]] (15) *[[Upper Snow Creek Falls (California)|Upper Snow Creek Falls]] (213) *[[Vernal Falls]] (87) *[[Wapama Falls]] (392) *[[Waterwheel Falls]] (108) *[[Webber Falls]] (23) *[[Whiskeytown Falls]] (59) *[[White Cascade]] (32) *[[White Cloud Falls]] (37) *[[Whitney Falls]] (61) *[[Widow's Tears]] (472) *[[Wildcat Falls (California)|Wildcat Falls]] (218) *[[Yosemite Falls]] (739) |} ===={{Colorado}}==== [[File:Treasure Falls, Colorado.jpg|thumb|[[File:Flag of Colorado.svg|20px|Colorado]] Treasure Falls]] {| |- valign="top" | *[[Agnes Veil Falls]] (23) *[[Apache Falls]] (31) *[[Bear Creek Falls (Ouray, Colorado)|Bear Creek Falls]] (61) *[[Bear Creek Falls (San Miguel, Colorado)|Bear Creek Falls]] (41) *[[Big Green Falls]] (21) *[[Black Lake Falls]] (125) *[[Blackwall Creek Falls]] (30) *[[Box Canyon Falls]] (37) *[[Bridal Veil Falls (Garfield, Colorado)|Bridal Veil Falls]] (37) *[[Bridal Veil Falls (San Miguel, Colorado)|Bridal Veil Falls]] (108) *[[Cascade Falls (Colorado)|Cascade Falls]] (49) *[[Chama Falls]] (146) *[[Columbine Falls]] (18) *[[Conejos Falls]] (23) *[[Cow Creek Falls]] (46) *[[Cumbres Falls]] (30) *[[East Fork Falls (Colorado)|East Fork Falls]] (76) *[[East Middle Fork Falls]] (61) *[[Eureka Gulch Falls]] (37) *[[Falls Creek Falls (Colorado)|Falls Creek Falls]] (126) *[[Fish Creek Falls]] (40) *[[Fourmile Creek Falls]] (66) *[[Fravert Basin Falls]] (37) *[[Ingram Falls]] (98) *[[Lake Fork Chama Falls]] (52) *[[Light Gulch Falls]] (104) *[[Lower Bridal Veil Falls]] (21) *[[Lower North Clear Creek Falls]] (15) *[[Lower Rito Blanco Falls]] (18) *[[Lower South Clear Creek Falls]] (37) *[[Middle Bridal Veil Falls]] (24) *[[Middle South Elk Creek Falls]] (15) | *[[Mystic Falls (Colorado)|Mystic Falls]] (44) *[[Niagara Gulch Falls]] (61) *[[North Clear Creek Falls]] (30) *[[North Hondo Creek Falls]] (37) *[[Oben Creek Falls]] (21) *[[Oil Creek Falls]] (53) *[[Piedra Falls]] (20) *[[Poudre Falls]] (15) *[[Red Gulch Falls]] (76) *[[Rifle Falls]] (20) *[[Roaring Fork Falls]] (30) *[[Saint Mary's Falls]] (30) *[[Senator Gulch Falls]] (30) *[[Seven Falls (Colorado)|Seven Falls]] (56) *[[Sheep Mountain Falls]] (30) *[[Silver Falls (Colorado)|Silver Falls]] (53) *[[South Clear Creek Falls (Colorado)|South Clear Creek Falls]] (18) *[[South Elk Creek Falls]] (23) *[[South Mineral Creek Falls]] (17) *[[Squaretop Creek Falls]] (125) *[[Timberline Falls]] (23) *[[Treasure Falls]] (50) *[[Twin Falls (Colorado)|Twin Falls]] (15) *[[Uncompahgre River Falls]] (61) *[[Upper Bilk Creek Falls]] (105) *[[Upper Cataract Creek Falls]] (24) *[[Upper Middle Fork Cimarron Falls]] (30) *[[Upper Mill Creek Falls]] (61) *[[Upper Tuhare Lakes Falls]] (37) *[[Upper Wolf Creek Falls]] (18) *[[Wildhorse Creek Falls]] (46) *[[Wolf Creek Falls (Colorado)|Wolf Creek Falls]] (24) |} ===={{Connecticut}}==== {| |- valign="top" | *[[Buttermilk Falls (Connecticut)|Buttermilk Falls]] (18) *[[Chapman Falls]] (18) *[[Dean's Ravine Falls]] (15) | *[[Enders Falls]] (25) *[[Great Falls (Connecticut)|Great Falls]] (18) *[[Kent Falls]] (64) | *[[Mount Carmel Spring Falls]] (23) *[[Nonnewaug Falls]] (30) *[[Roaring Brook Falls (Connecticut)|Roaring Brook Falls]] (24) | *[[Southford Falls]] (18) *[[Wadsworth Little Falls]] (16) *[[Wyllys Falls]] (30) |} ===={{Florida}}==== *[[Falling Waters Falls]] (20) ===={{Georgia}}==== [[File:Amicalola Falls.JPG|thumb|[[File:Flag of the State of Georgia.svg|20px|Georgia]] Amicalola Falls]] {| |- valign="top" | *[[Amicalola Falls]] (110) *[[Anna Ruby Falls]] (72) *[[Blood Mountain Falls]] (18) *[[Caledonia Cascade]] (101) *[[Cascade Falls (Georgia)|Cascade Falls]] (183) *[[Cherokee Falls]] (18) *[[Cochran's Falls]] (183) *[[DeSoto Falls (Georgia)|DeSoto Falls]] (27) *[[Dick's Creek Falls]] (18) *[[Dukes Creek Falls]] (61) *[[Emery Creek Falls]] (23) *[[Estatoah Falls]] (56) *[[Fall Branch Falls (Georgia)|Fall Branch Falls]] (15) *[[Fantastic Pit Falls]] (15)<ref name="DZ" /> | *[[Ground Hog Branch Falls]] (46) *[[Haynes Falls]] (18) *[[Hedden Creek Falls]] (24) *[[Helton Creek Falls]] (37) *[[Hemlock Falls (Georgia)|Hemlock Falls]] (27) *[[High Falls (Georgia)|High Falls]] (27) *[[High Shoal Falls]] (37) *[[High Shoals]] (18) *[[Hightower Falls]] (24) *[[Holcomb Creek Falls]] (40) *[[Horsetrough Falls]] (21) *[[Hurricane Falls]] (29) *[[Julie Anna Falls]] (15) *[[Katie Falls]] (15) | *[[Keown Falls]] (18) *[[Lula Falls]] (32) *[[Mill Creek Falls (Georgia)|Mill Creek Falls]] (46) *[[Minnehaha Falls (Georgia)|Minnehaha Falls]] (18) *[[Mud Creek Falls (Georgia)|Mud Creek Falls]]<ref>Anvet Little Estatoah Falls ivez.</ref> (30) *[[Noontootla Falls]] (18) *[[Nottely Falls]] (18) *[[Oceana Falls]] (15) *[[Panther Creek Falls (Georgia)|Panther Creek Falls]] (15) *[[Raven Cliff Falls (Georgia)|Raven Cliff Falls]] (30) *[[Sylvan Falls]] (15) *[[Tempesta Falls]] (23) *[[Toccoa Falls]] (57) |} ===={{Hawaii}}==== * Gwelit [[#Enezeg Hawaii (SUA)|Enezeg Hawaii]]. ===={{Idaho}}==== [[File:Shoshone Falls, Idaho.jpg|thumb|[[File:Flag of Idaho.svg|20px|Idaho]] Shoshone Falls]] {| |- valign="top" | *[[Barron Creek Falls]] (61) *[[Bull Run Creek Falls]] (18) *[[Copper Falls]] (47) *[[East Pass Creek Falls]] (15) *[[Goat Falls (Idaho)|Goat Falls]] (198) *[[Grave Peak Falls]] (122) *[[Hell Roaring Falls]] (53) *[[Jeru Creek Falls]] (40) *[[Jump Creek Falls]] (18) | *[[Lemmon Falls]] (30) *[[Lower Bull Run Creek Falls]] (18) *[[Lower Elk Creek Falls]] (30) *[[Lower Mesa Falls]] (20) *[[Malad Falls]] (18) *[[Minne Miller Falls]] (30) *[[Mist Falls (Idaho)|Mist Falls]] (122) *[[Moyie Falls]] (28) *[[Myrtle Creek Falls]] (30) | *[[Perrine Coulee Falls]] (60) *[[Sand Springs Falls]] (61) *[[Shoshone Falls]] (65) *[[Smith Creek Falls (Idaho)|Smith Creek Falls]] (30) *[[Snow Creek Falls (Idaho)|Snow Creek Falls]] (52) *[[Twin Falls (Idaho)|Twin Falls]] (37) *[[Upper Mesa Falls]] (35) |} ===={{Illinois}}==== {| |- | *[[Burden Falls]] (15) | *[[Falling Springs Falls]] (15) |} ===={{Indiana}}==== [[File:Clifty Falls at Clifty Falls State Park.JPG|thumb|[[File:Flag of Indiana.svg|20px|Indiana]] Clifty Falls]] [[File:Yahoo Falls.JPG|thumb|[[File:Flag of Kentucky.svg|20px|Kentucky]] Yahoo Falls]] {| |- valign="top" | *[[Bridal Veil Falls (Indiana)|Bridal Veil Falls]] (27) *[[Butler Falls]] (24) *[[Clifty Falls]] (21) *[[Crowe Falls]] (15) *[[Fremont Falls]] (33) *[[Hanover Beach Hill Falls]] (15) | *[[Harts Falls]] (19) *[[Hebron Cemetery Falls]] (26) *[[Hemlock Cliff Falls]] (15) *[[Hidden Falls (Indiana)|Hidden Falls]] (15) *[[Hoffman Falls]] (24) *[[Little Clifty Falls]] (18) | *[[Schoolhouse Falls]] (24) *[[Sunrise Falls]] (19) *[[Tunnel Falls (Indiana)|Tunnel Falls]] (25) *[[Williamsport Falls]] (19) |} ===={{Kentucky}}==== {| |- valign="top" | *[[Anglin Falls]] (23) *[[Bad Branch Falls]] (18) *[[Black Fork Falls]] (21) *[[Broke Leg Falls]] (18) *[[Brushy Fork Falls]] (24) *[[Crabtree Falls]] (44) *[[Cumberland Falls]] (21) *[[Dog Falls (Kentucky)|Dog Falls]] (27) *[[Driller Falls]] (23) *[[East Mariba Fork Falls]] (39) *[[Fincastle Fork Falls]] (35) *[[Flea Cave Hollow Falls]] (37) *[[Garner Branch Falls]] (15) | *[[Heart Attack Falls]] (15) *[[Horseshoe Falls (Kentucky)|Horseshoe Falls]] (18) *[[Indian Bath Falls]] (22) *[[Kellacey Falls]] (32) *[[Lick Branch Falls]] (17) *[[Little Laurel Falls]] (18) *[[Lower North Fork Big Creek Falls]] (16) *[[Mariba Fork Falls]] (34) *[[Mark Branch Falls]] (19) *[[McCammon Falls]] (19) *[[Mystery Falls (Kentucky)|Mystery Falls]] (16) *[[Overstreet Falls]] (23) *[[Pounder Gorge Falls]] (18) | *[[Ribbon Falls]] (22) *[[Robbins Branch Falls]] (23) *[[Sal Branch Falls]] (23) *[[Sam Carroll Falls]] (23) *[[Seventy Six Falls]] (23) *[[Singing Falls]] (23) *[[Tioga Falls]] (40) *[[Torrent Falls]] (49) *[[Town Creek Falls]] (16) *[[Upper Glen Eden Falls]] (15) *[[West Mariba Fork Falls]] (23) *[[Yahoo Falls]] (33) |} ===={{Maine (Stad)|Maine}}==== {| |- valign="top" | *[[Angel Falls (Maine)|Angel Falls]] (38) *[[Billfish Brook Falls]] (37) *[[Brown's Falls]] (15) *[[Cascade Brook Falls]] (46) *[[Damariscotta Mills]] (16) *[[Dunn Falls (Maine)|Dunn Falls]] (24) *[[Dunn Notch Cascades]] (18) *[[Great Falls (Maine)|Great Falls]] (24) *[[Indian Stream Falls]] (24) | *[[Katahdin Stream Falls]] (18) *[[Lower Bickford Slide]] (15) *[[Mad River Falls]] (30) *[[Mother Walker Falls]] (30) *[[Moxie Falls]] (27) *[[Newichawanick Falls]] (18) *[[Paine Brook Falls]] (40) *[[Remicks Falls]] (23) *[[Rumford Falls]] (18) | *[[Shin Falls]] (16) *[[Shirley Mills Falls]] (21) *[[Small's Falls]] (16) *[[South Brook Falls]] (16) *[[Step Falls (Maine)|Step Falls]] (46) *[[The Cataracts]] (34) *[[Upper Dunn Falls]] (21) *[[West Chairback Pond Falls]] (16) |} ===={{Maryland}}==== {| |- | *[[Cunningham Falls]] (24) | *[[Great Falls (Maryland)|Great Falls]] (16) | *[[Muddy Creek Falls]] (16) |} ===={{Massachusetts}}==== [[File:Bash Bish Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Massachusetts.svg|20px|Massachusetts]] Bash Bish Falls]] {| |- valign="top" | *[[Bash Bish Falls]] (64) *[[Bear Rock Falls]] (91) *[[Campbell Falls (Massachusetts)|Campbell Falls]] (15) *[[Doane Falls]] (29) *[[Glendale Falls]] (38) *[[Lower Race Brook Falls]] (35) *[[Marguerite Falls]] (15) | *[[Middle Race Brook Falls]] (16) *[[Money Brook Falls]] (21) *[[Parker Brook Falls]] (25) *[[Race Brook Falls]] (20) *[[Sanderson Brook Falls]] (30) *[[Sluice Brook Falls]] (15) *[[Spirit Falls]] (48) | *[[Tannery Falls]] (25) *[[The Cascade (Massachusetts)|The Cascade]] (15) *[[Twin Cascade]] (24) *[[Upper Race Brook Falls]] (23) *[[Wahconah Falls]] (15) |} ===={{Michigan}}==== {| |- valign="top" | *[[Agate Falls]] (15) *[[Bond Falls]] (20) *[[Bridal Veil Falls (Michigan)|Bridal Veil Falls]] (43) *[[Chapel Falls]] (18) *[[Douglass Houghton Falls]] (34) *[[Eagle River Falls]] (18) | *[[Gabbro Falls]] (18) *[[Laughing Whitefish Falls]] (30) *[[Lower Hungarian Falls]] (3015 *[[Munising Falls]] (20) *[[Potato Patch Falls]] (15) *[[Saxon Falls]] (24) | *[[Spray Falls (Michigan)|Spray Falls]] (16) *[[Superior Falls]] (31) *[[Tahquamenon Falls]] (15)<ref>Ledander : 61 m.</ref> *[[Tannery Falls]] (31) |} ===={{Minnesota}}==== {| |- valign="top" | *[[Baptism Falls]] (24) *[[Caribou Falls]] (21) *[[Cascade Falls (Minnesota)|Cascade Falls]] (37) *[[Devil's Kettle]] (15) | *[[Glenn Avon Falls]] (20) *[[Gooseberry Falls]] (34) *[[High Falls (Minnesota)|High Falls]]<ref>Rannet gant Ontario.</ref> (37) *[[Lester Falls]] (15) | *[[Minnehaha Falls (Minnesota)|Minnehaha Falls]] (16) *[[Niagara Falls (Minnesota)|Niagara Falls]] (18)<ref name="DZ" /> *[[Saint Anthony Falls]] (15) |} ===={{Mississippi}}==== {| |- | *[[Cooper Falls (Mississippi)|Cooper Falls]] (15) | *[[Dunn's Falls]] (20) |} ===={{Missouri}}==== *[[Mina Sauk Falls]] (29) ===={{Montana}}==== [[File:MK01934 Bird Woman Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Montana.svg|20px|Montana]] Bird Woman Falls]] [[File:Water38 (27298153349).jpg|thumb|[[File:Flag of Montana.svg|20px|Montana]] Palisade Falls]] {| |-valign="top" | *[[Ahern Glacier Falls]] (552) *[[Akaiyan Falls]] (85) *[[Apikuni Falls]] (49) *[[Arnica Falls]] (38) *[[Atsina Falls]] (98) *[[Avalanche Basin Falls]] (274) *[[Beaver Chief Falls]] (394) *[[Beaver Medicine Falls]] (37) *[[Big Falls (Montanal)|Big Falls]] (27) *[[Bird Woman Falls]] (293) *[[Blackwell Falls]] (366) *[[Bowman Creek Falls]] (305) *[[Canyon Falls (Montana)|Canyon Falls]] (122) *[[Cataract Falls]] (27) *[[Cedar Falls (Montana)|Cedar Falls]] (146) *[[Champagne Falls (Montana)|Champagne Falls]] (24) *[[Continental Creek Falls]] (122) *[[Elizabeth Falls]] (198) *[[Feather Plume Falls]] (329) *[[Feather Woman Falls]] (107) *[[Floral Park Falls]] (178) *[[Florence Falls (Montana)|Florence Falls]] (244) *[[Glacier Creek Falls]] (91) *[[Grinnell Falls]] (293) *[[Harrison Basin Falls]] (421) *[[Haystack Falls]] (76) *[[Hidden Lake Falls]] (427) *[[Hole in the Wall Falls]] (244) *[[Impasse Falls]] (58) *[[Ipasha Falls]] (244) *[[Jewel Lake Falls]] (61) *[[Kaina Lake Falls]] (152) *[[Kootenai Falls]] (17) *[[Lake Frances Falls]] (475) *[[Lodgepole Creek Falls]] (23) *[[Mission Falls (Montana)|Mission Falls]] (253) *[[Mokowanis Cascade]] (146) | *[[Monument Falls (Montana)|Monument Falls]] (52) *[[Morning Eagle Falls]] (67) *[[Morrell Falls]] (27) *[[North Swiftcurrent Glacier Falls]] (287) *[[Oberlin Falls]] (61) *[[Otatso Falls]] (49) *[[Our Lake Falls]] (76) *[[Ousel Falls]] (15) *[[Paiota Falls]] (98) *[[Palisade Falls]] (30) *[[Pine Creek Falls (Montana)|Pine Creek Falls]] (24) *[[Pocket Creek Falls]] (341) *[[Pumpelly Basin Falls]] (305) *[[Pumpkin Glacier Falls]] (244) *[[Pyramid Falls]] (98) *[[Rainbow Glacier Falls]] (594) *[[Rainbow Quiver Falls]] (183) *[[Reynolds Creek Falls]] (49) *[[Running Eagle Falls]] (21) *[[Saint Mary's Falls]] (15) *[[Salamander Falls]] (134) *[[Silken Skein Falls]] (73) *[[Silver Staircase Falls]] (37) *[[Skalkaho Falls]] (24) *[[South Swiftcurrent Glacier Falls]] (372) *[[Sperry Glacier Falls]] (701) *[[Swiftcurrent Falls]] (21) *[[Thunder Rapids]] (146) *[[Thunderbird Falls]] (122) *[[Twin Falls (Montana)|Twin Falls]] (24) *[[Upper Big Timber Falls]] (37) *[[Upper Ipasha Falls]] (146) *[[Upper Virginia Falls]] (76) *[[Virginia Falls (Montana)|Virginia Falls]] (46) *[[Walton Creek Falls]] (107) *[[Woodbine Falls]] (111) *[[Woody Falls]] (46) |} ===={{Nebraska}}==== *[[Smith Falls]] (19) ===={{New Hampshire}}==== [[File:Arethusa Falls, Arethusa Falls Trail, Hart's Location (494269) (11924354505).jpg|thumb|[[File:Flag of New Hampshire.svg|20px|New Hampshire]] Arethusa Falls]] {| |-valign="top" | *[[Alpine Cascades]] (85) *[[Arethusa Falls]] (43) *[[Beaver Brook Falls]] (34) *[[Bridal Veil Falls (New Hampshire)|Bridal Veil Falls]] (23) *[[Cloudland Falls]] (17) *[[Crystal Cascade]] (43) *[[Crystal Falls (New Hampshire)|Crystal Falls]] (17) *[[Diana's Baths]] (23) *[[Dry River Falls]] (15) *[[Dryad Falls]] (99) *[[Ellen's Falls]] (16) *[[Fletcher Cascades]] (61) | *[[Flume Cascade]] (136) *[[Garfield Falls]] (18) *[[Georgiana Falls]] (34) *[[Glen Ellis Falls]] (16) *[[Goodrich Falls]] (24) *[[Huntingdon Falls]] (30) *[[Jackson Falls]] (24) *[[Liberty Gorge Cascades]] (18) *[[Lower Georgiana Falls]] (39) *[[Nine Cascades]] (84) *[[Noble Falls]] (17) *[[Peboamauk Falls]] (18) | *[[Pitcher Falls]] (15) *[[Pleiades Cascades]] (91) *[[Plimpton Falls]] (24) *[[Pond Brook Falls]] (33) *[[Ripley Falls]] (33) *[[Silver Cascade]] (158) *[[Thompson Falls (New Hampshire)|Thompson Falls]] (40) *[[Thoreau Falls]] (46) *[[Upper Cloudland Falls]] (18) *[[Walker Cascade]] (34) *[[Walton's Cascade]] (53) *[[Waterville Cascades]] (33) |} ===={{New Jersey}}==== {| |-valign="top" | *[[Buttermilk Falls (New Jersey)|Buttermilk Falls]] (35) *[[Great Falls (New Jersey)|Great Falls]] (23) | *[[Greenbrook Falls]] (75) *[[Passaic Falls]] (15) |} ===={{New Mexico}}==== {| |-valign="top" | *[[Blake Fork Falls]] (15) *[[Clear Creek Falls (New Mexico)|Clear Creek Falls]] (24) *[[Cooper Falls (New Mexico)|Cooper Falls]] (18) *[[Echo Falls]] (15) *[[El Salto Falls]] (274) *[[Gavilan Falls]] (15) | *[[Latir Falls]] (27) *[[Lichen Falls]] (18) *[[Lost Lake Falls]] (18) *[[Lower Frijoles Falls]] (18) *[[Middle Fork Lake Falls]] (37) *[[Miller Falls]] (21) | *[[Nambe Falls]] (25) *[[Placer Creek Falls]] (16) *[[Potrero Waterfall]] (15) *[[Puerco Falls]] (18) *[[Resumidero Falls]] (20) *[[Riito Cascades]] (21) | *[[Sitting Bull Falls]] (52) *[[Star Falls]] (61) *[[Upper Frijoles Falls]] (18) *[[Vivian Falls]] (15) *[[Wheeler Creek Falls]] (23) |} ===={{Stad New York|New York}}==== [[File:Chittenango Falls 1993.jpg|thumb|[[File:Flag of New York.svg|20px|New York]] Chittenango Falls]] [[File:Kaaterskill Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of New York.svg|20px|New York]] Kaaterskill Falls]] {| |-valign="top" | *[[Angel Falls (New York)|Angel Falls]] (37) *[[Aunt Sarah's Falls]] (61) *[[Awosting Falls]] (17) *[[Barberville Falls]] (28) *[[Bastion Falls]] (19) *[[Beaver Meadows Falls]] (15) *[[Black Chasm Falls]] (47) *[[Bouck's Falls]] (52) *[[Bridal Veil Falls (New York)|Bridal Veil Falls]] (24) *[[Buttermilk Falls (Genesee, New York)|Buttermilk Falls]] (15) *[[Buttermilk Falls (Tompkins, New York)|Buttermilk Falls]] (29) *[[Carpenter Falls]] (23) *[[Carver Falls]] (24) *[[Cascades of Attica]] (24) *[[Caverb Cascade]] (16) *[[Chittenango Falls]] (40) *[[Cohoes Falls]] (18) *[[Colton Falls]] (18) *[[Cow Sheds Falls]] (17) *[[Deckertown Falls]] (21) *[[Deh-ga-ya-soh Falls]] (44) *[[Denton Brook Cascade]] (61) *[[Dionondahowa Falls]] (21) *[[Eldest Stepsister Cascade]] (101) *[[Emilie Jonas Falls]] (33) *[[Fall Brook Falls (New York)|Fall Brook Falls]] (33) *[[Five Cascades]] (47) *[[Gleasmans Falls]] (15) *[[Glenora Falls]] (27) *[[Haines Falls]] (39) *[[Hanging Spear Falls]] (24) *[[Hector Falls]] (58) *[[High Falls (Essex, New York)|High Falls]] (24) *[[High Falls (Lewis, New York)|High Falls]] (51) *[[High Falls (Rochester, New York)|High Falls]] (29) | *[[Honk Falls]] (23) *[[Inspiration Falls]] (99) *[[Ithaca Falls]] (42) *[[Johnson Falls]] (37) *[[Judd Falls]] (37) *[[Kaaterskill Falls]] (70) *[[Kane Falls]] (21) *[[Lampson Falls]] (15) *[[Lick Brook Falls]] (40) *[[Little Kent Falls]] (20) *[[Lower Falls]] (34) *[[Lower Genesee Falls]] (21) *[[Lower Lick Brook Falls]] (23) *[[Lucifer Falls]] (37) *[[Ludlowville Falls]] (15) *[[Lyons Falls]] (19) *[[Marlboro Falls]] (30) *[[Middle Genesee Falls]] (33) *[[Minelot Falls]] (30) *[[Montville Falls]] (23) *[[Mount Ida Falls]] (36) *[[Niagara Falls (New York)|Niagara Falls]] (51) *[[North Twin Glens Falls]] (17) *[[Oakland Valley Falls]] (59) *[[Owl Creek Falls]] (21) *[[Palmer Falls]] (21) *[[Parsons Falls]] (40) *[[Perryville Falls]] (26) *[[Pierces Falls]] (17) *[[Pixley Falls]] (15) *[[Plattekill Falls]] (16) *[[Pratts Falls]] (37) *[[Rainbow Falls (Essex, New York)|Rainbow Falls 1]] (23) *[[Rainbow Falls (Essex, New York)|Rainbow Falls 2]] (43) *[[Rainbow Falls (Schuyler, New York)|Rainbow Falls]] (31) | *[[Red Mill Falls]] (24) *[[Rensselaerville Falls]] (18) *[[Roaring Brook Falls (New York)|Roaring Brook Falls]] (87) *[[Salmon River Falls]] (34) *[[Santa Cruz Falls]] (84) *[[Shadow Falls (New York)|Shadow Falls]] (55) *[[Sheldon Falls]] (38) *[[Shequaga Falls]] (50) *[[Shumla Falls]] (30) *[[Silver Thread Falls]] (37) *[[Sixteen Falls]] (23) *[[South Twin Glens Falls]] (18) *[[Springstead Creek Falls]] (19) *[[Stepmother Cascade]] (84) *[[Stockbridge Falls]] (18) *[[Stony Kill Falls]] (27) *[[Stuyvesant Falls]] (22) *[[T Lake Falls]] (93) *[[Taughannock Falls]] (64) *[[Tenant Creek Falls]] (34) *[[The Cascades (New York)|The Cascades]] (52) *[[The Flume Fall]] (15) *[[Trenton Falls]] (40) *[[Triphammer Falls]] (17) *[[Upper Buttermilk Falls]] (23) *[[Upper Genesee Falls]] (21) *[[Upper Taughannock Falls]] (18) *[[Verkeerderkill Falls]] (26) *[[Wagener Glen Falls]] (23) *[[Wappingers Falls]] (23) *[[Warsaw Falls]] (26) *[[Whetstone Falls]] (15) *[[Wildcat Falls (New York)|Wildcat Falls]] (27) *[[Youngest Stepsister Cascade]] (81) |} ===={{North Carolina}}==== [[File:Corbin Creek Falls, NC.jpg|thumb|[[File:Flag of North Carolina.svg|20px|North Carolina]] Corbin Creek Falls]] [[File:Linville Falls-27527-4.jpg|thumb|[[File:Flag of North Carolina.svg|20px|North Carolina]] Linville Falls]] [[File:RainbowFallsRutherfordCounty.jpg|thumb|[[File:Flag of North Carolina.svg|20px|North Carolina]] Rainbow Falls (Rutherford)]] {| |- valign="top" | *[[Bald Springs Falls]] (30) *[[Bead and Lace Falls]] (30) *[[Big Crabtree Falls]] (24) *[[Big Deep Ford Falls]] (23) *[[Big Falls (North Carolina)|Big Falls]] (15) *[[Bird Falls]] (47) *[[Boone Falls]] (18) *[[Bradley Branch Falls]] (27) *[[Bradley Falls]] (24) *[[Bridal Veil Falls (DuPont))|Bridal Veil]] (33) *[[Bridal Veil Falls (Transylvania)|Bridal Veil]] (18) *[[Buckner Branch Falls]] (43) *[[Burnthouse Branch Falls]] (37) *[[Carter Falls (North Carolina)|Carter Falls]] (15) *[[Catawba Falls]] (46) *[[Catheys Creek Falls]] (30) *[[Catstairs Falls]] (30) *[[Chastine Creek Falls]] (34) *[[Cold Water Creek Falls]] (15) *[[Connestee Falls]] (26) *[[Corbin Creek Falls]] (183) *[[Cove Creek Falls]] (15) *[[Crabtree Falls]] (21) *[[Cullasaja Falls]] (50) *[[Cullowhee Creek Falls]] (24) *[[Daniel Ridge Falls]] (37) *[[Darnells Creek Falls]] (85) *[[Dill Falls]] (18) *[[Discovery Falls]] (15) *[[Dismal Falls]] (46) *[[Douglas Falls]] (21) *[[Dry Falls]] (20) *[[Dunns Rock Falls]] (40) *[[Dutch Creek Falls]] (24) *[[Eden Falls (North Carolina)|Eden Falls]] (18) *[[Elmo Falls]] (37) *[[Falling Creek Falls]] (3237) *[[Flat Creek Falls]] (96) *[[Fodder Stack Falls]] (30) *[[Glassmine Falls]] (75) *[[Glen Falls (North Carolina)|Glen Falls]] (66) *[[Glen Marie Falls]] (18) *[[Grassy Creek Falls]] (18) *[[Greasy Cove Prong Falls]] (24) *[[Hebron Colony Falls]] (30) *[[Hickory Nut Falls]] (111) *[[High Falls (DuPont, North Carolina)|High Falls]] (32) *[[High Falls (Jackson, North Carolina)|High Falls]] (37) *[[High Falls (Transylvania, North Carolina)|High Falls]] (43) *[[High Shoals Falls]] (23) *[[Hilliard Falls]] (18) *[[Indian Camp Creek Falls]] (15) *[[Indian Creek Falls]] (46) *[[Indian Ford Falls]] (37) *[[Ivestor Ridge Falls]] (18) *[[John Brown Branch Falls]] (85) *[[Key Falls]] (15) *[[Kuykendall Falls]] (11) *[[Laughing Falls (North Carolina)|Laughing Falls]] (15) *[[Laurel Branch Falls]] (42) *[[Laurel Creek Falls]] (26) *[[Laurel Fork Falls]] (15) *[[Leland Falls]] (21) *[[Linville Falls]] (37) *[[Little Beartrap Branch Falls]] (61) *[[Little Creek Falls (Rutherford, North Carolina)|Little Creek Falls]] (18) *[[Little Creek Falls (Swain, North Carolina)|Little Creek Falls]] (17) *[[Little Deep Ford Falls]] (30) *[[Little River Falls]] (61) *[[Long Hope Falls]] (61) *[[Looking Glass Falls]] (27) *[[Lower Laurel Falls]] (15) *[[Lower Little Lost Cove Creek Falls]] (18) *[[Lower Sam Branch Falls]] (18) *[[Lower Satulah Falls]] (67) *[[Luner Falls]] (20) *[[Maple Spring Branch Falls]] (24) | *[[Merry Falls]] (18) *[[Mill Creek Falls (North Carolina)|Mill Creek Falls]] (104) *[[Mingo Falls]] (37) *[[Moore Cove Falls]] (15) *[[Moses Creek Falls]] (23) *[[Mount Hardy Falls]] (30) *[[Mount Toxaway Falls]] (130) *[[Pacolet Falls]] (24) *[[Pearsons Falls]] (23) *[[Puncheon Camp Creek Falls]] (21) *[[Queens Falls]] (27) *[[Rainbow Falls (Rutherford, North Carolina)|Rainbow Falls]] (49) *[[Rainbow Falls (Transylvania, North Carolina)|Rainbow Falls]] (39) *[[Raven Cliff Falls (North Carolina)|Raven Cliff Falls]] (43) *[[Roan Falls]] (61) *[[Roaring Spout Falls]] (24) *[[Rock Creek Falls (North Carolina)|Rock Creek Falls]] (18) *[[Roten Creek Falls Falls]] (73) *[[Rufus Morgan Falls]] (20) *[[Satulah Falls]] (30) *[[Scotsman Creek Falls]] (17) *[[Second Falls (North Carolina)|Second Falls]] (17) *[[Secret Falls (North Carolina)|Secret Falls]] (16) *[[Setrock Creek Falls]] (17) *[[Shunkawauken Falls]] (46) *[[Silver Slip Falls]] (23) *[[Silvervale Falls]] (30) *[[Sky Falls]] (46) *[[Slatten Falls]] (50) *[[Slick Falls]] (61) *[[Slippery Witch Falls]] (24) *[[Sols Creek Falls]] (38) *[[Somey Creek Falls]] (18) *[[South Harper Creek Falls]] (37) *[[Stairway Falls]] (17) *[[Steels Creek Falls]] (21) *[[Steeltrap Creek Falls]] (21) *[[Stone Mountain Falls]] (49) *[[Taylor Creek Falls]] (24) *[[Teacups Falls]] (37) *[[The Cascades (North Carolina)|The Cascades]] (15) *[[The Narrows]] (55) *[[Thompson Falls (North Carolina)|Thompson Falls]] (90) *[[Tom Branch Falls]] (23) *[[Toms Creek Falls]] (18) *[[Toms Falls]] (85) *[[Toxaway Falls]] (88) *[[Triple Falls (North Carolina)|Triple Falls]] (30) *[[Tumblin Fun Falls]] (56) *[[Turley Falls]] (49) *[[Turnbreeches Creek Falls]] (37) *[[Twin Falls (Jackson, North Carolina)|Twin Falls]] (30) *[[Twin Falls 1 (Transylvania, North Carolina)|Twin Falls]] (24) *[[Twin Falls 2 (Transylvania, North Carolina)|Twin Falls]] (37) *[[Upper Bearwallow Falls]] (43) *[[Upper Buck Creek Falls]] (30) *[[Upper Catawba Falls]] (21) *[[Upper Creek Falls]] (15) *[[Upper Grassy Creek Falls]] (30) *[[Upper Harper Creek Falls]] (24) *[[Upper Mouse Creek Falls]] (20) *[[Upper Sols Creek Falls]] (27) *[[Upper Whitewater Falls]] (125) *[[Upper Wintergreen Falls]] (21) *[[Violet Falls]] (21) *[[Whitewater Falls]] (103) *[[Wildcat Falls (North Carolina)|Wildcat Falls]] (18) *[[Wilderness Falls (North Carolina)|Wilderness Falls]] (20) *[[Windy Falls]] (96) *[[Wintergreen Falls]] (82) *[[Wolf Creek Falls (North Carolina)|Wolf Creek Falls]] (21) *[[Woodfin Cascades]] (61) *[[Wright Creek Falls (North Carolina)|Wright Creek Falls]] (20) *[[Yellowstone Falls]] (38) *[[Zen Falls]] (24) *[[Zigzag Falls (North Carolina)|Zigzag Falls]] (37) |} ===={{Ohio}}==== {| |-valign="top" | *[[Ash Cave Falls]] (26) *[[Big Spring Hollow Falls]] (32) *[[Brandywine Falls]] (20) *[[Cantwell Falls]] (24) | *[[Cascade Falls (Ohio)|Cascade Falls]] (15) *[[Cedar Falls (Ohio)|Cedar Falls]] (15) *[[Deans Falls]] (15) *[[Devils Den Falls]] (18) | *[[Edison Hollow Falls]] (24) *[[Hosaks Cave Falls]] (15) *[[Little Known Falls]] (15) *[[Rose Hollow Falls]] (24) | *[[Twin Falls (Ohio)|Twin Falls]] (27) *[[Twin Sisters Falls]] (21) *[[Whispering Falls (Ohio)|Whispering Falls]] (24) |} ===={{Oklahoma}}==== {| |- | *[[Dripping Springs Falls]] (23) | *[[Turner Falls (Oklahoma)|Turner Falls]] (23) |} ===={{Oregon}}==== [[File:Double Falls.JPG|thumb|[[File:Flag of Oregon.svg|20px|Oregon]] Double Falls]] [[File:Latourell Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Oregon.svg|20px|Oregon]] Latourell Falls]] [[File:Multnomah Falls on 2 August 2012.jpg|thumb|[[File:Flag of Oregon.svg|20px|Oregon]] Multnomah Falls]] [[File:Watson Falls, view from below.jpg|thumb|[[File:Flag of Oregon.svg|20px|Oregon]] Watson Falls]] {| |-valign="top" | *[[Abiqua Falls]] (28) *[[Alkali Falls]] (148) *[[Angel Falls (Oregon)|Angel Falls]] (20) *[[Annie Falls]] (16) *[[Apparition Falls]] (38) *[[Ayers Creek Falls]] (24) *[[Beauty Falls]] (18) *[[Beaver Falls (Oregon)|Beaver Falls]] (15) *[[Barr Creek Falls]] (73) *[[Bible Creek Falls]] (17) *[[Big Creek Falls]] (21) *[[Billy Chinook Falls]] (49) *[[Black Bear Falls]] (46) *[[Bluff Falls]] (61) *[[Bluff Falls]] (61) *[[Bridal Veil Falls (Oregon)|Bridal Veil Falls]] (36) *[[Bridge Creek Falls]] (20) *[[Burnt Creek Falls]] (38) *[[Butte Creek Falls]] (24) *[[Bybee Falls]] (37) *[[Cabib Creek Falls]] (67) *[[Camp Benson Falls]] (26) *[[Cascade Creek Falls]] (23) *[[Cedar Creek Falls]] (43) *[[Chush Falls]] (20) *[[Coe Falls]] (67) *[[Columnar Canyon Falls]] (38) *[[Conley Creek Falls]] (24) *[[Coopey Creek Falls]] (46) *[[Copper Creek Falls (Union, Oregon)|Copper Creek Falls]] (70) *[[Copper Creek Falls (Clackamas, Oregon)|Copper Creek Falls]] (54) *[[Coquille River Falls]] (35) *[[Crater Creek Cascades]] (20) *[[Crater Creek Falls]] (25) *[[Dalton Falls]] (107) *[[Dead Point Falls]] (23) *[[Diamond Creek Falls]] (37) *[[Dome Rock Falls]] (76) *[[Double Falls (Deschutes, Oregon)|Double Falls]] (27) *[[Double Falls (Marion, Oregon)|Double Falls]] (56) *[[Drift Creek Falls]] (20) *[[Dry Creek Falls (Oregon)|Dry Creek Falls]] (70) *[[Duwee Falls]] (30) *[[East Fork Falls (Oregon)|East Fork Falls]] (40) *[[East Idiot Creek Falls]] (37) *[[Ecola Falls]] (18) *[[Elk Creek Falls (Coos, Oregon)|Elk Creek Falls]] (46) *[[Elk Creek Falls (Siskiyou, Oregon)|Elk Creek Falls]] (58) *[[Elowah Falls]] (90) *[[Fall Creek Falls (Lane, Oregon)|Fall Creek Falls]] (26) *[[Fall Creek Falls (Douglas, Oregon)|Fall Creek Falls]] (37) *[[Final Falls]] (24) *[[Fishhawk Falls]] (22) *[[Four Mile Falls]] (29) *[[French Basin Falls 4]] (40) *[[Frenchie Falls]] (15) *[[Freya Falls]] (91) *[[Gatch Falls]] (23) *[[Golden Falls]] (77) *[[Gooch Falls]] (24) *[[Gorton Creek Falls]] (45) *[[Grotto Falls]] (24) *[[Harrison Falls]] (20) *[[Henline Falls]] (38) *[[Hewett Falls]] (24) *[[Hole-In-The-Wall Falls]] (29) *[[Horseshoe Falls (Marion, Oregon)|Horseshoe Falls]] (15) *[[Horseshoe Falls (Multnomah, Oregon)|Horseshoe Falls]] (66) *[[Howlaak Falls]] (21) *[[Huckleberry Creek Falls]] (69) *[[Hurry Up Falls]] (18) *[[Ice Falls]] (135) *[[Idiot Creek Falls]] (43) | *[[Indian Holes Falls]] (36) *[[Jack Falls (Columbia, Oregon)|Jack Falls]] (21) *[[Jack Falls (Douglas, Oregon)|Jack Falls]] (61) *[[Kaluwas Falls]] (68) *[[Kilchis Falls]] (30) *[[Kwanesum Falls]] (44) *[[Lake Creek Falls (Oregon)|Lake Creek Falls]] (15) *[[Lancaster Falls]] (125) *[[Latourell Falls]] (68) *[[Lemolo Falls]] (50) *[[Lindsey Creek Falls]] (16) *[[Linton Falls (Oregon)|Linton Falls]] (143) *[[Little Black Bear Falls]] (30) *[[Little Frustration Falls]] (61) *[[Loowit Falls]] (27) *[[Lower Adam Creek Falls]] (84) *[[Lower Clarence Creek Falls]] (17) *[[Lower Crater Creek Falls]] (26) *[[Lower Diamond Creek Falls]] (55) *[[Lower Kentucky Falls]] (36) *[[Lower Linton Falls]] (34) *[[Lower Mesa Falls]] (47) *[[Lower Soda Falls]] (41) *[[Lower South Falls]] (28) *[[Marion Falls]] (23) *[[Marten Buttes Falls]] (111) *[[Memaloose Falls]] (24) *[[Metlako Falls]] (25) *[[Miami Falls]] (43) *[[Middle Adam Creek Falls]] (30) *[[Middle Crater Creek Falls]] (16) *[[Middle Fall Creek Falls]] (16) *[[Middle Fork Tumalo Falls]] (16) *[[Middle Hemlock Falls]] (37) *[[Middle Mesa Falls]] (21) *[[Middle Mimie Falls]] (15) *[[Middle Mountain Creek Falls]] (24) *[[Middle North Falls]] (32) *[[Middle Ruckel Creek Falls]] (21) *[[Middle Stafford Falls]] (27) *[[Middle Whale Creek Falls]] (21) *[[Mill Creek Falls (Oregon)|Mill Creek Falls]] (53) *[[Mimie Falls]] (23) *[[Mist Falls (Oregon)|Mist Falls]] (158) *[[Moon Falls]] (58) *[[Mosier Falls]] (24) *[[Mosquito Falls]] (95) *[[Multnomah Falls]] (193) *[[Munra Falls]] (21) *[[Munson Creek Falls]] (97) *[[Newton Creek Falls]] (84) *[[Niagara Falls (Oregon)|Niagara Falls]] (41) *[[North Falls]] (41) *[[North Fork Falls]] (38) *[[North Fork Tumalo Falls]] (26) *[[Northeast Fork Rock Creek Falls]] (30) *[[Oneonta Falls]] (30) *[[Opal Falls]] (84) *[[Paradise Branch Falls]] (122) *[[Paulina Creek Falls]] (24) *[[Pheasant Creek Falls]] (38) *[[Phoenix Falls]] (34) *[[Pinard Falls]] (32) *[[Pinnacle Peak Falls]] (44) *[[Platinum Falls]] (30) *[[Plympton Creek Falls]] (16) *[[Polallie Creek Falls]] (84) *[[Ponytail Falls]] (25) *[[Prospect Falls]] (15) *[[Proxy Falls]] (69) *[[Pup Creek Falls]] (72) *[[Rainbow Falls (Oregon)|Rainbow Falls]] (99) *[[Round Butte Falls]] (61) | *[[Royal Terrace Falls]] (36) *[[Sahale Falls]] (24) *[[Sahalie Falls]] (22) *[[Salt Creek Falls]] (87) *[[Sandstone Falls]] (26) *[[Separation Creek Falls]] (58) *[[Sevenmile Falls]] (16) *[[Shadow Falls (Oregon)|Shadow Falls]] (23) *[[Shady Creek Falls]] (55) *[[Shellburg Falls]] (30) *[[Shepperds Dell Falls]] (67) *[[Shotgun Falls]] (29) *[[Silver Falls (Oregon)|Silver Falls]] (79) *[[Skoonichuk Falls]] (15) *[[Slick Rock Falls]] (30) *[[Slide Creek Falls (Oregon)|Slide Creek Falls]] (42) *[[Soda Fork Falls]] (69) *[[Sorenson Falls]] (30) *[[South Falls (Oregon)|South Falls]] (54) *[[Stafford Falls]] (30) *[[Stair Creek Falls]] (20) *[[Starvation Creek Falls]] (82) *[[Stranahan Falls]] (86) *[[Sullivan Creek Falls]] (49) *[[Sweet Creek Falls (Oregon)|Sweet Creek Falls]] (21) *[[Tamanawas Falls]] (33) *[[Tamolitch Falls]] (15) *[[Terwilliger Falls]] (30) *[[Testament Falls]] (21) *[[Three Lynx Falls]] (27) *[[Tish Creek Falls]] (60) *[[Toketee Falls]] (27) *[[Triple Falls (Oregon)|Triple Falls]] (27) *[[Tumala Falls]] (76) *[[Tumble Falls]] (69) *[[Tunnel Falls (Oregon)|Tunnel Falls]] (49) *[[Twister Falls (Oregon)|Twister Falls]] (41) *[[Umbrella Falls (Hood River, Oregon)|Umbrella Falls]] (18) *[[University Falls]] (17) *[[Upper Bridal Veil Falls]] (24) *[[Upper Elk Creek Falls]] (37) *[[Upper Kentucky Falls]] (27) *[[Upper Latourell Falls]] (37) *[[Upper Loowit Falls]] (28) *[[Upper Mccord Creek Falls]] (17) *[[Upper Mesa Falls]] (27) *[[Upper North Falls]] (20) *[[Upper Oneonta Falls]] (20) *[[Upper Proxy Falls]] (39) *[[Upper Ruckel Creek Falls]] (30) *[[Upper Sru Creek Falls]] (18) *[[Upper Wahe Falls]] (30) *[[Upper Whale Creek Falls]] (79) *[[Vidae Falls]] (35) *[[Wah Gwin Gwin Falls]] (63) *[[Wahclella Falls]] (39) *[[Wahe Falls]] (23) *[[Wahkeena Falls]] (79) *[[Wallalute Falls]] (54) *[[Warm Springs Falls]] (18) *[[Watson Falls]] (89) *[[Wauna Falls]] (46) *[[White River Falls]] (23) *[[Wiesendanger Falls]] (16) *[[Wilson Falls (Oregon)|Wilson Falls]] (61) *[[Winter Falls]] (41) *[[Wolf Creek Falls (Oregon)|Wolf Creek Falls]] (53) *[[Wy'east Falls]] (48) *[[Yakso Falls]] (18) *[[Yocum Ridge Falls]] (107) *[[Youngs River Falls]] (16) |} ===={{Pennsylvania}}==== [[File:Dingmans Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Pennsylvania.svg|20px|Pennsylvania]] Dingmans Falls]] {| |-valign="top" | *[[Bridal Veil Falls (Pennsylvania)|Bridal Veil Falls]] (18) *[[Buck Hill Falls]] (24) *[[Bucks Falls]] (15) *[[Bushkill Falls]] (20) *[[Devil's Falls (Pennsylvania)|Devil's Falls]] (24) *[[Dingmans Falls]] (31) *[[Fall Brook Falls (Pennsylvania)|Fall Brook Falls]] (15) | *[[Ganoga Falls]] (27) *[[Hinckston Falls]] (18) *[[Howard Falls]] (15) *[[Leavitt Falls (Pennsylvania)|Leavitt Falls]] (20) *[[Lower Little Fourmile Run Falls]] (18) *[[Moon Valley Falls]] (24) *[[Ozone Falls (Pennsylvania)|Ozone Falls]] (17) | *[[Paupack Falls]] (24) *[[Pigeon Run Falls]] (17) *[[Pinchot Falls]] (30) *[[Raymondskill Falls]] (37) *[[Silverthread Falls]] (44) *[[Upper Little Fourmile Run Falls]] (15) *[[Wickham Falls]] (15) |} ===={{South Carolina}}==== {| |- valign="top" | *[[Andrew Ramey Falls]] (17) *[[Ashmore Falls]] (46) *[[Bee Cove Falls]] (37) *[[Blue Hole Falls]] (23) *[[Blueless Falls]] (17) *[[Bluff Branch Falls]] (43) *[[Brasstown Falls]] (37) *[[Cheohee Falls]] (41) *[[Crane Creek Falls]] (17) *[[Double Branch Falls]] (17) *[[Estatoe Falls]] (23) *[[Eastern Stream Falls]] (15) *[[Falls Creek Falls (South Carolina)|Falls Creek Falls]] (66) | *[[Hidden Falls (South Carolina)|Hidden Falls]] (18) *[[Issaqueena Falls]] (30) *[[Jones Gap Falls]] (15) *[[Kings Creek Falls]] (21) *[[Laurel Fork Falls]] (24) *[[Lee Falls]] (27) *[[Lohrs Falls]] (17) *[[Long Creek Falls]] (15) *[[Lower Miuka Falls]] (18) *[[Lower Whitewater Falls]] (116) *[[Mashbox Falls]] (24) *[[Misty Cavern Falls]] (29) *[[Misty Falls]] (34) | *[[Oil Camp Falls]] (21) *[[Pinnacle Mountain Falls]] (43) *[[Rachael Creek Falls]] (17) *[[Rainbow Falls (South Carolina)|Rainbow Falls]] (43) *[[Raven Cliff Falls (South Carolina)|Raven Cliff Falls]] (105) *[[Secret Falls (South Carolina)|Secret Falls]] (105) *[[Sids Falls]] (17) *[[Slickum Falls]] (23) *[[Spoonauger Falls]] (15) *[[Station Cove Falls]] (18) *[[Upper Wildcat Branch Falls]] (30) *[[Yellow Branch Falls]] (15) |} ===={{South Dakota}}==== *[[Sioux Falls (lamm-dour)|Sioux Falls]] (15) ===={{Tennessee}}==== [[File:Fall Creek Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Tennessee.svg|20px|Tennessee]] Fall Creek Falls]] [[File:Ozone-falls-tennessee2.jpg|thumb|[[File:Flag of Tennessee.svg|20px|Tennessee]] Ozone Falls]] [[File:Virginfallstn.JPG|thumb|[[File:Flag of Tennessee.svg|20px|Tennessee]] Virgin Falls]] {| |- valign="top" | *[[Anderson Falls]] (20) *[[Bailey Falls (South Dakota)|Bailey Falls]] (15) *[[Bald River Falls]] (24) *[[Basin Creek Falls (Tennessee)|Basin Creek Falls]] (15) *[[Benton Falls]] (20) *[[Big Sunk Cane Falls]] (21) *[[Bridal Veil Falls (Grundy)|Bridal Veil Falls]] (18) *[[Bridal Veil Falls (Franklin)|Bridal Veil Falls]] (15) *[[Bruce Creek Falls]] (19) *[[Buckeye Falls]] (120) *[[Burgess Falls]] (31) *[[Buzzard Roost Falls]] (40) *[[Camp Creek Falls (Tennessee)|Camp Creek Falls]] (46) *[[Cane Creek Falls]] (26) *[[Chilhowee Cascades]] (24) *[[Clear Branch Falls]] (23) *[[Coon Creek Falls]] (58) *[[Coon Den Falls]] (30) *[[Cul-Car-Mac Falls]] (27) *[[Cummins Falls (Tennessee)|Cummins Falls]] (23) *[[Deer Lick Falls]] (17) *[[Delsatch Falls]] (26) *[[Dome Cascade]] (27) *[[Dry Creek Falls (Tennessee)|Dry Creek Falls]] (16) *[[Elrod Falls]] (44) *[[Evins Mill Falls]] (32) *[[Fall Branch Falls(Tennessee)|Fall Branch Falls]] (15) *[[Fall Creek Falls (Tennessee)|Fall Creek Falls]] (62) *[[Falling Water Falls]] (34) *[[Falls Branch Falls]] (17) *[[Fern Branch Falls]] (18) *[[Flat Woods Falls]] (17) *[[Fort Harry Falls]] (27) *[[Foster Falls]] (18) | *[[Gar Island Cascade]] (15) *[[Gentry Creek Falls]] (24) *[[Greeter Falls]] (16) *[[Hen Wallow Falls]] (27) *[[Hideout Falls]] (15) *[[Horsehair Falls]] (37) *[[Huskey Branch Falls]] (15) *[[Indian Flats Falls]] (18) *[[Jake Best Creek Cascade]] (30) *[[Johns Creek Falls]] (15) *[[Jones Falls]] (30) *[[Joy Falls]] (21) *[[Julia Falls]] (29) *[[Jumpoff Falls]] (27) *[[Laurel Falls (Carter)|Laurel Falls]] (17) *[[Laurel Falls (Rhea)|Laurel Falls]] (24) *[[Laurel Falls (Sevier)|Laurel Falls]] (17) *[[Laurel Falls (Marion)|Laurel Falls]] (15) *[[Lawson Hollow Cascade]] (23) *[[Little Falls]] (18) *[[Little Laurel Branch Falls]] (15) *[[Lost Creek Falls (Tennessee)|Lost Creek Falls]] (18) *[[Lower Higgins Creek Falls]] (30) *[[Lower Turtletown Falls]] (17) *[[Machine Falls]] (18) *[[Margarette Falls]] (18) *[[Mikes Branch Falls]] (18) *[[Mill Creek Cascades]] (15) *[[Miller Mine Falls]] (30) *[[Miry Branch Cascade]] (17) *[[North Fork Citico Falls]] (18) *[[Northrup Falls]] (19) *[[Overlook Cascade]] (24) *[[Ozone Falls]] (34) | *[[Piney Creek Falls]] (29) *[[Plummeting Springs Falls]] (27) *[[Possum Falls]] (24) *[[Powder House Falls]] (16) *[[Pryor Cove Cascade]] (15) *[[Rainbow Falls (Sevier)|Rainbow Falls]] (23) *[[Rainbow Falls (Hamilton)|Rainbow Falls]] (34) *[[Ramsay Cascades]] (26) *[[Rattlesnake Falls]] (15) *[[Rock Creek Falls (Tennessee)|Rock Creek Falls]] (30) *[[Rockhouse Falls]] (38) *[[Ruby Falls]] (44)<ref name="DZ">Danzouar.</ref> *[[Sheep Falls (Tennessee)|Sheep Falls]] (27) *[[Sheer Falls]] (15) *[[Silver Falls (Tennessee)|Silver Falls]] (61)<ref name="DZ" /> *[[Slave Falls]] (21) *[[Spivey Falls]] (21) *[[Spruce Thicket Falls]] (35) *[[Stillhouse Hollow Falls]] (23) *[[Stinging Fork Falls]] (18) *[[Suter Falls]] (15) *[[Trickling Falls]] (18) *[[Triple Falls (Tennessee)|Triple Falls]] (34) *[[Turkey Creek Mountain Cascade]] (30) *[[Twin Falls (Sevier )|Twin Falls]] (43) *[[Twin Falls (Warren )|Twin Falls]] (24) *[[Upper Cannon Creek Falls]] (37) *[[Upper Piney Falls]] (24) *[[Upper Sill Branch Falls]] (15) *[[Verble Hollow Falls]] (30) *[[Virgin Falls]] (34) *[[War Branch Cascade]] (21) *[[Wheeler Falls]] (37) |} ===={{Texas}}==== {| |- valign="top" | *[[Bryans Falls]] (133) *[[Cascade Caverns Falls]] (27) *[[Copper Plaque Falls]] (27) *[[Gorman Plaque Falls]] (30) *[[Hamilton Pool Falls]] (18) | *[[Laguna Falls]] (76) *[[Madrid Falls]] (46) *[[Mexicano Falls]] (30) *[[Pedernales Falls]] (15) *[[Pine Canyon Falls]] (73) | *[[Post Oak Falls]] (73) *[[Rancherias Falls]] (24) *[[Window Falls]] (67) |} ===={{Utah}}==== [[File:Beautiful Cascade, Timpanogos River Canon - NARA - 305644.jpg|thumb|[[File:Flag of Utah.svg|20px|Utah]] Bridal Veil Falls]] {| |- valign="top" | *[[Birch Creek Falls]] (189) *[[Bridal Veil Falls (Utah)|Bridal Veil Falls]] (131) *[[Emerald Pools Falls (Utah)|Emerald Pools Falls]] (30) *[[Lisa Falls]] (23) | *[[Lower Calf Creek Falls]] (38) *[[Malan Falls]] (98) *[[Provo River Falls]] (30) *[[Sinawava Falls]] (229) | *[[Stewarts Cascades]] (145) *[[Upper Calf Creek Falls]] (27) *[[Upper Emerald Pools Falls]] (152) *[[Upper Falls (Utah)|Upper Falls]] (46) |} ===={{Vermont}}==== {| |- valign="top" | *[[Abbey Pond Cascades]] (23) *[[Bailey Falls (Vermont)|Bailey Falls]] (20) *[[Bingham Falls]] (28) *[[Carwash Falls]] (23) *[[Cascade Falls (Vermont)|Cascade Falls]] (26) *[[Cavendish Gorge]] (15) *[[Crystal Lake Falls]] (26) *[[Duck Brook Cascades]] (38) *[[East Calais Cascades]] (17) *[[East Putney Falls]] (18) *[[Fairfax Falls]] (20) *[[Falls of Lana]] (42) *[[Glen Falls (Vermont)|Glen Falls]] (23) | *[[Great Falls (Vermont)|Great Falls]] (23) *[[Hamilton Falls (Vermont)|Hamilton Falls]] (32) *[[Hell Brook Cascades]] (55) *[[Honey Hollow Falls]] (22) *[[Jefferson Falls]] (25) *[[Jeudevine Falls]] (23) *[[Little Moss Glen Falls]] (23) *[[Lower Bully Brook Falls]] (15) *[[Lye Brook Falls]] (65) *[[Marshfield Falls]] (35) *[[Mill Brook Cascades ]] (24) *[[Milton Falls]] (30) *[[Mollys Falls]] (48) | *[[Moss Glen Falls (Addison )|Moss Glen Falls]] (21) *[[Moss Glen Falls (Lamoille)|Moss Glen Falls]] (34) *[[North Bristol Cliffs Falls]] (122) *[[Smugglers Falls]] (87) *[[South Bristol Cliffs Falls]] (70) *[[Sterling Falls]] (32) *[[Stetson Hollow Falls]] (17) *[[Stevens Falls]] (27) *[[Sutherland Falls (Vermont)|Sutherland Falls]] (30) *[[The Bolton Potholes]] (16) *[[Thundering Brook Falls]] (41) |} ===={{Virginia}}==== {| |-valign="top" | *[[Abrams Falls]] (24) *[[Barnard Creek Falls]] (30) *[[Bent Mountain Falls]] (85) *[[Blue Suck Falls]] (15) *[[Dark Hollow Falls]] (44) *[[Davis Mill Creek Falls]] (30) *[[Falling Spring Falls]] (21) | *[[Fallingwater Cascades]] (30) *[[Falls Hollow Falls]] (24) *[[Falls Runs Falls (Virginia)|Falls Runs Falls]] (18) *[[Lands Runs Falls]] (18) *[[Lewis Spring Falls]] (25) *[[Logan Falls]] (21) *[[Lower Doyles River Falls]] (19) | *[[Middle Cedar Run Falls]] (15) *[[Overall Run Falls]] (28) *[[Roaring Run Falls]] (18) *[[Rose River Falls]] (27) *[[Rowland Creek Falls]] (15) *[[South River Falls]] (25) *[[Stony Run Falls]] (15) | *[[The Cascades (Virginia)|The Cascades]] (20) *[[Upper Crabtree Falls]] (67) *[[Whiteoak Canyon Falls 1]] (26) *[[Whiteoak Canyon Falls 2]] (18) *[[Whiteoak Canyon Falls 5]] (15) *[[Whiteoak Canyon Falls 6]] (18) |} ===={{Washington (Stad)}}==== <gallery mode="packed" heights="240px"> 2023-05-20, Bridal Veil Falls (Snohomish County, Washington), 01.jpg|[[File:Flag of Washington.svg|20px|Washington]] Bridal Veil Falls (Snohomish) Comet Falls (2844917672).jpg|[[File:Flag of Washington.svg|20px|Washington]] Comet Falls Myrtle Falls (9432568960).jpg|[[File:Flag of Washington.svg|20px|Washington]] Myrtle Falls Mount Rainier National Park Narada Falls Panorama-part3.jpg|[[File:Flag of Washington.svg|20px|Washington]] Narada Falls </gallery> {| |- valign="top" | *[[Affi Falls]] (22) *[[Agathot Falls]] (37) *[[Alpental Falls]] (76) *[[Alta Basin Falls]] (35) *[[Ancient Lake Falls]] (30) *[[Anderson Creek Falls]] (112) *[[Anderson Falls]] (52) *[[Angel Falls (Lewis, Washington)|Angel Falls]] (80) *[[Angel Falls (Skagit, Washington)|Angel Falls]] (39) *[[Angeline Falls]] (139) *[[Ape Canyon Falls]] (213) *[[Apron Falls]] (21) *[[Archer Falls]] (66) *[[Aristine Creek Falls]] (27) *[[Asbestos Creek Falls]] (244) *[[Asbestos Falls]] (17) *[[Babyshoe Falls]] (61) *[[Bacon Lake Falls]] (136) *[[Bald Mountain Falls]] (140) *[[Beanstalk Falls]] (37) *[[Beaver Creek Falls (Pacific)|Beaver Creek Falls]] (34) *[[Beaver Creek Falls (Pend Oreille)|Beaver Creek Falls]] (30) *[[Beaverdale Falls]] (43) *[[Berdeen Falls]] (274) *[[Berry Creek Falls]] (18) *[[Bertha May Falls]] (30) *[[Big Blowout Falls]] (33) *[[Big Creek Falls (King)|Big Creek Falls]] (73) *[[Big Creek Falls (Skamania)|Big Creek Falls]] (34) *[[Big Creek Falls (Snoqualmie)|Big Creek Falls]] (35) *[[Big Devil Falls]] (107) *[[Big Four Falls]] (91) *[[Big Heart Falls]] (369) *[[Big Spring Creek Falls]] (15) *[[Bishop Falls (Washington)|(Bishop Falls]] (27) *[[Blanca Lake Falls]] (363) *[[Blockhouse Falls]] (17) *[[Bloucher Falls]] (38) *[[Blue Glacier Falls]] (122) *[[Blueberry Falls]] (16) *[[Blum Basin Falls]] (305) *[[Boise Creek Falls]] (18) *[[Boston Creek Falls]] (496) *[[Bouck Falls]] (305) *[[Boundary Creek Falls]] (22) *[[Box Canyon Lake Falls]] (114) *[[Brennegan Creek Falls]] (40) *[[Bridal Veil Falls (Snohomish, Washington)|Bridal Veil Falls]] (394) *[[Bridal Veil Falls (Lewis, Washington)|Bridal Veil Falls]] (57) *[[Bridal Veil Falls (Whatcom, Washington)|Bridal Veil Falls]] (55) *[[Brotherhood Falls]] (17) *[[Bryson Falls]] (42) *[[Bulson Creek Falls]] (20) *[[Bunch Creek Falls]] (18) *[[Burnboot Creek Falls]] (15) *[[Buster Brown Falls]] (50) *[[Calligan Creek Falls]] (48) *[[Camp Creek Falls (Washington)|Camp Creek Falls]] (17) *[[Camp Robber Cascades]] (23) *[[Cape Horn Falls]] (183) *[[Carbon Falls]] (62) *[[Careno Falls]] (23) *[[Carter Falls (Washington)|Carter Falls]] (16) *[[Cathedral Falls (Washington)|Cathedral Falls]] (76) *[[Cave Falls (Washington)|Cave Falls]] (98) *[[Cave Ridge Falls]] (107) *[[Cayada Creek Falls]] (45) *[[Cedar Falls (Washington)|Cedar Falls]] (29) *[[Cedar Hollow Falls]] (38) *[[Chambers Creek Falls]] (19) *[[Change Creek Falls]] (109) *[[Chase Draw Falls]] (46) *[[Chenuis Falls]] (87) *[[Cherry Lake Falls]] (24) *[[Chickoon Creek Falls]] (24) *[[Chimney Rock Falls]] (244) *[[Chinook Creek Falls]] (67) *[[Chinook Falls]] (19) *[[Chinook Pass Falls]] (16) *[[Christine Falls]] (21) *[[Clark Creek Falls]] (15) *[[Clear Creek Falls (Washington)|Clear Creek Falls]] (69) *[[Clear Lake Falls]] (16) *[[Cleopatra Falls]] (61) *[[Cloudcap Falls]] (732) *[[Coldwater Falls]] (23) *[[Cole Creek Falls (Washington)|Cole Creek Falls]] (21) *[[Colonial Creek Falls]] (783) *[[Columnar Falls]] (198) *[[Comet Falls]] (141) *[[Confusion Falls]] (41) *[[Cooper Falls (Washington)|Cooper Falls]] (16) *[[Copper Lake Falls]] (47) *[[Cora Falls]] (18) *[[Cougar Creek Falls]] (34) *[[Cougar Falls (Washington)|Cougar Falls]] (31) *[[Covell Creek Falls]] (24) *[[Coyote Basin Falls]] (259) *[[Craig Lakes Falls]] (168) *[[Crater Creek Falls (King)|Crater Creek Falls]] (183) *[[Crater Creek Falls (Pierce)|Crater Creek Falls]] (24) *[[Crater Falls]] (29) *[[Crooked Creek Falls]] (15) *[[Crowder Falls]] (402) *[[Crown Point Falls]] (184) *[[Crystal Falls (Washington)|Crystal Falls]] (18) *[[Crystal Mountain Falls]] (30) *[[Curly Creek Falls]] (24) *[[Curtis Glacier Falls]] (61) *[[Dark Creek Falls]] (55) *[[Davis Creek Falls]] (34) *[[Davis Mountain Falls]] (34) *[[Deadhorse Falls]] (120) *[[Deception Falls (Washington)|Deception Falls]] (29) *[[Deer Creek Falls (Pierce)|Deer Creek Falls]] (19) *[[Deer Creek Falls (Snohomish)|Deer Creek Falls]] (46) *[[Deer Falls]] (26) *[[Delate Creek Falls]] (29) *[[Deming Glacier Falls]] (84) *[[Denman Falls]] (43) *[[Depot Creek Falls]] (289) *[[Depot Valley Falls]] (129) *[[Deschutes Falls]] (15) *[[Devil Creek Falls]] (23) *[[Devil's Maw Falls]] (32) *[[Dewey Creek Falls]] (98) *[[Diablo Falls]] (74) *[[Dickerson Falls]] (15) *[[Dingford Creek Falls]] (30) *[[Domke Falls]] (15) *[[Dosewallips Falls]] (30) *[[Drury Falls]] (386) *[[Duncan Creek Falls]] (15) *[[Dutch Henry Falls]] (34) *[[East Creek Falls]] (39) *[[East Smith Creek Falls]] (66) *[[Echo Chamber Falls]] (19) *[[Eldridge Falls]] (73) *[[Elk Falls (Washington)|Elk Falls]] (63) *[[Emerald Pool Falls]] (18) *[[Eagle Falls (Washington)|Eagle Falls]] (149) *[[Ennis Falls]] (23) *[[Escondido Falls (Washington)|Escondido Falls]] (55) *[[Ethania Falls]] (39) *[[Explorer Falls]] (15) *[[Fairy Falls (Washington)|Fairy Falls]] (207) *[[Fall Creek Falls]] (24) *[[Falls Creek Falls (Lewis, Washington)|Falls Creek Falls]] (51) *[[Falls Creek Falls (Mason, Washington)|Falls Creek Falls]] (46) *[[Falls Creek Falls (Okanogan, Washington)|Falls Creek Falls]] (25) *[[Falls Creek Falls (Pierce, Washington)|Falls Creek Falls]] (31) *[[Falls Creek Falls (Snohomish, Washington)|Falls Creek Falls]] (16) *[[Falls Creek Falls (Skamania, Washington)|Falls Creek Falls]] (102) *[[Falls Lake Falls]] (235) *[[Falls View Falls]] (78) *[[Faraway Falls]] (122) | *[[Feature Show Falls]] (79) *[[Fir Creek Falls]] (69) *[[First Falls]] (15) *[[Fish Ladder Falls]] (36) *[[Fletcher Creek Falls]] (29) *[[Fletcher Falls]] (305) *[[Florence Falls (Washington)|Florence Falls]] (43) *[[Fly Creek Falls]] (25) *[[Franklin Falls]] (46) *[[Frenchman Falls]] (61) *[[Fryingpan Creek Falls]] (35) *[[Fryingpan Glacier Falls]] (140) *[[Gable Falls]] (59) *[[Galena Creek Falls]] (27) *[[Garfield Creek Falls]] (107) *[[Gatton Creek Falls]] (27) *[[Giant Falls]] (111) *[[Gibson Falls]] (33) *[[Gilbert Falls]] (128) *[[Gill Creek Falls]] (30) *[[Glacier Falls]] (78) *[[Glisan Falls]] (61) *[[Goat Falls (Whatcom, Washington)|Goat Falls]] (86) *[[Goat Falls (Lewis, Washington)|Goat Falls]] (122) *[[Goblin Falls]] (91) *[[Gold Run Falls]] (90) *[[Golden Gate Falls]] (36) *[[Gorge Creek Falls (Washington)|Gorge Creek Falls]] (74) *[[Gossamer Falls]] (31) *[[Granite Falls (Washington)|Granite Falls]] (79) *[[Granite Gorge Falls]] (67) *[[Grant Purcell Falls]] (35) *[[Great Falls (Washington)|Great Falls]] (98) *[[Green Lake Falls]] (299) *[[Green Mountain Falls]] (42) *[[Greenleaf Falls]] (24) *[[Greenwood Falls]] (34) *[[Greider Creek Falls]] (87) *[[Hall Creek Falls]] (31) *[[Hall Creek Falls]] (31) *[[Hamma Hamma Falls]] (25) *[[Happy Creek Falls]] (25) *[[Hard Creek Falls]] (53) *[[Hardy Falls]] (27) *[[Headlight Basin Falls]] (30) *[[Heart Lake Falls]] (30) *[[Hearty Falls]] (28) *[[Heather Creek Falls]] (16) *[[Hemlock Creek Falls]] (84) *[[Hidden Creek Falls]] (46) *[[Hidden Falls (Clark, Washington)|Hidden Falls]] (30) *[[Hidden Falls (Grays Harbor, Washington)|Hidden Falls]] (40) *[[Hilding Falls]] (34) *[[Hilt Creek Falls]] (55) *[[Hinter Falls]] (89) *[[Hog Canyon Falls]] (15) *[[Hogsback Falls]] (40) *[[Holden Creek Falls]] (143) *[[Hopkins Creek Falls]] (87) *[[Horseshoe Creek Falls]] (17) *[[Horseshoe Point Falls]] (24) *[[Horsetail Falls (Washington)|Horsetail Falls]] (17) *[[Huckleberry Falls (Pierce, Washington)|Huckleberry Falls]] (28) *[[Huckleberry Falls (Skagit, Washington)|Huckleberry Falls]] (162) *[[Hundred Step Falls]] (71) *[[Hyas Creek Falls]] (46) *[[Illinois Creek Falls]] (36) *[[Imperfection Falls]] (16) *[[Imperial Falls]] (20) *[[Ipsut Falls]] (27) *[[Irene Creek Falls]] (76) *[[Iron Creek Falls]] (111) *[[Iron Horse Falls]] (46) *[[Isabel Falls]] (76) *[[Jackpot Falls]] (49) *[[Jagged Ridge Falls]] (457) *[[Jeanette Falls]] (67) *[[Jennings Falls]] (49) *[[Johannesburg Falls]] (751) *[[John Pierce Falls]] (20) *[[Jordan Creek Falls]] (179) *[[Jug Lake Falls]] (59) *[[Jumbo Mountain Falls]] (61) *[[Junction Falls]] (36) *[[June Lake Falls]] (23) *[[June Lake Falls]] (23) *[[Kamikaze Falls]] (126) *[[Kanim Falls]] (85) *[[Kautz Creek Falls]] (122) *[[Keekwulee Falls]] (52) *[[Kelley Creek Falls]] (28) *[[Ketchum Creek Falls]] (49) *[[Klahanie Falls]] (18) *[[Klinger Grotto Falls]] (18) *[[Kulshan Falls]] (66) *[[La Follette Falls]] (87) *[[Ladder Creek Falls]] (33) *[[Lake Creek Falls (Washington)|Lake Creek Falls]] (51) *[[Lake Fork Falls]] (91) *[[Langfield Falls]] (18) *[[Laramie Creek Falls]] (18) *[[Larrupin Falls]] (41) *[[Laughingwater Falls]] (17) *[[Laura Falls]] (23) *[[Lava Canyon Falls]] (40) *[[Lava Creek Falls]] (110) *[[Lava Divide Falls]] (302) *[[Layng Falls]] (82) *[[Lazy Bear Falls]] (23) *[[Lemah Creek Falls]] (50) *[[Lennox Ridge Falls]] (33) *[[Leroy Creek Falls]] (53) *[[Lila Falls]] (51) *[[Lillian Falls]] (88) *[[Linton Falls (Washington)|Linton Falls]] (47) *[[Little Goose Creek Falls]] (16) *[[Little Mashel Falls]] (28) *[[Little Mineral Falls]] (27) *[[Little Niagara Falls]] (23) *[[Little Trixie Falls]] (30) *[[Little Weber Falls]] (29) *[[Little Wenatchee Falls]] (18) *[[Lone Tree Falls]] (64) *[[Loomis Mountain Falls]] (74) *[[Loowit Falls]] (61) *[[Lost Creek Falls (Washington)|Lost Creek Falls]] (16) *[[Louis Creek Falls]] (507) *[[Lover's Lane Falls]] (16) *[[Lower Alpine Creek Falls]] (23) *[[Lower Bishop Falls]] (23) *[[Lower Box Mountain Lakes Falls]] (44) *[[Lower Chinook Creek Falls]] (41) *[[Lower Chocwich Falls]] (40) *[[Lower Cold Springs Butte Falls]] (23) *[[Lower Copper Creek Falls]] (40) *[[Lower Copper Falls]] (20) *[[Lower Cougar Creek Falls]] (62) *[[Lower Dalles Creek Falls]] (85) *[[Lower Deadhorse Creek Falls]] (24) *[[Lower Denny Creek Cascades]] (16) *[[Lower Dock Butte Falls]] (15) *[[Lower Fan Lake Falls]] (21) *[[Lower Forest Glen Falls]] (21) *[[Lower Foss River Falls]] (90) *[[Lower French Cabin Falls]] (23) *[[Lower Galena Creek Falls]] (30) *[[Lower Hopkins Creek Falls]] (42) *[[Lower Huckleberry Falls]] (21) *[[Lower James Creek Falls]] (32) *[[Lower Klahanie Falls]] (22) *[[Lower Ladds Creek Falls]] (32) *[[Lower Lava Canyon Falls]] (35) *[[Lower Lila Falls]] (21) *[[Lower Lillian Creek Falls]] (58) *[[Lower Marmot Creek Falls]] (28) *[[Lower Morovitz Falls]] (15) | *[[Lower North Fork Falls]] (20) *[[Lower Penoyer Falls]] (20) *[[Lower Quartz Canyon Falls]] (18) *[[Lower Rock Creek Falls]] (93) *[[Lower Sattler Falls]] (37) *[[Lower SMC Falls]] (15) *[[Lower Step Falls]] (37) *[[Lower Sunbeam Falls]] (37) *[[Lower Three Corner Falls]] (16) *[[Lower Twin Falls]] (72) *[[Lower Wallace Falls]] (65) *[[Lower Yozoo Creek Falls]] (19) *[[Mackintosh Falls]] (81) *[[Madison Falls]] (23) *[[Malachite Falls]] (175) *[[Maple Falls]] (18) *[[Marble Creek Falls]] (28) *[[Margaret Falls (Washington)|Margaret Falls]] (411) *[[Marietta Falls (Skagit, Washington)|Marietta Falls]] (46) *[[Marietta Falls (Cowlitz, Washington)|Marietta Falls]] (38) *[[Marmot Creek Falls]] (37) *[[Marsh Creek Falls]] (27) *[[Marten Creek Falls]] (43) *[[Martha Falls]] (204) *[[Martin Falls]] (124) *[[Mary Belle Falls]] (35) *[[Marymere Falls]] (36) *[[May Creek Falls]] (24) *[[Mazama Falls]] (158) *[[McClellan Falls]] (44) *[[McNeely Falls]] (41) *[[Meade Glacier Falls]] (23) *[[Meditation Falls]] (29) *[[Merritt Falls]] (61) *[[Mesachie Falls]] (32) *[[Mesatchee Creek Falls]] (24) *[[Middle Affi Falls]] (18) *[[Middle Anderson Creek Falls]] (33) *[[Middle Berdeen Falls]] (26) *[[Middle Big Creek Falls]] (41) *[[Middle Cataract Falls]] (19) *[[Middle Copper Falls]] (22) *[[Middle Cougar Creek Falls]] (24) *[[Middle Erith Creek Falls]] (18) *[[Middle Falls Creek Falls]] (17) *[[Middle Fork Nooksack Falls]] (25) *[[Middle Fryingpan Creek Falls]] (23) *[[Middle Lava Canyon Falls]] (25) *[[Middle Lemah Creek Falls]] (33) *[[Middle Miller River Falls]] (17) *[[Middle Murhut Falls]] (24) *[[Middle Quartz Creek Falls]] (29) *[[Middle Riley Creek Falls]] (27) *[[Middle Swamp Creek Falls]] (31) *[[Middle Three Corner Falls]] (23) *[[Miller Creek Falls]] (20) *[[Milt Creek Falls]] (244) *[[Mineral Creek Falls]] (20) *[[Mohawk Falls]] (106) *[[Monument Falls (Washington)|Monument Falls]] (44) *[[Morning Star Falls]] (402) *[[Mossy Rock Falls]] (44) *[[Mowich Glacier Falls]] (107) *[[Mowich Falls]] (15) *[[Multnomah Falls]] (24) *[[Murhut Falls]] (47) *[[Myrtle Falls]] (22) *[[Mystery Falls (Washington)|Mystery Falls]] (32) *[[Nahunta Falls]] (84) *[[Nameless Lake Falls]] (15) *[[Narada Falls]] (54) *[[Necktie Falls]] (91) *[[Needle Creek Falls]] (229) *[[Nellie Falls]] (46) *[[Newhalem Creek Falls]] (51) *[[Newhalem Falls]] (85) *[[Nisqually Valley Falls]] (91) *[[Noname Falls]] (26) *[[Nooksack Falls]] (27) *[[North Davis Mountain Falls]] (52) *[[North Fork Falls]] (18) *[[North Fork Rock Creek Falls]] (17) *[[North Union Falls]] (26) *[[Ogilvie Falls]] (28) *[[Ohanapecosh Falls]] (15) *[[Old Government Falls]] (25) *[[Old Guard Falls]] (107) *[[Old Spur Falls]] (29) *[[Olney Falls]] (20) *[[Otter Falls]] (366) *[[Otter Lake Falls]] (48) *[[Outlet Falls]] (21) *[[Oxalis Falls]] (39) *[[Palouse Falls]] (57) *[[Panhandle Falls]] (305) *[[Panther Creek Falls (Washington)|Panther Creek Falls]] (41) *[[Paradise Falls (Washington)|Paradise Falls]] (38) *[[Paradise Glacier Falls]] (61) *[[Paradise Lakes Falls]] (61) *[[Pass Falls]] (15) *[[Paynes Gulch Falls]] (87) *[[Pearl Falls]] (94) *[[Pebble Creek Falls]] (61) *[[Perfection Falls]] (20) *[[Periwee Falls]] (71) *[[Perry Creek Falls]] (31) *[[Petticoat Falls]] (76) *[[Pheeny Creek Falls]] (20) *[[Pinnacle Falls]] (55) *[[Pitchfork Falls (Washington)|Pitchfork Falls]] (244) *[[Pocket Falls]] (17) *[[Pole Falls]] (18) *[[Powerhouse Falls]] (20) *[[Puff Falls]] (41) *[[Purdue Falls]] (34) *[[Purgatory Falls]] (71) *[[Purvis Falls]] (123) *[[Pyroclast Falls]] (72) *[[Racehorse Falls]] (42) *[[Rachel Lake Falls]] (27) *[[Rachor Falls]] (94) *[[Railroad Creek Falls]] (33) *[[Rainbow Falls (Whatcom)|Rainbow Falls]] (45) *[[Rainbow Falls (Lewis)|Rainbow Falls]] (49) *[[Rainy Lake Falls]] (259) *[[Rampart Falls]] (196) *[[Ranger Falls]] (52) *[[Rat Trap Falls]] (35) *[[Rattlesnake Falls]] (28) *[[Red Rock Falls]] (113) *[[Rhode Creek Falls]] (47) *[[Riley Creek Falls]] (34) *[[Roaring Creek Falls]] (15) *[[Rock Creek Falls (Mason, Washington)|Rock Creek Falls]] (38) *[[Rock Creek Falls (King, Washington)|Rock Creek Falls]] (331) *[[Rock Creek Falls (Cowlitz, Washington)|Rock Creek Falls]] (33) *[[Rock Gnome Falls]] (23) *[[Rockflow Canyon Falls]] (61) *[[Rocky Brook Falls]] (105) *[[Rocky Run Falls]] (56) *[[Rodney Falls]] (24) *[[Roosevelt Falls]] (122) *[[Rotten Log Falls]] (18) *[[Roush Creek Falls]] (610) *[[Royal Basin Falls]] (19) *[[Ruby Falls]] (16) *[[Rucker Falls]] (305) *[[Rush Creek Falls]] (61) *[[Rusho Creek Falls]] (154) *[[Russell Glacier Falls]] (209) *[[San Juan Falls]] (223) *[[Sarvant Falls]] (198) *[[Sattler Falls]] (30) *[[Scenic Falls (Washington)|Scenic Falls]] (34) *[[Schoeffel Creek Falls]] (46) *[[Seahpo Peak Falls]] (671) | *[[Sequestered Falls]] (17) *[[Seymour Peak Falls]] (28) *[[Sheep Canyon Falls]] (27) *[[Shoestring Falls]] (291) *[[Sholes Creek Falls]] (50) *[[Shooting Stars Falls]] (61) *[[Shriner Falls]] (52) *[[Shriner Fork Cascades]] (38) *[[Signal Peak Falls]] (91) *[[Silver Falls (Lewis, Washington)|Silver Falls]] (29) *[[Silver Falls (Chelan, Washington)|Silver Falls]] (37) *[[Silver Falls (Whatcom,Washington)|Silver Falls]] (32) *[[Skookum Falls]] (112) *[[Slip And Slide Falls]] (37) *[[Sluiskin Falls]] (47) *[[SMC Falls]] (99) *[[Smith Creek Falls (Washington)|Smith Creek Falls]] (49) *[[Snoqualmie Falls]] (82) *[[Snoquera Falls]] (146) *[[Snow Creek Falls (Washington)|Snow Creek Falls]] (17) *[[Snow Gulch Falls]] (22) *[[Snowgrass Falls]] (83) *[[Snowshed Falls]] (47) *[[Snowshoe Falls (Washington)|Snowshoe Falls]] (46) *[[Sol Duc Falls]] (15) *[[Source Lake Falls]] (37) *[[South Clear Creek Falls (Washington)|South Clear Creek Falls]] (27) *[[South Dog Mountain Falls]] (39) *[[Spectacle Basin Falls]] (20) *[[Spectacle Lake Falls]] (16) *[[Spencer Creek Falls]] (15) *[[Spoon Creek Falls]] (28) *[[Spray Falls (Washington)|Spray Falls]] (108) *[[St. Louis Falls]] (30) *[[Steamboat Falls]] (18) *[[Steeep Creek Falls]] (16) *[[Step Falls (Washington)|Step Falls]] (21) *[[Stevens Creek Falls]] (48) *[[Straight Creek Falls]] (20) *[[Strandberg Falls]] (36) *[[Strawberry Mountain Falls]] (76) *[[Sudden Valley Falls]] (28) *[[Suiattle Falls]] (244) *[[Sulphide Basin Falls]] (305) *[[Sulphide Creek Falls]] (665) *[[Sulphur Creek Falls]] (57) *[[Summer Falls]] (28) *[[Sunbeam Falls]] (41) *[[Sunday Falls]] (114) *[[Swamp Creek Falls (Chelan)|Swamp Creek Falls]] (84) *[[Swamp Creek Falls (Whatcom)|Swamp Creek Falls]] (198) *[[Swampy Meadows Falls]] (16) *[[Sweet Creek Falls (Washington)|Sweet Creek Falls]] (18) *[[Switchback Cascades]] (36) *[[Switchback Falls]] (16) *[[Sydney Falls]] (59) *[[Tahoma Cascades]] (18) *[[Taos Creek Falls]] (27) *[[Tato Falls]] (18) *[[Tatoosh Falls]] (84) *[[Teeley Falls]] (45) *[[Teepee Falls]] (16) *[[Tennant Falls]] (47) *[[Third Beach Falls]] (36) *[[Thunder Falls (Washington)|Thunder Falls]] (25) *[[Tillicum Point Falls]] (51) *[[Tilton River Falls]] (18) *[[Timonium Creek Falls]] (23) *[[Timonium Falls]] (37) *[[Tin Cup Joe Falls]] (141) *[[Tin Mine Falls]] (18) *[[Tokaloo Falls]] (122) *[[Tolmie Creek Falls]] (50) *[[Torment Falls]] (439) *[[Trappers Peak Falls]] (93) *[[Tribulation Falls]] (84) *[[Triple Creek Falls]] (26) *[[Triple Falls (Washington)|Triple Falls]] (17) *[[Trixie Falls]] (26) *[[Troublesome Falls]] (34) *[[Twin Creek Falls (Washington)|Twin Creek Falls]] (28) *[[Twin Falls (Clark)|Twin Falls]] (20) *[[Twin Falls (King)|Twin Falls]] (70) *[[Twin Falls (Skamania)|Twin Falls]] (16) *[[Twin Falls (Snohomish)|Twin Falls]] (42) *[[Twin Falls (Whatcom)|Twin Falls]] (177) *[[Twin Lakes Falls]] (76) *[[Twist Falls]] (32) *[[Tyee Falls]] (91) *[[Union Creek Falls]] (20) *[[Upper Alpine Creek Falls]] (364) *[[Upper Anderson Creek Falls]] (40) *[[Upper Blum Lakes Falls]] (84) *[[Upper Boulder Creek Falls]] (30) *[[Upper Cedar Falls]] (30) *[[Upper Chinook Creek Falls]] (28) *[[Upper Clear Creek Falls]] (23) *[[Upper East Smith Creek Falls]] (40) *[[Upper Eunice Lake Falls]] (22) *[[Upper Falls (Washington)|Upper Falls]] (15) *[[Upper Falls Creek Falls]] (47) *[[Upper Foss River Falls]] (122) *[[Upper French Cabin Falls]] (24) *[[Upper Green Lake Falls]] (28) *[[Upper Hilt Creek Falls]] (46) *[[Upper John Pierce Falls]] (48) *[[Upper Lava Canyon Falls]] (17) *[[Upper Lemah Valley Falls]] (46) *[[Upper Lewis River Falls]] (18) *[[Upper Margaret Falls]] (110) *[[Upper Martin Creek Falls]] (45) *[[Upper Pin Creek Falls]] (38) *[[Upper Quartz Creek Falls]] (30) *[[Upper Sheep Canyon Falls]] (31) *[[Upper Snow Creek Falls (Washington)|Upper Snow Creek Falls]] (46) *[[Upper Stevens Creek Falls]] (114) *[[Upper Straight Creek Falls]] (16) *[[Upper Sunbeam Falls]] (23) *[[Upper Three Corner Falls]] (29) *[[Upper Wallace Falls]] (79) *[[Upper Walupt Creek Falls]] (19) *[[Valkyrie Falls]] (183) *[[Van Trump Falls]] (58) *[[Veta Creek Falls]] (52) *[[Victor Falls]] (21) *[[Vincent Creek Falls]] (76) *[[Virginia Falls (Washington)|Virginia Falls]] (15) *[[Viviane Falls]] (61) *[[Vortex Falls]] (49) *[[Wallace Falls]] (119) *[[Walrupt Creek Falls]] (67) *[[Warm Creek Falls]] (183) *[[Washington Cascades Falls]] (28) *[[Washington Falls]] (16) *[[Washout Falls]] (42) *[[Weeks Falls]] (23) *[[Wells Creek Falls]] (28) *[[West Quartz Creek Falls]] (38) *[[Whinnimic Falls]] (102) *[[White Chuck Glacier Falls]] (76) *[[White Glacier Falls]] (434) *[[Wild Dare Falls]] (119) *[[Wildcat Falls (Washington)|Wildcat Falls]] (69) *[[Williwakas Falls]] (52) *[[Willow Creek Falls (Washington)|Willow Creek Falls]] (49) *[[Wilson Glacier Falls]] (96) *[[Windy Gap Falls]] (15) *[[Wise Falls]] (26) *[[Wolf Creek Falls (Washington)|Wolf Creek Falls]] (37) *[[Wonder Falls]] (20) *[[Wright Creek Falls (Washington)|Wright Creek Falls]] (18) *[[Yakima Park Falls]] (63) *[[Yawning Falls]] (38) *[[Zenith Falls]] (29) *[[Zigzag Falls (Washington)|Zigzag Falls]] (27) |} ===={{West Virginia}}==== [[File:Blackwater Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of West Virginia.svg|20px|West Virginia]] Blackwater Falls]] {| |- valign="top" | *[[Batman Dome Falls]] (94) *[[Blackwater Falls]] (17) *[[Bowen Falls (West Virginia)|Bowen Falls]] (43)<ref name="DZ" /> *[[Cathedral Falls (West Virginia)|Cathedral Falls]] (24) *[[Craig Branch Falls]] (24) | *[[Crookshank Pit Falls]] (30)<ref name="DZ" /> *[[Dowdy Creek Falls]] (27) *[[Falls Runs Falls (West Virginia)|Falls Runs Falls]] (21) *[[Lower Hills Creek Falls]] (19) *[[Monster Falls]] (32) | *[[Perseverance Dome Falls]] (163)<ref name="DZ" /> *[[Philosopher Dome Falls]] (118)<ref name="DZ" /> *[[Suicide Falls]] (42) *[[Tunnelton Falls]] (21) *[[Waterfall Room Falls]] (15)<ref name="DZ" /> |} ===={{Wisconsin}}==== {| |- valign="top" | *[[Big Manitou Falls]] (50) *[[Long Slide Falls]] (15) *[[Morgan Falls]] (21) | *[[Potato River Falls]] (27) *[[Smalley Falls]] (15) |} ===={{Wyoming}}==== [[File:YellowstonefallJUN05.JPG|thumb|[[File:Flag of Wyoming.svg|20px|Wyoming]] Lower Yellowstone Falls]] {| |- valign="top" | *[[Albright Falls]] (32) *[[Anniversary Falls]] (50) *[[Beartooth Falls]] (24) *[[Birdseye Falls]] (32) *[[Bridal Veil Falls (Wyoming)|Bridal Veil Falls]] (30) *[[Brooks Lake Creek Falls]] (37) *[[Bucking Mule Falls]] (55) *[[Citadel of Asgard Falls]] (41) *[[Colonnade Falls]] (31) *[[Columbine Cascade]] (44) *[[Confirmation Falls]] (21) *[[Crazy Creek Falls (Wyoming)|Crazy Creek Falls]] (37) *[[Crecelius Cascade]] (27) *[[Crystal Falls (Wyoming)|Crystal Falls]] (24) *[[Dunanda Falls]] (35) *[[Enchantress Falls]] (29) *[[Fairy Falls (Wyoming)|Fairy Falls]] (70) *[[Fox Creek Falls]] (37) *[[Fraternal Falls]] (15) *[[Gates of Valhalla Falls]] (32) *[[Gibbon Falls]] (20) *[[Golden Fleece Falls]] (30) | *[[Granite Falls (Wyoming)|Granite Falls]] (15) *[[Hidden Falls (Wyoming)|Hidden Falls]] (56) *[[Ishawooa Falls]] (24) *[[Kepler Cascades]] (18) *[[Looking Glass Falls]] (20) *[[Lost Creek Falls (Wyoming)|Lost Creek Falls]] (16) *[[Lower Lewis Canyon Falls]] (17) *[[Lower Yellowstone Falls]] (94) *[[Mist of the Trident Falls]] (37) *[[Morning Falls]] (27) *[[Mystic Falls (Wyoming)|Mystic Falls]] (23) *[[Odin Falls]] (16) *[[Osprey Falls]] (54) *[[Ouzel Falls]] (69) *[[Park Rapids]] (49) *[[Plateau Falls (Wyoming)|Plateau Falls]] (29) *[[Popo Agie Falls]] (37) *[[Porcupine Falls]] (37) *[[Rapunzel Falls]] (171) *[[Recherche Falls]] (53) *[[Shoal Falls]] (49) *[[Shoshoka Falls]] (73) | *[[Silver Cord Cascade]] (158) *[[Silver Scarf Falls]] (61) *[[Slide Creek Falls (Wyoming)|Slide Creek Falls]] (114) *[[Sweetwater Creek Falls]] (49) *[[Tempest Falls]] (42) *[[Terraced Falls]] (39) *[[Tower Fall]] (34) *[[Twilight Falls]] (61) *[[Twin Falls (Wyoming)|Twin Falls]] (50) *[[Twister Falls (Wyoming)|Twister Falls]] (17) *[[Undine Falls]] (21) *[[Union Falls]] (45) *[[Upper Dawn Cascades]] (21) *[[Upper Falls (Wyoming)|Upper Falls]] (37) *[[Upper Lewis Canyon Falls]] (34) *[[Upper Yellowstone Falls]] (33) *[[Vest Falls]] (50) *[[Virginia Cascade]] (23) *[[Wilderness Falls (Wyoming)|Wilderness Falls]] (85) *[[Zephyr Falls]] (73) |} ==[[Okeania]]== ==={{Aostralia}}=== ====[[File:Flag of New South Wales.svg|20px|border|New South Wales]] [[Sukembre-Nevez|New South Wales]]==== [[File:A371, Oxley Wild Rivers National Park, Australia, Wollomombi Falls, 2007.JPG|thumb|[[File:Flag of New South Wales.svg|20px|New South Wales]] Wollomombi Falls]] {| |- valign="top" | *[[Allans Falls]] (27) *[[Annie Sawtell Cascades]] (16) *[[Apsley Falls]] (50) *[[Basket Swamp Falls]] (30) *[[Bean Creek Falls]] (25) *[[Belmore Falls]] (160) *[[Bindook Falls]] (200) *[[Black Gangs Falls]] (30) *[[Bona Vista Falls]] (38) *[[Bong Bong Waterfall]] (40) *[[Boonoo Boonoo Falls]] (140) *[[Boundary Creek Falls]] (335) *[[Box Creek Falls]] (105) *[[Breretons Falls]] (152) *[[Bridal Veil Falls (New South Wales)|Bridal Veil Falls]] (51) *[[Bulga Falls]] (168) *[[Bungonia Falls]] (70) *[[Burrows Falls]] (168) *[[Canyon Falls (Aostralia)|Canyon Falls]] (50) *[[Carrington Falls]] (82) *[[Casuarina Falls]] (210) *[[Chaelundi Falls]] (168) *[[Clover Falls]] (35) *[[Crystal Shower Falls]] (35) *[[Curracurrong Creek Falls]] (80) *[[Dangar Falls]] (30) *[[Dangars Falls]] (120) *[[Den Fenella Waterfall]] (20) | *[[Dilgry Falls]] (183) *[[Doughboy Creek Falls]] (244) *[[Dundungra Falls]] (34) *[[Dungeon Falls]] (100) *[[Ebor Falls]] (115) *[[Ellenborough Falls]] (160) *[[Endrick River Falls]] (55) *[[Fitzroy Falls]] (117) *[[Gap Creek Falls]] (40) *[[Gerringong Falls]] (180) *[[Gleniffer Falls]] (247) *[[Gordon Falls]] (152) *[[Govetts Leap]] (164) *[[Grove Creek Falls]] (70) *[[Horseshoe Falls (New South Wales)|Horseshoe Falls]] (153) *[[Katoomba Falls]] (165) *[[Kellys Falls]] (100) *[[Lady Hordern Falls]] (76) *[[Last Effort Falls]] (25) *[[Last Effort Falls]] (25) *[[Leaning Rock Falls]] (213) *[[Leura Falls]] (43) *[[Lower Apsley Falls]] (50) *[[Manandoo Falls]] (122) *[[Marengo Falls]] (261) *[[Mihi Falls]] (125) *[[Millnigang Falls]] (149) *[[Minnamurra Falls]] (75) | *[[Mirrong Falls]] (50) *[[Morong Falls]] (219) *[[Morong Falls]] (219) *[[Mulangong Falls]] (20) *[[Newell Falls]] (122) *[[Norfolk Falls]] (35) *[[Oaky Falls]] (101) *[[Protesters Falls]] (30) *[[Protesters Falls]] (30) *[[Rob Roy Falls]] (61) *[[Rockhill Creek Falls]] (100) *[[Second Falls (New South Wales)|Second Falls]] (22) *[[Sherrard Falls]] (25) *[[Silver Cascades]] (20) *[[Sixty Foot Falls (Sukembre-Nevez)|Sixty Foot Falls]] (18) *[[Stockyard Creek Falls]] (107) *[[Tianjara Falls]] (64) *[[Tinebank Creek Falls]] (85) *[[Tomat Falls]] (213) *[[Tristania Falls]] (20) *[[Tuntable Falls]] (98) *[[Uloola Falls]] (15) *[[Undercliffe Falls]] (61) *[[Upper Falls (New South Wales)|Upper Falls]] (66) *[[Valentine Falls]] (122) *[[Wentworth Falls (New South Wales)|Wentworth Falls]] (187) *[[Wollomombi Falls]] (225) |} ====[[File:Flag of the Northern Territory.svg|20px|border|Northern Territory]] [[Tiriad an Norzh|Northern Territory]]==== *[[Jim Jim Falls]] (213) ===={{Queensland}}==== [[File:A223, Girringun National Park, Australia, Wallaman Falls, 2007.JPG|thumb|upright 1.4|[[File:Flag of Queensland.svg|20px|Queensland]] Wallaman Falls]] {| |- valign="top" | *[[Adeline Falls]] (250) *[[Annan River Falls]] (30) *[[Attie Creek Falls]] (25) *[[Barron Falls]] (125) *[[Blencoe Falls]] (320) *[[Bloomfield Falls]] (73) *[[Bobbin Bobbin Falls]] (232) *[[Bridal Veil Falls (Queensland)|Bridal Veil Falls]] (125) *[[Cannabullen Falls]] (70) *[[Daggs Falls]] (38) *[[Dooloomai Falls]] (60) *[[Emerald Creek Falls]] (131) *[[Festoon Falls]] (25) | *[[Garrawalt Falls]] (122) *[[Jourama Falls]] (213) *[[Kiamba Falls]] (20) *[[Larapinta Falls]] (79) *[[Massey Falls]] (215) *[[McGrory Falls]] (50) *[[Mena Creek Falls]] (15) *[[Millstream Falls]] (20) *[[Millstream Falls]] (20) *[[Morans Falls]] (79) *[[Mungali Falls]] (90) *[[Murray Falls]] (30) *[[Nandroya Falls]] (50) | *[[Purling Brook Falls]] (109) *[[Queen Mary Falls]] (40) *[[Raspberry Falls]] (229) *[[Roaring Meg Falls]] (50) *[[Spring Creek Falls]] (75) *[[Stony Creek Falls]] (122) *[[Surprise Creek Falls]] (219) *[[Tully Falls]] (160) *[[Vine Creek Falls]] (30) *[[Vine Creek Falls]] (30) *[[Wallaman Falls]] (268) *[[Zoe Falls]] (30) |} ===={{Tasmania}}==== [[File:Montezuma Falls.jpg|thumb|[[File:Flag of Tasmania.svg|20px|Tasmania]] Montezuma Falls]] {| |- valign="top" | *[[Abscida Falls]] (100) *[[Adamson Falls]] (73) *[[Angel Falls (Tasmania)|Angel Falls]] (213) *[[Arndell Falls]] (61) *[[Billy Brown Falls]] (50) *[[Blushrock Falls]] (61) *[[Bridal Veil Falls (Tasmania)|Bridal Veil Falls]] (17) *[[Bridal Veil Falls (Tasmania)|Bridal Veil Falls]] (17) *[[Champagne Falls (Tasmania)|Champagne Falls]] (15) *[[Commonwealth Creek Falls]] (91) *[[D'Alton Falls]] (30) *[[Delaneys Falls]] (25) *[[Dip Falls]] (24) *[[Feather Falls]] (85) *[[Georges Falls]] (46) *[[Grail Falls]] (49) *[[Harridge Falls]] (30) *[[Hartnett Falls]] (21) *[[Havelock Falls]] (18) *[[Heises Falls]] (107) *[[Horeb Falls]] (137) *[[Horsetail Falls (Tasmania)|Horsetail Falls]] (50) *[[Hutchinsons Falls]] (168) | *[[Judd's Falls]] (183) *[[Kiernans Falls]] (15) *[[Lomatia Falls]] (55) *[[Lost Falls]] (94) *[[Lovers Falls]] (30) *[[Lower Hartz Falls]] (158) *[[Mathinna Falls]] (68) *[[McLean Falls]] (91) *[[Meander Falls]] (130) *[[Meetus Falls]] (40) *[[Milligan Falls]] (94) *[[Minnow Falls]] (162) *[[Montezuma Falls]] (104) *[[Narrawa Creek Falls]] (116) *[[Nelson Falls]] (30) *[[New Town Falls]] (40) *[[Parsons Falls]] (21) *[[Pelverata Falls]] (85) *[[Plateau Falls (Tasmania)|Plateau Falls]] (183) *[[Quaile Falls]] (90) *[[Ralphs Falls]] (90) *[[Reuben Falls]] (30) *[[Reynold Falls]] (50) | *[[Rufus Falls]] (213) *[[Russell Falls]] (50) *[[Silver Falls (Wellington Park, Tasmania)|Silver Falls]] (61) *[[Silver Falls (Lynch Reserve, Tasmania)|Silver Falls]] (34) *[[Sir John Falls]] (30) *[[Skew Falls]] (90) *[[Slippery Falls]] (37) *[[Smoko Falls]] (37) *[[Snug Falls]] (27) *[[Sprent Falls]] (26) *[[St Columbia Falls]] (94) *[[Tier Creek Falls]] (85) *[[Upper Abscida Falls]] (70) *[[Upper Holwell Falls]] (50) *[[Upper Marriotts Falls]] (30) *[[V C Falls]] (76) *[[Vanishing Falls]] (90) *[[Warners Falls]] (46) *[[Waterfall Bay Falls]] (122) *[[Wellington Falls]] (46) *[[Willies Falls]] (40) *[[Winterbrook Falls]] (200) |} ===={{Victoria (Aostralia)}}==== *[[Piemans Falls]] (234) ===[[Restr:Flag of Hawaii.svg|20px|border|Hawaii]] [[Hawaii|Enezeg Hawaii (SUA)]]=== [[File:Akakafalls-hawaii.jpg|thumb|[[File:Flag of Hawaii.svg|20px|Hawaii]] Akaka Falls]] {| |- valign="top" | *[['Opaeka'a Falls]] (46) *[[Akaka Falls]] (129) *[[Alelele Falls]] (61) *[[Alelele Falls]] (61) *[[Boiling Pots]] (18) *[[Hanakapiai Falls]] (91) *[[Hawaii Falls]] (18) *[[Hi'ilawe Falls]] (442) *[[Hinalele Falls]] (61) *[[Honomanu Falls]] (85) | *[[Hoolea Falls]] (15) *[[Ka'au Crater Falls]] (73) *[[Kaapahu Falls]] (61) *[[Kahili Falls]] (76) *[[Kahiwa Falls]] (660) *[[Kaimu Falls]] (329) *[[Kanahuali'i Falls]] (67) *[[Lauiole Falls]] (30) *[[Lower Hanawi Falls]] (30) *[[Makahiku Falls]] (61) | *[[Manawaiopuna Falls]] (122) *[[Manoa Falls]] (50) *[[Oloʻupena Falls]] (900)<ref>An uhelañ en SUA hag ar 4{{vet}} uhelañ er bed.</ref> *[[Papalaua Falls]] (501) *[[Pu'uka'oku Falls]] (840)<ref>An 8{{vet}} uhelañ er bed.</ref> *[[Punalulu Falls]] (828040) *[[Rainbow Falls (Hawaii)|Rainbow Falls]] (24) *[[Waihīlau Falls]] (792) *[[Wailua Falls]] (53) |} ==={{Zeland-Nevez}}=== {| |- valign="top" | *[[Acheron Passage Falls]] (90) *[[Acland Falls]] (15) *[[Alice Falls]] (56) *[[Anticline Creek Falls]] (24) *[[Arch Falls]] (2184) *[[Barrier Falls]] (70) *[[Bascand Falls]] (144) *[[Basin Creek Falls (Zeland-Nevez)|Basin Creek Falls]] (24) *[[Bells Falls]] (31) *[[Bent Burn Falls]] (84) *[[Big Cascade Creek Falls]] (8404) *[[Billy Goat Falls]] (180) *[[Blacklock Stream Falls]] (66) *[[Bluff Stream Falls]] (15) *[[Boulder River Falls]] (64) *[[Boundary Stream Falls]] (16) *[[Bowen Falls (Zeland-Nevez)|Bowen Falls]] (162) *[[Bowmar Falls]] (425) *[[Bridal Veil Falls (Gisborne, Zeland-Nevez)|Bridal Veil Falls]] (15) *[[Bridal Veil Falls (Otago, Zeland-Nevez)|Bridal Veil Falls]] (25) *[[Bridal Veil Falls (Zeland-Nevez)|Bridal Veil Falls]]<ref>Anvet Linton Falls ivez.</ref> (260) *[[Bridal Veil Falls (Waikato|Bridal Veil Falls]] (55) *[[Brides Veil Waterfall]] (80) *[[Browne Falls]] (836) *[[Burn Creek Falls]] (30) *[[Cabin Boy Falls]] (701) *[[Camera Flat Falls]] (105) *[[Candlestick Stream Falls]] (35) *[[Cannibal Falls]] (22) *[[Caples River Falls]] (46) *[[Carew Falls]] (30) *[[Cascade Creek Falls]] (100) *[[Chamois Stream Falls]] (40) *[[Cleve Garth Falls]] (365) *[[Cloudmaker Falls]] (47) *[[Crawshaw Falls]] (84) *[[Dale Creek Falls]] (112) *[[Dart Stream Falls]] (25) *[[Dawson Falls (Zelans-Nevez)Dawson Falls]] (16) *[[De Lambert Falls]] (59) *[[Dead Horse Creek Falls]] (20) *[[Detour Rivulet Falls]] (2780) *[[Devil's Punchbowl Creek Falls]] (23) *[[Devil's Punchbowl Falls (Zeland-Nevez)|Devil's Punchbowl Falls]] (112) *[[Diana Falls]] (15) *[[Discovery Stream Falls]] (30) *[[Dog Stream Waterfall]] (41) *[[Dorothy Falls]] (64) *[[Double Falls (Waikato)|Double Falls]] (30) *[[Dudleigh Falls]] (30) *[[Durwards Falls]] (50) *[[Edwards River Falls]] (20) *[[Elizabeth Stream Falls]] (50) *[[Eugenie Stream Falls]] (50) *[[Fairy Falls (Zeland-Nevez)|Fairy Falls]] (61) *[[Falls Creek Falls (West Coast,Zeland-Nevez)|Falls Creek Falls]] (27) *[[Falls Creek Falls (Northland, Zeland-Nevez)|Falls Creek Falls]] (100) *[[Fantail Falls]] (23) *[[Five Mile Creek Falls]] (40) *[[Flower Falls]] (76) *[[Foster Stream Falls]] (35) *[[Front Basin Stream Falls]] (40) *[[Giant Gate Falls]] (30) *[[Gilkison Falls]] (518) *[[Glacier Burn Falls]] (579) *[[Gorge Creek Falls (Tasman, Zeland-Nevez)|Gorge Creek Falls]] (50) *[[Good Luck Creek Falls]] (70) *[[Green Gate Creek Falls]] (28) *[[Griffin Creek Falls 1]] (41) *[[Griffin Creek Falls 2]] (48) *[[Gully Falls]] (20) *[[Halpin Creek Falls]] (76) *[[Hanging Valley Creek Falls]] (43) *[[Heads Leap]] (200) *[[Heruheru Stream Falls]] (70) *[[Hidden Falls (Zeland-Nevez)|Hidden Falls]] (31) *[[Hinakiwawahia Stream Falls]] (35) *[[Hoodoo Creek Falls]] (15) *[[Houheria Stream Falls]] (15) *[[Hukanui Stream Falls]] (19) *[[Humboldt Falls]] (275) *[[Hunter Creek Falls]] (86) *[[Hunua Falls]] (30) *[[Hut Stream Falls]] (224) *[[Ida Falls]] (57) *[[Ihumeka Stream Falls]] (27) *[[Iris Burn Waterfall]] (15) *[[Isis Stream Falls]] (30) *[[Jervois Glacier Falls]] (150) *[[Jumping Creek Falls]] (200) *[[Kaimonona Stream Falls]] (59) *[[Kaipowhata Creek Falls]] (24) *[[Kaitangataa Stream Falls]] (26) *[[Kaiwhakauka Falls]] (16) *[[Kakahotoa Stream Falls]] (3500) *[[Kakariki Stream Falls]] (50) *[[Karamatura Falls]] (30) *[[Karekare Falls]] (57) | *[[Katie Creek Falls]] (160) *[[Kitakita Falls]] (75) *[[Korako Falls]] (300) *[[Korokoro Falls]] (22) *[[Lake Browning Falls]] (10022) *[[Lake Quill Falls]] (351) *[[Lake Unknown Falls]] (680) *[[Larkins Creek Falls]] (28) *[[Lily Falls]] (21) *[[Little Homer Falls]] (60) *[[Lower Bent Burn Falls]] (62) *[[Lower Hot Spring Creek Falls]] (86) *[[Lower Mangapapa Stream Falls]] (24) *[[Lower Mangarangiora Stream Falls]] (30) *[[Lower Mangatawai Stream Falls]] (15) *[[Lower Pyke Creek Falls]] (36) *[[Lower Takahe Stream Falls]] (50) *[[Lower Te Kei Stream Falls]] (23) *[[Lower Tindill Stream Falls]] (53) *[[Lower Tui Creek Falls]] (69) *[[Lower Waihua River Falls]] (15) *[[Lower Waitakere Falls]] (19) *[[Lower Whirling Water Falls]] (62) *[[Mac Falls]] (15) *[[Mackay Falls]] (25) *[[Makaretu Stream Falls]] (21) *[[Makuriwao Stream Falls]] (36) *[[Mangakapua Stream Falls]] (18) *[[Mangamate Falls]] (15) *[[Mangaone Stream Falls]] (31) *[[Mangatahae Stream Falls]] (34) *[[Marjorie Falls]] (150) *[[Marokopa Falls]] (35) *[[Martyr River Falls]] (36) *[[Mason River Falls]] (40) *[[Matapeka Falls]] (37) *[[Matawai Falls]] (290) *[[McKenzie Falls]] (53) *[[McLean Falls]] (22) *[[McLeod Stream Falls]] (92) *[[Mid Basin Stream Falls]] (50) *[[Middle Halpin Creek Falls]] (42) *[[Middle Takahe Creek Falls]] (50) *[[Middle Tui Creek Falls]] (30) *[[Middle Waipaoa Stream Falls]] (30) *[[Middle Whirling Water Falls]] (32) *[[Mike River Falls 1]] (65) *[[Mike River Falls 2]] (35) *[[Mokau Falls]] (37) *[[Momahaki Falls]] (15) *[[Montgomerys Creek Falls]] (52) *[[Morgan River Falls]] (35) *[[Morrison Stream Falls]] (32) *[[Mount Damper Falls]] (74) *[[Mount Taurus Falls]] (400) *[[Murdoch Falls]] (20) *[[Nimblewill Falls]] (244) *[[Nimrod Stream Falls]] (15) *[[Nob Creek Falls]] (58) *[[Nuhaka River Falls]] (26) *[[Okoeke Stream Falls]] (34) *[[Olivine Falls]] (71) *[[Omanawa Falls]] (35) *[[Omaru Falls]] (45) *[[Opau Stream Falls]] (20) *[[Orataura Stream Falls]] (48) *[[Outlaw Stream Falls]] (43) *[[Overshot Waterfall]] (262) *[[Owhiritoa Stream Falls]] (50) *[[Papakorito Falls]] (20) *[[Paradise Creek Falls]] (55) *[[Paranui Falls]] (24) *[[Parson Stream Falls]] (25) *[[Parsons Waterfall]] (66) *[[Pegleg Creek Falls]] (40) *[[Percy Waterfall]] (20) *[[Perehia Stream Falls]] (190) *[[Pine Creek Falls (Zeland-Nevez)|Pine Creek Falls]] (20) *[[Piroa Falls]] (20) *[[Price Falls]] (75) *[[Prospectors Creek Falls]] (7525) *[[Pukeko Stream Falls]] (50) *[[Pungahuru Falls]] (25) *[[Purakaunui Falls]] (20) *[[Rainbow Falls (Zeland-Nevez)|Rainbow Falls]] (25) *[[Raumanga Falls]] (15) *[[Restless Torrent Falls]] (72) *[[Ridge Creek Falls]] (52) *[[Roaring Billy Falls]] (30) *[[Roaring Billy Falls]] (30) *[[Rope Creek Cascades]] (17) *[[Saint James Falls]] (17110 *[[Saints Creek Falls]] (165) *[[Seven Mile Creek Falls]] (55) *[[Shine Falls]] (58) *[[Slip Stream Falls]] (20) *[[Snow White Glacier Falls]] (247) *[[Solitary Falls]] (680) | *[[South Branch Blue River Falls]] (33) *[[South Fork Rough Creek Falls]] (118) *[[Sphinx Creek Falls]] (20) *[[Spray Creek Falls]] (100) *[[Stag Creek Falls]] (25) *[[Stella Falls]] (128) *[[Stewart Falls]] (90) *[[Stirling Creek Falls]] (60) *[[Stirling Falls]] (151) *[[Strata Falls]] (58) *[[Sutherland Falls (Zeland-Nevez)|Sutherland Falls]] (580) *[[Taheke Falls]] (46) *[[Talc Creek Falls]] (33) *[[Tangoio Falls]] (25) *[[Tar Pot Creek Falls]] (95) *[[Tarawera Falls]] (65) *[[Tarn Creek Falls]] (18) *[[Tauranga Taupo River Falls]] (50) *[[Tauwhare Falls]] (41) *[[Tawarau Falls]] (25) *[[Te Ana Falls]] (20) *[[Te Kahukuri Stream Falls]] (70) *[[Te Korokoroowhaitiri Stream Falls]] (31) *[[Te Pohue Waterfall]] (17) *[[Te Reinga Falls]] (35) *[[Te Rerehautai Falls]] (24) *[[Te Rerepahupahu Falls]] (60) *[[Terror Falls]] (750) *[[The Cascades (Zeland-Nevez)|The Cascades]] (20) *[[Third Mate Falls]] (50) *[[Thunder Creek Falls]] (96) *[[Tieke Falls]] (37) *[[Topsy Falls]] (37) *[[Totarapapa Falls]] (43) *[[Travers Falls]] (15) *[[Tuawhai Stream Falls]] (33) *[[Tumbling Torrent Falls]] (162) *[[Turner Falls (Zeland-Nevez)|Turner Falls]] (384) *[[Twin Creek Falls 1 (Zeland-Nevez)|Twin Creek Falls]] (25) *[[Twin Creek Falls 2 (Zeland-Nevez)|Twin Creek Falls]] (38) *[[Twin Falls (Canterbury, Zeland-Nevez)|Twin Falls]] (70) *[[Twin Falls (Otago, Zeland-Nevez)|Twin Falls]] (251) *[[Twin Falls (Southland, Zeland-Nevez)|Twin Falls]] (140) *[[Unser Fritz Falls]] (410) *[[Upper Alexander McKay Falls]] (50) *[[Upper Halpin Creek Falls]] (35) *[[Upper Hot Spring Creek Falls]] (26) *[[Upper Kings Drive Stream Falls]] (15) *[[Upper Morrison Stream Falls]] (72) *[[Upper Ngaere Stream Falls]] (44) *[[Upper Saints Creek Falls]] (24) *[[Upper South Snowball Creek Falls]] (15) *[[Upper Takahe Stream Falls]] (24) *[[Upper Te Kei Stream Falls]] (26) *[[Upper Twin Creek Falls]] (75) *[[Upper Waihua River Falls]] (23) *[[Upper Waikarekare Stream Falls]] (23) *[[Upper Waipaoa Stream Falls]] (35) *[[Upper Wesley Creek Falls]] (56) *[[Upper Whirling Water Falls]] (46) *[[Waiariki Stream Falls]] (55) *[[Waiarua Stream Falls]] (30) *[[Waiarua Stream Falls]] (40) *[[Waihirere Waterfall]] (55) *[[Waimakariri Falls]] (50) *[[Waimakariri River Falls]] (80) *[[Waimata Stream Falls]] (18) *[[Waingaro River Falls]] (17) *[[Waiotemarama Falls]] (20) *[[Waipapa River Falls]] (19) *[[Waipori Falls]] (25) *[[Waipunga Falls]] (40) *[[Wairakau Falls]] (100) *[[Wairau River Falls]] (35) *[[Wairere Falls]] (153) *[[Wairereata Falls]] (25) *[[Wairere Stream Falls]] (2205) *[[Waitakere Falls]] (95) *[[Waitangitaona River Falls]] (57) *[[Waitanguru Falls]] (15) *[[Waitehetehe Stream Falls]] (24) *[[Waiti Stream Falls]] (15) *[[Waitutu Stream Falls]] (35) *[[Walker Stream Falls]] (21) *[[Wardens Creek Falls]] (30) *[[Waterfall Creek Falls (Canterbury, Zeland-Nevez)|Waterfall Creek Falls]] (15) *[[Waterfall Creek Falls (Southland)|Waterfall Creek Falls]] (76) *[[Waterfall Creek Falls ((Tasman)|Waterfall Creek Falls]] (20) *[[Wentworth Falls (Waikato)|Wentworth Falls]] (40) *[[Whangarei Falls]] (24) *[[Whataroa Falls]] (15) *[[White Creek Falls]] (15) *[[Wilkin River Falls]] (125) *[[Wilson Falls]] (63) *[[Winter Creek Falls]] (72) *[[Winton Falls]] (25) *[[Wisely Falls]] (415) |} ==={{Polinezia C'hall}}=== {| |- | *[[Cascade de Fachoda]]<ref>E [[Tahiti]].</ref> (300) | *[[Cascade de Vaipo]]<ref>Anvet Cascades d'Ahuii ivez ; en enezenn [[Nuku Hiva]].</ref> (350) | *[[Chutes de Vai'e'enui]]<ref>En enezenn Fatu Iva en [[Inizi Markiz]].</ref> (91) |} ==[[Suamerika]]== ==={{Arc'hantina}}=== [[File:Argentina Cataratas del Iguazu 2.JPG|thumb|[[File:Flag of Argentina.svg|20px|Arc'hantina]] Cataratas del Iguazú]] [[File:A s incríveis cataratas do Iguaçu.jpg|thumb|[[File:Flag of Brazil.svg|20px|Brazil]] Cataratas do Iguaçu]] {| |- valign="top" | *[[Cascada de Castaño Overo]] (366) *[[Cascada de Garganta del Diablo]] (213) | *[[Cataratas del Iguazú]] (82)<ref>An harzoù etre Arc'hantina ha Brazil eo ar stêr Iguazú.</ref> |} ==={{Brazil}}=== {| |-valign="top" | *[[Casca d'Anta]] (245) *[[Cachoeira da Fumaça]] (340) | *[[Cachoeira Veu de Noiva]] (288) *[[Cataratas do Iguaçu]] (82) |} ==={{Chile}}=== {| |- | *[[Cascada de Ventisquero Colgante]] (549) | *[[Salto del Laja]] (35) |} ===[[File:Flag of Colombia.svg|20px|Colombia]] [[Kolombia|Colombia]]=== {| |- | *[[El Salto de Candelas]] (300) | *[[Salto de Tequendama]] (139) |} ==={{Guyana}}=== {| |-valign="top" | *[[Kaieteur Falls]] (226) *[[Kamarang Meru]] (160) | *[[King Edward VIII Falls]] (256) *[[Salto Oshi]] (160) |} ==={{Paraguay}}=== *[[Saltos del Monday]] (40) ==={{Perou}}=== {| |-valign="top" | *[[Catarata Gocta]] (771) *[[Catarata de Parijaro]] (267) | *[[Catarata las Tres Hermanas]] (914) *[[Catarata Yumbilla]] (895) |} ==={{Venezuela}}=== {| |-valign="top" | *[[Chinak Merú]] (105) *[[Churún Merú]] (400) | *[[Churún Vena]] (400) *[[Kerepakupai]] (807) | *[[Salto Kukenaam]] (674) *[[Salto Roraima]] (610) | *[[Salto Yutajé]] (715) |} ==Liammoù diavaez== *{{en}} [https://www.worldwaterfalldatabase.com/ ''World Waterfall Database''] *{{en}} [https://www.europeanwaterfalls.com/all-waterfalls/ ''Europeans Waterfalls''] *{{en}} [https://www.world-of-waterfalls.com/ ''World of Waterfalls''] ==Notennoù== {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Lammoù-dour]] oldgasq8i3xt4wkctta4wttgu1mk3ye 0 54514 2188381 2059366 2026-04-23T23:16:03Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188381 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen | Gorilh | Male silverback Gorilla.JPG | Gorilla gorilla|statud=CR }} {{Taxobox Phylum | Chordata }} {{Taxobox Classis | Mammalia}} {{Taxobox Ordo | Primates }} {{Taxobox Familia | Hominidae }} {{Taxobox Genus | Gorilla}} {{Taxobox Echu}} Ar '''gorilh''' zo ur marmouz rummataet e-touez ar [[marmouz meur|marmouzien meur]]. Ar gorilhed eo ar spesad [[primat]]ed brasañ. Bevañ a reont war al leur ha [[geotdebrer]]ien int dreist-holl. Emaint o vevañ e koadoù kreiz [[Afrika]]. Rannet eo ar gorilhed e daou spesad ha pevar pe pemp isspesad. [[TRN]] ar gorilhed zo tost-kenañ da hini an dud, eus 95 da 99% hervez ar pezh zo kemeret e kont<ref>http://www.answersingenesis.org/tj/v17/i1/DNA.asp</ref> hag ez int an eil kerent tostañ d'hor spesad goude an daou spesad [[chimpanze]]ed. Metou ar gorilhed zo dindan koadoù [[trovanoù|trovanel]] hag istrovanel. Daoust ma n'eo ket ledan an dachenn m'emaint o chom, ar gorilhed a vev en uhelderioù disheñvel-kenañ. Emañ gorilhed ar menezioù oc'h ober o annez e koadoù koumoul ar [[Menezioù Virunga]], etre 2200 ha 4300 m. Gorilhed ar c'hompezennoù a vev e koadoù stank hag e [[geun]]ioù ken izel ha live ar mor. Emañ gorilhed kompezennoù ar c'hornôg o chom e broioù kreiz Afrika ar c'hornôg ha gorilhed kompezennoù ar reter zo o chom e [[Republik Demokratel Kongo]] e-tal he harzoù gant ar [[Rwanda]]<ref>''Songs of the Gorilla Nation'', Dawn Prince-Hughes, 1987, Harmony, p 66</ref>. == Etimologiezh == Ar misioner ha mezeg amerikan [[Thomas S. Savage|Thomas Staughton Savage]] hag an naturour [[Jeffries Wyman]] a zeskrivas Gorilhed ar c'hornôg evit ar wezh kentañ (badeziñ a rejont anezhe''[[Troglodytes gorilla]]'') e 1847 diwar loened o doa kavet e [[Liberia]]<ref>Conniff R. "Discovering gorilla". ''Evolutionary Anthropology'', Nnn 18: p 55-61.</ref>. Dont a ra o anv eus ar ger [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] "Γόριλλαι" (''Gorillai''), "ur meuriad maouezed blevek"<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D*go%2Frillai Γόριλλαι], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', war Perseus Digital Library</ref> deskrivet gant [[Hanno ar merdeer]], eus [[Kartada]], un ergerzhour a dremenas marteze war aodoù Afrika war-dro 480 kent J.K. el lec'h anvet [[Sierra Leone]] diwezhatoc'h<ref>Müller, C., ''Geographici Graeci Minores'', 1855-61, 1.1–14: text and trans. Ed, J. Blomqvist (1979)</ref>. == Rummatadur == Daou [[spesad]] ha 4 isspesad gorilhed zo : * Gorilhed ar c'hornôg (''Gorilla gorilla'') ** ''Gorilla gorilla gorilla'' ** ''Gorilla gorilla diehli'' * Gorilhed ar reter (''Gorilla beringei'') ** ''Gorilla beringei beringei'' ** ''Gorilla beringei grauei'' Ur 5vet isspesad gorilhed ''beringei'' zo e koadeier Bwindi en [[Ouganda]], hep anv ofisiel evit poent. En embannadurioù kozh e vez rummataet ar gorilhed en ur spesad ''Gorilla gorilla'' ha 3 isspesad ''Gorilla g. gorilla'', ''Gorilla g. grauei'' ha ''Gorilla g. beringei''. == Kariotip == Evel ar [[chimpanze]]ed hag an [[orangoutan]]ed o deus ar gorilhed 48 kromozom. Disheñvel eo o [[kariotip|c'hariotip]] eta diouzh hini an [[den|dud]] (46 kromozom). == Annez == [[Restr:Gorilla distribution5.png|250px|left|Lec'hiadur ar gorilhed]] [[Restr:Gorilla gorilla skull.jpg|thumb|upright 1| Sexual dimorphism of the skull]] == Emdroadur ha rummatadur == Kerent tostañ ar gorilhed eo ar [[chimpanze]]ed hag an dud, rak dont a ra an holl ''Hominidae'' eus ar memes hendadoù, 7 milion vloaz zo<ref>Glazko GV, Nei M [http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/20/3/424 "Estimation of divergence times for major lineages of primate species"], ''Mol. Biol. Evol.'', levrenn 20, Nnn 3, p 424–34, 2003,March</ref> Genoù an dud n'o deus ken 1.6% a gemm well-wazh diouzh genoù ar gorilhed a glot gante<!-- in their sequence-->, met muioc'h a gemmoù zo e niver an eilennoù o deus pep gen.<ref>Goidts V, Armengol L, Schempp W, ''et al.'', "Identification of large-scale human-specific copy number differences by inter-species array comparative genomic hybridization", ''Hum. Genet.'', 119, Nnn 1–2, p 185–98, 2006</ref>. Betek n'eus ket pell zo e kreded ne oa ken ur spesad gorilhed, gant tri isspesad : gorilhed kompezennoù ar c'hornôg, gorilhed kompezennoù ar reter ha gorilhed ar menezioù<ref>Colin Groves, 2002 [http://arts.anu.edu.au/grovco/Gorilla%20Biology.pdf "A history of gorilla taxonomy", ''Gorilla Biology: A Multidisciplinary Perspective'', Andrea B. Taylor & Michele L. Goldsmith (embannerien), Cambridge University Press, p 15–34]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20080921145524/http://www.fathom.com/course/21701783/ ''Mountain Gorillas of the Virungas, Stewart Kelly J., Pascale Sicotte, Martha M. Robbins, 2001, Fathom, Cambridge University Press]</ref> A-du emañ hiziv ar skiantourien da lâret ez eus daou spesad gant pep a zaou isspesad. Nevez zo ez eus bet lâret e oa un trede isspesad en unan eus ar spesadoù. An holl spesadoù hag an holl isspesadoù a ziskenn diouzh ar memes spesad gorilhed a veve er cc'hoadoù da vare [[Oadvezh ar skorn]], pa grogas o metou da vihanaat ha pa en em gavjont pell an eil re diouzh ar re all.<ref>Prince-Hughes 66</ref>. Kenderc'hel a ra ar [[Primatologiezh|brimatologourien]] da studiañ pizh an darempredoù etre ar poblañsoù gorilhed disheñvel<ref>Groves 2002</ref>. Ar spesadoù hag an isspesadoù er roll amañ da-heul zo ar re en em gav ar skiantourien ar muiañ a-du diwar o fenn. * '''Genus ''Gorilla'' ''' ** [[Gorilhed ar c'hornôg]] (''Gorilla gorilla'') *** [[Gorilhed kompezennoù ar c'hornôg]] (''Gorilla gorilla gorilla'') *** [[Gorilhed kreisteiz ar ster]] (''Gorilla gorilla diehli'') ** [[Gorilhed ar reter]] (''Gorilla beringei'') *** [[Gorilhed ar menezioù]] (''Gorilla beringei beringei'') *** [[Gorilhed kompezennoù ar reter]] (''Gorilla beringei graueri'') <!-- An trede issipesad gorilhed, n'he deus ket c'hoazh resevet an [[trinomen]], ''Gorilla beringei'', eo poblañs gorilhed menezioù Bwindi, anvet a-wezhioù gorilhed Bwindi. Some variations that distinguish the classifications of gorilla include varying density, size, hair color, length, culture, and facial widths.<ref name="Prince-Hughes66"/> There are now thought to be over 100,000 western lowland gorillas in the wild, with 4,000 in zoos; eastern lowland gorillas have a population of 4,000 in the wild and 24 in zoos.<ref name="Prince-Hughes66"/> Mountain Gorillas are the most severely endangered, with an estimated population of about 620 left in the wild and none in zoos.<ref name="Prince-Hughes66"/> ==Physical characteristics== [[File:Gorilla Male perspective 5.jpg|thumb|left|200px|A skull of a gorilla]] Gorillas move around by [[knuckle-walking]], although they sometimes walk bipedally for short distances while carrying food or in defensive situations.<ref name="Prince-Hughes82">{{Cite book|title= Songs of the Gorilla Nation|last= Prince-Hughes|first= Dawn|authorlink= Dawn Prince-Hughes|coauthors= |year= 1987|publisher= Harmony|location= |isbn=1400050588|page= |pages= 82–3|url= }}</ref> Adult males, also called silverbacks, range in height {{convert|1.65|–|1.75|m|ftin}}, and in weight {{convert|140|-|200|kg|lb|abbr=on}}. Adult females are often half the size of a silverback, averaging about {{convert|1.4|m|ftin}} tall and {{convert|100|kg|lb|0|abbr=on}}. Occasionally, a silverback of over {{convert|1.8|m|ftin}} and {{convert|230|kg|lb|abbr=on}} has been recorded in the wild. Obese gorillas in captivity have reached a weight of {{convert|270|kg|lb|abbr=on}}<ref>{{Cite web| title=Gorilla - The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition | work=bartleby.com | url=http://www.bartleby.com/65/go/gorilla.html | archiveurl=http://web.archive.org/web/20080212005936/http://www.bartleby.com/65/go/gorilla.html | archivedate=2008-02-12 | accessdate=2006-10-10 }}</ref>. Gorillas have a facial structure which is described as [[mandibular prognathism]], that is, their [[mandible]] protrudes farther out than the [[maxilla]]. The Eastern gorilla is more darkly colored than the Western gorilla, with the Mountain gorilla being the darkest of all. The Mountain gorilla also has the thickest hair. The Western Lowland Gorilla can be brown or grayish with a reddish forehead. In addition, gorillas that live in lowland forests are more slender and agile than the more bulky Mountain Gorilla. Almost all gorillas share the same [[blood type]] (B)<ref>{{Cite web| title= Evolution of the Human | url=http://facstaff.uwa.edu/jmccall/evolution_of_the_human.htm | author= Glass, Bonnie B. | year=2001 | accessdate=2007-10-22}}</ref>{{Verify credibility|date=February 2011}} and, like humans, have individual finger prints<ref>{{Cite web| title=Santa Barbara Zoo - Western Lowland Gorilla | url=http://www.santabarbarazoo.org/showAnimals.asp?id=149 | work=santabarbarazoo.org | accessdate=2006-10-10}}</ref>. Their eye color is dark brown, framed by a black ring around the iris. ==Behavior and ecology== [[File:Nshongi Gorilla Group-7, by Justin Norton.jpg|thumb|250px|right|Young gorilla in tree]] ===Range and habitat=== Gorillas have a patchy distribution. The range of the two species is separated by the [[Congo river]] and its [[tributary|tributarie]]s. The western gorilla lives in equatorial west Africa while the eastern gorilla lives in east central Africa. Between the species and even within the species, gorillas live in a variety of habitats and elevations. Gorilla habitat ranges from [[montane]] forests to swamps. Eastern gorilla live in montane and submontane forests ranging 650–4000 m (2132-13,123&nbsp;ft).<ref name="Sarmineto 2003">Sarmiento EE. (2003) "Distribution, taxonomy, genetics, ecology, and causal links of gorilla survival: the need to develop practical knowledge for gorilla conservation". In: Taylor AB, Goldsmith ML, editors. ''Gorilla biology: a multidisciplinary perspective''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 432-71.</ref> Mountain gorillas live in the montane forests at the higher ends of the elevation range while Eastern Lowland gorillas live in submotane forests at the lower ends of the elevation range. In addition, Eastern Lowland gorillas live in montane bamboo forests as well as lowland forests ranging from 600–3308 m (1969-10,853&nbsp;ft) in elevation<ref>Ilambu O. (2001) "Ecology of Eastern Lowland gorilla: is there enough scientific knowledge to mitigate conservation threats associated with extreme disturbances in its distribution range?" In: ''The apes: challenges for the 21st century''. Conference proceedings; 2000 May 10–13; Brookfield, IL. Chicago: Chicago Zoo Soc. p 307-12.</ref>. Western gorillas live in both lowland swamp forests and montane forests and live in elevations ranging from sea level to 1600&nbsp;m (5249&nbsp;ft).<ref name="Sarmineto 2003"/> Western lowland gorillas live in swamp and lowland forests ranging up to 1600&nbsp;m (5249&nbsp;ft) and Cross River gorillas live in low-lying and submontane forests ranging 150–1600 m (492–5249&nbsp;ft). ===Food and foraging=== [[File:Gorillas-moving.jpg|thumb|250px|left|Gorillas moving in habitat]] [[File:Gorilla gorilla08.jpg|thumb|250px|right|Gorilla foraging]] Gorillas have synchronized activities. E-pad an devezh o devez prantadoù diskuizh ha prantadoù da vale pe da zebriñ. Kemmoù zo er boued etre ar spesadoù hag e-barzh pep hini. Gorilhed ar menezioù a zebr deil dreist-holl evel delioù, garennoù, bouedenn ar plant, ha struj ar plant geotennek. High quality, high protein, low fiber, and low [[tannin]] foods from certain species are preferred hag ar frouezh a ya d'ober ul lodenn bihan-kenañ eus o zinell<ref>McNeilage A. (2001) "Diet and habitat use of two mountain gorilla groups in contrasting habitats in the Virungas". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge University Press. p 265-92.</ref> Ar [[Bambouz]] zo ur boued a blij dezhe kalz hag ar gorilhed a dremen eurvezhioù o toullañ an douar da zizoleiñ ar struj tener. N'eus ket kalz kevezerezh etre ar strolladoù gorilhed menez evit ar boued dre ma tebront boued zo aes da gaout ha da dizhout. tachennoù bihan o deus, dehe 3–15&nbsp;km² (1.16-5.79&nbsp;mi²), haa ne'z eont ket pelloc'h evit 500 m pe nebeutocc'h en un devezh pemdez.<ref>"McNeilage 2001"</ref> Daoust ma tebront diouzh un nebeud spesadoù e pep lec'h annez, gorilhed ar menezioù o deus un dinell gwevn ha galloud a reont bevañ e metoù lieseurt-kenañ.<ref>"McNeilage 2001"</ref>. Tinell gorilhed ar c'hompezennoù zo liesseurtoc'h. Cheñch a ra hini gorilhed kompezennoù ar reter hervez koulz ar bloaz. An delioù ha pith are staples of their diet but they also eat fruits when they are available and fruits can make as much as 25% of their diet. Since fruit is relatively scarce, gorillas most travel farther a day and have home ranges that vary from 2.7-6.5&nbsp;km² (1.04 to 2.51&nbsp;mi²) with day ranges 154–2280 m (.096-1.42&nbsp;mi).<ref name="Yamagiwa 1994">Yamagiwa J, Mwanza N, Yumoto T, Maruhashi T. (1994) "Seasonal change in the composition of the diet of eastern lowland gorillas". ''Primates'' 35(1): 1-14.</ref> Eastern lowland gorillas will also eat insects, preferably ants.<ref name="Yamagiwa 1994"/> Western lowland gorillas do not have much access to high quality terrestrial herbs along some areas in their range are rich in aquatic herbs. These gorillas depend on fruits more than the others and they are though dispersed, across their range.<ref name="Tutin 1996">Tutin CG. (1996) "Ranging and social structure of lowland gorillas in the Lopé Reserve, Gabon". In: McGrew WC, Marchant LF, Nishida T, editors. ''Great ape societies''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 58-70.</ref> As such, western lowland gorilla travel the farthest of the gorillas and have the largest home ranges. They travel per 1105 m (.687&nbsp;mi) per day on average and have home ranges 7–14&nbsp;km² (2.70-5.41&nbsp;mi²).<ref name="Tutin 1996"/> Termites and ants also made a staple of the western lowland gorilla’s diet. Gorillas rarely drink water "because they consume succulent vegetation that is comprised of almost half water as well as morning dew"<ref>http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/gorilla/diet.htm</ref>, although both mountain and lowland gorillas have been observed drinking. One possible predator of gorillas is the [[leopard]]. Gorilla remains have been found in leopard scat but it is possible that this may be the result of scavenging<ref>Fay JM, Carroll R, Kerbis Peterhans JC, Harris D. (1995) "Leopard attack on and consumption of gorillas in the Central African Republic". ''J Hum Evol'' 29(1): 93-9.</ref>. ===Social structure=== [[File:Silverback.JPG|thumb|250px|right|Silverback gorilla with one of his females]] Gorillas live in groups called troops. Troops tend to be made of one adult male or silverback, multiple adult females, and their offspring.<ref name="Watts 1996">Watts DP. (1996) "Comparative socio-ecology of gorillas". In: McGrew WC, Marchant LF, Nishida T, editors. ''Great ape societies''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 16-28.</ref>{{,}}<ref name="Yamagiwa 2003">Yamagiwa J, Kahekwa J, Kanyunyi Basabose A. (2003) "Intra-specific variation in social organization of gorillas: implications for their social evolution". ''Primates'' 44: 359-69.</ref>{{,}}<ref name="Robbins 2001"/> However, multi-male troops also exist.<ref name="Yamagiwa 2003"/> Silverbacks are typically more than 12 years of age and named for the distinctive patch of silver hair on his back. A silverback gorilla has large canine teeth that come with maturity. Both males and females tend to emigrate from their natal groups. Dispersal from natal troops is more common in females than males for mountain gorillas.<ref name="Watts 1996"/><ref name="Stokes 2003"/> Female mountain gorillas and western lowland gorillas also commonly transfer to a second new group.<ref name="Watts 1996"/> Mature males tend to also leave their groups and establish their own troops by attracting emigrating females. However, male mountain gorillas sometimes stay in their natal troop and become subordinate to the silverback. They may gain the opportunity to mate with new females or become dominant if the silverback dies. This behavior has not been observed in eastern lowland gorillas. In a single male group, when the silverback dies, the females and their offspring disperse and find a new troop.<ref name="Stokes 2003">Stokes EJ, Parnell RJ, Olejniczak C. (2003) "Female dispersal and reproductive success in wild western lowland gorillas (''Gorilla gorilla gorilla'') ". ''Behav Ecol Sociobiol'' 54: 329-39.</ref>{{,}}<ref name="Yamagiwa 2001">Yamagiwa J, Kahekwa J. (2001) "Dispersal patterns, group structure, and reproductive parameters of eastern lowland gorillas at Kahuzi in the absence of infanticide". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 89-122.</ref> Without a silverback to protect them, the infants will likely fall victim to [[Infanticide (zoology)|infanticide]]. Joining a new group is likely to be a tactic against this.<ref name="Stokes 2003"/><ref name="Watts 1989">Watts DP. (1989) "Infanticide in mountain gorillas: new cases and a reconsideration of the evidence". ''Ethology'' 81:1-18.</ref> However while gorilla troops usually disband after the silverback dies, female eastern lowlands gorillas and their offspring have been recorded staying together until a new silverback transfers into the group.<ref name="Yamagiwa 2001"/> This likely serves to decrease chance of being attacked by leopards.<ref name="Yamagiwa 2001"/> All male troops have also been recorded. [[File:Gorilla gorilla11.jpg|thumb|250px|left|Silverback gorilla]] The silverback is the center of the troop's attention, making all the decisions, mediating conflicts, determining the movements of the group, leading the others to feeding sites and taking responsibility for the safety and well-being of the troop. Younger males subordinate to the silverback, known as blackbacks, may serve as backup protection. Blackbacks are males between 8 and 12 years of age<ref name="Robbins 2001"/> and lack the silver back hair. The bond a silverback has with his females forms the core of gorilla social life. Bonds between them are maintained by grooming and close proximity.<ref name="Watts 2003">Watts DP. (2003) "Gorilla social relationships: a comparative review". In: Taylor AB, Goldsmith ML, editors. ''Gorilla biology: a multidisciplinary perspective''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 302-27.</ref> Having strong relationships with males is important for females as males give them mating opportunities and protection from predators and infanticidal outside males<ref>Watts DP. (2001) "Social relationships of female mountain gorillas". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 216-40.</ref> However aggressive behaviors between males and females are common although they rarely lead to serious injury.<ref name="Watts 1996"/> Relationships between females may vary. Maternally related females in a troop associate closely and tend to have friendly interactions. Otherwise, females usually have little friendly interactions and commonly act aggressive towards each other.<ref name="Watts 1996"/> Aggressive interactions between females tend to be centered around social access to males with males intervening in fights between females.<ref name="Watts 2003"/> Male gorillas have weak social bonds, particularly in multi-male groups with apparent dominance hierarchies and strong competition for mates. However, males in all-male groups tend to have friendly interactions and socialize through play, grooming and close proximity<ref name="Robbins 2001">Robbins MM. (2001) "Variation in the social system of mountain gorillas: the male perspective". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 29-58.</ref>, and occasionally they even engage in homosexual interactions<ref>Juichi Yamagiwa: ''Intra- and Inter-group Interactions of an All-male Group of Virunga Mountain Gorillas (Gorilla gorilla beringei ).'' In: ''Primates.'' Vol. 28 (1), January 1987.</ref>. ===Reproduction and parenting=== [[File:Gorillas in Uganda-3, by Fiver Löcker.jpg|thumb|250px|right|Young gorilla riding on mother]] A female’s first ovulatory cycle occurs when she is six years of age and is followed by a two year long period of adolescent infertility.<ref name="Czekala 2001">Czekala N, Robbins MM. (2001) "Assessment of reproduction and stress through hormone analysis in gorillas". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 317-39.</ref> The estrous cycle last 30–33 days with outward ovulation signs be subtle compared to that of chimpanzees. The gestation period lasts 8.5 months. Female mountain gorillas first give birth at 10 years of age and have four year interbirth intervals.<ref name="Czekala 2001"/> Males can be fertile before reaching adulthood. Gorillas mate year round.<ref name="Watts 1991">Watts DP. (1991) "Mountain gorilla reproduction and sexual behavior". ''Am J Primatol'' 24: 211-25.</ref> Females incite copulation by pursing their lips and slowly approaching a male while establishing prolonged eye contact. If the male does not respond, then she will try to attract his attention by reaching towards him or slapping the ground.<ref name="Sicotte 2001">Sicotte P. (2001) "Female mate choice in mountain gorillas". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 59-87.</ref> In multi-male groups, solicitation indicates female preference. However females coerced to mate with multiple males.<ref name="Sicotte 2001"/> Males incite copulation by approaching a female and displaying at her or touching her and giving a "train grunt".<ref name="Watts 1991"/> Recently, gorillas have been observed engaging in face-to-face sex, a trait that was once considered unique to humans and the [[bonobo]]<ref>{{Cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/23148063|title=Caught in the act! Gorillas mate face to face|author=Tuan C. Nguyen|publisher=MSN}}</ref>. [[File:Female gorilla with 8 months old baby boy gorilla in SF zoo.jpg|thumb|left|200px|Mother gorilla with infant.]] Gorilla infants are vulnerable and dependant and thus mothers, their primary caregivers, are important to their survival.<ref name="Watts 1989"/> Gorilla mothers invest years caring for their offspring. Male gorillas are not active in caring for the young. However they do play a role in socializing them as they will associate with older infants and juveniles.<ref name="Stewart 2001">Stewart KJ. (2001) "Social relationships of immature gorillas and silverbacks". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge Univ Pr. p 183-213.</ref> The silverback has a largely supportive relationship with the infants in his troop. He will shield them from intragroup aggression.<ref name="Stewart 2001"/> Infants remain in contact with their mothers for the first five months and mothers seek close proximity with the silverback for protection.<ref name="Stewart 2001"/> Infants will suckle at least once per hour and will sleep with their mothers in the same nest.<ref name="Stewart 1988">Stewart KJ. (1988) "Suckling and lactational anoestrus in wild gorillas (''Gorilla gorilla'') ". ''J Reprod Fertil'' 83: 627-34.</ref> Infants begin to break contact with their mothers after five months but only for brief period each time. By 12 months, infants venture up to five meters (16.4&nbsp;ft) from their mothers. At around 18–21 months, the distance between mother and offspring increases and they regularly spend time away from each other.<ref name="Fletcher 2001">Fletcher A. (2001) "Development of infant independence from the mother in wild mountain gorillas". In: Robbins MM, Sicotte P, Stewart KJ, editors. ''Mountain gorillas: three decades of research at Karisoke''. Cambridge (England): Cambridge University Press. p 153-82.</ref> In addition, nursing decreases to once every two hours.<ref name="Stewart 1988"/> Infants spend only half of their time with their mothers by 30 months. Gorillas enter their juvenile period at their third year and this lasts until their sixth year. At this time, gorillas are weaned and they sleep in a separate nest from their mothers.<ref name="Stewart 2001"/> After their offspring are weaned, females begin to ovulate and soon become pregnant.<ref name="Stewart 2001"/><ref name="Stewart 1988"/> Conflicts in weaning between mother and offspring is minimized as the young has many play partners including the silverback.<ref name="Fletcher 2001"/> Females mature at 10&ndash;12 years (earlier in captivity); males at 11&ndash;13 years. Lifespan is between 30&ndash;50 years, although there have been exceptions. For example the [[Dallas Zoo|Dallas Zoo's]] [[Jenny (gorilla)|Jenny]] lived to the age of 55<ref>[http://www.tv3.co.nz/Worldsoldestgorillacelebrates55thbirthday/tabid/209/articleID/55309/cat/41/Default.aspx .tv3.co.nz, World's oldest gorilla celebrates 55th birthday]{{Dead link|date=September 2009}}</ref>{{,}}<ref>[http://www.gmanews.tv/story/94253/Gorilla-celebrates-55th-birthday-with-frozen-cake gmanews.tv/story, Gorilla celebrates 55th birthday with frozen cake]</ref>{{,}}<ref>[[Associated Press]], [http://www.chron.com/disp/story.mpl/ap/tx/5985441.html Oldest living gorilla dies at 55]{{Dead link|date=September 2009}}, [[Houston Chronicle]], 2008-08-05. Retrieved 2008-09-05.</ref>. ===Communication=== Twenty-five distinct [[animal communication|vocalization]]s are recognized, many of which are used primarily for group communication within dense vegetation. Sounds classified as grunts and barks are heard most frequently while traveling, and indicate the whereabouts of individual group members.<ref name=HarcourtSH>{{cite journal | author = Harcourt, A.H., Stewart, K.J., Hauser, M. | year = 1993 | title = Functions of wild gorilla 'close' calls. I. Repertoire, context, and interspecific comparison | journal = Behaviour | volume = 124 | pages = 89 | doi = 10.1163/156853993X00524}}</ref> They may also be used during social interactions when discipline is required. Screams and roars signal alarm or warning, and are produced most often by silverbacks. Deep, rumbling belches suggest contentment and are heard frequently during feeding and resting periods. They are the most common form of intragroup communication.<ref name= Fossey1983>Fossey, D. (1983). Gorillas in the mist. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-395-28217-9.</ref> Severe [[aggression]] is rare in stable groups, but when two mountain gorilla groups meet, the two silverbacks can sometimes engage in a fight to the death, using their canines to cause deep, gaping injuries.<ref name="Fossey1983">For this reason, conflicts are most often resolved by displays and other threat behaviors that are intended to intimidate without becoming physical. The [[ritual]]ized charge display is unique to gorillas.</ref> The entire sequence has nine steps: (1) progressively quickening hooting, (2) symbolic feeding, (3) rising bipedally, (4) throwing vegetation, (5) chest-beating with cupped hands, (6) one leg kick, (7) sideways running, two-legged to four-legged, (8) slapping and tearing vegetation, and (9) thumping the ground with palms to end display.<ref name=MapleHoff>{{cite book | author = Maple, T.L., & Hoff, M.P. | year = 1982 | title = Gorilla Behavior | location = New York | publisher = Van Nostrand Reinhold Company}}</ref> ==Intelligence== Gorillas are considered{{by whom|date=November 2010}} highly intelligent. A few individuals in captivity, such as [[Koko (gorilla)|Koko]], have been taught a subset of [[sign language]] (see [[animal language]] for a discussion). Like the other [[great ape]]s, gorillas can laugh, grieve, have "rich emotional lives," develop strong family bonds, can make and use tools, and can think about the past and future<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2007/09/12/tech/main3254141.shtml Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close] CBS News Online, 2007-09-12. Retrieved 2008-03-22.</ref>. Some researchers believe that gorillas have spiritual feelings or religious sentiments.<ref name="Prince-Hughes66"/> Gorillas have been shown to have cultures in different areas revolving around different methods of food preparation, and gorillas will show individual [[color preferences]].<ref name="Prince-Hughes66"/> ===Tool use=== [[File:Gorrila tool use-Efi.jpg||thumb|upright|A female gorilla exhibiting tool use by using a tree trunk as a support whilst fishing herbs.]] The following observations were made by a team led by Thomas Breuer of the [[Wildlife Conservation Society]] in September 2005. Gorillas are now known to use [[tool]]s in the wild. A female gorilla in the [[Nouabalé-Ndoki National Park]] in the [[Republic of Congo]] was recorded using a stick as if to gauge the depth of water whilst crossing a [[swamp]]. A second female was seen using a tree stump as a bridge and also as a support whilst fishing in the swamp. This means that all of the [[great ape]]s are now known to use tools<ref>{{Cite journal| last = Breuer | first = T | coauthors = Ndoundou-Hockemba M, Fishlock V | title=First Observation of Tool Use in Wild Gorillas | journal=PLoS Biol | year=2005 | pages=e380 | volume=3 | issue=11 | pmid=16187795 | doi=10.1371/journal.pbio.0030380 | pmc = 1236726}}</ref>. In September 2005, a two and a half year old gorilla in the [[Republic of Congo]] was discovered using rocks to smash open palm nuts inside a game sanctuary.<ref name=ns>{{Cite web| url = http://www.cbsnews.com/stories/2005/10/18/tech/main951800.shtml |date = 2005-10-18 | title = A Tough Nut To Crack For Evolution | publisher = CBS News | accessdate = 2006-10-18}}</ref> While this was the first such observation for a gorilla, over 40 years previously [[chimpanzee]]s had been seen using tools in the wild, famously 'fishing' for termites. Great [[ape]]s are endowed with a semi-precision grip, and certainly have been able to use both simple tools and even weapons, by improvising a club from a convenient fallen branch. ==Interactions with humans== ===Studies=== The word "gorilla" comes from the history of [[Hanno the Navigator]], a [[Carthaginian]] explorer on an expedition on the west [[African]] coast. They encountered "a savage people, the greater part of whom were women, whose bodies were hairy, and who our interpreters called Gorillae"<ref>[http://www.shsu.edu/~his_ncp/Hanno.html Periplus of Hanno, final paragraph]</ref>. The word was then later used as the species name, though it is unknown whether what these ancient [[Carthaginians]] encountered were truly gorillas, another species of ape or monkeys, or humans.<ref name=Groves2002/> [[United States|American]] physician and missionary [[Thomas Staughton Savage]] obtained the first specimens (the skull and other bones) during his time in [[Liberia]] in [[Africa]].<ref name="Conniff"/> The first scientific description of gorillas dates back to an article by Savage and the naturalist [[Jeffries Wyman]] in 1847 in ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'',<ref>Savage TS. (1847). [http://books.google.com/books?id=0Hpbwjpr58AC&pg=PA245&dq=Communication+describing+the+external+character+and+habits+of+a+new+species+of+Troglodytes+(T.+gorilla).&ei=9bkRSvCaOoiENor0zLAJ Communication describing the external character and habits of a new species of Troglodytes (T. gorilla)]. Boston Soc Nat Hist: 245–247.</ref>{{,}}<ref>Savage TS, Wyman J. (1847). [http://books.google.com/books?id=crgrAAAAYAAJ&pg=PA417&dq=Notice+of+the+external+characters+and+habits+of+Troglodytes+gorilla,+a+new+species+of+orang+from+the+Gaboon+River,+osteology+of+the+same.&ei=g7oRSrHEFYLWNKKe0ckO Notice of the external characters and habits of Troglodytes gorilla, a new species of orang from the Gaboon River, osteology of the same]. Boston J Nat Hist 5:417–443.</ref> where ''Troglodytes gorilla'' is described, now known as the [[Western Gorilla]]. Other species of gorilla are described in the next couple of years.<ref name=Groves2002/> Explorer [[Paul du Chaillu]] was the first westerner to see a live gorilla during his travel through western equatorial [[Africa]] from 1856 to 1859. He brought dead specimens to the [[UK]] in 1861<ref>{{Cite journal|author=McCook, S. |title="It May Be Truth, but It Is Not Evidence": Paul du Chaillu and the Legitimation of Evidence in the Field Sciences |journal=Osiris |volume=11 |year=1996 |pages=177–197 |doi=10.1086/368759}}</ref>{{,}}<ref>[http://museumvictoria.com.au/history/gorillas.html A History of Museum Victoria: Melbourne 1865: Gorillas at the Museum </ref>. The first systematic study was not conducted until the 1920s, when [[Carl Akeley]] of the [[American Museum of Natural History]] traveled to Africa to hunt for an animal to be shot and stuffed. On his first trip he was accompanied by his friends [[Mary Bradley (writer)|Mary Bradley]], a famous mystery writer, and her husband. After their trip, Mary Bradley wrote ''On the Gorilla Trail''. She later became an advocate for the conservation of gorillas and wrote several more books (mainly for children). In the late 1920s and early 1930s, [[Robert Yerkes]] and his wife Ava helped further the study of gorillas when they sent Harold Bigham to Africa. Yerkes also wrote a book in 1929 about the great apes. [[File:ST-chaillu.jpg|thumb|250px|right|Drawing of French explorer [[Paul du Chaillu]] at close quarters with a gorilla]] After [[World War II]], [[George Schaller]] was one of the first researchers to go into the field and study primates. In 1959, he conducted a systematic study of the mountain gorilla in the wild and published his work. Years later, at the behest of [[Louis Leakey]] and the ''[[National Geographic]]'', [[Dian Fossey]] conducted a much longer and more comprehensive study of the Mountain Gorilla. It was not until she published her work that many misconceptions and myths about gorillas were finally disproved, including the myth that gorillas are violent. ===Endangerment=== Both species of gorilla are [[endangered species|endangered]],<ref name="endg1">[http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/39994/0 IUCN Gorilla listing]</ref> and have been subject to intense [[poaching]] for a long time. Threats to gorilla survival include [[habitat destruction]] and the [[bushmeat]] trade. In 2004, a population of several hundred gorillas in the [[Odzala National Park]], [[Republic of Congo]] was essentially wiped out by the [[Ebola virus]]<ref>{{Cite web| title = Gorillas infecting each other with Ebola | url = http://www.newscientist.com/article/dn9517-gorillas-infecting-each-other-with-ebola.html | accessdate = 2006-07-10 | date = 2006-07-10 | work = NewScientist.com}}</ref> A 2006 study published in ''[[Science (journal)|Science]]'' concluded that more than 5,000 gorillas may have died in recent outbreaks of the Ebola virus in central Africa. The researchers indicated that in conjunction with commercial hunting of these apes, the virus creates "a recipe for rapid ecological [[extinction]]."<ref>{{Cite news| title = Ebola 'kills over 5,000 gorillas' | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6220122.stm | accessdate = 2006-12-09 | date = 2006-12-08 | work = News.bbc.co.uk}}</ref>. Conservation efforts include the [[Great Apes Survival Project|Great Ape Survival Project]], a partnership between the [[United Nations Environment Programme]] and the [[UNESCO]], and also an international treaty, the [[Gorilla agreement|Agreement on the Conservation of Gorillas and Their Habitats]], concluded under UNEP-administered [[Bonn Convention|Convention on Migratory Species]]. The [[Gorilla agreement|Gorilla Agreement]] is the first legally binding instrument exclusively targeting Gorilla conservation and came into effect on 1 June 2008. ===Cultural references=== Since they came to the attention of western society in the 1860s, gorillas have been a recurring element of many aspects of popular culture and media. For example, gorillas have featured prominently in monstrous fantasy films such as ''[[King Kong]]'', and [[pulp magazines|pulp fiction]] such as the stories of [[Tarzan]] and [[Conan the Barbarian]] have featured gorillas as physical opponents to the titular protagonists. --> == Notennoù == <References/> == *Liammoù diavaez == {{Commons|Gorilla}} {{Wikispecies|Gorilla}} * [https://web.archive.org/web/20070905075454/http://www.pulitzercenter.org/openitem.cfm?id=216 Pulitzer Center on Crisis Reporting] International Gorilla Conservation Programme (Video) * [http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gorilla Primate Info Net ''Gorilla'' Factsheet] - taxonomy, ecology, behavior and conservation * [https://web.archive.org/web/20101223091845/http://sandiegozoo.org/animalbytes/t-gorilla.html San Diego Zoo Gorilla Factsheet] - features a video and photos * [http://www.worldwildlife.org/gorillas/ World Wildlife Fund: Gorillas] - conservation, facts and photos * [https://web.archive.org/web/20101129073450/http://gorilla.wildlifedirect.org/ Gorilla protection] - Gorilla conservation * [https://web.archive.org/web/20190318122918/http://www.yog2009.org/ Welcome to the Year of the Gorilla 2009] * [https://web.archive.org/web/20100922014929/http://gorillacd.org/ Virunga National Park] - The Official Website for Virunga National Park, the Last Refuge for Congo's Mountain Gorillas. [[Rummad:Geotdebrerien]] [[Rummad:Hominidae]] [[Rummad:Loened Afrika ar C'hreiz]] [[Rummad:Marmouzed]] [[Rummad:Marmouzed Afrika]] siov2i0811iuuqp776kmmsjy2awi2zf 0 66305 2188391 2153460 2026-04-24T07:26:10Z Surajr7 89979 2188391 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Skeudenn:Kirchner 1919 portrait.jpg|thumb|right|250px|Ernst Ludwig Kirchner : emboltred, 1919]] '''Ernst Ludwig Kirchner''' ([[6 a viz Mae]] [[1880]] en [[Aschaffenburg]] - [[15 a viz Even]] [[1938]] e [[Frauenkirch]]) a oa ul livour hag un engraver [[eztaolouriezh|eztaolour]] [[Alamagn|alaman]], hag unan eus krouerien [[Die Brücke]], ur strollad a-bouez e-touez diaraogerien an eztaolouriezh en {{XXvet}} kantved. Emouestlañ a reas en arme da vare ar [[Brezel-bed kentañ]], met buan e voe disoudardet abalamour d'un diwaskadenn. E [[1933]] e voe lakaet e oberennoù da arz disteraet gant an nazied hag e [[1937]] e voe gwerzhet pe distrujet ouzhpenn 600 oberenn savet gantañ. En em lazhañ a reas e [[1938]]. == Buhez hag oberenn == Ernst Ludwig Kirchner a voe ganet e [[Aschaffenburg]] e [[Bavaria]].<ref name=bruckemuseumkirchner>[http://www.bruecke-museum.de/englkirchner.htm "Ernst Ludwig Kirchner"], Brucke Museum.</ref> E [[1901]] e stagas gant studiañ an arkitektouriezh er ''Königliche Technische Hochschule'' (skol-veur an deknologiezh) e [[Dresden]]. Ouzhpenn an arkitektouriezh e veze desket an tresañ, ar perspektiverezh hag istor an arzoù<ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/bpl/ahis/1997/00000020/00000001/art00004 "The Student Years of the Brücke and their Teachers"], ingentaconnect.com (abstract of book by Peter Lasko), in ''Art History'', Volume 20, Number 1, miz Meurzh 1997, pp. 61-99.</ref> Eno e teuas da vezañ mignon da [[Fritz Bleyl]].<ref name=bruckemuseumbleyl>[http://www.bruecke-museum.de/englbleyl.htm "Fritz Bleyl (1880-1966)"], Brücke Museum.</ref> Divizout a raent war an arzoù hag e studient ivez an natur.<ref name=bruckemuseumbleyl/> Boutin e oa o mennozhioù war veur a dachenn.<ref name=ra>[https://web.archive.org/web/20070926234509/http://static.royalacademy.org.uk/files/kirchner-student-guide-13.pdf "Kirchner - Expressionism and the city"], Royal Academy, 2003.</ref>. Kirchner a gendalc'has da studiañ e [[München]] e [[1903]]-[[1904]], hag e tistroas da [[Dresden]] e [[1905]] a-benn kaout e ziplom.<ref name=bruckemuseumkirchner/> [[Skeudenn:Kirchner 1909 Marzella.jpg|thumb|left|''Marzella'' (1909-10)]] E [[1905]] e voe savet [[Die Brücke]] (ar pont) gant Kirchner, Bleyl ha daou studier all : [[Karl Schmidt-Rottluff]] hag [[Erich Heckel]].<ref name=bruckemuseumkirchner/> Fellout a rae dezho mont dreist d'an arz akademiek hengounel ha kavout un doare nevez da ezteurel hag a vefe evel ur pont etre an amzer-dremenet hag an amzer-vremañ (sed orin an anv).<ref name=ra/> Dedennet e oant gant arzourien an amzer-dremenet evel [[Albrecht Dürer]], [[Matthias Grünewald]] ha [[Lucas Cranach gozh]], koulz ha gant luskadoù rakward etrebroadel o amzer.<ref name=ra/> Da ziskouez o liamm ouzh arz hengounel [[Alamagn]] e stagjont en-dro gant teknikoù kozh evel ar c'hoadengraviñ.<ref name=ra/> Bras e voe levezon ''Die Brücke'' war red istor an arzoù en {{XXvet}} kantved, ha diwarnañ e tiwanas an [[eztaolouriezh]].<ref name=bruckemuseumbrucke>[http://www.bruecke-museum.de/englbleyl.htm "The Artists' Association 'Brücke'"], Brücke Museum.</ref> Bodet e veze ar strollad e stal-labour Kirchner, hag a oa bet ur gigerezh a-raok. Stal-labour Kirchner a zeuas da vezañ ul lec'h ma veze diskaret ar boazioù sokial : darempredoù-korf dibad a veze, hag alies e veze an dud en o noazh.<ref name=ra/> Aozet e veze prantadoù tresañ tud en o noazh ma kemere perzh holl izili ar strollad. N'eo ket patromoù a-vicher a zeue, met tud a anavezent : an drummded eo a glaskent.<ref name=ra/> Bleyl a venegas ur plac'h 15 vloaz anvet Isabella, hag a oa amezegez dezho evel "un den buhezek, laouen ha korfet-brav, hep an distummadurioù degaset gant giz ar gwiskañ rokedennoù. Klotañ a rae mat-tre gant hon ezhommoù arzel."<ref name=simmons>Simmons, Sherwin. [https://web.archive.org/web/20090208043619/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_1_82/ai_63910537/pg_1 "Ernst Kirchner's Streetwalkers: Art, Luxury, and Immorality in Berlin, 1913-16"], ''The Art Bulletin'', miz Meurzh 2000, in findarticles.com.</ref> Savet e voe ur manifesto (savet gant Kirchner dreist-holl) gant ar strollad. Engravet e voe er c'hoad. Ennañ ec'h embannent e oa ur remziad nevez "a felle dezhañ bezañ dieub en e arz hag en e vuhez, distag diouzh an nerzhioù kozh ha diazezet."<ref name=ra/> E miz Gwengolo hag e miz Here [[1906]] e voe aozet diskouezadeg kentañ ar strollad e diskouezva K.F.M. Seifert and Co. e Dresden. Merc'hed en o noazh eo a oa an tem pennañ.<ref name=simmons/> E [[1906]] e kejas ouzh Doris Große, hag a voe e batrom karetañ betek [[1911]].<ref name=bruckemuseumkirchner/> Etre [[1907]] ha [[1911]] e kasas e hañvezhioù e lennoù [[Moritzburg]] ha war enezenn [[Fehmarn]] (ma tistroas betek [[1914]]) gant izili all ''Die Brücke''. Merc'hed en o noazh en natur eo ar pezh a livas d'ar mare-se.<ref name=bruckemuseumkirchner/> E [[1911]] e tilojas da v[[Berlin]], ma savas ur skol-arzoù prevez anvet MIUM-Institut, asambles gant [[Max Pechstein]]. Fellout a rae dezho aozañ ar "Moderner Unterricht im Malen" (kelenn modern an arzoù). Ne rejont ket berzh ha serret e voe ar skol bloaz goude. D'ar mare-se e krogas Kirchner da zaremprediñ Erna Schilling. Betek fin e vuhez e padas an darempred.<ref name=bruckemuseumkirchner/> E [[1913]] e skrivas ''Chronik der Brücke'' ha da-heul e voe divodet ar strollad. D'ar mare-se e voe aozet e ziskouezadeg hiniennel kentañ e mirdi Folkwang en [[Essen]].<ref name=bruckemuseumkirchner/> E-pad an daou vloavezh da-heul e livas ur rummad taolennoù diwar-benn tem ar "Großstadtbilder" (skeudennoù meurgêrioù) ma tiskouez straedoù Berlin,<ref name=bruckemuseumkirchner/> ha ma lakae gisti da duennoù pennañ. [[Skeudenn:Kirchner 1915 Studio.jpg|thumb|left|Stal-labour Kirchner e Berlin e 1915]] E miz Gwengolo [[1914]] ec'h emouestlas en arme met un diwaskadenn a reas ha disoudardet e voe. E-pad daou vloaz e tiskuizhas e sanatoriomoù e [[Taunus]] hag e [[Davos]], e [[Suis]].<ref name=bruckemuseumkirchner/> [[Skeudenn:Kirchner - Self Portrait as a Soldier (1915).jpg|thumb|''Emboltred e soudard'' (1915)]] En un emboltred savet e [[1915]] en em ziskouezas gant un dorn troc'het, ar pezh ne c'hoarvezas biskoazh dezhañ. E [[1918]] en em stalias e un atant e Davos, ha diwar ar mare-se e livas dreist-holl gweledvaoù menezioù.<ref name=bruckemuseumkirchner/> War gresk ez eas e vrud ha meur a ziskouezadeg ma weled e oberennoù a voe aozet en [[Alamagn]] hag e [[Suis]] e [[1920]].<ref name=bruckemuseumkirchner/> E [[1923]] e tilojas da Frauenkirch-Wildboden.<ref name=bruckemuseumkirchner/> Un diskouezadeg vras a voe aozet e [[Basel]] ha da-heul e voe savet ar gevredigezh arzourien "Rot-Blau" gant al livourien suis [[Paul Camenisch]], [[Albert Müller]] ha [[Hermann Scherer]].<ref name=bruckemuseumkirchner/> Kirchner a zeas da Alamagn evit ar wech diwezhañ e [[1925]]-[[1926]]. A-hed ar bloavezhioù 1920 ez eas e vrud war gresk : ul levr ha lodenn gentañ holl e oberenn dreset a voe embannet e [[1926]], goulennet e voe gantañ sevel ur murlivadur da lakaat e mirdi Folkwang e [[1927]], hag e kemeras perzh e diskouezadeg daouvloaziek Venezia e [[1928]]. E [[1931]] e voe degemeret en Akademiezh arzoù Prusia.<ref name=bruckemuseumkirchner/> E [[1933]] e voe lakaet Kirchner da "arzour disteraet" gant an Nazied ha goulennet e voe gantañ dilezel an Akademiezh. E [[1937]] e voe lemet ouzhpenn 600 oberenn savet gantañ diouzh mirdioù Alamagn, ha gwerzhet pe distrujet e voent.<ref name=nga>[https://web.archive.org/web/20081005104723/http://www.nga.gov/cgi-bin/pbio?16900 "Ernst Ludwig Kirchner"], National Gallery of Art, USA.</ref> Gwall skoet voe gant an afer-se ha gant aloubiñ Aostri gant an Nazied, hag en em lazhas e [[1938]].<ref name=nga/> == Er Stadoù-Unanet == [[Skeudenn:Kirchner autograph.png|thumb|Sinadur Kirchner]] Diskouezadeg kentañ Kirchner er [[Stadoù-Unanet]] e voe aozet en [[Armory Show]] e [[1913]].<ref name=nga/> Ken abred hag e [[1921]] e voe prenet e oberennoù gant mirourien mirdioù amerikan.<ref name=nga/> E [[1937]] e voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ e ''Detroit Institute of Arts''.<ref name=nga/> E [[1992]] hag e [[2003]] e voe aozet diskouezadegoù en ''National Gallery of Art'' e [[Washington]].<ref name=nga/> E miz Du 2006 e voe gwerzhet e daolenn anvet ''Berlin'' (1913) da $38 gant [[Christie's]]<ref>German Artworks Soar Above Estimates ARTINFO 14 a viz Even, 2007 http://www.artinfo.com/news/story/25242/german-artworks-soar-above-estimates/</ref> Un diskouezadeg vras a voe aozet ivez er [[Museum of Modern Art|MomA]] e [[New York]] etre an [[3 a viz Eost]] hag an [[10 a viz Du]] [[2008]]<ref>Buruma, "Desire in Berlin," p. 19.</ref>. == Oberennoù == <gallery perrow="5"> Ernst Ludwig Kirchner Sitzende Dame (Dodo) 1907-1.jpg|''Maouez en he c'hoazez'', 1907 Ernst Ludwig Kirchner - Tavern.jpg|''Tavarn'', 1909 Ernst Ludwig Kirchner Spielende nackte Menschen 1910-1.jpg|''Tud en o noazh o c'hoari'', 1910 Ernst Ludwig Kirchner - Portrait of a Woman - 26-1992 - Saint Louis Art Museum.jpg|''Poltred ur vaouez'', 1911 Ernst Ludwig Kirchner - Nollendorfplatz.jpg|''Nollendorfplatz'', 1912 Kirchner - Bildnis Dr Alfred Döblin.jpg| ''Poltred Alfred Döblin'', 1912 Kirchner Berlin Street Scene 1913.jpg|''Straed e Berlin'', 1913 Kirchner 1913 Street, Berlin.jpg|''Straed, Berlin'' (1913) Ernst Ludwig Kirchner - Potsdamer Platz.jpg|''Potsdamer Platz'', 1914 Kirchner - Tanzschule (Ballettszene), 1914, 13350.jpg| ''Ar skol-dañs'' , 1914 Ernst Ludwig Kirchner - Brandenburger Tor.jpg|''Brandenburger Tor'', 1915 Ernst Ludwig Kirchner - La Tour rouge.jpg|''An Tour ruz'', 1915 Ernst Ludwig Kirchner Selbstbildnis als Kranker 1918-1.jpg|''Emboltred e klañvour a<br />Sick Person, 1918 Ernst Ludwig Kirchner Zwei Brüder M. (Mardersteig) 1921-1.jpg|''Daou vreur'', 1921 Ernst Ludwig Kirchner - View of Basel and the Rhine.jpg|''Gwel eus Basel hag ar Roen'', 1921 </gallery> == Notennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == {{Commons|category:Ernst Ludwig Kirchner}} * [https://web.archive.org/web/20090418015205/http://www.kirchnermuseum.ch/45803.html Mirdi Kirchner, Davos] * [https://web.archive.org/web/20110421073857/http://www.ernstludwigkirchner.com/ ernstludwigkirchner.com] * [http://www.flickr.com/photos/27903472@N07/3553241207/ ''The Junkerboden under Snow'', in "Your City at the Thysssen", ur raktres gant Mirdi Thyssen war Flickr] * [http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&file=article&sid=761 An Eye on Art: ''Marcella''] * [https://web.archive.org/web/20100718055835/http://www.germanexpressionist.com/ Titouroù war Kirchner hag an eztaolouriezh en Alamagn] * [https://web.archive.org/web/20070927084513/http://www.augustana.ab.ca/files/group/612/5-%20Expressionism%20in%20Germany222.htm Eztaolourien Alamagn hag an arzourien gent] * Buruma, Ian. "[http://www.nybooks.com/articles/22116 Desire in Berlin]," NYRB, 4 a viz Kerzu 2008. Pennad diwar-benn an diskouezadeg er MOMA hag ar c'hatalog, ''Kirchner and the Berlin Street'' (2008), ISBN 0-87070-741-8 {{Die Brücke}} {{DEFAULTSORT:Kirchner, Ernst Ludwig}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1880]] [[Rummad:Marvioù 1938]] [[Rummad:Tud emlazhet]] [[Rummad:Eztaolouriezh]] [[Rummad:Livourien alaman]] [[Rummad:Engraverien alaman]] 260tw2nqszxhyz9hy38rgcdxw8osvmh 0 77997 2188359 2164504 2026-04-23T16:14:15Z Kestenn 14086 2188359 wikitext text/x-wiki Ur '''bistolenn''' a zo un [[arm-dorn]] a vez atav linennet e gambr gant e ganol (evit se eo disheñvel diouzh ur [[revolver]]). Orinoù ar bistolenn a zo er {{XVIvet kantved}}, pa voe produet ar c'hentañ armoù-dorn en Europa. '''Pistolenn''' a zo deveret a-ziwar ar ger gallek ''pistolet'' (e-tro 1550). Ar pistolennoù implijetañ hiziv-an-deiz eo ar re damaotomatek dezhe ur c'hanol hepken. <gallery mode="packed" heights="150px"> M1911a1.jpg|Ur [[Colt M1911]] Walther P38 (6971798779).jpg|Ur [[Walther P38]] M9-pistolet.jpg|Ur [[Beretta 92]] Glock17.jpg|Ur [[Glock (pistolenn)|Glock 17]] trede remziad </gallery> [[Restr:Swe army pistol m1907.svg|thumb|'''Pezhioù ur bistolenn svedat M1907''' ---- 1. Beg ar c'hanol - 2. Riklerez - 3. Kanol - 4. Kalonenn ar c'hanol - 5. [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] - 6. Skoer - 7. Morzhol - 8. Pluenn - 9. Gwinterell ar morzhol - 10. Ibil ar winterell-daspunerez - 11. Gwinterell-daspunerez - 12. [[Draen (armoù)|Draen]] - 13. Gwinterell ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]]]] [[Restr:Stangenbüchsen bei Burgebelagerung 1475.jpg|thumb|[[Kanol-dorn]] Stangenbüchsen Alamagn e-tro [[1475]]]] == Pistolennoù brudet == * [[Luger P08]] (1898, {{Impalaeriezh alaman}}) * [[Colt M1911]] (1911, {{Stadoù-Unanet Amerika}}) * [[Walther PP]] (1929, {{Alamagn}}) * [[SIG P210]] (1945, {{Suis}}) * [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] (1950, {{Frañs}}) * [[CZ 75]] (1975, {{Tchekoslovakia}}) * [[Beretta 92]] (1976, {{Italia}}) * [[Glock (pistolenn)|Glock 17]] (1980, {{Aostria}}) * [[Desert Eagle]] (1982, {{Israel}} ha {{Stadoù-Unanet Amerika}}) == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]] * [[Pistolenn aotomatek]] [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Dafar milourel]] ezr834dz0psb1ggky2ha7x7fxh4v05d 2188360 2188359 2026-04-23T16:36:07Z Kestenn 14086 2188360 wikitext text/x-wiki Ur '''bistolenn''' a zo un [[arm-dorn]] a vez atav linennet e gambr gant e ganol (evit se eo disheñvel diouzh ur [[revolver]]). Orinoù ar bistolenn a zo er {{XVIvet kantved}}, pa voe produet ar c'hentañ armoù-dorn en Europa. '''Pistolenn''' a zo deveret a-ziwar ar ger gallek ''pistolet'' (e-tro 1550). Ar pistolennoù implijetañ hiziv-an-deiz eo ar re damaotomatek dezhe ur c'hanol hepken. <gallery mode="packed" heights="150px"> M1911a1.jpg|Ur [[Colt M1911]] Walther P38 (6971798779).jpg|Ur [[Walther P38]] M9-pistolet.jpg|Ur [[Beretta 92]] Glock17.jpg|Ur [[Glock (pistolenn)|Glock 17]] trede remziad </gallery> [[Restr:Swe army pistol m1907.svg|thumb|'''Pezhioù ur bistolenn svedat M1907''' ---- 1. Beg ar c'hanol - 2. Riklerez - 3. Kanol - 4. Kalonenn ar c'hanol - 5. [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] - 6. Skoer - 7. Morzhol - 8. Pluenn - 9. Gwinterell ar morzhol - 10. Ibil ar winterell-daspunerez - 11. Gwinterell-daspunerez - 12. [[Draen (armoù)|Draen]] - 13. Gwinterell ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]]]] [[Restr:Stangenbüchsen bei Burgebelagerung 1475.jpg|thumb|[[Kanol-dorn]] Stangenbüchsen Alamagn e-tro [[1475]]]] == Pistolennoù brudet == * [[Luger P08]] (1898, {{Impalaeriezh alaman}}) * [[Colt M1911]] (1911, {{Stadoù-Unanet Amerika}}) * [[Walther PP]] (1929, {{Alamagn}}) * [[SIG P210]] (1945, {{Suis}}) * [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] (1950, {{Frañs}}) * [[CZ 75]] (1975, {{Tchekoslovakia}}) * [[Beretta 92]] (1976, {{Italia}}) * [[Glock (pistolenn)|Glock 17]] (1980, {{Aostria}}) * [[Desert Eagle]] (1982, {{Israel}} ha {{Stadoù-Unanet Amerika}}) == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]] * [[Pistolenn aotomatek]] [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des pistolets et revolvers'', Maxi-Livres, 2004, ISBN 2-7434-4777-X, 271 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Dafar milourel]] f7958yn86ioyy2c2pwt3thwtkchz6yw 0 80080 2188386 2018077 2026-04-24T03:08:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sonerezh (arzour) | karta = strollad | anv = Heavy Trash | alias = | skeudenn = [[Skeudenn:Heavy trash & jon spencer @ studio sp.jpg|280px]] | alc'hwez = [[Jon Spencer]] (Heavy Trash) o seniñ e [[São Paulo]], [[Brazil]], d'an 23 a viz Ebrel 2009. Luc'hskeudenn gant [http://flickr.com/arielmartini Ariel Martini] | logo = | bro orin = [[New York]], [[Stadoù Unanet]] | bloavezhioù = 2005-bremañ | doare = [[Rockabilly]]<br>[[Punk blues]]<br>[[Rock & roll]]<br>[[Garage punk]] | label = [[Yep Roc Records|Yep Roc]], [[Crunchy Frog Records|Crunchy Frog]] | izili = [[Jon Spencer]], [[Matt Verta-Ray]] | izili bet = | endro = [[Blues Explosion|Th Jon Spencer Blues Explosion]], [[Pussy Galore (strollad)|Pussy Galore]], [[Madder Rose]], [[Speedball Baby]], [[The Sadies]] | lec'hienn = [http://www.heavytrash.net www.heavytrash.net] }} '''Heavy Trash''' a zo ur strollad sonerien [[Stadoù Unanet|amerikan]] diazezet e [[New York]]. Ennañ emañ [[Jon Spencer]] ([[Blues Explosion|The Jon Spencer Blues Explosion]]) ha [[Matt Verta-Ray]] (bet ezel eus [[Madder Rose]] ha Speedball Baby). Liesseurt eo sonerezh ar strollad : [[rockabilly]], [[blues]], [[alt country]], [[Americana]] ha [[garage punk]]. Embannet eo o fladennoù gant [[Yep Roc Records]], [[Bronzerat Records]] ha [[Crunchy Frog Records]]. Un droiad a rejont gant ar strollad [[Kanada|kanadian]] [[The Sadies]], gant an anv ''Heavy Trash and The Sadies''. == Pladennoù == *''Heavy Trash'' – 2005 *''Going Way Out with Heavy Trash'' – 2007 *''Midnight Soul Serenade'' – 2009 ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20061209115937/http://www.heavytrash.net/ Heavy Trash] Lec'hienn ofisiel *[http://www.allmusic.com/artist/p695546 Heavy Trash e lec'hienn All Music Guide] *[https://web.archive.org/web/20071120071852/http://www.pop-catastrophe.co.uk/heavy.aspx Holl bladennoù Heavy Trash e lec'hienn Pop-Catastrophe] *[https://web.archive.org/web/20100401075221/http://www.bluesinlondon.com/interviews/heavy-trash.html Atersadenn Jon ha Matt] *[https://web.archive.org/web/20080118041532/http://blog.sailorjerry.com/post/heavy_trash_live_footage_and_interview/ Heavy Trash - Skeudennoù hag atersadenn] - Sailor Jerry, miz Du 2007 *[https://web.archive.org/web/20071025045400/http://www.honesttune.com/content/view/475/33/ Atersadenn Jon Spencer] gant Tim Newby, e lec'hienn Honest Tune, 2007 *[https://web.archive.org/web/20091230083524/http://supersweet.org/Features/Interview-Heavy-Trash/menu-id-27.html Atersadenn e lec'hienn Supersweet, miz Here 2009] {{The Jon Spencer Blues Explosion}} [[Rummad:Strolladoù sonerezh SUA]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 2000]] [[Rummad:The Jon Spencer Blues Explosion]] h5ld4wqnvur8mtemhi6iu6n7y66wlpg 0 82906 2188374 2108088 2026-04-23T20:44:41Z Icodense 36759 Freidrich → Friedrich 2188374 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Bundesarchiv Bild 183-1989-0115-011, Berlin-Friedrichsfelde, Gedenkstätte.jpg|thumb|Bodad bloaz er vered, ma weler [[Erich Honecker]] hag [[Erich Mielke]] e-touez re all]] '''Zentralfriedhof Friedrichsfelde''' ([[alamaneg]] a dalvez '''Bered kreiz Friedrichsfelde'''), pe '''Eñvoradur d'ar sokialourien''' (Gedenkstätte der Sozialisten) a zo ur vered e [[Lichtenberg (Bezirk)|Lichtenberg]] e [[Berlin]]. Pa voe krouet e [[1881]] e voe anvet Bered kêr Friedrichsfelde Berlin (Berliner Gemeindefriedhof Friedrichsfelde). E [[1900]] da-heul douariñ [[Wilhelm Liebknecht]] (krouer [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) e teuas da vezañ ur vered ma voe douaret [[Enepfaskouriezh|enepfaskourien]], sokial-demokrated, sokialourien ha komunourien alaman. E [[1919]] e voe douaret [[Karl Liebknecht]] ha [[Rosa Luxemburg]] enni. Da vare rann Berlin goude an [[Eil Brezel-bed]] en em gavas ar vered war harzoù [[Berlin ar Reter]] hag enni e voe douaret pennoù-bras [[DDR]] evel [[Walter Ulbricht]] ha [[Wilhelm Pieck]]. [[Skeudenn:Gedenkstaette der Sozialisten.jpg|thumb|right|Maen-sonn kreiz hag kelc'h an 10 bez]] E [[1926]] e vo savet ur Monumant d'an dispac'h (12 metrad ledander ha 6 metrad uhelder) e brik ruz gant [[Ludwig Mies van der Rohe]] hag e [[1935]] e voe distrujet gant an Nazied. E [[1951]] e voe savet ar Monumant d'ar sokialourien a zo c'hoazh anezhañ hiziv an deiz. En e greiz ez eus ur maen-sonn ma lenner "Die toten mahnen uns" ha tro-dro ez eus ur voger stumm un hanter-gelc'h dezhi ma kaver bezioù ha jarloù. Tro-dro d'ar maen kreiz ez eus 10 bez m'eo douaret tud a-bouez ar sokialouriezh : [[Karl Liebknecht]], [[Rosa Luxemburg]], [[Ernst Thälmann]], [[Wilhelm Pieck]], [[Walter Ulbricht]], [[Franz Mehring]], [[John Schehr]], [[Rudolf Breitscheid]], [[Franz Künstler]], [[Otto Grotewohl]]. [[Skeudenn:2010-04-14 Große Gedenktafel ZF Friedrichsfelde.jpg|thumb|right|Eñvoradur da stourmerien ar sokialouriezh]] Ouzh ar voger a zo tro-dro e c'haller lenn anvioù 327 enepfaskour a varvas etre [[1933]] ha [[1945]]. En o zouez emañ [[Hans Coppi]], [[Hilde Coppi]], [[Heinrich Koenen]], [[Arvid Harnack]], [[Harro Schulze-Boysen]], [[Kurt Schumacher]], [[John Sieg]] hag [[Ilse Stöbe]] ==Tud douaret e Bered kreiz Friedrichsfelde== *[[Willi Bredel]] (1901-1964) *[[Rudolf Breitscheid]] (1874-1944) *[[Theodor Leipart]] (1867-1947) *[[Hugo Haase]] (1863-1919) *[[Käthe Kollwitz]] (1867-1945) *[[Franz Künstler (sindikadour)|Franz Künstler]] (1888-1942) *[[Franz Mehring]] (1846-1919) *[[Paul Meyerheim]] (1842-1915) *[[Otto Nagel]] (1894-1967) *[[John Schehr]] (1896-1934) *[[Paul Singer (politikour)|Paul Singer]] (1844-1911) *[[Ernst Thälmann]] (1886-1944) *[[Erich Weinert]] (1890-1953) *[[F.C. Weiskopf]] (1900-1955) *[[Friedrich Wolf (skrivagner)|Friedrich Wolf]] (1888-1953) *[[Konrad Wolf]] (1925-1982) *[[Markus Wolf]] (1923-2006) *[[Heinrich Rau]] (1899-1961) *[[Otto Grotewohl]] (1894-1964) *[[Ernst Wollweber]] (1898-1967) ==Liamm diavaez== {{Commons|Zentralfriedhof Friedrichsfelde}} * {{de}} [http://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/stadtgruen/friedhoefe_begraebnisstaetten/de/friedhoefe/friedrichsfelde/ Pajenn diwar-benn ar vered e lec'hienn Berlin.de] {{Porched Alamagn}} [[Rummad:Berlin]] [[Rummad:Beredoù]] 0pac9f3yz3l5nxiv45yv758ode1ddi4 0 91640 2188377 2187826 2026-04-23T20:57:41Z Kestenn 14086 2188377 wikitext text/x-wiki [[Restr:Baptism - Marcellinus and Peter.jpg|thumb|Murlivadur eus ur vadeziant en arz kristen kentidik. Kev-beziañ Sant Marcellinus ha Pêr, Via Labicana, e [[Roma]]]] Ar '''vadeziant''' zo ul [[lid]] hag ur sakramant a arouez buhez nevez ar [[Kristeniezh|gristenien]] vadezet, a zo marv e-keñver o buhez kozh merket gant ar [[pec'hed]]. Dasorc'hiñ a ra ar gristenien nevez en ur vuhez nevez gant ar [[Jezuz Nazaret|C'hrist]]. Al lid-mañ a vez alies un testeni foran evit ar re a zo gounezet d'ar gristeniezh. Ar ''gourvadez'',anvet ''kristenadur'' ivez, zo ul lid eeunaet a vez implijet e-lec'h ar vadeziant pa vez ur bugel e riskl da vervel trumm (meneget e vez ar vugale ''kristenaet'' er rolloù parrez kozh). Fennañ a reer dour war penn an den en ur lavaret ar c'homzoù da-heul : « Da vadeziñ a ran en anv an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel ». Abred en Istor an Iliz e oa anavet ar [[merzher|verzherinti]] evel "badeziant ar gwad", a roe o zu d'ar verzherien na oant ket bet badezet da vezañ salvet. Diwezhatoc'h e anadas meizad "badeziant ar c'hoant", en [[Iliz katolik roman]], hag ar re a briente ar vadeziant (katekizidi) hag a varve a-raok resev ar sakramant-se a oa sellet oute evel salvet memestra<ref>{{en}} {{Cite web|url=http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3M.HTM |title=The Necessity of Baptism |work=Catechism of the Catholic Church |publisher=Vatican Publishing House, 1993|accessdate=}}</ref>. Sellet e veze outi evel ur sakramant ret gant an holl gristenien da vezañ salvet, kement-se betek ma tisklêrias ar [[protestantiezh|protestant]] [[Huldrych Zwingli]] (1484-1531) ne oa ket ezhomm anezhi<ref>{{en}} Cross, Frank Leslie & Livingstone, Elizabeth A. ''Baptism'', in : ''The Oxford Dictionary of the Christian Church''. Oxford : Oxford University Press, 2005, pp. 151–154 {{ISBN|978-0-19-280290-3}}</ref>. Hiziv an deiz, kristenien zo, ar [[Quaker|Grenerien]] hag Arme ar Salvidigezh peurgetket, ne vadezont ket o izili abalamour ma soñjont n'eo ket ret. Dont a ra badeziant al lidoù kristen liesseurt eus al lid kouronkañ [[Yuzevegezh|yuzev]] (ar [[mikve]]) ha harpet eo war un arouezelezh tostaet gant [[Carl Gustav Jung]] ha kalz bredelfenourien d'ar vuhez ''in utero''. Ar soubadur en dour a laka da soñjal er fed da veuziñ, er glanadur, er marv hag en adc'hanidigezh<ref>{{fr}} Auriol, Bernard. {{Cite web|url=http://auriol.free.fr/psychosonique/mikve-bapteme-foetus.htm |title=Psychanalyse du rite baptismal|accessdate=}}</ref>. == Gerdarzh == Dont a ra eus ar verb [[latin]] ''baptizo''<ref>{{fr}} [[Émile Ernault]], ''Dictionnaire étymologique du breton moyen'', p. 31. Pariz : Thorin, 1888, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k736792/f240.item.r=moyen+breton.langFR enlinenn war Gallica], p. 221</ref>, "badeziñ", diwar an [[henc'hresianeg]] Βαπτίζειν ''baptizein'', ur stumm eus ar verb Βάπτειν ''baptein'', « soubañ en ul liñvenn ». == Er Bibl == Evit pep kristen e ra ar vadeziant dave da vadeziant [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] gant [[Sant Yann-Vadezour]] er [[Jordan (stêr)|Jordan]], deskrivet en [[Aviel Mazhev]], pennad 3, 13-17 : <blockquote>''Dont a reas neuze Jezuz eus Galilea betek ar Jordan davet Yann, da vezañ badezet gantañ. Enebiñ a rae Yann avat en ur lavaret : «&nbsp;Me am eus ezhomm da vezañ badezet ganit, hag e teuez davedon !&nbsp;» Jezuz a respontas dezhañ : «&nbsp;Lez ober bremañ, rak dereat eo e sevenfemp evel-henn kement a zo just.&nbsp;» Ha Yann ne enebas mui. Kerkent ha ma oa badezet Jezuz, hag eñ er-maez eus an dour. Ha setu an neñv ha digeriñ, hag e welas spered Doue o tiskenn evel ur goulm betek ennañ. Ha setu ma oa lavaret ar gomzoù-mañ gant ur vouez hag a zeue eus an neñv : «&nbsp;Hemañ eo ma mab muiañ-karet am eus lakaet holl ma c'harantez ennañ.&nbsp;»''</blockquote> «&nbsp;Ne vezer ket ganet kristen, dont a reer da vezañ kristen&nbsp;» eme [[Tertullian|Dertullian]], unan eus [[Tadoù an Iliz]], e pennad XVIII ''Meuladur ar gristeniezh''. Abalamour ma'z eo deskrivet en [[Testamant Nevez]] ez eo ar vadeziant ur sakramant a gaver en holl Ilizoù kristen. Evit Ilizoù zo ez eo ar memes sakramant kristen e forzh peseurt Iliz e vefe sevenet : un den badezet er feiz [[Iliz Ortodoks|reizhkredennour]] ha gounezet goude d'ar [[katoligiezh|gatoligiezh]] n'en deus ket ezhomm da vezañ badezet en-dro, hag ar c'hontrol zo gwir ivez. Hervez ar Bibl, «&nbsp;Un Aotrou hepken zo, ur feiz hepken, ur vadeziant hepken&nbsp;» (''[[Lizher d'an Efezidi]]'' 4:5). Hervez ar mareoù hag an Ilizoù e c'haller badeziñ ar vugale yaouank pe an dud en oad gour. E lod eus an Ilizoù kristen e soñjer e tle ar vadeziant bezañ dibabet hag an den a vadezer a zle bezañ gouest d'ober an dibab-se eta. Lod eus an Ilizoù a ampella oad ar vadeziant o feizidi, pa amc'houlont an advadezouriezh<ref>Hervez an advadezouriezh ne c'hall bugel ebet bezañ badeazet.</ref> betek oad ar [[kouzoumenn|gouzoumenn]], da skouer. Badezet e oa an [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg|impalaer roman]] [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin]] pa oa war e dremenvan e 337. Ral eo an dud a c'houlenn ma vo badezet en-dro ar feizad a zo bet badezet a-raok an oad skiant. Kemmañ a ra lid ar vadeziant hervez an Ilizoù : * hiziv an Iliz katolik a ra gant ar ''vadeziant dre strimpadur'' (skuilhet e vez ur c'hementad dour bihan war penn an hini a vadezer) ; * en Iliz reizhkredennour e kaver gwell ar ''vadeziant dre soubadur'', klok pe diglok ; mont a ra an den a vadezer en dour betek pennoù e zaoulin, ha goude-se e skuilher dour war e benn ; * an Ilizoù protestant a implij an daou seurt lid, mes ar brotestanted avielour a implij alies ar vadeziant dre soubadur. == Ar vadeziant en Ilizoù kristen == === Al lid katolik === [[Restr:Child baptism with water.jpg|thumb|Badeziant ur c'hrouadur]] Evit an Iliz katolik ez eo ar vadeziant ar c'hentañ eus tri sakramant an deskoni kristen, gant an [[eukaristiezh]] (sakramant an aoter) hag ar gouzoumenn. Evit an dud en oad ar skiant (bugale ha tud en oad gour) e vez prientet ar vadeziant e-pad ar [[katekiz|c'hatekizañ]], ma vez desket ar relijion gatolik gant an den a vo badezet, a anver ''ar c'hatekizer'' pe ''ar gatekizerez''. Evit ar vugale nevez-c'hanet e vez heuliet ur prantad prientiñ gant o zud evit o sikour da gompren e ster ar sakramant-se. ; === Al lid reizhkredennour === == Lid ar Vadezourien hag an Avielourien == Ne vadezont ket ar vugale vihan abalamour ma ne c'hall ket ar re-se bezaén emskiant eus ar pezh ez eo ar vadeziant. == Nullañ ur vadeziant == Hervez an Ilizoù kristen ne c'heller ket nullañ ur vadeziant. Koulskoude e c’hell pep hini kas ul lizher da velestradur an Iliz da c’houlenn ouzhpennañ ur meneg a lavar en deus dilezet an den e vadeziant<ref>{{Fr}} {{cite web||url=https://www.ouest-france.fr/societe/religions/peut-on-se-faire-debaptiser-on-vous-repond-82894112-10d2-11ee-be68-0182cf49ad63 |title=Peut-on se faire débaptiser ? On vous répond|accessdate=|date=02/07/2023|publisher=Ouest-France|author=Ludivine Domeon}}</ref>, pezh a dalv kement hag un [[apostazia|nac'hidigezh]]. Lod a ra kement-se evit sevel a-enep komzoù pe divizoù an Iliz, alies a-zivout an dishiliañ er gevredigezh (da skouer, implij ar [[stevell]]), ar [[sioc'hanidigezh]], pe gwirioù ar re [[LGBT]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.la-croix.com/Religion/Catholicisme/France/hausse-debaptisations-ninquiete-pas-lEglise-2019-06-16-1201029181 |title=La hausse des « débaptisations » n’inquiète pas l’Église|accessdate=|date=16/06/2019|author=Gauthier Vaillant|publisher=La Croix}}</ref>. War-dro {{formatnum:2000}} den a c’houlennfe bezañ « divadezet » bep bloaz e [[Bro-C’hall]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.liberation.fr/france/2019/05/03/combien-de-francais-se-font-debaptiser_1724826/ |title=Combien de Français se font débaptiser ?|accessdate=|date=03/05/2019|author=Marjorie Lafon|publisher=Libération}}</ref>. == Levrlennadur == * Joseph Famerée, Jean Joncheray, Louis Schweitzer, Paul De Clerck, ''Baptême d'enfants ou baptême d'adultes? Pour une identité chrétienne crédible'', coll. ''Théologies pratiques'', Bruxelles-Montréal, Lumen Vitae-Novalis {{ISBN|978-2-87324-280-0}} * LeGrand Richards, [https://web.archive.org/web/20080907062649/http://www.idumea.org/Livres/Oeuvre_merveilleuse/10.htm ''Oeuvre_merveilleuse''] * Jean-Philippe Revel, ''Traité des sacrements I. Baptême et sacramentalité'', 2 vol., Éditions du Cerf, 2004-5. * Jacques Gelis, ''Les enfants des limbes'', Paris, Audibert, 2005. * Alfred Kuen, ''Le baptême hier et aujourd'hui,'' 408 p., Editions Emmaüs, St. Légier, 1995 * André Gounelle, ''Le baptême : Le débat entre les Églises'', Les Bergers et les Mages, 1996 == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur|badeziant}} {{commonscat|Baptism}} * [http://www.liturgiecatholique.fr/-Bapteme-.html Sacrements > Baptême], Kuzul eskibien Bro-C'hall. * [https://web.archive.org/web/20081219211255/http://www.aelf.org/rituels/bapteme-enfants Lid katolik badeziant ar vugale]. ==Notennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Badeziant|*]] [[Rummad:Sakramantoù]] ifptlmsnn470rpclzdgklvtjl4m6oib 0 100175 2188368 2183745 2026-04-23T17:21:36Z Icodense 36759 Freidrich → Friedrich 2188368 wikitext text/x-wiki {{databox}} <!-- Sevenadur --> [[Restr:Einscharpflug - Farmer plowing in Fahrenwalde, Mecklenburg-Vorpommern, Germany.jpg|thumb|200px|''Gwellaat ar gounezerezh e oa ster kentañ ar ger'' sevenadur ''en Europa.'']] Diaes-bras eo termeniñ ar '''sevenadur''', pa vez roet meur a ster d'ar ger, an holl anezho o vezañ liammet an eil re ouzh ar re all<ref>KROEBER Alfred Louis & KLUCKHOHN Clyde, ''Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions'', Vintage Books, New York, SUA, 1952 {{en}}</ref>.<br /> Bez' e c'haller lavaret ez eo ar sevenadur ur frammad emzalc'hioù, meizadoù ha komprenusted trivliadel a zo boutin d'un strollad bras pe vrasoc'h a dud, a vez desket dre zarempredoù diabarzh ha treuzkaset a rumm da rumm. Dre ar frammad-se ez anavezer izili ur sevenadur hag en o diforc'her diouzh ur strollad all a dud<ref>[http://www.carla.umn.edu/culture/definitions.html "Center for Advanced Research on Language Acquisition] {{en}}</ref>. Kemplesoc'h eo an traoù avat, evel ma vo displeget pelloc'h amañ. Daou ster a roer d'ar ger ''sevenadur'' er vuhez pemdez : :* sammad ar gouiziegezhioù, ar c'hredennoù hag ar patromoù-emzalc'h a zo dibar d'ur gevredigezh, kevreet peurliesañ gant ur yezh ; :* blizidigezh, gouiziegezh ha poell un den evit a sell ouzh an [[arz]]où ha [[skiantoù an den]]. Pa baotaas troidigezhioù ar ger [[latin]] ''cultura'' en [[Europa]] en [[XVIIIvet kantved|XVIII^vet]] ha [[XIXvet kantved|XIX^vet]] kantvedoù ne dalveze nemet evit merkañ gwellaennoù er [[gounezerezh]] hag el [[liorzherezh]] ; tamm-ha-tamm e kemeras ar ger ur ster difetisoc'h, dre dreuzskeudenn, da geñver gwellaat gouiziegezh ha blizidigezh an den, dre an [[deskadurezh]] pergen.<br /> En [[XXvet kantved|XX^vet kantved]] e teuas ar sevenadur da vezañ unan eus meizadoù pennañ an [[Antropologiezh|denoniezh]] ; spisaet ha ledanaet war an dro e voe ster ar ger — "sevenadurel" e vije kement emzalc'h hag oberenn denel na vije ket [[hêroniezh|hêroniel]],<ref>'''Hêroniel''' : a denn d'an ''hêroniezh'', ar skiant a studi ar perzhioù korfel a gaver en ur spesad a rumm da rumm.</ref> alese daou dermenadur all : :* barregezh an dud da rummata o skiant-prenet dre arouezioù ha da oberiañ dre o ijin ; :* doareoù dibar strolladoù tud o vevañ e lec'h pe lec'h er bed da ober kement all. Petra bennak ma reer hiziv gant ar ger ''sevenadurel'' a-wezhioù evit komz eus kenderc'hadoù danvezel ur gevredigezh, an traoù difetis evel ar yezh, ar boazioù hag all a chom ster pennañ ar ger ''sevenadur''. == Gerdarzh == Diwar an anv-gwan ''seven'' hag an dibenn ''-adur'' eo bet savet ar ger '''sevenadur'''. ::* '''Seven''' : [[Henvrezhoneg]] ''saff'' "sav" (> ''sevel'') '''>''' ''seman''<ref>''Cartulaire de Redon'' ([[832]]-[[1124]]) @ [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k289165 Gallica]</ref>'''>''' [[krennvrezhoneg]] ''seuen''<ref>''Le Catholicon de Jehan Lagadeuc'', Éditions Armeline, Brest, 2005, p. 184 ISBN : 978-2-910878-39-9</ref>/''seven'' "yac'h", "kreñv", "koant" kent kemer ar sterioù difetis a-vremañ ("hegarat" ha "blizidik")<ref>FLEURIOT Léon, ''Le vieux breton - Élement d'une grammaire'', Slatkine, Genève, 1989, p. 353 ISBN 978-2-05-101059-7<br />& ERNAULT Émile, ''Glossaire moyen-breton'', Slatkine, Genève, 1976, p. 625 ISBN 978-2-05-102373-3</ref>. ::* '''-adur''' : dibenn a verk un ober hag an disoc'h anezhañ war an dro<ref>VALLÉE François, ''Grand dictionnaire français-breton'', 1931, adembannet gant Kevredigezh Vreizhat a Sevenadurezh, Groñwel, 1980. [[Geriadur Vallée]].</ref>. == Meizad ar sevenadur en XIX^vet kantved == [[Restr:Adolf Bastian2.jpg|thumb|200px|'''Adolf Bastian''']] A-hed [[Kantved ar Sklêrijenn]] en Europa ez emdroas ar ger ''sevenadur'' eus e ster kentañ "labour-douar" betek e ster skeudennek "labour-spered" ; unan eus skouerioù an emdroadur-se eo [[:fr:Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Holloueziadur Diderot ha D'Alembert]], embannet etre [[1751]] ha [[1772]] e [[Bro-C'hall]], ma kaver ar gounezerezh hepken dindan an termen ''culture'' hogen ma 'z anavezer ar ster nevez er pennadoù a denn d'an arzoù, d'ar [[Prederouriezh|brederouriezh]] pe d'ar [[skiant]]où.<br /> E [[1784]] e klaskas ar prederour [[Immanuel Kant]] ([[1724]]-[[1804]]) termeniñ ar ger [[alamaneg|alamanek]] ''bildung'', "deskadurezh", gant ur ster nes da hini ar ger ''sevenadur'' hiziv : "Kement ha ''savidigezh'' mab-den diwar e ziazvded enganet eo an deskadurezh" (''i.e.'' ar sevenadur)<ref>[http://web.cn.edu/kwheeler/documents/What_is_Enlightenment.pdf Carson-Newman University] {{en}}</ref><br /> E [[1860]] e kinnigas an [[Alamagn|Alaman]] Adolf Bastian ([[1826]]-[[1905]]) ma vije keñveriet en un doare skiantel holl gevredigezhioù ar bed a-benn anataat "unvaniezh speredel mab-den" ; d'e veno ez eus ur gwelead "spered-diazez" (''Elementargedanken'') boutin d'an holl dud, ha n'eo an diforc'hioù etre ar pobloù nemet kemmadennoù lec'hiel a zo c'hoarvezet er spered-diazez-se. Gant ar mennozh-se e toullas Adolf Bastian un hent ledan da ster ar ger ''sevenadur'' evel ma vez meizet hiziv er bed a-bezh. En hevelep mare e oa disheñvel soñj ar [[Barzhoniezh|barzh]] [[Bro-Saoz|saoz]] Matthew Arnold ([[1822]]-[[1888]]) : hervezañ e oa ar sevenadur "ar pep gwellañ eus ar pezh a zo bet soñjet ha lavaret er bed", ar pezh na dalveze en e spered nemet evit an arzoù klasel, ar [[sonerezh klasel]] hag arz ar c'heginañ. E berr gomzoù, ne dalveze ar sevenadur nemet evit ar binvidien a veve e kêrioù [[Kornôg]] Europa, ar pezh a oa un asked eus an diforc'h a oa o paotaat etre ar ''sevenadur'' — europat, kêrel, bourc'hizel — hag ar ''folklore''<ref>[[Saozneg]] ''folk'' "pobl" + ''lore'' "gouiziegezh"</ref> — bedel, diwar ar maez ha gwerinel. Buan e voe ar meizadoù-se o kas d'an diforc'h etre ''sevenadur uhel'' ar renerien ha ''sevenadur izel'' ar sujidi, da lavaret eo d'an dizingalded a rene en Europa an XIX^vet kantved. <br /> Ouzhpenn da se ez enebe M. Arnold ar sevenadur ouzh an [[anveliouriezh]], pa veze an darn vrasañ eus prederourien Europa oc'h enebiñ ar sevenadur ouzh "stad naturel mab-den", diwar levezon ar [[Bro-C'hall|Gall]] [[Jean-Jacques Rousseau]] ([[1712]]-[[1778]]). Evit ar brederourien-se, mard asantent e vije un diforc'h etre "sevenadur uhel" ha "sevenadur izel", e oa blizidigezh ar "sevenadur uhel" un distummadur eus anien wirion an dud. Da skouer, mard oa sonerezh "ar bobl" (''i.e.'' kouerien dizesk) un eztaol eus o doare naturel da vevañ e oa ar sonerezh klasel ur brizharz danzeel, bas ha diskaridik. == O klask termeniñ ar sevenadur == Yaouank c'hoazh e oa ar [[Kevredadouriezh|gevredadouriezh]], skiant kevredigezhioù mab-den, e dibenn an XIX^vet kantved, ha diwar patrom ar [[Prederouriezh|brededouriezh]] ez ae an daeloù en-dro, ar pezh a voe nac'het gant kevredadourien evel [[Émile Durkheim]] ([[1858]]-[[1917]]) e soñje dezho e ranke skiant ar gevredigezh bezañ harpet ouzh framm ar gevredigezh a oa war studi.<br /> Ken yaouank all e oa an [[denoniezh]] d'an hevelep mare, ha buan-tre e lakaas ar sevenadur(ioù) da galon he studioù, kement ha ken bihan ma 'z eo war-du an denoniourien e troer pa vez anv a dermeniñ ar sevenadur. === An araogerien === [[Restr:Edward Burnett Tylor.jpg|thumb|200px|'''Sir Edward Burnett Taylor''']] Adal deroù an denoniezh e voe klasket termeniñ ar sevenadur en un doare hollek dre studiañ sevenadurioù ar bed ; studiet e voe orin ar familhoù ha hini emzalc'h ar pobladoù, o reizhiadoù kevredigezhel, o doareoù da labourat. Buan e voe embannet an disoc'hoù kentañ eus an enklaskoù-se. Eus [[1843]] betek [[1852]] ez embannas an denoniour alaman Gustav Friedrich Klemm ([[1802]]–[[1867]]) dek levrenn e ''Allgemeine Kulturgeschichte der Menschheit'', "Istor hollek sevenadur mab-den"<ref>[http://archive.org/details/allgemeinecultu05klemgoog Google Books] {{en}}</ref>, ma tiskouezas diorroadur pazennek mab-den dre studiañ an doareoù da labourat, ar binvioù, ar gwiskamantoù, ar relijionoù, gant skouerioù tennet eus pobladoù ar bed a-bezh.<br /> E [[1871]] ez embannas an denoniour saoz Sir Edward Burnett Tylor ([[1832]]–1917)<ref>McCLENON James, ''Tylor, Edward B(urnett)'' en ''Encyclopedia of Religion and Society'', William H. Swatos Jr., 1998 [https://web.archive.org/web/20110816172303/http://hirr.hartsem.edu/ency/Tylor.htm ''Hartford Seminary''] {{en}}</ref> e studiadenn ''Religion in Primitive Culture''<ref>[TYLOR Edward B., ''Religion in Primitive Culture'', Peter Smith Publisher, SUA, 1970, ISBN 978-0-8446-0946-1 {{en}}</ref> ma tisplegas ez emdroje ar relijionoù adalek al liesdoueegezh betek an undoueegezh ; e-kerzh e zisplegadenn e roas un termenadur eus ar sevenadur : {{quotation|Dre vras ez eo ar sevenadur ar framm kemplezh-se m'emañ ar ouiziegezh, ar c'hredennoù, an arz, an dereadegezh, al lezennoù, ar gizioù, ha kement boaz ha barregezh bet dastumet gant un den evel ezel eus ur gevredigezh.|Sir Edward Burnett Tylor, 1871}} Dre al lavarenn-se e stalias Sir Edward B. Tylor ar sevenadur evel danvez-studi. Gwanderioù zo en e ginnig evelato :<br /> :• tennet en deus an denelezh eus ar sevenadur p'en deus e droet da draez skiantel da studiañ ; :• deskrivadurel betek re eo hentenn e labour ; :• e peurrest ar skrid e tispleg an denoniour ez eo ar bazenn gentañ, pa studier ur sevenadur, e zezrannañ hag e renkañ a-strolladoù dereat — da lavaret eo e vije trawalc'h dastum elfennoù ur sevenadur evit e anavezout, ha goude-se e lakaat uheloc'h pe izeloc'h war ur skeul a vije un aspadenn eus mennozhioù Matthew Arnold. Daoust da gement-se e voe termenadur Sir E. B. Tylor degemeret gant holl zenoniourien ar bed. === Denoniezh sevenadurel === [[Restr:FranzBoas.jpg|thumb|200px|'''Franz Boas''']] E dibenn an XIX^vet kantved e veze sellet ouzh ar sevenadur evel ouzh un emdroadur a gase eus ar stad gouez d'ar stad sevenaet dre ar stad kentidik, ar pezh a roe tu da sevel un urzhaz sevenadurel. Dont a reas an denoniour [[Stadoù-Unanet Amerika|amerikan]] Franz Boas ([[1858]]-[[1942]]) a-benn da diskouez sioù an arlakadenn-se : fall e oa an hentenn, al labour pleustrek hag an disoc'hoù anezho abalamour ma ne ouied hogos netra diwar-benn sevenadurioù ar bed ha ma oa bet roet lañs da enselladennoù hep staliañ doare skiantel ebet da labourat. ==== Keñverelouriezh sevenadurel ==== Pelloc'h e tisklêrias F. Boas ez eo dic'hallus sevel ur patrom skiantel eus sevenadurioù mab-den, alese pennaenn ar ''geñverelouriezh sevenadurel'', ma rank ar studier ''kemer perzh'' en ur sevenadur a-hed an amzer m'emañ ouzh e studiañ.<br /> Kompren a reas Franz Boas ee eo ar soñjoù arouezel hag an deskadurezh dre zarempred elfennoù eus ur sevenadur, hogen nac'hañ a reas krennañ meizad ar "sevenadur" da gement-se, ''i.e.'' d'ar yezh. Nac'hañ a reas ivez termeniñ ar ger "sevenadur" end-eeun evel anv-kadarn, pa ne c'halle nemet an anv-gwan ''sevenadurel'' dougen un dalvoudegezh en denelezh<ref>BOAS Franz, ''Race, Language and Culture'', Chicago University Press, SUA, 1995 ISBN 978-0-226-06241-9 {{en}}</ref>.<br /> Kendalc'het e voe gant an tabut ; lod denoniourien a bouezas war perzh hollek ar sevenadur (an holl gevredigezhioù o deus ur sevenadur), lod all war dibarded kemmus pep sevenadur. Hag ur frammad klok ha bevennek eo "ar" sevenadur, pe un dastumad liesdoare a ditouroù — kemm-digemm o niver hag o ster a-hed an amzer — a c'haller hollekaat ? [[Restr:Ruth Benedict.jpg|thumb|left|200px|'''Ruth Benedict''' ([[1937]])]] E [[1934]] ez embannas an denoniourez amerikan Ruth Benedict ([[1887]]-[[1948]]) ''Patterns of Culture''<ref name="BR">BENEDICT Ruth, ''Patterns of Culture'', Mariner Books, SUA, 2005 ISBN 978-0-618-61955-9 {{en}}</ref>, ul labour a geñverelouriezh sevenadurel ma lavar ne c'haller kompren munudoù ur sevenadur nemet dre o c'heñveriañ ouzh framm kevredigezhel ar sevenadur-se, da lavaret eo al lezennoù asantet gant an holl izili. ''An tu hollek eo orin an elfennoù'', emezi, ''en o natur gwirion koulz hag en darempredoù etrezo'', ha ''brasoc'h eget sammad an elfennoù anezhañ eo pep sevenadur''. Sellet he deus R. Benedict ouzh ar yezhoù : miliadoù zo, pep hini anezho zo bet ganet diwar un niver bevennek a sonioù a c'hall bezañ distaget gant forzh pe zen dinamm goude bezañ bet kelennet gant tud all, ez-emouiziek pe get ; alese e kendastum e ya ar c'hevredigezhioù en-dro en hevelep doare : a-hed an amzer, hag int emouiziek pe get, e tibab an dud elfennoù a-douez un niver bras met bevennek a berzhioù sevenadurel a genstrollont en ur stumm dibar a ya da sevel o sevenadur dezho.<ref name="BR" /> Ur pouez bras en devoe labour R. Benedict war dachenn an denoniezh, ha pelloc'h, betek ar bloavezhioù [[1950]]. Da neuze avat e voe diarbennet gant an denoniourien amerikan Sidney Wilfred Mintz ([[1922]]- ) hag Eric Robert Wolf ([[1923]]–[[1999]]) rak studiañ "pep sevenadur" evel "ur bed" ha "stabil a-walc'h" a vije ober van eus levezon an [[impalaerouriezh]], an [[Trevadennouriezh|drevadennouriezh]] hag armerzh [[kevala]]el ar bed war ar pobladoù bet studiet gant R. Benedict. Daoust da arguzennoù Franz Boas a lavare e chome labour da ober kent termeniñ ar sevenadur, daoust da soñj R. Benedict e oa ar sevenadur "stummet" pe "aozet" en un doare bennak, e tivizas lod denoniourien eus ar bloavezhioù [[1940]] e ouied trawalc'h evit termeniñ ar sevenadur, pa oa anat e oa frammet en un doare kemplezh-kenañ. Ar pezh a chome da c'houzout e oa : ha disoc'hoù troioù-spered e oa ar frammoù-se, pe zisoc'hoù feurjedel hepken ? E [[1949]] e krogas an tabut-se, pa voe embannet ''Social Structure'' gant an Amerikan George Peter Murdock ([[1897]]–[[1985]])<ref>MURDOCK George P., ''Social Structure'', MacMillan, New York, SUA, 1949 ISBN 978-0-02-922290-4{{en}}</ref> ha ''Les structures élémentaires de la parenté'' gant ar Gall Claude Lévi-Strauss ([[1908]]-[[2009]]). ==== Restroù Tachenn an Darempredoù Denel ==== G. Murdock a savas restroù ma lakaas ditouroù sevenadurel bet dastumet e meur a gevredigezh a-benn ma vije arveret hentennoù feurjedoniel e labour an denoniezh ; hiziv an deiz c'hoazh e kendalc'her da vagañ an diaz-ditouroù-se<ref>[http://www.yale.edu/hraf/ Human Relations Area Files] {{en}}</ref>. ==== Frammadouriezh ==== [[Restr:Levi-strauss 260.jpg|thumb|'''Claude Lévi-Strauss''' ([[2005]])]] Diouzh e du e klaskas C. Lévi-Strauss sevel e hentenn dezhañ : studiañ fedoù ha diwar an disoc'hoù kavout patromoù difetisoc'h-difetisañ eus natur gwirion mab-den.<br /> Daou zoare sevenadur a zo, emezañ : ar frammoù fetis a c'haller gwelet dre studiañ an darempredoù etre tud emouiziek en ur gevredigezh, hag ar frammoù difetis a c'haller kendastum dre zielfennañ an doareoù boutin d'an dud (lidoù ha mojennoù, da skouer) a ya da sevel o buhez kevredigezhel, hag emouiziek pe get e vije an dud. Diwar kement-se e soñjas aozañ ur framm-spered hollek na c'halljed dezastum nemet dre geñveriañ frammoù kevredigezhel ha sevenadurel.<br /> Evit C. Lévi-Strauss e oa eus ar sevenadur evel eus an [[Danvez (fizik)|danvez]] : dre lezennoù ar fizik e c'hall un niver bevennek bihan a-walc'h ag elfennoù [[Kimiezh|kimiek]] bezañ kenstrollet da sevel un niver divent a draezoù ; bez' ez eus un niver bevennek bihan a-walc'h ag elfennoù ''sevenadurel'' a vez kenstrollet gant an dud da sevel an niver bras a sevenadurioù a zo er bed. Dre geñveriañ ar sevenadurioù-se kenetrezo e c'hallje an denoniourien sevel un doare [[Taolenn beriodek an elfennoù]] evel hini [[Dmitriy Mendeleyev]] ha diskuliañ elfennoù a vije dianav da izili ar sevenadur-mañ-sevenadur.<br /> ''Frammadouriezh'' a reer eus arlakadenn C. Lévi-Strauss, hag er bloavezhioù 1960-1970 he devoe ul levezon vras war an denoniourien amerikan ha saoz. ==== Perzhouriezh frammadel ==== [[Restr:Bronislawmalinowski.jpg|thumb|left|200px|'''Bronisław Kasper Malinowski''']] En denoniezh ez anver ''perzhouriezh'' un arlakadenn a glask displegañ pep sevenadur dre berzhioù a vije c'hoariet enni gant emzalc'hioù ha gwikefreoù kevredigezhel dibar. Hervez dalc'hidi al lakadenn-se n'eo ar sevenadur nemet un elfenn eus ar gevredigezh. Pa lavar heulierien F. Boas ez eo an denoniezh ar skiant a studi mab-den e respont ar berzhourien n'eo an denoniezh nemet ''unan eus ar skiantoù'' a studi mab-den : an hini a studi ar sevenadur. Ar Saoz Bronisław Kasper Malinowski ([[1884]]–[[1942]]) a grouas arlakadenn ar ''berzhouriezh'' : an holl dud o deus ezhommoù [[bevoniezh|bevoniel]] (bod ha boued) ha ret eo da vab-den gouennañ. Pep kevredigezh a grou binvioù evit bastañ d'an ezhommoù-se. Tud zo a rank c'hoari perzhioù kevredigezhel a-benn reoliñ obererezh ha kenobererezh ar binvioù kevredigezhel. Tud zo n'int ket emouiziek eus ar perzhioù, met ar skiantourien a c'hall sevel ur patrom eus ar perzhioù-se dre ensellet ar gevredigezh<ref>MALINOWSKI Bronisław, ''The Scientific Theory of Culture and Other Essays'', Read Books, ISBN 978-1-4474-5597-4 {{en}}</ref>. Gant an denoniour saoz all Alfred Reginald Radcliffe-Brown ([[1881]]-[[1955]]) e savas B. K. Malinowski an ''denoniezh kevredigezhel''.<br /> Daoust dezhañ bezañ kenkrouer an ''denoniezh kevredigezhel'' e savas A. R. Radcliffe-Brown enep ''perzhouriezh'' B. K. Malinowski, pa grede dezhañ ne c'haller sevel ur patrom eus diazez ur sevenadur nemet dre ensellet pizh ''an holl'' gevredigezhioù denel hag o c'heñveriañ ker pizh all kenetrezo. Da heul É. Durkheim e soñje dezhañ ne oa an diforc'h etre ar c'hevredigezhioù "kentidik" hag ar re "arnevez" nemet un diforc'h a framm kevredigezhel ; ret e oa neuze termeniñ framm pep kevredigezh kent kregiñ da geñveriañ<ref>A.R. Radcliffe-Brown 1952 Structure and Function in Primitive Society</ref>.<br /> Lod denoniourien a gavas reizh kendeuziñ an daou vennozh, en ur ziforc'hañ etre ''aozadur'' ur gevredigezh (''i.e.'' an darempredoù a c'haller gwelet) hag ''framm'' ur gevredigezh (an darempredoù reoliet gant lezennoù). E-lec'h komz eus "sevenadur"", a vije kement darvoud denel na denn ket eus an hêroniezh, e tivizjont studiañ ar c'henc'hoari hag an darempredoù a vez etre an dud hag etre strolladoù tud, a anvjont ''sociality'', ur ger bet goveliet ganto (a vije marteze *''kevrediezh'' e brezhoneg). Ur ster all da voe roet d'an termen "berzhouriezh frammadel" gant ar c'hevredadour amerikan Talcott Parsons ([[1902]]–[[1979]]), a embannas un arlakadenn a anvas "denoniezh kevredigezhel" ivez : klask a reas sevel ur patrom klok eus an obererezh kevredigezhel, da lavaret eo displegañ ar perag eus obererezhioù an dud. Da gentañ e savas ar framm ''AGIL'', ennañ peder elfenn a zo trawalc'h, hervezañ, evit bastañ da ezhommoù forzh pe reizhiad : [[Restr:Talcott Parsons.jpg|thumb|200px|'''Talcott Parsons''']] ::* an "azasaat" (saozneg : '' '''A'''daptation'') a skoulm darempredoù etre ar reizhiad hag hec'h endro, a dap elfennoù en diavaez eus ar reizhiad hag o eskemm ouzh kenderc'hadoù ar reizhiad ; ::* ar "mennout" ('' '''G'''oal-attainment'') a dermen palioù, a lusk hag a ver gremmoù ar reizhiad a-benn o zizhout ; ::* an "enframmañ" ('' '''I'''ntegration'') a zalc'h stabilded ar reizhiad dre reoliañ an darempredoù hag an eskemmoù enni ; ::* ar "gufunded" ('' '''L'''atency''), ar strollad reolioù difetis a vroud elfennoù ar reizhiad. Pa glaskas T. Parsons lakaat AGIL e pleustr da geñver obererezh pep den e savas peder is-reizhiad : ::# is-reizhiad an emzalc'h bet ganet diwar an ezhommoù bevoniel (''cf. "Adaptation"'') ::# is-reizhiad personelezh un den, a levezon an doare ma ya en-dro er gevredigezh (''cf. "Goal-attainment"'') ::# is-reizhiad ar gevredigezh, ''i.e.'' elfennoù ar c'henc'hoari kevredigezhel evel an dere hag ar perzh (''cf. "Integration"'') ::# is-reizhiad ar sevenadur, anezhi ar reizhennoù hag an talvoudegezhioù a reoilh an obererezhioù kevredigezhel en un doare difetis (''cf. "Latency"''). Adalek an arlakadenn-se e voe an dud krog da lakaat ar meiziad "sevenadur" kevatal da "reizhennoù ha talvoudegezhioù", ar pezh o c'hasas buan da gemmeskañ "kevredigezh" ha "sevenadur", a zo diforc'het-pizh gant an denoniourien : d'ur strollad tud e tave ''kevredigezh'', pa ra ''sevenadur'' dave da varregezh mab-den ha da gement anatadenn denel n'eo ket hêroniel ; bevennoù sklaer a vez d'ar c'hevredigezhioù peurvuiañ, hogen fiñvus, liesdoare, kemm-digemm hag splu evel re ar sevenadurioù alies<ref>BASHKOW Ira, ''A Neo-Boasian Conception of Cultural Boundaries'', American Anthropologist 106(3):445–446, 2004 [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.2004.106.3.443/abstract ''OnLine Library''] {{en}}</ref>. ==== Denoniezh an arouezioù ==== Da heul T. Parsons hag enep C. Lévi-Strauss e voe studiet penaos en em aoz ur gevredigezh, hag efed an arouezioù war ar c'hevredigezhioù. Evit ''denoniezh an arouezioù'' ez eo ar sevenadur ur reizhiad arouezioù na c'haller ket listennadiñ, hogen bez' e c'haller o deveizañ, da lavaret eo klask sterioù enno. ==== [[Marksouriezh]] ==== [[Karl Marx]] ([[1818]]-[[1883]]) a embannas ez eo ''darempredoù kevredigezhel ar c'henderc'hañ'' sichenn ar gevredigezh he-unan : n'eus kevredigezh denel ebet hep patromoù-emzalc'h, lezennoù, deskadurezh, gwiskamantoù, talvoudegezhioù boutin a zo dibar dezhi, ar pezh a zo gwir ivez e bed al labour greantel, a zo ur gevredigezh dre an doare ma vez aozet al labour ha dasparzh e frouezh<ref>MARX Karl & ENGELS Friedrich, ''L'idéologie allemande'', Éditions sociales, 2012, ISBN 978-2-35367-008-6 {{fr}}</ref>.<br /> Techet eo ar varksouriezh da zisplegañ ar c'hredennoù hag an emzalc'hioù kevredigezhel dre an darempredoù a vez etre renerien ar reizhiad armerzhel hag ar werin. ==== Nevezemdroadurezh ==== A-c'houde abegadennoù F. Boas ouzh arlakadenn an "urzhaz sevenadurel" e troas lod denoniourien amerikan war-du an darempredoù etre ur sevenadur hag e endro ; da labour [[Charles Darwin]] war un dachenn all e tave ar ger "nevezemdroadurezh".<br /> Hervez an arlakadenn-se ez eo ar sevenadur an disoc'h eus an darempredoù etre ur strollad tud hag e endro : e-lec'h ensellet perzhioù diarbarzh ur sevenadur e seller ouzh e ''lusk'', da lavaret eo e zoare da arverañ gremm e endro, an arver-se o kas ar galvezouriezh war wellaat, ar galvezouriezh o tegas muioc'h a c'hremm, hag all ; kenfeur gant ar c'hementad a c'remm a c'hall bezañ kenderc'het gant e galvezouriezh eo diorroadur sevenadurel ur strollad tud. Dre ar galvezourieh ivez e vez termenet an darempredoù kevredigezhel, an doare da zasparzh al labour pergen, a zo an doare kentañ da aozañ ur gevredigezh. Kenaoz ur gevredigezh ha dasparzh al labour enni a gas d'o zro d'ur reizhiad a gredennoù a grou meizadoù a zo binvioù da gompren an endro. Mar kemm ar galvezouriezh hag ar c'hementad a c'hremm e kemm ar gevredigezh a-bezh.<br /> === Denoniezh ha bevoniezh === [[Restr:Young male chimp.png|thumb|'''Chimpanze''' ''(Pan troglodytes)''<br />Hag ur sevenadur zo d'ar chimpanzeed ?]] Da heul labour Charles Darwin a arlakaas en e bleustrad ''Diwar-benn orin ar spesadoù'', bet embannet e [[1859]]<ref>DARWIN Charles, ''On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life'', John Murray, London, 1859 - Penguin Classic, 2009 ISBN 978-0-14-043912-0 {{en}}<br /> :• ''De l'origine des espèces au moyen de la sélection naturelle'', Maspero, Paris, 1983 ISBN 978-2-7071-1169-2 {{fr}} :• Kenrouedad : [http://abu.cnam.fr/cgi-bin/go?espece1 ''Association des Bibliophiles Universels''] {{fr}}</ref>, e teu mab-den eus [[primated]] nann-denel aet da get e lakaas lod denoniourien daou c'houlenn a-bouez : ha denel hepken eo ar sevenadur, pe sevenadurioù zo ivez gant ar spesadoù all, ar primated dreist-holl ? Ha penaos ez emdroas ar sevenadur e-touez an dud ? Da heul termenadur E. B. Tylor e voe anat e oa ar sevenadur ur perzh denel hepken, pa oa diazezet war an deskiñ. Lod skiantourien a rae war-dro ar primated avat a lavaras ez eus ur sevenadur gant ar chimpanzeed, peogwir e teskont emzalc'hioù<ref>McGREW William C., ''The Cultured Chimpanzee'', Cambridge University Press, SUA, 2004 ISBN 978-0-521-53543-4 {{en}}</ref>. Hiziv c'hoazh ez eus tabut. An Amerikan W. C. McGrew a ginnigas ma vije ar ger ''sevenadur'' termenet evel un argerzh kentoc'h eget evel ur sammad gouiziegezhioù ; c'hwec'h pazenn zo en argerzh-se hervezañ : # ijinet ez eus un emzalc'h nevez, pet gemmet ez eus un emzalc'h a zo anezhañ dija ; # treuzkaset eo an emzalc'h nevez gant e zizoloer d'e genseurted (un dizoloer''ez'' e c'hall bezañ, evel-just) ; # kempoell eo an emzalc'h evit pep ezel eus ar strollad ha kenetrezo ; # pa vez desket an emzalc'h nevez gant un ezel e talc'h soñj anezhañ pell goude bezañ e zesket ; # em skignañ a ra an emzalc'h dre strolladoù er boblañs (familhoù, klanoù, bandennadoù hag all) ; # padout a ra an emzalc'h a rumm da rumm. Diwar kement-se e kinnigas W. C. McGrew un termenadur nevez evit ar sevenadur : {{quotation|En ur strollad ez eo ar sevenadur un emzalc'h dibar a zo desket, evit ur rann anezhañ da vihañ, diwar levezon ar gevredigezh. Amañ e talvez "ur strollad" kement hag un unan piaouel d'ar spesad, bezet an unan-se ur bagad, ul lignez, un is-strollad, hag all. Diouzh ur gwel e teu ar sevenadur eus kemmadennoù en emzalc'h, e diabarzh ar spesad met a-dreuz ar strolladoù, evel pa vez un emzalc'h padus en ur gumuniezhad chimpanzeed met ezvezant en unan all, pe c'hoazh pa vez lies kumuniezhioù o tiskouez lies doareoù eus an hevelep emzalc'h. Kreñvoc'h eo ar santad ag ur sevenadur war ober pa ne c'hall ket an diforc'hioù etre ar strolladoù bezañ displeget gant elfennoù an endro hepken. |William C. McGrew, 1998<ref>McGREW, ''Culture in Nonhuman Primates?'' Annual Reviews of Anthropology, 1998 [http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.anthro.27.1.301 ''Annual Reviews'' {{en}} (U.S. $ 20)]</ref>}} Da heul an disklêriadenn-se e c'haller lavaret o deus an holl loened ur sevenadur, mard eo ar sevenadur krennet da emzalc'hioù bet desket. Ne c'hall avat ar ger ''sevenadur'' bezañ liammet ouzh al loened nemet mard e dermener evel an emzalc'hioù bet desket. Ezhomm zo neuze eus un termenadur reisoc'h evit an dud, a-benn o diforc'hañ diouzh ar [[gwenan]] pe ar [[merien]] da skouer.<br /> Hervez an denoniour Terrence Deacon ez eo ret diforc'hañ meiz mab-den diouzh hini al loened, hep e lakaat dreist evelato. === Hendraouriezh === [[Restr:4730.1099 Menhire,bis zu 4 Meter hoch,von Ost nach West in 1167 Meter Langen Alignements(Steinreihen) in einem Halbkreis endend Le Ménec, Carnac ,Departement Morbihan ,Bretagne Steffen Heilfort.JPG|thumb|200px|'''Peulvanoù e [[Karnag]]'''<br />Bro [[an Alre]]]] Labour an hendraourien eo furchal a-benn kavout prouennoù danvezel eus bezañs pobladoù e lec'h pe lec'h war an douar. Gant [[istor]]ourien e labouront evit merkañ o c'havadennoù e buhez mab-den. Dre ar c'havadennoù-se o deus an hendraourien savet ur patrom a ziforc'h etre ar ''sevenadur'' (ar pezh a zo nann-danvezel ha na c'hellont ket gwelet), an emzalc'h (ar pezh a zo nann-danvezel hag a c'hallont dezastum diwar o c'havadennoù danvezel) hag an traezoù (ar pezh a zo danvezel, evel binvioù pe diez, hag a zo disoc'hoù ar sevenadur, an emzalc'h hag arver an endro). Ne vije ar sevenadur nemet an azasadur d'an en-dro, an endro-se o vezañ danvezel (an natur, ar c'hêrioù...) pe get (an emzalc'hioù deuet d'ur strollad a-hed an amzer diwar an azasadur d'an en-dro danvezel). === Hiziv an deiz === N'eus bet kavet termenadur peurglok ebet evit ar ger ''sevenadur'', evel a weler pa furcher ar geriadurioù broadel : meur a ster a vez roet bewezh, ha liv ar vroad a vez merzet e pep skrid. Kemeromp tri geriadur evit Breizhiz. * Hervez ur geriadur gall<ref>''Le Petit Robert''</ref> ez eo ar sevenadur (''culture''), goude ar pezh a sell ouzh al labour-douar : <blockquote> # Diorroadur lod barregezhioù speredel dre an embregadennoù a zere. ''Dre astenn'' : hollad ar gouiziegezhioù bet desket a-benn diorren ar burutellañ, ar vlizidigezh, ar barn. # Hollad ar perzhioù speredel a zo piaouel d'ur sevenadurezh, d'ur vroad. # Hollad an doareoù emzalc'hioù bet desket, er c'hevredigezhioù denel. </blockquote> * Hervez ur geriadur amerikan<ref>''Random House Webster's College Dictionary''</ref> ez eo ar sevenadur (''culture'' ivez), kent ar pezh a sell ouzh al labour-douar : <blockquote> # Obererezhioù ha kenderc'hadoù arzel ha speredel. # Ur perzh a ouiziegezh pe vlizidigezh a zeu diwar darempred ha dedenn da geñver ar pezh a vez lakaet da wellañ a-fed arzoù, lennegezh, emzalc'h, hag all.. # Diorroadur pe welladur ar spered dre an deskiñ pe an embreger. # An holl zoareoù da vevañ bet savet gant ur strollad tud ha treuzkaset a rumm da rumm. # Ur stumm dibar pe ur bazenn er sevenadurezh, evel hini ur vroad d'ur mare (da skouer : ''ar sevenadur gresian''). # An emzalc'hioù, ar c'hredennoù a zo piaouel d'ur strollad kevredigezhel, kenel, pe d'ur rannad tud hervez o oad. </blockquote> * Hervez Geriadur Brezhoneg An Here<ref>An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0</ref> : <blockquote> # Doare dibar zo gant hollad an anadennoù kevredigezhel, arzel, teknikel ha speredel a denn d'ur bobl, d'ur vro, d'ur strollad broioù. ''Ar sevenadur keltiek''. ''Sevenadurioù liesseurt ar bed''. # Hollad ar pezh a c'hall mab-den deskiñ hag a dalvez dezhañ da ziorren e spered. ''Ti ar sevenadur''. </blockquote> == Ar sevenadur hervez ar skiantoù pervezh == [[Restr:Richard Dawkins Cooper Union Shankbone.jpg|thumb|200px|'''Richard Dawkins''']] Adal restroù G. Murdock e voe graet feurjedadennoù diwar-benn ar sevenadur. Donoc'h ez eas meizad skiantel ar sevenadur a-drugarez da zamkaniezh ar stlenn<ref>ÉTIENNE Guy, ''Geriadur ar stlenn'', Preder, Plomelin, BZH, 1995, p. 211 ISBN 978-2-901383-14-7</ref>, da arver hentennoù [[matematik]]el en hêroniezh ar pobladoù, d'an araokadennoù a zo bet graet e meizadur mont en-dro an empenn denel hag an deskiñ. E [[1976]] e krouas ar bevoniour [[Breizh-Veur|breizhveurat]] Richard Dawkins ar meizad ''meme'' (/'mi:m/), da lavaret eo ''unanenn an dezrevell'' (an anv ''meme'' o vezañ deveret diwar ar [[gresianeg]] ''mimeme'', "dezrevelladur"", emezañ)<ref>DAWKINS Richard, ''The Selfish Gene'', Oxford Paperbacks, 1989, ISBN 978-0-19-286092-7 {{en}}</ref>. Astenn kavadennoù Charles Darwin d'an dachenn sevenadurel e oa ar pal, ar ''meme'' o c'hoari er sevenadur perzh ar ''gen'' en hêroniezh : skignañ an anadennoù sevenadurel, evel ma skign ar genoù ar perzhioù bevoniel. Mard eo ar ''memoù'' unanennoù an ditouroù a vez desket e vije sevenadur an den-mañ-den d'ar mare-mañ-mare ar sammad eus ar ''memoù'' a zo en e empenn d'ar mare-se. Dre-se e c'hallje sevenadur ur strollad tud bezañ dielfennet a-gealioù distag, an holl anezho o vezañ termenet hervez ar ''memoù'' a zo en empennoù izili ar strollad<ref>MOSTERÍN Jesús ''Filosofía de la cultura / The Philosophy of Culture'', Alianza Editorial, Madrid, Spagn, 2007 ISBN 978-84-206-2753-3 {{es}} {{en}}</ref>.<br /> === Emdroadur ar sevenadurioù === Evel ar genoù neuze ez emdroje ar sevenadurioù dre gemmadurioù a vije treuzkaset a rumm da rumm gant ar ''memoù'', a c'hall mont da get pe em skignañ hervez ar c'hemmadennoù a c'hoarvez en endro hag er gevredigezh hec'h-unan. Tu zo eta d'ur sevenadur gouzañv kemmadennoù ken niverus ha ker bras e ker berr amzer ma hañval bezañ aet da get padal ez eo bet kemmet e stumm hepken, ha n'eo ket e zanvez gwirion : kemmadennoù bras zo bet en emdroadur mab-den, met mab-den e chom evelkent. Dav eo teurel evezh avat : mard emdro ar vuhez abaoe kantadoù a vilionoù a vloavezhioù ned emdro mab-den nemet abaoe kantadoù a ''viliadoù'' a vloavezhioù, ha yaouankoc'h eget 100 000 vloaz e vije ar yezhoù. Holl izili ur spesad n'int ket heñvel an eil re ouzh ar re all : genoù boutin zo dezho, met lies eo dasparzh ar genoù er boblañs, ar pezh a ro hiniennoù disheñvel ; en hevelep doare ne c'hall ket ur sevenadur bezañ unvan e pep keñver, atav e vez savet diwar an diforc'hioù hag ar bec'hioù a zo dre ret etre an dud a-fed talvoudegezhioù, mennozhioù, c'hoantoù, ar pezh a zeuje eus liested dasparzh ar ''memoù''. === Kenemdroadur ar genoù hag ar sevenadurioù === Hervez ar bevoniour Edward Osborne Wilson e c'hall an hengounioù sevenadurel bezañ rannet e ''genoù sevenadurel'', ha dre m'eo spered mab-den an disoc'h eus un emdroadur bevoniel ez eo ar sevenadurioù levezonet gant ar vevoniezh ivez. Diouzh an tu all e c'hall kemmadennoù e sevenadur ur gevredigezh levezoniñ genoù hec'h izili dre stabilaat lod anezho, dre an azasadur d'un endro nevez da skouer<ref>WILSON Edward O., ''La sociobiologie'', Éditions du Rocher, Paris, 1987 ISBN 978-2-268-00536-2 {{fr}}</ref>. == Yezh ha sevenadur == [[Restr:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|thumb|250px|left|'''[[Tour Babel (Brueghel)|Tour Babel]]'''<br />[[Pieter Brueghel gozh]], [[1563]]]] ''[[Barbared]]'' a rae an [[Henc'hres]]ianed eus an dud a gomze yezhoù all, ''i.e.'' n'o devoa sevenadur ebet hervezo. Dre ar yezh peurvuiañ e tiforc'her ur sevenadur diouzh unan all. Hervez an darn vrasañ eus an denoniourien ne c'haller ket studiañ sevenadur ur boblad hep deskiñ he yezh. Daou dra zo evelato : bez' e c'hall tud komz an hevelep yezh hep rannañ an hevelep sevenadur ([[Portugal]] ha [[Brazil]] da skouer) ; bez' e c'hall tud komz yezhoù disheñvel-krenn ha rannañ perzhioù-diazez ur sevenadur (pobladoù niverus en [[Afrika]], da skouer)<ref>SAPIR Edward, ''Le langage'', troet gant Solange Marie Guillemin, Payot, Paris, 2001 ISBN 978-2-228-89490-6 {{fr}}</ref>. Un argerzh voutin a vije e gwirionez da c'hanedigezh ar yezhoù denel, da lavaret eo ar varregezh da vont e darempred war an dachenn arouezius, ha da c'hanedigezh ar sevenadur. Kempred gant deroù istor mab-den e vije deroù an argerzh-se.<br /> Hervez an denoniour amerikan Robin Dunbar ez emdroas ar yezhoù pa grogas mab-den da vevañ a-strolladoù bras, rak ret e voe neuze skoulmañ darempredoù kemplezh a-benn ma vije kempoell ar gevredigezh. Da neuze e voe ar yezhoù <u>hag</u> ar sevenadurioù binvioù da embreger arouezioù implijet da seveniñ an hevelep kefridi, pa voe ar strolladoù deuet re vras evit derc'hel da zoareoù kozh al loened, evel an dilaouañ<ref>DUNBAR Robin I, ''Grooming, Gossip and the Evolution of Language'', Harvard University Press, SUA, 1997, ISBN 978-0-674-36334-2 {{en}}</ref>.<br /> Hiziv e seller ouzh ar yezhoù evel strolladoù komzoù a zo piaouel da gumuniezh pe gumuniezh, hogen bez' ez int ivez un tamm eus sevenadur hollek an dud a ra ganto. Arveret e vezont da ziskouez e vezer ezel eus ur gumuniezh hag da ziforc'hañ diouzh ar strolladoù all. En ur yezh hepken e c'hall bezañ rannyezhoù ha [[luc'haj]]où a zo arveret da ziforc'hañ etre is-strolladoù.<br /> Lod yezhoù o deus reizhiadoù kemplezh-kenañ a-fed geriaoueg ha yezhadur hervez oad, dere, reizh, derez a gerentiezh hag all. Lod all a ziforc'h etre komz d'un den pe d'ul loen. Lod all c'hoazh a c'hourc'hemenn-groñs na vije ''ket'' komzet da lod tud — kement-se-holl zo tammoù sevenadur ivez. == Sevenadur ha kevredigezh == [[Restr:TalkingDrum.jpg|thumb|200px|'''Taboulin-da-gomz''' (Henamzer)]] [[Restr:Chappe semaphore.jpg|thumb|200px|'''Pellskriver Claude Chappe''' ([[1792]])]] [[Restr:Original iPhone docked.jpg|thumb|200px|'''Apple iPhone''' ([[2007]])]] Klask a reas ar bredelfennour alaman Erik Erikson ([[1902]]-[[1994]]) displegañ levezon ur gevredigezh war ziorroadur hec'h izili :<ref>ERIKSON Erik H., ''Enfance et société'', Delachaux & Niestlé, Paris, 1976 ISBN 978-2-603-00084-7 {{fr}}</ref> * pep ezel a c'hall tizhout ar sevenadur dre ur vammenn voutin, en un doare diharz ; * rekis eo e kreskfe pinvidigezh ar sevenadur a rumm da rumm ; * rekis eo e c'hallfe bezañ tizhet gant kement boud en deus ur yezh kempoell hag arouezius. Ar poent diwezhañ a laka ur vevenn etre an dud hag al loened : mar gall un den kelenn d'ul loen, gant ma kompreno lod jestroù ha lod sonioù al loen-se, ne c'hall ket mont pelloc'h en darempredoù sevenadurel ; diouzh e du ne c'hall ket al loen kelenn tra pe dra sevenadurel d'an den. Mard eus kelennadurezh etre den ha loen ne c'hall bezañ nemet dre arvestiñ an eil egile — pep unan o klask kompren hag eñvoriñ jestroù ha sonioù egile, hep na vije ster speredel en darempred. === Renkadur === Klasket ez eus bet renkañ ar sevenadurioù a-rummadoù hervez lies dezverkoù. * '''Hervez o natur''' :''Arouezius'' : savet diwar arouezioù bet dibabet ent-tidel, a zo lakaet da voutin da holl izili ur gevredigezh. :''Frammadel'' : savet diwar gealioù, arouezioù pe emzalc'hioù hervez patromoù, pe rakwelet ha skignet dre zarempredoù. :''Istorel'' : savet diwar an hêrezh kevredigezhel hag an doare ma tiskoulm an dud ar c'hudennoù a sav diwar o endro pe o buhez kevredigezhel. :''Speredel'' : savet diwar ur reizhiad kealioù ha boazioù bet desket, a voug al luskoù personel hag a ziforc'h an dud kenetrezo. * '''Hervez o astenn''' :''Dibar'' : a zo boutin d'ur strollad a vev en ur sevenadur ec'honoc'h ha disheñvel ; da skouer : Breizh er Stad C'hall. :''Hollek'' : a zo diouzh holl berzhioù dibar ur gevredigezh. :''Hollvedel'' : a zo difetis ha boutin d'an holl dud daoust d'o sevenadur dibar ; da skouer : saludiñ. * '''Hervez o diorroadur''' :''Kentidik'' : gant perzhioù rakteknologel n'o deus ket ezhomm a vezañ nevesaet evit bezañ miret. :''Sevenaet'' : a ya war-raok dre nevezentioù a lusk diorroadur ar gevredigezh. :''Dilennek'' pe ''raklennek''' : a ya en-dro dre gomz ha n'en deus skritur ebet. :''Lennek'' : en deus ur yezh komzet hag ur yezh skrivet (a c'hall bezañ disheñvel). * '''Hervez o ferzh pennañ''' :''Fromel'' : a ya en-dro dre fromoù hepken, hag a zo anavezet dre ar fromoù-se hepken. :''Poellek'' : a ya en-dro dre ar poell, hag a zo anavezet dre e genderc'hadoù. :''Dreist'' : a zo fromel ha poellek war un dro. * '''Hervez o fal''' :''Goude-skeudenner'' : mirout a ra an dremened evit en adober er bremañ ; hêret eo bet digant ar re gozh ha lezet digemm. :''Kenskeudenner'' : savet diwar patrom ar re gozh ha patromoù nevez ; mirout a ra lod emzalc'hioù kozh ha krouiñ a ra e re dezhañ. :''Rakskeudenner'' : dave a ra d'ar patromoù kozh hep ober diouto ; krouiñ a ra e batromoù dezhañ, a dreuzkas d'ar rummad nevez. === Elfennoù ar sevenadur === En un doare hollek-tre e seller ouzh ar sevenadur evel ouzh ur patrom-bevañ a vez doujet gant ur gevredigezh en ur zegas kemmadennoù ennañ a-hed an amzer. Spisaet ez eus bet elfennoù a zo boutin da gement sevenadur a zo er bed. * An '''elfennoù danvezel''' eo an holl draezoù, naturel pe gemmet gant labour mab-den, a c'hall ur gevredigezh arverañ d'ur mare eus hec'h istor evit kenderc'hel da vevañ : douaroù, danvezioù-diazez, mammennoù gremm, binvioù, kenderc'hadoù naturel ha fardet ganti, oberennoù arzel. * An '''elfennoù renkadurel''' eo an darempredoù kevredigezhel kenaozet evit ma c'hallfe izili ar strollad o deus karg pe garg seveniñ o c'hefridi(où) er gevredigezh. * An '''elfennoù gouiziegel''' eo ar skiant-prenet a vez tapet hag eñvoret kent bezañ treuzkaset a rumm da rumm ha pinvidikaet a-hed an amzer. * An '''elfennoù arouezel''' eo ar bonegoù a zo rekis evit ma vije darempredoù etre an dud pa vezont oberiant. Ar yezh eo ar boneg pennañ hogen reoù all zo, a rank bezañ boutin d'an holl ivez (jestroù, dilhad hag all). * An '''elfennoù fromel''' eo ar skeudennoù hollek, ar c'hredennoù hag an talvoudegezhioù difetis a vroud an asant hag ar c'henober. == Ar c'hemmoù sevenadurel == [[Restr:Malmö Moske.jpg|thumb|'''[[Moskeenn]] e [[Malmö]], [[Sveden]]]] E red an amzer e c'hall elfenn pe elfenn ur sevenadur gouzañv kemmoù evit abeg pe abeg, gant asant e izili pe get, dre zarvoudoù diabarzh pe ziavaez. Bez' e c'hall ur gevredigezh chom bev daoust d'ar c'hemmoù a zo c'hoarvezet e rann pe rann anezhi. === Argerzhioù === Pemp argezh a zo bet termenet gant ar gevredaourien er c'hemmoù sevenadurel : * ''diazstuziadur'' : argezh an deskiñ talvoudegezhioù kevredigezhel ha hengounioù sevenadurel e diabarzh ur strollad tud ;<ref>LINTON Ralph, ''Le fondement culturel de la personnalité'', 1945 [https://web.archive.org/web/20130531150249/http://classiques.uqac.ca/classiques/Linton_Ralph/fondement_culturel/fondement_culturel.rtf ''Université de Québec à Chicoutimi (UQAC)] {{fr}}</ref> * ''destuziadur'' : argerzh an tremen eus ur sevenadur d'egile dre ret (aloubadeg, brezel, hag all), a vez merket alies gant dilez ar yezh ha kemmadennoù er reol-voued, er relijion, hag all ; da skouer : Breizh, Indianed Norzhamerika. * ''distuziadur'' : argerzh ar c'holl perzhioù sevenadurel piaouel dre zegemer perzhioù eus ur sevenadur all ; * ''treuzstuziadur'' : argerzh an degemer hag asantiñ ouzh perzhioù piaouel ur sevenadur all ; * ''enstuziadur'' : argerzh ar soubidigezh hiniennel en ur sevenadur all, gant asant an den ha darempredoù gant izili ar sevenadur all. === Sevenadur lec'hiel ha sevenadur hollek === Da heul F. Boas ha B. K. Malinowski e voe studiet levezon ar [[Kenwerzh|c'henwerzh]] etre Europiz ha nann-Europiz war sevenadur ar pobladoù nann-Europat : ha kemmet e voe aozadur al labour ? Ha kemmoù bras a voe en o [[teknologiezh|zeknologiezhoù]] ? ''Ya'' e voe ar respont, ha spisoc'h e voe diskouezet dre studiañ kevredigezhoù ar minorelezhioù divroet ha termeniñ pevar ferzh dezho : # '''ar sevenadur-kalon''' : bez' e c'hallont mirout o sevenadur en o bro nevez, hogen ret eo dezho asantiñ da reizhennoù ar sevenadur o degemer ; # '''ar gleuzeur''' : er Stadoù-Unanet dreist-holl e kreder e c'hall an holl sevenadurioù enbroet em veskañ da kendeuziñ hep na emellje ar Stad ; lod skiantourien avat zo savet enep ar ''melting-pot'' hag a-du gant ar ''salad-bowl'' : evel en ur saladenn e vir pep sevenadur e berzhioù, ha "lipig ar Stad" a ro blaz d'ar saladenn. # '''an unsevenadur''' : e lod Stadoù europat ez eus liammoù start etre ''sevenenadur'' ha ''[[broadelouriezh]]'', a pezh a gas ar [[gouarnamant]]où da embann lezennoù a-benn ma teuje an enbroidi heñvel ouzh tud ar vro – ret eo dezho dilezel o sevenadur enta ; # '''al liessevenadur''' : gouarnamantoù all a ziforc'h etre sevenadur ha broadelezh, pep sevenadur o vezañ miret hag o taremprediñ ar re all er vroad. Dibaot a wezh e vez ur vroad oc'h ober war-dro an enbroidi en ur heuliañ unan hepken eus ar perzhioù-se ; ur meskaj anezho a vez peurvuiañ, hervez al lezennoù skrivet hag ar re n'int ket, emzalc'h an dud e-keñver an estrenien e lec'h pe lec'h, hag all. Heñvel eo an traoù e diabarzh ur sevenadur e-keñver tud o deus ur stumm lec'hiel eus ar sevenadur-se. == Sevenadur hiniennel == "Sevenadur hiniennel" pe "sevenadur personel" a reer eus hollad ar pezh a oar an den-mañ-den diwar-benn ar bed. Dre e gerent e krog da zeskiñ (an deskadurezh eo), er skol da c'houde pa vez tro (ar gelennadurezh eo), ha pelloc'h dre e endro kevredigezhel (metoù micherel, da skouer) ; gouest eo ivez da binvidikaat e sevenadur personel dre glask tapout gouiziegezhioù nevez war an dachenn-mañ-tachenn.<br /> Gant hollad e ouiziegezhioù e vez frammet spered an den en doare ma c'hall kompren ha deskiñ kealioù nevez dre o c'heñveriañ gant ar pezh a oar dija. Bez' e c'hall un den kaout en e sevenadur hiniennel gouiziegezhioù a zo estren da sevenadur e gevredigezh, bet tapet dre veajiñ er bed da skouer. A-wezhioù e vez ar sevenadur hiniennel droukvesket gant ar ''gouiziegezh hollek'', da lavaret eo, dre arlakadenn, gant ar gwelead gouiziegezhioù-diazez a rankje pep den kaout en e sevenadur hiniennel. == Treuzkas ar sevenadur == Ar familh (ha pa vije unkar pe heñvelreizh) eo ar gellig kentañ ma vez treuzkaset ar sevenadur eus ur rummad tud d'ar rummad nevez dre an deskadurezh. Tammoù eus sevenadur ar gevredigezh a vez treuzkaset, da lavaret eo ar re ma sav tud ar vugale a-du ganto peurvuiañ, ha tammoù eus sevenadur hiniennel an tad hag ar vamm, ha c'hoazh ur doare sevenadur all a zo bet ganet er c'houblad — ha kemmet dija gant donedigezh ar bugel kentañ.<br /> Dre ar gelennadurezh e kendalc'h ar skol da dreuzkas sevenadur ar gevredigezh, ouzhpenn ar gouiziegezhioù-diazez rekis da bep den a-benn bezañ en e aez er gevredigezh-se (ar yezh, da skouer). Bez' e c'hall ar gelennadurezh kenderc'hel a-hed buhez an den, kevret gant pinvidikadur e sevenadur hiniennel. == Skignañ ar sevenadur == A zen da zen dre an darempredoù kevredigezhel e vez skignet ar sevenadur en holl bobladoù ar bed.<br /> Adal ar [[XVvet kantved|XV^vet kantved]] e voe ar [[moullerezh]] un benveg galloudus-kenañ da skignañ ar sevenadur e diabarzh ur gevredigezh ha dre ar bed a-bezh. Gant diorroadur ar rezhiadoù-skoliata e voe mui-ouzh-mui a dud gouest da gompren sevenadur o c'hevredigezh, da binvidikaat o sevenadur hiniennel ha da zeskiñ diwar-benn ar sevenadurioù all, a-drugarez d'al [[levr]]aouegoù da skouer. Dre ar [[media]] ivez e vez skignet en darn vuiañ eus ar broioù : kazetennoù, [[skingomz]] ha [[skinwel]] eo ar re bouezusañ, a ro tu d'an den da vont e darempred gant kalz tud war un dro dre ar [[pellgomz]].<br /> Adal deroù ar bloavezhioù [[1990]] e voe ur ''medium'' nevez, ar [[Kenrouedad|Genrouedad]], a droas d'ar ''[[World Wide Web]]'' ma c'hall forzh piv er bed mont e darempred gant forzh piv all. Ker galloudus hag an dispac'h sevenadurel bet degaset gant ar moullerezh eo levezon ar ''medium'' nevez-se war skignerezh ar sevenadur, ''Wikipedia'' o vezañ unan eus ar skouerioù arouezusañ. == Notennoù == <references /> == Levrlennadur == * BENEDICT Ruth, ''The Chrysanthemum and the Sword (Patterns of Japanese Culture)'', Mariner Books, SUA, 2006 ISBN 978-0-618-61959 {{en}} :''Le Chrysanthème et le sabre'', Philippe Picquier, Paris, 1998 ISBN 978-2-87730-234-0 {{fr}} * CUCHE Denys, ''La notion de culture dans les sciences sociales'', Repères, La Découverte, Paris, 2010 ISBN 978-2-7071-5883-3 {{fr}} [https://web.archive.org/web/20120803015926/http://sceco.paris.iufm.fr/pagepdf/culture.pdf IUFM Paris]] * DURKHEIM Émile, ''Les règles de la méthode sociologique'', [[1895]], adembannadur Flammarion, Paris, 2010 ISBN 978-2-08-122309-7 <!-- * Eliot, Thomas Stearns (2003). ''La unidad de la cultura europea. Notas para la definición de la cultura''. Encuentro. Madrid. * Geertz, Clifford (1990): ''La interpretación de las culturas''. Gedisa. Buenos Aires. * Girard, René (2006): ''Los orígenes de la cultura''. Trotta. Madrid. * Gombrich, Ernst H. (2004): ''Breve historia de la cultura''. Península. Barcelona. * González Quirós, José Luis (2003): ''Repensar la cultura''. Eiunsa. Madrid. * Heritier, Françoise (1996): ''Masculin/fémenin: la pensée de la diference.'' Odile Jacob. París. * Herskovits, Melville (1952): ''El hombre y sus obras''. Fondo de Cultura Económica. México. * Kluckhonn, Clyde: ''Antropología''. Fondo de Cultura Económica. México. * Kroeber, Alfred L., 1948, Anthropology: Race, Language, Culture, Psychology, Prehistory revised edition. New York: Harcourt, Brace, and World, Inc. * Kroeber, Alfred (1995): "Lo superorgánico". En: Kahn, J.S. (comp.): ''El concepto de cultura''. Anagrama. Barcelona. * Adam (1996) [1994]: ''El primate elegido''. Crítica. Barcelona. * Lévi-Strauss, Claude (1977) [1953]: ''Antropología estructural''. Eudeba. Buenos Aires. * Lévi-Strauss, Claude (2001) [1962]: ''El pensamiento salvaje''. Fondo de Cultura Económica. México. * Malinowski, Bronislaw: ''Los argonautas del Pacífico Occidental.'' Península. Barcelona. * Morán, Emilio (1993) [1990]: ''La ecología cultural de los pueblos de la Amazonía''. j JOSE LUIS ALBERTO BAROJAS SOTO Y MARICELA QUECHOL CUATECO. * Mosterín, Jesús (1993): ''Filosofía de la cultura''. Alianza Editorial, Madrid. * Mosterín, Jesús (2009): ''La cultura humana''. Espasa Calpe, Madrid. * Radcliffe-Brown, Alfred R. (1975): ''Estructura y función en la sociedad primitiva''. Península. Barcelona. * Ramirez Centeno, Mario. (1993): ''Kultura o estudios con qué parir el nuevo milenio''. Editorial Cibertaria, México. * Rappaport, Roy (1998) [1955]: "IX. Naturaleza, cultura y antropología ecológica", en: Shapiro, H.: ''Hombre, cultura y sociedad.'' p. 261-292. Fondo de Cultura Económica. México. * Sahlins, Marshall (1992): "Evolución específica y evolución general". En: Bohannan, P y Glazer, M. (comp): ''Antropología. Lecturas''. McGraw-Hill. Madrid. * Schwanitz, Dietrich (2002): ''La Cultura. Todo lo que hay que saber.'' Taurus. Madrid. * Sperber, Dan (1996): ''Explaining Culture. A Naturalistic Approach.'' Blackwell. Oxford. * Steward, Julian (1992): "El concepto y el método de la ecología cultural". En: Bohannan, P y Glazer, M. (comp): ''Antropología. Lecturas''. McGraw-Hill. Madrid. * UPC. Profesor César Romero, Comprensión y producción de Lenguaje 1. * Thompson, John B. (2002) [1990]: ''Ideología y cultura moderna. Teoría crítica social en la era de la comunicación de masas.'' División de Ciencias Sociales y Humanidades de la Universidad Autónoma Metropolitana - Unidad Xochimilco. México. * Tylor, Edward B. (1995) [1871]: "La ciencia de la cultura". En: Kahn, J. S. (comp.): ''El concepto de cultura''. Anagrama. Barcelona. * Ward, Thomas (2004): ''La resistencia cultural: la nación en el ensayo de las Américas''. Universidad Ricardo Palma. Lima. * White, Leslie A. (1992): "La energía y la evolución de la cultura". En: Bohannan, P y Glazer, M. (comp): ''Antropología. Lecturas''. McGraw-Hill. Madrid. * Luca Corchia, [http://books.google.it/books?id=U56Sag72eSoC&pg=PP1&dq=habermas+corchia#v=onepage&q=&f=false ''La logica dei processi culturali. Jürgen Habermas tra filosofia e sociologia''], Genova, Edizioni ECIG, 2010, ISBN 978-88-7544-195-1. --> == Liammoù diavaez == * [http://www.unesco.org/new/fr/culture/ UNESCO] {{fr}} * [http://www.culture.gouv.fr/ Ministère de la Culture] {{fr}} [[Rummad:Sevenadur]] kdr4jcd5kg1lhn7ult7yxwxte3t5co1 0 115310 2188375 2137756 2026-04-23T20:47:58Z Kestenn 14086 2188375 wikitext text/x-wiki Amañ e kavor roll ar 137 kumun [[italia]]n enne ouzhpenn 50&nbsp;000 a dud o chom hervez an urzh war zigresk, diouzh ditour an ''Istituto nazionale di statistica'' (ISTAT) e 2024<ref>{{it}} {{cite web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=D7B|title=Bilancio demografico mensile e popolazione residente per sesso, anno 2024|accessdate=16/03/2025|publisher=ISTAT}}</ref>. <gallery mode="packed">Panorama of Rome view from Via San Lucio.jpg|'''1''' - [[Roma]]</gallery> <gallery mode="packed"> Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|'''2''' - [[Milano]] Napoli - Panorama dal Vomero 2.JPG|'''3''' - [[Napoli]] Torino-panoramadaicappuccini.jpg|'''4''' - [[Torino]] Palermo02 flickr.jpg|'''5''' - [[Palermo]] Old_harbour_view.jpg|'''6''' - [[Genova]] Bologna-SanPetronioPiazzaMaggiore1.jpg|'''7''' - [[Bologna]] Sunset_over_florence_1.jpg|'''8''' - [[Firenze]] Bari02.jpg|'''9''' - [[Bari]] Catania-Aerial photograph (5).jpg|'''10''' - [[Catania]] 20110720 Verona 3078.jpg|'''11''' - [[Verona]] Venezia veduta aerea.jpg|'''12''' - [[Venezia]] Messina harbour - aerial view.jpg|'''13''' - [[Messina]] Abbazia di Santa Giustina2.jpg|'''14''' - [[Padova]] Trieste-IMG 3064.JPG|'''15''' - [[Brescia]] Piazza Garibaldi a Parma.jpg|'''16''' - [[Parma]] Brescia at night.jpg|'''17''' - [[Trieste]] Panorama_di_Prato_Dal_Cupolin_degli_Ori_2.jpg|'''18''' - [[Prato (Italia)|Prato]] Taranto-Aerial view-1.jpg|'''19''' - [[Taranto]] Collage Modena.jpg|'''20''' - [[Modena]] </gallery> {| class="wikitable sortable" |- ! # || Kumun || Rannvro || Proviñs || Poblañs |- bgcolor="#fff" | colspan="5"| • ''An tric'horn goude ar boblañs a ziskouez [[File:Increase.svg|10px]] ur c'hresk pe un [[File:Decrease.svg|10px]] digresk e-keñver ar bloaz [[2022]]''. |- | 1 || [[Roma]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 2 748 165 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 2 || [[Milano]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Milano|Milano]] || align="right"| 1 370 229 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 3 || [[Napoli]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 908 552 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 4 || [[Torino]] || {{Piemonte}} || [[Proviñs Torino|Torino]] || align="right"| 853 488 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 5 || [[Palermo]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Palermo|Palermo]] || align="right"| 626 217 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 6 || [[Genova]] || {{Liguria}} || [[Proviñs Genova|Genova]] || align="right"| 564 038 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 7 || [[Bologna]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Bologna|Bologna]] || align="right"| 390 608 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 8 || [[Firenze]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Firenze|Firenze]] || align="right"| 362 582 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 9 || [[Bari]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Bari|Bari]] || align="right"| 315 260 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 10 || [[Catania]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Catania|Catania]] || align="right"| 297 697 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 11 || [[Verona]] || {{Veneto}} || [[Proviñs Verona|Verona]] || align="right"| 255 338 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 12 || [[Venezia]] || {{Veneto}} || [[Proviñs Venezia|Venezia]] || align="right"| 249 745 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 13 || [[Messina]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Messina|Messina]] || align="right"| 207 724 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 14 || [[Padova]] || {{Veneto}} || [[Proviñs Padova|Padova]] || align="right"| 207 724 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 15 || [[Brescia]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Brescia|Brescia]] || align="right"| 200 048 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 16 || [[Parma]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Parma|Parma]] || align="right"| 198 950 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 17 || [[Trieste]] || [[Restr:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|20px|Friuli-Venezia Giulia]]&nbsp;[[Friuli-Venezia Giulia]] || [[Proviñs Trieste|Trieste]] || align="right"| 198 838 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 18 || [[Prato (Italia)|Prato]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Prato|Prato]] || align="right"| 198 304 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 19 || [[Taranto]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Taranto|Taranto]] || align="right"| 185 974 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 20 || [[Modena]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Modena|Modena]] || align="right"| 184 528 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 21 || [[Reggio nell'Emilia]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Reggio nell'Emilia|Reggio nell'Emilia]] || align="right"| 172 569 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 22 || [[Reggio di Calabria]] || {{Calabria}} || [[Proviñs Reggio di Calabria|Reggio di Calabria]] || align="right"| 168 752 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 23 || [[Perugia]] || {{Umbria}} || [[Proviñs Perugia|Perugia]] || align="right"| 162 443 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 24 || [[Ravenna]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Ravenna|Ravenna]] || align="right"| 156 460 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 25 || [[Livorno]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Livorno|Livorno]] || align="right"| 153 025 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 26 || [[Rimini]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Rimini|Rimini]] || align="right"| 150 671 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 27 || [[Cagliari]] || {{Sardinia}} || [[Proviñs Cagliari|Cagliari]] || align="right"| 146 642 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 28 || [[Foggia]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Foggia|Foggia]] || align="right"| 145 521 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 29 || [[Ferrara]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Ferrara|Ferrara]] || align="right"| 129 378 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 30 || [[Latina]] || {{Lazio}} || [[Proviñs Latina|Latina]] || align="right"| 127 790 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 31 || [[Salerno]] || {{Campania}} || [[Proviñs Salerno|Salerno]] || align="right"| 126 038 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 32 || [[Giugliano in Campania]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 124 627 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 33 || [[Monza]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Monza e Brianza|Monza e Brianza]] || align="right"| 123 102 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 34 || [[Bergamo]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Bergamo|Bergamo]] || align="right"| 120 661 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 35 || [[Sassari]] || {{Sardinia}} || [[Proviñs Sassari|Sassari]] || align="right"| 120 584 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 36 || [[Trento]] || {{Trentino-Alto Adige}} || [[Proviñs Trento|Trento]] || align="right"| 118 938 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 37 || [[Pescara]] || {{Abruzzo}} || [[Proviñs Pescara|Pescara]] || align="right"| 118 596 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 38 || [[Forlì]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Forlì-Cesena|Forlì-Cesena]] || align="right"| 117 570 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 39 || [[Siracusa]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Siracusa|Siracusa]] || align="right"| 115 674 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 40 || [[Vicenza]] || {{Veneto}} || [[Proviñs Vicenza|Vicenza]] || align="right"| 110 516 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 41 || [[Terni]] || {{Umbria}} || [[Proviñs Terni|Terni]] || align="right"| 106 551 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 42 || [[Bolzano]] || {{Trentino-Alto Adige}} || [[Sutirol|Südtirol]] || align="right"| 106 415 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 43 || [[Piacenza]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Piacenza|Piacenza]] || align="right"| 103 425 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 44 || [[Novara]] || {{Piemonte}} || [[Proviñs Novaral|Novara]] || align="right"| 102 598 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 45 || [[Ancona]] || {{Marche}} || [[Proviñs Ancona|Ancona]] || align="right"| 99 572 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 46 || [[Udine]] || [[Restr:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|20px|Friuli-Venezia Giulia]]&nbsp;[[Friuli-Venezia Giulia]] || [[Proviñs Udine|Udine]] || align="right"| 98 398 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 47 || [[Andria]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]] || align="right"| 96 636 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 48 || [[Arezzo]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Arezzo|Arezzo]] || align="right"| 96 604 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 49 || [[Cesena]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Forlì-Cesena|Forlì-Cesena]] || align="right"| 95 915 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 50 || [[Pesaro]] || {{Marche}} || [[Proviñs Pesaro e Urbino|Pesaro e Urbino]] || align="right"| 95 342 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 51 || [[Lecce]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Lecce|Lecce]] || align="right"| 94 218 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 52 || [[La Spezia]] || {{Liguria}} || [[Proviñs La Spezia|La Spezia]] || align="right"| 92 789 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 53 || [[Alessandria]] || {{Piemonte}} || [[Proviñs Alessandria|Alessandria]] || align="right"| 92 544 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 54 || [[Barletta]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]] || align="right"| 92 049 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 55 || [[Pisa]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Pisa|Pisa]] || align="right"| 89 581 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 56 || [[Guidonia Montecelio]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 89 183 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 57 || [[Pistoia]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Pistoia|Pistoia]] || align="right"| 88 995 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 58 || [[Lucca]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Lucca|Lucca]] || align="right"| 88 806 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 59 || [[Treviso]] || {{Veneto}} || [[Proviñs Treviso|Treviso]] || align="right"| 85 793 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 60 || [[Busto Arsizio]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Varese|Varese]] || align="right"| 83 977 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 61 || [[Como]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Como|Como]] || align="right"| 83 357 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 62 || [[Catanzaro]] || {{Calabria}} || [[Proviñs Catanzaro|Catanzaro]] || align="right"| 83 297 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 63 || [[Fiumicino]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 83 105 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 64 || [[Brindisi]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Brindisi|Brindisi]] || align="right"| 81 723 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 65 || [[Grosseto]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Grosseto|Grosseto]] || align="right"| 81 421 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 66 || [[Marsala]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Trapani|Trapani]] || align="right"| 79 773 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 67 || [[Torre del Greco]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 79 301 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 68 || [[Varese]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Varese|Varese]] || align="right"| 79 056 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 69 || [[Sesto San Giovanni]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Milano|Milano]] || align="right"| 78 487 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 70 || [[Pozzuoli]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 75 232 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 71 || [[Cinisello Balsamo]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Milano|Milano]] || align="right"| 74 856 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 72 || [[Aprilia (Italia)|Aprilia]] || {{Lazio}} || [[Proviñs Latina|Latina]] || align="right"| 74 592 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 73 || [[Corigliano-Rossano]] || {{Calabria}} || [[Proviñs Cosenza|Cosenza]] || align="right"| 73 997 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 74 || [[Ragusa]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Ragusa|Ragusa]] || align="right"| 73 801 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 75 || [[Asti]] || {{Piemonte}} || [[Proviñs Asti|Asti]] || align="right"| 73 525 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 76 || [[Casoria]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 73 512 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 77 || [[Carpi]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Modena|Modena]] || align="right"| 73 250 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 78 || [[Caserta]] || {{Campania}} || [[Proviñs Caserta|Caserta]] || align="right"| 72 603 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 79 || [[Pavia]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Pavia|Pavia]] || align="right"| 71 634 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 80 || [[Cremona]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Cremona|Cremona]] || align="right"| 71 111 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 81 || [[L'Aquila]] || {{Abruzzo}} || [[Proviñs L'Aquila|L'aquila]] || align="right"| 70 434 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 82 || [[Gela]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Caltanissetta|Caltanissetta]] || align="right"| 70 346 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 83 || [[Altamura]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Bari|Bari]] || align="right"| 70 143 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 84 || [[Imola]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Bologna|Bologna]] || align="right"| 69 472 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 85 || [[Quartu Sant'Elena]] || {{Sardinia}} || [[Proviñs Cagliari|Cagliari]] || align="right"| 68 150 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 86 || [[Lamezia Terme]] || {{Calabria}} || [[Proviñs Catanzaro|Catanzaro]] || align="right"| 67 169 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 87 || [[Viterbo]] || {{Lazio}} || [[Proviñs Viterbo|Viterbo]] || align="right"| 66 284 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 88 || [[Massa]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Massa-Carrara|Massa-Carrara]] || align="right"| 65 861 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 89 || [[Vittoria (Italia)|Vittoria]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Ragusa|Ragusa]] || align="right"| 65 692 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 90 || [[Pomezia]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 65 001 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 91 || [[Potenza (Basilicata)|Potenza]] || {{Basilicata}} || [[Proviñs Potenza|Potenza]] || align="right"| 63 943 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 92 || [[Cosenza]] || {{Calabria}} || [[Proviñs Cosenza|Cosenza]] || align="right"| 63 247 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 93 || [[Vigevano]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Pavia|Pavia]] || align="right"| 62 817 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 94 || [[Castellammare di Stabia]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 62 230 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 95 || [[Olbia]] || {{Sardinia}} || [[Proviñs Olbia-Tempio|Olbia-Tempio]] || align="right"| 61 753 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 96 || [[Afragola]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 61 480 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 97 || [[Viareggio]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Lucca|Lucca]] || align="right"| 60 711 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 98 || [[Legnano]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Milano|Milano]] || align="right"| 60 636 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 99 || [[Fano]] || {{Marche}} || [[Proviñs Pesaro e Urbino|Pesaro e Urbino]] || align="right"| 59 987 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 100 || [[Carrara]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Massa-Carrara|Massa-Carrara]] || align="right"| 59 740 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 101 || [[Matera]] || {{Basilicata}} || [[Proviñs Matera|Matera]] || align="right"| 59 573 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 102 || [[Anzio]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 59 555 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 103 || [[Faenza]] || {{Emilia-Romagna}} || [[Proviñs Ravenna|Ravenna]] || align="right"| 58 812 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 104 || [[Savona]] || {{Liguria}} || [[Proviñs Savona|Savona]] || align="right"| 58 697 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 105 || [[Acerra]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 58 596 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 106 || [[Crotone]] || {{Calabria}} || [[Proviñs Crotone|Crotone]] || align="right"| 58 236 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 107 || [[Caltanissetta]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Caltanissetta|Caltanissetta]] || align="right"| 58 012 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 108 || [[Marano di Napoli]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right" | 57 684 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 109 || [[Molfetta]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Bari|Bari]] || align="right"| 57 198 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 110 || [[Cerignola]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Foggia|Foggia]] || align="right"| 56 945 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 111 || [[Cuneo]] || {{Piemonte}} || [[Proviñs Cuneo|Cuneo]] || align="right"| 55 816 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 112 || [[Benevento]] || {{Campania}} || [[Proviñs Benevento|Benevento]] || align="right"| 55 662 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 113 || [[Moncalieri]] || {{Piemonte}} || [[Proviñs Torino|Torino]] || align="right"| 55 612 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 114 || [[Foligno]] || {{Umbria}} || [[Proviñs Perugia|Perugia]] || align="right"| 55 368 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 115 || [[Agrigento]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Agrigento|Agrigento]] || align="right"| 55 305 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 116 || [[Tivoli]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 55 119 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 117 || [[Trapani]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Trapani|Trapani]] || align="right"| 54 930 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 118 || [[Trani]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]] || align="right"| 54 772 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 119 || [[Montesilvano]] || {{Abruzzo}} || [[Proviñs Pescara|Pescara]] || align="right"| 53 552 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 120 || [[Modica]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Ragusa|Ragusa]] || align="right"| 53 372 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 121 || [[Bisceglie]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]] || align="right"| 53 359 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 122 || [[Manfredonia]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Foggia|Foggia]] || align="right"| 53 252 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 123 || [[Sanremo]] || {{Liguria}} || [[Proviñs Imperia|Imperia]] || align="right"| 53 083 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 124 || [[Siena]] || {{Toskana}} || [[Proviñs Siena|Siena]] || align="right"| 53 036 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 125 || [[Bitonto]] || {{Puglia}} || [[Proviñs Bari|Bari]] || align="right"| 52 952 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 126 || [[Gallarate]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Varese|Varese]] || align="right"| 52 884 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 127 || [[Bagheria]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Palermo|Palermo]] || align="right"| 52 938 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 128 || [[Velletri]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 52 872 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 129 || [[Pordenone]] || [[Restr:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|20px|Friuli-Venezia Giulia]]&nbsp;[[Friuli-Venezia Giulia]] || [[Proviñs Pordenone|Pordenone]] || align="right"| 52 365 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 130 || [[Avellino]] || {{Campania}} || [[Proviñs Avellino|Avellino]] || align="right"| 51 975 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 131 || [[Civitavecchia]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 51 681 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 132 || [[Teramo]] || {{Abruzzo}} || [[Proviñs Teramo|Teramo]] || align="right"| 51 559 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 133 || [[Portici]] || {{Campania}} || [[Proviñs Napoli|Napoli]] || align="right"| 51 414 [[File:Decrease.svg|10px]] |- | 134 || [[Rho]] || {{Lombardia}} || [[Proviñs Milano|Milano]] || align="right"| 50 826 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 135 || [[Ardea]] || {{Lazio}} || [[Meurgêr Roma Capitale|Roma]] || align="right"| 50 820 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 136 || [[Acireale]] || {{Sikilia}} || [[Proviñs Catania|Catania]] || align="right"| 50 612 [[File:Increase.svg|10px]] |- | 137 || [[Rovigo]] || {{Veneto}} || [[Proviñs Rovigo|Rovigo]] || align="right"| 50 040 [[File:Increase.svg|10px]] |} == Liammoù diavaez == * {{it}} [http://www.tuttitalia.it/citta/popolazione/ Kêrioù Italia > 60&nbsp;000 annezad] == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kêrioù Italia]] dkca732oydtebvkyjf8c7tfi8pl751g 0 122714 2188383 2183591 2026-04-24T00:55:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188383 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Parisattacks.png|thumb|200px|<div class="center">Lec'hiadur ar gwalldolioù</div><br /><small>'''1''' – 21:20, 21:30, 21:53 – ''Stade de France'' e Saint-Denis<br />'''2''' – 21:25 – ''Le Carillon'', e kroaz ar straedoù Alibert ha Bichat + ''Le petit Cambodge'', straed Alibert<br />'''3''' – 21:32 – ''La Bonne Bière'', straed Faubourg-du-Temple + ''Casa Nostra'', straed La Fontaine-au-Roi<br />'''4''' – 21:40 – ''Le [[Bataclan]]'', boulouard Voltaire<br />'''5''' – 21:36 – ''La Belle Équipe'', straed de Charonne<br />'''6''' – 21:46 – ''Comptoir Voltaire'', boulouard Voltaire<br />'''Steredennoù''' : tagadennoù-emlazh dre c'houriz-tarzh e trowardoioù ar ''Stade de France'' hag ar preti ''Comptoir Voltaire''.</small>]] Gwalldaolioù a voe kaset da benn e [[Pariz]] d'an [[13 a viz Du]] [[2015]], adalek serr-noz, gant tud eus ar [[Stad Islamek]] hervez a voe embannet gant pennoù an aozadur.<br /> [[Fuzuilh]]adennoù, [[tarzhadennoù-emlazh]] a voe en 10{{vet}} hag 11{{vet}} arondisamantoù (Straed Bichat, straed La Fontaine-au-Roi, straed Charonne, er ''[[Bataclan]]'', ha boulouard Voltaire), hag un dagadenn all a voe e [[Saint-Denis]] tro-dro d'ar sportva [[Stad Frañs]] ivez. 129 den a zo bet lazhet e-kerzh ar gwalldaolioù<ref>[http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/terrorisme/attaques-du-13-novembre-a-paris/enquete-sur-les-attentats-de-paris/les-129-victimes-des-attentats-de-paris-ont-ete-identifiees_1181277.html ''Lec'hienn www.francetvinfo.fr 18/11/2015: "Ar 129 gouzañver d'ar gwalldaolioù e Pariz a zo bet anavezet. {{fr}}'']</ref>, 352 gloazet, 99 anezho o vezañ en arvar bras da vare an darvoudoù<ref>[https://web.archive.org/web/20151117024937/http://www.europe1.fr/faits-divers/attentats-a-paris-au-moins-129-morts-352-blesses-dont-99-en-etat-durgence-absolue-2620533 ''Lec'hienn www.europe1.fr/ 14/11/2015: "Gwalldaolioù e Pariz d'an nebeutañ 129 marvet 352 gloazhet gant 99 anezho gloazet en arvar bras. {{fr}}'']</ref>. Dre an niver a dud lazhet ez eo ar gwalldaolioù gwashañ a zo bet e [[Bro-C'hall]] abaoe fin an [[Eil Brezel-bed]]<ref>[http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2015/11/14/l-attentat-le-plus-meurtrier-de-l-histoire-de-france_4809782_4355770.html ''Lec'hienn Lemonde.fr/ 14/11/2015: "Ar gwalldaol marvusañ abaoe 1945. {{fr}}'']</ref>. 20 tamallad, 6 anezho marvet e [[Siria]] bete-gouzout, zo barnet gant lez-asizoù a-ratozh Pariz adalek an 8 a viz Gwengolo 2021. == Tud lazhet dre vroadelezh == ''Notenn : an niver a vretoned n'eo ket anavezet.'' {| style="text-align:right;" class="wikitable alternance centre sortable" |+Disorc'h d'an 20 a viz Du 2015<br />(renkadur dre an niver a gouzañverien) |- ! scope="col" | Broadelezh ! scope="col" | Lazhet ! scope="col" | Gloazet ! scope="col" | Hollad |- | align=left | {{Frañs}} || 102 || 321 || 423 |- | align=left | {{Belgia}} || 3 || 1 || 4<ref>[ {{fr}} http://www.lesoir.be/1043543/article/actualite/fil-info/fil-info-belgique/2015-11-14/attentats-paris-une-troisieme-victime-belge Attentats à Paris: une troisième victime belge]</ref> |- | align=left | {{Chile}} || 3 || 0 || 3<ref>[ {{fr}} http://www.emol.com/noticias/Nacional/2015/11/14/759222/Cancilleria-confirma-segundo-chileno-fallecido-en-atentados-en-Paris.html Cancillería confirma que tres chilenos fallecieron en atentados en París]</ref> |- | align=left | {{Portugal}} || 3 || 0 || 3<ref>https://web.archive.org/web/20221128225712/https://www.noticiasaominuto.com/pais/487043/identificada-terceira-vitima-mortal-portuguesa-dos-ataques-a-paris</ref> |- | align=left | {{Roumania}} || 2<ref>[http://www.mediafax.ro/social/romanii-decedati-in-atentatele-de-la-paris-ar-putea-fi-inmormantati-in-franta-14886909 Mediafax]</ref> || 2<ref>[https://web.archive.org/web/20170804195350/http://evz.ro/un-al-doilea-roman-ranit-in-atentatele-de-la-paris.html Evenimentul Zilei]</ref> || 4 |- | align=left | {{Mec'hiko}} || 2| || 1 || 3 |- | align=left | {{Aljeria}} || 2 || 0 || 2<ref>[https://web.archive.org/web/20170215015706/http://www.tsa-algerie.com/20151114/attentats-%e2%80%8bde%e2%80%8b-paris-deux-algeriens-parmi-les-victimes/ ''Attentats de Paris : deux Algériens parmi les victimes''], [[Tout sur l'Algérie]], 14 novembre 2015.</ref> |- | align=left | {{Alamagn}} || 2 || 0 || 2<ref>[ {{de}} http://www.spiegel.de/politik/ausland/terror-in-paris-zweites-deutsches-todesopfer-bestaetigt-a-1063103.html Terror in Paris: Zweites deutsches Todesopfer bestätigt], ''[[Der Spiegel]]'', 16 novembre 2015.</ref> |- | align=left | {{SUA}} || 2 || 0 || 2 |- | align=left | {{Tunizia}} || 2 || 0 || 2 |- | align=left | {{Venezuela}} || 1 || 2 || 3 |- | align=left | {{Italia}} ||1 || 2<ref>https://web.archive.org/web/20151116161213/http://espresso.repubblica.it/internazionale/2015/11/14/news/parigi-tra-i-feriti-due-italiani-di-senigallia-1.239034</ref> || 3 |- | align=left | {{Spagn}} || 1 || 1 || 2 |- | align=left | {{Maroko}} || 1 || 2 || 3 |- | align=left | {{Sveden}} || 1 || 1 || 2 |- |align=left | {{Senegal}} || 1 || 0 || 1<ref>https://web.archive.org/web/20151117021314/http://www.aps.sn/actualites/international/article/une-senegalaise-parmi-les-victimes-des-attentats-de-paris-selon-macky-sall</ref> |- | align=left | {{Rouantelezh-Unanet}} || 1 || 0 || 1 |- | align=left | {{Serbia}} || 0 || 7 || 7<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2015&mm=11&dd=15&nav_category=16&nav_id=1063336]</ref> |- | align=left | {{Izelvroioù}} || 0 || 3 || 3 |- | align=left | {{Brazil}} || 0 || 2 || 2 |- | align=left | {{Aostralia}} ||0|| 1 || 1 |- | align=left | {{Aostria}} || 0 || 1 || 1<ref>[http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/4866787/Osterreichisches-Opfer-ausser-Lebensgefahr]</ref> |- | align=left | {{Sina}} || 0|| 1 || 1<ref>[http://news.xinhuanet.com/world/2015-11/15/c_128430636.htm]</ref> |- | align=left | {{Kolombia}} ||0 || 1 || 1<ref>http://www.semana.com/nacion/articulo/atentados-en-paris-el-colombiano-que-resulto-herido-en-el-ataque/450029-3</ref> |- | align=left | {{Iwerzhon}} || 0 || 1 || 1 |- | align=left | {{Suis}} || 0 || 1 || 1 |- class="sortbottom" | '''Holl vroadelezhioù kemmesket''' || '''130''' || '''351'''<ref>http://www.lanouvellerepublique.fr/France-Monde/Actualite/24-Heures/n/Contenus/Articles/2015/11/16/415-personnes-ont-ete-prises-en-charge-dans-les-hopitaux-2533348</ref> |} ==Kemperzh== Miz Genver 2015 : ar [[breudeur Kouachi|vreudeur Kouachi]] hag [[Amedy Coulibaly]], en anv ar strollad [[Al-Qaida]] e [[Yemen]] hag en hini ar [[Stad Islamek]], o devoa aozet un heuliad gwalldaolioù hag a grogas gant al lazhadeg e sez ar gazetenn ''[[Charlie Hebdo]]'' hag a echuas gant tagadenn an ''Hyper Cacher'', ur gourmarc'had [[Yuzevien|yuzev]]. Seitek den a voe lazhet e-kerzh an argadennoù. == Arc'hadur == === Listenn ar sponterien === === Sportva Stade de France === # Bilal Hadfi, 20 vloaz # Dianav # Dianav === Straedoù === # Brahim Abdeslam, 31 bloaz # [[Abdelhamid Abaaoud]], 27 vloaz # Dianav === Bataclan === # Omar Ismaël Mostefaï, 29 bloaz # Samy Amimour, 28 vloaz # Dianav === Tud klasket === # [[Salah Abdeslam]], 26 vloaz # [[Mohamed Abrini]], 30 vloaz # Dianav<ref>[http://www.ouest-france.fr/attentats-paris/attentats-de-paris-deux-nouveaux-suspects-activement-recherches-3891229 ''4/12/2015 Lec'hienn Ouest-France - Gwalldaolioù Pariz. Daou zen nevez klasket war o lerc'h prim'']</ref> # Dianav == Diarbennoù enep sponterezh == [[Steuñv Vigipirate]] : [[Restr:Plan Vigipirate - 13 novembre 2015.png|thumb|[[Steuñv Vigipirate]] - 13 a viz Du 2015]] * D'an 8 a viz Genver 2015, ar steuñv ''Vigipirate'' a oa bet lakaet el live « diwall gwalldaol » e Pariz, dre urzhioù ar pennmaodiern gall [[Manuel Valls]]. * D'an 12 a viz Genver 2015, Prezidant ar Republik, a zo e penn al [[lu]]ioù gall, a lakaas an oberiadur ''Sentinelle'' da dalvezout war an tiriad gall a-bezh evit talañ ouzh ar riskl a sponterezh ha difenn al lec'hioù arvarus dre ar vro. An oberiadur a gendalc'h hiziv-an-deiz c'hoazh. * [[Stad a reuziad]] : d'an [[19 a viz Du]] [[2015]] e oa bet votet astenn ar stad a reuziad bet embannet gant ur C'huzul maodierned dreistordinal e-pad an nozvezh eus an 13 d'ar 14 a viz Du<ref>[https://web.archive.org/web/20151122235952/http://www2.assemblee-nationale.fr/scrutins/detail/(legislature)/14/(num)/1191 Lec'hienn Bodadeg Vroadel Bro-C'hall]</ref>. * D'ar [[16 a viz Kerzu]] [[2015]] ez eo bet embannet ul listenn gant rektorelezh Pariz hag ar prefeti evit talañ ouzh ar riskloù er skolioù. El listenn-se e kaver mennozhioù evel lakaat dorioù-surentez, kameriaoù<ref>[http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/terrorisme/attaques-du-13-novembre-a-paris/attentats-de-nouvelles-mesures-pour-renforcer-la-securite-dans-les-ecoles_1225917.html 16/12/2015 Lec'hienn Francetvinfo ''Gwalldaolioù: oberezhioù nevez evit kreskiñ surentez ar skolioù'']</ref>. == ''Pray4Paris / PeaceForParis'' == {| |- valign="bottom" bgcolor="#fffff0" | [[Restr:PrayForParis13Novembre.svg|220px]] | [[Restr:Western Europe, France, Paris, November 19, 2015.jpg|330px]] |- valign="top" bgcolor="#fffff0" | align="center"|''#PrayForParis''<br /><small>Lugan deveret diouzh hini ''Je suis Charlie''</small> | align="center"|Kounlec'h en ur straed e Pariz d'an 19 a viz Du 2015 |- |} Un arouez liammet ouzh an ''[[hashtag]]'' ''#Pray4Paris'' (''Pray for Paris'', "Pedit evit Pariz") war [[Twitter]] zo bet krouet evit ma c'hellfe an dud diskouez pegen heuget e oant gant ar gwalldaolioù hag evit bezañ kengred gant ar c'houzañvidi hag ar bobl c'hall.<br /> Al lugan ''Peace4Paris'', gant ul logo savet gant ar Breton Jean Jullien, a zo bet implijet war ar rouedadoù sokial. == Kinkladurioù glas-gwenn-ruz == Ken spontet ez eo bet an dud dre ar bed ma'z eo bet kinklet monumantoù meur ar bed a-liv gant ar banniel gall. <gallery mode="packed" heights="150px"> The Eiffel Tower lit in blue white red (23132892146).jpg|An [[Tour Eiffel]] e [[Pariz]] Brandenburg_Gate_in_French_flag_colours_after_Paris_attack_(23028317551).jpg|Dor Brandenburg e [[Berlin]] Supporting France - Dublin, Ireland (23007980521).jpg|[[Dulenn]] ([[Iwerzhon]]) London_Eye_in_French_flag_colours_after_Paris_attacks_(22397918304).jpg|Al ''[[London Eye]]'' e [[Londrez]] National Gallery - -ViveLaFrance (22397908274).jpg|''[[National Gallery]]'' e [[Londrez]] SF Hôtel de Ville 14 Nov 2015.jpg|E [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] ([[SUA]]) Scandinavium in Gothenburg in French flag colours after Paris attacks in November 2015.JPG|Sportva [[Scandinavium]] e [[Göteborg]] Wembley lit up like the French flag (22721904289).jpg|[[Sportva Wembley]] e [[Londrez]] Sydney Opera House illuminated in the colours of the French flag.jpg|[[Sydney Opera House]] e [[Sydney]] Tel Aviv City Hall 141115 Paris Attacks.jpg|Ti-kêr [[Tel Aviv]] SkyTree-forfrance-nov15-2015.jpg|An tour ''[[Tokyo Skytree]]'' e [[Tokyo]] </gallery> === Kounlidoù === ==== Kounlid ar 27 a viz Du 2015 ==== D'ar Gwener [[27 a viz Du]] [[2015]] e voe ar c'hounlid ofisiel a-berzh ar Stad c'hall, unan broadel ha meur e porzh an [[Invalides]]. Ar ganaouenn ''Quand on a que l'amour'' gant [[Jacques Brel]] a oa bet choazet evel kanaouenn-goun d'ar c'houzañvidi. Gant [[Yael Naïm]], [[Camélia Jordana]] ha [[Nolwenn Leroy]] ez eo bet kanet<ref>[http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/terrorisme/attaques-du-13-novembre-a-paris/videos-l-hommage-national-aux-victimes-des-attentats-de-paris-en-six-moments-forts_1195001.html ''27/11/2015 Lec'hienn francetvinfo : Ul lid-koun broadel da c'houzañvidi gwalldaolioù Pariz e 6 koulz'''].</ref>.<br /> Ur ganaouenn all a zo bet kanet, ''Perlimpinpin'', savet gant [[Barbara]]<ref>[http://www.leparisien.fr/laparisienne/societe/video-hommage-national-elles-chantent-brel-et-barbara-27-11-2015-5317937.php ''27/11/2015 Lec'hienn francetvinfo gant Ronan Tésorière – Lid-koun : kanet o deus Brel ha Barbara'''].</ref>. Ar prezidant [[François Hollande]] en deus graet un disklêriadur e-pad 16 munutenn<ref>[http://www.leparisien.fr/politique/attentats-du-13-novembre-francois-hollande-rend-hommage-aux-victimes-27-11-2015-5317939.php ''27/11/2015 Lec'hienn francetvinfo – Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 : François Hollande oc'h enoriñ ar c'houzañvidi'''].</ref>. == Enebadurioù ouzh ar c'hounlidoù == Lod tud e Bro-C'hall zo savet enep ar c'hounlidoù en enor da c'houzañvidi ar gwalldaolioù, ha pa vefe ar c'hounlid ofisiel e Pariz savet gant ar Stad c'hall pe ar vunutenn vut dre an tiriad gall. === Enebadur ouzh ar c'hounlid ofisiel === * Lod familhoù ar c'houzañvidi zo bet heuget gant atoradur [[politikerezh|politikel]] ar gwalldaolioù ; lod all a sav a-enep al lid dre ma soñj dezho ez eo kablus ar Stad c'hall dre an diouer a enebiezh ouzh ar sponterien<ref>[http://www.medias-presse.info/refusant-lhommage-national-des-parents-de-victimes-des-attentats-vont-porter-plainte-contre-letat/44456 ''26/11/2015 Lec'hienn medias-presse.info gant Emilie Defresne: A-enep ar c'houn broadel, lod kerent da c'houzañvidi ar gwalldaol zo o vont da sevel klemm a-enep ar Stad {{fr}}''].</ref>{{,}}<ref>[http://www.lavoixdunord.fr/region/attentats-de-paris-l-hommage-national-divise-les-ia0b0n3185301''27/11/2015 Lec'hienn lavoixdunord.fr gant Sophie Filippi-Paoli – Gwalldaolioù Pariz: ar c'hounlid broadel a rann familhoù ar c'houzañvidi {{fr}}''].</ref>. * [[Pascale Gruny]], [[sened]]our ezel ar strollad politikel ''[[Les Républicains]]'', a oa savet a-enep ar c'hounlid broadel dre ma soñj e oa kablus ar [[gouarnamant]] gall<ref>[http://www.courrier-picard.fr/region/saint-quentin-la-senatrice-boycotte-l-hommage-national-ia201b0n680700''27/11/2015 Lec'hienn courrier-picard.fr – Saint-Quentin : ar senedour a sav a-enep ar c'hounlid broadel {{fr}}''].</ref>. === Enebadurioù ouzh ar vunutennad tav === ==== [[Restr:Flag of France.svg|22px]] Bro C'hall ==== * Ur pomper a-vicher eus al [[Landes]] a nac'h ar vunutennad tav dre gredennoù personel<ref>[http://www.sudouest.fr/2015/11/24/attentats-un-pompier-de-roquefort-40-a-refuse-de-respecter-la-minute-de-silence-2196230-3597.php ''24/11/2015 Lec'hienn sudouest.fr gant Benoît Martin – Gwalldaolioù : Ur pomper eus al Landes a nac'h sentiñ ouzh ar vunutennad tav {{fr}}''].</ref>. Riskl a ra 6 miz argaserezh. * E toull-bac'h Fresnes e oa bet huchet a-enep ar vunutennad tav gant prizonidi ; d'ar Gwener, goude klevet kaoz eus ar gwalldaolioù, lod prizonidi an toull-bac'h-se e oa savet joa enno<ref>[http://www.lexpress.fr/actualite/societe/attentats-la-minute-de-silence-conspuee-a-la-prison-de-fresnes_1736505.html ''17/11/2015 Lec'hienn lexpress.fr: Gwalldaolioù: Ar vunutennad tav disentet e toull-bac'h Fresnes {{fr}}''].</ref> Heñvel e oa c'hoarvezet hervez evezherien an toull-bac'h evit [[Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e-ti Charlie Hebdo|Gwalldaolioù Charlie Hebdo]]<ref>[http://www.directmatin.fr/france/2015-11-17/attentats-des-detenus-de-la-prison-de-fresnes-auraient-hue-la-minute-de-silence ''17/11/2015 Lec'hienn directmatin.fr – Gwalldaolioù : lod prizonidi toull-bac'h Fresnes o dije huchet a-enep ar vunutennad tav {{fr}}''].</ref>{{,}}<ref>[http://www.ladepeche.fr/article/2015/11/18/2219829-minute-silence-huee-prison-fresnes-apres-attentats.html ''18/11/2015 Lec'hienn ladepeche.fr – Gwalldaolioù : Ar vunutennad tav enebet e toull-bac'h Fresnes goude ar gwalldaolioù {{fr}}''].</ref>. * E-kichen Toulouse dres a-raok ur c'hrogad mell-droad etre skipailhoù U19 Saint-Sulpice ha Bresse. Lod c'hoarierien eus skipailh Bresse ha savas a-enep ar vunutennad tav betek c'hoarzhin e-pad. E-pad ar match ez eus bet savet chikan war an dachenn. Ar skipailh a zo bet distrollet gant prezidant heuget ar c'hlub bihan<ref>[http://www.metronews.fr/sport/attentats-de-paris-minute-de-silence-non-respectee-bagarres-l-equipe-jeune-du-club-de-foot-de-bressols-pres-de-toulouse-dissoute/moky!TWy7pcTMqwBU/ ''25/11/2015 Lec'hienn metronews.fr – Gwalldaolioù Pariz: Ar vunutennad tav enebet, chikan... ur skipailh mell-droad distrollet e-kichen Toulouse {{fr}}''].</ref>{{,}}<ref>[http://rmcsport.bfmtv.com/football/attentats-de-paris-une-equipe-u19-dissoute-pour-avoir-manque-de-respect-932906.html''25/11/2015 Lec'hienn rmcsport.bfmtv.com – Gwalldaolioù Pariz: Ur skipailh u19 distrollet evit bezañ bet dichek{{fr}}''].</ref>. ==== [[Restr:Flag of Germany.svg|22px]] Alamagn ==== * E [[Aue]]: D'an [[21 a viz Du]] [[2015]] dres a-raok ar c'hrogad mell-droad etre skipailh [[Erzgebirge Aue]] hag hini an [[Dynamo Dresde]] ez eus bet huchadennoù e-pad ar vunutennad tav «Merkel muss weg!» ([[Brezhoneg]]: Merkel er-maez!), huchadennoù a-enep [[Angela Merkel]] huchet gant kantadoù a suporterien skipailh Dresden. War e seblant e vefe un ober gant izili ar strollad enep Islam [[Pegida]]<ref>[https://web.archive.org/web/20151226161739/http://sport24.lefigaro.fr/le-scan-sport/2015/11/23/27001-20151123ARTFIG00197-attentats-a-paris-en-allemagne-une-minute-de-silence-non-respectee.php ''18/11/2015 Lec'hienn sport24.lefigaro.fr – Gwalldaolioù e Pariz: en Alamagn, ur vutennad tav argaset{{fr}}''].</ref>. == Meuleudigezh d'ar gwalldaolioù == Meuleudigezh a oa bet graet d'ar gwalldaolioù gant izili ar [[Stad Islamek]], o tiskleriañ e oa un doare veñjañs evit ar bombezennoù stlapet gant ar Frañs war douaroù ar c'halifat ([[Siria]], [[Irak]])<ref>[http://www.leparisien.fr/faits-divers/le-groupe-etat-islamique-revendique-les-attentats-de-paris-14-11-2015-5276369.php''14/11/2015 Lec'hienn LeParisien.fr: "Ar strollad Stad Islamek a gemer war e gont gwalldaolioù Pariz"{{fr}}''].</ref>. Lod tud all er Frañs o deus bet savet meuleudigezh d'ar gwalldaolioù, diaes eo gouzout hag a-du int gant ar Stad islamek pe ma z'int tud sot: * [[14 a viz Du]] [[2015]]: « Traoù plijus a zo o tremen e Pariz; 120, n'eo ket trawalc'h. » komzoù ur prizoniad e toull-bac'h [[Bapaume]]<ref>[http://www.lavoixdunord.fr/region/cent-vingt-morts-le-13-novembre-paris-c-est-pas-ia29b0n3348013#utm_medium=redaction&utm_source=twitter&utm_campaign=page-fan-vdn ''24/02/2016 Lec'hienn Lavoixdunord gant LAurent Boucher: "120 lazhet d'an 13 a viz Du e Pariz, n'eo ket trawalc'h a gred lar ur prizoniad e Bapaume"''{{fr}}''].</ref>. * [[8 a viz Kerzu]] [[2015]]: Un den a orin eus Tolosa o tiskler war [[Twitter]] ez eo "hollgaer" gwalldaolioù Pariz, kondaonet eo da 2 vloaz toull-bac'h<ref>[http://tempsreel.nouvelobs.com/societe/20151218.AFP0640/attentats-du-13-novembre-deux-ans-ferme-pour-apologie-du-terrorisme.html ''18/12/2015 Lec'hienn http://tempsreel.nouvelobs.com/: "Gwalldaolioù an 13 a viz Du: daou vloaz sonn evit meuleudigezh d'ar sponterezh" {{fr}}''].</ref>. * [[11 a viz Genver]] [[2016]]: Ul lisead eus [[Caen]] en devoa skrivet 70 pajenn Twitter meulgan d'ar Stad Islamek hag evit gwalldaolioù Pariz "Fuzuilhadenn e Pariz, c'hoarzhadenn a-strak" kondaonet eo da 2 vloaz toull-bac'h<ref>[https://web.archive.org/web/20160403233233/http://www.europe1.fr/faits-divers/apologie-du-terrorisme-et-menaces-de-mort-un-lyceen-de-18-ans-condamne-a-deux-ans-de-prison-ferme-2634139''10/12/2015 Lec'hienn http://www.europe1.fr/: "Meuleudigezh d'ar sponterezh ha gourdrouzioù d'ar marv: al lisean a 18 vloaz kondaonet da zaou vloaz sonn" {{fr}}''].</ref>. == Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 ha Wikipedia == Pa grogas an heuliad gwalldaolioù e Pariz e oa chomet amsklaer evit ar media ha nerzhioù surentez ar Stad c'hall hag ur fuzuilhadenn hailhoned e oa, pe gwalldaolioù sevenet gant sponterien.<br /> Ar media a grogas da gomz eus ur fuzuilhadenn da 21:51<ref>[http://www.sudouest.fr/2015/11/13/fusillades-a-paris-des-corps-au-sol-2184656-6093.php ''13/11/2015 Lec'hienn sudouest.fr – Fuzuilhadennoù e Pariz ; korfoù war al leur'']</ref> , ur bajenn Wikipedia gall a zo krouet da 22:00. Peder gwech e voe kemmet etre 22:00 ha 22:04. A-feur ma oa anatoc'h-anatañ e oa un heuliad gwalldaolioù e oa bet bouetet ar bajenn, ar pezh a lakaas Wikipedia da skrivañ istor ar gwalladaolioù e Pariz e-pad ma oant o vezañ sevenet<ref>[http://www.slate.fr/story/110605/wikipedia-attentats-13-novembre ''28/11/2015 Lec'hienn Slate.fr gant Gregory Brandy – Penaos ez eo bet skrivet istor gwalldaolioù an 13 a viz Du gant Wikipedia'''].</ref>. == Mojennoù tro-dro d'ar gwalldaolioù == ;An trafikerien dramm harozed Ur vojenn a zo savet adal lec'hiennoù [[spagnolek]] : tri zrafiker dramm o dije muntret sponterien hag a oa o vont da gemer perzh e tagadenn [[13 a viz Du]] [[2015]]. Adkemeret war [[Facebook]] hag al lec'hienn vroadelour c'hall [[Resistance Republicaine]], an istor a zo ur vojenn krouet penn-da-benn<ref>[http://www.liberation.fr/desintox/2015/11/23/non-des-narcotrafiquants-colombiens-n-ont-pas-abattu-des-terroristes-le-13-novembre_1415447 ''23/11/2015 Lec'hienn Liberation.fr : Nann, trafikerien-dramm a Golombia n'o deus ket lazhet lod sponterien an 13 a viz Du {{fr}}''].</ref>. ;Zouheir, an evezhier haroz ar sportva ''Stade de France'' Zouheir, un evezhier er ''Stade de France'' a orin [[arabed|arab]] ha [[Islam|muzulmat]]; en dije harzet ar sponterien a oa o klask dont tre er savadur. Ur vojenn ez eo an istor-se, krouet war Twitter gant ur vaouez [[SUA|amerikan]] he deus treuzkomprenet ur pennad en ur gazetenn. ;Ar viruz « ''On est tous Paris'' » Ur chadenn posteloù zo o vont gant e hent, o tisklêriañ e vije ur [[viruz]] o tont gant ur postel anvet « ''On est tous Paris'' » hag ez eo arabat e zigeriñ rak ur viruz a vije e-barzh<ref>[http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2015/11/16/attentats-du-13-novembre-4-nouvelles-intox-qui-circulent-lundi_4811107_4355770.html''16/11/2015 Lec'hienn Lemonde.fr gant Martin Untersinger : Gwalldaolioù an 13 a viz Du 4 mojenn nevez hag a zo o treiñ {{fr}}''].</ref>. ;Barrad joa e Gaza E [[Gaza]], pa erruas ar c'heloù eus gwalldaolioù Pariz, e vije bet ur barrad joa ; poltredoù a ziskouezas tud Gaza laouen-sot. Ur vojenn all eo : kalz koshoc'h eo ar poltedoù, pa ziskouzont levenez tud Gaza a-c'houde un arsav-brezel etre an [[Hamas]] hag [[Israel]]. ;Tan e Calais er "Janglenn" E kamp ar "Janglenn" e [[Calais]] e vije bet plantet tan evit veñjiñ gouzañvidi tagadennoù Pariz. Ur vojenn eo, un tan-gwall e oa e gwirionez. == Tro-dro d'ar gwalldaolioù == Un [[Humble Bundle]] a oa bet savet a-benn sikour gouzañverien Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz. Anv ar Bundle a oa ''Humble Bundle GiveForFrance'' , an embregerezh e-liamm a oa [[Focus Home interactive]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160820171750/http://focus-home.com//fr/news/1008-soutenez-giveforfrance-avec-le-humble-bundle-de-focus-home-interactive''{{fr}} 28/01/2016 lec'hienn Focus Home Interactive: Harpit #GIVEFORFRANCE gant an HUMBLE BUNDLE a-berzh Focus Home interactive'']</ref>{{,}}<ref>[http://www.gameblog.fr/news/56485-un-humble-bundle-pour-venir-en-aide-aux-victimes-des-attenta''{{fr}} 29/01/2016 lec'hienn gameblog.fr/ gant Camille Allard : Un Humble Bundle evit reiñ sikour da gouzañverien gwalldaolioù Pariz'']</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwalldaolioù]] [[Rummad:Islamouriezh]] [[Rummad:2015]] [[Rummad:Stad Islamek]] [[Rummad:Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz]] fh9hgqvxbd4flfno09vjn3i9zo6o4jf 0 129986 2188362 2183002 2026-04-23T16:51:34Z Kestenn 14086 Le 2188362 wikitext text/x-wiki [[Restr:Franchi Fast Pro.jpg|thumb|Ur fuzuilh chaseal tri zenn damaotomatek Franchi Fast Pro, kalibr 12/76.|260x260px]]Ur '''fuzuilh''' zo un [[arm-tan]] hir evit tennañ a-bell hag a rank sañset bezañ implijet gant e zaouarn pe pozet war ur pezh ([[Geriaoueg an armoù-tan#Daoubez|daoubez]], trebez, [[Geriaoueg an armoù-tan#Sac'h-tennañ|sac'h]]) pa denner. E geriaoueg an [[Lu|arme]] ez eo ur fuzuilh un arm-tan dezhañ ur c'hanol rizennet. Pa raer anv eus armoù implijet er-maez eus an arme (evit [[chaseal]] dreist-holl) ez eo ur fuzuilh un arm dezhañ unan pe meur a ganol flour.<ref>{{Fr}} Olivier ACHARD, ''L'Univers des fusils'', Solar 2002, p. 15</ref> Lies eo ar fuzuilhoù. Ar '''fuzuilhoù-arsailh''' a zo implijet dreist-holl gant an armeoù. Ar '''fuzuilhoù-resisted''' a vez implijet gant an armeoù ha strolladoù surentez ar Stadoù evel ar [[polis]]. '''Fuzuilhoù poultr-du''' a vez implijet c'hoazh gant dastumerien hag e kenstrivadegoù tennañ gant armoù kozh. Pa raer anv eus un arm-tan hir rizennet e ganol(ioù) hag implijet evit chaseal pe e bed ar [[sportoù tennañ]] e implijer kentoc'h ar ger [[karabinenn]]. Met e geriaoueg an arme e implijer a-wechoù ar ger karabinenn evit armoù rizennet o c'hanol berroc'h o ment hag o hed-tenn ([[Karabiner 98k]], [[M1 (karabinenn)|M1 Carbine]]). == Fuzuilh-arsailh == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-arsailh}} <gallery mode="nolines" align="center" widths="200" heights="200"> Restr:AK-47 assault rifle.jpg|Un AK-47, a zo e-touez ar fuzuilhoù-arsailh implijetañ er bed ablamour d'he soluter ha d'he friz izel.<ref>{{Fr}} [https://www.slate.fr/story/49857/kalachnikov] ''Comment la kalachnikov a changé le monde'', troet gant Jean-Clément NAU, Slate, 11 a viz C'hwevrer 2012</ref> Restr:Sturmgewehr 44.jpg|Ar Sturmgewehr 44, unan eus ar fuzuilhoù-arsailh kentañ ijinet e fin an [[Eil Brezel-bed]]. </gallery> Ur '''fuzuilh-arsailh''', pe '''fuzuilh-argad''', a zo graet evit tennañ betek 300 metrad gant ar mod damaotomatek, pe betek 30 metrad er mod aotomatek. Hendad ar fuzuilhoù-arsailh en istor a voe an [[Avtomat Fedorova]], krouet e [[Impalaeriezh Rusia]] e 1916. E fin an [[Eil Brezel-bed]] e voe ijinet en Alamagn ar [[Sturmgewehr 44]], a zo gwelet evel ar fuzuilh-arsailh vodern kentañ. Hiziv e implij ar braz eus an armoù-mañ ar c'halibr standart [[5,56 × 45 mm NATO]]. E-touez ar munisionoù all implijet ar muiañ e kaver ar [[7,62 × 51 mm NATO]] pe ar [[7,62 × 39 mm M43]] soviedel. === Skouerioù fuzuilhoù-arsailh === * [[Sturmgewehr 44]] ({{Trede Reich}}, 1942) * [[AK-47]] ({{URSS}}, 1947) * [[M16 (fuzuilh)|M16]] ({{SUA}}, 1958) * [[FAMAS]] ({{Frañs}}, 1973) * [[SIG SG 550|SIG 550]] ({{Suis}}, 1990) * [[HK 416|HK416]] ({{Alamagn}}, 2005) == Fuzuilh-emgann == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-emgann}} Ur '''fuzuilh-emgann''' (''battle rifle'' e saozneg) a vez graet eus ur fuzuilh damaotomatek implijet gant ur soudard e-unan ha kambret evit munisionoù leun o galloud. Klotañ a ra gant armoù savet etre ar bloavezhioù 1940 ha 1970<ref>'''{{En}}''' ORTIZ Miguel, ''[https://www.wearethemighty.com/tactical/the-rise-fall-and-resurgence-of-the-battle-rifle/ The rise, fall and resurgence of the battle rifle]'', war We are the mighty, 10/07/2023 (lennet d'an 28/08/2024)</ref>. En Istor an armoù-brezel e ra al liamm etre ar fuzuilhoù-morailh implijet adalek trede kard an XIX{{Vet}} kantved hag ar fuzuilhoù-arsailh e servij abaoe trede kard an XX{{Vet}} kantved er braz eus armeoù ar bed. [[Restr:Springfield Armory M1 Garand Rifle-NMAH-AHB2015q026946.jpg|thumb|upright 1.2|Ur fuzuilh-emgann M1 Garand]] === Skouerioù fuzuilhoù-emgann === * [[M1 Garand]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933) * [[AVS-36]] ({{URSS}}, 1936) * [[SVT-40]] ({{URSS}}, 1938) * [[Gewehr 43]] ({{Trede Reich}}, 1943) * [[MAS 49]] ({{Frañs}}, 1949) * [[FN FAL]] ({{Belgia}}, 1953) * [[M14 (fuzuilh)|M14]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1954) * [[HK G3|Heckler & Koch G3]] ({{Alamagn}}, 1955) * [[AR-10]] ({{SUA}}, 1956) == Fuzuilh-resisted == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-resisted}}[[Restr:M40.png|thumb|Ur fuzuilh-resisted M40 amerikan gant he lunedenn hag he daoubez.]]Ur '''fuzuilh-resisted''' a vez implijet gant an armeoù da lazhañ enebourien pe distruj dafar en tu all da 300 metrad. Bremañ e vez atav pourveziet gant ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] da welet pell. E miz Mae 2017 ez eus bet lazhet un den war-hed 3 540 metr gant ur soudard kanadian en [[Irak]]<ref>{{Fr}} [https://www.20minutes.fr/monde/daesh/2092735-20170623-irak-sniper-canadien-abat-djihadiste-daesh-distance-3500-metres] ''Irak: Un sniper canadien abat un djihadiste de Daesh à une distance de 3.500 mètres'', 20 minutes avec agences, 23 a viz Gouere 2017</ref>. E-touez ar c'halibroù bras implijet ar muiañ hiziv e kaver an [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]], an [[.338 Lapua Magnum]], ar [[6,5 mm Creedmoor|6,5 Creedmoor]] hag ar re [[.375 CheyTac|.375]] ha [[.408 CheyTac]]. En XX{{Vet}} kantved ez eus bet implijet kenañ kalibroù evel an [[.30-06 Springfield]] gant arme Stadoù-Unanet Amerika. Ar c'halibr [[7.62×51mm NATO|.308 Winchester]] a vez implijet c'hoazh e fuzuilhoù-resisted kalz strolladoù polis er bed. A-wechoù e vez graet gant ur c'halibr bihanoc'h evel an [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 NATO]] implijet e fuzuilhoù [[SIG-Sauer 550]] ar [[GIGN]] e Frañs<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20141019180834/http://www.gign.org/groupe-intervention/?page_id=1408] Pajenn ''GIGN.org''.</ref>. === Skouerioù fuzuilhoù-resisted === * [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] ({{URSS}}, 1963) * M40 ({{SUA}}, 1966), diazezet war ar garabinenn [[Remington 700]] * [[FR-F1]] ({{Frañs}}, 1966) * [[FN SCAR|FN SCAR-H PR]] ({{Belgia}}, 2004) * [[Barrett M82]] ({{SUA}}, 1980) * [[Remington 700|M24]] ({{SUA}}, 1988) * [[McMillan Tac-50|McMillan TAC-50]] LRSW ({{SUA}}, fin ar bloavezhioù 1980) * Accuracy International AWM ({{Rouantelezh Unanet}}, 1996) == Fuzuilh-chase == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-chase}} <gallery mode="nolines" align="center" widths="200" heights="200"> Restr:Break-action shotgun close-up 01.jpg|Ur sell a-dostoc'h ouzh ur fuzuilh-chase digoret, dezhi daou ganol flour kichen-ha-kichen da wintañ, kalibr 18 Restr:Fusil BROWNING B25.JPG|Ur fuzuilh-chase daou denn [[Browning B25]] kalibr 12. He daou ganol a vez gwintet da gargañ anezhi </gallery> Ur '''fuzuilh-chase''' he deus alies daou ganol flour, a-wechoù unan (fuzuilhoù damaotomatek modern pe fuzuilhoù kozh un-tenn) pe dri. Pa vez daou ganol e c'hallont bezañ savet kichen-ha-kichen pe dreistlakaet an eil war egile. Implijet e vez da dennañ war loened tost a-walc'h (dindan 50 metrad). Gellet a ra bezañ karget gant kartouchennoù plom evit ar jiboez bihan pe gant kartouchennoù ''[[slug]]'' enne ur boled evit al loened brasoc'h ([[Hoc'h-gouez|moc'h-gouez]], [[Karv|kirvi]]...). E-touez ar c'halibroù implijet ar muiañ e kaver ar c'halibroù [[Kalibr 12|12]] hag [[Kalibr 20|20]]. Ar [[Kalibr 16|c'halibr 16]] a oa an hini implijetañ e Frañs a-raok ar bloavezhioù 1970. Ar [[Kalibr .410|c'halibr .410]] (pe 36 magnum) a gaver e fuzuilhoù bihan da lazhañ loened bihan a-dost. En [[Europa (kevandir)|Europa]] eo kambret peurliesañ ar fuzuilhoù chase evit [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] 65 mm, 70 mm pe 76 mm (''magnum'') hirder o c'hartouchenn. Ne vezent ket implijet e bed an arme bete-vremañ, met diskouezet o deus ar fuzuilhoù-chase bezañ efedus a-enep d'an dronoù enepdafar pe enep-tud a vez implijet stankoc'h-stankañ, e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]] da skouer<ref>{{Fr}} LAGNEAU Laurent, ''[https://www.opex360.com/2024/06/30/faut-il-doter-les-fantassins-de-fusils-de-chasse-pour-abattre-les-drones-fpv/ Faut-il doter les fantassins de fusils de chasse pour abattre les drones FPV ?]'', war Opex360, 30/06/2024</ref>. [[Restr:Combination gun examples.svg|thumb|upright 1.2|Kenaozadoù a c'haller gwelet eus kanolioù rizennet (bihanoc'h o zreuzkiz) ha kanolioù flour war armoù ''zwilling'', ''drilling'' ha ''vierling'' (eus an nec'h d'an traoñ)]] === ''Zwilling'', ''drilling'' ha ''vierling'' === War fuzuilhoù zo e kaver ur c'hanol rizennet asambles gant ur c'hanol flour. '''''Zwilling''''' a vez graet eus ar meskaj-se ; '''''drilling''''' a vez graet eus fuzuilhoù dezhe daou ganol flour hag unan rizennet, pe ar c'hontrol ; ha '''''vierling''''' eus ur fuzuilh dezhi daou ganol flour ha daou ganol rizennet. Armoù a seurt-se a zo savet evit ar chaseourien a fell dezhe bezañ gouest da implijout ur c'anol pe egile diouzh al loened a welint o chaseal. Ral eo ar fuzuilhoù-mañ e bed abalamour int ker ha luziet da broduiñ. Dont a ra o anv eus an [[alamaneg]] ''zwei, drei, vier'' (''daou, tri, pevar)''. === Skouerioù fuzuilhoù-chase === * Colt Model 1878 ({{SUA}}, 1878) * [[Browning Auto-5]] ({{Belgia}}, 1905) * [[Manufrance Robust]] ({{Frañs}}, 1913) * [[Browning B25]] ({{Belgia}}, 1925) * [[Verney-Carron Sagittaire]] ({{Frañs}}, 1966) * [[Baikal IZh-27]] ({{URSS}}, 1973) * [[Ruger Red Label]] ({{SUA}}, 1977) == Fuzuilh-pomp == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-pomp}} Ur '''fuzuilh-pomp''' zo dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] korzennek dindan he c'hanol (peurliesañ), gouest da dennañ kartouchennoù-chase, hag a vez adarmet a-drugarez da fiñvadenn un elfenn eus fust an arm. [[Restr:M590A1.png|thumb|Ur '''fuzuilh-pomp''' [[Mossberg 590|Mossberg 590A1]].]] === Skouerioù fuzuilhoù-pomp === * [[Winchester Model 1897]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1897) * [[Ithaca 37]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933) * [[Remington 870]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1950) * [[Mossberg 500]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1961) * [[Winchester Model 1200|Winchester 1200]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1964) * [[Mossberg Maverick 88]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1988) * [[Benelli Nova]] ({{Italia}}, 2001) == Fuzuilh poultr-du == ''Da glokaat'' == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]]{{Wikeriadur}} == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des fusils et carabines,'' Maxi-Livres, 2002, ISBN 2-7434-5698-1, 312 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. == Daveennoù == {{Daveoù}}{{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Chase]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Dafar milourel]] 129s4isl64z6g4t2okk9yjbnh8032qp 2188363 2188362 2026-04-23T16:55:08Z Kestenn 14086 2188363 wikitext text/x-wiki [[Restr:Franchi Fast Pro.jpg|thumb|Ur fuzuilh chaseal tri zenn damaotomatek Franchi Fast Pro, kalibr 12/76.|260x260px]]Ur '''fuzuilh''' zo un [[arm-tan]] hir evit tennañ a-bell hag a rank sañset bezañ implijet gant e zaouarn pe pozet war ur pezh ([[Geriaoueg an armoù-tan#Daoubez|daoubez]], trebez, [[Geriaoueg an armoù-tan#Sac'h-tennañ|sac'h]]) pa denner. E geriaoueg an [[Lu|arme]] ez eo ur fuzuilh un arm-tan dezhañ ur c'hanol rizennet. Pa raer anv eus armoù implijet er-maez eus an arme (evit [[chaseal]] dreist-holl) ez eo ur fuzuilh un arm dezhañ unan pe meur a ganol flour<ref>{{Fr}} Olivier ACHARD, ''L'Univers des fusils'', Solar 2002, p. 15</ref>. Lies eo ar fuzuilhoù. Ar '''fuzuilhoù-arsailh''' a zo implijet dreist-holl gant an armeoù. Ar '''fuzuilhoù-resisted''' a vez implijet gant an armeoù ha strolladoù surentez ar Stadoù evel ar [[polis]]. An holl fuzuilhoù modern a ra gant munisionoù enne [[poultr divoged]], met ar fuzuilhoù ijinet betek dibenn an XIX{{Vet}} kantved a rae gant [[poultr du]]. Implijet e vezont c'hoazh gant dastumerien hag e kenstrivadegoù tennañ gant armoù kozh. Pa raer anv eus un arm-tan hir rizennet e ganol(ioù) hag implijet evit chaseal pe e bed ar [[sportoù tennañ]] e implijer kentoc'h ar ger [[karabinenn]]. Met e geriaoueg an arme e implijer a-wechoù ar ger karabinenn evit armoù rizennet o c'hanol berroc'h o ment hag o hed-tenn ([[Karabiner 98k]], [[M1 (karabinenn)|M1 Carbine]]). == Fuzuilh-arsailh == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-arsailh}} <gallery mode="nolines" align="center" widths="200" heights="200"> Restr:AK-47 assault rifle.jpg|Un AK-47, a zo e-touez ar fuzuilhoù-arsailh implijetañ er bed ablamour d'he soluter ha d'he friz izel.<ref>{{Fr}} [https://www.slate.fr/story/49857/kalachnikov] ''Comment la kalachnikov a changé le monde'', troet gant Jean-Clément NAU, Slate, 11 a viz C'hwevrer 2012</ref> Restr:Sturmgewehr 44.jpg|Ar Sturmgewehr 44, unan eus ar fuzuilhoù-arsailh kentañ ijinet e fin an [[Eil Brezel-bed]]. </gallery> Ur '''fuzuilh-arsailh''', pe '''fuzuilh-argad''', a zo graet evit tennañ betek 300 metrad gant ar mod damaotomatek, pe betek 30 metrad er mod aotomatek. Hendad ar fuzuilhoù-arsailh en istor a voe an [[Avtomat Fedorova]], krouet e [[Impalaeriezh Rusia]] e 1916. E fin an [[Eil Brezel-bed]] e voe ijinet en Alamagn ar [[Sturmgewehr 44]], a zo gwelet evel ar fuzuilh-arsailh vodern kentañ. Hiziv e implij ar braz eus an armoù-mañ ar c'halibr standart [[5,56 × 45 mm NATO]]. E-touez ar munisionoù all implijet ar muiañ e kaver ar [[7,62 × 51 mm NATO]] pe ar [[7,62 × 39 mm M43]] soviedel. === Skouerioù fuzuilhoù-arsailh === * [[Sturmgewehr 44]] ({{Trede Reich}}, 1942) * [[AK-47]] ({{URSS}}, 1947) * [[M16 (fuzuilh)|M16]] ({{SUA}}, 1958) * [[FAMAS]] ({{Frañs}}, 1973) * [[SIG SG 550|SIG 550]] ({{Suis}}, 1990) * [[HK 416|HK416]] ({{Alamagn}}, 2005) == Fuzuilh-emgann == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-emgann}} Ur '''fuzuilh-emgann''' (''battle rifle'' e saozneg) a vez graet eus ur fuzuilh damaotomatek implijet gant ur soudard e-unan ha kambret evit munisionoù leun o galloud. Klotañ a ra gant armoù savet etre ar bloavezhioù 1940 ha 1970<ref>'''{{En}}''' ORTIZ Miguel, ''[https://www.wearethemighty.com/tactical/the-rise-fall-and-resurgence-of-the-battle-rifle/ The rise, fall and resurgence of the battle rifle]'', war We are the mighty, 10/07/2023 (lennet d'an 28/08/2024)</ref>. En Istor an armoù-brezel e ra al liamm etre ar fuzuilhoù-morailh implijet adalek trede kard an XIX{{Vet}} kantved hag ar fuzuilhoù-arsailh e servij abaoe trede kard an XX{{Vet}} kantved er braz eus armeoù ar bed. [[Restr:Springfield Armory M1 Garand Rifle-NMAH-AHB2015q026946.jpg|thumb|upright 1.2|Ur fuzuilh-emgann M1 Garand]] === Skouerioù fuzuilhoù-emgann === * [[M1 Garand]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933) * [[AVS-36]] ({{URSS}}, 1936) * [[SVT-40]] ({{URSS}}, 1938) * [[Gewehr 43]] ({{Trede Reich}}, 1943) * [[MAS 49]] ({{Frañs}}, 1949) * [[FN FAL]] ({{Belgia}}, 1953) * [[M14 (fuzuilh)|M14]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1954) * [[HK G3|Heckler & Koch G3]] ({{Alamagn}}, 1955) * [[AR-10]] ({{SUA}}, 1956) == Fuzuilh-resisted == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-resisted}}[[Restr:M40.png|thumb|Ur fuzuilh-resisted M40 amerikan gant he lunedenn hag he daoubez.]]Ur '''fuzuilh-resisted''' a vez implijet gant an armeoù da lazhañ enebourien pe distruj dafar en tu all da 300 metrad. Bremañ e vez atav pourveziet gant ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] da welet pell. E miz Mae 2017 ez eus bet lazhet un den war-hed 3 540 metr gant ur soudard kanadian en [[Irak]]<ref>{{Fr}} [https://www.20minutes.fr/monde/daesh/2092735-20170623-irak-sniper-canadien-abat-djihadiste-daesh-distance-3500-metres] ''Irak: Un sniper canadien abat un djihadiste de Daesh à une distance de 3.500 mètres'', 20 minutes avec agences, 23 a viz Gouere 2017</ref>. E-touez ar c'halibroù bras implijet ar muiañ hiziv e kaver an [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]], an [[.338 Lapua Magnum]], ar [[6,5 mm Creedmoor|6,5 Creedmoor]] hag ar re [[.375 CheyTac|.375]] ha [[.408 CheyTac]]. En XX{{Vet}} kantved ez eus bet implijet kenañ kalibroù evel an [[.30-06 Springfield]] gant arme Stadoù-Unanet Amerika. Ar c'halibr [[7.62×51mm NATO|.308 Winchester]] a vez implijet c'hoazh e fuzuilhoù-resisted kalz strolladoù polis er bed. A-wechoù e vez graet gant ur c'halibr bihanoc'h evel an [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 NATO]] implijet e fuzuilhoù [[SIG-Sauer 550]] ar [[GIGN]] e Frañs<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20141019180834/http://www.gign.org/groupe-intervention/?page_id=1408] Pajenn ''GIGN.org''.</ref>. === Skouerioù fuzuilhoù-resisted === * [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] ({{URSS}}, 1963) * M40 ({{SUA}}, 1966), diazezet war ar garabinenn [[Remington 700]] * [[FR-F1]] ({{Frañs}}, 1966) * [[FN SCAR|FN SCAR-H PR]] ({{Belgia}}, 2004) * [[Barrett M82]] ({{SUA}}, 1980) * [[Remington 700|M24]] ({{SUA}}, 1988) * [[McMillan Tac-50|McMillan TAC-50]] LRSW ({{SUA}}, fin ar bloavezhioù 1980) * Accuracy International AWM ({{Rouantelezh Unanet}}, 1996) == Fuzuilh-chase == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-chase}} <gallery mode="nolines" align="center" widths="200" heights="200"> Restr:Break-action shotgun close-up 01.jpg|Ur sell a-dostoc'h ouzh ur fuzuilh-chase digoret, dezhi daou ganol flour kichen-ha-kichen da wintañ, kalibr 18 Restr:Fusil BROWNING B25.JPG|Ur fuzuilh-chase daou denn [[Browning B25]] kalibr 12. He daou ganol a vez gwintet da gargañ anezhi </gallery> Ur '''fuzuilh-chase''' he deus alies daou ganol flour, a-wechoù unan (fuzuilhoù damaotomatek modern pe fuzuilhoù kozh un-tenn) pe dri. Pa vez daou ganol e c'hallont bezañ savet kichen-ha-kichen pe dreistlakaet an eil war egile. Implijet e vez da dennañ war loened tost a-walc'h (dindan 50 metrad). Gellet a ra bezañ karget gant kartouchennoù plom evit ar jiboez bihan pe gant kartouchennoù ''[[slug]]'' enne ur boled evit al loened brasoc'h ([[Hoc'h-gouez|moc'h-gouez]], [[Karv|kirvi]]...). E-touez ar c'halibroù implijet ar muiañ e kaver ar c'halibroù [[Kalibr 12|12]] hag [[Kalibr 20|20]]. Ar [[Kalibr 16|c'halibr 16]] a oa an hini implijetañ e Frañs a-raok ar bloavezhioù 1970. Ar [[Kalibr .410|c'halibr .410]] (pe 36 magnum) a gaver e fuzuilhoù bihan da lazhañ loened bihan a-dost. En [[Europa (kevandir)|Europa]] eo kambret peurliesañ ar fuzuilhoù chase evit [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] 65 mm, 70 mm pe 76 mm (''magnum'') hirder o c'hartouchenn. Ne vezent ket implijet e bed an arme bete-vremañ, met diskouezet o deus ar fuzuilhoù-chase bezañ efedus a-enep d'an dronoù enepdafar pe enep-tud a vez implijet stankoc'h-stankañ, e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]] da skouer<ref>{{Fr}} LAGNEAU Laurent, ''[https://www.opex360.com/2024/06/30/faut-il-doter-les-fantassins-de-fusils-de-chasse-pour-abattre-les-drones-fpv/ Faut-il doter les fantassins de fusils de chasse pour abattre les drones FPV ?]'', war Opex360, 30/06/2024</ref>. [[Restr:Combination gun examples.svg|thumb|upright 1.2|Kenaozadoù a c'haller gwelet eus kanolioù rizennet (bihanoc'h o zreuzkiz) ha kanolioù flour war armoù ''zwilling'', ''drilling'' ha ''vierling'' (eus an nec'h d'an traoñ)]] === ''Zwilling'', ''drilling'' ha ''vierling'' === War fuzuilhoù zo e kaver ur c'hanol rizennet asambles gant ur c'hanol flour. '''''Zwilling''''' a vez graet eus ar meskaj-se ; '''''drilling''''' a vez graet eus fuzuilhoù dezhe daou ganol flour hag unan rizennet, pe ar c'hontrol ; ha '''''vierling''''' eus ur fuzuilh dezhi daou ganol flour ha daou ganol rizennet. Armoù a seurt-se a zo savet evit ar chaseourien a fell dezhe bezañ gouest da implijout ur c'anol pe egile diouzh al loened a welint o chaseal. Ral eo ar fuzuilhoù-mañ e bed abalamour int ker ha luziet da broduiñ. Dont a ra o anv eus an [[alamaneg]] ''zwei, drei, vier'' (''daou, tri, pevar)''. === Skouerioù fuzuilhoù-chase === * Colt Model 1878 ({{SUA}}, 1878) * [[Browning Auto-5]] ({{Belgia}}, 1905) * [[Manufrance Robust]] ({{Frañs}}, 1913) * [[Browning B25]] ({{Belgia}}, 1925) * [[Verney-Carron Sagittaire]] ({{Frañs}}, 1966) * [[Baikal IZh-27]] ({{URSS}}, 1973) * [[Ruger Red Label]] ({{SUA}}, 1977) == Fuzuilh-pomp == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-pomp}} Ur '''fuzuilh-pomp''' zo dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] korzennek dindan he c'hanol (peurliesañ), gouest da dennañ kartouchennoù-chase, hag a vez adarmet a-drugarez da fiñvadenn un elfenn eus fust an arm. [[Restr:M590A1.png|thumb|Ur '''fuzuilh-pomp''' [[Mossberg 590|Mossberg 590A1]].]] === Skouerioù fuzuilhoù-pomp === * [[Winchester Model 1897]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1897) * [[Ithaca 37]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933) * [[Remington 870]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1950) * [[Mossberg 500]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1961) * [[Winchester Model 1200|Winchester 1200]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1964) * [[Mossberg Maverick 88]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1988) * [[Benelli Nova]] ({{Italia}}, 2001) == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]]{{Wikeriadur}} == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des fusils et carabines,'' Maxi-Livres, 2002, ISBN 2-7434-5698-1, 312 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Chase]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Dafar milourel]] sf0p7bydvut742d63mvn3ty0vg55osx 2188364 2188363 2026-04-23T16:55:50Z Kestenn 14086 2188364 wikitext text/x-wiki [[Restr:Franchi Fast Pro.jpg|thumb|Ur fuzuilh chaseal tri zenn damaotomatek Franchi Fast Pro, kalibr 12/76.|260x260px]]Ur '''fuzuilh''' zo un [[arm-skoaz]], da lavaret eo un [[arm-tan]] hir evit tennañ a-bell hag a rank sañset bezañ implijet gant e zaouarn pe pozet war ur pezh ([[Geriaoueg an armoù-tan#Daoubez|daoubez]], trebez, [[Geriaoueg an armoù-tan#Sac'h-tennañ|sac'h]]) pa denner. E geriaoueg an [[Lu|arme]] ez eo ur fuzuilh un arm-tan dezhañ ur c'hanol rizennet. Pa raer anv eus armoù implijet er-maez eus an arme (evit [[chaseal]] dreist-holl) ez eo ur fuzuilh un arm dezhañ unan pe meur a ganol flour<ref>{{Fr}} Olivier ACHARD, ''L'Univers des fusils'', Solar 2002, p. 15</ref>. Lies eo ar fuzuilhoù. Ar '''fuzuilhoù-arsailh''' a zo implijet dreist-holl gant an armeoù. Ar '''fuzuilhoù-resisted''' a vez implijet gant an armeoù ha strolladoù surentez ar Stadoù evel ar [[polis]]. An holl fuzuilhoù modern a ra gant munisionoù enne [[poultr divoged]], met ar fuzuilhoù ijinet betek dibenn an XIX{{Vet}} kantved a rae gant [[poultr du]]. Implijet e vezont c'hoazh gant dastumerien hag e kenstrivadegoù tennañ gant armoù kozh. Pa raer anv eus un arm-tan hir rizennet e ganol(ioù) hag implijet evit chaseal pe e bed ar [[sportoù tennañ]] e implijer kentoc'h ar ger [[karabinenn]]. Met e geriaoueg an arme e implijer a-wechoù ar ger karabinenn evit armoù rizennet o c'hanol berroc'h o ment hag o hed-tenn ([[Karabiner 98k]], [[M1 (karabinenn)|M1 Carbine]]). == Fuzuilh-arsailh == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-arsailh}} <gallery mode="nolines" align="center" widths="200" heights="200"> Restr:AK-47 assault rifle.jpg|Un AK-47, a zo e-touez ar fuzuilhoù-arsailh implijetañ er bed ablamour d'he soluter ha d'he friz izel.<ref>{{Fr}} [https://www.slate.fr/story/49857/kalachnikov] ''Comment la kalachnikov a changé le monde'', troet gant Jean-Clément NAU, Slate, 11 a viz C'hwevrer 2012</ref> Restr:Sturmgewehr 44.jpg|Ar Sturmgewehr 44, unan eus ar fuzuilhoù-arsailh kentañ ijinet e fin an [[Eil Brezel-bed]]. </gallery> Ur '''fuzuilh-arsailh''', pe '''fuzuilh-argad''', a zo graet evit tennañ betek 300 metrad gant ar mod damaotomatek, pe betek 30 metrad er mod aotomatek. Hendad ar fuzuilhoù-arsailh en istor a voe an [[Avtomat Fedorova]], krouet e [[Impalaeriezh Rusia]] e 1916. E fin an [[Eil Brezel-bed]] e voe ijinet en Alamagn ar [[Sturmgewehr 44]], a zo gwelet evel ar fuzuilh-arsailh vodern kentañ. Hiziv e implij ar braz eus an armoù-mañ ar c'halibr standart [[5,56 × 45 mm NATO]]. E-touez ar munisionoù all implijet ar muiañ e kaver ar [[7,62 × 51 mm NATO]] pe ar [[7,62 × 39 mm M43]] soviedel. === Skouerioù fuzuilhoù-arsailh === * [[Sturmgewehr 44]] ({{Trede Reich}}, 1942) * [[AK-47]] ({{URSS}}, 1947) * [[M16 (fuzuilh)|M16]] ({{SUA}}, 1958) * [[FAMAS]] ({{Frañs}}, 1973) * [[SIG SG 550|SIG 550]] ({{Suis}}, 1990) * [[HK 416|HK416]] ({{Alamagn}}, 2005) == Fuzuilh-emgann == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-emgann}} Ur '''fuzuilh-emgann''' (''battle rifle'' e saozneg) a vez graet eus ur fuzuilh damaotomatek implijet gant ur soudard e-unan ha kambret evit munisionoù leun o galloud. Klotañ a ra gant armoù savet etre ar bloavezhioù 1940 ha 1970<ref>'''{{En}}''' ORTIZ Miguel, ''[https://www.wearethemighty.com/tactical/the-rise-fall-and-resurgence-of-the-battle-rifle/ The rise, fall and resurgence of the battle rifle]'', war We are the mighty, 10/07/2023 (lennet d'an 28/08/2024)</ref>. En Istor an armoù-brezel e ra al liamm etre ar fuzuilhoù-morailh implijet adalek trede kard an XIX{{Vet}} kantved hag ar fuzuilhoù-arsailh e servij abaoe trede kard an XX{{Vet}} kantved er braz eus armeoù ar bed. [[Restr:Springfield Armory M1 Garand Rifle-NMAH-AHB2015q026946.jpg|thumb|upright 1.2|Ur fuzuilh-emgann M1 Garand]] === Skouerioù fuzuilhoù-emgann === * [[M1 Garand]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933) * [[AVS-36]] ({{URSS}}, 1936) * [[SVT-40]] ({{URSS}}, 1938) * [[Gewehr 43]] ({{Trede Reich}}, 1943) * [[MAS 49]] ({{Frañs}}, 1949) * [[FN FAL]] ({{Belgia}}, 1953) * [[M14 (fuzuilh)|M14]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1954) * [[HK G3|Heckler & Koch G3]] ({{Alamagn}}, 1955) * [[AR-10]] ({{SUA}}, 1956) == Fuzuilh-resisted == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-resisted}}[[Restr:M40.png|thumb|Ur fuzuilh-resisted M40 amerikan gant he lunedenn hag he daoubez.]]Ur '''fuzuilh-resisted''' a vez implijet gant an armeoù da lazhañ enebourien pe distruj dafar en tu all da 300 metrad. Bremañ e vez atav pourveziet gant ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] da welet pell. E miz Mae 2017 ez eus bet lazhet un den war-hed 3 540 metr gant ur soudard kanadian en [[Irak]]<ref>{{Fr}} [https://www.20minutes.fr/monde/daesh/2092735-20170623-irak-sniper-canadien-abat-djihadiste-daesh-distance-3500-metres] ''Irak: Un sniper canadien abat un djihadiste de Daesh à une distance de 3.500 mètres'', 20 minutes avec agences, 23 a viz Gouere 2017</ref>. E-touez ar c'halibroù bras implijet ar muiañ hiziv e kaver an [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]], an [[.338 Lapua Magnum]], ar [[6,5 mm Creedmoor|6,5 Creedmoor]] hag ar re [[.375 CheyTac|.375]] ha [[.408 CheyTac]]. En XX{{Vet}} kantved ez eus bet implijet kenañ kalibroù evel an [[.30-06 Springfield]] gant arme Stadoù-Unanet Amerika. Ar c'halibr [[7.62×51mm NATO|.308 Winchester]] a vez implijet c'hoazh e fuzuilhoù-resisted kalz strolladoù polis er bed. A-wechoù e vez graet gant ur c'halibr bihanoc'h evel an [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 NATO]] implijet e fuzuilhoù [[SIG-Sauer 550]] ar [[GIGN]] e Frañs<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20141019180834/http://www.gign.org/groupe-intervention/?page_id=1408] Pajenn ''GIGN.org''.</ref>. === Skouerioù fuzuilhoù-resisted === * [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] ({{URSS}}, 1963) * M40 ({{SUA}}, 1966), diazezet war ar garabinenn [[Remington 700]] * [[FR-F1]] ({{Frañs}}, 1966) * [[FN SCAR|FN SCAR-H PR]] ({{Belgia}}, 2004) * [[Barrett M82]] ({{SUA}}, 1980) * [[Remington 700|M24]] ({{SUA}}, 1988) * [[McMillan Tac-50|McMillan TAC-50]] LRSW ({{SUA}}, fin ar bloavezhioù 1980) * Accuracy International AWM ({{Rouantelezh Unanet}}, 1996) == Fuzuilh-chase == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-chase}} <gallery mode="nolines" align="center" widths="200" heights="200"> Restr:Break-action shotgun close-up 01.jpg|Ur sell a-dostoc'h ouzh ur fuzuilh-chase digoret, dezhi daou ganol flour kichen-ha-kichen da wintañ, kalibr 18 Restr:Fusil BROWNING B25.JPG|Ur fuzuilh-chase daou denn [[Browning B25]] kalibr 12. He daou ganol a vez gwintet da gargañ anezhi </gallery> Ur '''fuzuilh-chase''' he deus alies daou ganol flour, a-wechoù unan (fuzuilhoù damaotomatek modern pe fuzuilhoù kozh un-tenn) pe dri. Pa vez daou ganol e c'hallont bezañ savet kichen-ha-kichen pe dreistlakaet an eil war egile. Implijet e vez da dennañ war loened tost a-walc'h (dindan 50 metrad). Gellet a ra bezañ karget gant kartouchennoù plom evit ar jiboez bihan pe gant kartouchennoù ''[[slug]]'' enne ur boled evit al loened brasoc'h ([[Hoc'h-gouez|moc'h-gouez]], [[Karv|kirvi]]...). E-touez ar c'halibroù implijet ar muiañ e kaver ar c'halibroù [[Kalibr 12|12]] hag [[Kalibr 20|20]]. Ar [[Kalibr 16|c'halibr 16]] a oa an hini implijetañ e Frañs a-raok ar bloavezhioù 1970. Ar [[Kalibr .410|c'halibr .410]] (pe 36 magnum) a gaver e fuzuilhoù bihan da lazhañ loened bihan a-dost. En [[Europa (kevandir)|Europa]] eo kambret peurliesañ ar fuzuilhoù chase evit [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] 65 mm, 70 mm pe 76 mm (''magnum'') hirder o c'hartouchenn. Ne vezent ket implijet e bed an arme bete-vremañ, met diskouezet o deus ar fuzuilhoù-chase bezañ efedus a-enep d'an dronoù enepdafar pe enep-tud a vez implijet stankoc'h-stankañ, e [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel Ukraina]] da skouer<ref>{{Fr}} LAGNEAU Laurent, ''[https://www.opex360.com/2024/06/30/faut-il-doter-les-fantassins-de-fusils-de-chasse-pour-abattre-les-drones-fpv/ Faut-il doter les fantassins de fusils de chasse pour abattre les drones FPV ?]'', war Opex360, 30/06/2024</ref>. [[Restr:Combination gun examples.svg|thumb|upright 1.2|Kenaozadoù a c'haller gwelet eus kanolioù rizennet (bihanoc'h o zreuzkiz) ha kanolioù flour war armoù ''zwilling'', ''drilling'' ha ''vierling'' (eus an nec'h d'an traoñ)]] === ''Zwilling'', ''drilling'' ha ''vierling'' === War fuzuilhoù zo e kaver ur c'hanol rizennet asambles gant ur c'hanol flour. '''''Zwilling''''' a vez graet eus ar meskaj-se ; '''''drilling''''' a vez graet eus fuzuilhoù dezhe daou ganol flour hag unan rizennet, pe ar c'hontrol ; ha '''''vierling''''' eus ur fuzuilh dezhi daou ganol flour ha daou ganol rizennet. Armoù a seurt-se a zo savet evit ar chaseourien a fell dezhe bezañ gouest da implijout ur c'anol pe egile diouzh al loened a welint o chaseal. Ral eo ar fuzuilhoù-mañ e bed abalamour int ker ha luziet da broduiñ. Dont a ra o anv eus an [[alamaneg]] ''zwei, drei, vier'' (''daou, tri, pevar)''. === Skouerioù fuzuilhoù-chase === * Colt Model 1878 ({{SUA}}, 1878) * [[Browning Auto-5]] ({{Belgia}}, 1905) * [[Manufrance Robust]] ({{Frañs}}, 1913) * [[Browning B25]] ({{Belgia}}, 1925) * [[Verney-Carron Sagittaire]] ({{Frañs}}, 1966) * [[Baikal IZh-27]] ({{URSS}}, 1973) * [[Ruger Red Label]] ({{SUA}}, 1977) == Fuzuilh-pomp == {{Pennad pennañ|Fuzuilh-pomp}} Ur '''fuzuilh-pomp''' zo dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] korzennek dindan he c'hanol (peurliesañ), gouest da dennañ kartouchennoù-chase, hag a vez adarmet a-drugarez da fiñvadenn un elfenn eus fust an arm. [[Restr:M590A1.png|thumb|Ur '''fuzuilh-pomp''' [[Mossberg 590|Mossberg 590A1]].]] === Skouerioù fuzuilhoù-pomp === * [[Winchester Model 1897]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1897) * [[Ithaca 37]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1933) * [[Remington 870]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1950) * [[Mossberg 500]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1961) * [[Winchester Model 1200|Winchester 1200]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1964) * [[Mossberg Maverick 88]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1988) * [[Benelli Nova]] ({{Italia}}, 2001) == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]]{{Wikeriadur}} == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des fusils et carabines,'' Maxi-Livres, 2002, ISBN 2-7434-5698-1, 312 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Chase]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Dafar milourel]] m2ysu28kr1jhcvu3p8nm3hg8prauyr9 0 136996 2188354 2160064 2026-04-23T13:58:20Z ~2026-21720-29 91069 2188354 wikitext text/x-wiki [[File:Hadrian's wall2.jpg|thumb|[[Moger Hadrian]]]] [[Restr:Litus Saxonicum.png|thumb|Kartenn eus ar c'hreñvlec'hioù roman war aodoù Enez Vreizh ha Galia]] Ar ger [[latin]] '''līmes''' (liester ''līmitēs'') zo ur ger roet gant an istorourien d'an difennoù savet a-hed bevennoù an [[Impalaeriezh roman]]. Meur a ster a c'hall bezañ gant ar ger : *harz, bevenn, e stumm ur voger, evel ma oa [[Moger Vras Sina]]<ref>[[Tacitus]], ''Annales'', levrenn I, rannbennad 11</ref> *hent, n'eus forzh pehini e vefe, da lavaret eo an hent etrezek broioù nevez-aloubet (pe da aloubiñ), evel al ''Limes germanicus'', a-hed ar stêr [[Lippe]]. Evit an dachenn vilourel e oa bet kroget da implij ar ger adal an {{IIIe kantved}} goude Jezuz-Krist evit ober anv eus un distrig milourel renet gant un [[dux limitis]]. ''Limes'' hiziv-an-deiz a vez implijet evit ober anv eus harzoù-kreñv [[Henroma]] ha bevennoù proviñsoù an [[Impalaeriezh roman]]. En gwirionez ne voe implijet biskoazh ar ger ''Limes'' gant ar Romaned gant ar ster-se evit komz eus an harzoù, pe e vijent reoù kreñvaet pe get. Evit lod eus an istorourien arbennikaet, al limes a oa anvet ''Munimentum Traiani'' en gwirionez, mogerioù difenn Trajan, hervez un arroudenn gant [[Ammianus Marcellinus]] a embanne e oa bet adimplijet ar mogerioù-kreñv-se e-pad ren an impalaer [[Juluan II]] e [[360]] GJK. ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Impalaeriezh roman]] [[Rummad:Harzoù]] 62kywgb8jyfxld1ml20af58tmdqloc6 2188357 2188354 2026-04-23T15:44:53Z Dishual 612 2188357 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[File:Hadrian's wall2.jpg|thumb|[[Moger Hadrian]]]] [[Restr:Litus Saxonicum.png|thumb|Kartenn eus ar c'hreñvlec'hioù roman war aodoù Enez Vreizh ha Galia]] Ar ger [[latin]] '''līmes''' (liester ''līmitēs'') zo ur ger roet gant an istorourien d'an difennoù savet a-hed bevennoù an [[Impalaeriezh roman]]. Meur a ster a c'hall bezañ gant ar ger : *harz, bevenn, e stumm ur voger, evel ma oa [[Moger Vras Sina]]<ref>[[Tacitus]], ''Annales'', levrenn I, rannbennad 11</ref> *hent, n'eus forzh pehini e vefe, da lavaret eo an hent etrezek broioù nevez-aloubet (pe da aloubiñ), evel al ''Limes germanicus'', a-hed ar stêr [[Lippe]]. Evit an dachenn vilourel e oa bet kroget da implij ar ger adal an {{IIIe kantved}} goude Jezuz-Krist evit ober anv eus un distrig milourel renet gant un [[dux limitis]]. ''Limes'' hiziv-an-deiz a vez implijet evit ober anv eus harzoù-kreñv [[Henroma]] ha bevennoù proviñsoù an [[Impalaeriezh roman]]. En gwirionez ne voe implijet biskoazh ar ger ''Limes'' gant ar Romaned gant ar ster-se evit komz eus an harzoù, pe e vijent reoù kreñvaet pe get. Evit lod eus an istorourien arbennikaet, al limes a oa anvet ''Munimentum Traiani'' en gwirionez, mogerioù difenn Trajan, hervez un arroudenn gant [[Ammianus Marcellinus]] a embanne e oa bet adimplijet ar mogerioù-kreñv-se e-pad ren an impalaer [[Juluan II]] e [[360]] GJK. ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Impalaeriezh roman]] [[Rummad:Harzoù]] ghxrf6gpv9geutsemlrqfrj3talm50p 0 146797 2188365 2159716 2026-04-23T16:56:29Z Kestenn 14086 2188365 wikitext text/x-wiki [[Restr:Garandcar.jpg|thumb|upright=1.2|Ur fuzuilh [[M1 Garand]] hag ur garabinenn [[M1 (karabinenn)|M1 Carbine]], daou arm stadunanat eus an [[Eil Brezel-bed]].]] '''Karabinenn''' a vez graet e geriaoueg an arme eus un [[arm-tan]] gant ur c'hanol hir met berroc'h eget hini ur [[fuzuilh]] pe ur [[mousked]]. Darn anezho zo doareoù berraet eus fuzuilhoù all, o tennañ ar memes doare boledoù. Dont a ra o ment berroc'h eus ar fed e oa ret d'ar marc'hegerezh kaout armoù bihanoc'h hag aesoc'h da dapout krog enne. Er-maez eus bed an arme, e bed ar chase pe ar sportoù-tenn, ur '''garabinenn''' zo un arm hir unan pe meur a ganol rizennet dezhañ. Heñvel eo o mekanik diabarzh evit hini ar fuzuilhoù dre vras, met solutoc'h int : kambr ur garabinenn a c'hell anduriñ ur gwask etre 3.000 ha 4.000 bar, pa n'hall ket hini ur fuzuilh anduriñ ouzhpenn 1.200 bar<ref>Hervez Olivier ACHARD, ''Le monde des fusils'', Solar 2002, p. 17</ref>. Karabinennoù a raer ivez eus an armoù hir dre [[Arm dre aer gwasket|aer gwasket pe gaz]] a c'hall tennañ plomoù 4,5 mm pe 5,5 mm, evit amprouennoù zo er sportoù tennañ pe an dudi. == Mont en-dro == [[Restr:Jeremy Teela 2002 Winter Olympics.jpg|thumb|Ur garabinenn [[.22 Long Rifle|.22 LR]] etre daouarn Jeremy Teela en unan eus an amprouennoù biatlon [[C'hoarioù Olimpek goañv|C'hoarioù Olimpek Goañv 2002]].|kleiz]]Damaotomatek e c'hall bezañ ur garabinenn, neuze n'hall ket bezañ karget en tu all da deir [[Kartouchenn (arm-tan)|c'hartouchenn]] enni hervez lezenn e Frañs. Un dra a-bouez eo an damaotomategezh evit ar chaseourien o deus ezhomm da c'hellet tennañ meur a wech deus renk da bakañ loened o redek. Efedus eo ar garabinenn war gantadoù a vetradoù, pa vez diaes lazhañ ul loen gant ur [[fuzuilh flour he c'hanol]] en tu all da 50 metrad. E bed ar [[sportoù tennañ]] e implijer karabinennoù un tenn (ur munision a ranker adlakaat en arm bewech ma tenner), pe gant tennata dre zorn : en ur ziblasañ ur morailh a zo war ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] e c'haller kambriñ ur munision da dennañ adarre. Resisoc'h eo ar c'harabinennoù gante ur sistem morailh, setu e vezont implijet stank er sportoù tennañ pe er [[biatlon]]. == Orin an anv == '''Grondin''' (benel, ''ur c'hrondin'') e oa ar ger brezhonek kent an amprest diouzh ar [[galleg]] ''carabine''<ref>[https://web.archive.org/web/20210611163729/http://devri.bzh/dictionnaire/g/grondin/ Devri]</ref>. Ar galleg ''carabine'' a oa deuet e [[1694]] eus an [[italianeg]], [[portugaleg]] ha [[spagnoleg]] ''carabina'' evit envel seurt mouskedoù, dre implijerien gentañ an arm, anezho marc'hegerien lesanvet "carabiniers", eus ar ger galleg ''carabin'' "marc'heger" ([[1575]])<ref>[https://www.littre.org/definition/carabine Geriadur Littré]</ref> Ne ouier ket hiroc'h war orin ar ger ''carabin''. Evit lod e vefe diwar ar [[provañseg]] ''calabre'' "mekanik brezel kozh" ; evit tud all e teufe eus al [[latin]] ''calabrinus'' "[[Calabria]]t", peogwir e teue ar c'hentañ marc'hegerien-se eus Calabria<ref>[https://www.littre.org/definition/carabin Geriadur Littré]</ref>. == Lezenn == E Frañs eo renket al lod brasañ eus ar c'harabinennoù damaotomatek (teir c'hartouchenn d'ar muiañ) pe da dennata dre zorn (dek kartouchenn d'ar muiañ) er [[Lezennoù war an armoù e Frañs|rummad C]], hini an armoù a ranker diskleriañ goude bezañ prenet anezhe en ur ziskouez un aotre da chase pe ul lisañs sportoù tennañ. == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]] == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des fusils et carabines,'' Maxi-Livres, 2002, ISBN 2-7434-5698-1, 312 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. ==Notennoù== {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] [[Rummad:Chase]] [[Rummad:Hoplologiezh]] nouquy210q18qspqoc0m55oppk1gduo 2188366 2188365 2026-04-23T16:58:29Z Kestenn 14086 /* Mont en-dro */ 2188366 wikitext text/x-wiki [[Restr:Garandcar.jpg|thumb|upright=1.2|Ur fuzuilh [[M1 Garand]] hag ur garabinenn [[M1 (karabinenn)|M1 Carbine]], daou arm stadunanat eus an [[Eil Brezel-bed]].]] '''Karabinenn''' a vez graet e geriaoueg an arme eus un [[arm-tan]] gant ur c'hanol hir met berroc'h eget hini ur [[fuzuilh]] pe ur [[mousked]]. Darn anezho zo doareoù berraet eus fuzuilhoù all, o tennañ ar memes doare boledoù. Dont a ra o ment berroc'h eus ar fed e oa ret d'ar marc'hegerezh kaout armoù bihanoc'h hag aesoc'h da dapout krog enne. Er-maez eus bed an arme, e bed ar chase pe ar sportoù-tenn, ur '''garabinenn''' zo un arm hir unan pe meur a ganol rizennet dezhañ. Heñvel eo o mekanik diabarzh evit hini ar fuzuilhoù dre vras, met solutoc'h int : kambr ur garabinenn a c'hell anduriñ ur gwask etre 3.000 ha 4.000 bar, pa n'hall ket hini ur fuzuilh anduriñ ouzhpenn 1.200 bar<ref>Hervez Olivier ACHARD, ''Le monde des fusils'', Solar 2002, p. 17</ref>. Karabinennoù a raer ivez eus an armoù hir dre [[Arm dre aer gwasket|aer gwasket pe gaz]] a c'hall tennañ plomoù 4,5 mm pe 5,5 mm, evit amprouennoù zo er sportoù tennañ pe an dudi. == Mont en-dro == [[Restr:Jeremy Teela 2002 Winter Olympics.jpg|thumb|Ur garabinenn [[.22 Long Rifle|.22 LR]] etre daouarn Jeremy Teela en unan eus an amprouennoù biatlon [[C'hoarioù Olimpek goañv|C'hoarioù Olimpek Goañv 2002]].|kleiz]]Damaotomatek e c'hall bezañ ur garabinenn. Un dra a-bouez eo an damaotomategezh evit ar chaseourien o deus ezhomm da c'hellet tennañ meur a wech deus renk da bakañ loened o redek. Efedus eo ar garabinenn war gantadoù a vetradoù, pa vez diaes lazhañ ul loen gant ur [[fuzuilh flour he c'hanol]] en tu all da 50 metrad. E bed ar [[sportoù tennañ]] e implijer karabinennoù un tenn (ur munision a ranker adlakaat en arm bewech ma tenner), pe gant tennata dre zorn : en ur ziblasañ ur morailh a zo war ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] e c'haller kambriñ ur munision da dennañ adarre. Resisoc'h eo ar c'harabinennoù gante ur sistem morailh, setu e vezont implijet stank er sportoù tennañ pe er [[biatlon]]. == Orin an anv == '''Grondin''' (benel, ''ur c'hrondin'') e oa ar ger brezhonek kent an amprest diouzh ar [[galleg]] ''carabine''<ref>[https://web.archive.org/web/20210611163729/http://devri.bzh/dictionnaire/g/grondin/ Devri]</ref>. Ar galleg ''carabine'' a oa deuet e [[1694]] eus an [[italianeg]], [[portugaleg]] ha [[spagnoleg]] ''carabina'' evit envel seurt mouskedoù, dre implijerien gentañ an arm, anezho marc'hegerien lesanvet "carabiniers", eus ar ger galleg ''carabin'' "marc'heger" ([[1575]])<ref>[https://www.littre.org/definition/carabine Geriadur Littré]</ref> Ne ouier ket hiroc'h war orin ar ger ''carabin''. Evit lod e vefe diwar ar [[provañseg]] ''calabre'' "mekanik brezel kozh" ; evit tud all e teufe eus al [[latin]] ''calabrinus'' "[[Calabria]]t", peogwir e teue ar c'hentañ marc'hegerien-se eus Calabria<ref>[https://www.littre.org/definition/carabin Geriadur Littré]</ref>. == Lezenn == E Frañs eo renket al lod brasañ eus ar c'harabinennoù damaotomatek (teir c'hartouchenn d'ar muiañ) pe da dennata dre zorn (dek kartouchenn d'ar muiañ) er [[Lezennoù war an armoù e Frañs|rummad C]], hini an armoù a ranker diskleriañ goude bezañ prenet anezhe en ur ziskouez un aotre da chase pe ul lisañs sportoù tennañ. == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]] == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des fusils et carabines,'' Maxi-Livres, 2002, ISBN 2-7434-5698-1, 312 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. ==Notennoù== {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] [[Rummad:Chase]] [[Rummad:Hoplologiezh]] twaasjuvked3xxuo6ho8nu93lgo8wwm 0 150805 2188379 2146371 2026-04-23T23:06:05Z ~2026-24974-33 91113 Photo 2188379 wikitext text/x-wiki {| align="right" style="font-size:90%; text-align:center;"" |- valign="bottom" |[[Restr:Elisabetta Sirani Autorretrato Museo Pushkin Moscu.jpg|184px]]||[[Restr:Elisabetta Canalis 0380.jpg|220x220px]] |- |Elisabetta Sirani, ''Emboltred''||Elisabetta Canalis |} '''Elisabetta''' zo un [[anv-bihan italianek]]. ==Tud== * [[Elisabetta Sirani]] ([[1638]]–[[1665]]), [[Livouriezh|livourez]] * [[Elisabetta Pilotti Schiavonetti]] (~[[1685]]–[[1742]]), [[c'hoarigan]]erez * [[Elisabetta Farnese]] ([[1692]]–[[1766]]), [[Rouanezed Spagn|rouanez Spagn]] * [[Elisabetta Canalis]] (*[[1978]]), [[aktour]]ez ==Pennadoù kar== *[[Elesbed]] [[Rummad:anvioù-bihan italianek]] <!-- [[Restr:Elisabetta Sirani Autorretrato Museo Pushkin Moscu.jpg|thumb|upright|<div class="center">Elisabetta Sirani<br>''Emboltred''</div>]] [[Restr:Elisabetta Canalis.png|thumb|upright|<div class="center">Elisabetta Canalis</div>]] --> t73hjmd0cvmxql1ix5v1lfgyq6fse5k 2188394 2188379 2026-04-24T08:28:17Z Huñvreüs 54570 skeudennoù 2188394 wikitext text/x-wiki '''Elisabetta''' zo un [[anv-bihan italianek]]. ==Tud== * [[Elisabetta Sirani]] ([[1638]]–[[1665]]), [[Livouriezh|livourez]] * [[Elisabetta Pilotti Schiavonetti]] (~[[1685]]–[[1742]]), [[c'hoarigan]]erez * [[Elisabetta Farnese]] ([[1692]]–[[1766]]), [[Rouanezed Spagn|rouanez Spagn]] * [[Elisabetta Canalis]] (*[[1978]]), [[aktour]]ez <gallery mode=packed> Elisabetta Sirani Autorretrato Museo Pushkin Moscu.jpg|Elisabetta Sirani, ''Emboltred'' Elisabetta Canalis 66ème Festival de Venise (Mostra) 3.jpg|Elisabetta Canalis </gallery> ==Pennadoù kar== *[[Elesbed]] [[Rummad:anvioù-bihan italianek]] 3u0x2jwgw0e5f05fpj3y6i77b424zfl 2188396 2188394 2026-04-24T08:32:57Z Huñvreüs 54570 Pennadoù kar > +Elisabeth 2188396 wikitext text/x-wiki '''Elisabetta''' zo un [[anv-bihan italianek]]. ==Tud== * [[Elisabetta Sirani]] ([[1638]]–[[1665]]), [[Livouriezh|livourez]] * [[Elisabetta Pilotti Schiavonetti]] (~[[1685]]–[[1742]]), [[c'hoarigan]]erez * [[Elisabetta Farnese]] ([[1692]]–[[1766]]), [[Rouanezed Spagn|rouanez Spagn]] * [[Elisabetta Canalis]] (*[[1978]]), [[aktour]]ez <gallery mode=packed> Elisabetta Sirani Autorretrato Museo Pushkin Moscu.jpg|Elisabetta Sirani, ''Emboltred'' Elisabetta Canalis 66ème Festival de Venise (Mostra) 3.jpg|Elisabetta Canalis </gallery> ==Pennadoù kar== *[[Elesbed]] *[[Elisabeth]] [[Rummad:anvioù-bihan italianek]] 56vcxs5znrpw6xn77bgv0zs0m0qa7xs 0 151584 2188361 2171051 2026-04-23T16:39:48Z Kestenn 14086 Levrlennadur 2188361 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Revolver (albom)}} [[Restr:Colt Autentica.jpg|dehou|250x250px]] Ur '''revolver'''<ref>Hervez geriadurioù Favereau, Ménard, TermOfis, Geriadur Brezhoneg an Here.</ref>, anvet a-wezhioù ur '''bistolenn-dro'''<ref>Hervez Geriadur Brezhoneg an Here.</ref>, zo un [[arm-tan]] hag a c'haller maneal gant un dorn hepken, dezhañ ur c'hanol d'an nebeutañ. Un [[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|daboulin]] en deus ivez, anezhi ur [[kranenn (arm-tan)|granenn]] hag a dro, enni meur a [[kambr (arm-tan)|gambr]] peurliesañ, pep a [[kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] (pe a boultr hag a [[Boled|voled]] evit ar re goshañ) enne pa vezont karget. Armañ ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Ki|c'hi]] a-raok leuskel un tenn a laka ar granenn da dreiñ un tamm, ar pezh a gas unan eus ar c'hambroù war ar memes linenn hag ar c'hanol hag ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Skoer|skoer]]. Prest eo neuze ar revolver da dennañ ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Boled|boled]]. Gant ur revolver e c'haller peurliesañ tennañ meur a wezh (etre 5 ha 7) a-raok kaout ezhomm da gargañ e arm en-dro, er c'hontrol d'an armoù-tan un-tenn koshoc'h o doa ezhomm da vezañ adkarget goude pep tenn. Daoust ma 'z eo gwelloc'h ar pistolennoù damaotomatek e-keñver o niver a dennoù hag o aested, ar revolverioù a vez implijet stank atav e-giz arm difenn, arm sport, pe da chaseal er broioù m'eo aotreet. Daoust ma 'z a an armoù dorn d'ober ar pep brasañ eus an armoù a ra gant gwikefre ur revolver, armoù-tan arall a c'hell kaout un hevelep mont en-dro. En o zouez ez eus [[Fuzuilh|fuzuilhoù]] pe [[Banner-greunadennoù|bannerioù-greunadennoù]] zo, ha kanolioù evel ar re a gaver war girri-nij zo. Disheñvel eo ar revolverioù diouzh armoù evel ar [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] abalamour ma ne dro nemet ar c'hambroù en ur revolver, e-skoaz en un arm-tro ez eus meur a ganol, gante pep a daboulin, a dro en-dro d'ur bourvezerez kartouchennoù boutin dezhe hag a denn. == Doareoù == === Platinenn === Ar revolverioù kentañ a oa dezho [[Platinenn (arm-tan)|platinennoù]] un-ober nemetken : dav e oa d'an tenner stegnañ ki an arm da gentañ evit armiñ anezhañ ha lakaat e daboulin da dreiñ, a-raok pouezañ war an draen evit tennañ. Adalek kard diwezhañ an XIX{{Vet}} kantved e ledanaas implij ar revolverioù daou-ober, trawalc'h e oa pouezañ war o draen evit stegnañ ar c'hi ha lakaat an daboulin da dreiñ. Ar [[Colt Model 1877]] a voe ar revolver daou-ober kentañ produet a-yoc'h. Kalz revolverioù modern a ginnig an daou vod d'ober, hervez youl an tenner. === Framm === En un tamm e oa savet framm ar revolverioù kentañ, ha chom a rae difiñv ahel o zaboulin e-keñver o framm. Evit o adkargañ e oa ret digeriñ ur golo hag a ziskoueze unan eus kambroù an daboulin hepken, war ar c'hostez, hag ensoc'het e veze ar munisionoù en ur dreiñ an daboulin etre pep hini. An taboulinoù karget dre o c'hostez (''side-loading'' e saozneg) a oa neuze hir a-walc'h da gargañ. E eil hanterenn an XIX{{Vet}} kantved e voe ijinet revolverioù ''top-break'' evel ar [[Webley (revolver)|Webley]] : evit o c'hargañ e oa ret lakaat ar c'hanol hag an daboulin da wintañ war-zu an traoñ. Evel-se e veze diskouezet an daboulin en he fezh, ha buanoc'h ez ae an traoù. Revolverioù all a voe savet gant frammoù raloc'h : ar [[Colt Model 1871-72 Open Top|Colt Model 1871-72]] a oa ret divontañ e ganol evit tennañ e daboulin hag adkargañ anezhañ (doare ''open top''). Hiroc'h e oa d'ober, met gellet a rae an tenner kas meur a daboulin karget gantañ en a-raok. Ar [[Mauser C78|Mauser Zig-Zag]] alaman (1878) a veze-eñ gwintet e ganol hag e daboulin war-zu an nec'h : ne ziskouezas ket se bezañ akomod, ha dilezet e voe an doare buan. Kudenn vrasañ revolverioù ''top-break'' pe ''open top'' e oa solutder o framm, en doa ur poent gwan dre ma c'halle bezañ digoret. Ar braz eus ar revolverioù a-vremañ, abaoe ar [[Colt Model 1889]], a zo dezhe ur framm en ur pezh, hag un daboulin a winter war ar c'hostez (a-gleiz peurliesañ). <gallery> Restr:Nagant-holstered.jpg|Un [[Nagant M1895]], dezhañ un daboulin difiñv a ranker adkargañ war ar c'hostez. Restr:IOF-32-REV-4.JPG|Un [[Indian Ordnance Factories .32 Revolver|IOF .32]] ''top-break''. Restr:Mod1open.jpg| Ur [[Smith & Wesson Model 1]] ''open top''. Restr:Taurus 627-KLM 357MAG 009.jpg|Un [[Taurus 627]] ''swing-out'' modern </gallery> == Istor == [[Restr:Pistole mit Lauf Null (15096244726).jpg|thumb|Ur bistolenn gant meur a ganol, mirdi Lara]] Un elfenn a-bouez en istor an armoù-tan e oa an amzer lakaet da gargañ anezhañ en-dro goude bezañ tennet gantañ. E-keit ha ma oa an tenner oc'h adkargañ e oa didalvez an arm, hag e c'halled bezañ taget gant an enebourien. Klasket e voe meur a zoare da dennañ buanoc'h. Da gentañ e voe ijinet armoù dezhe meur a ganol hag a roe tu da dennañ daou denn pe muioc'h a-raok adkargañ<ref name="Morgan2014">{{cite book|last=Morgan|first=Michael|title=Handbook of Modern Percussion Revolvers|url=https://books.google.com/books?id=lWUFAQAAQBAJ&pg=PA75|year=2014|publisher=Krause Publications|location=Iola, Wisconsin|isbn=978-1-4402-3898-7|page=75}}</ref>. Diwezhatoc'h e voe ijinet armoù gant meur a ganol hag a droe en-dro d'un ahel. [[Restr:迅雷銃全形.png|thumb|Ar ''xun lei chong''.]] Ur bistolenn a bevar c'hanol a voe savet e [[Venezia]] e 1548 d'an nebeutañ<ref>{{cite book|author1=Howard L. Blackmore|title=Guns and Rifles of the World|year=1965|publisher=Chancellor Press|page=80}}</ref>. E [[Sina]], e diwezh ar {{XVIvet kantved}}, Zhao Shi-zhen a ijinas ar ''[[Xun Lei Chong]]'', ur goaf a bemp kanol. War-dro ar memes mare e voe savet skouerennoù kentañ eus ar pezh a anver ur revolver hiziv, en [[Alamagn]]. Ur c'hanol hepken o doa gant ur granenn hag a droe, enni ar poultr hag ar bolodoù. Fardet e voe armoù a seurt-se en Europa, dezhe meur a batrom<ref>{{cite web|url=https://americansocietyofarmscollectors.org/wp-content/uploads/2019/06/1968-B18-Six-Shooters-Since-Sixteen-Hundred.pdf|format=PDF|title=SIX SHOOTERS SINCE SIXTEEN HUNDRED|author=Merrill Lindsay|website=Americansocietyofarmscollectors.org|access-date=2022-03-02}}</ref>. Koulskoude e oant diaes da implijout ha ker-kenañ, hag abalamour da se ne oant ket niverus. E deroù an {{XIXvet kantved}} e veze implijet kalz armoù dorn dezhe meur a ganol anvet "[[pepper-box]]" abalamour ma tennent d'ur [[pebrouer]]. === '''Samuel Colt hag ar revolver modern kentañ''' === In 1836, [[Samuel Colt]] a ijinas ur revolver nevez hag a zigoras an hent da implij ar revolverioù gant ar brasañ niver<ref>[https://patents.google.com/patent/USX9430I1 US patent X9430I1]</ref>. Hervez Colt e teuas soñj ar revolver dezhañ pa oa war vor. Awenet e oa gant mont en-dro ar [[gwindask|windask]], he doa ur wikefre kliked warni. Implijet e oa diwezhatoc'h un hevelep gwikefre da lakaat kranenn e armoù da dreiñ pa armed ar c'hi. A-drugarez d'an ijinadenn-se ne oa ket ezhomm ken d'en ober gant an dorn. Ar Colt Paterson, ganet diwar ar soñj-se, a voe produet etre 1836 ha 1842. Dont a reas kalite armoù eil embregerezh Colt da vezañ brudet, ha stummet e voe en e [[Armerezh|armerezhioù]] en Amerika hag e Bro-Saoz meur a rummad micherourien, o doa bet ul levezon vras goude war strivoù embregerezhioù all e diwezh ar c'hantved<ref name="TuckerWhite2011">{{cite book|last1=Tucker|first1=Spencer C.|last2=White|first2=William E.|title=The Civil War Naval Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=q4mwAtj2r3UC&pg=PA122|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-338-5|pages=122–123}}</ref>. <gallery> Restr:Drehling GNM W1984 ca 1580.jpg|Revolver [[matchlock]] a eizh kambr (Alamagn, war-dro 1580) Restr:Colt Paterson Belt 2nd Model.jpg|[[Colt Paterson]] 2nd belt model </gallery> [[Restr:Smith & Wesson Model 1, 2nd Issue.jpg|thumb|Ur [[Smith & Wesson Model 1]]]] Ar c'hentañ revolverioù a veze hir da gargañ. Skuilhañ a raed [[poultr du]] e pep kambr, sankañ ur bolod war-c'horre hag ur stouf. Neuze e lakaed un [[Emors (munisionoù)|emors]] e penn adreñv pep kambr, el lec'h ma kouezhe ar skoer. Heñvel a-walc'h e oa ouzh an doare da gargañ ur bistolenn a-c'hiz-kozh a un tenn, nemet e c'halled kargañ ar poultr hag ar bolod war-eeun e beg ar granenn e-lec'h kaout ezhomm da sankañ anezhañ war hed ar c'hanol. A-drugarez d'an dra-se ivez e c'halled aozañ rizennoù er c'hanol e-unan, dre ma ne oad ket rediet da sankañ ar boledoù ennañ dre nerzh. Ar pistolennoù a-c'hiz-kozh karget dre o c'hanol o doa kanolioù flour ha boledoù na glote ket kenkoulz o ment ouzh hini ar c'hanol. Abalamour da se e vezent karget aesoc'h met tennañ a raent gwashoc'h. Lod eus ar revolverioù brudetañ a seurt-se e oa ar [[Colt 1851 Navy]], ar [[Colt 1860 Army]], hag ar revolverioù [[Colt Pocket]], a voe holl implijet stank e-pad [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet]] . Daoust ma veze implijet revolverioù stadunanat dreist-holl, [[Armerezh|armerien]] Europa a farde revolverioù niverus d'ar c'houlz-se ivez, ha kalz anezhe a voe implijet. En o zouez emañ ar revolver Lefaucheux, ar [[revolver LeMat]], ar [[revolver Beaumont–Adams]] hag an [[Tranter (revolver)|Tranter]]. === Ar revolverioù kentañ enne kartouchennoù metal === [[Restr:SAA 5773 oN.JPG|thumb|upright|Ar [[Colt Single Action Army|''C'holt Single Action Army'']] a oa armet ar [[7vet Rejumant Marc'hegerezh (SUA)|7vet Marc'hegerezh]] gantañ e-pad prantad ar brezelioù indian]] E 1854, [[Eugène Lefaucheux]] a ijinas al [[Lefaucheux 1854]], ar c'hentañ revolver a implije kartouchennoù metal kentoc'h evit poultr, boledoù, hag [[Emors (munisionoù)|emorsoù]]. Ur bistolenn [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|un-ober]] e oa, c'hwec'h tenn ennañ<ref name="HouzeCooper2006">{{cite book|last1=Houze|first1=Herbert G.|last2=Cooper|first2=Carolyn C.|last3=Kornhauser|first3=Elizabeth Mankin|title=Samuel Colt: Arms, Art, and Invention|year=2006|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-11133-9|page=118}}</ref>. Ar armeurer stadunanat Rollin White en doa ijinet ur sistem e-lec'h ma veze karget kartouchennoù paper dre a-dreñv an daboulin. D'ar 17 a viz Du 1856 e sinas [[Daniel B. Wesson]] hag [[Horace Smith (ijiner)|Horace Smith]] un emglev evit implijout ar breved [[Rollin White]] gant ur feur a 25 ''cents'' evit pep revolver. Kregiñ a reas [[Smith & Wesson]] da broduiñ e diwezh 1857, hag e-pad bloavezhioù e voent ar re nemeto a bourchase kartouchennoù revolver karget dre dreñv er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] a-drugarez d'o emglev gant Rollin White<ref>[https://patents.google.com/patent/US12648 US patent 12648]</ref>. Hemañ a zifenne mort e vreved a-enep ar saverien armoù all, evel m'en doa graet Colt gant e vreved revolver. Daoust ma oa perc'henn White war ar breved e voe gouest saverien armoù all da implijout an ijinadenn, gant ma oant prest da baeañ gwirioù<ref name="Flayderman2001">{{En}} FLAYDERMAN Norm, ''Flayderman's Guide to Antique American Firearms ;... and their values'', Krause Publications, 2001, 213 p., ISBN 0-87349-313-3</ref><ref>{{cite book|title=Smith & Wesson Images of America |first= Roy G.|last= Jinks|author2=Sandra C. Krein |page=8|publisher= Arcadia Publishing|year= 2006 |isbn = 978-0-7385-4510-3 }}</ref>. Goude fin breved White e miz Ebrel 1869 e voe nac'het outañ astenn padelezh ar breved un teirvet gwezh. Aotreet e oa saverien armoù all da broduiñ o armoù dezhe o-unan oc'h ober gant kartouchennoù karget dre penn a-dreñv an daboulin. Ar patromoù kentañ a voe alies patromoù kozh revolverioù karget gant poultr hag emorsoù, kemmet da zegemer kartouchennoù metal karget dre dreñv. Goude-se e voe savet patromoù revolverioù a implije kartouchennoù adalek an deroù, evel ar [[Colt 1871-72 Open Top|Colt 1872 "open top"]] hag ar [[Smith & Wesson Model 3]] <ref name="Flayderman2001" />. [[Restr:Colt Python IMG 6785.jpg|thumb|right|Ur skouer a daboulin gwint-diwint ouzh ur revolver]] [[Restr:Webley IMG 6793.jpg|thumb|Ur revolver Webley Mk VI gobari .455 a zigorer d'e gargañ]] E 1873 e krogas Samuel Colt da werzhañ ar [[Colt Single Action Army]], anvet ivez Colt Peacemaker, kambret e .45, unan eus ar revolverioù brudetañ savet biskoazh<ref name="Standard Catalog of Colt Firearms">{{cite book|last=Sapp|first=Rick|title=Standard Catalog of Colt Firearms|year=2007|publisher=Gun Digest Books|location=Iola, WI|isbn=978-0896895348|page=79}}</ref>. Kavout a raed er patrom-se an araokadennoù niverus degaset en armoù savet abretoc'h. Tennañ a rae c'hwec'h kartouchenn vetal ha kinniget e oa en ouzhpenn 30 gobari hag hirderioù kanol disheñvel. Produet e vez c'hoazh, gant un niver a glonoù hag a batromoù damheñvel, ha chomet eo heñvel e neuz abaoe 1873. Daoust ma oa bet savet evit arme ar Stadoù-Unanet da gentañ, ar patrom 1873 a voe gwerzhet stank hag a blije kalz d'ar siviled, d'ar [[ranch]]erien, d'an dud a lezenn, koulz ha d'ar forbaned{{Daveoù a vank|date=August 2019}}. Levezonet en deus un niver a revolverioù all. Paouezet en doa Colt da broduiñ anezhañ dre ziv wezh, met kregiñ a reas en-dro abalamour d'ar goulenn. === Un-ober pe daou-ober : hengounioù disheñvel er bed e fin an XIX{{Vet}} kantved === Er Stadoù-Unanet e oa tad ar revolverioù un-ober hengounel betek fin an XIX{{Vet}} kantved. En Europa koulskoude e savas an armeurerien revolverioù daou-ober abretoc'h. Pa veze c'hoazh produet armoù evel ar Colt Model 1873 er Stadoù-Unanet e veze dija savet armoù daou-ober evel ar [[Revolver d'ordonnance modèle 1873|MAS Modèle 1873]] e Frañs hag an [[Enfield (revolver)|Enfield]] e Breizh-Veur. Samuel Colt a reas esaeoù revolverioù daou-ober hag e savas ar [[Colt Model 1877 Double Action]], met brudet-fall e teuas an arm da vezañ abalamour d'e wikefre luziet, bresk ha techet da zegas darvoudoù-tennañ. E 1889, Colt a lakaas e gwerzh ar [[Colt M1889|C'holt Model 1889]], ar c'hentañ revolver daou-ober modern gwirion. Disheñvel e oa diouzh an armoù daou-ober a oa a-raok abalamour m'en doa ur granenn a c'halled lakaat da wintañ evit kargañ an arm, ha n'eo ket ur granenn a zigored. Degemeret-mat e oa buan ar c'hranennoù gwint-diwint ''swing-out'' abalamour ma vodent gwellañ perzhioù ar patromoù koshoc'h. Ar revolverioù a c'halled digeriñ a roe tu da dennañ an holl douilhezoù war un dro, hag a ziskoueze an holl gambroù d'o c'hargañ en un doare aes. Plegañ ar framm e div hanterenn avat a wanae an arm hag a washae e resisted, abalamour ma ne oa ket ken reut. Revolverioù all a veze karget dre un tu evel ar C'holt 1871 pe 1873, hag o doa ur framm reut a-walc'h, met ret e oa d'an tenner lemel ar c'hartouchennoù hag o c'hargañ unan-hag-unan a-vuzul ma lakaed ar granenn da dreiñ da lakaat pep kambr da dremen dirak an digor kargañ<ref name="kinard">{{cite book|title=Pistols: An Illustrated History of Their Impact|url=https://archive.org/details/pistolsillustrat00kina_652|url-access=limited|first= Jeff|last=Kinard |page=[https://archive.org/details/pistolsillustrat00kina_652/page/n175 163]|publisher=ABC-CLIO|year=2004 |isbn=978-1-85109-470-7}}</ref>. Smith & Wesson a heulias ar skouer-se seizh bloaz diwezhatoc'h gant un distrinker dre zorn, war ar Model 1896, heuliet gant an [[Smith & Wesson Model 10|.38 Hand Ejector Model of 1899]] (anavezet diwezhatoc'h evel ar Model 10), hag ar c'hartouchennoù [[.38 Special]] nevez. Dont a reas ar Model 10 da vezañ unan eus an armoù-tan dorn gwerzhet ar gwellañ en {{XXvet kantved}} hag ar c'halibr [[.38 Special]] zo atav an hini implijet ar muiañ er bed er revolverioù. == Revolverioù brudet == * [[Colt 1851 Navy]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1851) * [[Webley (revolver)|Webley]] ({{Rouantelezh Unanet}}, 1887) * [[Colt Single Action Army]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1872) * [[Colt Official Police]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1928) * [[Smith & Wesson Model 10|Smith & Wesson M&P]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1905) * [[Smith & Wesson Model 29]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1955), brudet gant ar film [[Dirty Harry|''Dirty Harry'']] * [[Nagant M1895]] ({{Belgia}}, 1895) * [[Colt Python]] ({{Stadoù-Unanet Amerika}}, 1955) * [[Manurhin MR 73]] ({{Frañs}}, 1973) == Sevenadur == Brudet eo ar revolverioù er sevenadur pobl dre ar filmoù ''western'' evel ''[[Il buono, il brutto, il cattivo|The Good, the Bad and the Ugly]]'' (1966). Er Stadoù-Unanet int arouezius eus darvoudoù istorel an XIX{{Vet}} kantved o deus frammet ar vro a-vremañ, evel [[Trec'h war ar C'hornôg|astenn ar vro war-zu ar C'hornôg]] pe ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel Diabarzh]] etre 1861 ha 1865. Ikonoù eo ar revolverioù, ha lod anezhe a c'hall bezañ gwerzhet ker pa 'z int stag ouzh darvoudoù istorel resis<ref>{{Fr}} [https://www.ouest-france.fr/monde/etats-unis/etats-unis-le-revolver-qui-tua-billy-the-kid-vendue-6-millions-de-dollars-d87ed8d2-72fb-4947-af3b-54bade80a61b ''États-Unis. Le revolver qui tua Billy the Kid vendu 6 millions de dollars''], Ouest-France, 28/08/2021</ref>. [[Lucky Luke]] a implij revolverioù evit tennañ buanoc'h evit e skeud e albomoù [[Maurice de Bevere|Morris]]. == Gwelet ivez == * [[Geriaoueg an armoù-tan]] == Levrlennadur == * {{En}} Joseph E. Smith, ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ) * {{fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des pistolets et revolvers'', Maxi-Livres, 2004, ISBN 2-7434-4777-X, 271 p. * {{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p. * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022 * {{fr}} Chris McNAB, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p. * {{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p. ==Daveennoù== {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Seurtoù armoù-tan]] [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Dafar milourel]] 0m30srgcxpejnheiicsns1n7q1ctvla 0 169820 2188385 2181491 2026-04-24T02:19:03Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188385 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Heckler & Koch HK 416|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:HK416N.png|frameless|280x280px]] <br /><br />'''Heckler & Koch HK 416''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Alamagn}} |- ! scope="row" |Doare |[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek/aotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston |- ! scope="row" |[[Munision]] |[[5,56 × 45 mm NATO]] |- ! scope="row" |Produer |[[Heckler & Koch]] |- ! scope="row" |Mare implij |Abaoe 2004 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |3,120 kg - 3,850 kg hervez an adstummoù |- ! scope="row" |Hirder |709 mm - 1.030 mm hervez an adstummoù |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |230 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |350 m |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |730 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 30 kartouchenn |- ! scope="row" |Adstummoù |HK416 C, HK416 A5, G38, G95 (Alamagn), G95 A1, HK416 F (Frañs), H416 N (Norvegia) ha reoù all |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |A |- |}  An '''Heckler & Koch HK416''' zo ur [[fuzuilh-arsailh]] kambret e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]. Krouet e oa bet ha produet e vez gant an embregerezh alaman [[Heckler & Koch|Heckler &amp; Koch]]. Diazezet eo he stumm hollek war ar familh fuzuilhoù [[AR-15]], met ober a ra gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|amprest gazoù]] deveret eus hini ar [[HK G36|G36]] ijinet gant Heckler & Koch ivez<ref>{{En}} [https://www.heckler-koch.com/en/Products/Military%20and%20Law%20Enforcement/Assault%20rifles/HK416 HK 416] war lec'hienn Heckler & Koch, lennet d'an 28/01/2024</ref>. == Istor == Er bloavezhioù 1990, an Nerzhioù Ispisial ''[[Delta Force]]'' eus [[Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet|arme SUA]] a genlabouras gant Heckler & Koch evit sevel ur garabinenn nevez e plas an [[HK MP5|Heckler & Koch MP5]] pa gave dezhe e oa re wan ar munision [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm]] implijet enni, hag an [[M16 (fuzuilh)#Stummoù all eus an M16|M4]], re vras herveze<ref>{{En}} Hervez [https://www.youtube.com/watch?v=SOvPG2jfsRE testeni Larry Vickers], bet ezel eus an Delta Force, 18/11/2020</ref>. Heckler & Koch a c'hellas tapout skiant diwar raktresoù all kaset da benn gante evel hini G36 ar [[Bundeswehr]], XM8 arme ar Stadoù-Unanet (nullet e 2005) ha programm gwellaat an [[SA80|SA80 A2]] evit ar [[British Army]]. "Heckler & Koch M4" e oa anv kentañ ar raktres, met dilezet e voe goude klemmoù gant Colt Defense. Goude amprouennoù e deroù ar bloavezhioù 2000 e cheñchas an Delta Force e fuzuilhoù M4 evit an HK416D e miz Meurzh 2005. Dibabet e voe evel arm standart armeoù [[Norvegia]] e 2008 ha [[Tirlu gall|Bro-C'hall]] e 2017<ref>{{Fr}} [https://www.defense.gouv.fr/terre/nos-materiels/nos-equipements-terre/nos-armes/hk-416-f HK 416 F] el lodenn ''Nos armes'' war defense.gouv.fr (lennet d'ar 27/01/2024)</ref>. Ur stumm kambret e [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] eus an HK 416 a zo bet savet, [[HK 417]] e anv. [[Restr:Heckler_&_Koch_HK416_Users.png|thumb|Kartenn warni implijerien ofisiel an Heckler & Koch HK416 livet e glas.]] == Implijerien ofisiel == * {{Alamagn}} : nerzhioù Ispisial, [[Bundeswehr]] * {{Aostralia}} * {{Brazil}} : nerzhioù Ispisial * {{Estonia}} : nerzhioù Ispisial * {{Filipinez}} * {{Frañs}} : [[Tirlu gall|arme]] * {{Hungaria}} * {{Indonezia}} * {{Italia}} * {{Izelvroioù}} : nerzhioù Ispisial * {{Iwerzhon}} * {{Japan}} : nerzhioù Ispisial * {{Jordania}} * {{Korea ar Su}} * {{Kroatia}} : nerzhioù Ispisial * {{Luksembourg}} : arme * {{Malaysia}} * {{Montenegro}} * {{Norvegia}} : arme * {{Pologn}} : nerzhioù Ispisial * {{Portugal}} * {{Serbia}} * {{Singapour}} * {{Slovakia}} * {{Spagn}} * {{Stadoù-Unanet Amerika}} : ''Joint Special Operations Command'', [[United States Marine Corps|US Marine Corps]] ha reoù all. Un HK 416 a voe implijet gant ur skipailh [[Navy SEALs]] da lazhañ [[Ousama ben Laden]] e miz Mae 2011 e [[Abbottabad]] ([[Pakistan]])<ref>{{En}} PAPPALARDO Joe, ''[https://web.archive.org/web/20240128210035/https://www.popularmechanics.com/military/weapons/g536/face-time-with-the-hk416-the-gun-that-killed-bin-laden/ Face time with the HK 416 - The gun that killed Bin Laden]'' war PopularMechanics.com, 07/06/2011 (lennet d'an 28/01/2024)</ref>. * {{Turkia}} : Nerzhioù Ispisial * {{Ukraina}} : arme (pourvezeziet gant an Izelvroioù) == Daveennoù == {{Daveoù}} {{BREFRATroad}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]] [[Rummad:Armoù SUA]] [[Rummad:Armoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Armoù Alamagn]] [[Rummad:Armoù brezel Ukraina]] 10dh8jukhtgwxs0woc2zmqd1wdkj2mc 11 177687 2188392 2167411 2026-04-24T07:42:48Z MediaWiki message delivery 28743 /* Databox online survey - opportunity to share your thoughts about this Wikidata-powered Infobox */ rann nevez 2188392 wikitext text/x-wiki == Adding 2 new parameters for Databox == Hello, as per my message at [[Kaozeadenn_modulenn:Databox|Modulenn:Databox]], two new optional parameters to the Databox module have been added. If unused, the Databox behaves exactly as before If used, they are called during invoking the <nowiki>{{Databox}}</nowiki> template. '''Summary of changes''' * '''useImage''' = allows you to select which image to use (when there are multiple options) <nowiki>{{Databox|</nowiki>useImage=''(copy and paste the image filename here)''}} * '''excludeProperties''' = create an exclusion list of Properties for the local page only. <nowiki>{{Databox</nowiki>|excludeProperties=''(add the P'ID/s to hide here)''}}<br> Lets you hide specific Property+Value pairs for this article only, useful if the Wikidata item contains properties that aren’t relevant to this article but are still needed elsewhere on this Wiki. * Parameters can be combined Example: <nowiki>{{Databox</nowiki>|excludeProperties=P123,P456,P78,P9|useImage=example image.jpg}}<br> The changes are marked in the [[w:br:Special:History/Template:Databox|version history]] for easy reversion. If you have any concerns or queries, please reach out to me, either reply here or the projects [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|databox changes talk page]]. Thank you, - [[Implijer:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Kaozeadenn Implijer:Danny Benjafield (WMDE)|kaozeal]]) 20 Du 2025 da 15:55 (UTC) == Databox online survey - opportunity to share your thoughts about this Wikidata-powered Infobox == ''I apologise for posting in English. Feel free to translate!'' Hello everyone, the ''Wikidata For Wikimedia Projects'' team worked on improving the Databox Template and Module earlier this year. We are now asking Wikimedians to answer a short survey about their experiences with Databox (a Wikidata-powered infobox for Wikipedia and other Wikimedia Projects), and would appreciate your input.<br> The survey should take less than 10 minutes to answer. Here is a [https://wikimedia.sslsurvey.de/Databox_Survey_2026-Q2 link to the survey] Here you can find [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|more information about the changes made to Databox.]]. For any questions, please feel free to contact me on my [[m:User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|meta user talk page]]. Thank you for your attention, [[Implijer:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Kaozeadenn Implijer:MediaWiki message delivery|kaozeal]]) 24 Ebr 2026 da 07:42 (UTC) on behalf of the [[d:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team. p.s. if this is not the right place to post a message on this wiki, I apologise. Please move it to the appropriate page, and if possible, ping me so I can record for future reference. Thank you! <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=30446265 --> 6ue3odag823n9wzqca6jytkzh1zcs52 0 178571 2188393 2175712 2026-04-24T08:26:21Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188393 wikitext text/x-wiki [[Restr:JamesParisLeePortrait.jpg|thumb|280x280px|James Paris Lee e 1889.]] '''James Paris Lee''', bet ganet d'an 9 a viz Eost 1831 e [[Hawick]] ([[Skos]]) ha marvet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1904 e [[Galt (Ontario)|Galt]] ([[Kanada-Uhel]], bremañ en [[Ontario]]), a oa un ijinour hag un [[Armerezh|armeurer]] breizhveuriat ha kanadian. Brudet eo evit bezañ ijinet ar [[Karger (armoù-tan)#Kargerioù fiñv|c'harger fiñv]] kentañ, ha savet en deus armoù implijet gant meur a arme adalek dibenn an XIX{{vet}} kantved, ar fuzuilh [[Lee-Enfield]] en o zouez. == Buhez == Tud James Paris Lee a zivroas da [[Kanada|Ganada]] e 1836, ha-eñ 5 bloaz<ref name=":0">{{En}} ''[https://web.archive.org/web/20260109101105/https://www.heritagetrust.on.ca/plaques/james-paris-lee-1831-1904 James Paris Lee 1831-1904]'', Ontario Heritage Trust (lennet d'ar 05/01/2026)</ref>. Horolajer ha bravigour e oa e dad, ha desachet e voe James gant ar mekanikerezh munut abred. Interest a ziskouezas evit an armerezh ivez : e arm-tan kentañ a savas da 12 vloaz, asamables gant e vreur. Tarzhañ a reas, ha gloazet e voe James en e c'hroñj. Da 16 e voe gloazet adarre, en e seul ar wech-mañ, en ur impljout [[Poultr du|poultr]] evit enaouiñ tan. Chom a reas en ospital bloaz hanter, ha bale gant ur vazh a rankas e vuhez-pad goude-se<ref name=":1">{{En}} McCOLLUM Ian, ''[https://www.forgottenweapons.com/biographies/james-paris-lee/ James Paris Lee]'', Forgotten Weapons (lennet d'ar 05/01/2026)</ref>. E 1848 e teuas da vezañ deskard e stal horolajerezh e dad, ha daou vloaz war-lerc'h e tigoras e stal dezhañ e [[Chatham (Ontario)|Chatham]] (Ontario). Kejañ a reas gant e wreg Caroline Chrysler e 1852 (pe 1853), ha daou vugel o doe : Willliam (ganet e 1855) ha George (ganet e 1859). E 1858<ref name=":0" /> e tilojas ar familh da [[Janesville (Wisconsin)|Janesville]] ([[Wisconsin]], [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]])<ref name=":1" />. === Deroù en armerezh a-vicher === Ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh]] er vro (1861-1865) a roas lañs da James Paris Lee e bed an armerezh da vat. Dont a reas a-benn da ijinañ un doare da dreuzfurmiñ ar fuzuilhoù [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] e armoù karget dre o c'hulasenn. [[Lu an Unvaniezh|Arme an Unaniezh]] a urzhias 1.000 skouerenn eus an arm e 1864. Kenlabourat a reas Lee gant [[Philo Remington]] evit sevel un uzin nevez, met nullet e voe ar gevrat goude daskor ar Su e 1865. Daoust da se e kenlabouras Lee gant an embregerezh [[Remington]] er bloavezhioù war-lerc'h, en ur sevel fuzuilhoù evite<ref name=":1" />. [[Restr:Enfield Island Village4.JPG|kleiz|thumb|200x200px|Plakenn-straed warni anv James Paris Lee e [[Enfield Island Village]] (e norzh [[Londrez Veur]]), e-lec'h ma oa ar [[Royal Small Arms Factory]].]] === Ijinadenn ar c'hargerioù fiñv modern === E miz Du 1879 e vreouas Lee ar c'harger fiñv a-blom kentañ, a renke kudenn tarzhadenn ar munisionoù a c'halle c'hoarvezout e [[Karger (armoù-tan)#Karger korzennek|kargerioù korzennek]] ar mare. An embregerezh [[Sharps Rifle Company|Sharps]] a gavas un emglev gantañ e 1879 evit produiñ ur fuzuilh enni ar c'harger nevez. 300 skouerenn eus an arm a voe urzhiet gant an [[Morlu ar Stadoù-Unanet|US Navy]] er bloaz-se, met freuzstal a reas Sharps e 1880, ha beajiñ a reas Lee er bed er bloavezhioù 1880 evit gwerzhañ e ijinadenn, a voe implijet, e-mesk elfennoù all savet gantañ, er fuzuilhoù [[Lee-Metford]] (1884) ha [[Lee-Enfield]] (1895) bet standart er [[British Army]] e-pad tost 80 bloaz. Kargerioù fiñv a-blom a vez implijet e tost an holl [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] ha [[Pistolenn|pistolennoù]] a-vremañ<ref name=":1" />. === Dibenn e vuhez === E wreg Caroline a varvas e [[Londrez]] e 1888, ha distreiñ a reas Lee da Norzhamerika, e [[New York]] da gentañ<ref name=":1" />, hag e Galt war-lerc'h. Eno e varvas e 1904. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Lee, James Paris}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1831]] [[Rummad:Marvioù 1904]] [[Rummad:Krouerien armoù-tan]] [[Rummad:Ijinourien Kanada]] [[Rummad:Ijinourien Bro-Skos]] 8k8rqmt5nxjr9u5h36obho8rlgwmqmn 0 179730 2188384 2187089 2026-04-24T02:16:21Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2188384 wikitext text/x-wiki '''Gülümser Öney''' ('''Gülümser Yılmaz''' ivez) a zo bet ganet e [[1956]] e [[Pleven (Bulgaria)|Pleven]] ([[Bulgaria]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] bulgar ha [[turk]] eo.<br/> Ebrel 2026: 1 644 eo he [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 1 771 he renk Elo ''Fonnapl'' ha 1829 he renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/6343082 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>1 789 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2010. == Buhez == Ganet eo en ur familh eus Turked Bulgaria.<br/>He zad a gelennas ar c'hoari dezhi.<br/>Gülümser a gelennas d'he breur [[Turhan Yılmaz|Turhan]] ha d'he c'hoar [[Gülsevil Yılmaz|Gülsevil]] p'edont er skol kentañ derez c'hoazh.<ref>{{tr}}[https://web.archive.org/web/20141205043238/http://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/sayfa/1976/4/21/8.xhtml [[Cumhuriyet]], 1976]</ref>.<br/>He ziegezh a zivroas da Durkia e 1972.<br/>Dimezet eo Gülümser Öney gant ar c'hoarier echedoù Sait Rıza Öney<ref>{{tr}}[http://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/sayfa/1984/9/14/4.xhtml [[Cumhuriyet]], 1984]</ref>.<br/>He breur Turhan Yılmaz a voe Kampion turk ar Re Yaouank ha pemp gwezh Kampion hollek Turkia etre 1978 ha 2004.<br/>He c'hoar Gülsevil Yılmaz a voe Kampionez ar Maouezi e 1983. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bulgar ar Re Yaouank ==== Trec'h e voe. ==== Kampionad turk ar Skolioù-Uhel ==== E 1973 e kemeras perzh en tournamant aozet gant ar gazetenn bemdeziek ''[[Cumhuriyet]]'' en [[Istanbul]]; 180 paotr ha c'hwec'h plac'h a c'hoarias. Trec'h e voe, ne gollas partienn ebet{{tr}}[https://web.archive.org/web/20141205043647/http://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/sayfa/1973/4/20/8.xhtml |[[Cumhuriyet]], 1973]</ref>. ==== [[Kampionad turk an echedoù|Kampionad turk ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe unnek gwez: e 1973, e 1974, e 1975, e 1976, e 1977, e 1978, e 1979, e 1981, e 1982, e 1984 hag e 1986<ref>{{tr}}[https://web.archive.org/web/20121006005645/http://tsf.org.tr/kurullar/egitim-kurulu/sporcular/823-tuerkiye-ampiyonlar-ve-uenvanl-sporcular Türkiye Satranç Federasyonu]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad balkaniat (Maouezi) ==== C’hoari a reas pemp gwezh e skipailh Turkia<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/playersbf/wesoysui.html Women's Chess Balkaniads - Yılmaz, Gülümser]</ref>. {| class="wikitable" !Miz ha bloaz||Tablezenn||Bro ha kêr||Poentoù||Notennoù ha daveennoù |- |1977|| ||{{Bulgaria}} [[Albena]] || ||<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=128838 Chess Games]</ref> |- |1978||1||{{Hungaria}} [[Băile Herculane]] ||1/4 (+ 1, = 0, - 3)||<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=133823 Chess Games]</ref> |- |1979||1||{{Yougoslavia}} [[Bihać]]||1/4 (+ 1, = 0, - 3)||<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=133822 Chess Games]</ref> |- |1981||2||||0/4 (+ 0, =0 , - 4)|| |- |1982||1||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||0,5/4 (+ 0, = 1, - 3)||<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=164599 Chess Games]</ref> |- |} === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Turkia. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |1984||1||26||{{Gres}} [[Thessaloniki]]||2/10 (+ 2, = 0, - 8)||20||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~sennari/1984w/1984tur.html 26th Chess Olympiad (women): Thessaloniki 1984 Olimp Base]</ref> |- |1990||2||29||{{Yougoslavia}} [[Novi Sad]]||3/8 (+ 2, = 2, - 4)||37,5||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1990w/1990tur.html30th 29th Chess Olympiad (women): Novi Sad 1990 Olimp Base]</ref> |- |1992||2||30||{{Filipinez}}[[Manila]]||5/12 (+ 4, = 2, - 6)||41,7||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992w/1992tur.html?__r=2.b8d5f35a888dbe201c33cf2da3d74f91 30th Chess Olympiad (women): Manila 1992 Olimp Base]</ref> |- |} {{EloChart|Q6343082}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/6343082 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20160305000010/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=6343082 He c'hoari e Chess DB] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=164599 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Gulumser_Oney He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Oney, Gulumser}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù bulgar]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù turk]] 3j98fbbo7dxjrd5jylvjh45hkpuctj0 0 179798 2188358 2187447 2026-04-23T16:06:32Z Kestenn 14086 /* Levrlennadur */ 2188358 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nagant Liege (6293667463).jpg|thumb|224x224px|Logo an embregerezh Nagant ouzh ur c'harr-tan.]] Ar '''Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant''' a oa un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] ha kirri-tan [[Belgia|belgiat]], bet savet e [[Liège]] e 1859, hag aet da get e 1928. == Istor == Savet e voe an embregerezh gant an daou vreur Émile ha [[Léon Nagant]] evit kempenn ha dresañ armoù-tan. War gae an Ourthe e oa da gentañ, e Liège, ur gêr istorel e bed an [[armerezh]]. E 1867 e kejjont gant izili [[Remington]], ha produiñ a rejont {{formatnum:5000}} fuzuilh [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] dindan aotre evit [[zouaved Stadoù ar Pab]]<ref name=":0" />. [[Restr:Nagant Revolver.jpg|kleiz|thumb|200x200px|Ur revolver Nagant M1895 implijet en [[Arme Ruz|Arme ruz]].]] Meur a arm all a voe ijinet gant an embregerezh diwar-neuze, reoù evit armeoù an [[Izelvroioù]] ha [[Gres]] en o zouez. E [[Nagant M1878|revolver stumm 1878]] a servijas da ziazez evit reoù all implijet e armeoù Belgia, [[Norvegia]], [[Sveden]], [[Serbia]], [[Brazil]] hag [[Arc'hentina]]. An [[Nagant M1895]], ur revolver dezhañ ur wikefre hep [[Geriaoueg an armoù-tan#Aerfaout|aerfaout]], a voe prenet gant [[arme an Impalaeriezh rusian]]. Evit ar memes bro e labouras ar vreudeur Nagant en ur gemer perzh e ijinadenn ar fuzuilh [[Mosin-Nagant]], a voe [[Arm ordrenañs|reolius]] en armeoù rusian ha soviedel eus 1891 betek dibenn an [[Eil Brezel-bed]]. E deroù ar bloavezhioù 1890 e rankas Émile Nagant pellaat diouzh an embregerezh, a voe adanvet '''Fabrique d'armes Léon Nagant''' e 1896. Hemañ diwezhañ a voe e penn ar stal e-unan da gentañ, hag asambles gant e zaou vab Charles Ha Maurice diwezhatoc'h<ref name=":0">{{fr}} DAUBRESSE Alain, ''[https://littlegun.be/arme%20belge/artisans%20identifies%20nagant/a%20nagant%20fr.htm La firme Nagant]'', Littlegun (lennet d'an 08/04/2026)</ref>. Dedennet e oa ar re Nagant gant ar c'hirri-tan ivez, hag e 1899 e krogas o embregerezh da broduiñ otoioù Gobron-Brillie dindan aotre, a-raok kenlabourat gant Rochet-Schneider adalek 1904. E 1907 e fellas d'an embregerezh ijinañ e girri-tan dezhañ e-unan : ul labouradeg nevez a voe savet war gae Coronmeuse, e Liège bepred, hag implijet e voe an ijinour alaman Ernst Valentin e penn rann diorren Nagant. Brud a dapas ar merk e redadegoù diwar neuze, met distrujet e voe ul lodenn eus ar savadurioù er [[Brezel-bed Kentañ]]. Adkregiñ a reas e oberoù goude ar brezel, met daoust da vrud vat e otoioù e oa re vihan an embregerezh evit gellet arc'hantaouiñ produerezh a-yoc'h e garbedoù nevez. An hini diwezhañ a voe kinniget e 1927. Bloaz war-lerc'h e voe prenet Nagant gant an embregerezh Imperia. Gwerzhet e voe e labouradeg d'an [[FN Herstal]]<ref>{{fr}} Daniel ABSIL, ''[https://www.rvccb.be/old/PAGES/CONSTRUCTEURS%20LISTE/constructeurs%20NFR.html NAGANT 1896 – 1928]'', Royal Veteran Car Club Belgium (lennet d'an 08/04/2026)</ref>. == Levrlennadur == * {{Fr}} Claude FEYS & René SMEETS, ''Les revolvers et les fusils Nagant'', Jacques Grancher, 1982, 159 p. * {{en}}{{fr}} Alain Daubresse, ''Les armuriers liégeois à travers leurs réalisations 1800-1950 Tome 5 - Liège gunmakers through their work 1800-1950 Book 5'', 2017, 338 p., ISBN 978-2-930825-04-5 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1859]] [[Rummad:Embregerezhioù aet da get]] [[Rummad:Embregerezhioù Belgia]] [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù kirri-tan]] gj5nnrbd3oqwsjaxe1ch3a2jjngq81p 4 179828 2188376 2188344 2026-04-23T20:50:15Z Kestenn 14086 /* @ en daveoù */ Respont 2188376 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) ::Ya, evel-se e soñjan ober. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:36 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet tro da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) :Ne reer ket gant an arouez @ evit an abeg-mañ hervez a ouzan, e Wikipedia pe er-maez. Ouzhpenn-se en deus @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] tennet embannerien eus arventenn ''publisher'' ar patrom Cite Web evit o lakaat en arventenn ''title'', n'eo ket un implij mat eus ar patrom-mañ. Servijout a ra ar patromoù da furmadiñ endalc'hoù gant ur stumm heñvel er wiki a-bezh. Gallout a ra ar ''patromoù'' bezañ kemmet ma 'z eus ezhomm. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:43 (UTC) ::Soñjal a raen e oa div zegasadenn eus ar seurt-se ha netra ken, met [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%AArio%C3%B9_Italia_hervez_an_niver_a_dud_enne&diff=prev&oldid=2137334 un all] eus 2025 emaon o paouez kavout 😩️. Moarvat n’eus tu da reizhañ nemet oazañ ur robot evit se. N’am eus netra all da ober 🙄️. D’am spi eo sklaer da nebeutañ : @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ret eo paouez gant traoù eus ar seurt-se. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 08:38 (UTC) :::Kemmet em eus gant an dorn. Ne gav ket din e vije kantadoù evel-se, gellet a refont bezañ kemmet diouzh ma vefont kavet ha mat pell 'zo, a gav din. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 20:50 (UTC) ow7ek99nirx6t09cbxzl7e3e2j0dsox 2188378 2188376 2026-04-23T21:01:24Z Kestenn 14086 /* @ en daveoù */ Respont 2188378 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e kord pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) ::Ya, evel-se e soñjan ober. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:36 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet tro da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) :Ne reer ket gant an arouez @ evit an abeg-mañ hervez a ouzan, e Wikipedia pe er-maez. Ouzhpenn-se en deus @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] tennet embannerien eus arventenn ''publisher'' ar patrom Cite Web evit o lakaat en arventenn ''title'', n'eo ket un implij mat eus ar patrom-mañ. Servijout a ra ar patromoù da furmadiñ endalc'hoù gant ur stumm heñvel er wiki a-bezh. Gallout a ra ar ''patromoù'' bezañ kemmet ma 'z eus ezhomm. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:43 (UTC) ::Soñjal a raen e oa div zegasadenn eus ar seurt-se ha netra ken, met [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%AArio%C3%B9_Italia_hervez_an_niver_a_dud_enne&diff=prev&oldid=2137334 un all] eus 2025 emaon o paouez kavout 😩️. Moarvat n’eus tu da reizhañ nemet oazañ ur robot evit se. N’am eus netra all da ober 🙄️. D’am spi eo sklaer da nebeutañ : @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ret eo paouez gant traoù eus ar seurt-se. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 08:38 (UTC) :::Kemmet em eus gant an dorn. Ne gav ket din e vije kantadoù evel-se, gellet a refont bezañ kemmet diouzh ma vefont kavet ha mat pell 'zo, a gav din. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 20:50 (UTC) ::::Kemmet em eus gant an dorn ar bajenn [[Badeziant]] en ur adlakaat, pe en ur ouzhpennañ, an elfennoù en o arventennoù. Pa ouzhpennañ un elfenn en arventenn "yezh" e laka ar pajennaouiñ da vezañ war teir linenn da nebeutañ, war va urzhiataer bepred, drol eo. Lezel a ran ar yezh gant ur patrom distag neuze. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 21:01 (UTC) sq3o3b32g78i3wmtl0s48kytigrggbc 0 179897 2188367 2187961 2026-04-23T17:15:50Z Arko 540 astenn 2188367 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <div style="background-color: #9cf"> {| style="margin:auto;"> |- align="center" | [[Restr:Flag of the United States (Pantone).svg|frameless|left|199x199px]] | <span style="color: black; font-size:300%;">'''Stadoù-Unanet Amerika'''</span><br><span style=" font-size:150%;"><br>''Welcome to the United States Portal in Breton''</span></span><br><br><span style=" font-size:150%;">'''Donemat war porched ar [[Stadoù-Unanet]]'''</span> | [[Restr:Great Seal of the United States (obverse).svg|frameless|right|199x199px]] |} {| width="100%" style="border: 1px solid #cc9; background-color: #e0eee0 " |- valign="top" | width="33%" | <div style="text-align:center; font-family:Georgia; font-size:1.5em;">Douaroniezh hag istor</div><hr> [[Skeudenn:USA topo en.jpg|center|250px]] ; ==== Douaroniezh ==== [[Kanienn Veur]] • [[Appalachoù]] • [[Denali]] • [[Menezioù Roc'hellek]] • [[Lennoù Meur Amerika|Lennoù Meur]] • [[Mississippi]] • [[Rio Grande (Norzhamerika)|Rio Grande]] • [[Inizi Keys]] • [[Dezerzh Mojave]] • [[Menez Sant Helens]] • Peder rannvro vras ar Stadoù-Unanet : [[Biz ar Stadoù-Unanet|Biz]] • [[Midwest]] • [[Su ar Stadoù-Unanet|Su]] • [[Kornôg ar Stadoù-Unanet|Kornôg]] ==== Plant ha loened ==== [[Sekoia]] • [[Gwez-tulipez Virginia]] • [[Aligator Amerika]] • [[Bizon Amerika]] • [[Bleiz]] • [[Grizzli]] • [[Morerer penn gwenn]] • [[Karv-erc'h]] • [[Koiot]] • [[Puma]] • [[Vizon Amerika]] • [[Wapiti]] • [[Park broadel Yellowstone]] ==== Istor ==== [[Rummatadur pobladoù kentidik Norzhamerika|Amerindianed]] • [[Trizek trevadenn]] • [[Reveulzi amerikan]] • [[Brezel Reveulzier Amerikan|Brezel Reveulzier]] • [[George Washington]] • [[Benjamin Franklin]] • [[Thomas Jefferson]] • [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel diabarzh Stadoù-Unanet]] • [[Abraham Lincoln]] • [[Trec'h war ar C'hornôg]] <gallery mode="packed"> US one dollar bill, obverse, series 2009.jpg|<small>Bilhed 1 [[dollar amerikan]] gant penn [[George Washington]].</small> </gallery> ===== Istor an XX{{vet}} kantved ===== [[Pevarzek savboent Wilson]] • [[Freuz-yalc'h 1929]] • ''[[New Deal]]'' • [[Arsailh war Pearl Harbor]] • [[Dilestradeg Normandi]] • [[Franklin Delano Roosevelt]] • [[Lazhadenn John F. Kennedy]] • [[Richard Nixon]] • [[Ronald Reagan]] ===== Istor an XXI{{vet}} kantved ===== [[George H. W. Bush]] • [[Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001]] • [[Barack Obama]] • [[Donald Trump]] | width="33%" | <div style="text-align:center; font-family:Georgia; font-size:1.5em;">Kevredigezh ha sevenadur</div><hr> [[Skeudenn:Motherhood and apple pie.jpg|center|250px]] ==== Demografiezh ha poblañs ==== [[Demografiezh ar Stadoù-Unanet]] • [[Kêrioù ar Stadoù-Unanet|Kêrioù]] • [[Afroamerikaned]] • ''[[White Anglo-Saxon Protestant]]'' • [[Enbroañ er Stadoù-Unanet]] • [[New York]] • [[Los Angeles]] • [[Chicago]] ==== Arzoù grafek ha skeudenn ==== [[Pop Art]] • [[Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ]] • [[Academy Award|Oskar]] • [[Western (doare)|Western]] • [[Walt Disney]] • [[Marilyn Monroe]] • [[Steven Spielberg]] • [[Breaking Bad]] • [[Game of Thrones]] • [[Stranger Things]] ==== Sonerezh ==== [[Blues]] • [[Jazz]] • [[Rock 'n' roll]] • [[Grunge]] • [[Rap]] • [[Carnegie Hall]] • [[Broadway]] • [[Louis Armstrong]] • [[Michael Jackson]] • [[Madonna]] <gallery mode="packed" heights="170px"> Michael Jackson with the Reagans.jpg|<small>[[Michael Jackson]] gant ar Reagan en Ti Gwenn.</small> </gallery> ==== Lennegezh ==== [[Mark Twain]] • [[John Steinbeck]] • [[Ernest Hemingway]] • [[Jack Kerouac]] • [[Stephen King]] • [[George R. R. Martin]] ==== Buhez pemdeziek ha kevredigezh ==== ''[[American way of life]]'' • [[Keginerezh Stadoù-Unanet Amerika|Keginerezh ar Stadoù-Unanet]] • ''[[The New York Times]]'' • [[Las Vegas]] • [[Jeans]] • [[T-shirt]] • [[Banniel ar Stadoù-Unanet|Banniel broadel]] • [[Halloween]] • [[Thanksgiving]] • [[Uncle Sam]] ==== Sport ==== [[Mohamed Ali]] • [[Baseball]] • [[Basket-ball]] • [[Michael Jordan]] • [[Mell-droad amerikan]] • [[Indianapolis 500]] • [[Super Bowl]] • [[Hoke war skorn]] | width="33%" | <div style="text-align:center; font-family:Georgia; font-size:1.5em;">Politikerezh hag armerzh</div><hr> [[Restr:WhSouthLawn.JPEG|center|250px]] ==== Ensavadurioù ha buhez politikel ==== [[Prezidant Stadoù-Unanet Amerika|POTUS]] • [[Ti Gwenn]] • [[Kendalc'h ar Stadoù-Unanet|Kendalc'h]] • [[Lez-veur SUA|Lez-veur]] • [[Kontelezhioù er Stadoù-Unanet|Kontelezhioù]] • [[Stadoù ar Stadoù-Unanet|Stadoù]] • [[Strollad Demokratel (Stadoù-Unanet)|Strollad Demokratel]] • [[Strollad Republikan (Stadoù-Unanet)|Strollad Republikan]] • [[Federal Bureau of Investigation]] • [[Central Intelligence Agency]] • [[Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet|Nerzhioù armet]] • [[NASA]] ==== Armerzh ==== [[Dollar ar Stadoù Unanet|Dollar]] • [[Silicon Valley]] • [[Rust Belt]] • [[Wall Street]] • [[Mirad kevreadel ar Stadoù-Unanet|Mirad kevreadel]] • [[Amazon (embregerezh)|Amazon]] • [[Coca-Cola]] • [[Boeing]] • [[Google]] • [[Microsoft]] • [[Ford Motor Company|Ford]] • [[McDonald's]] • [[Nike]] • [[Pfizer]] • [[Procter & Gamble]] • [[Walmart]] <gallery mode="packed" heights="170px"> Tesla auto bots.jpg|<small>[[Robot]] industriel o kenstrollañ un [[Tesla]] Patrom S en ul labouradeg e [[Kalifornia]].</small> </gallery> ==== Skolioù-meur ha klaskerezh ==== [[Ivy League]] • [[Skol-veur Harvard]] • [[Ensavadur Teknologiezh Massachusetts]] • [[Skol-veur Princeton]] • [[Skol-veur Yale]] • [[Skol-veur Kalifornia e Berkeley]] • [[Skol-veur Stanford]] ==== Tud a afer hag embregerien ==== [[Henry Ford]] • [[John D. Rockefeller]] • [[Steve Jobs]] • [[Bill Gates]] • [[Elon Musk]] |}</div> {| style="background-color: #e0eee0 " <gallery mode="packed" heights="350px"> View of Empire State Building from Rockefeller Center New York City dllu (cropped).jpg|<center><big>Sell war [[Manhattan]] hag an [[Empire State Building]] e [[New York]]</big>.</center> </gallery> |} <div style="background-color: #9cf"> === ''Sklêrijenn war...'' === <big><center><big>Ar programm [[Apollo 11]]</big></center></big> <gallery mode="packed" heights="200px"> Apollo 11 Crew.jpg </gallery> Gant ar gefridi [[Programm Apollo|Apollo]] 11 ec'h eas tri den betek al [[Loar]] evit ar wech kentañ. D'an 21 a viz Gouere 1969, goude bezañ pradet war Mor ar Sioulded e tiskennas [[Neil Armstrong]] da gerzhet war al [[Loar]] ; goude e gammed kentañ e lavaras ar c'homzoù brudet ''« Setu ur c'hammed bihan evit un den, ur c'hammed ramzel evit mab-den »''. [[Buzz Aldrin]] a ziskennas war e lerc'h. '''''[[Apollo 11|Gouzout muioc'h...]]''''' </div> <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Stadoù-Unanet Amerika]] [[Rummad:Porchedoù|Stadoù-Unanet Amerika]] qd586vzwuee1jk3lssoym5tkcr9syr2 0 179952 2188371 2026-04-23T19:49:56Z Yirba 91020 Adkas war-du [[Ferrari F8]] 2188371 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ferrari F8]] 2rcgauzfga0hdrh0ukgoh7qhmsvfdvs 0 179953 2188373 2026-04-23T20:41:41Z Kestenn 14086 Lañs dister 2188373 wikitext text/x-wiki [[Restr:Angine de poitrine (20).jpg|thumb|Angine de poitrine o seniñ e [[Reims]] (Bro-C'hall) e 2026.]] '''Angine de poitrine''' zo ur strollad [[sonerezh rock]] arnodel eus [[Saguenay (kêr)|Saguenay]], e [[Kebek]]. Levezonoù ar [[math rock]] hag ar [[jazz]] a gaver en o zammoù ivez. Savet e oa bet e deroù ar bloavezhioù 2020, ha brud en deus tapet er bed a-bezh adalek 2026, a-drugarez d'un abadenn enrollet en [[Trans Musicales]] e [[Roazhon]] e 2025, skignet war chadenn [[YouTube]] ar radio stadunanat [[KEXP-FM|KEXP]] ha gwelet milionoù a wechioù dindan un nebeud sizhunioù<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=0Ssi-9wS1so&t=318s Angine de Poitrine - Full Performance (Live on KEXP)]'', war YouTube (lakaet enlinenn d'ar 05/02/2026)</ref>. Daou soner a ya d'ober ar strollad, pep a lesanv dezho : Klek, un tabouliner, ha Khn, ar gitarour, a ra gant ur gitar ispisial dezhi daou droad, unan [[gitar tredan]] hag unan [[Gitar-boud|gitar boud]]. An daou droad zo fretet en ur mod mikro-tonek, da lavaret eo e kord ur varrennig gant ur c'hard-ton e-lec'h un hanter hini. Implijout a ra ar gitarour rodelloù son<ref name=":0" />. Kuzhet eo identelezh gwir izili ar strollad, pa sonont treuzwisket. Embann a reont dont eus ur bed all hag ober gant ur yezh dianav war an Douar<ref name=":0">{{Fr}} Éric DELSART, ''[https://www.rocknfolk.com/news/rockfolk-n704-angine-de-poitrine/350253 Rock&Folk n°704 : Angine De Poitrine en interview]'', Rock&Folk, 17/04/2026 (lennet d'an 23/04/2026)</ref>. == Pladennoù == * 2024 : ''Vol. 1'' * 2026 : ''Vol. II'' == Liamm diavaez == * {{Fr}} [https://anginedepoitrine.com/ Lec'hienn ofisiel] * {{Fr}} [https://www.youtube.com/channel/UCX6REY5w2ZRmSOSbibakqnQ Chadenn YouTube] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Strolladoù sonerezh rock]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh Kebek]] mnqy1acazidnsmjvfyoi1t5yptkpypx 2 179954 2188397 2026-04-24T09:02:19Z Maris Dreshmanis 91117 Creating user page 2188397 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54