Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 771 2189440 2087083 2026-04-29T11:49:49Z Kestenn 14086 2189440 wikitext text/x-wiki E-barzh ur [[kevarzhe|gevarzhe]] brezelerien gozh e vez bodet tud (kozh peurlïesañ) o deus bet da [[brezel|vrezeliñ]]. Peurlïesañ e vez kaoz deus ar vrezelerien a zo bet soudarded anezhe e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|c'hentañ]] pe an [[Eil brezel-bed]] hag e-pad [[brezel Aljeria]] renet gant [[Bro-C'hall]]. Evit an holl vrezelioù pe dost ez eus bet tud kevredet er mod-se evit dalc'hen soñj deus ar pezh o deus graet, ha da betra o deus graet kement-se. Etre an daou vrezel-bed, ur roll politikel bras o-deus bet kevarzheoù brezelerien gozh, ken niverus ma oant (milionoù gwazed a oa bet kaset da vrezeliñ).<br/> E [[Bro-Alamagn]], ar vrezelerien bet a zo bet niverus er [[NSDAP]], ar strollad nazi renet gant [[Adolf Hitler]]. Hemañ, ur brezeler kozh e-unan, a ouie bodañ an dud kozh ha yaouank, gwisket evel milourien, ha lakaat anezho da ren ambrougadegoù divent e kêrioù bras ar vro.<br/> C'hoarvezet eo bet ar memes tra e [[Bro-C'hall]] hag ar [[manifestadeg|vanifestadeg]] dalc'het e [[Pariz]] d'ar [[6 a viz C'hwevrer]] [[1934]] a oa bet galvet gant meur a gevarzhe brezelerien gozh, met ur c'hwitadenn eo bet en diwezh. ==Roll kevarzheoù brezelerien gozh Bro-C'hall== *ACPG *FNACA *Union bretonne des combattants {{Commons|Category:Veterans}} [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Brezeloniezh]] mj7gqeqn8y9yhq7cpoxxkc45iqeljvn 2189441 2189440 2026-04-29T11:49:59Z Kestenn 14086 2189441 wikitext text/x-wiki E-barzh ur [[kevarzhe|gevarzhe]] brezelerien gozh e vez bodet tud (kozh peurlïesañ) o deus bet da [[brezel|vrezeliñ]]. Peurlïesañ e vez kaoz deus ar vrezelerien a zo bet soudarded anezhe e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|c'hentañ]] pe an [[Eil brezel-bed]] hag e-pad [[brezel Aljeria]] renet gant [[Bro-C'hall]]. Evit an holl vrezelioù pe dost ez eus bet tud kevredet er mod-se evit dalc'hen soñj deus ar pezh o deus graet, ha da betra o deus graet kement-se. Etre an daou vrezel-bed, ur roll politikel bras o-deus bet kevarzheoù brezelerien gozh, ken niverus ma oant (milionoù gwazed a oa bet kaset da vrezeliñ).<br/> E [[Bro-Alamagn]], ar vrezelerien bet a zo bet niverus er [[NSDAP]], ar strollad nazi renet gant [[Adolf Hitler]]. Hemañ, ur brezeler kozh e-unan, a ouie bodañ an dud kozh ha yaouank, gwisket evel milourien, ha lakaat anezho da ren ambrougadegoù divent e kêrioù bras ar vro.<br/> C'hoarvezet eo bet ar memes tra e [[Bro-C'hall]] hag ar [[manifestadeg|vanifestadeg]] dalc'het e [[Pariz]] d'ar [[6 a viz C'hwevrer]] [[1934]] a oa bet galvet gant meur a gevarzhe brezelerien gozh, met ur c'hwitadenn eo bet en diwezh. ==Roll kevarzheoù brezelerien gozh Bro-C'hall== *ACPG *FNACA *Union bretonne des combattants {{Commons|Category:Veterans}} [[Rummad:Brezeloniezh]] 2aophehov7azfvzs1mujyjcc94iiz6z 0 4312 2189361 2114270 2026-04-28T14:31:12Z ~2026-26028-55 91239 2189361 wikitext text/x-wiki {{Yezh|anv=Karelieg|anveyezh=karjala |broiou=[[Rusia]], [[Finland]] |rannved=[[Karelia]] |komzet=118 000 |renkadur=goude 100 |livfamilh=Ouralek |familh=[[Yezhoù ouralek]]<br /> * [[Yezhoù finnek-ougrek]]<br /> ** [[Yezhoù finnek-samiek]]<br /> *** [[Yezhoù baltek-finnek]]<br /> **** '''Karelieg''' |YezhOfisiel= [[Karelia]] ([[Rusia]]) |akademiezh= |iso1= |iso2=krl |iso3=krl |lizherennoù=KRL }} Ur [[yezhoù finnek-ougrek|yezh finnek-ougrek]] eo ar '''c'harelieg''' (''karjala'') komzet gant tro-dro da 118.000 e [[Karelia]] isrannet etre [[Rusia]] ha [[Finland]]. Tost-tre eo ar c'harelieg d'ar [[finneg]], ken tost ma vez renket ken alies all evel ur [[rannyezh]] finnek kentoc'h evit ur [[yezh]] en hec'h-unan. E gwirionez avat ez eus meur a diforc'h etre an div yezh e pep keñver (geriaoueg, distagadur) ha diaezet eo d'an dud barrek war ar finneg kompren ar garelegerion. Teir [[rannyezh]] kareliek pennañ ez eus: * '''Karelieg''' ** Karelieg an norzh ** Karelieg ar su * [[Livvieg]] (pe [[Karelieg Olonets]]) * [[Ludeg]] (''lüüdi'') N'eus yezh unvan ebet ha skrivet e vez gant al [[lizherenneg latin]] goude ma oa bet klasket en aner ober gant al [[lizherenneg kirillek]] da vare an ez-[[Unaniezh Soviedel]]. == Gwelet ivez == * [[Yezhoù finnek-ougrek]] == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20091027091432/http://www.geocities.com/athens/4280/eng_index.html ''Karjalaine lehüt''] (e karelieg) * [https://web.archive.org/web/20091019224148/http://geocities.com/Athens/4280/lisuri8.html ''Karjalan kirjakielestä''] (e finneg) * [https://web.archive.org/web/20120112145307/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=krl ''Ethnologue''] [[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]] [[Rummad:Yezhoù Rusia]] [[Rummad:Yezhoù Finland]] [[Rummad:Yezhoù kareliek]] kkakb4szk2jplgu17srmrivl2edlt4v 3 6314 2189417 2185717 2026-04-29T10:10:33Z Arko 540 Drajez 2189417 wikitext text/x-wiki Degemer mat war ar wiki brezhoneg ! --[[Implijer:Paotr|Paotr]] 18 Du 2005 da 22:04 (UTC) ==Dielloù== {{Diellaouet}} '''Amañ eo renket ar c'haozeadennoù kent :''' *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 00|Kerzu 2005-Kerzu 2007]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 01|Genver 2008-Kerzu 2008]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2009]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2010]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2011]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2012-2014]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2015-2016]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2017-2021]] *[[Kaozeadenn Implijer:Llydawr/Diell 2022-2025]] == Douma Stad == Salud dit. Adanvet ganin "Douma" e "[[Douma Stad]]", pa rae anv eus un douma resis ; petra eo ar reishañ hervezout, "Douma-Stad" pe "Douma Stad" ? N'eo ket sklaer ar reolennoù war ar barrennigoù din. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 2 C'hwe 2026 da 20:57 (UTC) == Translation request == Hello, Llydawr. Can you translate and upload the articles [[:fr:Bazardüzü]] and [[:fr:Campi Flegrei]] in Breton Wikipedia? Yours sincerely, [[Implijer:Kurcke|Kurcke]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kurcke|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 13:49 (UTC) == Timbroù Touva == Demat Llydawr, Trugarez evit an difaziañ. Gwelet 'm eus e oa bet skrivet ganit "Republik Pobl Tannou Touva" e lec'h "Republik Poblel Tannou Touva". Ur pennad gant an titl-se a zo koulskoude... Da reizhañ ivez ? Mod all, er pennad "Timbroù Zeland-Nevez", ar ger "touristelezh" zo ken mat ha "touristerezh", ne gav ket dit ? A galon Tanjee [[Implijer:Tanjee|Tanjee]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee|kaozeal]]) 21 Meu 2026 da 09:47 (UTC) == [[Drajez]] == Demat, lakaet az peus alamandez ha frouezh e lec'h alamandezenn ha frouezhenn, padal eo gant un alamandezenn hepken e vez graet un drajez. Ne vefe ket gwelloc'h komz eus un alamandezenn neuze ? A galon, rmnsxjd0xkmbckm38f910dlkw7q73oh 0 18092 2189387 2182686 2026-04-28T19:38:36Z Dakbzh 58931 + Emdroadur he renk Elo. 2189387 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:HouyifanCorus2007.jpg|thumb|right|200px|Hou Yifan e 2007.]] [[Skeudenn:Hou_Yifan_(29762728494)_(cropped).jpg|thumb|right|200px|Hou Yifan e 2016.]] ''Hou eo an anv-familh.''<br/>'''Hou Yifan''' (e [[sinaeg]]: 侯逸凡; e [[pinyin]]: Hóu Yìfán) a zo bet ganet d'ar [[27 C'hwevrer|27 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e [[Jiangsu]] ([[Sina]]). Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/> == Titloù FIDE == Mestrez-veur (WGM) abaoe 2007, Mestr-meur (GM) abaoe 2008, Gourdoner FIDE abaoe 2019, Gourdoner ''Senior'' FIDE abaoe 2020 ha Tredeog broadel<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == [[Renk Elo|Renkoù Elo]] == E miz Gouhere [[2006]], he renk Elo ''Standard'' (FIDE) a oa 2488 (+ 190 poent en ur ober tri miz), 2513 e miz Ebrel 2007, 2502 e miz Here 2007, 2549 e miz Ebrel 2008 ha 2633 e 2024.<br/> 2 596 edo he renk Elo ''Standard'', 2 591 he renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 521 he renk Elo ''Luc'hedenn'' e miz C'hwevrer 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === [[Kampionad sinaat an echedoù|Kampionad sinaat ar maouezi]] === Trec'h e voe div wezh: * e miz [[Mezheven|Even]] [[2007]] e [[Chongqing]], gant 9/11; * e mizioù [[Mae]] hag [[Mezheven|Even]] [[2008]] e [[Beijing]], gant 9/11.<br/> === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionez ar maouezi]] === * Eilvet e e [[Naltchik]] ([[Rusia]]) e [[2008]].<br/> * Trec'h e voe en [[Hatay (kêr)|Hatay]] ([[Turkia]]) d'ar [[25 Kerzu|25 a viz Kerzu]] [[2010]], e 2011 e [[Tirana]] ([[Albania]]), e 2013 e [[Taizhou (Jiangsu)]] ([[Sina]]) hag e 2016 e [[Lviv]] ([[Ukraina]]).<br/> {{EloChart|Q8602980}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20060910164939/http://www.fide.com/ratings/card.phtml?event=8602980 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=95916 He c'hoari e Chessgames] * {{en}}[https://archive.is/20120527041835/www.chessbase.com/eventarticle.asp?newsid=2346 Tournamant bedel ar maouezi e Jinan - pennad e ChessBase] * {{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2981 Kampionad bedel ar maouezi 2006, eil tro] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20060528084959/http://www.womenchess.com/main.asp?id=832 pennad-kaoz e-pad Kampionad bedel ar maouezi 2006.] {{DEFAULTSORT:Hou Yifan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] h12u5n3gtghh5jc7fvktgpryknj1vcz 2189388 2189387 2026-04-28T20:03:53Z Dakbzh 58931 + Renk Elo ''Standard'' uhelañ. 2189388 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:HouyifanCorus2007.jpg|thumb|right|200px|Hou Yifan e 2007.]] [[Skeudenn:Hou_Yifan_(29762728494)_(cropped).jpg|thumb|right|200px|Hou Yifan e 2016.]] ''Hou eo an anv-familh.''<br/>'''Hou Yifan''' (e [[sinaeg]]: 侯逸凡; e [[pinyin]]: Hóu Yìfán) a zo bet ganet d'ar [[27 C'hwevrer|27 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e [[Jiangsu]] ([[Sina]]). Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/> == Titloù FIDE == Mestrez-veur (WGM) abaoe 2007, Mestr-meur (GM) abaoe 2008, Gourdoner FIDE abaoe 2019, Gourdoner ''Senior'' FIDE abaoe 2020 ha Tredeog broadel<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == [[Renk Elo|Renkoù Elo]] == E miz Gouhere [[2006]], he renk Elo ''Standard'' (FIDE) a oa 2488 (+ 190 poent en ur ober tri miz), 2513 e miz Ebrel 2007, 2502 e miz Here 2007, 2549 e miz Ebrel 2008 ha 2633 e 2024.<br/>2 596 edo he renk Elo ''Standard'', 2 591 he renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 521 he renk Elo ''Luc'hedenn'' e miz C'hwevrer 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 686 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Meurzh 2015. == Kevezadegoù == === [[Kampionad sinaat an echedoù|Kampionad sinaat ar maouezi]] === Trec'h e voe div wezh: * e miz [[Mezheven|Even]] [[2007]] e [[Chongqing]], gant 9/11; * e mizioù [[Mae]] hag [[Mezheven|Even]] [[2008]] e [[Beijing]], gant 9/11.<br/> === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionez ar maouezi]] === * Eilvet e e [[Naltchik]] ([[Rusia]]) e [[2008]].<br/> * Trec'h e voe en [[Hatay (kêr)|Hatay]] ([[Turkia]]) d'ar [[25 Kerzu|25 a viz Kerzu]] [[2010]], e 2011 e [[Tirana]] ([[Albania]]), e 2013 e [[Taizhou (Jiangsu)]] ([[Sina]]) hag e 2016 e [[Lviv]] ([[Ukraina]]).<br/> {{EloChart|Q8602980}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20060910164939/http://www.fide.com/ratings/card.phtml?event=8602980 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=95916 He c'hoari e Chessgames] * {{en}}[https://archive.is/20120527041835/www.chessbase.com/eventarticle.asp?newsid=2346 Tournamant bedel ar maouezi e Jinan - pennad e ChessBase] * {{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2981 Kampionad bedel ar maouezi 2006, eil tro] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20060528084959/http://www.womenchess.com/main.asp?id=832 pennad-kaoz e-pad Kampionad bedel ar maouezi 2006.] {{DEFAULTSORT:Hou Yifan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] cl59hwhc2ehsnmf763zevzppqf0inn5 2189390 2189388 2026-04-28T20:29:27Z Dakbzh 58931 /* Renkoù Elo */ 2189390 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:HouyifanCorus2007.jpg|thumb|right|200px|Hou Yifan e 2007.]] [[Skeudenn:Hou_Yifan_(29762728494)_(cropped).jpg|thumb|right|200px|Hou Yifan e 2016.]] ''Hou eo an anv-familh.''<br/>'''Hou Yifan''' (e [[sinaeg]]: 侯逸凡; e [[pinyin]]: Hóu Yìfán) a zo bet ganet d'ar [[27 C'hwevrer|27 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e [[Jiangsu]] ([[Sina]]). Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/> == Titloù FIDE == Mestrez-veur (WGM) abaoe 2007, Mestr-meur (GM) abaoe 2008, Gourdoner FIDE abaoe 2019, Gourdoner ''Senior'' FIDE abaoe 2020 ha Tredeog broadel<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == [[Renk Elo|Renkoù Elo]] == E miz Gouhere [[2006]], he renk Elo ''Standard'' (FIDE) a oa 2488 (+ 190 poent en ur ober tri miz), 2513 e miz Ebrel 2007, 2502 e miz Here 2007, 2549 e miz Ebrel 2008 ha 2633 e 2024.<br/>2 596 edo he renk Elo ''Standard'', 2 591 he renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 521 he renk Elo ''Luc'hedenn'' e miz Ebrel 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 686 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Meurzh 2015. == Kevezadegoù == === [[Kampionad sinaat an echedoù|Kampionad sinaat ar maouezi]] === Trec'h e voe div wezh: * e miz [[Mezheven|Even]] [[2007]] e [[Chongqing]], gant 9/11; * e mizioù [[Mae]] hag [[Mezheven|Even]] [[2008]] e [[Beijing]], gant 9/11.<br/> === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionez ar maouezi]] === * Eilvet e e [[Naltchik]] ([[Rusia]]) e [[2008]].<br/> * Trec'h e voe en [[Hatay (kêr)|Hatay]] ([[Turkia]]) d'ar [[25 Kerzu|25 a viz Kerzu]] [[2010]], e 2011 e [[Tirana]] ([[Albania]]), e 2013 e [[Taizhou (Jiangsu)]] ([[Sina]]) hag e 2016 e [[Lviv]] ([[Ukraina]]).<br/> {{EloChart|Q8602980}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://web.archive.org/web/20060910164939/http://www.fide.com/ratings/card.phtml?event=8602980 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=95916 He c'hoari e Chessgames] * {{en}}[https://archive.is/20120527041835/www.chessbase.com/eventarticle.asp?newsid=2346 Tournamant bedel ar maouezi e Jinan - pennad e ChessBase] * {{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2981 Kampionad bedel ar maouezi 2006, eil tro] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20060528084959/http://www.womenchess.com/main.asp?id=832 pennad-kaoz e-pad Kampionad bedel ar maouezi 2006.] {{DEFAULTSORT:Hou Yifan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] t35qqhed1zrg93bwmmw16f3tprccwoy 0 21255 2189427 2159787 2026-04-29T11:37:38Z Kestenn 14086 Kempennig 2189427 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{databox}} [[Restr:Nagasakibomb.jpg|250px|right|thumbnail|Ar [[Stadoù-Unanet]] o deus lakaet da darzhañ ur [[Fat Man|vombezenn atomek]] e neñv [[Nagasaki]] e [[9 Eost|9 a viz Eost]], [[1945]]. Ar bombezadegoù atomek war Hiroshima ha Nagasaki o deus lakaet da vervel raktal etre 100 000 ha 200 000 [[nannsoudard]], ar gwechoù nemeto m'eo bet implijet seurt armoù evit brezeliñ.]] Ar '''brezel''' a zo ur [[bec'h]] etre [[riez]]où pe [[strollad]]où bras a-walc'h o vent, a ya da lakaat anezho da implijout [[arm]]où hag an nerzh fizikel en ur enebiñ. Dispaket int dre sevel [[lu]]ioù [[soudard]]ed kaset e tu all an [[harz]]où a oa etre an div gostezenn a-raok. Pal ar vrezelerien eo tapout pe virout [[tiriad]]où 'zo, hag e c'hoarvez ma vez kollet hag adtapet an tiriadoù en-dro gant pep a du. Un aozadur hag ur [[raktres]] milourel a vez savet gant an emgannerien. Bez e c'hell ar brezel bezañ berr (dindan ur bloaz pe ur miz) pe padout meur a vloavezh gant meur a [[kampagn|gampagn]], da lavaret eo [[prantad]]où [[tagadenn]]où e-kreiz ehanoù. ''[[Brezeloniezh]]'', pe ''polemologiezh'', eo anvioù ar skiant a zo he fal studiañ ar brezelioù. Meur a [[abeg]] a vez da vrezeliñ : gounid pe adc'hounid ar [[riegezh]], un tiriad, danvezioù naturel, ledanaat levezon ur [[relijion]] pe un [[ideologiezh]]. Pa vez adtapet un tiriad a oa bet skrapet hag ac'hubet e vez kaoz eus ur [[brezel dieubiñ]]. Pa vez brezel etre kostezennoù e diabarzh ur riez e vez kaoz eus ur [[brezel diabarzh]]. Betek diwezh an [[Eil Brezel-bed]] e vezed kustum da embann un [[disklêriadur brezel]] ofisiel, spis e stumm. Gant ar brezel e vez kaset tud d'ar marv ha n'int holl dibellaus, dreist-holl pa vez lazhet nannsoudarded e-leizh evel e-korf brezelioù an {{XXvet kantved}} ha re ar XXI{{Añ}} ivez. E-pad an {{XXvet kantved}} ez eus bet jedet e c'hellfe bezañ bet lazhet etre 130 ha 142 milion a dud, nannsoudarded an darnvuiañ anezho. Hag e-touez ar buhezioù kollet-se, 51 milion a dud a zo marvet e diwezh an Eil Brezel-bed. == Istor ar brezel == {{Pennad pennañ|Istor ar Brezel}} N'eus emglev ebet ez eus diwar-benn orin ar brezel. Hervez reoù 'zo e oa bet atav brezelioù etre ar strolladoù denel tra ma pouez ar re arall war ar fed n'eus ket sin ebet a vrezel e-pad ar [[Ragistor]]. Da gentañ e oa ar brezel un heuliad ag argadegoù bihan ; n'eo nemet gant ganedigezhioù ar riezoù kentañ, 5000 bloaz 'zo, e c'heller gwelout kampagnoù milourel bras. == Gwelet ivez == * [[Brezel-bed]] * [[Brezel diabarzh]] * [[Brezelekaerezh]] * [[Brezelerezh]] * [[Brezelgarouriezh]] * [[Brezeloniezh]] * [[Kadouriezh]] * [[brezelour]] ha [[kenvrezelour]] * Pennadoù hag a grog gant ar ger ''brezel'' er wikipedia [http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dibar%3AAnHollBajennoù&from=Brezel&to=bri&namespace=0] == Liammoù diavaez == {{commonscat|War}} *{{fr}} [https://arbrezel.hypotheses.org/ Ar Brezel / Guerres et Bretagne] ''{{en}} — [[Saozneg|Saoznek]] eo an holl liammoù all.'' * [https://web.archive.org/web/20080717222856/http://www.pbs.org/now/shows/349/index.html O komz diwar-benn ar brezel] Penaos e tiviz an [[demokratelezh]] mont da vrezeliñ ? * [http://www.thirdworldtraveler.com/Book_Excerpts/Warlords_PE.html ''The Warlords'' ("Aotrounez ar brezel"), C. Wright Mills, The Power Elite, 1956] * [https://web.archive.org/web/20080219090327/http://www.datesofhistory.com/wars.general.html Ul listennad brezelioù] * [https://web.archive.org/web/20180401101531/http://www.warchat.org/ Pennadoù diwar-benn ar brezel, ur sturlevr istorel, ul lec'hienn digor diwar-benn ar brezel] * [http://www.warscholar.com/Timeline.html Amzeroniezh ar brezelioù dre ar bed, eus 3000 k. J-K betek 1999] * [http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm Brezelioù gwadusañ an XXvet kantved] * [http://users.erols.com/mwhite28/battle19.htm Niver ar marvioù en emgannoù ar XVIvet, XVIIvet, XVIIIvet ha XIXvet kantved] * [https://web.archive.org/web/20030430111348/http://www.geocities.com/dtmcbride/hist/disasters-war.html Niver a varvioù e gwallreuzioù, brezelioù ha gwallzarvoudoù] * [https://web.archive.org/web/20091224150610/http://www.warcrimes.info/ Teulioù ha daveoù diwar-benn ar brezelioù, an torfedoù brezel hag ar gouennlazhoù] * [https://web.archive.org/web/20070713201341/http://www.populationaction.org/Publications/Reports/The_Security_Demographic/Summary.shtml Titouroù diwar-benn perzh ar boblañsouriezh er brezelioù] * [http://www.umich.edu/~cowproj/ ''Correlates of War (COW)'' : kendavead diwar-benn ar brezelioù] * [https://web.archive.org/web/20070823050743/http://cow2.la.psu.edu/ ''Correlates of War 2''] * [http://www.antiwar.com ''Antiwar.com''] * [http://plato.stanford.edu/entries/war/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] * [https://web.archive.org/web/20090807190016/http://www.cred.be/cedat/index.htm ''Complex Emergencies Database (CE-DAT)''] - Un diaz-ditouroù diwar-benn skog ar brezelioù war mab-den * [http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto010520071511229900 ''Christopher Caldwell: Youth and War, a deadly Duo - short summary of youth bulge theory''] <span style="color:Red">Sac'het</span> 02-02-2013 * [http://war.wikia.com/wiki/Main_Page ''WarWiki''] (''N'eo ket ezel eus ar raktres Wikimedia'') * [https://web.archive.org/web/20020727083022/http://www.arthurhu.com/index/genocide.htm ''War Disaster and Genocide''] — Ur renabl eus ar marvioù a-vernadoù * [https://web.archive.org/web/20081224070337/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_n16_v48/ai_18614114/pg_1 Gwengel ar goueziad peoc'hus] * [https://web.archive.org/web/20060706042537/http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HG04Aa02.html Flod ar wiriegezh kentidik] * [https://web.archive.org/web/20101121021158/http://brneurosci.org/reviews/war.html Ar brezel etre ar meuriadoù] * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20030612.shtml "Arz ar brezel — delc'her d'ar pal ?] skignet gant ''BBC Radio 4'', abadenn ''In Our Time'' ("En hon amzer") * [http://www.warstudiesprimer.org/ ''War Studies Primer''] - ur gentel-ginnig diwar-benn studi ar brezel [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Feulster]] 6hmtizx7wlfi1wsqoqcszbcpz3nz7wu 2189434 2189427 2026-04-29T11:46:50Z Kestenn 14086 2189434 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{databox}} [[Restr:Nagasakibomb.jpg|250px|right|thumbnail|Ar [[Stadoù-Unanet]] o deus lakaet da darzhañ ur [[Fat Man|vombezenn atomek]] e neñv [[Nagasaki]] e [[9 Eost|9 a viz Eost]], [[1945]]. Ar bombezadegoù atomek war Hiroshima ha Nagasaki o deus lakaet da vervel raktal etre 100 000 ha 200 000 [[nannsoudard]], ar gwechoù nemeto m'eo bet implijet seurt armoù evit brezeliñ.]] Ar '''brezel''' a zo ur [[bec'h]] etre [[riez]]où pe [[strollad]]où bras a-walc'h o vent, a ya da lakaat anezho da implijout [[arm]]où hag an nerzh fizikel en ur enebiñ. Dispaket int dre sevel [[lu]]ioù [[soudard]]ed kaset e tu all an [[harz]]où a oa etre an div gostezenn a-raok. Pal ar vrezelerien eo tapout pe virout [[tiriad]]où 'zo, hag e c'hoarvez ma vez kollet hag adtapet an tiriadoù en-dro gant pep a du. Un aozadur hag ur [[raktres]] milourel a vez savet gant an emgannerien. Bez e c'hell ar brezel bezañ berr (dindan ur bloaz pe ur miz) pe padout meur a vloavezh gant meur a [[kampagn|gampagn]], da lavaret eo [[prantad]]où [[tagadenn]]où e-kreiz ehanoù. ''[[Brezeloniezh]]'', pe ''polemologiezh'', eo anvioù ar skiant a zo he fal studiañ ar brezelioù. Meur a [[abeg]] a vez da vrezeliñ : gounid pe adc'hounid ar [[riegezh]], un tiriad, danvezioù naturel, ledanaat levezon ur [[relijion]] pe un [[ideologiezh]]. Pa vez adtapet un tiriad a oa bet skrapet hag ac'hubet e vez kaoz eus ur [[brezel dieubiñ]]. Pa vez brezel etre kostezennoù e diabarzh ur riez e vez kaoz eus ur [[brezel diabarzh]]. Betek diwezh an [[Eil Brezel-bed]] e vezed kustum da embann un [[disklêriadur brezel]] ofisiel, spis e stumm. Gant ar brezel e vez kaset tud d'ar marv ha n'int holl dibellaus, dreist-holl pa vez lazhet nannsoudarded e-leizh evel e-korf brezelioù an {{XXvet kantved}} ha re ar XXI{{Añ}} ivez. E-pad an {{XXvet kantved}} ez eus bet jedet e c'hellfe bezañ bet lazhet etre 130 ha 142 milion a dud, nannsoudarded an darnvuiañ anezho. Hag e-touez ar buhezioù kollet-se, 51 milion a dud a zo marvet e diwezh an Eil Brezel-bed. == Istor ar brezel == {{Pennad pennañ|Istor ar Brezel}} N'eus emglev ebet ez eus diwar-benn orin ar brezel. Hervez reoù 'zo e oa bet atav brezelioù etre ar strolladoù denel tra ma pouez ar re arall war ar fed n'eus ket sin ebet a vrezel e-pad ar [[Ragistor]]. Da gentañ e oa ar brezel un heuliad ag argadegoù bihan ; n'eo nemet gant ganedigezhioù ar riezoù kentañ, 5000 bloaz 'zo, e c'heller gwelout kampagnoù milourel bras. == Gwelet ivez == * [[Brezel-bed]] * [[Brezel diabarzh]] * [[Brezelekaerezh]] * [[Brezelerezh]] * [[Brezelgarouriezh]] * [[Brezeloniezh]] * [[Kadouriezh]] * [[brezelour]] ha [[kenvrezelour]] * Pennadoù hag a grog gant ar ger ''brezel'' er wikipedia [http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dibar%3AAnHollBajennoù&from=Brezel&to=bri&namespace=0] == Liammoù diavaez == {{commonscat|War}} *{{fr}} [https://arbrezel.hypotheses.org/ Ar Brezel / Guerres et Bretagne] ''{{en}} — [[Saozneg|Saoznek]] eo an holl liammoù all.'' * [https://web.archive.org/web/20080717222856/http://www.pbs.org/now/shows/349/index.html O komz diwar-benn ar brezel] Penaos e tiviz an [[demokratelezh]] mont da vrezeliñ ? * [http://www.thirdworldtraveler.com/Book_Excerpts/Warlords_PE.html ''The Warlords'' ("Aotrounez ar brezel"), C. Wright Mills, The Power Elite, 1956] * [https://web.archive.org/web/20080219090327/http://www.datesofhistory.com/wars.general.html Ul listennad brezelioù] * [https://web.archive.org/web/20180401101531/http://www.warchat.org/ Pennadoù diwar-benn ar brezel, ur sturlevr istorel, ul lec'hienn digor diwar-benn ar brezel] * [http://www.warscholar.com/Timeline.html Amzeroniezh ar brezelioù dre ar bed, eus 3000 k. J-K betek 1999] * [http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm Brezelioù gwadusañ an XXvet kantved] * [http://users.erols.com/mwhite28/battle19.htm Niver ar marvioù en emgannoù ar XVIvet, XVIIvet, XVIIIvet ha XIXvet kantved] * [https://web.archive.org/web/20030430111348/http://www.geocities.com/dtmcbride/hist/disasters-war.html Niver a varvioù e gwallreuzioù, brezelioù ha gwallzarvoudoù] * [https://web.archive.org/web/20091224150610/http://www.warcrimes.info/ Teulioù ha daveoù diwar-benn ar brezelioù, an torfedoù brezel hag ar gouennlazhoù] * [https://web.archive.org/web/20070713201341/http://www.populationaction.org/Publications/Reports/The_Security_Demographic/Summary.shtml Titouroù diwar-benn perzh ar boblañsouriezh er brezelioù] * [http://www.umich.edu/~cowproj/ ''Correlates of War (COW)'' : kendavead diwar-benn ar brezelioù] * [https://web.archive.org/web/20070823050743/http://cow2.la.psu.edu/ ''Correlates of War 2''] * [http://www.antiwar.com ''Antiwar.com''] * [http://plato.stanford.edu/entries/war/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] * [https://web.archive.org/web/20090807190016/http://www.cred.be/cedat/index.htm ''Complex Emergencies Database (CE-DAT)''] - Un diaz-ditouroù diwar-benn skog ar brezelioù war mab-den * [http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto010520071511229900 ''Christopher Caldwell: Youth and War, a deadly Duo - short summary of youth bulge theory''] <span style="color:Red">Sac'het</span> 02-02-2013 * [http://war.wikia.com/wiki/Main_Page ''WarWiki''] (''N'eo ket ezel eus ar raktres Wikimedia'') * [https://web.archive.org/web/20020727083022/http://www.arthurhu.com/index/genocide.htm ''War Disaster and Genocide''] — Ur renabl eus ar marvioù a-vernadoù * [https://web.archive.org/web/20081224070337/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_n16_v48/ai_18614114/pg_1 Gwengel ar goueziad peoc'hus] * [https://web.archive.org/web/20060706042537/http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HG04Aa02.html Flod ar wiriegezh kentidik] * [https://web.archive.org/web/20101121021158/http://brneurosci.org/reviews/war.html Ar brezel etre ar meuriadoù] * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20030612.shtml "Arz ar brezel — delc'her d'ar pal ?] skignet gant ''BBC Radio 4'', abadenn ''In Our Time'' ("En hon amzer") * [http://www.warstudiesprimer.org/ ''War Studies Primer''] - ur gentel-ginnig diwar-benn studi ar brezel [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Feulster]] [[Rummad:Brezeloniezh]] 6ergp225hglg005es4phex6alehmx6c 0 21456 2189423 1700782 2026-04-29T11:10:29Z Dakbzh 58931 + Astenn ha kempenn. 2189423 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Skeudenn:Vlastimil_Hort_grandmaster.jpg|right|250px|Vlastimil Hort.]] '''Vlastimil Hort''' a zo bet ganet d'an [[12 Genver|12 a viz Genver]] [[1944]] e [[Kladno]] ([[Tchekoslovakia]]) ha marvet d'an [[12 Mae|12 a viz 2025]] en [[Eitorf]] ([[Alamagn]])<ref>{{en}}[https://en.chessbase.com/post/vlastimil-hort-has-passed-away Chess Base, d'ar 14 a viz Mae 2025]</ref>.<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] [[Tchekia|tchek]] e oa.<br/>Mestr Meur Etrebroadel (GM) e oa.<br/>2 620 eo bet e [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Genver 1977.<br/> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=11743 E c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Hort, Vlastimil}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1944]] [[Rummad:Marvioù 2025]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù tchek]] n492aokd4ofec42elx2m5t441afs84m 0 31626 2189353 2077106 2026-04-28T12:25:10Z Kestenn 14086 Kempennig 2189353 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Viggo Peter Mortensen''' a zo un aktour, ur barzh hag ul livour [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]] ganet e 1958, bet anavezet p'en deus c'hoariet [[Aragorn]] e-barzh an tri film ''[[The Lord of the Rings (filmoù)|The Lord of the Rings]]'' sevenet gant [[Peter Jackson]] : ''The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring'' ([[2001]]), ''The Lord of the Rings: The Two Towers'' ([[2002]] ha ''The Lord of the Rings: The Return of the King'' ([[2003]]). == Buhez == Viggo Mortensen a zo ganet eo d'an [[20 a viz Here]] [[1958]] e [[New York]]. E dad a oa eus [[Danmark]] hag e vamm a oa stadunanat. Tremenet en deus e vugaleaj e [[Manhattan]] a-raok heuliañ e diegezh e [[Venezuela]], en [[Arc'hantina]], hag e Danmark. E dud a zispartias pa oa en e 11 vlez. Mont a reas neuze d'ar Stadoù-Unanet da veviñ get e vamm hag e zaou vreur, e New York. Eus [[1987]] betek [[1998]] ez eo bet dimezet da Exene Cervenka, kanerez ar strollad punk X ; ur mab o deus bet, anvet Henry Blake Mortensen. Cholbet eo bet gant Lola Schnabel ivez. Komz a ra [[spagnoleg]], [[daneg]] ha [[saozneg]], ha barrek a-walc'h eo e [[galleg]], en [[italianeg]], e [[svedeg]] hag e [[norvegeg]]. == Filmoù == E [[1982]], distreiñ a reas d'ar Stadoù-Unanet, evit gant studioù evit bout aktour get Warren Robertson da gelenner, hag e pignas war al leurenn evit ar wezh kentañ er c'hoariva Workshop, e New York. Lakaat a reas ar pezh-c'hoari ''Bent'' war al leurenn, a reas berzh bras e [[Los Angeles]], hag a a dalvezas dezhañ resev ur priz (''Dramalogue Critic's Award''). E [[1985]] e voe merzet e voe e-touesk aktourion e gentañ film, ''Witness'' gant Peter Weir, ma c’hoarie un [[Amished|Amish]]. E gwirionez ne oa ket e film kentañ rak kemeret en doa perzh e-barzh ''The Purple rose of Cairo'' get [[Woody Allen]] hag e ''Swing Shift'', met troc’het e oa bet an tammoù ma c'hoarie. Goude-se avat e labouras e filmoù eil rummad evel ''Prison'' hag e ''Leatherface: Texas Chainsaw Massacre III,”Young Guns 2”''. Ret e voe dezhañ gortoz [[1991]] evit diskouez e varregezh e-barzh ''The Indian Runner'', get [[Sean Penn]], ma c’hoari un den taer moustret gant [[Brezel Viêt Nam]]. Goude se en devoe poan o kavout un roll kevatal ha c'hoari a reas eil rolloù en un toullad filmoù. E [[1994]] e c’hoarias ur ''gangster'' en ur gador-ruilh e-barzh ''Carlito's way'' eus Brian De Palma. E kalz filmoù birvidik e voe e-pad ar [[bloavezhioù 1990|blezadoù 90]], evel ''G.I. Jane'' [[Ridley Scott]] hag ''A perfect murder'' Andrew Davis. Gwelout a reer anezhañ o c'hoari e ''Crimson Tide'' Tony Scott, ''Daylight'' Rob Cohen, ''A Walk on the Moon'' Tony Goldwyn, ''American Yakuza'' Frank A. Cappello, ''Vanishing Point'', ur ''remake'' sevenet gant Charles Robert Carner, e daou film aozet gant Philip Ridley, ''The Reflecting Skin'' ha ''The Passion of Darkly Noon'', e ''28 Days'' hag e ''The Prophecy'', gant Christopher Walken, sevenet gant Betty Thomas. [[Barzh]] ha [[livour]] eo Viggo Mortensen ivez. Labourat a reas get [[Jane Campion]] (livourez ha sevenourez filmoù) e-barzh ''The portrait of a lady'' ha get [[Gus Van Sant]] e ''Psycho'' e [[1998]]. Kent c'hoari roll Aragorn e oa anavet ar muiañ evit bout c'hoariet an ofiser John Urgayle in ''G.I. Jane'' gant Demi Moore. Berzh gwirion a reas get ar filmoù ''The Lord of the Rings'', ma c’hoari Aragorn, roue ar [[Gondor]], unan eus tudennoù pennañ ar film. Tri blez àr-lerc’h, goude bout echuet an trede film, e krogas en ur film all gant Joe Johnston, ''Hidalgo'' , ma c’hoari ur [[cowboy]] rediet d’ober ur redadeg en dezerzh. C’hoariet en deus ivez e-barzh ''A History of Violence'', ur film deuet er-maez e miz Here [[2005]]. == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0001557/?ref_=nv_sr_srsg_0 Viggo Mortensen en ''Internet Movie Database''] {{DEFAULTSORT:Mortensen, Viggo}} [[Rummad:Aktourien SUA]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1958]] axic836tbxvlynnzknzkd7mjlq7bmdn 0 31684 2189414 2150961 2026-04-29T09:56:46Z Arko 540 /* {{Kanada}} */ 2189414 wikitext text/x-wiki {{wikeriadur}} '''Yann''' zo un [[anv-bihan brezhonek]] a zo deuet eus ar [[Bibl]], hag a vez roet d'ar baotred alies ha d'ar merc'hed a-wechoù. ==Gerdarzh== Dont a ra eus an [[hebreeg]] יוֹחָנָן (Jōħānān) a dalv kement ha "Doue a zo madelezhus"), deuet da vezañ Ἰωάννης (Iōánnēs) e [[henc'hresianeg]], ha ''Johannes'' e [[latin]]. ==Un anv boutin== Un anv roet stank e oa e [[Breizh]], hag en holl vroioù kristen, dre ma'z eo anv daou sant, [[Yann ar Badezour]] ha [[Yann an Avielour]], eus penn kentañ istor ar [[kristeniezh|gristeniezh]]. ==Adstummoù== *''Yannig'' e brezhoneg, skrivet ''[[Yannick]]'' e galleg. Er bloavezhioù 1950-1960, pa ne veze desket tost tamm brezhoneg ebet er skolioù, e oa ar c'hiz da skrivañ ''ick'' en anvioù-bihan evel ''Annick, Jannick, Loïck, [[Pierrick]], Yvonnick.'' *Poblek eo ar stummoù gwregel ''[[Janed]], Janig, [[Jan]], Chanig, [[Chan]]'', deuet eus ar [[galleg]]. Evit ''Yanna'', pe ''Yannez'', a seblant bezañ bet ijinet e dibenn an XX{{vet}} kantved. ==Anvioù kevrennek== *[[Yann-Vari]] eo an anv-kevrennek a zo bet roet ar muiañ; *E-touez ar re all: ''[[Yann-Baol]], [[Yann-Bêr]], Yann-Jakez, Yann-Vark, Yann-Vernez, Yann-Loeiz, Yann-Lukaz''. ==E yezhoù all== Kavout a reer an anv Yann, pe e gevatal, en holl yezhoù Europa ha dre ar bed, abalamour da emled ar [[relijion gristen]]. * [[Yezhoù keltiek]] ** ''Jowan'' e [[kerneveureg]] ** ''Eóin'' pe ''Seán'' en [[iwerzhoneg]] *** anv ar skosad [[Sean Connery]] ** ''Eòin'' pe ''Seathan'' e [[gouezeleg Skos]] ** ''[[Siôn]]'' pe ''Sion'' hag ''Ioan'' hag ''[[Ieuan]]'', hag [[Iwan]] e [[kembraeg]] * [[Yezhoù romanek]] ** ''[[Jean]]'' (skrivet ''Jehan'', gwechall) e [[galleg]], *** anv daou roue gall *** anv meur a sant gall, [[Jean Eudes]], [[Jean-Baptiste de la Salle]], ha re all ***''Jeanne'' eo ar furm wregel ** ''[[Giovanni]]'' (pe ''Gianni'' dre verrdro), en [[italianeg]], *** anv 23 fab, hep kontañ 2 a voe [[Giovanni Paolo]] *** anv ar sant Giovanni ''Melchior Bosco Ochienna'', anavezet evel [[Don Bosco]] *** ''[[Giovanna]]'' pe ''Gianna'' eo ar furm wregel ** ''[[João]]'' e [[portugaleg]] ** ''[[Joan]]'', e [[katalaneg]], a zo ivez furm wregel an anv e [[saozneg]], ** ''[[Juan]]'' e [[spagnoleg]] *** ''Juan de la Cruz'', pe [[Yann ar Groaz]], barzh spagnolek ha sant *** ''[[Juana]]'' eo ar stumm wregel ** ''Xoán'' pe ''Xan'', e [[galizeg]] * [[Yezhoù germanek]] ** ''[[John]]'' e [[saozneg]], ''Johnny'' ha ''Jacky'' ar stummoù bihanaat *** anv ar roue saoz brudet, ''John Lackland'', anvet ivez [[Yann Dizouar]] e brezhoneg, *** ''Joan, Joanna, Jane'' eo ar furmoù gwregel ** ''Johannes'' pe ''Johann'', en [[alamaneg]] (ha yezhoù germanek arall evel an [[nederlandeg]] pe an [[daneg]]), ha ''Hans'' pe ''[[Jan]]'' ar stummoù bihanaat *** [[Johannes Brahms]], sonaozour ** ''Jens, Johan, [[Jan]], [[Hans]]'' e [[daneg]] **''Jón'', an anv-bihan poblekañ en [[Enez ar Skorn]] * [[Yezhoù slavek]] ** ''[[Ivan]]'', e [[ruseg]] ha yezhoù slavek arall ** ''[[Jan]], Iwan, Janek'' e [[poloneg]] * [[Yezhoù semitek]] ** يوحنا (yūħanna) en [[arabeg]] ** ''Ġwann'', e [[malteg]] ** ''יוחנן'' (Yūkhanān), en [[hebraeg]] * [[Yezhoù baltek]] ** ''Jonas '', e [[lituaneg]] * Yezhoù all ** [[Jon]] (distaget ''Yôn''), hag '''[[Iban]]''', pe '''Manex''', pe ''Xan'', en [[euskareg]] ** ''Ίώαννης'' e [[henc'hresianeg]] ha ''Γιάννης'' e [[gresianeg|gresianeg a-vremañ]] ==Tud== {{col-begin}} {{col-break}} *[[Yann Iañ]] *[[Yann II]] *[[Yann III]] *[[Yann IV]] *[[Yann V]] *[[Yann VI]] *[[Yann VII]] *[[Yann VIII]] *[[Yann IX]] *[[Yann X]] *[[Yann XI]] {{col-break}} *[[Yann XII]] *[[Yann XIII]] *[[Yann XIV]] *[[Yann XV]] *[[Yann XVI]], eneppab *[[Yann XVII]] *[[Yann XVIII]] *[[Yann XIX]] *[[Yann XX]], n'eus ket bet den en anv-se *[[Yann XXI]] *[[Yann XXII]] *[[Yann XXIII]] {{col-end}} E-touez an dud anvet Yann * 23 Yann a voe [[pab|pibien]], gwelout [[Yann (pab)]] * 8 Yann a voe [[impalaerien ar Reter]] * 6 Yann a voe roueed [[Portugal]], gwelout [[João]] * 5 Yann a voe [[duged Breizh]], gwelout [[Yann (dug Breizh)]] * 3 Yann a voe roueed [[Pologn]], gwelout [[Yann (roue Pologn)]] * 2 Yann a voe roueed [[gall]], gwelout [[Yann (roue Bro-C'hall)]] * 2 Yann a voe rouaned [[Aragon]] * 2 a oa [[sant|sent]], gwelout [[Sant Yann]] * ur Yann a voe roue eus [[Bohemia]], [[Yann an Dall]] (1296-1346) anavezet ivez evel Yann Luksembourg * ur Yann a voe [[roue Bro-Saoz]], [[Yann Dizouar]] * aotrouien ha priñsed, evel ar Saoz [[Yann Gent]] (1340-1399). ===Sent kristen=== ====Daou sant kentañ==== Anaout a reer da gentañ: * [[Yann ar Badezour]], an diouganer a vadezas [[Jezuz]], deuet an anv [[kristen]] ''Yann-Vadezour'', hag an [[anv-bihan]], diwar e lesanv, lidet d'ar [[24 a viz Mezheven]] pe d'an [[29 a viz Eost]]. *''[[Sant Yann Avielour|Yann an Abostol]]'', hag an [[Aviel]]our, a skrivas ar pevare [[aviel]] ha levr an [[Diskuliadur]], lidet d'ar [[27 Kerzu|27 a viz Kerzu]] pe d'an [[8 a viz Mae]] ====Sent all==== Sent all zo bet avat: * [[Yann Diarc'hen]] (1280-1349); ganet e [[Sant-Nouga]], e [[Leon]]. * [[Yann an Aluzener]], lidet d'an 23 a viz Genver, pe a viz Du e reter Europa * [[Yann Bosco]], sant italian * [[Yann Brébeuf]] * [[Yann Cassien]] * [[Yann Capistran]] * [[Yann Krizostom]] * [[Yann Klimak]] * [[Yann ar Groaz]], ur sant spagnol a oa ''Juan de Yepes'' e wir anv, * [[Yann Damasken]] * [[Yann Doue]] * [[Yann Efeza]] * [[Yann Eudes]] * [[Yann de Lalande]] * [[Yann Matha]] * [[Yann Nepomuken]] * [[Yann Sant-Tomas]] ===Tud all=== ==== {{Breizh}}==== [[Restr:YannTiersenAW.jpeg|thumb|[[Yann Tiersen]] e 2012.]] *[[Yann Bijer]], skrivagner *[[Yann Brekilien]], skrivagner *[[Yann Choucq]], alvokad *[[Yann Derrien]], saver sonioù *[[Yann Eliès]], merdeer *[[Yann Landevenneg]], abad [[Landevenneg]], hag anv ur pezh gant [[Yann-Vari Perrot]], *[[Yann Vari Joanno]], beleg katolik ha skrivagner brezhonek *[[Yann-Vari Perrot]], beleg katolik ha skrivagner brezhonek *[[Yann Fouéré]], broadelour *[[Yann Goulet]], broadelour *[[Yann Jouet]], broadelour *[[Yann Gerven]], skrivagner ha romantour brezhonek *[[Yann Lachuer]], melldroader a orin breizhat *[[Yann Queffélec]], skrivagner a orin breizhat *[[Yann Sohier]], emsaver *[[Yann Tiersen]], sonaozer ha soner *[[Tri Yann]], sonerien Anv-tiegezh : [[Yann-Vari ar Yann]], skrivagner ==== {{Bro-C'hall}}==== [[Restr:Photo plaque Piat (cropped).JPG|thumb|[[Yann Piat]], kannadez c'hall.]] Merc'hed : e Bro-C'hall e vez badizet Yann ha Yannick ar merc'hed a-wechoù. *[[Yannick Bellon]] (1924-2019), filmaozerez ha teulfilmourez *[[Yann Piat]], politikourez ar [[Front National]] drouklazhet e 1994 *[[Yann Le Pen]], merc'h da [[Jean-Marie Le Pen]] ha mamm [[Marion Maréchal]], politikourez Paotred : *[[Yann Arthus-Bertrand]], luc'hskeudenner ha den a afer *[[Yann Wehrling]], politikour eus Elzas *[[Yann Barthès]] (g. e 1974), kazetenner ha lusker skinwel Anv-tiegezh : [[Jean Yanne]], aktour ==== {{Izelvroioù}} ==== * [[Yann a Leiden]] (1509-1536), levier advadezour ==== {{Kanada}}==== *[[Yann Martel]] (g. e 1963), romantour *[[Yann Danis]], c'hoarier hoke war skorn ==Gouel Yann== Degouezhout a ra [[Gouel Yann]] d'ar [[24 a viz Mezheven]], tost ouzh [[Goursav-heol an hañv]]. ==Yanned== E brezhoneg e vez implijet Yann evel anv n'eus forzh piv ([[Fañch]] a-wechoù), pe n'eus forzh pe baotr ([[Soaz]] alies evit ar merc'hed, [[Marijan]] a-wechoù): *''Ur Yann bennak'' : un den, n'ouzer ket piv, pe ne vern piv; *'' [[Yann Vrezhonek]] '' pe ''Yann Vrezhoneger'' a vez lavaret ivez pa gomzer eus an holl vrezhonegerien *''Yann Frank-e-c'houzoug'': lesanv al lonkerien *''Yann e Gof'' : a blij dezhañ debriñ; '' Yann e gof a sav abred da gaout pesked en e asied'' (mont a ra abred da besketa). *''Yann Gaezh'', anv an holl beorien ** en deus ur vuoc'h, hag e lavarer diwar-benn ul loen: ''Honnezh zo evel buoc'h Yann gaezh, Ha n'he doa na leue na laezh'', ** en deus ur c'hi, hag a lavarer diwar e benn: ''Ki Yann Gaezh zo marvet gant an naon : n'eus deuet den da reiñ dezhañ da zebriñ.'' ** a vo lavaret a-wechoù gant un den o komz diwar e benn e-unan. *''Yann Gouer'' eo anv an holl gouerien *''Yann Lonk'', al lonkerien *''Yann ar Mil Micher'', a rae mil micher ha ne ouie hini ebet, hervez ar vrud. Lavaret e vez ivez ''Daniel ar Mil Micher'' hervez levrioù [[Jules Gros]]. *''Yann Saoz'': ar Saozon *''Yann Soudard'': ar soudarded *''Yann Douz'', un anv a vez graet diwar-benn an dud [[touz]]et, dreist-holl en amzer ma tremene an holl yaouankizoù dre an [[arme]], **Pa vez aet kozh Yann Douz e vez graet Yann Voal anezhañ. *''Yann Vartolod'': ar vartoloded *''Yann Voal'' : ar pennoù [[moal]] *''Yann Vourdoù'': lesanv ar farserien *''Yann Vous'': ar vugale, ar baotred. ===Yann ar Yod=== Diwar skouer ar galleg marteze eo deuet an anv Yann (ha [[Yannig]] dreist-holl) da vezañ arouez ar sotoni. *Yann al Leue, Yann ar Yod, Yann Banezenn, Yann Batatezenn <ref>[https://br.wiktionary.org/wiki/Yann_Batatezenn]</ref> *''[[Yann Seitek]] a laka triwec’h d’ober naontek'', eo patrom an dud n'int ket fin *''Yann-Yann, Yann div wech Yann'', gwelout [[Jean-Jean]]. ====Yannig==== Ur Yannig n'eo ket un den fin, evel ma weler e div ganaouenn: *''Me eo ar paour-kaezh Yannig'', ''SBI'' *''Me eo ar sotañ Yannig ’zo bet biskoazh er bed''. Kanaouenn. ==Pennadoù kar== *[[Yan]] *[[Giovanni]] *[[Jean]] *[[Juan]] *[[John]] *[[Jan]] *[[Janed]] *[[Joan]] *[[João]] == Daveoù ha notennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Anvioù-bihan brezhonek]] [[Rummad:Yann]] 9lq9ens6zuc9w6586jry0ymdm3cu1rp 0 33950 2189416 2168458 2026-04-29T10:00:39Z Dakbzh 58931 + Nev. , astenn ha kempenn. 2189416 wikitext text/x-wiki ''Ruan eo an anv-familh.''<br/>'''Ruan Lufei''' (e [[sinaeg]]: 阮露斐 ) a zo bet bet ganet d'an [[2 Here|2 a viz Here]] [[1987]] e [[Nanjing]], ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrc'hoarierez (WGM) eo abaoe 2008 abalamour d'an disoc'hoù 2004 China Women's Team Championship in [[Jinan]], [[China]] (Ebrel 16–24, 2004); score 6.5/9, China Zonal 3.5 Women's Championship in [[Beijing]] (Here 20–25, 2005); score 5.0/9 ha 8th Russian Women's Team Championship in [[Sochi]], [[Rusia]] (Mae 1–11, 2007); score 7.5/10.<br/>2 491 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602727 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 503 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Genver 2014.<br/> == Kevezadegoù == Kemer a reas perzh e skipailh c'hoarierezed [[echedoù]] o c'hoari e Kampionad Bedel an [[Echedoù]] (Maouezi), e-tal [[Zhao Xue]], [[Hou Yifan]], [[Shen Yang]] ha [[Huang Qian]], en [[Yekaterinbourg]] ([[Rusia]]) e [[2007]]. Dont a reas ar maout gante. Ruan Lufei a c'hoarie ouzh an deirvet tablezenn. Gant un disoc'h a 6/7 e tapas ur vedalenn argant.<br/> == Div bartienn == * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1470614 Tatiana Kosintseva a-enep da Ruan Lufei] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1470605 Ruan Lufei a-enep d' Ekaterina Kovalevskaya] {{EloChart|Q8602611}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8602727 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51564 He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Ruan Lifei}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 7610pn9x3vig4acuf7m97vw7xdppart 0 34072 2189363 2189095 2026-04-28T14:44:00Z Melbreizh44 91233 geographiezh, istor ha tud brudet liammet gant ar gumun 2189363 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gen | anvYezh = Gènn | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Gennes-sur-Seiche | skeudenn = Gennes-sur-Seiche (35) Mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Gennes-sur-Seiches (Ille-et-Vilaine).svg | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] | etrekumuniezh = [[Gwitreg Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]] | kanton = [[Kanton Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breizh]] | maer = Henri Béguin | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 18.5 | hedred = -1.1225 | ledred = 47.9891666667 | uk = 100 | ubi = 58 | ubr = 104 }} '''Gen''' (''Gennes-sur-Seiche'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Argantred-ar-Genkiz]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == * Merkañ a ra kumun Marzoù Breizh an harz etre [[Breizh]] ha [[Broioù al Liger]]. * War lez ar [[Sec'h]] emañ ar gumun. == Istor == === [[Krennamzer]] === E fin an XIved kantved e oa Pierre henvoud [[Beltram Gwesklin]] aotrou Gen. Perc'hennan a rae maner ar Roberie. E 1299 e oa bet gweladennet ar gumun gant Egide eskob Roazhon .Ar mare-mañ e oa ur prioldi met n'en doa ket kavet na arouez religiel na person setu perak e oa divizet unanaat ar gumun gant [[Brielloù]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 57 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=41067 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref> ; unan anezhe a varvas en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]], soudard er [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5998208 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=41067 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Gennes-sur-Seiche_(35)_Église_1.jpg|An iliz katolik. Gennes-La_Motte.jpeg|Ar c'hastell. </gallery> * Iliz katolik Sant-Sulpis, {{XVIvet kantved}}-{{XVIIvet kantved}}, adkempennet en {{XIXvet kantved}} gant [[Arthur Regnault]]. * Kastell ''La Motte'', {{XVIvet kantved}}-{{XVIIvet kantved}}-{{XVIIIvet kantved}}. * Monumant ar re varv e-kreiz ar vered, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=41067 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=10294 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs 1962-2012 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1000 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2019 |p1=843 |p2=887 |p3=789 |p4=758 |p5=742 |p6=740 |p7=775 |p8=847 |p9=946 |mammenn=EBSSA |bl10=2023|p10=938}} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{Dilennad |Deroù=Bloaz VIII |Penn= |Anv=Pierre Gastinel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1808 |Penn= |Anv=Pierre Mouezy |Strollad= |Karg=Mab-kaer Pierre Gastinel}} {{Dilennad |Deroù=1820 |Penn= |Anv=Julien Julliot |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1833 |Penn= |Anv=Pierre Bertin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1840 |Penn= |Anv=Jean Gastinel |Strollad= |Karg=Mab Pierre Gastinel}} {{Dilennad |Deroù=1852 |Penn= |Anv=François Duclos |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1855 |Penn= |Anv=René Lebreton |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1862 |Penn= |Anv=Pierre Bertin |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1875 |Penn= |Anv=Henri Besneux |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1897 |Penn= |Anv=Jules Bertin |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1907 |Penn= |Anv=Julien Ricard |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1919 |Penn= |Anv=Arsène Gastinel |Strollad= |Karg=Mab-bihan Jean Gastinel}} {{Dilennad |Deroù=1928 |Penn= |Anv=Henri Faucheux |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1947 |Penn= |Anv=Paul Poirier |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=1977 |Penn= |Anv=Léonie Perrier |Strollad= |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=2001 |Penn=Mae 2020 |Anv=Yves Hisope |Strollad= |Karg=}} {{DilennadBremañ |Deroù=Mae 2020 |Anv=Henri Beguin |Strollad= |Karg=}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud brudet liammet gant ar gumun == * Abad Jean Chaupitre beleg ha homeopat oa bet ganet e Gen e 1859 ha marvet e Naples e 1934. Interet eo en e gumun genidig. Ouzh e vez eo skrivet " Lakaat a reas holl e galon beleg hag e skiantoù medesin o aesaat da vizerioù ar mab-den a zeue dezhañ eus pep tu." Takennoù abad Chaupitre oa bet krouet gantañ . Red oa dezhañ kuitat bro-C'hall abalamour da glemmoù medisined hag apotikerien zo. * [[Jean-Baptiste de Gennes]] (1656-1702) - Ofiser er morlu gall, ergerzhour ha melestrour an trevadennoù gall. == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] aetkw1gdyx32woulf955w3mrgrad23s 0 36232 2189365 1996866 2026-04-28T15:13:15Z Marklinklaters 27450 2189365 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sodoma 004.jpg|thumb|upright 1.8|''Il ratto delle Sabine'' (Skrapadeg ar [[Sabinezed]]), 1506-1507]] [[Restr:St. Sebastian by Sodoma.jpg|thumb|upright 1.2|''[[Sant Sebastian]]'', [[1525]]]] [[Restr:Sodoma 001b.jpg|thumb|upright 1.2|''[[Ar Parkezed]]'', pe ''[[Merc'hed an Tonkadur]]'', ~1525]] '''Giovanni Antonio Bazzi''', lesanvet '''Il Sodoma''' ([[Vercelli]], [[1477]] – [[Siena]], [[15 C'hwevrer]] [[1549]]), a oa ul livour [[italia]]n.<br> Tapet en doa e lesanv dre ma plije dezhañ ar baotred yaouank, hervez [[Giorgio Vasari]], evel [[Caravaggio]] ha [[Benvenuto Cellini]] ha forzhig arzourien arall en e amzer. Kement-se ne viras ket outañ da zimeziñ. Diskibl e oa da [[Martino Spanzotti]]. Kemer a reas an dorn war-lerc'h [[Luca Signorelli|Signorelli]] e kloastr ''Monte Oliveto Maggiore''. E [[1512]] edo o labourat er [[Villa Farnesina]] e [[Roma]]. Goude ez eas da Siena da chom, hag eno e echuas e vuhez livour, oc'h ober war-dro murlivadurioù, ma weler ennañ unan eus mistri veur ar skol sienat. Ne oa ket un tresour eus ar c'hentañ troc'h, met mestroniañ al lusk hag al liv a rae, ma c'haller e dostaat, er c'heñver-se da vihanañ, ouzh [[Leonardo da Vinci]] evit a sell al livañ merc'hed, koantik, ha parfet. E ziskibl wellañ e oa [[Le Riccio]], a zimezas gant e verc'h Faustina. ==Oberennoù brudetañ== *''Pennadoù eus Buhez Santez Katell, '' (1526), iliz-veur Sant Dominig, Siena *'' Pennadoù eus Buhez ar Werc'hez '', (1536-1538), ti-pediñ Sant Bernez, Siena, graet a-gevret gant [[Girolamo del Pacchia|Pacchia]] ha [[Domenico di Pace Baccafumi|Beccafumi]] *'' Diskenn eus ar Groaz '' (1513), iliz Sant Frañsez, Siena *''Marv Lucrezia'' (1513) *''Krist ar golonenn'', Pinacoteca Nazionale, Siena *''Aberzh Abraham'', iliz-veur, [[Pisa]]. ==Pennad kar== * Kaoz eus Il Sodoma zo e-barzh ''[[Le Vite]]'' gant [[Giorgio Vasari]]. == Liammoù diavaez == * [http://www.artcyclopedia.com/artists/sodoma_il.html Il Sodoma e-barzh Artcyclopedia] {{Commonscat|Sodoma}} [[Rummad:Livourien italian ar XVIvet kantved]] [[Rummad:heñvelrevelezh]] ba1t0ymfkg3jdcxoxtch1ipfrt8ykv7 0 38224 2189354 2106460 2026-04-28T12:56:25Z ~2026-25864-13 91236 /* Istor ar benveg */ ouzhpennet un esaouenn 2189354 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''pib-ilin''' a oa bet krouet da-heul lezennoù bet savet gant ar [[Saozon]] a-enep [[Iwerzhon]]iz. Savet e oa c'hoant dezho da skarzhañ, da vreinañ ar [[binioù bras]]. Evel-se o doa divizet difenn c'hwezhañ e-barzh ur benveg sonerezh, hag ouzhpenn da se o doa difennet seniñ er sav. Neuze o doa divizet Iwerzhoniz krouiñ ar benveg-se. ==Istor ar benveg== Alies e veze lakaet ar biniaouer a-gostez. Anat eo, dre liesegezh ar benveg, perak ez eo bet lesanvet « ograou iwerzhonat ». Ur benveg a orin brezelek e oa, a denne d'ur binioù c'hwezhet dre ar genoù. Ledet eo bet dre [[Europa (kevandir)|Europa]] ha testeniet en Iwerzhon, adalek an {{IXvet kantved}}. Dre ma oa un arouez soudardel ez eas diwar-wel er {{XVIIvet kantved}} gant aloubidigezh ar Saozon. Distreiñ a reas gant e stumm orin e penn-kentañ an {{XIXvet kantved}}. E keit-se, war-dro fin ar XVII{{vet}}d ha penn-kentañ an {{XVIIIvet kantved}} en em zamgemmas ar binioù evit dont da vezañ ar pib-ilin, ur benveg dre c'hwezhiñ kaset en-dro gant an ilin ([[iwerzhoneg]] : ''uillin'', tro-c'henidik ''uilleann'', "eus an [[ilin]]") ; ''union pipes'' e oa e anv kentañ, sur a-walc'h abalamour ma son ar reizher tenor, an hini kentañ bet ouzhpennet d'ar benveg (un tamm a-raok [[1790]]), a-unson gant al [[levriad]] (''chanter'' e [[saozneg]]) ha n'eo ket abalamour da unvaniezh Iwerzhon gant Bro-Saoz e [[1800]], un displegadenn dre zichañs kontet betek re. Ar reizherioù all zo bet ouzhpennet e-kerzh an XIX{{vet}} kantved, ha [[W.H. Grattan Flood]] a ijinas e-kerzh e studi an anv ''uilleann pipes'' ("pib-ilin"), o krediñ evel-se adkavout an anv gwirion. ==Ar mont en-dro== Daou eizhved zo el levriad. Lod eus levriadoù ar pib-ilin a c'hell kaout betek 7 pe 8 alc'hwez evit seniñ hanter-donioù, ha peurvuiañ int kendoniet e Re (''D concert set'') pe a-wechoù e Do, Do#, Si, ha raloc'h e La (''flat set''). Al levriad a c'hell bezañ savet gant un alc'hwez anvet ''stop key'' a dalvez da stankañ an aer ha herzel outañ da dremen evit paouez ar son ha gellout kendoniañ ar c'hornioù-boud hep kaout son al levriad. Ar pib-ilin eo ar binioù nemetañ, gant ar [[small pipes]], ma c'heller paouez son al levriad. Gant ar biniawoù all e vez sonet un ton (war al levriad) gant ar c'hornioù-boud hep gellet paouez ar son. [[Restr:bellows1.jpg|thumb|Megin ur pib-ilin]] An aer a ya war-zu ar sac'h zo kaset gant sikour ur [[megin|vegin]], staget war an [[dargreiz]] ha war ar gigenn-daoubenn. Fiñv ar vrec'h hag an ilin a gas aer d'ar vegin. Peurvuiañ e vez savet ar piboù-ilin gant tri c'horn-boud, toniet o-zri war un eizhved disheñvel, ar pezh a seblant dreistordinal peogwir e vez toniet peurvuiañ war ar bempenn hag an eizhved evit ar binioù boas. Bez' ez eus ivez binvioù savet gant pevar c'horn-boud, met an dra-se a chom ral a-walc'h. An oberour [[Alain Froment]] en deus savet binvioù gant ur c'horn-boud toniet war ar bempenn met deuet eo an ardremañs-se da vezañ implijet alies a-walc'h. Evit gellet en ober ec'h implij ar soner alc'hwezioù staliet war ar c'horn-boud o labour stankañ an aer kaset d'ar c'horn-boud, hag a-hend-all e laka anezhañ war e c'hlin gant al levriad en ur stankañ an holl doulloù aer a baouez ar son er mod-se. E-kichen ar c'hornioù-boud emañ ar [[reizher]]ioù, e-giz ul levriad gant alc'hwezioù, hag a vez implijet da heuliañ an ton pe da gendoniañ, pe e-unan, pe gant al lusk. An alc'hwezioù-se a vez kaset en-dro gant [[arzorn]] ar soner ; an niver ar reizherioù a c'hell bezañ etre unan ha pemp anezho. Ret eo teurel pled er sonerezh hengounel iwerzhonat d'an hañvaledigezh a zo etre ar ''[[fiddle]]'' ([[biolin]]) hag ar pib-ilin e-keñver doare da son (da skouer doare seniñ [[Kevin Burke]] ha [[Paddy Keenan]] e-barzh [[The Bothy Band]]). Ar soner pib-ilin a son ar memes notennoù hag ar ''fiddler'' gant e gerdin, an daou o seniñ a-unson. == Ar stummoù diseurt == Alies e vez gwelet piboù-ilin diglok, peurliesañ en abeg d’ar priz pe da zizampartiz ar soner(ez). Reizherezh ar c'hornioù-boud, ar reizherioù hag al levriad zo diaes da ober. Ouzhpenn evit a sell ouzh ar priz, e vez ret kontañ 1&nbsp;500 € evit ur ''practice set'', div wech muioc'h evit un ''half set'' ha teir gwech muioc'h evit ur ''full set''. ;''Practice set'' [[Restr:Uilleann pipes-practice set.jpg|thumb|Practice Set]] '''Practice set''' ("benveg-deskiñ") a vez graet eus ar benveg hep korn-boud na reizher ebet. C'hoarvezout a ra eus elfennoù diazez ar pib-ilin hepken : ul levriad, ur sac'h hag ur vegin. ;''Half set'' An '''half set''' a c'hoarvez eus ar memes elfennoù hag ar ''practice set'' met gant kornoù-boud ouzhpenn. N'eus reizher ebet. ;''Full set'' Ar benveg klok eo ar ''full set''. ==Sonerien vrudet== {| |- valign="top" | *[[Alan Kloatr]] *[[Brian MacNamara]] *[[David Power (soner)|David Power]] *[[Davy Spillane]] *[[Eric Rigler]] | *[[Gay McKeon]] *[[Jimmy O'Brien Moran]] *[[Konogan an Habask]] *[[Leo Rowsome]] *[[Liam O'Flynn]] | *[[Loig Bléjean]] *[[Marc Polier]] *[[Michael Cooney]] *[[Mick Coyne]] *[[Mick O'Brien]] | *[[Paddy Keenan]] *[[Paddy Moloney]] *[https://web.archive.org/web/20070817100850/http://loz-production.com/patrick_molard/deliou.htm Patrick Molard] *[[Ronan Browne]] *[[Ronan Le Bars]] | *[[Seamus Ennis]] *[[Sylvain Barou]] *[[Tommy Keane]] *[[Willie Clancy]] *[[Yoann an Nedeleg]]|} |} ==Farderien (luderien)== {| |- valign="top" | *[[Alain Froment]] *[[Alan Ginsberg]] *[[Andreas Rogge]] | *[[Brendan Ring]] *[[Brian Howard]] *[[Bruce Childress]] | *[[Dave Williams]] *[[Davy Spillane]] *[[Jean-Yves Péran]] | *[[Seth Gallagher]] *[[Tanguy et Lysie Anne Allain]] |} ==Liammoù diavaez== * {{br}}[https://web.archive.org/web/20190819133956/http://www.kaouenn.net/sellout/bd4bdbdf0a3cbcfa7eaa5fa4a0c1a6c8 Neven Sébille-Kernaoudour, soner pib-ilin] * {{en}} [http://www.pipers.ie/ Kevredigezh sonerien vinioù-ilin Iwerzhon Na Píobairí Uilleann ("ar sonerien binioù-ilin")] * {{en}} [http://www.uilleannobsession.com/faq.html ''Uilleann Obsession'', gant kalz a ditouroù, skeudennoù hag all] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20160303193832/http://www.tinwhistletunes.com/clipssnip/uilleann.html Enrolladennoù sonerien] * {{en}} [http://www.wfg.woodwind.org/uilleann/ taolennoù notennoù] * {{en}} [http://www.armaghpipers.com Kleub sonerien vinioù Armagh] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080613051347/http://www.uilleann.org/ Kleub sonerien vinioù Salt Lake] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080513083829/http://www.pipeshow.net/uilleann-pipes.htm Poltriji piboù-ilin] * {{pt}} [http://www.gaitadefoles.net/gaitadefoles/uilleann.htm Uilleann Pipe ou Phìob Uilleann (Pennad war ar pib-ilin)] [[Rummad:Pib-ilin]] [[Rummad:Biniawoù]] n5mqyi3ksc71rahjbdtb3vlhvv2p29g 0 45404 2189433 2103723 2026-04-29T11:46:31Z Kestenn 14086 2189433 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:To the End by William Gilbert Gaul.jpg|thumb|To the End ([[Brezhoneg]]: Betek penn) ur sell gant [[Gilbert William Gaul]] war [[Brezel_diabarzh_Stadoù-Unanet_Amerika|Brezel diabarzh Amerika]]]] Ur '''brezel diabarzh''' (pe enbrezel, pe brezel bro) a zo ur bec'h milourel a eneb, e-barzh ur [[riez]] ul [[lu reizh]] ouzh bagadoù armet, pe bagadoù armet etrezo hag eo re vras e vent da vezañ anvet un [[emsavadeg]]. Da vezañ galvet ur brezel e tle ar bec'h tizhout un derez bras a-walc'h a builhentez ha padout war un dermen hir a amzer. An dra-se a ro tro da zisheñvelañ ur brezel diabarzh diouzh trubuilhoù diabarzh a c'hell enderc'h oberioù a feulster damm heñvel met na c'hell ket bezañ anvet ur bec'h milourel - un emsavadeg evit skouer, pe ur stourm etre kabalioù. Ar fed e c'hoarvez ar brezel diabarzh e-barzh ur riez kentoc'h estreget div riez e zisheñvela diouzh ar brezel etrevroadel a eneb luioù div riez d'an nebeutañ. Hervez ar [[Correlates of War]] e anver ur bec'h ur brezel diabarzh pan eus muioc'h eget 1000 den lazhet pep bloaz. Un darn vihan eus ar milionoù a dud bet lazhet e-pad [[Brezel diabarzh Kambodia]] pe [[Eil Brezel Diabarzh Soudan]] eo met an arouez-varn a lez a-gostez bec'hioù evel an [[Trubuilhoù Norzhiwerzhon|Trubuilhoù e Iwerzhon an Norzh]]. Gallout a ra ur brezel diabarzh kaout meur a abeg. == Doareoù brezelioù diabarzh == === Brezel evit an dizalc'hidigezh === Ma'z eo e bal krouiñ ur riez nevez pe frankizañ un dachenn deus an dalc'h estren pe deus dalc'h ur Stad gwelet evel hep diazez gwirion war un douar, e vez anvet alies ur [[brezel-dizalc'hidigezh]] pe [[brezel didrevadenniñ]] ([[Brezel_diabarzh_Stadoù-Unanet_Amerika|Brezel diabarzh Amerika]], [[kentañ brezel Indez-Sina]]). === Brezel diabarzh politikel === Ur brezel awenet gant abegoù politikel, daou du a vez o sevel en ur gevredigezh betek mont etrezek ar feulster ([[Brezel diabarzh Rusia]] 1917-1922, [[Brezel Spagn]] 1936-1939, [[Brezel diabarzh Sina]] (1927-1945), [[Brezel Korea]] 1950-1953 da skouer). === Brezel diabarzh relijiel === Ur brezel diabarzh awenet gant abegoù relijiel, pe er memes relijion etre luskadoù disheñvel ([[Islam_chiit|Chiited]] ha [[Islam_sunnit|Sunnited]] da skouer) pe etre relijionoù disheñvel ([[Katoligiezh|Katoliked]] ha [[Protestantiezh|protestanted]], [[Boudaegezh|boudisted]] ha [[Islam|muzulmaned]] da skouer) === Brezel diabarzh gouennel === Ur brezel diabarzh awenet gant an diforc'hioù gouennel (Rwanda etre [[Hutu]] ha [[Tutsi]],). Arabat eo kemmeskañ gant ur [[gouennlazh]] rak ar brezel diabarzh gouennel n'eo ket dre ret ur c'hoant da lazhadegañ an holl dud a ya d'ober ar strollad gwelet evel enep. == Brezelioù diabarzh en {{XXIvet}}kantved == * [[Brezel diabarzh Siria]] (2011-bremañ) * [[Brezel diabarzh Yemen (2014-bremañ)]] == Daveoù == * Ali, Taisier Mohamed Ahmed and Robert O. Matthews, eds. ''Civil Wars in Africa: roots and resolution'' (1999), 322 pages * Mats Berdal and David M. Malone, ''Greed and Grievance: Economic Agendas in Civil Wars'' (Lynne Rienner, 2000). * Paul Collier, ''Breaking the Conflict Trap: civil war and development policy'' World Bank (2003) - 320 pages * Stathis Kalyvas, "'New' and 'Old' Civil Wars: A Valid Distinction?" ''World Politics'' 54, no. 1 (2001): 99-118. * David Lake and Donald Rothchild, eds. ''The International Spread of Ethnic Conflict: Fear, Diffusion, and Escalation'' (Princeton University Press, 1996). * Roy Licklider, "The Consequences of Negotiated Settlements in Civil Wars, 1945--1993," ''American Political Science Review'' 89, no. 3 (summer 1995): pp 681-690. * Andrew Mack, "Civil War: Academic Research and the Policy Community," ''Journal of Peace Research'' 39, no. 5 (2002): pp. 515-525. * David M. Malone and Mats R. Berdal. ''Greed and Grievance: economic agendas in civil wars'' (2000), 251 pages * David T. Mason and Patrick 3. Fett, "How Civil Wars End: A Rational Choice Approach," ''Journal of Conflict Resolution'' 40, no. 4 (fall 1996): 546-568. * Patrick M. Regan. ''Civil Wars and Foreign Powers: Outside Intervention in Intrastate Conflict'' (2000) 172 pages * Stephen John et al, eds. ''Ending Civil Wars: The Implementation of Peace Agreements'' (2002), 729 pages * Monica Duffy Toft, ''The Geography of Ethnic Violence: Identity, Interests, and the Indivisibility of Territory'' (Princeton NJ: Princeton University Press, 2003). ISBN 0-691-12383-7. * Barbara F. Walter, ''Committing to Peace: The Successful Settlement of Civil Wars'' (Princeton University Press, 2002), * Elisabeth Jean Wood; "Civil Wars: What We Don't Know," ''Global Governance,'' Vol. 9, 2003 pp 247+ [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5001933657 online version] == Liamoù diavaez == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4902708.stm What makes a civil war?] * [https://web.archive.org/web/20180323110045/http://www.wars-of-the-roses.com/ The Wars of the Roses] Information about the English civil war fought between 1455 and 1487. * [http://www.raf.mod.uk/downloads/doctrine/01.pdf Royal Air Force Doctrine - The Nature of War and Armed Conflict] * [http://repositories.cdlib.org/imbs/socdyn/wp/wp6/ Secular Cycles and Millennial Trends] [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Brezeloniezh]] ggcefze7y8vi7goe9uphx9jb1djre01 0 51604 2189415 2011385 2026-04-29T10:00:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189415 wikitext text/x-wiki {{Infobox Departamant gall | anv = Isère | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = | skeudenn = Isère-Position.svg | alc'hwez = | ardamezioù = Blason département fr Isère.svg | logo = | bro = | rannvro = [[Rhône-Alpes]] | prefeti = [[Grenoble]] | isprefetioù = [[La Tour-du-Pin]]<br />[[Vienne (Isère)|Vienne]] | prezidant = Jean-Pierre Barbier ([[UMP]]) | prefed = Lionel Beffre | ebbsa = 38 | kod2 = FR-38 | kod3 = FR714 | anvAnnezidi = | hedred = 05/30/E | ledred = 45/20/N | gorread = 7431 | arondisamant = 3 | pastell-vro = 10 | kanton = 29 | etrekumuniezh = 19 | kumun = 521 }} An '''Isère''' ('''Isera''' en [[arpitaneg]]; '''Isèra''' en [[okitaneg]]) zo un [[departamant gall|departamant]] krouet e 1790, e gevred [[Bro-C'hall]], en [[Alpoù]], ha roet dezhañ anv ar stêr [[Isère (stêr)|Isère]] a dremen drezañ. [[Grenoble]] eo ar penn-kêr anezhañ, hag an 38 an niverenn roet dezhañ. Diwar un tamm eus [[Daofinez]] eo savet. Al lodenn [[su]]añ (war-dro 14% eus an hollad) a zo en [[Okitania]], ar peurrest a zo en [[Arpitania]]. == Arondisamantoù an Isère == * [[Arondisamant Grenoble|Grenoble]] * [[Arondisamant La Tour-du-Pin|La Tour-du-Pin]] * [[Arondisamant Vienne|Vienne]] ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Isère}} * [http://www.isere.fr/ Lec'hienn ar C'huzul-departamant] * [https://web.archive.org/web/20051226094904/http://www.isere.pref.gouv.fr/ Lec'hienn ar stad c'hall en departamant] == Daveoù ha notennoù == <references/> {{Departamantoù Frañs}} [[Rummad:Departamantoù Auvergne-Rhône-Alpes]] [[Rummad:Isère|*]] pf76gsmwfo0p7b7mxqi6u4mn50h4vyc 0 55862 2189419 2150900 2026-04-29T10:13:57Z Dakbzh 58931 + Nev. , astenn ha kempenn. 2189419 wikitext text/x-wiki ''Shen'' eo an anv-tiegezh.''<br/> [[Skeudenn:Shen Yang chess.jpg|right|180px|Shen Yang e miz Gouere 2007.]] '''Shen Yang''' (e [[sinaeg]]: 沈 阳 ) a zo bet ganet d'an [[23 Genver|23 a viz Genver]] [[1989]] e [[Nanjing]] ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) abaoe 2006, [[Mestr-meur etrebroadel an echedoù|Mestr-meur]] abaoe 2013.<br/> 2 383 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 358 he renk ''Fonnapl'' ha 2 331 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 479 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Gwengolo 2016.<br/> == Kevezadegoù == E 2001, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank (Maouezi) dindan 12 vloaz e [[Spagn]].<br/>E 2006, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank en [[Yerevan]], en [[Armenia]].<br/>E 2006, c'hoari a reas e skipailh broadel [[Sina]] en Olimpiadoù [[Echedoù]] e [[Torino]] ([[Italia]]). Teirvet e voe he skipailh.<br/>E 2007, c'hoari a reas e skipailh broadel Maouezi [[Sina]] en [[Yekaterinbourg]] ([[Rusia]]). Trec'h e voe he skipailh.<br/> {{EloChart|Q8603162}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8603162 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=87959 He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Shen Yang}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1989]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 6arq6g5068ly545o44uf5lyrag6rye3 2189424 2189419 2026-04-29T11:10:59Z Dakbzh 58931 2189424 wikitext text/x-wiki ''Shen'' eo an anv-tiegezh.''<br/> [[Skeudenn:Shen Yang chess.jpg|right|180px|Shen Yang e miz Gouere 2007.]] '''Shen Yang''' (e [[sinaeg]]: 沈 阳 ) a zo bet ganet d'an [[23 Genver|23 a viz Genver]] [[1989]] e [[Nanjing]] ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) abaoe 2006, [[Mestr-meur etrebroadel an echedoù|Mestr-meur]] abaoe 2013.<br/> 2 383 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 358 he renk ''Fonnapl'' ha 2 331 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 479 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Gwengolo 2016.<br/> == Kevezadegoù == E 2001, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank (Maouezi) dindan 12 vloaz e [[Spagn]].<br/>E 2006, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank en [[Yerevan]], en [[Armenia]].<br/>E 2006, c'hoari a reas e skipailh broadel [[Sina]] en Olimpiadoù [[Echedoù]] e [[Torino]] ([[Italia]]). Teirvet e voe he skipailh.<br/>E 2007, c'hoari a reas e skipailh broadel Maouezi [[Sina]] en [[Yekaterinbourg]] ([[Rusia]]). Trec'h e voe he skipailh.<br/> {{EloChart|Q8603162}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8603162 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=87959 He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Shen Yang}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1989]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 59fvb7p0g4qs15lg1j5qg22gwernugk 2189426 2189424 2026-04-29T11:24:20Z Dakbzh 58931 + Astenn ha kempenn. 2189426 wikitext text/x-wiki ''Shen'' eo an anv-tiegezh.''<br/> [[Skeudenn:Shen Yang chess.jpg|right|150px|Shen Yang e miz Gouere 2007.]] '''Shen Yang''' (e [[sinaeg]]: 沈 阳 ) a zo bet ganet d'an [[23 Genver|23 a viz Genver]] [[1989]] e [[Nanjing]] ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestr etrebroadel eo (IM) abaoe 2013, Mestrez-veur etrebroadel (WGM) eo abaoe 2006, Gourdoner FIDE abaoe 2018, Tredeog Broadel eo abaoe 2019<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 383 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 358 he renk ''Fonnapl'' ha 2 331 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 479 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Gwengolo 2016.<br/> == Kevezadegoù == E 2001, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank (Maouezi) dindan 12 vloaz e [[Spagn]].<br/>E 2006, trec'h e voe e Kampionad Bedel ar Re Yaouank en [[Yerevan]], en [[Armenia]].<br/>E 2006, c'hoari a reas e skipailh broadel [[Sina]] en Olimpiadoù [[Echedoù]] e [[Torino]] ([[Italia]]). Teirvet e voe he skipailh.<br/>E 2007, c'hoari a reas e skipailh broadel Maouezi [[Sina]] en [[Yekaterinbourg]] ([[Rusia]]). Trec'h e voe he skipailh.<br/> {{EloChart|Q8603162}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8603162 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=87959 He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Shen Yang}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1989]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] mofta8l6k9z7pauncqbtlrchnbtelte 0 55955 2189375 2150796 2026-04-28T17:48:02Z Dakbzh 58931 + Nev. , astenn ha kempenn. 2189375 wikitext text/x-wiki ''Gong'' eo an anv-tiegezh.<br/>'''Gong Qianyun''' (e [[sinaeg]]: 龚倩云 ) a zo bet ganet d'an [[11 Meurzh|11 a viz Meurzh]] [[1985]] e [[Lechang]], [[Shaoguan]], [[Guangdong]] ([[Sina]])<ref>{{zh}}[https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm 中国国际象棋运动员等级分数据库<!-- Bot generated title -->]</ref>.<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2018, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2006, Gourdoner FIDE eo abaoe 2012<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed.<br/>2 198 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 124 he renk ''Fonnapl'' ha 2 209 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 374 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Here 2005.<br/> E miz [[Here]] 1997, pedervet e voe e Kampionad [[Echedoù]] [[Sina]]<ref>{{en}}[https://archive.is/20120723074538/www.chessbase.com/newsprint.asp?newsid=42 ChessBase.com - Chess News - Chinese National Championship 2001<!-- Bot generated title -->]</ref>.<br/> C'hoari a reas ouzh an dablezenn 4 e skipailh [[Sina]], maouezi hepken ennañ, [[Sina]] e [[Beersheba]] ([[Israel]]) e 2005<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/playerst/g6m8yumc.html OlimpBase :: World Men's Team Chess Championship :: Gong Qianyun<!-- Bot generated title -->]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2718 ChessBase.com - Chess News - Russia leads in the World Team Championships<!-- Bot generated title -->]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2724 ChessBase.com - Chess News - WCTC – China still in the lead<!-- Bot generated title -->]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2721 ChessBase.com - Chess News - World Team Championships – the Chinese are coming<!-- Bot generated title -->]</ref>. Unnek gwezh e voe trec'h e [[Kampionad singapourat an echedoù|Kampionad singapourat ar maouezi]]. {{EloChart|Q8602425}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51566 He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Gong Qianyun}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] h8b80ghov8ag5sclj346dlxuied9oyb 2189376 2189375 2026-04-28T17:49:34Z Dakbzh 58931 2189376 wikitext text/x-wiki ''Gong'' eo an anv-tiegezh.<br/>'''Gong Qianyun''' (e [[sinaeg]]: 龚倩云 ) a zo bet ganet d'an [[11 Meurzh|11 a viz Meurzh]] [[1985]] e [[Lechang]], [[Shaoguan]], [[Guangdong]] ([[Sina]])<ref>{{zh}}[https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm 中国国际象棋运动员等级分数据库<!-- Bot generated title -->]</ref>.<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2018, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2006, Gourdoner FIDE eo abaoe 2012<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed.<br/>2 198 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 124 he renk ''Fonnapl'' ha 2 209 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 381 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz C'hwevrer 2019.<br/>E miz [[Here]] 1997, pedervet e voe e Kampionad [[Echedoù]] [[Sina]]<ref>{{en}}[https://archive.is/20120723074538/www.chessbase.com/newsprint.asp?newsid=42 ChessBase.com - Chess News - Chinese National Championship 2001<!-- Bot generated title -->]</ref>.<br/>C'hoari a reas ouzh an dablezenn 4 e skipailh [[Sina]], maouezi hepken ennañ, [[Sina]] e [[Beersheba]] ([[Israel]]) e 2005<ref>{{en}}[http://www.olimpbase.org/playerst/g6m8yumc.html OlimpBase :: World Men's Team Chess Championship :: Gong Qianyun<!-- Bot generated title -->]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2718 ChessBase.com - Chess News - Russia leads in the World Team Championships<!-- Bot generated title -->]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2724 ChessBase.com - Chess News - WCTC – China still in the lead<!-- Bot generated title -->]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=2721 ChessBase.com - Chess News - World Team Championships – the Chinese are coming<!-- Bot generated title -->]</ref>. Unnek gwezh e voe trec'h e [[Kampionad singapourat an echedoù|Kampionad singapourat ar maouezi]]. {{EloChart|Q8602425}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602425 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51566 He c'hoari e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Gong Qianyun}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 5y77vpbvb7dva7v0ugfrun7gr3kh2pt 0 55989 2189377 2150815 2026-04-28T18:17:31Z Dakbzh 58931 + Keempennig. 2189377 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} ''Gu'' eo an anv-tiegezh. '''Gu Xiaobing''' (e [[sinaeg]]: 谷笑冰 )<ref>[https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm 中国国际象棋运动员等级分数据库<!-- Bot generated title -->]</ref> a zo bet ganet d'an [[11 Gouere|12 a viz Gouere]] [[1985]] e [[Xinghua]], [[Taizhou, Jiangsu|Taizhou]], [[Jiangsu]] ([[Sina]]). Ur c'hoarierez [[echedoù]] eo. Adalek Genver 2004 betek Genver 2005 edo e-mesk an 20 gwellañ c’hoarierez ag ar bed<ref>[https://web.archive.org/web/20100904143138/http://ratings.fide.com/top_files.phtml?id=8602611 Gu, Xiaobing CHN FIDE Top Chess Player<!-- Bot generated title -->]</ref>. Mestr-meur [[echedoù]] [[sina]]at abaoe 2003. Mestrez-veur (Maouezi) eo abaoe 2002, tizhet ganti he reoliadoù e:<ref>[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidetitles&view=appsdt&cat=2&per=2&aid=8602611]</ref> * miz Ebrel 2001: ''China Zonal 3.3 Tournament'' en [[Handan]], [[Hebei]]; disoc’h 5,5/9 * miz Eost 2001: ''World Junior Chess Championship'' e [[Peristeri]], Gres; disoc’h 9/13 * miz Gwengolo 2002: Kampionad [[Echedoù]] [[Sina]] e [[Qinhuangdao]], Hebei; disoc’h 5,5/10 2 336 edo he [[Renk Elo]] e miz [[Mae]] [[2009]], 2 336 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Genver 2006, 2 135 e oa e 2024. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE] * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51570 He c'hoari e Chessgames] * {{zh}} [http://blog.sina.com.cn/guxiaobing Blog '''Gu Xiaobing'''] {{DEFAULTSORT:Gu Xiaobing}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 9m0m1fuwlr47hdqav0ghu7jtqho2an7 2189378 2189377 2026-04-28T18:29:38Z Dakbzh 58931 + Astenn ha kempenn. 2189378 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} ''Gu'' eo an anv-tiegezh.<br/>'''Gu Xiaobing''' (e [[sinaeg]]: 谷笑冰 )<ref>{{zh}}[https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm 中国国际象棋运动员等级分数据库<!-- Bot generated title -->]</ref> a zo bet ganet d'an [[11 Gouere|12 a viz Gouere]] [[1985]] e [[Xinghua]], [[Taizhou, Jiangsu|Taizhou]], [[Jiangsu]] ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2003, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2002<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE]</ref>, tizhet ganti he reoliadoù e:<ref>{{en}}[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidetitles&view=appsdt&cat=2&per=2&aid=8602611 FIDE]</ref>: * miz Ebrel 2001: ''China Zonal 3.3 Tournament'' en [[Handan]], [[Hebei]]; disoc'h 5,5/9 * miz Eost 2001: ''World Junior Chess Championship'' e [[Peristeri]], [[Gres]]; disoc'h 9/13 * miz Gwengolo 2002: Kampionad [[Echedoù]] [[Sina]] e [[Qinhuangdao]], Hebei; disoc'h 5,5/10 .2 106 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 130 he renk ''Fonnapl'' ha 2 118 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>, 2 371 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Genver 2006.Adalek Genver 2004 betek Genver 2005 edo e-mesk an 20 gwellañ c’hoarierez ag ar bed<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20100904143138/http://ratings.fide.com/top_files.phtml?id=8602611 Gu, Xiaobing CHN FIDE Top Chess Player<!-- Bot generated title -->]</ref>. {{EloChart|Q8602611}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE] * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51570 He c'hoari e Chessgames] * {{zh}} [http://blog.sina.com.cn/guxiaobing Blog '''Gu Xiaobing'''] {{DEFAULTSORT:Gu Xiaobing}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 3r85rpirc7wcxbjc7cz5aae5gtimew3 2189379 2189378 2026-04-28T18:30:07Z Dakbzh 58931 2189379 wikitext text/x-wiki ''Gu'' eo an anv-tiegezh.<br/>'''Gu Xiaobing''' (e [[sinaeg]]: 谷笑冰 )<ref>{{zh}}[https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm 中国国际象棋运动员等级分数据库<!-- Bot generated title -->]</ref> a zo bet ganet d'an [[11 Gouere|12 a viz Gouere]] [[1985]] e [[Xinghua]], [[Taizhou, Jiangsu|Taizhou]], [[Jiangsu]] ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2003, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2002<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE]</ref>, tizhet ganti he reoliadoù e:<ref>{{en}}[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidetitles&view=appsdt&cat=2&per=2&aid=8602611 FIDE]</ref>: * miz Ebrel 2001: ''China Zonal 3.3 Tournament'' en [[Handan]], [[Hebei]]; disoc'h 5,5/9 * miz Eost 2001: ''World Junior Chess Championship'' e [[Peristeri]], [[Gres]]; disoc'h 9/13 * miz Gwengolo 2002: Kampionad [[Echedoù]] [[Sina]] e [[Qinhuangdao]], Hebei; disoc'h 5,5/10 .2 106 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 130 he renk ''Fonnapl'' ha 2 118 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>, 2 371 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Genver 2006.Adalek Genver 2004 betek Genver 2005 edo e-mesk an 20 gwellañ c’hoarierez ag ar bed<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20100904143138/http://ratings.fide.com/top_files.phtml?id=8602611 Gu, Xiaobing CHN FIDE Top Chess Player<!-- Bot generated title -->]</ref>. {{EloChart|Q8602611}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE] * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51570 He c'hoari e Chessgames] * {{zh}} [http://blog.sina.com.cn/guxiaobing Blog '''Gu Xiaobing'''] {{DEFAULTSORT:Gu Xiaobing}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 3y9h10dob1ko2gutimjlanb85nvp6sc 2189392 2189379 2026-04-28T20:31:12Z Dakbzh 58931 2189392 wikitext text/x-wiki ''Gu'' eo an anv-tiegezh.<br/>'''Gu Xiaobing''' (e [[sinaeg]]: 谷笑冰 )<ref>{{zh}}[https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm 中国国际象棋运动员等级分数据库<!-- Bot generated title -->]</ref> a zo bet ganet d'an [[11 Gouere|12 a viz Gouere]] [[1985]] e [[Xinghua]], [[Taizhou, Jiangsu|Taizhou]], [[Jiangsu]] ([[Sina]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[sina]]at eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2003, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2002<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE]</ref>, tizhet ganti he reoliadoù e:<ref>{{en}}[http://www.fide.com/index.php?option=com_fidetitles&view=appsdt&cat=2&per=2&aid=8602611 FIDE]</ref>: * miz Ebrel 2001: ''China Zonal 3.3 Tournament'' en [[Handan]], [[Hebei]]; disoc'h 5,5/9 * miz Eost 2001: ''World Junior Chess Championship'' e [[Peristeri]], [[Gres]]; disoc'h 9/13 * miz Gwengolo 2002: Kampionad [[Echedoù]] [[Sina]] e [[Qinhuangdao]], Hebei; disoc'h 5,5/10.<br/>2 106 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 130 he renk ''Fonnapl'' ha 2 118 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 371 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet tapet e miz Genver 2006.Adalek Genver 2004 betek Genver 2005 edo e-mesk an 20 gwellañ c’hoarierez ag ar bed<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20100904143138/http://ratings.fide.com/top_files.phtml?id=8602611 Gu, Xiaobing CHN FIDE Top Chess Player<!-- Bot generated title -->]</ref>. {{EloChart|Q8602611}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/8602611 He fichenn FIDE] * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=51570 He c'hoari e Chessgames] * {{zh}} [http://blog.sina.com.cn/guxiaobing Blog '''Gu Xiaobing'''] {{DEFAULTSORT:Gu Xiaobing}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 40nr0aoc4jvhf9on60s50yxlh8pneqk 0 65871 2189425 2187671 2026-04-29T11:13:45Z ~2026-26101-62 91260 ouzhpennet : kenembanner (2 levr) 2189425 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skrivagner | anv = | skeudenn = | ment = | alc'hwez = | anv mat = Christian Le Braz | anv pluenn = | obererezh = Danevellour, troer | deiziad ganet = 1949 | lec'h ganet = | deiziad marv = | lec'h marv = | yezh = [[brezhoneg]] | luskad = | rumm = danevelloù, romantoù evit ar re yaouank, troidigezhioù | enorioù = | oberennoù pennañ = * ''Spont'' (2008) * ''Kest'' (2009) *''Rebetiko'' ([[2012]]) *''Diskaner'' ([[2014]]) * ''Kroashent-tro'' (2020) * ''Moussa'' (2023) | traoù ouzhpenn = | sinadur = | ment sinadur = | lec'hienn = }} '''Kristian ar Braz''' (skrivet ivez '''Kristian Braz''') zo ur filmaozer breizhat, skrivagner ha troer, ganet e 1949 ha savet e [[Menez Are]]<ref>{{Fr}} ''[https://bed.bzh/br/poltredou-filmaozourien/kristian-ar-braz Kristian ar Braz]'', BED-BCD (lennet d'an 12/05/2025)</ref>. Bevet en deus en [[Alamagn]], e [[Bro-Skos]], e [[Gres (bro)|Hellas]] hag en [[Iwerzhon]]. Labouret en deus evit ar skingomz [[RCF Rivages]] e [[Brest]]. Levrioù zo bet skrivet gantañ evit ar vugale hag ar grennarded. Troet en deus romantoù ha pezhioù-c'hoari. Skrivet en deus danevelloù a zo bet embannet er gelaouenn [[Al Liamm]] (''Rebetiko'' en niverenn 394 ;''Diskaner'' en niverenn 406). Bet en deus bet Kristian ar Braz Priz [[2012]] danevelloù e brezhoneg Kêr Garaez evit ''Rebetiko'', e 2018 adarre evit ''Feunteun Santez Diboan'', hag e 2023 evit ''E Penn ar Wern.'' Embannet eo e filmoù war [https://vimeo.com/user5933539 Vimeo] [[kaouenn.net|k]] koulz ha war YouTube [https://www.youtube.com/results?search_query=krisbraz1]. Stummadurioù berr e brezhoneg a ra ivez gant ar gevredigezh [https://web.archive.org/web/20190120064929/http://www.blazproduktion.bzh/ Blaz Produktion] hag ober a ra war-dro ar webradio divyezhek [https://ribin.radiomenezare.infini.fr/ Radio Ribin - Mouezh an Are] ma kinnig ivez enrolladennoù testennoù lennegel. ==Oberennoù== ===Filmoù=== *''A-hed ar c’hantved'', [[Blaz Production|Blaz Produktion]], embannet gant [[TES]] (2007) (4 DVD, 5e30 a filmoù)[https://www.reseau-canope.fr/tes/subsites/sites/dastumad-enrolladennou/?diell=668] *''Ti Dédé e Bro ar sivi'', da welet e [[Kaouenn.net]] : [https://web.archive.org/web/20160306225846/http://www.kaouenn.net/?q=br%2Fnode%2F782]. *''Kudenn ebet'' *Hag ur bern reoù all, mui atersadennoù klok ''A-hed ar C'hantved'' : [https://vimeo.com/user5933539] ===Romantoù ha danevelloù=== *''Spont'', [[Keit Vimp Bev]], [[2008]], 46 p., ISBN 978-2-86824-108-5 ([[Priz ar Vugale]] 2009) *''Kest'', Keit Vimp Bev, [[2009]], 98 p., ISBN 978-2-86824-132-8 ([[Priz ar Yaouankiz]] 2010) *''Pelec'h emañ an Tad Nedeleg ?'', Keit Vimp Bev, 46 p., [[2014]], ISBN 978-2-86824-218-1. *''Rebetiko hag istorioù all'' (9 danevell), [[Al Liamm]], 2016, ISBN 978-2-7368-0117-5 ([[Priz Langleiz]]) *''Kest'' (aodiolevr gant testenn PDF da heul), Al Liamm, 2018 *''Park ar boudiged'', Keit Vimp Bev, 43 p., 2019 *''Ar gurunenn'', Keit Vimp Bev, 50 p., 2020 *''Kroashent-tro'' (danevelloù), Al Liamm, 2020 *''Moussa'' (danevelloù), Al Liamm, 2023 *''Arctic Pilgrim - War roudoù John Rae'' (romant), 200 p., Al Liamm, 2026 ===Troidigezhioù=== *e galleg : **Troidigezh romant [[Roparz Hemon]], ''Nenn Jani - A Brest au début du siècle'', [[Coop Breizh]], 1998, ISBN 978-2843460371. **''Irlande libre - Vers une paix durable'', gant [[Gerry Adams]], Éditions Apogée, 1996, ISBN 978-2-909275-71-0 **''Orangeman et autres histoires'', danevelloù gant Fred Johnston, [[Terre de brume]], 2010, ISBN 978-2-84362-438-4 *e brezhoneg : **Unan eus an dud o deus labouret da sevel ''CP mat da zeskiñ gant Pik-Pik'' eo (TES, 2002). **Distro (''Making it home''), pezh-c'hoari gant [[Gerry McDonnell]], embannet e [[2013]] gant [[Al Liamm]] gant ur CD. ISBN 978-2-7368-0096-3 **''A-ziwar Logod ha Tud'', gant [[John Steinbeck]]. [[Mouladurioù Hor Yezh]]. [[2013]] **''Chaokañ mizer'' (an Béal Bocht), gant [[Flann O'Brien]], embannet gant [[Mouladurioù Hor Yezh]], [[2014]], ISBN 978-2-86863-172-5. **''Tev ar gwad, tanav an dour'' (No great Mischief), gant [[Alistair MacLeod]], Al Liamm, 2015 **''Galv ar bed gouez'' (The Call of the Wild), gant [[Jack London]], Mouladurioù Hor Yezh, 2016 **''Paotr e valizenn'' (Boy with a Suitcase), pezh-c'hoari radio gant [[Mike Kenny]] evit [[Teatr Piba]], 2017 **''An diwaller er segaleg'' (The Catcher in the Rye), [[Jerome David Salinger|J. D. Salinger]], Al Liamm, 2018 **''Merc'hed war-dro'' (Amongst Women), [[John MacGahern]], Al Liamm, 2019 **''War an hent'' (On the Road), gant [[Jack Kerouac]], Al Liamm, 2021 **''Dremmwel amspis'' (Ungefähre Landschaft), [[Peter Stamm]], Al Liamm 2023 **''Ar spier a zistroe eus ar yenijenn'' (The Spy who came in From the Cold), [[John le Carré|John Le Carré]], Mouladurioù Hor Yezh, 2023 **''Skrapet'' (Kidnapped) gant [[Robert Louis Stevenson|R.L. Stevenson]], Mouladurioù Hor Yezh, 2025 === '''Kenembanner''' === ====== . Gwalarn, antologiezh danevelloù, Al Liamm 2025 ====== ====== . Eost, antologiezh danevelloù a vremañ, Goater, 2026 ====== == Daveennoù == {{Daveoù}}{{DEFAULTSORT:Braz, Kristian ar}} [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] [[Rummad:Troourien c'hallek]] [[Rummad:Bodad Treiñ lennegel an OPaB]] [[Rummad:Priz Langleiz]] 8mhf7d7kkt9k4x8ez8loiyqxjtt7ymq 0 67721 2189413 2189307 2026-04-29T09:55:38Z Arko 540 kempenn 2189413 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} [[Restr:Pi y margall.jpg|thumb|[[Francesc Pi i Margall]], kentañ prezidant Republik Spagn]] '''Pi''' zo : * anv [[brezhonek]] daouzek [[pab]] (''[[Pius]]'' en [[latin]], ''[[Pio]]'' en [[italianeg]]) : [[Pi Iañ|Pi I{{añ}}]], [[Pi II]], [[Pi III]], [[Pi IV]], [[Pi V]], [[Pi VI]], [[‎Pi VII]], [[Pi VIII]], [[‎Pi IX]], [[Pi X]], [[‎Pi XI]] ha [[Pi XII]] * al [[lizherenn]] [[gresianek|c'hresianek]] <math>\pi</math>, gwelout [[pi (lizherenn)]] ** an niver [[Pi (niver)|<math>\pi</math>]] = 3,141592653589793, gwelout [[pi (niver)]] * ur ger [[katalanek]] hag a dalv kement ha [[pinenn]] ** lec'hioù e [[Katalonia]] : *** [[Pi de Conflent]] e [[Conflent]]. *** [[Pi (Bellver de Cerdanya)|Pi]] karter e kumun [[Bellver de Cerdanya]]. ** un anv-tiegezh katalanek : *** [[Francesc Pi i Margall]], kentañ prezidant Republik Spagn *** [[Pi de la Serra]] kaner katalanek **[[Pi de les Tres Branques]], ur wezenn dibar == Pennadoù kar a bell pe a dost == * [[pilh]] * [[pa]], [[pe]], [[po]], [[pu]], [[pou]] pjxrivj1613fyr1werunax77l2r6fb2 0 67785 2189355 2189350 2026-04-28T13:15:58Z Dakbzh 58931 /* Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) */ 2189355 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Fondation Neva Women's Grand Prix Geneva 11-05-2013 - Nana Dzagnidze.jpg|thumb|right]] '''Nana Dzagnidze''' (e [[jorjieg]]:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar [[1añ Genver|1añ a viz Genver]] [[1987]] e [[RSS Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/> Mestr Meur (GM) eo abaoe 1999, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 2001, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1999<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed. <br/>2 478 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 491 he renk ''Fonnapl'' ha 2 316 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2003, e 2004, e 2008 (rampo gant [[Salome Melia]]) hag e 2025, 7/9 (+ 6, = 2, - 1)<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4&SNode=S0 GEO Women 82nd Ch, Chess Results, d'an 12 a viz C'hwevrer 2025]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoariet he deus daouzek gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/iiyokcuf.html Eurpean Women's Chess Club Cup - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn|| Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2002||erlec'hierez||NTN Tbilisi||7||{{Turkia}} [[Antalya]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||5||-||3||arem|| |- |2003||1||NTN Tbilisi ||8||{{Gres}} [[Rethymno]]||4/7 (+ 3, = 4, - 0)||57,1||5||-||2||argant|| |- |2004||1||NTN Tbilisi||9||{{Turkia}} [[Izmir]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||4||-||1||aour|| |- |2005||2||NTN Tbilisi||10||{{Italia}} [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint-Vincent]]||4/5 (+ 4, = 0, - 1)||80||1||aour||1||aour|| |- |2006||1||Energy-Investi Sakartvelo||11||[[Aostria]] [[Fügen]]||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||2||argant||2||argant|| |- |2007||4||Interplast Tbilisi||12||{{Turkia}} [[Kemer]]||5/6 (+ 5, = 0, - 1)||83,3||1||aour||8||-|| |- |2008||3||CE de Monte Carlo||13||{{Gres}} [[Kallithea]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour|| |- |2011||1||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||2||argant|| |- |2014||1||Nona Batumi||19||{{Euskadi}} [[Bilbao]]||4/5 (+ 3, = 2, - 0)||80||2||argant||1||aour|| |- |2015||1||Nona Batumi||20||[[Makedonia an Norzh]] [[Skopje]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||2||argant||1||aour|| |- |2016||1||Nona Batumi||21||[[Slovenia]] [[Novi Sad]]||4/7 (+ 4, = 3, - 2)||58,3||4||-||2||argant|| |- |2017||1|||Nona Batumi||22||{{Turkia}} [[Antalya]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||1||aour||1||aour|| |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoari a reas c'hwec'h gwezh e skipailh Jorjia <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/iiyokcuf.html]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |2004||2||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||4||-||4||- |- |2006||2||37||{{Italia}} [[Torino]]||7/10 (+ 7, = 0, - 3)||70||9||-||6||- |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||4||-||3||arem |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||2||argant||8||- |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/9 (+ 7, = 2, - 0)||88,9||1||aour||4||- |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2009||2||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||3||arem||4||- |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5,5/8 (+ 3, = 5, - 0)||68,8||3 (rampo)||arem||3||arem |- |2013||1||4||{{Kazakstan}} [[Astana]]||4,5/8 (+ 4, = 1, - 3)||56,3||5||-||4||- |- |2017||1||6||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/8 (+ 2, = 3, - 3)||43,8||7||-||3||arem |- |} {{EloChart|Q13601903}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50064 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Dzagnidze, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 5sd95ltuhwft59vg9xm7gqe4kjh03tg 2189356 2189355 2026-04-28T13:17:13Z Dakbzh 58931 /* Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) */ 2189356 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Fondation Neva Women's Grand Prix Geneva 11-05-2013 - Nana Dzagnidze.jpg|thumb|right]] '''Nana Dzagnidze''' (e [[jorjieg]]:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar [[1añ Genver|1añ a viz Genver]] [[1987]] e [[RSS Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/> Mestr Meur (GM) eo abaoe 1999, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 2001, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1999<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed. <br/>2 478 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 491 he renk ''Fonnapl'' ha 2 316 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2003, e 2004, e 2008 (rampo gant [[Salome Melia]]) hag e 2025, 7/9 (+ 6, = 2, - 1)<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4&SNode=S0 GEO Women 82nd Ch, Chess Results, d'an 12 a viz C'hwevrer 2025]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoariet he deus daouzek gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/iiyokcuf.html Eurpean Women's Chess Club Cup - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn|| Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2002||erlec'hierez||NTN Tbilisi||7||{{Turkia}} [[Antalya]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||5||-||3||arem|| |- |2003||1||NTN Tbilisi ||8||{{Gres}} [[Rethymno]]||4/7 (+ 3, = 4, - 0)||57,1||5||-||2||argant|| |- |2004||1||NTN Tbilisi||9||{{Turkia}} [[Izmir]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||4||-||1||aour|| |- |2005||2||NTN Tbilisi||10||{{Italia}} [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint-Vincent]]||4/5 (+ 4, = 0, - 1)||80||1||aour||1||aour|| |- |2006||1||Energy-Investi Sakartvelo||11||[[Aostria]] [[Fügen]]||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||2||argant||2||argant|| |- |2007||4||Interplast Tbilisi||12||{{Turkia}} [[Kemer]]||5/6 (+ 5, = 0, - 1)||83,3||1||aour||8||-|| |- |2008||3||CE de Monte Carlo||13||{{Gres}} [[Kallithea]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour|| |- |2011||1||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||2||argant|| |- |2014||1||Nona Batumi||19||{{Euskadi}} [[Bilbao]]||4/5 (+ 3, = 2, - 0)||80||2||argant||1||aour|| |- |2015||1||Nona Batumi||20||{{Republik Makedonia}} [[Skopje]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||2||argant||1||aour|| |- |2016||1||Nona Batumi||21||[[Slovenia]] [[Novi Sad]]||4/7 (+ 4, = 3, - 2)||58,3||4||-||2||argant|| |- |2017||1|||Nona Batumi||22||{{Turkia}} [[Antalya]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||1||aour||1||aour|| |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoari a reas c'hwec'h gwezh e skipailh Jorjia <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/iiyokcuf.html]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |2004||2||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||4||-||4||- |- |2006||2||37||{{Italia}} [[Torino]]||7/10 (+ 7, = 0, - 3)||70||9||-||6||- |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||4||-||3||arem |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||2||argant||8||- |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/9 (+ 7, = 2, - 0)||88,9||1||aour||4||- |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2009||2||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||3||arem||4||- |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5,5/8 (+ 3, = 5, - 0)||68,8||3 (rampo)||arem||3||arem |- |2013||1||4||{{Kazakstan}} [[Astana]]||4,5/8 (+ 4, = 1, - 3)||56,3||5||-||4||- |- |2017||1||6||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/8 (+ 2, = 3, - 3)||43,8||7||-||3||arem |- |} {{EloChart|Q13601903}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50064 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Dzagnidze, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 3re94f4y26bu07gf7icdqcghao4g8rv 2189357 2189356 2026-04-28T14:06:57Z Dakbzh 58931 /* Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) */ 2189357 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Fondation Neva Women's Grand Prix Geneva 11-05-2013 - Nana Dzagnidze.jpg|thumb|right]] '''Nana Dzagnidze''' (e [[jorjieg]]:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar [[1añ Genver|1añ a viz Genver]] [[1987]] e [[RSS Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/> Mestr Meur (GM) eo abaoe 1999, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 2001, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1999<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed. <br/>2 478 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 491 he renk ''Fonnapl'' ha 2 316 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2003, e 2004, e 2008 (rampo gant [[Salome Melia]]) hag e 2025, 7/9 (+ 6, = 2, - 1)<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4&SNode=S0 GEO Women 82nd Ch, Chess Results, d'an 12 a viz C'hwevrer 2025]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoariet he deus daouzek gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/iiyokcuf.html European Women's Chess Club Cup - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn|| Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2002||erlec'hierez||NTN Tbilisi||7||{{Turkia}} [[Antalya]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||5||-||3||arem|| |- |2003||1||NTN Tbilisi ||8||{{Gres}} [[Rethymno]]||4/7 (+ 3, = 4, - 0)||57,1||5||-||2||argant|| |- |2004||1||NTN Tbilisi||9||{{Turkia}} [[Izmir]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||4||-||1||aour|| |- |2005||2||NTN Tbilisi||10||{{Italia}} [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint-Vincent]]||4/5 (+ 4, = 0, - 1)||80||1||aour||1||aour|| |- |2006||1||Energy-Investi Sakartvelo||11||[[Aostria]] [[Fügen]]||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||2||argant||2||argant|| |- |2007||4||Interplast Tbilisi||12||{{Turkia}} [[Kemer]]||5/6 (+ 5, = 0, - 1)||83,3||1||aour||8||-|| |- |2008||3||CE de Monte Carlo||13||{{Gres}} [[Kallithea]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour|| |- |2011||1||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||2||argant|| |- |2014||1||Nona Batumi||19||{{Euskadi}} [[Bilbao]]||4/5 (+ 3, = 2, - 0)||80||2||argant||1||aour|| |- |2015||1||Nona Batumi||20||{{Republik Makedonia}} [[Skopje]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||2||argant||1||aour|| |- |2016||1||Nona Batumi||21||[[Slovenia]] [[Novi Sad]]||4/7 (+ 4, = 3, - 2)||58,3||4||-||2||argant|| |- |2017||1|||Nona Batumi||22||{{Turkia}} [[Antalya]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||1||aour||1||aour|| |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoari a reas c'hwec'h gwezh e skipailh Jorjia <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/iiyokcuf.html]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |2004||2||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||4||-||4||- |- |2006||2||37||{{Italia}} [[Torino]]||7/10 (+ 7, = 0, - 3)||70||9||-||6||- |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||4||-||3||arem |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||2||argant||8||- |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/9 (+ 7, = 2, - 0)||88,9||1||aour||4||- |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2009||2||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||3||arem||4||- |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5,5/8 (+ 3, = 5, - 0)||68,8||3 (rampo)||arem||3||arem |- |2013||1||4||{{Kazakstan}} [[Astana]]||4,5/8 (+ 4, = 1, - 3)||56,3||5||-||4||- |- |2017||1||6||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/8 (+ 2, = 3, - 3)||43,8||7||-||3||arem |- |} {{EloChart|Q13601903}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50064 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Dzagnidze, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 500x5er7l50xdcu06zw2qle6gavo4a0 2189360 2189357 2026-04-28T14:08:38Z Dakbzh 58931 /* Olimpiadoù ar Maouezi */ 2189360 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Fondation Neva Women's Grand Prix Geneva 11-05-2013 - Nana Dzagnidze.jpg|thumb|right]] '''Nana Dzagnidze''' (e [[jorjieg]]:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar [[1añ Genver|1añ a viz Genver]] [[1987]] e [[RSS Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/> Mestr Meur (GM) eo abaoe 1999, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 2001, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1999<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed. <br/>2 478 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 491 he renk ''Fonnapl'' ha 2 316 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2003, e 2004, e 2008 (rampo gant [[Salome Melia]]) hag e 2025, 7/9 (+ 6, = 2, - 1)<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4&SNode=S0 GEO Women 82nd Ch, Chess Results, d'an 12 a viz C'hwevrer 2025]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoariet he deus daouzek gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/iiyokcuf.html European Women's Chess Club Cup - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn|| Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2002||erlec'hierez||NTN Tbilisi||7||{{Turkia}} [[Antalya]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||5||-||3||arem|| |- |2003||1||NTN Tbilisi ||8||{{Gres}} [[Rethymno]]||4/7 (+ 3, = 4, - 0)||57,1||5||-||2||argant|| |- |2004||1||NTN Tbilisi||9||{{Turkia}} [[Izmir]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||4||-||1||aour|| |- |2005||2||NTN Tbilisi||10||{{Italia}} [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint-Vincent]]||4/5 (+ 4, = 0, - 1)||80||1||aour||1||aour|| |- |2006||1||Energy-Investi Sakartvelo||11||[[Aostria]] [[Fügen]]||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||2||argant||2||argant|| |- |2007||4||Interplast Tbilisi||12||{{Turkia}} [[Kemer]]||5/6 (+ 5, = 0, - 1)||83,3||1||aour||8||-|| |- |2008||3||CE de Monte Carlo||13||{{Gres}} [[Kallithea]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour|| |- |2011||1||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||2||argant|| |- |2014||1||Nona Batumi||19||{{Euskadi}} [[Bilbao]]||4/5 (+ 3, = 2, - 0)||80||2||argant||1||aour|| |- |2015||1||Nona Batumi||20||{{Republik Makedonia}} [[Skopje]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||2||argant||1||aour|| |- |2016||1||Nona Batumi||21||[[Slovenia]] [[Novi Sad]]||4/7 (+ 4, = 3, - 2)||58,3||4||-||2||argant|| |- |2017||1|||Nona Batumi||22||{{Turkia}} [[Antalya]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||1||aour||1||aour|| |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoari a reas c'hwec'h gwezh e skipailh Jorjia <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/iiyokcuf.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |2004||2||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||4||-||4||- |- |2006||2||37||{{Italia}} [[Torino]]||7/10 (+ 7, = 0, - 3)||70||9||-||6||- |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||4||-||3||arem |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||2||argant||8||- |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/9 (+ 7, = 2, - 0)||88,9||1||aour||4||- |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2009||2||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||3||arem||4||- |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5,5/8 (+ 3, = 5, - 0)||68,8||3 (rampo)||arem||3||arem |- |2013||1||4||{{Kazakstan}} [[Astana]]||4,5/8 (+ 4, = 1, - 3)||56,3||5||-||4||- |- |2017||1||6||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/8 (+ 2, = 3, - 3)||43,8||7||-||3||arem |- |} {{EloChart|Q13601903}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50064 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Dzagnidze, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 7n3ce6e5pjr1rmvy3g19cwub6tvznhn 2189362 2189360 2026-04-28T14:36:58Z Dakbzh 58931 + Kampionad bedel ''Junior'' (Merc'hed). 2189362 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Fondation Neva Women's Grand Prix Geneva 11-05-2013 - Nana Dzagnidze.jpg|thumb|right]] '''Nana Dzagnidze''' (e [[jorjieg]]:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar [[1añ Genver|1añ a viz Genver]] [[1987]] e [[RSS Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/> Mestr Meur (GM) eo abaoe 1999, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 2001, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1999<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed. <br/>2 478 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 491 he renk ''Fonnapl'' ha 2 316 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2003, e 2004, e 2008 (rampo gant [[Salome Melia]]) hag e 2025, 7/9 (+ 6, = 2, - 1)<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4&SNode=S0 GEO Women 82nd Ch, Chess Results, d'an 12 a viz C'hwevrer 2025]</ref>. ==== Kampionad bedel ''Junior'' (Merc'hed) ==== C'hoariet he deus teir gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/i/iiyokcuf-wu20g.html World Girls' Junior Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Medalenn |- |Eost 2001||19||{{Gres}} [[Peristeri]]||8,5/13 (+ 7, = 3, - 3)||7/60||- |- |Even 2003||21||{{Azerbaidjan}} [[Nakhitchevan (kêr)|Nakhitchevan]]||9,5/11 (+ 8, = 3, - 0)||1/28||aour |- |Du 2005||23||[[Turkia]] [[Istanbul]]||3,5/6 (+ 1, = 5, - 0)||8/68||- |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoariet he deus daouzek gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/iiyokcuf.html European Women's Chess Club Cup - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn|| Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2002||erlec'hierez||NTN Tbilisi||7||{{Turkia}} [[Antalya]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||5||-||3||arem|| |- |2003||1||NTN Tbilisi ||8||{{Gres}} [[Rethymno]]||4/7 (+ 3, = 4, - 0)||57,1||5||-||2||argant|| |- |2004||1||NTN Tbilisi||9||{{Turkia}} [[Izmir]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||4||-||1||aour|| |- |2005||2||NTN Tbilisi||10||{{Italia}} [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint-Vincent]]||4/5 (+ 4, = 0, - 1)||80||1||aour||1||aour|| |- |2006||1||Energy-Investi Sakartvelo||11||[[Aostria]] [[Fügen]]||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||2||argant||2||argant|| |- |2007||4||Interplast Tbilisi||12||{{Turkia}} [[Kemer]]||5/6 (+ 5, = 0, - 1)||83,3||1||aour||8||-|| |- |2008||3||CE de Monte Carlo||13||{{Gres}} [[Kallithea]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour|| |- |2011||1||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||2||argant|| |- |2014||1||Nona Batumi||19||{{Euskadi}} [[Bilbao]]||4/5 (+ 3, = 2, - 0)||80||2||argant||1||aour|| |- |2015||1||Nona Batumi||20||{{Republik Makedonia}} [[Skopje]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||2||argant||1||aour|| |- |2016||1||Nona Batumi||21||[[Slovenia]] [[Novi Sad]]||4/7 (+ 4, = 3, - 2)||58,3||4||-||2||argant|| |- |2017||1|||Nona Batumi||22||{{Turkia}} [[Antalya]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||1||aour||1||aour|| |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoari a reas c'hwec'h gwezh e skipailh Jorjia <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/iiyokcuf.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |2004||2||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||4||-||4||- |- |2006||2||37||{{Italia}} [[Torino]]||7/10 (+ 7, = 0, - 3)||70||9||-||6||- |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||4||-||3||arem |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||2||argant||8||- |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/9 (+ 7, = 2, - 0)||88,9||1||aour||4||- |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2009||2||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||3||arem||4||- |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5,5/8 (+ 3, = 5, - 0)||68,8||3 (rampo)||arem||3||arem |- |2013||1||4||{{Kazakstan}} [[Astana]]||4,5/8 (+ 4, = 1, - 3)||56,3||5||-||4||- |- |2017||1||6||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/8 (+ 2, = 3, - 3)||43,8||7||-||3||arem |- |} {{EloChart|Q13601903}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50064 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Dzagnidze, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] igih3qr40vtcp517h4bbapjdj8guh4s 2189374 2189362 2026-04-28T17:35:58Z Dakbzh 58931 2189374 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Fondation Neva Women's Grand Prix Geneva 11-05-2013 - Nana Dzagnidze.jpg|thumb|right]] '''Nana Dzagnidze''' (e [[jorjieg]]:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar [[1añ Genver|1añ a viz Genver]] [[1987]] e [[RSS Jorjia]] ([[Unaniezh Soviedel]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1999, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 2001, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2004, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2001,Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1999<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13310828 He fichenn FIDE]</ref>.He [[renk Elo]] (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed. <br/>2 478 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 491 he renk ''Fonnapl'' ha 2 316 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2003, e 2004, e 2008 (rampo gant [[Salome Melia]]) hag e 2025, 7/9 (+ 6, = 2, - 1)<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4&SNode=S0 GEO Women 82nd Ch, Chess Results, d'an 12 a viz C'hwevrer 2025]</ref>. ==== Kampionad bedel ''Junior'' (Merc'hed) ==== C'hoariet he deus teir gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/i/iiyokcuf-wu20g.html World Girls' Junior Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Medalenn |- |Eost 2001||19||{{Gres}} [[Peristeri]]||8,5/13 (+ 7, = 3, - 3)||7/60||- |- |Even 2003||21||{{Azerbaidjan}} [[Nakhitchevan (kêr)|Nakhitchevan]]||9,5/11 (+ 8, = 3, - 0)||1/28||aour |- |Du 2005||23||[[Turkia]] [[Istanbul]]||3,5/6 (+ 1, = 5, - 0)||8/68||- |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi) ==== C'hoariet he deus daouzek gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersb/iiyokcuf.html European Women's Chess Club Cup - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn|| Kleub||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |2002||erlec'hierez||NTN Tbilisi||7||{{Turkia}} [[Antalya]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||5||-||3||arem|| |- |2003||1||NTN Tbilisi ||8||{{Gres}} [[Rethymno]]||4/7 (+ 3, = 4, - 0)||57,1||5||-||2||argant|| |- |2004||1||NTN Tbilisi||9||{{Turkia}} [[Izmir]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||4||-||1||aour|| |- |2005||2||NTN Tbilisi||10||{{Italia}} [[Saint-Vincent (Aosta)|Saint-Vincent]]||4/5 (+ 4, = 0, - 1)||80||1||aour||1||aour|| |- |2006||1||Energy-Investi Sakartvelo||11||[[Aostria]] [[Fügen]]||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||2||argant||2||argant|| |- |2007||4||Interplast Tbilisi||12||{{Turkia}} [[Kemer]]||5/6 (+ 5, = 0, - 1)||83,3||1||aour||8||-|| |- |2008||3||CE de Monte Carlo||13||{{Gres}} [[Kallithea]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour|| |- |2011||1||AEM-Luxten Timişoara||16||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||2||argant|| |- |2014||1||Nona Batumi||19||{{Euskadi}} [[Bilbao]]||4/5 (+ 3, = 2, - 0)||80||2||argant||1||aour|| |- |2015||1||Nona Batumi||20||{{Republik Makedonia}} [[Skopje]]||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||2||argant||1||aour|| |- |2016||1||Nona Batumi||21||[[Slovenia]] [[Novi Sad]]||4/7 (+ 4, = 3, - 2)||58,3||4||-||2||argant|| |- |2017||1|||Nona Batumi||22||{{Turkia}} [[Antalya]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||1||aour||1||aour|| |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoari a reas c'hwec'h gwezh e skipailh Jorjia <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/iiyokcuf.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |2004||2||36||{{Spagn}} [[Calvià]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||4||-||4||- |- |2006||2||37||{{Italia}} [[Torino]]||7/10 (+ 7, = 0, - 3)||70||9||-||6||- |- |2008||2||38||{{Alamagn}} [[Dresden]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |2010||1||39||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]|| 7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||4||-||3||arem |- |2012||1||40||{{Turkia}} [[Istanbul]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||2||argant||8||- |- |2014||1||41||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/9 (+ 7, = 2, - 0)||88,9||1||aour||4||- |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2009||2||2||{{Sina}} [[Ningbo]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||3||arem||4||- |- |2011||1||3||{{Turkia}} [[Mardin]]||5,5/8 (+ 3, = 5, - 0)||68,8||3 (rampo)||arem||3||arem |- |2013||1||4||{{Kazakstan}} [[Astana]]||4,5/8 (+ 4, = 1, - 3)||56,3||5||-||4||- |- |2017||1||6||{{Rusia}} [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/8 (+ 2, = 3, - 3)||43,8||7||-||3||arem |- |} {{EloChart|Q13601903}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601903 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=50064 He fartiennoù e Chessgames] {{DEFAULTSORT:Dzagnidze, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] dkoyawnl4cqftefuwbkg924ioaulmzx 3 84869 2189381 2187721 2026-04-28T18:30:11Z MediaWiki message delivery 28743 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ rann nevez 2189381 wikitext text/x-wiki {{Degemermat nevez}}--[[Implijer:Y-M D|Y-M D]] <small>[[Kaozeadenn Implijer:Y-M D|(kaozeal)]]</small> 13 Kzu 2010 da 18:38 (UTC) Skriv ar ger a gari en hirgarrezenn en nec'h, a-gleiz d'ar ger mont. Pouez war mont. Diazoutda bajenn wenn da zuañ. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] 11 C'hwe 2011 da 00:24 (UTC) Trugarez deoc'h ! F. == Patromoù yezh == Salud dit, Evit merkañ yezh un daveenn e reer peurliesañ gant patromoù evel <nowiki>{{fr}}</nowiki> {{fr}}, <nowiki>{{en}}</nowiki> {{en}}, hag all, hervez [[Listenn glok kodoù ISO 639-1|kod ISO ar yezh]]. Da skouer: {{en}} [https://www.unesco.org/en Lec’hienn ofisiel an UNESCO]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 11 C'hwe 2024 da 19:58 (UTC) :Salud dit, notennet eo. Ober a rin gant se, trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 C'hwe 2024 da 20:02 (UTC) ==E== Salud dit ! E [[geriadur brezhoneg An Here]] (eil embannadur, p. 408) e kavi meur a skouer eus an araogenn "e" implijet evit merkañ priz un dra bennak : ''E pemzek kant lur emañ al lur amanenn bremañ. Deuet eo an timbroù e daou lur ha pevar-ugent. Chomet e oa ar moc'h e priz izel e-pad meur a vloavezh''. Skouerioù heñvel a gaver ivez e-barzh [[Le Trésor du Breton parlé]], gant [[Jules Gros]] : el levrenn gentañ, p. 201 (embannadur 1966) : '' ti Jul emañ ar hafe e c'hwech gwenneg'', ha re all c'hoazh. A galon, --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 2 Mez 2024 da 12:59 (UTC) :Salud dit, ha trugarez ! [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 2 Mez 2024 da 13:31 (UTC) == Strolladoù liseidi == Salud dit, A-wechoù e vez krouet pajennoù amañ a-zivout strolladoù liseidi aet da get pell zo. Diverket am eus Wezzam. Pa gavez ur bajenn evel honnezh e c’hellez lakaat ar patrom <nowiki>{{diverkañ}}</nowiki> enni. Ma n’out ket sur e c’hallez menegiñ ar bajenn [[wp:pajennoù da nullañ|amañ]]. A galon. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Gou 2024 da 08:45 (UTC) :Trugarez dit. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 10 Gou 2024 da 10:27 (UTC) == Obuzer/ kanol == Demat, Dedennus eo ar respont war an diforc'h etre obuzer ha kanol: https://guerreshistoire.science-et-vie.com/galerie/quelle-est-la-difference-de-fond-entre-canons-obusiers-et-armes-a-tirs-tendues-antichars-ou-dca-par-exemple-vlad-k-1318#:~:text=Au%20XVe%20si%C3%A8cle%2C%20un%20%C2%AB%20obusier,un%20canon%20%C3%A0%20courte%20port%C3%A9e. A-benn ar fin eo dreist-holl un diforc'h etre gwelet ar pal da dizhout pe get :) A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 14 Eos 2024 da 20:39 (UTC) :Setu, hag un obuzer zo izeloc'h tizh kentañ e vannadell dre ma vez tennet e "kloc'h". Etre ar mortez hag ar c'hanol e vez renket peurliesañ a-fed galloud. Gwir eo e vez implijet kalzik "canon" e galleg evit an daou daoust d'ar ger "obusier" bezañ anezhañ, met merzet 'm eus e veze implijet termenoù resisoc'h en alamaneg pe e saozneg (howitzer/cannon pe Haubitze/Kanone), gwelloc'h bezañ resis e brezhoneg marteze, memes ma n'eo ket diazezet war un implij stank eus ar gerioù en hor yezh el lennegezh da skouer :-) A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Eos 2024 da 07:02 (UTC) == Patrom droukveskañ == Salud dit, ur patrom [[:Patrom:Droukveskañ]] zo, lakaet am eus anezhañ er pennad [[Poultr divoged]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Eos 2024 da 19:26 (UTC) :Salud dit, ha trugarez, cheñchet 'm eus war ar bajenn all. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Eos 2024 da 19:59 (UTC) ==Tennañ== Salud dit ! A-raok respont dit em eus sellet ouzh an displegadennoù a gaver er Wikipediaoù saoznek ha gallek (Help:Category hag Aide:Catégorisation), ha gwelet em eus n'eo ket ret ken tennañ an arouezioù ispisial evit urzhiañ ar pennadoù er rummadoù. Gwechall e oa ret, kuit da gaout arouezioù evel ñ pe é renket goude an holl lizherennoù (da lavaret eo goude z). Met gwellaet eo bet an doare urzhiañ bremañ ha renket e vez al lizherennoù-se evel al lizherennoù hep arouez diakritek. N'eo ket dav tennañ an dildenn eta. Ma, desket em eus un dra bennak, a-drugarez dit ! A galon, --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 27 Gwe 2024 da 19:52 (UTC) ==Rummadoù== Salud dit ! Ma'm eus tennet ar rummad ''Armoù-tan'' eus ar pennad [[Smith & Wesson Model 19]], da skouer, ez eo peogwir e erbeder, er Wikipediaoù e yezhoù all : * chom hep lakaat ur pennad e rummadoù bras hag e rummadoù resisoc'h '''war un dro''' ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Conventions_sur_les_cat%C3%A9gories Wikipedia gallek] : ''Niveau d'inclusion : il est fortement recommandé d'inclure un article uniquement dans les catégories les plus proches, afin d'être précis et d'éviter les redondances. Par exemple, on n’inclura pas l'article « Paris » dans les catégories « Ville en France », « Ville » ou « France », parce que ces dernières incluent déjà la catégorie « Paris » liée à l'article « Paris ». Il s'agit là de la « règle de la catégorie la plus précise ou la plus immédiate. »''). Ar rummadoù "Revolverioù" hag Armoù SUA" zo isrummadoù e-barzh ar rummad "Armoù-tan". * chom hep kaout '''re''' a bennadoù en ur rummad ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Conventions_sur_les_cat%C3%A9gories Wikipedia gallek] : ''Nombre d'articles : il est recommandé de ne pas créer de catégorie s'il n'y a pas potentiellement une dizaine d'articles à y mettre. De même, il est recommandé, quand c'est possible, de réorganiser dans des sous-catégories les catégories qui possèdent plusieurs centaines d'entrées.''). Er rummad Armoù-tan ez eus bremañ kalz-kalz a bennadoù. * "Porched an armoù-tan" a venegez e traoñ ar pennadoù zo trawalc'h evit liammañ asambles an holl bennadoù a denn d'an armoù a-dost pe a-bell. N'eus ket ezhomm da lakaat anezho ivez er rummad "Armoù-tan". Efedusoc'h eo lakaat anezho e rummadoù resisoc'h. A galon, --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 19 Her 2024 da 09:24 (UTC) :Salud dit, trugarez evit an displegadennoù. An dra a zo poellek (din-me) : n'eo ket armoù-tan an holl fuzuilhoù, hag ar c'hontrol zo gwir ivez, pa c'hellont bezañ armoù dre aer gwasket pe kopiennoù lakaomp. Kompren a ran ivez e vefe arabat lieskementiñ an isrummadoù enbarzhet e rummadoù all a weler e traoñ ar bajenn dija, paouez a rin da venegiñ "armoù-tan" neuze. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 21 Her 2024 da 11:29 (UTC) ==[[DWM]]== Salud dit ! "Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken" a drofen kentoc'h gant "uzinoù armoù ha munisionoù alaman". N'eo ket gwall vras ar c'hemm e-skoaz an droidigezh 'peus lakaet, gouzout a ran. A galon, --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 29 Her 2024 da 09:18 (UTC) :Salud, re dreut va alamaneg evit gwelet an diforc'h-se. Cheñch a ran neuze ! Trugarez. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 29 Her 2024 da 09:34 (UTC) == gallery ha thumb == Salud dit, Diezhomm eo lakaat an arventenn '''thumb''' pa aozer ur ''gallery'', hag ur fazi eo hervez ar meziant. N’eo ket grevus, evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 17 Gen 2025 da 14:23 (UTC) :Salud dit, notennet eo, trugarez dit. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 17 Gen 2025 da 19:20 (UTC) == Patrom Armoù hiniennel an U.S. Army en Eil Brezel-bed hag e Brezel Korea == Demat, Kudenn a zo gant titl ar pennad Johnson M1941 hag a zo Fuzuilh-vindrailher Johnson M1941 er patrom. A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 6 C'hwe 2025 da 08:08 (UTC) :Demat, n'eus ket : ur fuzuilh Johnson M1941 a zo (stumm kentañ an arm). Ur fuzuilh-vindrailher Johnson M1941 deveret anezhi a zo ivez, un tamm disheñvel. Gwir eo zo peadra da vezañ kollet ! Trugarez. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 C'hwe 2025 da 16:49 (UTC) ::Trugarez! Ya pegen luziet a-wecho ::A galon! [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 6 C'hwe 2025 da 17:11 (UTC) == Adkas hag all == Salud dit, Adkaset am eus [[Soaig Siberil]] war-du [[Soig Siberil]]. N’eo ket fall derc’hel adkasoù, evel-se ne vo ket adkrouet ar pennad, ha « digoust » int. Krouet ez eus bet kalz pennadoù gant tud nevez, sur a-walc’h ez eus ur raktres en ul lise pe ur skol-veur bennak. Labour difaziañ da zont… Hag ivez: nebeut amzer am eus bremañ hag ar merour oberiant nemetañ on. N’az pije ket c’hoant goulenn ar statud? D’am soñj ez peus fiziañs ar gumuniezh. A-hend-all e c’hallfe bezañ ur prantad amzer hep merour oberiant ebet, pezh n’eo ket mat morse. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 9 Ebr 2025 da 18:25 (UTC) == Anv implijer nevez == Salud dit, Ma kerez e c’hell ma robot lakaat da anv implijer nevez e lec’h an hini kozh e pep lec’h ma kaver anezhañ, aes eo. Diret eo, dit da zivizout. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Mez 2025 da 11:40 (UTC) :Salud, :ya laouen, ma ne gemer ket re a amzer dit ivez eveljust. Trugarez ! [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 21 Mez 2025 da 11:45 (UTC) ::Graet eo {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Mez 2025 da 12:02 (UTC) :::Notenn: meneget eo an anv kozh 28 gwech e Commons c’hoazh. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 21 Mez 2025 da 12:17 (UTC) :::Dispar, trugarez ! [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 21 Mez 2025 da 14:20 (UTC) Renket fazi eus va ferzh ;) == Shotgun == Demat, N'hon eus pennad ebet war "shotgun" penaos treiñ ar ger-se? A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 29 Gou 2025 da 18:46 (UTC) :"fuzuilh-chase" pe "fuzuilh-hemolc'h". [[Dibar:Degasadennoù/2A01:CB08:8760:C700:5536:59B2:4740:6CCB|2A01:CB08:8760:C700:5536:59B2:4740:6CCB]] 29 Gou 2025 da 18:49 (UTC) ::"Shotgun" a glot gant "fuzuilh flour he c'hanol" (gllg. "fusil à canon lisse"), da lavaret eo a ra gant [[Munision#Kartouchennoù chase evit ar fuzuilhoù flour o c'hanol|kartouchennoù a seurt-se]]. Ar pezh a zo, an holl fuzuilhoù-chase zo "shotgun", met an holl "shotgun" n'int ket fuzuilhoù-chase abalamour e vezont implijet e bed an arme pe ar polis, hag e c'hellont bannañ bannadelloù "nann-varvus". Ar [[Franchi SPAS-12|SPAS-12]] da skouer, pe kalz stummoù eus ar [[Mossberg 500]], zo fuzuilhoù flour o c'hanol - "shotgun" neuze - a zo bet soñjet evit ar polis. Me vije chomet gant "Fuzuilh flour he c'hanol". [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 29 Gou 2025 da 20:24 (UTC) :::Hag un dra ne aesa ket an traoù evit al liammoù etrerannyezhel : kalz yezhoù european o dez boazioù hag hengounioù disheñvel evit termeniñ hag envel an armoù. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 29 Gou 2025 da 20:47 (UTC) ::::S.o. ar bajenn [[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol]]. Ur choaz heñvel ouzh hini "'Fuzuilh flour he c'hanol" zo bet graet en [[:it:Fucile_a_canna_liscia|italianeg]]. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 29 Gou 2025 da 21:04 (UTC) :::::Mat eo din. :::::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 29 Gou 2025 da 21:40 (UTC) ::::::Savet [[Fuzuilh flour he c'hanol|ar bajenn]] buan-ha-buan neuze, ha savet ur bajenn [[Fuzuilh-chase]] ivez hag a adkas war-zu ar bajenn-mann, kuit da lieskementiñ an niver a bajennoù. Ul lañs eo, 'tra ken, dit da glokaat ma fell dit evel-just - pe da implijidi all. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Gou 2025 da 08:51 (UTC) == Vandalerezh, troidigezh emgefre… == Salud dit, Evel a lavaren e miz Ebrel em eus nebeut amzer bremañ evit ober war-dro ar wiki. Hiziv e verkes pajennoù da ziverkañ, gallout a rafes-te diverkañ anezho. Perak ne c’houlennfes ket ar statud merour ? Hiziv e c’hallan ober war-dro ar votadeg, diskouez dit penaos ez a en-dro tra pe dra. Diwezhatoc’h, n’eo ket sur. Tremenet eo ar wiki hep merour oberiant ebet e-pad ur prantad amzer, ha n’eo ket bet brav an disoc’h. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 Eos 2025 da 12:25 (UTC) :Demat, :Gwir eo e c'hellfes goulenn ar rank a verour. :Simploc'h e vije. Ur vot evidout. :A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 12 Eos 2025 da 13:21 (UTC) ::Salud deoc'h, ::Nebeutoc'h a amzer am bo er mizioù da zont ivez met mat eo din lakaat ma anv evit oberoù "diazez" boas (diverkañ pajennoù da skouer). E gwirionez n'ouzon ket petra a c'hall/rank ur merour ober ivez, ezhomm am bo da gaout displegadennoù. Ha brav e vefe ma ne vefen ket va-unan gant ar statud ivez. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 13 Eos 2025 da 08:58 (UTC) :::Mat-tre 👍 :::Ne soñjan ket mont kuit eus ar wiki da vat, ne vi ket en da unan. VIGNERON a c’hell skoazellañ ac’hanout ivez. :::Evit gouzout hiroc’h a-zivout kefridioù ar verourien e c’hellez lenn [[Wikipedia:Merourien]]. Ma rez war-dro an traoù diazez dija e vo mat. Peurliesañ ez eus pajennoù da ziverkañ, a-wechoù vandaled da stankañ. Ha skrivet mat eo teuliadur ar meziant Mediawiki (e saozneg / galleg avat). :::Soñjal a ran reiñ lañs d’ar votadeg war-dro hanter pe fin miz Gwengolo rak tud zo e vakañsoù bremañ: gwelloc’h e vo votiñ pa vo an holl en-dro, ha reiñ amzer d’ar re a fellfe dezho kaozeal pe lakaat o anv. Mat eo dit? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eos 2025 da 07:19 (UTC) ::::Mat eo din ! Krog on da lenn ar bajenn "Merourien", trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 14 Eos 2025 da 10:07 (UTC) == Patromoù == Demat, N'eus ket tu din ken da gemm ar patromoù. Te oar perak? A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 15:11 (UTC) :Salud deoc'h, :@ [[Implijer:Dishual|Dishual]] : an holl batromoù pe unan resis ? — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 16:15 (UTC) ::An holl dec'h ar c'hemmo ::egasetdganin er patrom keleier ne teuent ket war-wel war ar bajenn degemer. Aman ar patrom tankou an eil brezel-bed a zo goullo evidon met anezhan a zo. ::Iskisaat tra. Nag evidoc'h? ::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 16:18 (UTC) :::Kemmet em boa ar patrom "Keleier" ivez, ha ne veze ket gwelet ar cheñchamantoù diouzhtu. N'ouzon ket perak. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 17:16 (UTC) ::::Gwelet e vo me gred a oa bet da gaout un nevezadur eus "template" hag a zo "patrom" evidomp-ni. ::::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 17:41 (UTC) ::::[[Patrom:Tankoù an Eil Brezel-bed]] : gwelet ha kemmet (klaskit 'ta adlakaat al liamm diabarzh ?) ::::[[Patrom:Degemer/Keleier]] : kemmet digudenn (pennlizherenn Kentañ ministr). ::::Marteze e oa ur gudenn bennak er gwazer ? — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 17:43 (UTC) :::::Ya marteze mat emaint oc'h ober nevezintioù war ar servijer. :::::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 10 Gwe 2025 da 18:01 (UTC) == Gourc’hemennoù ! == Merour out bremañ, gourc’hemennoù ! Evit bezañ lakaet da verour etrefas e rankez [[:meta:Help:Two-factor authentication|gweredekaat an dilesadur div-elfenn]]. Da lavarout eo: staliañ un arload dilesadur (ur roll zo er bajenn am eus meneget) ha mont [[Dibar:OATH|d’ar bajenn-mañ]]. Gallout a ran skoazellañ ac’hanout mar bez ezhomm. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Gwe 2025 da 11:48 (UTC) :Trugarez ! N'em eus ket staliet arloadur dilesadur ebet c'hoazh, met pa 'z an war Special:OATH en em gavan gant ur bajenn "Fazi aotre" gant an displegadenn da heul. Penaos ober evit kaout an aotre, staliañ un arloadur ha tra ken ? :N'oc'h ket aotreet da gweradekaat an dilesadur div-elfenn, evit an abeg-mañ : :Miret eo an ober-mañ evit an implijerien zo en unan eus ar strolladoù : [[metawiki:Meta:Administrators|Merourien]], [[metawiki:Meta:Interface_administrators|Merourien etrefas]], [[metawiki:Meta:Bureaucrats|Burevidi]], [[metawiki:Meta:Oversighters|Dilamerien]], [[metawiki:Help:Import|Enporzhierien]], [[metawiki:Meta:Transwiki_importers|Enporzhierien treuzwiki]], [[metawiki:Meta:Central_notice_administrators|Central notice administrators]], [[metawiki:Special:MyLanguage/Global_renamers|Adanverien hollek]], [[metawiki:Meta:OAuth_administrators|OAuth administrators]], [[metawiki:Meta:Translation_administrators|Merourien troidigezhioù]], [[metawiki:Meta:WMF_Office_IT|WMF Office IT]], [[metawiki:Meta:WMF_Trust_and_Safety|WMF Trust and Safety]], [[metawiki:Meta:CheckUsers|Gwirierien an implijerien]], Users who may use two-factor authentication. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 29 Gwe 2025 da 11:55 (UTC) ::[[Dibar:RollImplijerien/sysop|Merour out]] a-dra-sur. Marteze ez peus ezhomm digevreañ hag adkevreañ evit lakaat ar statud da dalvezout ha gallout gweredekaat an dilesadur div-elfenn. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Gwe 2025 da 12:20 (UTC) :::Mat eo, ha staliet em eus an dilesadur div-elfenn. Da'm soñj e ya mat en-dro. Traoù all a zo d'ober ? [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 29 Gwe 2025 da 19:22 (UTC) ::::Mat-tre 👍 ::::Gwelet am eus da respont er goulenn ouzh ar stewarded. N’eus nemet gortoz un tammig hag e vo roet dit ar statud merour etrefas. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Gwe 2025 da 19:44 (UTC) :::::Graet eo {{graet}} :::::Ma fell dit ober un draig da echuiñ: gallout a rez tennañ da wirioù patrouilher rak endalc’het int er gwirioù merour. Evit hen ober: kae da [[Dibar:GwirioùImplijer]], laka da anv, dont a ra war wel da wirioù. Lam « patrouilher » ha « gweler IP ar c’hontoù berrbad », laka an abeg « aet da verour », ha klik war Enrollañ. Ne chom nemet nevesaat roll an izili er bajenn [[Wikipedia:Patrouilherien]]. Evel-se e ouzi ober pa c’houlenno unan bennak ar statud patrouilher 😄 [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 06:25 (UTC) ::::::Graet... [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 08:57 (UTC) :::::Ha ma fell dit kregiñ da ober gant ar benvegoù « bemdez » ez eus ur goulenn diverkañ ur rummad goullo e traoñ ar bajenn [[Wikipedia:Pajennoù da nullañ|Pajennoù da nullañ]] (evit diverkañ : Ostilhoù > Diverkañ). [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 06:45 (UTC) ::::::Ha graet ivez. Trugarez, klask a rin taoler ur sell alies. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 08:58 (UTC) :::::::Demat, :::::::Gourc'hemennoù dit! :::::::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 10:52 (UTC) == Amreoliek vs direoliek == Deamt, Daoust hag e rez un difoc'h etre ''direoliek'' hag ''amreoliek'' (evit ober eus unconventional)? A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 26 Her 2025 da 09:20 (UTC) :Salud, n'ouzon ket re. Techet e vefen d'ober gant "amreoliek" kentoc'h, a zo gwanoc'h evit "direoliek" ; reolennoù zo memestra en ''unconventionnal warfare'' da skouer, met n'int ket heñvel ouzh ar re voaz lakaomp. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Her 2025 da 11:28 (UTC) ::Ampart! ::Dres ma sonj! Direoliek a implijfen muioc'h evit armeou direizh hervez statud hag obererezhiou pe ar sponterezh. ::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 26 Her 2025 da 12:13 (UTC) == Kemennoù diverkañ == Salud dit, Lakaet am eus Strebot da gemenn ac’hanon pa vez traoù da ziverkañ, [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer:Hu%C3%B1vre%C3%BCs&diff=prev&oldid=2163158 evel-mañ] pe [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer:Hu%C3%B1vre%C3%BCs&diff=prev&oldid=2153784 evel-se]. Ha fellout a ra dit bezañ kemennet ivez? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Her 2025 da 15:23 (UTC) :Salud dit, ya laouen ! Trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Her 2025 da 15:28 (UTC) ::Graet a vo neuze {{graet}} ::M’az peus un tammig amzer e chom [[Wikipedia:Merourien/Klemmoù|ar bajenn-mañ]] da ziellañ ivez, mar plij. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Her 2025 da 19:41 (UTC) :::Graet eo : [[Wikipedia:Merourien/Klemmoù|pajenn ar c'hlemmoù]] hag un [[Wikipedia:Merourien/Klemmoù/Dielloù/2|eil pajennad dielloù adalek 2025]]. Lavar din ma welez traoù a-dreuz. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Her 2025 da 20:09 (UTC) :::: Trugarez ! [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 31 Her 2025 da 08:17 (UTC) == Stankañ ur chomlec’h IP == Salud dit, A-zivout [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dibar:Marilh&logid=184986 ar stankadenn-mañ] : ur chomlec’h IP implijet gant unan bennak a c’hall bezañ roet d’unan all diwezhatoc’h, setu perak eo dierbedet stankañ anezho da viken. Gallout a rez stankañ evit ur bloaz, da skouer. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 4 Du 2025 da 14:21 (UTC) :Mat, cheñchet em eus neuze. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 4 Du 2025 da 14:31 (UTC) == Traoù da ziverkañ == Merour bevoniel ker, Pajennoù, restroù, pe rummadoù zo er rummad-mañ: * [[:Rummad:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] A galon elektronek, [[Implijer:Strebot|Strebot]] ([[Kaozeadenn Implijer:Strebot|kaozeal]]) 6 Du 2025 da 12:14 (UTC) :Salud dit @[[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]], n'ouzon ket petra ober gant se. Diverkañ ar restroù ? A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Du 2025 da 12:28 (UTC) ::Salud dit. Ya, ezporzhiet int bet ar restroù war-du Commons (ha neuze lakaet er rummad-mañ ent emgefre), neuze e c’hellont bezañ diverket amañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 6 Du 2025 da 12:32 (UTC) :::Graet eo ! Trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Du 2025 da 12:36 (UTC) == [[Le Mirouer de la Mort]] == :@[[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]], ma c'hallfes reiñ da soñj. Ne gav ket din e vefe doujus ar gemenadenn-mañ, nag e vefe ur mod da zigeriñ ur gaozeadenn dereat. S.o. an evezhiadennoù diwezhañ e [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer:Kestenn&action=history istor ar bajenn-mañ] evit kompren ivez. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 7 Kzu 2025 da 20:40 (UTC) ::Salud, ::# pell emañ «diotiz» diouzh ar ''wikikarantez''. ::# kustum eo lezel pep hini bezañ mestr war e bajenn gaozeal keit ma ne skriv mann ebet a-enep ar reolennoù. Pep hini a c'hall diverkañ kemennadennoù bet lezet gantañ. ::A galon, [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 7 Kzu 2025 da 22:20 (UTC) :::Trugarez dit. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 9 Kzu 2025 da 20:44 (UTC) == [[Miroslav]] == Salud dit ! Ya, tennet em eus ar patrom "disheñvelout" peogwir em eus gwelet ne oa ket er Wikipedia saoznek ha peogwir em eus lennet e Wikidata "given name has to use a different item than disambiguation pages" (hag e Wikidata eo diseñvel Q449697 ha Q6948510, evel m'eo disheñvel, er Wiki saoznek, ar pajennoù [[:en:Miroslav]] ha [[:en:Miroslav (given name)]]). Met n'on ket re sur petra a ranker ober en degouezhioù-se. Ma adlakaez ar patrom "disheñvelout", pe ar patrom "Disheñvelout anvioù-bihan, ne vin ket lakaet diaes. A galon, --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 17 Kzu 2025 da 08:42 (UTC) :Salud dit, kudenn ebet. Ne vo ket keroc'h adlakaat ar patrom ma vez ouzhpennet estreget anvioù-bihan war ar pennad. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 19:13 (UTC) == Traoù da ziverkañ == Merour bevoniel ker, Pajennoù, restroù, pe rummadoù zo er rummad-mañ: * [[:Rummad:Candidates for speedy deletion]] A galon elektronek, [[Implijer:Strebot|Strebot]] ([[Kaozeadenn Implijer:Strebot|kaozeal]]) 3 Gen 2026 da 12:14 (UTC) ==Douma== Salud dit ! D'ar c'hentañ sell e lavarfen "Douma Stad", distag. Met ne gav ket din e vije "reolennoù sklaer evit ar barrennigoù" e brezhoneg... A galon, --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 3 C'hwe 2026 da 09:19 (UTC) :Mat, lezel a rin evel-se neuze. Trugarez dit ! [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 3 C'hwe 2026 da 09:51 (UTC) == Pywikibot == Salud dit, Ma n’anavezez ket anezhañ dija, setu amañ ur benveg eus ar c’hentañ: [[mw:Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]]. Lakaet am eus anezhañ da ziverkañ kantadoù a bajennoù, restroù, patromoù (n’am eus ket kliket war Diverkañ bep gwech!). [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 C'hwe 2026 da 13:37 (UTC) :Salud dit ! :N'anavezen ket, trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 8 C'hwe 2026 da 17:32 (UTC) == AutoWikiBrowser / JavascriptWikiBrowser == Salud dit, M’az peus c’hoant e c’hallan displegañ muioc’h penaos implijout JWB. Evit AWB e vefe gwelloc’h goulenn digant VIGNERON. Galloudus-tre eo ar benvegoù-mañ met n’eo ket aes ober ganto. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 19 C'hwe 2026 da 13:39 (UTC) == Traoù da ziverkañ == Merour bevoniel ker, Pajennoù, restroù, pe rummadoù zo er rummad-mañ: * [[:Rummad:Candidates for speedy deletion]] A galon elektronek, [[Implijer:Strebot|Strebot]] ([[Kaozeadenn Implijer:Strebot|kaozeal]]) 9 Meu 2026 da 12:14 (UTC) == Traoù da ziverkañ == Merour bevoniel ker, Pajennoù, restroù, pe rummadoù zo er rummad-mañ: * [[:Rummad:Candidates for speedy deletion]] A galon elektronek, [[Implijer:Strebot|Strebot]] ([[Kaozeadenn Implijer:Strebot|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 11:14 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 Ebr 2026 da 18:30 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Kaozeadenn Implijer:Fanchigo]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> pb0udz8z4am77w1b8ijc083qr7srg24 0 89891 2189438 2157392 2026-04-29T11:48:27Z Kestenn 14086 2189438 wikitext text/x-wiki {{databox}}Ur '''gouvrezel''' pe '''guerilla'''<ref>''Gouvrezel'' e geriadur Roparz Hemon hag e Bank roadennoù foran Termofis, ''Guerilla'' e geriadur Favereau hag e ''Tap da Vak - Istor'' gant TES</ref> zo ur seurt [[brezel]] etre ur strollad stourmerien, siviled armet en o zouez, hag un [[arme]]. Ober a ra ar c'houvrezelidi gant taktikoù soudardel (brezel war api, tarverezh, dilec'hiañ prim...) a-benn heskinañ un arme brasoc'h pe skeiñ gant ul lec'h strategel ha skampañ kuit kerkent. E-touez ar gouvrezelioù kaset da vat en XXvet kantved e c'heller menegiñ gouvrezelioù : * [[Mao Zedong]] hag arme pobl an dieubidigezh e [[brezel Sina-Japan (1937-1945)]] ha [[brezel diabarzh Sina]] ; * [[Fidel Castro]], [[Che Guevara]] ha [[Luskad ar 26 a viz Gouere]] e [[dispac'h Kuba]] ; * [[Ho Chi Minh]] e [[brezel Vietnam]] * an [[IRA]] e [[brezel dizalc'hiezh Iwerzhon]] == Notenn == {{daveoù}} [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Brezeloniezh]] c3xvc82tce9kjzxb3tq6yxivujzm4h6 0 91861 2189383 2189337 2026-04-28T19:28:51Z Dishual 612 2189383 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Francisco Franco 1930.jpg|thumb|upright=1.2|Francisco Franco e 1930.]] '''Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde''', ent-berr '''Francisco Franco''' ([fɾanˈθisko ˈfɾaŋko]), ganet d’ar [[4 a viz Kerzu]] [[1892]] e [[Ferrol]] ([[Galiza]]) ha marvet d'an [[20 a viz Du]] [[1975]] e [[Madrid]], a oa ur jeneral [[Arme Spagn|spagnol]]. Tizhout a reas ar galloud evel ezel pennañ al luskad eus an [[Tu-dehou pellañ]] anvet [[Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista|ar Falañs]]. Penn Stad [[Spagn]] a voe etre [[1939]] ha [[1975]] ma renas e vro evel un [[diktatour]] (graet e vez ar renad [[frankoouriezh|frankoour]] eus ar marevezh-se) gant an titl a ''[[Caudillo]]'' (sturier): ''Generalísimo Francisco Franco, Caudillo de España por la Gracia de Dios'' (ar Jeneralisim Francisco Franco, Sturier Spagn dre c'hras Doue). Alies e vez keñveriet gant diktatour Portugal [[António de Oliveira Salazar]]. == E vuhez == Franco a oa ganet en ur familh soudarded, ha daoust ma felle dezhañ servijout er [[morlu]] ez eas da soudard en arme zouar. Kemer a reas perzh e [[Brezel ar Rif]] e [[Maroko spagnol|Maroko]], hag e teuas da vezañ jeneral yaouankañ Europa e 1926<ref name="spa">{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWfranco.htm|publisher=Spartacus.Schoolnet.co.uk|title=Francisco Franco|accessdate=2 December 2009}}</ref>. Goude e zistro er vro-benn e renas mougadur feuls un harz-labour renet gant an [[Anarkouriezh|anarkourien]] e 1934, dindan gouarnamant mirour [[Niceto Alcalá-Zamora|Alcalá-Zamora]]. Da-heul savidigezh ur gouarnamant [[Talbenn ar Bobl (Spagn)|Talbenn ar Bobl]], ennañ strolladoù disheñvel eus an tu kleiz, e kreskas ar feulster er vro. Kreñvoc'h e teuas ar feulster da vezañ etre ar strolladoù emsaverien bolitikel pa oa drouklazhet unan eus pennoù al luskad mirour er parlamant, [[José Calvo Sotelo]], da zialañ muntr [[José Castillo (Brezel diabarzh Spagn)|José Castillo]]<ref>Beevor, Anthony. ''The Spanish Civil War''. London: Penguin, 1982. p 49.</ref>. Franco hag e geniriennerien a implijas marv Calvo evel o digarez da loc'hañ ar brezel, daoust m'o doa dija savet o steuñv d'en em sevel<ref>Beevor, Anthony. ''The Spanish Civil War''. London: Penguin, 1982. p 51.</ref>. [[Restr:Franco dando un discurso en Éibar en 1949.jpg|thumb|Franco o prezegenniñ en [[Éibar]] e 1949.]] Franco hag an arme a glaskas seveniñ un taol-Stad a-enep gouarnamant an Talbenn broadel. C'hwitañ a reas an taol-Stad ha tarzhañ a reas [[Brezel diabarzh Spagn]]. E-pad ar stourm etre ar vroadelourien hag ar Republikaned e teuas Franco da vezañ penn e gostezenn. Goude m'en doe gounezet ar brezel diabarzh gant skoazell vilourel [[Italia]] hag [[Trede Reich|Alamagn]] e tivodas Parlamant Bro-Spagn. Diazezañ a reas neuze un diktatouriezh eus an tu-dehou a badas betek 1978, pa oa savet ur [[Bonreizh|vonreizh]] nevez. E-doug an [[Eil Brezel-bed]] e heulias Franco, ent-ofisiel, ur politikerezh divrezelekaerezh ha diwezhatoc'h ur politikerezh neptuegezh, abalamour ma ne oa ket adsavet Spagn diwar distrujoù bras ar brezel diabarzh. Koulskoude e harpas emouestlidi ar [[División Azul|rannarme c'hlas]] a stourmas a-du gant armeoù [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|an Ahel]] e [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|Talbenn ar Reter]]. Displijout a rae kenañ da [[Fulgencio Batista]], a ginnigas, e-pad an Eil Brezel-bed, ur gevredadenn etre ar [[Stadoù-Unanet]] ha broioù [[Suamerika]] da argadiñ Spagn ha diskar renad Franco<ref>[https://web.archive.org/web/20130826011532/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html "Batista's Boost"], ''Time'', {{Nowrap|January 18}}, 1943. Retrieved {{Nowrap|March 2}}, 2010.</ref>. Goude fin an [[Eil Brezel-bed]] e talc'has Franco e c'halloud e Bro-Spagn a-drugarez da vuzulioù strizh : lemel en un doare sistematek ar soñjoù eneberezh dre gontrollerezh ar c'hazetennoù ha rediezh an dud<ref>Sinova, J. La censura de prensa durante el franquismo/ The Media Censorship During Franco Regime. Random House Mondadori. ISBN 84-8346-134-X.</ref>{{,}}<ref>Lázaro, A. ''James Joyce's encounters with Spanish censorship'', 1939–1966. Joyce Studies Annual, 1 Jan 2001.</ref>, prizoniañ an enebourien d'e ideologiezh e kampoù er vro a-bezh (evel ''Los Merinales'' e Seville, ''San Marcos'' e León, ''Castuera'' e Extremadura, ha ''Miranda de Ebro'')<ref>Rodrigo, J. ''Cautivos: Campos de concentración en la España franquista, 1936–1947'', Editorial Crítica.</ref>, al labour ret er prizonioù<ref>Gastón Aguas, J. M. & Mendiola Gonzalo, F. (eds.) "Los trabajos forzados en la dictadura franquista: Bortxazko lanak diktadura frankistan." ISBN 978-84-611-8354-8</ref>, hag implij ar c'hastiz a varv hag eus kastizoù prizon pounner da zibennadiñ e enebourien bolitikel<ref>Duva, J. ''Octavio Alberola, jefe de los libertarios ajusticiados en 1963, regresa a España para defender su inocencia'' Diario El País, 9 November 1998</ref>. E-pad ar [[Brezel yen]] e savas ar [[Stadoù-Unanet]] ur c'hevredad diplomatek ha kenwerzh gant Bro-Spagn, abalamour da bolitikerezh enepkomunour Franco. Ar prezidant amerikan [[Richard Nixon]] a evas memes da yec'hed Franco<ref>John T. Woolley and Gerhard Peters, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=2693 Toasts of the President and General Francisco Franco of Spain at a State Dinner in Madrid], The American Presidency Project. Santa Barbara, California: University of California (hosted), Gerhard Peters (database). Lennet enlinenn d'ar 24 a viz Mae 2008.</ref>, ha, goude marv Franco, e tisklêrias : ''«Ar jeneral Franco a oa ur mignon hag ur c'hevredad leal eus ar Stadoù-Unanet»''<ref>''New York Times''. "Nixon Asserts Franco Won Respect for Spain." 21 a viz Du 1975, Gwener, p 16.</ref>. Goude e varv e krogas Bro-Spagn da vont tamm-ha-tamm trema an demokratiezh. Hiziv e vefe difennet gant al lezenn arouezioù renad Franco, evel an ardamezioù broadel a veze implijet dindan e renad pe ar banniel e erer impalaerel, e Bro-Spagn{{Daveoù a vank}}. [[Restr:Portada de Arriba, 20 de noviembre de 1975.png|thumb|20 a viz Du 1975, kazetenn o embann marv Franco.]] == Marv ha kudenn ar c'horf == D'ar [[24 a viz Here]] [[2019]] e voe fiñvet relegoù Franco ha beziet anezho e bez e wreg en Mingorrubio, beziet e oa bet hag un-dro e-pad ul lid prevez<ref>https://www.theguardian.com/world/2019/oct/23/francos-remains-to-finally-leave-spains-valley-of-the-fallen</ref>. == Pennadoù kar == * [[Brezel Spagn]] == Notennoù == {{Commons|Category:Francisco Franco}} {{daveoù}} {{DEFAULTSORT:Franco, Francisco}} [[Rummad:Istor Spagn]] [[Rummad:Politikourien Spagn]] [[Rummad:Diktatourien]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1892]] [[Rummad:Marvioù 1975]] [[Rummad:Francisco Franco]] [[Rummad:Komandourien al Lejion a enor]] iexskhn9pbuxln2jvpchhdw6p3edc7h 0 107466 2189401 2019011 2026-04-28T21:32:58Z Pymouss 690 hizivadur 2189401 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = Roche aux Fées Communauté | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = Bro Gwitreg | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 26354 | deiziad-poblañs = 2017 | gorread = 369.31 | kumun = 16 }} '''Kumuniezh kumunioù Bro [[Maen ar Boudiged]]''' a zo un [[etrekumuniezh]] e gevred [[departamant gall|departamant]] an [[Il-ha-Gwilen]] e [[Breizh]]. E [[Rester]] emañ ar sez. He frezidant zo Luc Gallard, maer [[Koem]], abaoe 2014<ref>« Le Guide des Élus », ''L'Éclaireur'', 25 Ebrel 2014.</ref>. ==Ar c'humunioù== Abaoe ar [[1añ a viz Genver]] 2014 ez eus c'hwezek [[kumun c'hall|kumun]] enni. # [[Aentieg]] # [[Amanliz]] # [[Brev]] # [[Ervrezhell]] # [[Ezieg]] # [[Kelon]] # [[Koem]] # [[Gentieg]] # [[Govelioù-ar-C'hoad]] # [[Koetruzan]] # [[Marc'helleg-Roperzh]] # [[Marzhinieg-Houarnruz]] # [[Rester]] (sez) # [[Santez-Koulm]] # [[an Tilh]] # [[Tourig]] ==Liammoù diavaez== *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20131219234957/http://www.cc-rocheauxfees.fr/accueil Lec'hienn ofislel] == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen|Maen ar Boudiged]] k1lmt5myrexomy11draiyrvmu6pvyqg 0 107583 2189403 1881581 2026-04-28T22:27:16Z Pymouss 690 hizivadur 2189403 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = communauté de communes de Saint-Méen Montauban | rannvro = [[rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Breselien]] | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 26393 | deiziad-poblañs = 2017 | gorread = 352.29 | kumun = 18 }} '''Kumuniezh kumunioù Sant-Meven Menezalban''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]], e departamant an [[Il-ha-Gwilen]], e Breizh. Krouet e voe e [[2014]]. Ar kumuniezh-kumunioù a gemere lec'h [[Kumuniezh kumunioù Bro Menezalban]] ha [[Kumuniezh kumunioù Bro Sant-Meven]], ha [[Sant-Pern]] hag [[Irodouer]], eus [[Kumuniezh kumunioù Bro Vegerel]]. == Kumunioù == Kumuniezh kumunioù Sant-Meven Menezalban a ya 18 kumun d'ober anezhi: #[[Blerwaz]] #[[Chapel-al-Loc'h (kumun nevez)|Chapel-al-Loc'h]] #[[ar Groez]] #[[Gwazel]] #[[Irodouer]] #[[Kedilieg]] #[[Koad-Yarnvili]] #[[Landujan]] #[[Lanvaelvon]] #[[Mederieg]] #[[Menezalban|'''Menezalban''']] (sez) #[[Moel (Breizh)|Moel]] #[[Sant-Malon]] #[[Sant-Malgant]] #[[Sant-Meven]] #[[Santez-Onenn]] #[[Sant-Pern]] #[[Sant-Tewiniav]] == Brezhoneg == === Deskadurezh === * E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 57 skoliad (3,5 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). == Liamm == [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen|Sant-Meven Menezalban]] bsyr8xpe98x32pcuf53bd78xpnan74z 0 108892 2189397 2134160 2026-04-28T20:36:41Z Pymouss 690 hizivadur 2189397 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = Montfort communauté | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Breselien]] | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 24487 | deiziad-poblañs = 2014 | gorread = 194.48 | kumun = 8 }} '''Moñforzh Kumuniezh''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]], e departamant an [[Il-ha-Gwilen]], e Breizh. Krouet e voe e [[1992]]. He frezidant zo Christophe Martins, maer Ilfentig, abaoe 2014. == Kumunioù == Moñforzh Kumuniezh a ya 8 kumun d'ober anezhi : * [[Bezeg]] * [[Brezhiel]] * [[Ilfentig]] * [[Lanwaz]] * '''[[Moñforzh]]''' * [[Pleveleg]] * [[Sant-Gonlei]] * [[Talenseg]] == Brezhoneg == * E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 115 skoliad (4,2 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Liamm == *[http://www.cc-montfort.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh kumunioù] [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen]] ttczfe7mqfp7mk2tuf00duxqp00famr 0 110049 2189396 2134159 2026-04-28T20:35:36Z Pymouss 690 hizivadur 2189396 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | logo = Logo Liffré-Cormier Communauté.png | anvOfisiel = Liffré-Cormier Communauté | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 24830 | deiziad-poblañs = 2014 | gorread = 252.25 | kumun = 9 }} '''Liverieg-Hiliber Kumuniezh''', gwechall ''Kumuniezh kumunioù bro Liverieg'', a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]], e [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]], departamant [[Il-ha-Gwilen]] e Breizh. Krouet e voe e [[2000]]. Kresket e oa bet gant 4 c'humun nevez d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017. Cheñchet e oa bet he anv da « Liverieg-Hiliber Kumuniezh »<ref>[http://www.fr.brezhoneg.bzh/40-kerofis.htm Ker Ofis]</ref> d'ar mare-se. Emañ he sez e Liverieg. Betek 2020, he frezidant oa [[Loig Chesnais-Girard]], maer Liverieg (2008-2017) ha prezidant kuzul-rannvro (abaoe 2017). == Kumunioù == E Kumuniezh kumunioù bro Liverieg ez eus 9 c'humun : * [[Beuzid-ar-C'hoadoù]] * [[Dourdan]] * [[Goneg]] (abaoe 2017) * [[Herzieg-Liverieg]] * [[Kadeneg]] * '''[[Liverieg]]''' * [[Liverieg-Kenton]] (abaoe 2017) * [[Magoerioù-ar-C'houenon]] (abaoe 2017) * [[Sant-Albin-an-Hiliber]] (abaoe 2017) == Brezhoneg == === Deskadurezh === * E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 236 skoliad (6,5 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Liamm == *[http://www.pays-liffre.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh kumunioù] [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen]] 9u0dp8igentf59l09iq847hq83jxjxv 0 110051 2189398 2188435 2026-04-28T20:38:20Z Pymouss 690 hizivadur 2189398 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = communauté de communes du pays de Châteaugiron | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)]] | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 24423 | deiziad-poblañs = 2014 | gorread = 129.61 | kumun = 6 }} '''Kumuniezh kumunioù bro Kastell-Geron''', a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]], e [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]], departamant [[Il-ha-Gwilen]] e Breizh. Krouet e voe e [[1993]]. Emañ he sez e Kastell-Geron. He frezidantez zo Françoise Gatel, maerez Kastell-Geron. == Kumunioù == E Kumuniezh kumunioù bro Kastell-Geron ez eus 6 kumun : * [[Domloup]] * [[Kantieg]] * '''[[Kastell-Geron]]''' * [[Noal-ar-Gwilen]] * [[Pereg (kumun)|Pereg]] * [[Servon]] == Liamm == *[https://web.archive.org/web/20110325024809/http://www.cc-payschateaugiron.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh kumunioù] [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen|Kastell-Geron]] cz4kqzb9uqta976texbcg1bgycbu0de 0 110210 2189393 2041364 2026-04-28T20:31:15Z Pymouss 690 hizivadur 2189393 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = communauté de communes de Brocéliande | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Breselien]] | prezidant = Bernard Ethoré | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 16575 | deiziad-poblañs = 2011 | gorread = 296.86 | kumun = 8 }} '''Kumuniezh kumunioù Breselien''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]], e [[Bro Breselien]], departamant [[Il-ha-Gwilen]] e Breizh. Krouet e voe e [[1993]]. Emañ he sez e Plelann-Veur. He frezidant zo Bernard Ethoré, maer Breal-Moñforzh, abaoe 2014. == Kumunioù == E Kumuniezh kumunioù Breselien ez eus 8 kumun : * [[Breal-Moñforzh]] * [[Pempont]] * '''[[Plelann-Veur]]''' * [[Mousterfil]] * [[Sant-Pêran]] * [[Sant-Turiav-Porc'hoed]] * [[Skirioù-Masen]] * [[Trevendel]] == Liamm == *[http://www.cc-broceliande.bzh/ Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh kumunioù] [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen|Breselien]] 2z7udu43djmkwcii52thqny6xzgvvk3 2189394 2189393 2026-04-28T20:31:58Z Pymouss 690 2189394 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = communauté de communes de Brocéliande | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Breselien]] | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 16575 | deiziad-poblañs = 2011 | gorread = 296.86 | kumun = 8 }} '''Kumuniezh kumunioù Breselien''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]], e [[Bro Breselien]], departamant [[Il-ha-Gwilen]] e Breizh. Krouet e voe e [[1993]]. Emañ he sez e Plelann-Veur. He frezidant zo Bernard Ethoré, maer Breal-Moñforzh, abaoe 2014. == Kumunioù == E Kumuniezh kumunioù Breselien ez eus 8 kumun : * [[Breal-Moñforzh]] * [[Pempont]] * '''[[Plelann-Veur]]''' * [[Mousterfil]] * [[Sant-Pêran]] * [[Sant-Turiav-Porc'hoed]] * [[Skirioù-Masen]] * [[Trevendel]] == Liamm == *[http://www.cc-broceliande.bzh/ Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh kumunioù] [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen|Breselien]] ptocjdclu11vm8z7flhhadho8p9029q 0 110456 2189402 2189302 2026-04-28T21:58:56Z Ch. Rogel 46 Astenn buhez ha stourm 2189402 wikitext text/x-wiki [[Restr:Photo d'Abalor (Léon Le Berre).jpg|thumb]] '''Leon ar Berr''', ''Léon Le Berre'' er marilhoù-kêr, bet ganet d'an [[30 a viz Gwengolo]] [[1874]] en [[An Erge-Vihan|Erge-Vihan]] (staget ouzh [[Kemper]] e [[1960]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Kerzu]] [[1946]] e [[Roazhon]], a oa ur [[kazetennerezh|c'helaouenner]] breizhat, hag ur skrivagner. Pa oa mignon bras da d-[[Taldir]] e skoazellas anezhañ a-zevri el [[luskad rannvroelour Breizh|luskad rannvroelour breizhat]] hag er [[Goursez Breizh]] ma voe un penn araok enni. ''Abalor'' a voe e [[anv-barzh]] hag e anv-pluenn pennañ. Implij a reas ''Armel d’Ergué'' ha ''Tête en l’air'' ivez. == Buhez== Ur [[stal-kenwerzh]] a zalc’he e dud e bourc’h an Erge-Vihan, met ne voe ket desavet e brezhoneg ganto. Kaset e voe d’ober e studioù e skolaj Sant-Salver, e [[Redon]] hag ez eas da [[Skol-veur Roazhon]] evit studiañ al Lennegezh hag ar Gwir.<br> Eno e kejas gant ur bochad studierien, entanet gant Breizh, Frañsez Jaffrennou, Olier Gwion ha Victor Nouël de Kerangué, en o zouez. Pa voe krouet [[Breuriez ar Studierien Vreton]], e 1901, e voe lakaet en he fenn.<br> Er momed-se e voe krouet ar [[pemdezieg]] ''L’Ouest-Éclair'', ken ez eas da gendrec’hiñ e bennoù degemer pennadoù brezhonek ingal.<ref>''Bolonte Doue'', pennad kentañ e 1901.</ref>. E 1898 e emezelas gant [[Kevredigezh Vroadel Breizh]], aozadur kentañ Emsav Breizh ha diouzhtu e voe klasket sevel liammoù gant an Iwerzhoniz o stourm ouzh ar galloud saoz hag ar Gembreiz a blede gant adsavidigezh o sevenadur.<br> En hañv 1901 ez eas gant Taldir hag tud all da v-[[Merthyr Tudful]] evit bezañ degemeret evel Barzh gant [[Goursez Kembre]] hag eno e tisklêrias ma kemere ''Abalor''<ref>Diwar anv ar sant paeron en Erge-Vihan, mab [[Alor]] > Abalor.</ref> da anv-barzh. E Gwengolo 1901 e kemeras perzh e krouidigezh ofisiel<ref>Anavezet e voe un nebeud barzhed vrezhon e 1899 e Bro-Gembre ken e weler ar bloaz-se roet da hini krouidigezh ar Goursez.</ref> Goursez Breizh e [[Gwengamp]] ha lakaet e voe da zrouiz. E miz Eost 1902 e beajas da [[Dulenn|Zulenn]] evit kemer perzh en eil [[Kendalc’h keltiek|C'hendalc’h keltiek]] hag e kejas gant [[Douglas Hyde]] ha mignoned vras e chomont a-hed ar bloavezioù. Kinniget e voe ur post kelenner war ar galleg dezhañ e Skol ar mestrezed-skol Dulenn ha ne zistroas ket a-raok 1905.<br> E-pad an daou bloaz goude e kenlabouras gant Taldir evit sevel pennadoù er c’hazetennoù krouet gant e vignon e [[Karaez-Plougêr|Karaez]] abaoe 1904. Mont a reas da rener ar c’helaouennoù ''L’Arvor'' ha ''Le Courrier morbihannais’', e [[Gwened]], hag e kenlabouras gant ar sizhunieg ‘’L’Union agricole du Finistère’’, staliet e Kemperle, a-raok prenañ ar gazetenn-se adanvet ''L’Union maritime et agricole’’digant [[James Montjarret de Kerjégu]] e 1914. A-drugarez d’an arc’hant dastumet diwar atiz Anatol ar Braz ha [[Teodor Botrel]] e c’hellas kas skouerennoù evit netra d’ar soudarded vrezhon enluet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] hag a vourrent kaout keloù eus o broioù. Goude an ehan a zo ret d’ar Goursez, pa vez ar brezel o ren, Abalor, asamblez gant [[Erwan Berthou]], Drouiz-meur ha Taldir, Drouiz skoazeller, a c’halvas izili Skolaj ar Varzhed da labourat en-dro ha da nevesaat reolennoù diabarzh ar genvreuriezh.<br> E 1926 e respontas da [[Anatole de Monzie]] a embanne e tlefe bezañ lakaet ar brezhoneg da vervel evit kas unaniezh Bro-C’hall da-benn, da gentañ dre e gazetenn, met dre ur c’hampagn e kelaouennoù Breizh a-bezh ivez ken e lakaas da sevel ur gwir skriddael a-enep ar ministr.<br> E 1928 e tleas serriñ e embregerezh gwask e Kemperle hag ez eas da Roazhon evit mont da gelaouenner e ''L’Ouest-Éclair''. Ne dizhas ket al live ma oa en e soñj pignat, pa ne veze ket lezet skrivañ estreget kronikenn ar barnedigezhioù. Koulskoude e c'helle kinnig nevezintioù diwar-benn ar sevenadur breizhek, kendalc’hioù ha gouelioù, re Goursez Breizh en o zouez. Mervel a reas pell eus e Gerne genidik, un tammig harluet eus ar brezhonegva. == Skrivagner, kelaouenner ha stourmer == Pa oa ur c’helaouenner e c’hoarias gant levezon ar wask e-barzh « emgann ar mennozhioù » a-feur ma kreske niver an dud desket e Breizh. Tapañ a reas e remzad e muioc’h a varregezhioù evit kehentiñ gant ar broioù estren, broioù Breizh-Veur hag Iwerzhon da gentañ. Sevel liammoù gant Kelted tramor a voe ur bal eztaolet dre an [[hollgeltiegezh]], met ur bal sevenadurel nemetken. Evel holl izili ar Goursez ec’h embanne e lealded d’ar Republik c’hall, ar « [[mammvro|vammvro]] vras » ha ne oa ket ur harz da ziwall gwir e vammvro vihan da gaout duja~~s ouzh he doareoù perzhek, ar brezhoneg en o zouez.<br> A-raok ma voe tapet un tammig pouez gant ar vroadelouriezh vrezhon e 1932 e veze kreñvig a-walc’h al luskad rannvroelour e Breizh, pa lakae embann pennadoù er c’helaouennoù ha pa oa tomm dilennidi zo gant ar rannvroelouriezh.<br> Donezonet e oa e meur a yezh, e galleg, brezhoneg ha saozneg, met e oa sod gant galleg ar Grennamzer ken e savas Gantañ ha [[Taldir Jaffrennou]] e voe savet ar gelaouenn trimiziek [[An Oaled]] (istitlet''Le Foyer breton'') e galleg hag e brezhoneg, embannet etre 1928 ha 1939. ==Oberennoù== ===E brezhoneg=== * [[1910]] : ''Istor Breiz hag ar C'helted'', sinet ''Trivarz'', kenskrivet gant [[Erwan Berthou]] ha [[Paul Diverrès]], Pariz, Le Dault. * [[1911]] : ''Sinadur an Eil Testamant'', Karaez, [[Ar Bobl]], 1911. Pezh-c'hoari. * [[1913]] : ''Ar verc'h he divreac'h mougn'', An Oriant, Le Pays breton. Pezh-c'hoari. ===E brezhoneg hag e galleg=== * [[1905]] : ''Ar Gwir Treac'h d'ar Gaou'', [[Pariz]], Le Dault. Pezh-c'hoari ===E [[galleg]]=== * [[1901]] : ''Fleurs de Basse-Bretagne (Bleun a Vreiz-Izel)'', Roazhon, Simon. Kontadennoù. * [[1902]] : ''Nuptialia'', Gwened, Lafolye. * [[1904]] : ''Les épousailles de Brébiot'', Gwened, Lafolye. Pastoralenn e galleg-krenn. * [[1913]] : ''Français de Quimper'', An Oriant, [[Le Pays breton]]. Komedi. * [[1926]] : ''La circulaire de Monzie contre l'enseignement du breton''. * [[1928]] : ''Guide illustré de Quimperlé et de la région des collerettes''. * [[1935]] : ''Le 145{{e}} anniversaire du [[traité de la Mabilais]]''. * 1935 : ''La Parure du vieux Rennes''. * 1935 : ''Un grand évêque gallo-romain, [[saint Melaine]]''. * [[1936]] : ''Bretagne d'hier'', Roazhon, [[L'Ouest-Éclair]]. * [[1945]] : ''Les Chevaliers de la Table Ronde. Épisodes de la légende celtique'', rakskrid gant [[Ronan Caerléon]], Landerne, Brittia. == Levrlennadurezh == * [[Ronan Caouissin]], ''Bretons d’aujourd’hui'', 1935 * Lukian Raoul, ''Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien'', Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad Le Berre, Léon. * [[Michel Nicolas]], ''Histoire de la revendication bretonne'', Coop Breizh, 2007.{{ISBN|9782843463129}} * Erwan Chartier, ''Histoire de l’Interceltisme en Bretagne'', Speied, Coop Breizh, 2013. {{ISBN|9782843465840}} == Pennadoù nes == * [[Frañsez Jaffrennou]] * [[Goursez Breizh]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} {{Wikimammenn|Oberour:Leon ar Berr}} {{DEFAULTSORT:Berr, Leon ar}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1874]] [[Rummad:Marvioù 1946]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Kazetennerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Izili ar Goursez]] [[Rummad:Kemper]] gxqbxxdux3hc6oh6q9jxh9crfj186li 14 115466 2189443 1794022 2026-04-29T11:53:05Z Kestenn 14086 2189443 wikitext text/x-wiki [[Rummad:Lennegezh]] [[Rummad:Brezeloniezh]] 1tzj73nbg1ex1zyjkocax9pywrbyunm 0 124632 2189429 2173570 2026-04-29T11:44:57Z Kestenn 14086 2189429 wikitext text/x-wiki {{implijoù all}} [[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-218-0510-22, Russland-Süd, Panzersoldat.jpg|thumb|260px|Soudard kirri-hobregonet e penn un dagadenn Blitzkrieg war talbenn ar reter, [[1942]]]] [[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-769-0229-11A, Frankreich, Guderian, "Enigma".jpg|260px|thumb|Poltred e-pad kampagn Mae [[1940]] : ar jeneral [[Heinz Guderian]], tad ar ''[[panzer]]'', en e garbed-penn [[SdKfz 251]]]] [[Restr:SemaTaktikaBlitzkrieg.jpg|thumb|500px|Strategiezh ar Blitzkrieg berr dreset]] Ar '''''Blitzkrieg''''' ("brezel prim", « brezel ''[Krieg]'' luc'hedenn ''[Blitz]''» en [[alamaneg]]) a zo un doazhadur brezel arsailh eus ar [[brezel hobregonet]] gant ar pal da gaout un trec'h meur oc'h implij un hollad nerzhioù [[karbed hobregonet|karbedoù hobregonet]] e-pad ul lajad amzer termenet ha war un dachenn bevennet strizh. Ouzhpenn an nerzhioù-se e vez implijet nerzhioù an droadegiezh ha nerzhioù an aerlu evit skeiñ kreñv barrregezhioù milourel, ekonomikel ha politikel an enebour. == Orin == Testeniekaet eo ar ger evit ar wech kentañ er bloavezh [[1935]] en ur pennad eus ar gazetenn [[Deutsche Wehr]], kazetenn ofisiel al [[lu]] [[Alamagn|alaman]]. Hervez ar gazetenn vilourel-se, ar Stadoù o vezañ treut gant an danvezioù diazez a vez rediet da « echuiñ ar buanañ ar gwellañ gant ur brezel en ur glask raktal bezañ trec'h dre implij o holl nerzhioù arsailh en un taol dizamant ». Ar ger a zo adkemeret en ur pennad eus ar gazetenn [[Time Magazine]] d'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[1939]] a zispleg aloubadeg [[Polonia]] gant Alamagn : "This is no war of occupation, but a war of quick penetration and obliteration - Blitzkrieg, lightning war" "N'eo ket ur brezel dalc'hidigezh, met ur brezel drebarzhiñ prim ha distruj — ar Blitzkrieg, ar brezel prim ". == Ur skouer == [[Restr:Poland2.jpg|500px|center]] E-pad aloubadeg Polonia e [[1939]], armeoù alaman o fiñval prim a enkelc'hias an nerzhioù polonat (kelc'hioù glas) na oant ket nerzhioù hobregonet dishual met nerzhioù hobregonet, troadegiezh, aerlu ha kanolierezh kenaozet. == Pennadoù kar == * [[Heinz Guderian]] [[Rummad:Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Brezel hobregonet]] [[Rummad:Brezeloniezh]] g0s4yy8hpk9wtw75bv0ai2i36s1fwvg 0 130721 2189400 1935812 2026-04-28T21:15:44Z Pymouss 690 hizivadur 2189400 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = Communauté de communes du pays de Dol et de la Baie du Mont Saint-Michel | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Maloù (Voynet)|Bro Sant-Maloù]] | amzer-gefridi = 2026-2032 | poblañs = 23391 | deiziad-poblañs = 2014 | gorread = 321.68 | kumun = 19 }} '''Kumuniezh-kumunioù bro-Dol ha Bae Menez-Mikael'''<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm KerOfis Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref> (''{{lang|fr|Communauté de communes du pays de Dol et de la Baie du Mont Saint-Michel}}'' e galleg) a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] savet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017 etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], e [[Breizh]]. == Istor == Krouet e voe ar gumuniezh diwar bodañ [[kumuniezh kumunioù Bae Menez-Mikael]] ha [[kumuniezh kumunioù Dol ha Bae Menez-Mikael]]<ref>{{fr}} [http://raa.bretagne.sit.gouv.fr/sit_1_ALK/upload/raa_35_ALK/acte/20724/update_word20724.pdf Arrêté préfectoral n° 2016-20489 du 9 décembre 2016 portant création de la communauté de communes du pays de Dol et de la Baie du Mont Saint-Michel]</ref>. ==Kumunioù== D'ar [[1añ a viz Genver]] 2017 ez ae 19 kumun d'ober ar gumuniezh-kumunioù: <div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2"> # [[Bagar-Bihan]] # [[Bagar-Morvan]] # [[Broualan]] # [[Dol]] # [[Gwiver]] # [[Henwiel]] # [[Kerruer]] # [[Labouseg]] # [[Menez-Dol]] # [[Planfili]] # [[Roz-an-Arvor]] # [[Roz-Lanrieg]] # [[Sant-Brewalaer]] # [[Sant-Jord-Grehan]] # [[Sant-Marc'han]] # [[Sent (Planfili)|Sent]] # [[Sperneg]] # [[Sulial]] # [[Treant-ar-C'hoad]] </div> == Liammoù diavaez == * ==Notennoù ha daveennoù== <references/> {{DEFAULTSORT:Dol ha Bae Menez-Mikael}} [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Il-ha-Gwilen]] 6e9cekwkbsvrswsnrk94md7d5rzw2v1 0 132634 2189439 2126719 2026-04-29T11:49:03Z Kestenn 14086 2189439 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg|thumb|[[Napoleon III]] taolennet gant [[Franz Xaver Winterhalter]].]] [[Restr:Coat of Arms Second French Empire (1852–1870)-2.svg|thumb|Skoed-ardamez an Eil Impalaeriehz c'hall (1852–1870)]] An '''Eil Impalaeriezh c'hall''' (Galleg: '''Second Empire''') a oa ur sistem bonreizhel ha politikel savet d'an [[2 a viz Kerzu]] [[1852]], pa zeuas [[Louis-Napoléon Bonaparte]], prezidant an [[Eil Republik c'hall]], da vezañ [[Napoléon III]], Impalaer ar C'hallaoued. Ar ren politikel-se a vo diskaret e 1870 pa vo savet an [[Trede Republik c'hall]]. Abaoe al levr ''[[L'Histoire de la France contemporaine]]'' gant [[Ernest Lavisse]], e vez gwelet daou brantad en Eil Impalaeriezh : * an hini kentañ, an doare aotrouniek etre 1852 betek 1860, * an eil, ar prantad frankizour etre 1860 ha 1870. Diskaret e voe an Eil Impalaeriezh d'ar [[4 a viz Gwengolo]] [[1870]] goude [[Emgann Sedan (1870)|Emgann Sedan]], e-pad ar [[Brezel 1870-1871|brezel a-enep Prusia]], un nerzh hag a oa o kreskiñ en Europa hag a oa sturiet gant ar c'hañseller [[Otto von Bismarck]]. == Taol-stad 1851 == ''* Pennad spisoc'h: [[Taol-stad an 2 a viz Kerzu 1851|Taol-Stad an 2 a viz Kerzu 1851]]'' Taol-Stad an 2 a viz Kerzu 1851 a grou an Eil Impalaeriezh. Fin eo d'an emgann politikel etre ar strollad [[Parti de l'Ordre]] (muiañ-niver er parlamant) hag ar Vonapartisted aotrouniek. En ur implij doareoù tort difennerien ar republik a implije arguzenn reizhded ar vonreizh, ar vonapartisted a zisklêr bezañ a-du kren gant ar vouezhiadeg hollek, met lakaet da dalvezout kreñvoc'h evit galloud ar vonreizh. Goulennet e vez d'ar bobl bezañ mammenn nemetañ reizhded ar galloud. Lakaet e vez en-dro ar vouezhiadeg hollek paotr a oa bet gwanaet gant ar vodadeg vroadel. Ouzhpenn da-se e vez restaolet ar gwir d'ar voterien da votiñ end-eeun evit o c'hannaded. == Distro an Impalaeriezh == Ar bazenn kentañ da aozañ distro Impalaeriezh voe lakaet gant bonreizh ar 14 a viz C'hwevrer 1852. Kreñvaet eo galloud Penn ar Stad ha aozet dilennadegoù nevez. Ma chom digor an dilennadegoù d'an enebiezh, un toullad Republikaned a voe kaset maez eus ar vro, [[Adolphe Thiers]] (hag a tistroas diwezatoc'h) ha [[Victor Hugo]] en o zouez. E-pad diskar-amzer 1852, beajiñ a reas Louis-Napoleon e Bro-C'hall a bez a-raok stalañ an Eil Impalaeriezh dre referendum. Ankeniet e voe ar galloudoù estren gant distro an Impalaeriezh. Ma oant laouen gant fin an drubuilhoù dispac'hel er penn kentañ, soñjal a reont en-dro ouzh brezelioù [[Napoleon Iañ]] en Europa a-bez. Met e niz a zinerc'has ar gouarnamantoù estren hag ar meno foran en ur brezegenn brudet disklêriet e Bourdel e-pad e veaj : " ''Un nebeud a lâr : an Impalaeriezh a dalv brezel. Me da lâr : an Impalaeriezh a dalv ar peoc'h. Aloubiñ, ya : aloubiñ gant an emglev, ar relijion ha skiant ar mad. Ur bern takadoù gouez on eus da urzhiañ, gant hentoù da zigeriñ, porzhioù da gleuziañ, hentoù-houarn da glotañ (...). Bez on eus da dostaat ouzh Amerika dre porzhioù ar C'hornôg. Bez on eus dreist-holl rivinoù da sevel en-dro, doueed faos da ziskar ha wirionezioù da ezteurel. Setu penaos e soñjan an Impalaerizeh, ma teufe anezhañ da zistreiñ''"<ref>Prezegenn e Bourdel d'an 9 a viz Here, embannet e ''Le Moniteur'' d'an 11 a viz Here 1852</ref>. Ur wech distroet e Pariz e voe lakaet ar pobl da vouezhiañ evit adstalañ an impalaeriezh : asantet eo gant 7 824 129 annezidi, nac'het gant 253 149 anezho. Tro 2 vilion na gemeras ket perzh er vouezhiadeg. == Politikerezh diavaez == En desped d'ar pezh disklêriet gant Louis-Napoleon, deuet da vezañ Napoleon III d'an 2 a viz Kerzu 1852 (un deizad dibabet da vezañ ur bloavezh goude e daol-stad, met ivez deiz-ha-bloaz trec'h [[Austerlitz]]), emezellañ a reas an Impalaeriezh e brezelioù en diavaez. Ur wech suraet e gevredad gant Bro-Saoz ar [[Victoria (Rouantelezh-Unanet)|rouanez Viktoria]], emezellañ a reas Bro-C'hall diouzh ar Reter e-pad [[Brezel Krimea]] a-enep Rusia etre 1853 ha 1856. Sikouret e voe ivez dizalc'hourien italian kevreet gant Rouantelezh Piedmond-Sardegna da [[Eil Brezel Dizalc'hiezh Italia|zieubiñ Norzh Italia ouzh soubidigezh Aostria]] e 1859 : aloubet eo takad Lombardia gant an Impalaeriezh, hag eskemmet da roue nevez Italia gant Dugelezh Savoia ha Komtelezh Nice, deuet da vezañ gall. Emezellañ a reas ivez Napoleon III e Mec'hiko, o harpañ Maksimilian Iañ, un aotrou aostrian, da vezañ [[Eil emelladenn Bro-C'hall e Mec'hiko|Impalaer Mec'hikan]] a-enep ar Republikaned (1861-1867). Kollet e voe ar brezel mec'hikan ha dilezet gantañ Maksimilian ur wech echu ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel Diabarzh]] er Stadoù-Unanet, dre ma oa displijet ar gouarnamant amerikan e vefe emezellet ur galloud european en aferioù Amerika. Yann-Vari Deguignet, a gemeras perzh e brezelioù-se, a vurutellas groñs Napoleon III : hervezañ eo bet diskaret skeudenn Bro-C'hall en estrenvro gant brezelioù o servij interestoù an Impalaeriezh hag ar re galloudus, kentoc'h eget sikour ar bobloù d'en em zieubiñ<ref>Mémoires d’un paysan bas-breton - [https://fr.wikisource.org/wiki/M%C3%A9moires_d%E2%80%99un_paysan_bas-breton Wikisource]</ref>. Kendalc'het e voe ivez gant an Impalaeriezh an [[trevadenniñ]] kroget dindan rouantelezh Charlez X. Savet eo ur Ministrezh Aljeria hag an Trevadennoù e 1858. Ma sonjas Napoleon da reiñ un emrenerezh brasoc'h da Aljeria, nac'het e voe ar c'hinnig gant ar velestradurezh ; met roet e vo ar vroadelouriezh gall d'an Aljerianed e 1865, ha dieubet ar penn bras [[Abd al-Qadir (Aljeria)|Abd-El Kader]]. Kreñvaet e voe bezañs Bro-C'hall er [[Maghreb]] hag en Afrika er memes koulz : aloubet e voe tiriadoù e [[Senegal]] e 1857, brasaet levezon gall war [[Madagaskar]] hag ar [[Komorez|C'homorez]] e 1860 ha prennet takad [[Djibouti]] e 1862. Emezellañ a reas ivez en Azia o sikour Bro-Saoz a-enep [[Sina]] e 1857, gant un emelladenn strizh lec'h ma voe plantet tan da Palez an Hañv an Impalaer Sinaiz. E 1859 e implijas digarez un dagadenn a-enep ur gefridi katolik e [[Indez-Sina]] evit kregiñ [[Indez-Sina c'hall|aloubadeg al ledenez]]. Ar memes kaderezh a lakao e blas evit emezellañ e Reter-Krenn, lec'h ma tifenno [[Kristeniezh ar Reter|kristenien]] [[Siria]] a-enep un emsavadeg druz, ur vinorelezh relijiel harpet gant Bro-Saoz (1860) : gounezet e voe gant ar C'hallaoued emrenerezh Menez-Liban e-touez an [[Impalaeriezh otoman|Impalaeriezh Otoman]]. En holl e voe lieskemented dre tri ar gorread aloubet gant Bro-C'hall dindan Napoleon III. == Politikerezh diabarzh == M'eo bet ur renad aotrouniek da vat, aotreet eo bet gantañ stabilded a vanke da Bro-C'hall evit adtapout an dale en doa tapet war e amezeien da geñver e savadurioù hag e [[Greanterezh|greanteladur]]. E 1852, Bro-C'hall n'oa savet nemet 3500km hent-houarn, da-geñver 10 000 e Bro-Saoz. E 1870 e oa 20 000km hent-houarn er vro, hag e oa bet savet hentoù bageal nevez war ar stêrioù, da skouer [[Kanol Naoned-Brest]] peurechuet dindan e renad ha digoret ez ofisiel gantañ. Kêr [[Pariz]] a zo bet arouez kemmoù bras ar vro e-pad ar mare-se : Hausmann n'eus savet kreiz-kêr ar c'herbenn en-dro, aozet tro-dro ahelioù kehentiñ bras ha ledan, ar pezh n'eus lakaet ar buhez da vezañ yalc'hoc'h eno. Aozet eo bet karterioù nevez evit ar renkad micherel hag a oa o vevañ en ur c'henarroud spontus en a-raok. En hollad, 300 kilometrad hentoù nevez vo savet ha sklêrijennet er c'herbenn. Politikerezh sokial Napoleon III a dalc'ho ar peoc'h e-pad ar mare. Anavezet eo ar gwir d'[[Harz-labour|herzel al labour]] e 1864, ha savet deroù gwirioù sokial war al leve hag ar gwallzarvoudoù labour. En desped d'e strivoù, ne deuas ket a-benn an Impalaeriezh da vezañ peurdegemeret gant ar renkad micherel : ul lodenn eus outi a troas kentoc'h war-zu ar redoù dispac'hel [[Komunouriezh|kommunour]] hag [[Anveliouriezh|anarkour]]. Adalek 1860 e voe skañvaet tamm-ha-tamm ar politikerezh diabarzh evit reiñ muioc'h a frankiz politikel d'ar c'hazetennoù ha d'an enebiezh politikel. Anvet e voe ar mare digoradur-mañ an "Impalaeriezh Frankizour". == Diskar an Impalaeriezh == ''* Pennad spisoc'h: [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]'' E 1870, abalamour d'un enkadenn politikel kroget abalamour d'un emgann evit hêrezh [[Spagn|Rouantelezh Spagn]] e voe disklêriet ar brezel d'ar Rouantelezh Prusian. Prientet fall, hep pal sklaer, an arme gall a zo trec'het buan gant an Alamaned. E [[Emgann Sedan (1870)|Sedan]] e vo tapet ha toull-bac'het Napoleon III un nebeud sizhunvezhioù goude. Daou devezh war-lec'h e voe diskaret an Impalaeriezh gant un emsavadeg Republikan e Pariz. Stalet eo ar Republik d'ar 4 a viz Gwengolo 1870. Padout a reas ar brezel mizioù-pad, met a benn ar fin e voe kollet [[Elzas-Loren]] gant Bro-C'hall ha disklêriet unvanidigezh an [[Impalaeriezh alaman|Impalaeriezh Alaman]] e [[Versailhez]]. Santet e voe evel ur mezh vroadel ha krog a reas emsavadeg [[Kumun Pariz]]. Eus e zu, dieubet e voe Napoleon III goude fin ar Brezel, met mervel a reas e Bro-Saoz e 1873. Bilañs an Eil Impalaeriezh a voe burutellaet groñs gant ar Republikaned dindan an III Republik, betek hiziv, dreist-holl abalamour m'eo bet kollet Elzas gante. Padal, ul levezon kreñv n'eus bet Napoleon III war pennoù ar Stad C'hall, o stalañ mennoz an aroz da saveteiñ ar vro - ur mennoz graet eus bonapartour gant [[Karl Marx|Marx]], implijet da heul gant Boulanger, [[Philippe Pétain|Pétain]] pe [[Charles de Gaulle|De Gaulle]]. An Impalaeriezh n'eus ivez roet da Bro-C'hall ul lañs armerzhel ha greantel hag en deus aotreet ar vro da sevel en-dro buan a-walc'h ha da zistreiñ war al leurenn etrevroadel. [[Rummad:Istor Bro-C'hall]] [[Rummad:Istor]] [[Rummad:Politikerezh gall]] frf6c2acp39i57tida7crh7ah1lf1pq 0 133968 2189366 1769928 2026-04-28T15:13:43Z Marklinklaters 27450 2189366 wikitext text/x-wiki [[Restr:St. Sebastian by Sodoma.jpg|thumb|300px|right|''[[Sant Sebastian]]'', gant [[Il Sodoma]] ([[1525]]). [[Eoullivadur]] war lien, Galleria Palatina, [[Firenze]].]] '''Sant Sebastian''' (IIIvet kantved), ganet e [[Narbona]] e Galia, a oa keodedour e kêr [[Milano]], soudard en arme Roma, hag ur [[merzher]] kristen e Roma. Staget e voe ouzh ur peul, ha saezhataet. Dre vurzhud e vije pareet, ma voe lazhet a daolioù skourjez. Lidet e vez d'an [[20 a viz Genver]] er C'hornôg ha d'an 18 a viz Kerzu er Reter. <gallery> File:Altarpiece of St Sebastian.jpg|Gwaregerien o verzheriañ [[Sant Sebastian]]. Livadur alaman eus war-dro 1493 File:Georges_de_La_Tour_003.jpg |[[Sant Sebastian prederiet gant Santez Irene]], gant [[Georges de La Tour]]. </gallery> [[Rummad:Sent Italia]] hicb4dat15mfn2oijgot9qo72k054hx 0 136914 2189444 2188319 2026-04-29T11:54:37Z Kestenn 14086 2189444 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Bellifortis''}} {{databox}} [[Restr:WP Konrad Kyeser.jpg|thumb|[[Konrad Kyeser]] aozour ar Bellifortis]] '''''Bellifortis''''' ("Kreñv er brezel", "Difennoù brezel" ; alamaneg : '''''Der Kampfstarke''''') eo ar c'hentañ levr-deskiñ skeudennet war an deknologiezh vilourel. Skrivet e oa bet e penn kentañ ar {{XVvet kantved}}. Un dastumad eo diwar skridoù gant skrivagnerien bennañ an teknologiezhioù milourel, evel ''[[De Re Militari]]'' gant [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]] ha '' [[Strategemata]]'' gant [[Frontinus]]. Lakaet ez eus ur pouez bras war teknikoù ar sezizoù brezel. Met anv zo eus hudouriezh, evel un elfenn ouzhpenn evit an teknikoù brezel. "Leun eo a astrologiezh," hervez a skriv Lynn White Jr. en ur pennad diwar-benn an adembannadur. Nebeut skeudennoù a zo reoù gant hudouriezh evel doare da saozaniñ an enebour hep bezañ rediet da lazhañ anezhañ<ref>[https://books.google.fr/books?id=BwT2R4Fii5gC&pg=PA361&lpg=PA361&dq=bellifortis&source=bl&ots=wgRe9H9k7v&sig=bqYo0kyVbVy_wxWTDe6_z7kHK6M&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwj9mNrO4oDbAhVkIcAKHcZnCEA4ChDoAQhhMAg#v=onepage&q=bellifortis&f=false ''Entre science et nigromance : Astrologie, divination et magie dans l'Occident médiéval (XIIe-Xve siècle) gant Jean-Patrice Boudet pajennoù 361-362'']</ref>. 180 skeudenn a zo el levr, skrivet eo holl e [[latin]]. Ar pezh a laka al levr da vezañ unan dreistordinal a zo ar fed ne vefe ket nemet ul levr war ar brezel <!-- ster ? --> . Kavout a reer ennañ skeudennoù eus ur sauna, ur gouriz enep-reizh, ur vatalasenn da c'hwezhañ<ref>https://web.archive.org/web/20200918074251/https://www.wdl.org/fr/item/18408/</ref>. El levr-se e vez kavet ivez ur skeudenn, an hini gentañ krennamzerel eus [[viñs Arc'himedes]]. == Skeudennoù == <gallery mode="packed" heights="180px"> Konrad Kyeser, Bellifortis, Clm 30150, Tafel 21, Blatt 91v.jpg|Ur marc'heg gant ur sarpant-nij e-stumm un diaoul Konrad Kyeser, Bellifortis, Clm 30150, Tafel 15, Blatt 82v (Ausschnitt).jpg|Ur gouriz enep-reizh Conrad Kyeser's Bellifortis c 1405 fig 1.jpg|[[Aleksandr Veur]] gant ur roketenn Konrad Kyeser, Bellifortis, Clm 30150, Tafel 03, Blatt 08v (Ausschnitt).jpg|Ur bignerez ha tour-tagañ e-pad ur sez war ar memes-tro MS.1360 Bellifortis of Konrad Kyeser Folio 025v.jpg|Ur c'harr brezel gant marc'heien Springald.jpg|Ur [[Springald]] doare [[Kroazwareg|arbalastr]] evit ar sezioù milourel Konrad Kyeser, Bellifortis, Clm 30150, Tafel 14, Blatt 79r.jpg|Ur splujer </gallery> == Levrlennadur == * [[Jean-Patrice Boudet]], ''Entre science et nigromance : Astrologie, divination et magie dans l'Occident médiéval (XIIe-Xve siècle)'', embannadurioù la Sorbonne, dastumadenn Histoire ancienne et médiévale, 4 a viz Kerzu 2006, 624 pajenn {{ISBN|9782859445447}} * Lefèvre, Wolfgang, ''Picturing Machines 1400-1700'', [[MIT Press]], 2004, {{ISBN|0-262-12269-3}} == Liammoù diavaez == * [http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/download/pdf/3657168?name=Ms%20germ%20qu%2015%20-%20Bellifortis Bellifortis-PDF Goethe Universitaet Frankfurt a. Main] * [https://web.archive.org/web/20180515055139/http://real-ms.mtak.hu/90/ Lodennoù da welet e levraoueg Akademiezh ar skiantoù hungarat] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Levrioù strategiezh brezel]] [[Rummad:Levrioù latin]] 0bjkc6g6q07e7xno4s5qi7ksmj1gjg9 0 137876 2189382 2136721 2026-04-28T18:47:45Z Eurohunter 12641 /* Singles */ +Ja eller nej with [[Käärijä]] 2189382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sonerezh (arzour) | karta = kan | anv = Basshunter | anv orin = Jonas Erik Altberg | skeudenn = [[Restr:Basshunter, 20 april 2008 in Halmstad.jpg|250px]] | alc'hwez = Basshunter e [[Halmstad]] (2008) | ganet = d'ar {{Deiziad|22|Kerzu|1984}} | lec'h gan = e [[Halmstad]] | bloavezhioù = 1998 - bremañ | doare = [[Eurodance]] | benveg = | label = [[Extensive Music]], [[Warner Music Sweden]], [[Ultra Records]], Broma 16, [[Warner Music Japan]], [[3 Beat Records]], [[Dance Nation]], Warner Music Germany, Alex Music | micher = [[Kanañ|Kaner]], [[produer sonerezh]], [[Disc jockey|DJ]] | endro = Patrik oh Lillen, [[Mental Theo|DJ Mental Theo]], [[Stunt]], Lauren Dyson, [[Big Brother]], [[Sandra Gee|Sandra]], [[Dulce María]] | lec'hienn = [https://basshunter.se basshunter.se] }} '''Basshunter''', bet ganet '''Jonas Erik Altberg''' d'an [[22 a viz Kerzu]] [[1984]] e [[Halmstad]] ([[Sveden]]), a zo ur [[kaner|c'haner]], [[produer sonerezh]] hag un [[Disc jockey|DJ]] svedat. ==Pladennoù== ===Albomoù studio=== * ''[[The Bassmachine]]'' (2004) * ''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' (2006) * ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008) * ''[[Bass Generation]]'' (2009) * ''[[Calling Time]]'' (2013) ===Singles=== * ''The Big Show'' (2004) * ''[[Welcome to Rainbow]]'' (2006) * ''[[Boten Anna]]'' (2006) * ''[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]'' (2006) * ''[[Jingle Bells]]'' (2006) * ''[[Vifta med händerna]]'' (2006) * ''[[Now You're Gone]]'' (2007) * ''[[Please Don't Go]]'' (2008) * ''[[All I Ever Wanted]]'' (2008) * ''[[Angel in the Night]]'' (2008) * ''Russia Privjet (Hardlanger Remix)'' (2008) * ''[[I Miss You]]'' (2008) * ''[[Walk on Water]]'' (2009) * ''Al final'' (2009) * ''[[Every Morning]]'' (2009) * ''[[I Promised Myself]]'' (2009) * ''[[Saturday]]'' (2010) * ''[[Fest i hela huset]]'' (2011) * ''[[Northern Light]]'' (2012) * ''[[Dream on the Dancefloor]]'' (2012) * ''[[Crash & Burn]]'' (2013) * ''Calling Time'' (2013) * ''Elinor'' (2013) * ''Masterpiece'' (2018) * ''Home'' (2019) * ''Angels Ain't Listening'' (2020) * ''Life Speaks to Me'' (2021) * ''End the Lies'' {{Small|(& Alien Cut)}} (2022) * ''[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]'' {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023) * ''Ja eller nej'' {{Small|(x [[Käärijä]])}} (2026) ==Liammoù diavaez== {{Commonscat}} * [https://basshunter.se Lec'hienn ofisiel Basshunter] [[Rummad:Ganedigezhioù 1984]] [[Rummad:Kanerien Sveden]] [[Rummad:Disc jockey-ed]] tny04dceavpf3leqy3k1au3rdvh87ca 0 146462 2189428 2087183 2026-04-29T11:43:34Z Kestenn 14086 2189428 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}} Ar '''strategiezh vilourel''' pe '''kadoniezh brezel''' zo damkaniezh ha pleustrerezh ar broioù kevredet (ar genunaniezh) diwar-benn merañ ar brezel, gourc'hemenn ha dispakañ al lu e-pad razh ar [[brezel]], ha renadur an oberoù milourel strategel. [[Rummad:Arme]] c2gjytcojekos8pv76n44d9kbxpfcen 2189431 2189428 2026-04-29T11:45:50Z Kestenn 14086 2189431 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}} Ar '''strategiezh vilourel''' pe '''kadoniezh brezel''' zo damkaniezh ha pleustrerezh ar broioù kevredet (ar genunaniezh) diwar-benn merañ ar brezel, gourc'hemenn ha dispakañ al lu e-pad razh ar [[brezel]], ha renadur an oberoù milourel strategel. [[Rummad:Arme]] [[Rummad:Brezeloniezh]] fqtnpjsmb7xyigez7q9mirfk769889f 0 150646 2189405 2012256 2026-04-29T02:40:51Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189405 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kumunioù Frañs''' |- {{Infobox/Titl|Givrand|f00|talbenn map|fff}} |- align="center" |- | colspan="2" align="center"|[[Restr :Givrand mairie.JPG|280px]]<br>Ar maerdi.<hr> |- |[[Riez]] |[[Bro-C'hall]] |- |[[Bro hengounel]] |[[Poatev]] |- |[[Rannvro]] |[[Pays de la Loire]] |- |[[Departamant]] |[[Vande (departamant)|Vande]] |- |[[Arondisamant]] |[[Arondisamant Les Sables-d'Olonne|Les Sables-d'Olonne]] |- |[[Etrekumuniezh]] |[[Pays de Saint-Gilles-Croix-de-Vie Agglomération|Pays de Saint-Gilles-Croix-de-Vie]] |- |[[Kanton]] |[[Kanton Saint-Hilaire-de-Riez| Saint-Hilaire-de-Riez]] |- |[[Kod INSEE]] |85100 |- |[[Kod post]] |85800 |- |Maer |Laurent Duranteau |- |Amzer-gefridi |[[2020]]-[[2026]] |- |Gorread |11,81&nbsp;km² |- |Led |46° 40' 20" Norzh |- |Hed |01° 53' 01" Kornôg |- |Uhelder kreiz |20 m |- |Uhelder bihanañ |2 m |- |Uhelder brasañ |33 m |- |Poblañs<br>hep kontoù doubl |2 230 (2019) |- |Stankter |189 ann./km² |- | colspan="2" | <hr> |- |Lec'hienn ar gumun |[https://web.archive.org/web/20200319180154/https://www.givrand.fr/ ] |} '''Givrand''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant]] [[Vande (departamant)|Vande]], e [[Bro-C'hall]] <ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=15581 Cassini – EHESS]</ref>. == Douaroniezh == == Dezougen == == Armerzh == == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e [[ Kanton Landevieille]] da gentañ hag e [[Kanton Saint-Gilles-Croix-de-Vie|Kanton Saint-Gilles-sur-Vie]] e 1801. E [[Bann Les Sables-d'Olonne]] e oa. Lakaet e voe kumun Givrand en [[Arondisamant Les Sables-d’Olonne]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=15581 Cassini – EHESS]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 34 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 7,49% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/liste_des_noms.php?id_source=43421 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas ur gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2101635 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Givrand tombe 1.JPG Givrand tombe 2.JPG Givrand tombe 3.JPG </gallery> * Beredeg eus prantad ar [[Meroveed|Veroveed]]. <gallery> Givrand eglise 1.JPG Givrand eglise 2.JPG </gallery> * Iliz katolik ''Sant Yann-Vadezour'', {{XIXvet kantved}} <ref>{{fr}}[https://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/85/accueil_85100.htm Clochers de France]</ref>. <gallery> Givrand fonataine.JPG </gallery> * Ur feunteun er vourc’h. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=43421 Memorial Genweb]</ref><ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=43421&dpt=85 Memorial Genweb]</ref>. == Tud == == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Vande]] nbwbn9xg3sjrs6mb723qdo6th1u0hcq 0 169827 2189435 2181326 2026-04-29T11:47:21Z Kestenn 14086 2189435 wikitext text/x-wiki [[Restr:SC 193119 - Members of the Free French resistance group collect their arms and get instructions in the village of Kersaint, just outside of Brest. (53407957555).jpg|thumb|Izili ar Rezistañs bodet e [[Kersent-Plabenneg|Kersent]], e-kichen [[Brest]] (16 a viz Eost 1944). Armoù skrapet digant an Alamaned a zo gante dreist-holl, hag un nebeud re eus Breizh-Veur ha deus ar Stadoù-Unanet ivez.]] E-pad an [[Eil Brezel-bed]], an armoù implijet gant ar [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|Rezistañs]] diabarzh e Breizh eus 1940 betek 1944 a-enep d'an [[Wehrmacht|arme alaman]] ha d'ar genlabourerien tost outi a emdroas hervez doare hec'h oberennoù eus un tu, ha barregezhioù ha youl ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] da bourveziañ anezho eus an tu all. == Deroù == Diouzhtu goude aloubadeg miz Even 1940 e krogas an oberennoù rezistañs e Breizh. Tarvadennoù e oant peurliesañ, ha ne veze ket ezhomm da gaout armoù da gas anezho da benn. Tamm-ha-tamm e savas rouedadoù evit sikour ar vlenierien kirri-nij saoz da achap kuit eus ar vro ha rouedadoù all da ditouriñ ar [[BCRA]] (''Bureau Central de Renseignement et d'Action'') gall e [[Londrez]] hag an ''[[Intelligence Service]]'' saoz, evel ar ''Confrérie Notre-Dame'' savet gant ar gwenedad Gilbert Renault, lesanvet ''[[Colonel Rémy]]''.<ref name=":1">MONNIER Jean-Jacques & CASSARD Jean-Christophe (kenurzhierezh), ''Toute l'Histoire de Bretagne'', Skol Vreizh 2003</ref> Dañjerus e oa an obererennoù-mañ evit ar rezistanted met ne oa ket ezhomm ivez da vezañ pourveziet gant armoù-tan galloudus evit o c'has. Perviregoù a veze implijet ivez war an hentoù breton da lakaat skoilhoù dindan rodoù otoioù an arme alaman. [[Restr:Henri Guisan FN Browning model 1906 IMG 3267.jpg|kleiz|thumb|Ur Browning M1906 par d'an hini implijet evit lazhañ ar Feldkomandant Hotz en Naoned e 1941.]] === Penn-kentañ ar stourm armet === E deroù an diskar-amzer 1941 e roas renerezh kuzh ar [[Strollad Komunour Gall|strollad komunour]] e Frañs urzhioù evit ma vije kroget gant an drouklazhioù hiniennel hag ar stourm armet a-enep d'an nazied<ref name=":1" />. D’an 20 a viz Here 1941 e voe lazhet en [[Naoned]] an ijinour hag ofiser alaman Karl Hotz, ''Feldkomandant'' al [[Liger-Atlantel|Liger-Izelañ]], gant ur c’hommando komunour, a-drugarez da zaou voled kalibr [[6,35 mm Browning|6,35 Browning]] tennet eus ur bistolenn damaotomatek [[Browning M1906|Browning Model 1906]]. Un arm bihan hag aes da guzhat e oa met diaes da implijout a-bell abalamour da vent vihan e galibr. Azasaet e oa mat da oberennoù drouklazh a-dost. Aes e oa da gavout ivez dre ma oa aotreet da bep hini e Frañs kaout un arm-dorn bihanoc'h e galibr evit 7,65 mm er gêr d'en em zifenn abaoz lezennoù miz Ebrel 1939 war an armoù-tan<ref>{{Fr}} D’ANDURAIN Julie, ''[https://www.museedelaresistanceenligne.org/musee/doc/pdf/ressource_bibliographique/12869.pdf Le 6,35 de la comta. Une arme de femme, symbole de la résistance]'' e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet,'' Maisonneuve & Larose / Hémisphères éditions, 2018, p. 87-104 (pellgarget war [http://www.museedelaresistanceenligne.org www.museedelaresistanceenligne.org]) </ref>. Dilezet e voe an drouklazhoù ofiserien alaman er straedoù goude ar moustrerezh a zegasjont a-berzh an alouberien. [[Greunadenn-zorn (arm)|Greunadennoù]] a voe implijet ivez d'ober gwalldaolioù, evel an hini a-enep d'ar ''Soldatenheim'' (Oaled ar soudarded) e Montroulez d'ar 24 a viz Kerzu 1943<ref>{{Fr}} COLLET Daniel, ''Les 60 otages de Morlaix'', e Bulletin de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Bretagne, 2002, p. 260</ref>. Ral e oa an armoù-tan etre daouarn ar rezistanted betek deroù 1944. Servijoù gall ar BCRA ne bourvezient ket kalz ar Rezistañs, gant an aon e vefent implijet gant strolladoù komunour. E 1943 e voe harzlammet armoù e Breizh gant an ''Intelligence Service'' hag ar BOA gall, met ar bras anezhe a voe paket gant ar polis hag an [[Archeriezh vroadel (Bro-C'hall)|Archeriezh Vroadel]] ha roet d'an alamanted<ref name=":0">'''{{Fr}}''' BOUTOUILLER Jean, GUILLOU Michel, MONNIER Jean-Jacques, ''Été 44, Résistances et Libération en Trégor'', Skol Vreizh n°56, miz Gwengolo 2004, ISBN 2-915623-04-X</ref>. Implij an armoù bihan evel ar pistolennoù hag ar greunadennoù dreist-holl betek 1943 a ziskoueze ezhommoù ar Rezistañs evit dafar aes da guzhat, da vare oberennoù ne gasent ket d'ur stourm tal-ouzh-tal gant an alouberien war-bouez drouklazhoù soudarded o-unan. == 1943 - 1944 == [[Restr:Huelgoat. Résistants 2ème guerre mondiale.JPG|thumb|Rezistanted yaouank en Uhelgoad, gante (a gleiz da zehou) div fuzuilhenn [[Lee Enfield]], ur fuzuilh-vindrailher [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] hag ur bistolenn-vindrailher [[STEN (pistolenn-vindrailher)|Sten]].]] A-hed 1943 e kreskas ar strouezhegoù evel hini [[Strouezheg Sant-Marc'hell|Sant-Marc'hell]] (krouet e miz C'hwevrer) pe hini [[Strouezheg Saverieg|Saverieg]], savet diwezhatoc'h er memes bloavezh ha pourveziet gant tud yaouank o kuzhat diouzh an [[STO]]. E-sell da brientiñ un [[Dilestradeg Normandi|dilestradeg]] e kornog Europa e savas an ezhomm da greñvaat ar Rezistañs diabarzh en ur bourveziañ anezhe gant armoù-tan aotomatek gouest da vezañ implijet e emgannoù krenn o c'hreñvder evel reoù ur [[Gouvrezel|guerilla]]. Adalek miz Even 1944 e krogas ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] da harzlammañ milieroù a armoù-tan da rezistanted Breizh. 1.000 anezho a oa armet d'ar 6 a viz Even, 9.000 anezho e fin miz Gouere ha 30.000 e miz Eost.<ref name=":0" /> Er memes koulz hag an armoù e voe harzlammet skipailhoù [[Special Air Service|SAS]] (war-dro 490 soudard etre ar 6 hag an 18 a viz Even) evit sikour, stummañ ha frammañ ar strolladoù rezistanted war an dachenn. Pal an amerikaned hag ar saozon a oa rediañ an alamanted da dennañ kuit soudarded eus an emgannoù en Normandi pe lakaat skoilhoù war o hent evit ma n'halljent ket erruiñ di buan, kontroliñ al linenn-houarn Pariz-Brest, ha pourveziañ o soudarded gant heñcherien armet da vare dieubidigezh Breizh. Fonnus e voe an niveroù a oberennoù harzlammañ armoù e pemp korn Breizh etre miz Even ha miz Eost 1944. D’an 29 a viz Even 1944 da skouer, degadoù a gontenerioù enne pistolennoù [[Colt M1911|Colt 45]] ha [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] [[STEN (pistolenn-vindrailher)|Sten]] a voe taolet dre harzlammoù e-kichen ar Marchanderie ([[Enorzh]], [[Bro-Naoned]]), re ziwezhat evit bezañ implijet e emgannoù [[strouezheg Saverieg]] a oa bet en deizioù a-raok<ref>Hervez [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/nantes-le-29-juin-1944-andre-jarret-a-recupere-les-armes-parachutees-pour-le-maquis-de-saffre-87520e55-ed1a-4660-b526-7c734f859154 testeni ar rezistant André Jarret] '''{{Fr}}''' e ''Ouest-France'', 26/06/2019</ref>. Stank e voe an emgannoù lec'hel etre rezistanted hag alamaned er mare-se ivez. Er Boulva ([[Sant-Yann-ar-Biz]], [[Bro-Dreger]]) e voe implijet da skouer ur fuzuilh-vindrailher saoz [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] en ur spi a-enep da zaou garr-tan alaman d'ar 5 a viz Eost.<ref>'''{{Fr}}''' LE GROS Jules, ''Plougasnou de l'occupation à la Libération'', p.109, Section Patrimoine du Foyer Rural de Plougasnou, 2001, ISBN 2-9508369-3-3</ref> An armoù-mañ (Sten, BREN hag un tamm nebeutoc'h Colt M1911) a weler stank war luc'hskeudennoù ar strolladoù rezistanted d'ar poent-se, evel da skouer war reoù [http://guemenesurscorff.blogspot.com/2014/08/il-y-70-ans-guemene-aout-1944-souvenons.html div strollad FFI] eus bro [[ar Gemene]] en hañv 1944. Abegoù pleustrek a oa e dibab an armoù-mañ gant ar Gevredidi : [[Restr:Sten Mk II IMG 4781 (Nemo5576) noBG.png|kleiz|thumb|Ur bistolenn-vindrailher Sten, hag a gaved stank etre daouarn rezistanted Breizh e 1944.]] * ar bistolenn-vindrailher saoz '''Sten''' a oa marc'hadmat, simpl da gempenn ha da implijout. Berr e oa (760 mm dibleget) hag aes da guzhat. He c'harger a oa ennañ 32 gartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], efedus en emgannoù boaz ar guerilla (spioù, tennañ war enebourien dost). An [[Maschinenpistole 40|MP40]] alaman a oa kambret evit ar memes munisionoù. * ar fuzuilh-vindrailher saoz '''Bren''' a c'halle bezañ implijet evel arm-souten er spioù pe da zifenn takadoù da wareziñ a-drugarez d'he galloud-tennañ uhel (500 tenn/mn) ha d'he munisionoù galloudus [[.303 British]]. * ar bistolenn '''Colt M1911''' a c'helle bezañ kuzhet aes. Galloudus-kenañ e oa he munisionoù [[.45 ACP]] en emgannoù tost. Daoust dezhe bezañ raloc'h war luc'hskeudennoù ar mare-se ha diaesoc'h da renabliñ abalamour d'an doare "nann-ofisiel" ma vezent tapet e c'halle bezañ implijet gant ar rezistanted armoù alaman tapet da vare spioù pe emgannoù evel an [[Maschinenpistole 40|MP40]], ar garabinenn [[Karabiner 98k|Mauser 98k]] pe ar greunadennoù [[Stielhandgranate 24]]. E miz Gouere 1944 e istimer e oa, etre daouarn ar Rezistañs, 5000 arm hiniennel e Penn-ar-Bed, 6000 e Aodoù-an-Hanternoz, ha 13.000 er Mor-Bihan, peadra da armiñ 17.000 rezistant hepken, en abeg d'an armoù kollet da vare an harzlammañ pe seziset gant an Alamaned<ref>{{Fr}} FUNK Arthur L., ''«Les missions alliées parachutées en Bretagne»'', in ''La Résistance les français'', PUR, 1995, pp. 67-72</ref>. == Gwelet ivez == * [[Strouezheg Saverieg]] * [[Strouezheg Sant-Marc'hell]] * [[Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]] == Daveennoù == <references /> [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Rezistanted Breizh]] [[Rummad:Strouezhegoù Breizh]] [[Rummad:Armoù-tan]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Brezeloniezh]] 9cmkclwb2zy0trmnda8u0bd6640dkkw 0 170211 2189407 2189322 2026-04-29T07:53:45Z Kestenn 14086 /* Istor, lezenn ha kevredigezh */ 2189407 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] m5e0ah19qcvnfei9iysujkc1t1t1ip6 0 171777 2189404 2180757 2026-04-29T01:18:13Z CommonsDelinker 424 Lamet kuit eo bet ar restr ''Mario_Biondi_(R)_interviews_Gianni_Versace_(cropped).jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Pi.1415926535 evit an abeg-mañ: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mario Biondi (R) interviews Gianni Versace (cropped) 2189404 wikitext text/x-wiki === Henamzer === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:(Venice) Pompey the Great, Museo Archeologico Nazionale.jpg|frameless|121x121px]] |[[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] |28 a viz Gwengolo -48, [[Pelusium]], [[Goueled Egipt]] |[[Lucius Septimius (soudard)|Lucius Septimius]] hag [[Akillas]] diwar urzh [[Ptolemaios XIII]] |Arm gwenn |- |[[Restr:Julius Caesar, ceramics pottery.png|frameless|100x100px]] |[[Caius Julius Caesar]] |15 a viz Meurzh -44, ''[[Curia Pompeia]]'', [[Roma]], [[Republik Roma]] |Strollad senadourien al ''Liberatores'' renet gant [[Marcus Junius Brutus]] ha [[Caius Cassius Longinus]] |Minaouedoù |- |[[Restr:Caligula - MET - 14.37.jpg|frameless|109x109px]] |[[Caligula]] |24 a viz Genver 41, [[Roma]] |Izili ar [[gward pretorian]] renet gant [[Cassius Chaerea]] ha [[Cornelius Sabinus]] |Klezeoù<ref>Suetonius, ''De vita duodecim Caesarum'', lodenn war Caligula, [https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/Francogallica/Suetonius4_fran.gr.htm troidigezh enlinenn] {{Fr}}</ref> |} === Krennamzer === {| class="wikitable" |+ !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Erispoe]] |Etre an 2 hag an 12 a viz Du 857, iliz [[Talenseg]], {{Breizh}} |[[Salaun (roue Breizh)|Salaun]] | |- |[[Salaun (roue Breizh)|Salaun]] |25 a viz Even 874, [[Ar Merzher-Salaun]] pe [[Laoulan]], {{Breizh}} |[[Paskwezhen]] ha [[Gurwant]], e vibien-gaer |Marvet diwar e c'hloazadennoù goude e vije bet tennet e zaoulagad ?<ref>Alban Butler, Jean François Godescar, ''Vies des pères, martyrs et des autres principaux saints'', Volume 4, Lyon, F.Guyot, 1844</ref> |- |[[Jili Breizh]] |25 a viz Ebrel 1450, kastell La Hardouynaie, [[Sant-Laoueneg]], {{Breizh}} |[[Olivier de Méel]] ha kenseurted dezhañ |Mouget |} === XVI{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- | | | | |} === XVII{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Henri IV - Louis-Yves Queverdo.jpg|frameless|112x112px]] |[[Herri IV (Bro-C'hall)|Herri IV]] |14 a viz Mae 1610, straed ar Ferronnerie, [[Pariz]], {{Rouantelezh Bro-C'hall}} |[[François Ravaillac]] |Kontell laeret en un ostaleri |} === XVIII{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Jean-Paul Marat portre.jpg|frameless|112x112px]] |[[Jean-Paul Marat]], medisin, kazetenner ha dispac'hour gall |13 a viz Gouere 1793, en e di, 30 straed ar Cordeliers, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Charlotte Cordier]] |Kontell |} === XIX{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|frameless|105x105px]] |[[Abraham Lincoln]], 16{{Vet}} prezidant Stadoù-Unanet Amerika |14 a viz Ebrel 1865, Ford's Theatre, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], {{SUA}} |[[John Wilkes Booth]], partizan [[Stadoù Kengevreet Amerika]] |Pistolenn un-tenn kalibr .44 savet gant Henry Deringer e Philadelphia<ref>{{En}} ''[https://fords.org/lincolns-assassination/booths-deringer/ Booth's Deringer]'' war lec'hienn ar Ford's Theatre (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:James B. "Wild Bill" Hickock MET DP275703.jpg|frameless|128x128px]] |[[Wild Bill Hickok]] |2 a viz Eost 1876, [[Deadwood (South Dakota)|Deadwood]], [[South Dakota]], {{SUA}} |Jack McCall |Revolver [[Colt Single Action Army|Colt SAA]] [[.45 Colt]] |- |[[Restr:Portrait officiel de Sadi Carnot.jpg|frameless|110x110px]] |[[Sadi Carnot]] |14 a viz Even 1894, straed ar Republik, [[Lyon]], {{Bro-C'hall}} |[[Sante Geronimo Caserio]] |Kontell |} === XX{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Ferdinand Schmutzer - Franz Ferdinand von Österreich-Este, um 1914.jpg|frameless|113x113px]] |[[Franz Ferdinand Aostria-Este]] |28 a viz Even 1914, [[Sarajevo]], {{Aostria-Hungaria}}, da vare [[gwalldaol Sarajevo]] |[[Gavrilo Princip]] |Pistolenn [[Browning M1910]]<ref>{{En}} ''[https://www.theworldwar.org/fr/learn/about-wwi/spotlight-belgian-automatic-pistol Pistolet automatique belge]'', The National WWI Museum and Memorial (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Jaurès par Nadar.jpg|frameless|113x113px]] |[[Jean Jaurès]] |31 a viz Gouere 1914, Café du Croissant, straed Montmartre, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Raoul Villain]] |Revolver [[Smith & Wesson Safety Hammerless]] kalibr [[.32 S&W]] |- |[[Restr:Nicholas II by Boissonnas & Eggler c1909.jpg|frameless|122x122px]] |[[Nikolaz II Rusia]] |17 a viz Gouere 1918, [[Ti Epatiev]], [[Yekaterinbourg]], {{RSKS Rusia}} |[[Yakov Yurovsky]], dindan urzhioù [[Yakov Sverdlov]] ha [[Vladimir Lenin]] (kredapl)<ref name=":0">{{En}} RAPPAPORT Helen, ''Four sisters'', 2015</ref> |Pistolenn [[Mauser C96]]<ref name=":0" /> |- |[[Restr:Emiliano Zapata.tiff|frameless|100x100px]] |[[Emiliano Zapata]] |10 a viz Ebrel 1919, [[Chinameca]], {{Mec'hiko}} |Soudarded dindan urzhioù [[Jesús Guajardo]] |Armoù-tan |- |[[Restr:Said Halim Pasha.jpg|frameless|129x129px]] |[[Said Halim Pasha]] |6 a viz Kerzu 1921, Via Eustachio, [[Roma]], {{Italia}} |[[Arshavir Shirakian]] |Arm-tan |- |[[Restr:Walther Rathenau.jpg|frameless|129x129px]] |[[Walther Rathenau]], ministr Aferioù Diavaez Alamagn |24 a viz Even 1922, Königsalle, karter [[Grunewald]], [[Berlin]], {{Alamagn}} |Izili an aozadur broadelour hag enepyuzev [[Organisation Consul]] |Pistolenn-vindrailher [[Maschinenpistole 18|MP18/I]]<ref>{{en}} ''[https://firearms.96.lt/pages/Bergmann%20MP18.I.html Bergmann MP 18,I - the "first" submachine gun], Firearms.96 (lennet d'ar 07/12/2025)</ref> ha greunadenn |- |[[Restr:Paul Doumer in 1931 (cropped).jpg|frameless|112x112px]] |[[Paul Doumer]], prezidant Bro-C'hall |6 a viz Mae 1932, [[Hôtel Salomon de Rothschild]], straed Berryer, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Paul Gorgoulov]], faskour, Rusian Gwenn |Pistolenn [[Browning M1910]] |- |[[Restr:FEDERICO GARCIA LORCA (13451705834).jpg|frameless|122x122px]] |[[Federico García Lorca]] |19 a viz Eost 1936, etre [[Víznar|Viznar]] hag [[Alfacar]], {{Spagn}} |Frañkisted |Armoù-tan (moarvat) |- |[[Restr:Leon Trotsky (crop).jpg|frameless|114x114px]] |[[Leon Trotski]] |21 a viz Eost 1940, [[Kêr-Vec'hiko]], {{Mec'hiko}} |[[Ramón Mercader]] |Pig (ostilh) |- |[[Restr:François Darlan.jpg|frameless|106x106px]] |[[François Darlan]] |24 a viz Kerzu 1942, [[Aljer]], Aljeria Gall |[[Fernand Bonnier de la Chapelle]] |Pistolenn [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] e [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]]<ref>{{Fr}} D'ASTIER DE LA VIGERIE Geoffroy, ''L'exécution de l'amiral Darlan, la fin d'une énigme'', Librinova, 2022, 360 p.</ref> |- |[[Restr:Moulin Harcourt 1937.jpg|frameless|111x111px]] |[[Jean Moulin]] |8 a viz Gouere 1943, en un tren e-kichen [[Metz]], {{Bro-C'hall}} |[[Klaus Barbie]] hag izili ar [[Gestapo]] e [[Lyon]] |Marvet diwar ar gloazadennoù bet tapet en ur vezañ jahinet |- |[[Restr:Philippe Henriot 1934.jpg|frameless|106x106px]] |[[Philippe Henriot]] |28 a viz Even 1944, Ministrerezh ar C'helaouiñ, straed Solférino, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Charles Gonard]] hag ur strollad ennañ ur pemzek [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|rezistant]] bennak, dindan urzhioù ar COMAC |Armoù-tan |- |[[Restr:Gandhi smiling 1942.jpg|frameless|110x110px]] |[[Mahatma Gandhi|Mohandas Karamchand Gandhi]] |30 a viz Genver 1948, Birla House, [[New Delhi]], {{India}} |[[Nathuram Godse]] |Pistolenn [[Beretta M1934]] |- | |[[Emmett Till]], krennard afroamerikan |28 a viz Eost 1955, [[Drew]], [[Mississippi (stad)|Mississippi]], {{SUA}} |Roy Briant ha John William Milan, abeg gouennelour |Arm-tan |- |[[Restr:John F Kennedy.jpg|frameless|97x97px]] |[[John F. Kennedy|John Fitzgerald Kennedy]] |22 a viz Du 1963, Dealey Plaza, [[Dallas]], {{SUA}} |[[Lee Harvey Oswald]] |Fuzuilh [[Carcano M91|Carcano M91/38]]<ref>{{En}} Mc KEVITT Andrew C.'', [https://slate.com/news-and-politics/2023/11/oswald-weapons-rifle-pistol-kennedy-assassination.html Oswald's arsenal]'', Slate, 22/11/2023 (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Lee Harvey Oswald 1963.jpg|frameless|124x124px]] |[[Lee Harvey Oswald]] |24 a viz Du 1963, [[Dallas]], {{SUA}} |[[Jack Ruby]] |Revolver [[Colt Cobra]] [[.38 Special]] |- |[[Restr:Malcolm-x.jpg|frameless|107x107px]] |[[Malcolm X]] |21 a viz C'hwevrer 1965, [[Harlem]], [[New York (Stad)|Stad New-York]], {{SUA}} |[[Thomas Hagan]] ha tri den all dianav |Armoù-tan |- |[[Restr:CheHigh.jpg|frameless|103x103px]] |[[Che Guevara|Ernesto Guevara]] |9 a viz Here 1967, La Higuera, {{Bolivia}} |[[Mario Terán Salazar]] |Arm-tan |- |[[Restr:Martin Luther King, Jr..jpg|frameless|120x120px]] |[[Martin Luther King|Martin Luther King, Jr.]] |4 a viz Ebrel 1968, Lorraine Motel, [[Memphis (Tennessee)|Memphis]], {{SUA}} |James Earl Ray |Karabinenn [[Remington 760]] [[.30-06 Springfield]] |- | |[[Pierre Overney]] |25 a viz C'hwevrer 1972, bali Émile Zola, [[Boulogne-Billancourt|Billancourt]], {{Bro-C'hall}} |Jean-Antoine Tramoni, paotr ar surentez en embregerezh [[Renault]] |Arm-tan |- |[[Restr:Victor-Jara-in-Helsinki-1969 (cropped)2.jpg|frameless|95x95px]] |[[Víctor Jara|Victor Jara]], kaner, soner gitar ha kompozitour chilian |Etre ar 14 hag ar 16 a viz Gwengolo 1973, Estadio Chile, [[Santiago de Chile|Santiago]], {{Chile}} |Soudarded perzh eus [[Taol-stad miz Gwengolo 1973 e Chile|taol-Stad miz Gwengolo 1973]] |Jahinerezh ha tennadeg arm-tan<ref>{{Fr}} ''[https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-rue89-culture/20131021.RUE9623/memoires-de-luttes-victor-jara-la-voix-et-la-guitare-du-chili-d-allende.html Mémoires de luttes : Victor Jara]'' war Le Nouvel Obs, 21/10/2013 (lennet d'ar 14/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Franco y Carrero Blanco Cropped.jpg|frameless|107x107px]] |[[Luis Carrero Blanco]] |20 a viz Kerzu 1973, straed Claudio Coello, [[Madrid]], {{Spagn}} |Jesús Zugarramurdi ''Kiskur'', José Miguel Beñarán ''Argala'' ha Javier Larreategi ''Atxulo'' <ref>{{Es}} AIZPEOLEA Luis R., ''[https://elpais.com/politica/2013/12/13/actualidad/1386951906_963822.html# El cráter del régimen]'', El País, 14/12/2013 (lennet d'an 11/07/2024)</ref>, izili eus [[ETA|Euskadi Ta Askatasuna]] (da vare an oberadenn ''Operación Ogro'') |Etre 75 ha 80 kg danvez-tarzh Goma-2 dindan ar straed |- |[[Restr:Aldo Moro portrait.jpg|frameless|98x98px]] |[[Aldo Moro]] |9 a viz Mae 1978, [[Roma]] pe tro-dro, {{Italia}} |[[Brigadennoù Ruz]] |[[Walther PPK]] [[Škorpion vz. 61]] |- |[[Restr:Harvey Milk in 1978 at Mayor Moscone's Desk crop.jpg|frameless|87x87px]] |[[Harvey Milk]] |27 a viz Du 1978, ti-kêr [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]], {{SUA}} |Dan White |Revolver [[Smith & Wesson Model 36]] [[.38 Special]] |- |[[Restr:Argala by burugorri.png|frameless|109x109px]] |[[José Miguel Beñarán Ordeñana]] (''Argala'') |21 a viz Kerzu 1978, [[Angelu]], {{Euskal Herria}} |Strollad an tu-dehoù-pellañ spagnolat [[Batallón Vasco Español]] |Danvez-tarzh |- |[[Restr:Lord Mountbatten Naval in colour Allan Warren.jpg|frameless|123x123px]] |[[Louis Mountbatten]] |27 a viz Eost 1979, war vor e-kichen [[An Mullach Mór]], {{Iwerzhon}} |[[Thomas McCahon]] (ezel eus ar [[Provisional Irish Republican Army]]) |23 kg danvez-tarzh |- |[[Restr:Pierre Goldman.jpg|frameless|80x80px]] |[[Pierre Goldman]] |20 a viz Gwengolo 1979, plasenn an Abad-Georges-Hénocque, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |Daou zen en anv ar strollad eus an tu-dehoù-pellañ ''Honneur de la police'' |Revolver [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] [[.38 Special]]<nowiki/>Pistolenn [[.45 ACP]] |- |[[Restr:John Lennon (cropped).jpg|frameless|121x121px]] |[[John Lennon]] |8 a viz Kerzu 1980, e traoñ an Dakota Building, [[New York|New-York]], {{SUA}} |[[Mark David Chapman]] |Revolver Charter Arms [[.38 Special]] |- |[[Restr:Anwar Sadat and Cyrus Vance (cropped).jpg|frameless|80x80px]] |[[Anwar el-Sadat]] |6 a viz Here 1981, [[Kaero]], {{Egipt}} |Jihad Islamek Egipsian |Fuzuilhoù-arsailh [[AK-47]] |- |[[Restr:Olof Palme 1974 (cropped).jpg|80px]] |[[Olof Palme]], Ministr Kentañ [[Sveden]] |28 a viz C'hwevrer 1986, [[Stockholm]], {{Sveden}} |Dianav |Arm-tan |- | |[[Thomas Sankara]] |15 a viz Here 1987, [[Ouagadougou]], {{Burkina Faso}} |Strollad soudarded dindan urzhioù [[Blaise Compaoré]] |Armoù-tan |- | |[[Jean-Marie Tjibaou]] |4 a viz Mae 1989, [[Wadrilla]], {{Kanaky}} |[[Djubelly Wéa]], ezel ar [[FULK]] |Arm-tan |- |[[Restr:René Bousquet 1948cr.jpg|frameless|116x116px]] |[[René Bousquet]] |8 a viz Even 1993, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |Christian Didier |Arm-tan |- |[[Restr:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11).jpg|frameless|114x114px]] |[[Yitzhak Rabin]] |4 a viz Du 1995, plasenn ar Rouaned, [[Tel Aviv]], {{Israel}} |[[Ygal Amir]] |Pistolenn [[Beretta Cheetah]] [[.380 ACP]] |- |[[Restr:2pac edit cropped further.jpg|frameless|104x104px]] |[[Tupac Shakur]], kaner rap |13 a viz Gwengolo 1996, [[Las Vegas]], {{SUA}} |''Dianav'' |Pistolenn [[Glock (pistolenn)|Glock 22]] [[.40 S&W]] |- | |[[Gianni Versace]] |15 a viz Gouere 1997, [[Miami Beach]], {{SUA}} |[[Andrew Cunanan]] |Pistolenn [[Taurus PT100]] [[.40 S&W]] |- |[[Restr:Lounès Matoub 1975.JPG|frameless|107x107px]] |[[Lounes Matoub]], kaner berber |25 a viz Even 1998, Thala Bounan, {{Aljeria}} |Strolladoù islamour tost eus ar [[Groupe Islamiste Armé|GIA]] pe strollad tud diwar intrudu ar galloud aljerian (amsklaer) |Arm-tan |} === XXI{{Añ}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Ahmad Shah Massoud EP 2001 (2) (cropped).jpg|frameless|120x120px]] |[[Ahmed Chah Massoud]] |9 a viz Gwengolo 2001, Darqad, {{Afghanistan}} |Abd as-Sattar ha Rachid Bouari el-Ouaer, izili ar strollad [[Al-Qaida]] |Danvez-tarzh |- |[[Restr:Akhmad Kadyrov (2002, cropped).jpg|frameless|107x107px]] |[[Ac'hmad Kadyrov]] |9 a viz Mae 2004, [[Sölƶa-Ġala|Grozny]], [[Tchetchenia]] | |Danvez-tarzh |- |[[Restr:Rafiq Hariri 2001 (cropped-01).jpeg|frameless|114x114px]] |[[Rafiq Hariri]] |14 a viz C'hwevrer 2005, straed Minet al-Hosn, [[Beirout]], {{Liban}} |Izili eus an [[Hezbollah]] (moarvat) |Ouzhpenn 1.000 kg danvez-tarzh<ref>{{Fr}} ''[https://www.lepoint.fr/monde/l-assassinat-de-rafic-hariri-reconstitue-en-catimini-en-gironde-20-10-2010-1251728_24.php <nowiki>L'assassinat de Rafic Hariri reconstitué [...]</nowiki>]'', e Le Point, 20/10/2010 (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Anna Politkovskaja im Gespräch mit Christhard Läpple.jpg|frameless|100x100px]] |[[Anna Politkovskaya]] |7 a viz Here 2006, [[Moskov]], {{Rusia}} |''Dianav'' |Pistolenn [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] [[9 × 18 mm Makarov|9 mm]] |- |[[Restr:Chris Kyle January 2012.jpg|frameless|106x106px]] |[[Chris Kyle]] |10 a viz C'hwevrer 2013, [[Chalk Mountain]], [[Texas]], {{SUA}} |[[Eddie Ray Routh]] |Pistolenn [[Colt M1911]] [[.45 ACP]] |- |[[Restr:CABU AOUT 2012.jpg|frameless|95x95px]] |[[Cabu]] |16 a viz Genver 2015, straed Nicolas Appert, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}}, da vare al [[Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e ti Charlie Hebdo|lazhadeg e ti ''Charlie Hebdo'']] |Saïd Kouachi ha Chérif Kouachi e anv [[Al-Qaeda e Ledenez Arabia]] |Armoù-tan a bep seurt, en o zouez fuzuilhoù-arsailh [[Zastava M70]] |- |[[Restr:Shinzō Abe 20120501.jpg|frameless|109x109px]] |[[Shinzo Abe]] |8 a viz Gouere 2022, [[Kashihara]], {{Japan}} |[[Tetsuya Yamagami]] |Fuzuilh graet er gêr<ref>{{Fr}} SANKARI Lina, ''[https://www.humanite.fr/monde/japon/lex-premier-ministre-japonais-shinzo-abe-tue-en-plein-meeting L'ex-premier ministre japonais Shinzo Abe tué en plein meeting]''',''''' L'Humanité, 08/07/2022 (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |} == Daveennoù == <references /> [[Rummad:Rolloù tud]] [[Rummad:Lazhadennoù]] geijkiuza1t5p0vihklwbc64xv2lq5b 0 172366 2189418 2121033 2026-04-29T10:12:28Z Kestenn 14086 2189418 wikitext text/x-wiki {{droukveskañ|Haplologiezh}} An '''hoplologiezh''', diwar ar [[gresianeg]] ὅπλον (''hóplon'', dafar an [[Hoplit|hoplited]] en [[Henamzer]]) ha λόγος (''lógos,'' « komz, prezeg, abeg, darempred ») eo anv ar skiant a zo he fal studiañ an [[Arm|armoù]] dre o implij, o sevel, o zeknik ha dre emzalc'h an dud a ra gante<ref>{{En}} ''[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hoplology Hoplology]'' war geriadur Collins (lennet d'ar 25/09/2024)</ref>. En ur mod ledanoc'h e c'hall talvezout evit ober anv eus studi emzalc'hioù feuls [[Mab-den]]. Ar skrivagner hag ergerzhour saoz [[Richard Francis Burton|Richard F. Burton]] e voe an hini kentañ o termeniñ ar ger e 1884 en ul levr war implij an [[Arm gwenn|armoù gwenn]] en Istor<ref>{{En}} BURTON Richard F., ''The Book of the Sword: A History of Daggers, Sabers, and Scimitars from Ancient Times to the Modern Day'', 1884, adembannet gant Skyhorse Publishing, 2014, 336 p.</ref>. === Hoplofobiezh === Diwar hoplologiezh e oa bet savet e 1962 ar ger '''hoplofobiezh''' gant [[Jeff Cooper]], ur [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadunanad]] arbennik war an [[Arm-tan|armoù-tan]]<ref>'''{{Fr}}''' D’ANDURAIN Julie, ''[https://www.museedelaresistanceenligne.org/musee/doc/pdf/ressource_bibliographique/12869.pdf Le 6,35 de la comta. Une arme de femme, symbole de la résistance]'' e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet,'' Maisonneuve & Larose / Hémisphères éditions, 2018, p. 99</ref>. Envel a ra an aon o dez tud 'zo rak an armoù, memes pa ne ziskouezont ket bezañ dañjerus war an tomm<ref>{{En}} ''«I coined the term "hoplophobia" in 1962 in response to a perceived need for a word to describe a mental aberration consisting of an unreasoning terror of gadgetry, specifically, weapons. The most common manifestation of hoplophobia is the idea that instruments possess a will of their own, apart from that of their user.»'' hervez Jeff Cooper e [https://www.molonlabe.net/Commentaries/jeff5_7.html Jeff Cooper's Commentaries Vol.5 N°.7], miz Even 1997 (lennet d'ar 26/09/2024)</ref>. == Gwelet ivez == * [[Brezeloniezh]], pe polemologiezh, skiant dezhi he fal studiañ orin ha mont en-dro ar [[Brezel|brezelioù]]. ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Armoù]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Skiantoù]] 2udwnavapo8mxg6b8gja7b4uvi5czfa 0 172573 2189369 2166258 2026-04-28T15:51:00Z Tanjee 563 2189369 wikitext text/x-wiki [[File:4-Aug-1976 UK First Day Cover (4640191379).jpg|thumb|left|upright 1.2|FDC timbroù Gorsedd Kembre (1976)]] Un toullad devezhioù a-raok ma vez lakaet un timbr e gwerzh gant melestradurezh ar Postoù e vez aozet un eztaol evit brudañ an timbr hag ar pezh a zo da c'houzout gantañ. Anvet eo an degouezh “Deiz kentañ an timbr”. [[File:Cimmerians - First day cover.jpg|thumb|upright 1.2| Kimerianed - Ukraina 2019]] Evit an deiz-se ez eus bet fardet ur golo-lizher o kinnig, war an tu-kleiz, ur skeudenn damheñvel ouzh an timbr, gant titouroù evit displegañ eus petra zo kaoz, hag ar meneg '''Deiz kentañ''' (''First Day Cover'' e saozneg). Ar skeudenn a c’hell bezañ lufrus, bosek, gwriet zoken. Alies e saver ur gartenn-bost ivez, pe ur follenn-nij a vent vras skeudennaouet kaer. Ur siell ispisial, dezhi un dresadenn stilizet, an deiziad hag ar gerioù “Deiz Kentañ” a zo implijet evit kachediñ an timbr peget war ar c’holoenn. Pep hini zo libr da zegas ur golo-lizher frank da vezañ kachedet an timbr avat. An degouezh, savet war un ton bras gant ar velestradurezh e-pad un deiz pe zaou, a c’hoarvez en ul lec’h dibabet evit bezañ e darempred gant elfenn an timbr : ur savadur istorel, kêr ganedigezh un den brudet, tachenn un emgann istorel… Gant sikour ur gevredigezh dimbrawourien eus ar vro e vez savet un diskouezadeg timbroù an deiz-se, eviit desachañ tud ar muiañ ar gwellañ. [[File:Barry First day cover.jpg|thumb|left|upright 1.2|FDC Timbr John Barry (Iwerzhon)]] An dafar-mañ a vez klasket gant an dastumerien, ha priziet e vez ar goloennoù-lizher ha ar c’hartennoù-post gant ur siell Deiz Kentañ er rann “First Day Cover” ar c’hatalogoù. Rouez kenañ eo an timbroù a voe implijet a-raok an Deiz Kentañ, lakaet er-maez goude ul laeroñsi pe gant tud dizonest pe implijidi ar postoù berrboell. Ma lenner mat deiz ar siell war ar golo e c’hellfe bezañ ker ruz he friz. [[Rummad:Timbrouriezh|Deiz-kentañ]] g7zs3dnj8z1ovldvyhvel04pzcf62ol 0 174074 2189384 2139800 2026-04-28T19:29:53Z Dishual 612 2189384 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''250vet rann-arme troadegiezh''' ([[alamaneg]]: '''250. Infanterie-Division'''), brudetoc'h evel '''División Azul''' (alamaneg: ''Blaue Division''), a oa un unvez emouestlidi eus [[Spagn frankoour]] oberiant etre [[1941]] ha [[1943]] el [[Heer (Wehrmacht)|Lu alaman]] (alamaneg: ''Heer'') war [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|Talbenn ar Reter]] an [[Eil Brezel-bed]]. An anv ofisiel e oa ar '''Rann-arme youlidi spagnol''' (spagnoleg: ''División Española de Voluntarios'') gant al [[Lu frankoour|lu spagnol]]. [[Francisco Franco]] a oa bet trec'h goude [[Brezel Spagn|brezel diabarzh Spagn]] (1936–1939), harpet e oa bet ar vroadelourien gant [[Trede Reich|Alamagn nazi]]. Renad [[Aotrouniegezh|aotrouniek]] Franco, en un doare ofisiel, a oa chomet [[neptu (brezel)|neptu]] en Eil Brezel-bed met tomm e oa ouzh an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]]. Goude obererezhioù ministr spagnol an aferioù estren [[Ramón Serrano Suñer]] hag ul lod eus pennoù bras al lu spagnol goude an 22 a viz Even 1941 ha lañs an [[Oberiadur brezel Barbarossa]], Franco a oa bet a-du da aotreañ keodedourien spagnol da emezeliñ en un doare prevez el lu alaman hag a-du e oa da harpañ anezho dre an dafariñ nemetken. Ur [[rann-arme troadegiezh]] a oa bet savet neuze diwar [[FET y de las JONS|Falanjisted]] hag ofiserien eus al lu spagnol ha kaset e oa bet da c'hourdoniñ en Alamagn. An unvez a oa bet o stourm war Talbenn ar Reter e [[seziz Leningrad]], dreist-holl en [[emgann Krasny Bor]]. Distroet e oant eus an talbenn goude ma vije bet pouezet gant [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|ar Gevredidi]] war Bro-Spagn e miz Here 1943. Distroet e oant da Vro-Spagn nebeut amzer goude-se. Meur a vil den a oa chomet war an Talbenn hag e oant bet lakaet er 121vet rann-arme troadegiezh, en unvez berrbad [[Legión Azul]], hag evit echuiñ er [[Waffen-SS]]. [[Rummad:Enepkomunouriezh]] [[Rummad:Unvezioù a orin estren emezelet er Wehrmacht]] [[Rummad:Kenlabourerezh spagnol gant an nazied]] p7uxgosuy2gkw6jaz4pg297mzsjokcp 2189385 2189384 2026-04-28T19:30:21Z Dishual 612 2189385 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''250vet rann-arme troadegiezh''' ([[alamaneg]]: '''250. Infanterie-Division'''), brudetoc'h evel '''División Azul''' (alamaneg: ''Blaue Division''), a oa un unvez emouestlidi eus [[Spagn frankoour]] oberiant etre [[1941]] ha [[1943]] el [[Heer (Wehrmacht)|Lu alaman]] (alamaneg: ''Heer'') war [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|Talbenn ar Reter]] an [[Eil Brezel-bed]]. An anv ofisiel e oa ar '''Rann-arme youlidi spagnol''' ([[spagnoleg]]: ''División Española de Voluntarios'') gant al [[Lu frankoour|lu spagnol]]. [[Francisco Franco]] a oa bet trec'h goude [[Brezel Spagn|brezel diabarzh Spagn]] (1936–1939), harpet e oa bet ar vroadelourien gant [[Trede Reich|Alamagn nazi]]. Renad [[Aotrouniegezh|aotrouniek]] Franco, en un doare ofisiel, a oa chomet [[neptu (brezel)|neptu]] en Eil Brezel-bed met tomm e oa ouzh an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]]. Goude obererezhioù ministr spagnol an aferioù estren [[Ramón Serrano Suñer]] hag ul lod eus pennoù bras al lu spagnol goude an 22 a viz Even 1941 ha lañs an [[Oberiadur brezel Barbarossa]], Franco a oa bet a-du da aotreañ keodedourien spagnol da emezeliñ en un doare prevez el lu alaman hag a-du e oa da harpañ anezho dre an dafariñ nemetken. Ur [[rann-arme troadegiezh]] a oa bet savet neuze diwar [[FET y de las JONS|Falanjisted]] hag ofiserien eus al lu spagnol ha kaset e oa bet da c'hourdoniñ en Alamagn. An unvez a oa bet o stourm war Talbenn ar Reter e [[seziz Leningrad]], dreist-holl en [[emgann Krasny Bor]]. Distroet e oant eus an talbenn goude ma vije bet pouezet gant [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|ar Gevredidi]] war Bro-Spagn e miz Here 1943. Distroet e oant da Vro-Spagn nebeut amzer goude-se. Meur a vil den a oa chomet war an Talbenn hag e oant bet lakaet er 121vet rann-arme troadegiezh, en unvez berrbad [[Legión Azul]], hag evit echuiñ er [[Waffen-SS]]. [[Rummad:Enepkomunouriezh]] [[Rummad:Unvezioù a orin estren emezelet er Wehrmacht]] [[Rummad:Kenlabourerezh spagnol gant an nazied]] dn1j42qsx9y8bd6navzuvuew1c4zsux 2189386 2189385 2026-04-28T19:31:26Z Dishual 612 2189386 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''250vet rann-arme troadegiezh''' ([[alamaneg]]: '''250. Infanterie-Division'''), brudetoc'h evel '''División Azul''' (alamaneg: ''Blaue Division''), a oa un unvez emouestlidi eus [[Spagn frankoour]] oberiant etre [[1941]] ha [[1943]] el [[Heer (Wehrmacht)|Lu alaman]] (alamaneg: ''Heer'') war [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|Talbenn ar Reter]] an [[Eil Brezel-bed]]. An anv ofisiel e oa ar '''Rann-arme youlidi spagnol''' ([[spagnoleg]]: ''División Española de Voluntarios'') gant al [[Arme Spagn|lu spagnol]]. [[Francisco Franco]] a oa bet trec'h goude [[Brezel Spagn|brezel diabarzh Spagn]] (1936–1939), harpet e oa bet ar vroadelourien gant [[Trede Reich|Alamagn nazi]]. Renad [[Aotrouniegezh|aotrouniek]] Franco, en un doare ofisiel, a oa chomet [[neptu (brezel)|neptu]] en Eil Brezel-bed met tomm e oa ouzh an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]]. Goude obererezhioù ministr spagnol an aferioù estren [[Ramón Serrano Suñer]] hag ul lod eus pennoù bras al lu spagnol goude an 22 a viz Even 1941 ha lañs an [[Oberiadur brezel Barbarossa]], Franco a oa bet a-du da aotreañ keodedourien spagnol da emezeliñ en un doare prevez el lu alaman hag a-du e oa da harpañ anezho dre an dafariñ nemetken. Ur [[rann-arme troadegiezh]] a oa bet savet neuze diwar [[FET y de las JONS|Falanjisted]] hag ofiserien eus al lu spagnol ha kaset e oa bet da c'hourdoniñ en Alamagn. An unvez a oa bet o stourm war Talbenn ar Reter e [[seziz Leningrad]], dreist-holl en [[emgann Krasny Bor]]. Distroet e oant eus an talbenn goude ma vije bet pouezet gant [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|ar Gevredidi]] war Bro-Spagn e miz Here 1943. Distroet e oant da Vro-Spagn nebeut amzer goude-se. Meur a vil den a oa chomet war an Talbenn hag e oant bet lakaet er 121vet rann-arme troadegiezh, en unvez berrbad [[Legión Azul]], hag evit echuiñ er [[Waffen-SS]]. [[Rummad:Enepkomunouriezh]] [[Rummad:Unvezioù a orin estren emezelet er Wehrmacht]] [[Rummad:Kenlabourerezh spagnol gant an nazied]] o7abcq1r5mqbmptiz566xnhb5m6l1rq 0 174727 2189430 2144576 2026-04-29T11:45:21Z Kestenn 14086 2189430 wikitext text/x-wiki '''Brezel ar fozioù-difenn''' a vez graet eus un doare [[brezel war zouar]] ma vez implijet fozioù<ref>Anvet "trañcheoù" ivez, diwar ar galleg ''tranchées'';</ref> toullet en douar, evit kuzhat ar [[soudard]]ed diouzh tennoù armoù skañv an enebourien, met ivez diouzh tennoù ar [[kanolierezh|c'hanolioù]]. An doare brezel-se a zo deuet da vezañ implijet kalz ha brudet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] (1914–1918). Pa oa bet echuet gant ar [[Redadeg etrezek ar mor]] e oa bet stabilaet an talbenn ha toullet e oa bet an douar evit kuzhat soudarded [[Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)|Talbenn ar C'hornôg]] adalek miz Gwengolo 1914. <gallery mode="packed" heights="200px"> Aerial Photography on the Western Front, 1916. HU100394.jpg|Un talbenn gant fozioù-difenn saoz (a-us) hag alaman (dindan), e 1916 Bundesarchiv Bild 136-B0560, Frankreich, Kavalleristen im Schützengraben.jpg|Soudarded alaman eus an 11{{vet}} rejimant husarded adarmead o stourm adalek ur foz-difenn war talbenn ar C'hornôg e 1916 Plan of ruapekapeka pa.jpg|Tres [[Emgann Ruapekapeka|Ruapekapeka Pā 1846]], lakaet d'ar c'hentañ gwech marteze ma voe implijet ar pezh a droas da <q> vrezel ar fozioù-difenn </q> </gallery> ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Brezeloniezh]] pqj4q0u9fnafxju3lx5hfhmhaeeyuty 0 175137 2189389 2179473 2026-04-28T20:28:10Z Dakbzh 58931 + Nev. , astenn ha kempenn. 2189389 wikitext text/x-wiki [[Restr:Ju Wenjun in 2024 (cropped).jpg|thumb|E [[2024]].]] '''Ju Wenjun''' ([[sinaeg]] : 居文君 ; [[pinyin]] : ''Jū Wénjūn'' ; ''Jū'' eo an anv-familh, ''Wénjūn'' an anv-bihan), ganet d'an [[31 a viz Genver]] [[1991]] e [[Shanghai]], e [[Republik Pobl Sina]]<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/crt/main218973.jpg FIDE]</ref> zo ur c'hoarierez [[echedoù]] sinaat.<br/>Mestrez-veur (WGM) abaoe 2009, Mestr-meur (GM) abaoe 2014.<br/>Pemp gwech eo bet [[Kampionezed bedel echedoù|kampionez vedel]], [[Kampionez ar bed echedoù blitz]], ha div wech [[Kampionad ar bed echedoù buan|Kampionez ar bed an echedoù prim]] evit ar merc'hed.<br/>E miz Meurzh [[2017]] e teuas da vezañ ar 5{{vet}} maouez o tizhout ur [[Renk Elo|renk Elo]] a 2 600<ref>{{en}}[https://chess24.com/en/read/news/goryachkina-6th-woman-ever-to-cross-2600 Chess24'']</ref>.<br/>2 559 edo he renk Elo ''Standard'', 2 484 he renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 458 he renk Elo ''Luc'hedenn'' e miz Ebrel 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8602980 He fichenn FIDE]</ref>.2 604 eo bet he [[Renk Elo]] uhelañ, bet izhet e miz Meurzh 2017<br/>Pemp gwech eo bet [[Kampionezed bedel echedoù|kampionez vedel]], [[Kampionez ar bed echedoù blitz]], ha div wech [[Kampionad ar bed echedoù buan|Kampionez ar bed an echedoù prim]] evit ar merc'hed.<br/>Gounezet he doa titl Kampionez ar Bed echedoù evit ar merc'hed evit ar wech kentañ e [[Kampionad Bed an Echedoù evit ar Merc'hed 2018 (Mae)|Mae 2018]]. Goude-se he doa difennet he zitl e kampionad bedel ar maouezi e miz Gwengolo [[2018]], e [[2020]], e [[2023]] hag e [[2025]]. {{EloChart|Q8603006}} == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/8603006 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Wenjun_Ju He fartiennoù e 365 Chess] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=102346 He fartiennoù e Chess Games] * {{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/q8qe4mu9.html He fartiennoù en Olimp Base] {{DEFAULTSORT:Ju, Wenjun}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1991]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù sinaat]] 07807spqfpovtg0wfyn3gqumdubz8ri 0 176881 2189436 2159824 2026-04-29T11:47:55Z Kestenn 14086 2189436 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Bevañ ha lezel da vevañ''}} [[Restr:Guerre 14-18-Sentinelle allemande dans la tranchée-vers1915.JPG|thumb|307x307px|Gward alaman er un foz-brezel (war-dro 1915).]] '''''Bevañ ha lezel da vevañ''''' (diwar an droienn saoznek ''Live and let live'') zo un droienn ganet er [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] evit deskrivañ emzalc'h ar soudarded o doa un emglev gant o enebourien, tavel pe sklaer, evit chom hep bezañ feuls, kement-mañ da vare [[brezel ar fozioù-difenn]] dreist-holl. Evit lakaat an droienn e pleustr e c'halle ar [[Kanolierezh|c'hanolierezh]] tennañ da eurioù ha war sibloù difiñv raktermenet gant an daou du, evit chom hep gloazañ den. Gellet a rae ivez soudarded chom hep tennañ war soudarded enebour evit ne grogje eskemm tennoù ebet etreze. Mont a reas betek treverzioù lec'hel, evel [[Treverz an Nedeleg|da vare an Nedeleg]] war talbenn kornôg Europa e 1914. Kement-mañ a veze lakaet e pleustr e takadoù lec'hel-kenañ, a live ar c'hevrennoù pe ar c'hompagnunezhioù d'ar muiañ. An ofiserien uhel a oa emskiant eus se, ha lod a urzhie patrouilhennoù, anavezadennoù pe kerc'hadennoù evit kreñvaat « spered argadourien » ar soudarded. == Levrlennadur == * {{en}} Tony Ashworth, ''Trench Warfare 1914–1918: The Live and Let Live System.'', McMillan Pub, 2000, 305 p., ISBN 978-0330480680 [[Rummad:Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Disentidigezh]] [[Rummad:Troiennoù]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Brezeloniezh]] fls1ymdc67zoxdemaeqpoh2zcwbx6z3 0 177195 2189420 2167106 2026-04-29T10:28:00Z Kestenn 14086 2189420 wikitext text/x-wiki '''Michel Goya''', bet ganet d'an 19 a viz Ebrel 1962 e [[Montaut (Bearn)|Montaut]] ([[Bearn]]), zo ur soudard hag un istorour gall arbennikaet war ar [[Polemologiezh|bolemologiezh]]. == Buhez == En em rollañ a reas en tirlu gall e 1983. Major ar bloaziad 1990 e voe e [[Akademiezh vilourel Sant-Sir Koetkidan|Skol Vilourel Ispisial Saint-Cyr]]. Dibab a reas mont d'an ''[[Troupes de marine]]'' goude-se. Kemer a reas perzh e oberadurioù milourel e [[Sarajevo]], er [[Republik Kreizafrikan]] hag e [[Gwiana c'hall]]. Adalek 2004 e kemeras postoù stag ouzh an doktrin hag an distro skiant-prenet en arme c'hall. Anvet e voe da goronal e 2009. Er memes koulz e roe kentelioù er [[Skol Vrezel]] e [[Pariz]] hag e ensavadurioù all<ref>{{Fr}} GENDRON Guillaume, ''[https://www.liberation.fr/portraits/michel-goya-au-mili-maitre-20220309_S4XGKMOHEBHNXJ2GHIIGIFJQ3U/ Michel Goya, au mili maître]'', Libération, 09/03/2022 (lennet d'ar 24/10/2025)</ref>. Abaoe 2004 en deus embannet meur a levr, dielfennet enne ar bolemologiezh, an [[hoplologiezh]], ar strategiezhioù hag an doktrinoù milourel, er bed a-vremañ ([[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]], [[Brezel e Gaza (2023-2025)|brezel e Gaza]] abaoe 2023), pe diwar-benn o emdroadur abaoe dibenn an XIX{{Vet}} kantved, da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] pe brezelioù didrevadenniñ Bro-C'hall e eil hanterenn an XX{{Vet}} kantved. Embann a ra ur blog ivez, ''La voie de l'Épée''. E kuzul-embann ar gelaouenn c'hallek ''[[Guerres & Histoire]]'' e oa pa voe savet e 2011<ref>{{fr}} ''Éditorial'', Guerre & Histoire niv. 7, miz Genver 2012</ref>. == Oberennoù == * ''La Chair et l'Acier, L'Armée française et l'invention de la guerre moderne, 1914-1918'', Tallandier, 2004, 479 p., ISBN 978-2-84734-163-8. * ''Irak, les armées du chaos'', Economica, 2009, 292 p., ISBN 978-2-7178-5698-9. * ''L'Afghanistan'', Tallandier, 2010, ISBN 978-2-84734-666-4. * ''Res militaris'', Economica, 2010, 263 p., ISBN 978-2-7178-5833-4. * ''Israël contre le Hezbollah, Chronique d'une défaite annoncée, 12 juillet-14 août 2006'', Éditions du Rocher, 2013, 177 p., ISBN 978-2-268-07442-9. * ''Philippe Pétain, Le versant stratégique'', Argos, 2014, 160 p., ISBN 978-2-366-14019-4. * ''L'Invention de la guerre moderne, Du pantalon rouge au char d'assaut, 1871-1918'', Tallandier, 2014, 479 p., ISBN 979-10-210-0460-3. * ''Sous le feu, La mort comme hypothèse de travail'', Tallandier, 2014, 266 p., ISBN 979-10-210-0430-6. * ''Les Vainqueurs, Comment la France a gagné la Grande Guerre'', Tallandier, 2018, 348 p., ISBN 979-10-210-2541-7. * ''S'adapter pour vaincre, Comment les armées évoluent'', Perrin, 2019, 432 p., ISBN 978-2-262-08111-9. * {{en}} ''Flesh and Steel During the Great War, The Transformation of the French Army and the Invention of Modern Warfare'', Pen and Sword Military, 2020, 224 p., ISBN 978-1-4738-8696-4. * ''Une révolution militaire africaine, Lutter contre les organisations armées en Afrique subsaharienne'', Amazon, 2020, ISBN 978-1-07788478-6. * ''Les Vainqueurs, Comment la France a gagné la Grande Guerre'', Tallandier, 2020, 320 p., ISBN 979-10-210-4621-4. * ''Le Temps des guépards, La Guerre mondiale de la France de 1961 à nos jours'', Tallandier, 2022, 368 p. ISBN 979-10-210-3887-5 * (gant [[Jean Lopez]]), ''L'Ours et le Renard, Histoire immédiate de la guerre en Ukraine'', Perrin, 2023, 352 p., ISBN 978-2-262-10510-5. * ''L'Embrasement, Comprendre les enjeux de la guerre Israël-Hamas'', Robert Laffont, 2024, 240 p., ISBN 978-2-221-27544-3. * ''Théorie du combattant'', Perrin, 2025, 432 p., ISBN 2262112339 == Liammoù diavaez == * {{Fr}} ''[https://lavoiedelepee.blogspot.com/ La voie de l'Épée]'', blog personel. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Goya, Michel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1962]] [[Rummad:Soudarded Bro-C'hall]] [[Rummad:Istorourien Bro-C'hall]] 3mqz0t533enpqdkjqxwz620xhpnqjj1 0 177403 2189432 2169548 2026-04-29T11:46:07Z Kestenn 14086 2189432 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''seziz''' zo un oberiadur milourel ma vez gronnet ul lec'h gant tud armet, evit stankañ an darempred etre al lec'h-se hag an diavaez. '''Lakaat seziz''' war ur gêr pe ur c'hreñvlec'h a dalvez da glask aloubiñ al lec'h-se dre uz pe dre un argadenn prientet mat. Bez' eo un doare stourm izel, padus, gant un tu o kaout ul lec'h difenn kreñv ha difiñv. An tu all, an argadour, a glask derc'hel ur seziz war an difennerien. Alies an disoc'h a vo ur [[kevraouiñ|marc'hata]] etre an daou du engouestlet, dre ma vez dic'hortoz disoc'h ur seziz e ro tu da implij an diplomatiezh. == Breizh == Meur a seziz brudet a zo bet en istor Breizh. [[Emgann Montroulez|Seziz Montroulez]] a oa bet e 1342. E dibenn ar {{XVvet kantved}}, e-pad ar [[Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall]], e oa bet meur a hini ivez. [[Seziz Gwengamp]]<ref>[https://www.bcd.bzh/becedia/br/sezis-gwengamp Becedia]</ref> a oa bet e 1488, [[Seziz Roazhon (1491)|Seziz Roazhon]] e 1491. E-touez ar re brudetañ e oa bet [[Seziz Naoned (1487)|Seziz Naoned]] e 1487. Dalc'het mat e oa bet gant kêr ha rediet arme roue Bro-C'hall da baouez gant ar seziz. == Broioù all (XVII-XIXvet kantved) == [[Seziz Yorktown]] (1781), [[Emgann Badajoz (1812)|Seziz Badajoz]], [[Seziz Sevastopol (1854-1855)|Seziz Sevastopol]], [[Seziz Pariz (1870-1871)|Seziz Pariz]] a zo chomet e-touez ar re brudetañ. == Eil Brezel-bed == Sezizoù lies a oa bet e-kerzh an Eil Brezel-bed, evel [[Seziz Leningrad]] (1941-1944), [[Seziz Sevastopol (1941-1942)|Seziz Sevastopol]] (1941-1942). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Sezizoù]] [[Rummad:Brezeloniezh]] 3af9j6ahi34xj76a8mcatfsn2j2bazg 0 177630 2189437 2172139 2026-04-29T11:48:13Z Kestenn 14086 2189437 wikitext text/x-wiki [[Restr:Phalange oblique.gif|thumb|Urzh a-viziez implijet gant arme Thebai (e mouk) a-enep Sparta ha keodedoù all (e gwer) e emgann Leouktra.]] An '''urzh a-viziez''' zo un [[Taktik (arme)|taktik]] milourel, ma vez kaset ar braz eus an argadenn war ur c'hostez hepken, pa rank ar peurrest eus al linenn derc'hel nemetken. Pal an taktik-mañ eo gellet gronnañ an arme enebour en ur dremen hebiou dezhi. == Implij == Anavezet eo implij an urzh a-viziez evit ar wech kentañ e [[emgann Leouktra]] (-371), pa servijas da soudarded [[Thebai]], renet gant [[Epaminondas]], evit tagañ ha trec'hiñ ar [[Spartiated]]. Ar [[Batailhon sakr Thebai|Batailhon sakr]] a gasas neuze an argadenn war gostez dehoù al linenn spartian. Implijet e voe e meur a emgann all en [[Henamzer]] ha betek an XVIII{{vet}} kantved. [[Frederig II (Prusia)|Frederig II a Brusia]] a oa brudet evit implijout anezhañ ivez : ober a reas gantañ evit ar wech kentañ e [[emgann Hohenfriedberg]] e 1745 a-enep [[Impalaeriezh Habsbourg|Aostria]] ha [[Priñselezh Saks|Saks]]. [[Rummad:Taktikoù milourel]] [[Rummad:Henc'hres]] [[Rummad:Brezeloniezh]] m39smli525fv7lscvvlcbe9h2kwi089 3 178467 2189380 2187722 2026-04-28T18:30:11Z MediaWiki message delivery 28743 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ rann nevez 2189380 wikitext text/x-wiki == Dielloù == [[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs/Dielloù|Dielloù]] == Robert Ferrieux == Salud, diwar-benn an [[Implijer:Robert Ferrieux|implijer-mañ]], ha n'en deus graet kemm ebet er wikipedia brezhonek : e bajenn implijer, e galleg penn-da-benn, zo bruderezh evitañ e-unan din-me. Me a vefe a-walc'h evit lemel anezhi abalamour d'an daou abeg-mañ. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Gen 2026 da 16:04 (UTC) :@[[Implijer:Kestenn|Kestenn]] Gallout a rafemp lezel ur ''[[Patrom:Softredirect|softredirect]]'' war-du e bajenn er wiki gallek (notenn: marv eo an den-mañ). Ha marteze treiñ ''soft redirect'' ivez, n’on ket sur peseurt ger dibab evit ''soft'' gant ar ster-se. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gen 2026 da 16:11 (UTC) ::Ne anavezen ket ar ''softredirect''. Penaos, pegoulz implijout ? [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 30 Gen 2026 da 18:01 (UTC) :::Implijet eo evit reiñ da c’houzout n’eus ket eus ar bajenn er wiki-mañ, emañ en ur wiki all. Da skouer: <nowiki>{{Softredirect|fr:Utilisateur:Robert Ferrieux}}</nowiki>. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gen 2026 da 18:06 (UTC) ::::Trugarez dit. Graet eo. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 31 Gen 2026 da 11:39 (UTC) :::::👍 Troet am eus ar patrom. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 31 Gen 2026 da 16:29 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 Ebr 2026 da 18:30 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> 4sfcwdapv4hy5rgoi1sj8b1vcggkc0d 0 179716 2189391 2189346 2026-04-28T20:29:47Z Llydawr 145 2189391 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''David Malcolm Lewis''' [[Fellow of the British Academy|FBA]], ganet d'ar 7 a viz Even [[1928]] e [[Londrez]] hag aet da Anaon d'an 12 a viz Gouhere [[1994]] en [[Oxford]], a oa un istorour [[Bro-Saoz|saoz]] hag ur c'helenner istor an [[Henamzer]] e [[Skol-veur Oxford]]. Brudet eo dre e labour ramzel a-zivout an enskrivadurioù henc'hresianek en [[Aten]] hag [[Attika]], ''A Selection of Greek Historical Inscriptions: To the End of the Fifth Century B. C.'' ([[1969]]). Ken ledan ha ken don e oa e ouiziegezh ma voe pedet e-pad meur a zek vloaz gant gouizieien all da zisplegañ ha da wellaat an darn vrasañ eus al levrioù a veze embannet war dachenn istor [[Henc'hres]] a-raok ma vefent embannet. == Buhez == E Londrez e voe ganet David Malcolm Lewis d'ar 7 a viz Even 1928. Goude bezañ bet skoliataet er ''City of London School'', ur skol brevez bet staliet eno e [[1442]], e voe studier er skol-veur ''Corpus Christi College'' en Oxford da dapout un aotreegezh. Eno, emezañ, e voe unan eus an dud diwezhañ o vezañ aotreet da labourat hep bezañ rediet da lakaat e anv evit un diplom uheloc'h ; a-stur gant e studi e prientas un doktorelezh dre lizher war an Henamzer e Skol-veur brevez Princeton ([[New Jersey]]). Studiañ a reas ivez en ''Institute for Advanced Study'' e Princeton ivez, er ''British School'' en Aten, hag e ''Christ Church'', ur rann eus Skol-veur Oxford. Ur gouizieg war Henc'hres e oa David M. Lewis. Gant enskrivadurioù e plede dreist-holl, hogen kerkent ha [[1967]] e tisklêrias e oa arabat lezel studi an enskrivadurioù gant an dud desket warno dija, ret e oa e vefe un doare a-douez reoù all da beurgompren e bed an Henamzer. En em arastiñ a reas ouzh skridoù a veze kavet diaes gant e genseurted : kontoù dispignoù ha renabloù teñzorioù azeuldioù, da skouer ; ken don ec'h eas en danvez ma studias ivez teulioù eus ar Reter, evel tablezennoù [[Persepolis]] Dre ma oa ur [[Yuzev]] anezhañ e labouras ivez war un eil tachenn-studi : istor ar [[Reter-Kreiz]]. Lorc'h a oa e David Malcolm Lewis goude embannadur e labour war Henc'hres e teir levrenn en eil embannadur ''The Cambridge Ancient History''. Ul levr all, ''Sparta and Persia'', a embannas e [[1977]], hag ur studiadenn verroc'h, ''The Jews of Oxford'', e [[1992]]. Ur pennskridaozer e voe ivez evit meur a oberenn embannet gant Skol-veur Oxford war dachenn ar studioù klasel, en o mesk ''The Decrees of the Greek States'', a voe embannet e [[1997]], goude e dremenvan neuze. Kantadoù a skridoù-barn a embannas ivez. D'an 12 a viz Gouhere e varvas ar gouzieg en Oxford, d'an oad a 66 vloaz. E Wolvercote Cemetery emañ e vez<ref>{{En}} [https://www.findagrave.com/memorial/103776988/david-malcolm-lewis ''Find A Grave'']</ref>. == Red-micher == * 1949-1951 : amzer soudard er ''Royal Army Educational Corps'' (RAEC). * 1951-1952 ha 1964-1965 : ezel ouzh an ''Institute for Advanced Study'' e Princeton. * 1952-1954 : studier er ''British School'' en Aten. * 1954-1955 : enklasker e ''Corpus Christi College'' Oxford. * 1955-1985 : rener ar studi war an henistor e ''Christ Church'', Oxford. * 1956-1994 : studier e ''Christ Church''. * 1956-1985 : prezegenner war enskrivadurioù Henc'hres e Skol-veur Oxford. * 1985-1994 : kelenner war an henistor e Skol-veur Oxford. == Oberennoù pennañ == ;Aozer * 1968 : ''Sir Arthur Pickard-Cambridge, The Dramatic Festivals of Athens'' – eil embannadur, a-gevret gant ar gouizieg John Gould ([[1927]]-[[2001]]). * 1969 : ''Greek Historical Inscriptions'' – a-gevret gant an istorour Russell Meiggs ([[1902]]-[[1989]]). * 1977 : ''Sparta and Persia''. * 1981-1994 : ''Inscriptiones Graecae''. * 1992 : ''The Jews of Oxford''. ;Pennskridaozer * 1988 : ''Cambridge Ancient History'', levrenn IV. * 1992 : ''Cambridge Ancient History'', levrenn V. * 1994 : ''Cambridge Ancient History'', levrenn VI. ;Dalif * ''Selected Papers in Greek and Near Eastern History'', kendastumet gant an istorour Peter John Rhodes ([[1940]]-[[2021]]). == Liammoù diavaez == * {{En}} [http://www.iranicaonline.org/articles/lewis-david-malcolm-1 ''Encyclopedia Iranica''] == NOtennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Lewis, David Malcolm}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1928]] [[Rummad:Marvioù 1994]] [[Rummad:Istorourien Bro-Saoz]] [[Rummad:Yuzevien Bro-Saoz]] [[Rummad:Fellows of the British Academy]] [[Rummad:Tud eus Londrez]] 9ohjxtrtpe7tittowln8odgluvtlsav 0 179717 2189395 2186736 2026-04-28T20:32:39Z Llydawr 145 2189395 wikitext text/x-wiki [[File:StampModena1852Michel1.jpg|thumb|upright 0.7|left|Timbr kentañ Modena (1852)]] [[Dugelezh Modena ha Reggio]] (en italianeg ''Ducato di Modena e Reggio'') a oa unan eus ar stadoù kozh dizalc'h a oa en Italia etre 1452 ha 1859. Pa darzhas ar brezel etre [[Aostria]] ha [[Rouantelezh Sardigna]] e miz Ebrel 1859 e savas an dug [[Francesco V Modena|Francesco V]] a-du gant Aostria met rediet e voe da zilezel e garg ha da guitaat Modena. Ur vodadeg a zivizas stagañ Modena ouzh Rouantelezh Sardigna da gentañ hag ouzh Rouantelezh Italia dre ur votadeg all e 1860. Ul lodenn eus rannvro [[Emilia Romagna]] eo bremañ. [[File:StampModena1859Michel7.jpg| thumb|upright 0.8|right|Timbr proviñs Modena (1859)]] Un toullad timbroù warno skoed-ardamez Modena (un erer kurunnennet) a voe embannet gant Postoù an dugelezh e 1852 ; pep hini anezho a voe moullet war un tamm paper livet : gwer (5 c.), roz (10 c.), melen (15 c.) … Ur [[filigran]] '''A''' a oa bet enframmet a-dreñv pep timbr, diwar anv an den en doa savet ar paper (Amici). '''POSTE ESTENSI''' e oa an alc’hwez, diwar anv an [[Tiegezh Este]]. Kalz-kalz timbroù gant fazioù moullañ warno a c’heller kavout, pe e vefent diwar anv ar moneiz (CNET pe CENE e lec’h CENT), pe dre ankounac’haat ur pik goude CENT. Rouez-kenañ eo seurt timbroù ha kaer-spontus o friz hiriv. Ur rummad timbroù-post gant skoed [[Tierniezh Savoia]] (ha Sardigna) ha timbroù-taos evit kas kazetennoù a voe lakaet er-maez e 1859 gant ar gouarnamant berrbad, pa veze implijet timbroù Sardigna e Modena dija. Aet eo da get ar menegoù diwar-benn an dugelezh ha deuet e oa aan alc’hwez da vezañ ''Provincie Modonesi''. == Pennad kar == * [[Timbroù Italia]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Modena]] [[Rummad:Timbroù Italia|Modena]] pbu360xwpy3gpt2odssrce25w52jst9 2189406 2189395 2026-04-29T03:40:34Z Tanjee 563 2189406 wikitext text/x-wiki [[File:StampModena1852Michel1.jpg|thumb|upright 0.7|left|Timbr kentañ Modena (1852)]] [[Dugelezh Modena ha Reggio]] (en italianeg ''Ducato di Modena e Reggio'') a oa unan eus ar stadoù kozh dizalc'h a oa en Italia etre 1452 ha 1859. Pa darzhas ar brezel etre [[Aostria]] ha [[Rouantelezh Sardigna]] e miz Ebrel 1859 e savas an dug [[Francesco V Modena|Francesco V]] a-du gant Aostria met rediet e voe da zilezel e garg ha da guitaat Modena. Ur vodadeg a zivizas stagañ Modena ouzh Rouantelezh Sardigna da gentañ hag ouzh Rouantelezh Italia dre ur votadeg all e 1860. Ul lodenn eus rannvro [[Emilia Romagna]] eo bremañ. [[File:StampModena1859Michel7.jpg| thumb|upright 0.8|right|Timbr proviñs Modena (1859)]] Un toullad timbroù warno skoed-ardamez Modena (un erer kurunnennet) a voe embannet gant Postoù an dugelezh e 1852 ; pep hini anezho a voe moullet war un tamm paper livet : gwer (5 c.), roz (10 c.), melen (15 c.) … Ur [[filigran]] '''A''' a oa bet enframmet a-dreñv pep timbr, diwar anv an den en doa savet ar paper (Amici). '''POSTE ESTENSI''' e oa an alc’hwez, diwar anv an [[Tiegezh Este]]. Kalz-kalz timbroù gant fazioù moullañ warno a c’heller kavout, pe e vefent diwar anv ar moneiz (CNET pe CENE e lec’h CENT), pe dre ankounac’haat ur pik goude CENT. Rouez-kenañ eo seurt timbroù ha kaer-spontus o friz hiriv. Ur rummad timbroù-post gant skoed [[Tierniezh Savoia]] (ha Sardigna) ha timbroù-taos evit kas kazetennoù a voe lakaet er-maez e 1859 gant ar gouarnamant berrbad, pa veze implijet timbroù Sardigna e Modena dija. Aet eo da get ar menegoù diwar-benn an dugelezh ha deuet e oa an alc’hwez da vezañ ''Provincie Modonesi''. == Pennad kar == * [[Timbroù Italia]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Modena]] [[Rummad:Timbroù Italia|Modena]] q2k093qm0jevvcjx1klsnnn3138pk6p 0 179718 2189399 2187315 2026-04-28T20:52:10Z Llydawr 145 2189399 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Band of Brothers}} {{Stumm an titl|''Band of Brothers'' (ministirad)}} [[Restr:Band of Brothers – Wir waren wie Brüder.svg|thumb|Logo alamanek ar stirad]] '''''Band of Brothers''''' zo ur ministirad skinwel brezel stadunanat, ennañ dek rann, skignet adalek 2001. Savet eo bet gant [[Tom Hanks]] ha [[Steven Spielberg]] diwar al [[Band of Brothers (levr)|levr heñvelanvet]] bet skrivet gant an istorour stadunanat [[Stephen E. Ambrose]]<ref name=":0">{{En}} ''[https://www.rottentomatoes.com/tv/band_of_brothers Band of Brothers]'', Rotten Tomatoes (lennet d'an 31/03/2026)</ref>. Heuliañ a ra hentad harzlammerien an Easy Company, ur gompagnunezh eus ar 506{{vet}} Rejimant Troadegiezh Harzlammet eus [[101st Airborne Division|101{{vet}} Rannarme Harzlammerien]] Stadoù-Unanet Amerika, eus o mare pleustriñ e [[Camp Toccoa]] ([[Georgia]]) e 1942, betek dibenn an [[Eil Brezel-bed]], e [[Berchtesgaden]]. An darvoudoù kontet er stirad a zo c'hoarvezet evit gwir dre vras, hag an tudennoù a zo bet anezhe ivez. E deroù pep rann e weler atersadennoù lod anezhe. Reiñ a ra ''Band of Brothers'' da welet ar brezel da live soudarded diazez, en ur daolenniñ o fsikologiezh. Un dudenn a vez lakaet war wel e pep rann. Gwelet e vez ar stirad gant kalz sellerien evel unan eus ar re wellañ bet produet a-viskoazh war an [[Eil Brezel-bed]], ha war ar brezel dre vras. Meur a briz en deus resevet, ''[[Golden Globe Award|Golden Globes]]'' en o zouez<ref name=":0" /><ref name=":1">{{En}} ''[[imdbtitle:0185906|Band of Brothers]]'', IMDB (lennet d'an 31/03/2026)</ref>. Berzh bras ar stirad a zo bet mammenn da zaou all, unan diwar-benn [[ Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|talbenn ar Meurvor Habask]], anvet [[The Pacific (ministirad)|''The Pacific'']] (e 2010), hag unan all anvet ''[[Masters of the Air]]'' (2024) diwar-benn an ekipajoù [[Bombezer|bombezerioù]], war talbenn kornôg ar brezel. == Pennaktored == * [[Damian Lewis]] : ar major [[Richard D. Winters]] * [[Ron Livingston]] : ar c'habiten [[Lewis Nixon III|Lewis Nixon]] * [[Scott Grimes]] : ar serjant [[Donald Malarkey]] * [[Donnie Wahlberg]] : an isletanant [[Carwood Lipton]] * [[Neal McDonough]] : al letanant [[Lynn Compton|Lynn « Buck » Compton]] * [[Frank John Hughes]] : ar pennserjant [[William Guarnere|William « Wild Bill » Guarnere]] * [[Shane Taylor]] : ar c'haporal [[Eugene Roe|Eugene « Doc » Roe]] * [[Rick Gomez]] : ar serjant [[George Luz]] * [[Dexter Fletcher]] : ar pennserjant John Martin * [[Ross McCall]] : ar c'haporal [[Joseph Liebgott]] * [[Michael Cudlitz]] : ar serjant Denver « Bull » Randleman * [[James Madio]] : ar serjant Frank Perconte * [[Rick Warden]] : an isletanant Harry Welsh * [[Eion Bailey]] : ar soudard [[David Kenyon Webster]] * [[Kirk Acevedo]] : ar pennserjant Joseph Toye * [[Matthew Leitch]] : ar serjant Floyd « Tab » Talbert * [[Richard Speight Jr.]] : ar serjant Warren « Skip » Muck * [[Matthew Settle]] : ar c'habiten [[Ronald Speirs]] <gallery perrow="6" mode="packed" caption="Luc'hskeudennoù ar pennaktoured"> Restr:Damian Lewis Berlin 2015.jpg|[[Damian Lewis]] e roll [[Richard D. Winters]] Restr:RonLivingstonMay10.jpg|[[Ron Livingston]] e roll [[Lewis Nixon III|Lewis Nixon]] Restr:Scott Grimes by Gage Skidmore 2.jpg|[[Scott Grimes]] e roll [[Donald Malarkey]] Restr:Donnie Wahlberg 2010.jpg|[[Donnie Wahlberg]] e roll [[Carwood Lipton]] Restr:Neal McDonough 2015 (2).jpg|alt=Neal McDonough e roll Lynn « Buck » Compton|[[Neal McDonough]] e roll [[Lynn Compton|Lynn « Buck » Compton]] Restr:Rick Gomez.jpg|[[Rick Gomez]] e roll [[George Luz]] Restr:Dexter Fletcher.jpg|[[Dexter Fletcher]] e roll John Martin Restr:Michael Cudlitz 2016 (cropped).jpg|alt=Michael Cudlitz e roll Denver « Bull » Randleman|[[Michael Cudlitz]] e roll Denver « Bull » Randleman Restr:Eion Bailey in 2008 (BW Headshot).jpg|[[Eion Bailey]] e roll [[David Kenyon Webster]] Restr:Kirk acevedo 2018 MCCC.jpg|[[Kirk Acevedo]] e roll Joseph Toye Restr:Richard Speight Jr. by Gage Skidmore 2016 (cropped).jpg|[[Richard Speight Jr.]] e roll Warren « Skip » Muck Restr:Matthew Settle cropped.jpg|[[Matthew Settle]] e roll [[Ronald Speirs]] </gallery> == Rannoù == [[Restr:Richard Winters.jpeg|thumb|227x227px|Richard Winters da vare e amzer-bleustriñ e Camp Toccoa (1942).]] === Rann 1 : ''Currahee'' === * skignadenn gentañ : 09/09/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Tom Hanks]] hag [[Erik Jendreson]] * sevener : [[Phil Alden Robinson]] * padelezh : 73 mn Paotred yaouank eus a bep lec’h er Stadoù-Unanet zo bodet e [[Camp Toccoa]], e-kichen ar [[menez Currahee]], e [[Georgia]]. Youlat int bet evit rollañ e eil batailhon ar [[506vet rejimant troadegiezh harzlammet]]. En o zouez, danvez soudarded ar gompagnunezh E (« Easy Company ») a skoulm darempredoù kreñv abalamour da bleustradegoù taer ha da reolennoù strizh o c’homandant, [[Herbert Sobel]]. Kaset e vezont da [[Bro-Saoz|vro-Saoz]] e miz Gwengolo 1943. Sobel a ziskouez bezañ dizampart evit ren soudarded er pleustradegoù war an dachenn. [[Richard Winters]], unan eus is-letananted ar gompagnunezh, a aoz ur [[mutinerezh]] asambles gant is-ofiserien all, gant ar riskl da vezañ kaset dirak ul lez-varn ha fuzuilhet. Dont a reont a-benn memestra, hag ar c'horonal Sink, penn ar rejimant, a gas Sobel d’ar Stadoù-Unanet en-dro evit gourdoniñ medisined en ur skol harzlammerien. Fiziet eo renerezh ar gompagnunezh el letanant Thomas Meehan. E dibenn ar rann e c’haller gwelet ar soudarded o prientiñ an [[Oberiadur-brezel Overlord|Oberiadur Overlord]], e deizioù kentañ miz Even 1944. * tudenn bennañ ar rann : Herbert Sobel === Rann 2 : ''Day of Days'' === * skignadenn gentañ : 09/09/2001 ({{SUA}}) * senario : [[John Orloff]] * sevener : [[Richard Loncraine]] * padelezh : 52 mn [[Restr:Brecourt Manor.JPG|thumb|200x200px|Lec'hienn argadenn maner Brécourt d'ar 6 a viz Even 1944 (2010)]] A-raok tarzh an deiz, d’ar 6 a viz Even 1944, soudarded an Easy Company zo harzlammet e su ledenez [[Cotentin]], en un takad etre [[Sainte-Mère-Église]] ha [[Sainte-Marie-du-Mont (Manche)|Sainte-Marie-du-Mont]], o fal kentañ. Abalamour da dennoù ar c’hanolierezh enepnijerez en em gavont strewet e pep lec’h er vro. Lazhet eo al letanant Meehan pa vez diskaret e garr-nij. An is-letanant Winters a goll e armoù a-raok erruiñ war an douar. Ur wech pradet en em gav gant Hall, ur soudard eus an 82{{vet}} rannarme, ha kemer a ra penn un strolladig soudarded kavet amañ hag ahont. E gouloù an deiz, ur wech erruet e Sainte-Marie-du-Mont, Winters a glev keloù marv Meehan, ha dont a ra da vezañ komandant ''de facto'' an Easy Company. Karget eo da gas un [[Argadenn maner Brécourt|argadenn war maner Brécourt]], evit distruj kanolioù alaman 105 mm hag a denn war draezhenn [[Utah Beach]]. Echuiñ a ra ar rann da noz, pa c’hall ar soudarded diskuizhañ un tamm a-raok emgannoù antronoz. * tudenn bennañ ar rann : Richard Winters === Rann 3 : ''Carentan'' === * skignadenn gentañ : 16/09/2001 ({{SUA}}) * senario : [[E. Max Frye]] * sevener : [[Mikael Salomon]] * padelezh : 65 mn D’an 8 a viz Even, an Easy Company a gemer perzh e [[emgann Carentan]], ul lec’h hag a rank bezañ tapet evit ober al liamm etre traezhennoù Utah Beach hag [[Omaha Beach]]. Eno e stourm ar gompagnunezh e kêr evit ar wech kentañ, a-enep tankoù ha sniperien peurgetket. Ar soudard Albert Blithe, evel reoù all, a andur skuizhder ha taerder ar brezel, ha dall e teu da vezañ abalamour da strafuilhoù nervel. Ur wech frealzet gant Richard Winters e adkav ar gweled. A-hed ar rann e kresk brud al letanant Ronald Speirs, a zo tamallet dezhañ bezañ drouklazhet prizonidi alaman d’ar 6 a viz Even. E eil lodenn ar rann en em gann soudarded an ''Easy'' e parkeier bihan [[garzhaoueg Normandi]]. En ur enebiñ ouzh un argadenn, Blithe a lazh ur soudard enebour. Gloazet eo un nebeud devezhioù war-lerc'h gant ur sniper alaman, e-kerzh ur batrouilhenn. Kaset eo ar 506{{Vet}} rejimant harzlammerien da ziskuizhañ da Vro-Saoz. * tudenn bennañ ar rann : Albert Blithe === Rann 4 : ''Replacements'' === * skignadenn gentañ : 23/09/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Graham Yost]] ha [[Bruce C. McKenna]] * sevener : [[David Nutter]] * padelezh : 59 mn E Aldourne, e Bro-Saoz, e tiskuizh an Easy Company. Soudarded nevez-stummet a erru er gompagnunezh evit kemer plas ar re lazhet en emgannoù e Normandi. Rankout a reont azasaat ouzh o unvez nevez, ha klask a reont tennañ gounid eus alioù ar soudarded gante skiant-prenet an talbenn. Distreiñ a ra Herbert Sobel d'ar rejimant, evel ofiser pourveziañ. D'ar 17 a viz Gwengolo 1944 eo harzlammet ar 506{{vet}} rejimant nepell diouzh [[Eindhoven]], en [[Izelvroioù]], e deroù an [[Oberiadur-brezel Market Garden|oberiadur Market Garden]]. Dieubiñ a reont ar gêr hep emgann. Kaset e vez an Easy Company da dapout kêr [[Nuenen]]. Goude emgannoù taer e rank ar gompagnunezh kilañ. « Bull » Randleman, gloazet, a chom stanket e-pad an noz er gêriadenn kontrollet gant an Alamaned, ha rankout a ra treuzvevañ a-raok bezañ adkavet an deiz war-lerc'h. * tudenn bennañ ar rann : Denver « Bull » Randleman === Rann 5 : ''Crossroads'' === * skignadenn gentañ : 30/09/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Erik Jendresen]] * sevener : [[Tom Hanks]] * padelezh : 56 mn En Izelvroioù, e miz Here 1944, Winters a skriv rentañ-kont un oberenn bet renet gantañ un nebeud devezhioù a-raok. Dont a ra tammoù an argadenn-mañ e doare ''flashback'' e-pad ar rann. Goude an argadenn e vez fiziet komandamant an Easy Company e Frederick « Moose » Heyliger, a gemer plas Winters, bet anvet da eil komandant an eil batailhon gant ar c'horonal Sink. E keit-se eo karget an Easy Company da aozañ saveteiñ harzlammerien vreizhveuriat. Gloazet eo Heyliger un nebeud devezhioù war-lerc'h. Mont a ra ar gompagnunezh, renet gant al letanant Norman Dike diwar neuze, da ziskuizhañ e [[Mourmelon-le-Grand]], e reter Frañs, e-lec'h ma klevont ez eus bet boulc'het ur pezh argadenn en [[Ardenne]] gant an Alamaned. * tudenn bennañ ar rann : Richard D. Winters === Rann 6 : ''Bastogne'' === * skignadenn gentañ : 07/10/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Bruce C. McKenna]] * sevener : [[David Leland]] Kelc'hiet eo an Easy Company nepell diouzh [[Bastogne]], e [[Belgia]], e-kerzh [[emgann an Ardenne]]. [[Eugene Roe]], klañvdiour ar gompagnunezh, a ra e seizh gwellañ evit sikour e gamaraded da dalañ ouzh ar yenijenn, an diouer a voued hag a zafar medisinerezh. Mignon e teu da vezañ gant [[Renée Lemaire]], ur glañvdiourez e Bastogne. * tudenn bennañ ar rann : Eugene « Doc » Roe === Rann 7 : ''The Breaking Point'' === * skignadenn gentañ : 14/10/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Graham Yost]] * sevener : [[David Frankel]] E deroù miz Genver 1945, goude bezañ dalc'het he linenn e-pad emgann an Ardenne, an Easy Company zo karget da gas un enep-argadenn evit kemer kêriadenn [[Foy (Bastogne)|Foy]]. Chalet eo paotred ar gompagnunezh gant al letanant Norman Dike, a vez ezvezant ingaloc'h-ingalañ. Carwood Lipton a glask mirout unaniezh an unvez daoust da se. Da vare an argadenn war Foy, Dike a chom difiñv ha lakaat a ra ar soudarded dindan e veli en arvar. Goude an taol-mañ, Winters a ziviz envel Ronald Speirs e penn an Easy e plas Dike. * tudenn bennañ ar rann : Carwood Lipton === Rann 8 : ''The Last Patrol'' === * skignadenn gentañ : 21/10/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Erik Bork]] ha [[Bruce C. McKenna]] * sevener : [[Tony To]] * padelezh : 59 mn David Webster, bet gloazet en Izelvroioù, a zistro en Easy Company e [[Hagenau]] ([[Elzas]]) e miz Genver 1945. Fae a ra soudarded zo warnañ abalamour n'en deus ket kemeret perzh en emgannoù taer en Ardenne er miz a-raok. Heñchañ a ra Henry Jones, ul letanant yaouank bet echuet e studioù e West Point er bloavezh kent. Karget eo ar gompagnunezh da dreuziñ ar stêr Moder diouzh noz evit distruj un ti ha tapout prizonidi. * tudenn bennañ ar rann : David Webster === Rann 9 : ''Why We Fight'' === * skignadenn gentañ : 28/10/2001 ({{SUA}}) * senario : [[John Orloff]] * sevener : [[David Frankel]] * padelezh : 58 mn Erruet eo an Easy Company e [[Stürzelberg]], en [[Alamagn]]. Diskuizhañ a reont en un takad sioul a-walc'h. Eno e klevont marv [[Franklin D. Roosevelt]]. Kregiñ a ra ar baotred da soñjal er pezh a refont goude dibenn ar brezel. Kaset int war-zu [[Bavaria]], pa red ar vrud e klaskfe an nazied stourm eno betek an den diwezhañ. E-kichen [[Landsberg am Lech]] e kav ur batrouilhenn ur [[Kamp-diouennañ|c'hamp-distruj]], ha klask a ra soudarded an Easy sikour ar re vac'het. Talañ a reont ouzh annezidi ar gêr e-kichen a embann ne oarent ket e oa eus al lec'h-se. * tudenn bennañ ar rann : Lewis Nixon === Rann 10 : ''Points'' === * skignadenn gentañ : 04/11/2001 ({{SUA}}) * senario : [[Erik Jendresen]] hag [[Erik Bork]] * sevener : [[Mikael Salomon]] * padelezh : 62 mn E deroù miz Mae 1945, goude marv [[Adolf Hitler|Hitler]], e erru an Easy Company e [[Berchtesgaden]], kêriadenn annez kalz pennoù bras nazi. Ar gompagnunezh eo an hini gentañ o vont betek ar c'h[[Kehlsteinhaus]], « neizh an erer », un ti bet profet da Hitler e krec'h ur menez. Eno e klevont eo en em rentet an arme alaman. Diskoachañ a reont kav ti [[Hermann Göring]], e-lec'h ma kavont miliadoù a voutailhadoù alkol laeret e Europa a-bezh. An deiz war-lerc'h int kaset da [[Zell-am-See]], e [[Aostria]], evel nerzh ac'hubiñ. Winters a zegemer daskoridigezh ur c'horonal alaman. Kaoz a zo eus kas ar rejimant war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|dalbenn ar Meurvor Habask]]. * tudenn bennañ ar rann : Richard Winters == Degemer == Ar stirad en deus degemeret 94% a alioù mat war ar savenn [[Rotten Tomatoes]]<ref name=":0" />. 9,4/10 e oa e notenn war al lec'hienn [[Internet Movie Database|IMDB]] e 2026<ref name=":1" />. == E brezhoneg == Istitlet eo bet ar stirad e brezhoneg e 2012 gant ar strollad An Team Istits<ref>''[https://anteamistits.over-blog.com/article-band-of-brothers-istitlet-e-brezhoneg-100355944.html Band Of Brothers, istitlet e brezhoneg !]'', An Team Istits (lennet d'an 31/03/2026)</ref>. == Levrlennadur == * {{fr}} Stephen E. Ambrose, ''Band of Brothers'', Touchstone, 1992, 336 p. (embannadur kentañ), ISBN 978-0743224543. Troet eo bet e meur yezh dibaoe, galleg en o zouez. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0185906/ Fichenn IMDB] * {{En}} [https://www.rottentomatoes.com/tv/band_of_brothers Fichenn war Rotten Tomatoes] * {{En}} [https://www.youtube.com/watch?v=N96WZHa8nu0 Filmig-kinnig ar stirad istitlet e brezhoneg] war [[YouTube]] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Stiradoù skinwel 2001]] [[Rummad:Stiradoù skinwel brezel]] [[Rummad:Stiradoù skinwel SUA]] rxdg46tseuv6dchgj1j1l9yrsgmqkmz 4 179828 2189368 2189313 2026-04-28T15:29:11Z Kestenn 14086 /* @ en daveoù */ Respont 2189368 wikitext text/x-wiki = 13/04/2026 — 19/04/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_16,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er c’hwezekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_15, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_17, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Tud vrudet == A-du emaon gant [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Miskolc&curid=100229&diff=2187706&oldid=2187699ar c’hemm-mañ] degaset gant {{implijer|Kestenn}}: an titl ''Tud vrudet'' ne seblant ket din bezañ dereat rak ne veneger ket tud divrud en ur pennad. Gallout a ran lakaat ma bot da ober ar memes kemm en holl bennadoù a zo ur rannbennad eus ar seurt-se enno. Mat eo deoc’h? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Ebr 2026 da 09:43 (UTC) :A-du emaon, gant ma ne cheñcho ket danvez diabarzh rannbennadoù (marteze e vez implijet e korf pennadoù zo evit abegoù "mat"). A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 21:54 (UTC) ::Ya, evel-se e soñjan ober. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:36 (UTC) :::{{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 25 Ebr 2026 da 12:09 (UTC) == @ en daveoù == Demat @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], souezhet on gant implij an @ en daveoù, evel er c'hemmoù degaset [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Badeziant&curid=91640&diff=2187796&oldid=2143600 amañ]. N'on ket a-enep, met ne seblant ket klotaat ouzh norm ebet ha n'em eus ket bet tro da welet an doare-mañ e lec'h all ebet. Emaon e soñj ouzhpennañ er pennad [[Wikipedia:Menegit ho taveoù]] elfennoù a c'haller / ranker lakaat en un daveenn ivez, ar pezh n'eo ket anat d'an deraouidi marteze. Laouen e vefen o kaout o soñjoù deoc'h-holl. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 15 Ebr 2026 da 22:02 (UTC) :Ne reer ket gant an arouez @ evit an abeg-mañ hervez a ouzan, e Wikipedia pe er-maez. Ouzhpenn-se en deus @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] tennet embannerien eus arventenn ''publisher'' ar patrom Cite Web evit o lakaat en arventenn ''title'', n'eo ket un implij mat eus ar patrom-mañ. Servijout a ra ar patromoù da furmadiñ endalc'hoù gant ur stumm heñvel er wiki a-bezh. Gallout a ra ar ''patromoù'' bezañ kemmet ma 'z eus ezhomm. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Ebr 2026 da 04:43 (UTC) ::Soñjal a raen e oa div zegasadenn eus ar seurt-se ha netra ken, met [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%AArio%C3%B9_Italia_hervez_an_niver_a_dud_enne&diff=prev&oldid=2137334 un all] eus 2025 emaon o paouez kavout 😩️. Moarvat n’eus tu da reizhañ nemet oazañ ur robot evit se. N’am eus netra all da ober 🙄️. D’am spi eo sklaer da nebeutañ : @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ret eo paouez gant traoù eus ar seurt-se. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 08:38 (UTC) :::Kemmet em eus gant an dorn. Ne gav ket din e vije kantadoù evel-se, gellet a refont bezañ kemmet diouzh ma vefont kavet ha mat pell 'zo, a gav din. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 20:50 (UTC) ::::Kemmet em eus gant an dorn ar bajenn [[Badeziant]] en ur adlakaat, pe en ur ouzhpennañ, an elfennoù en o arventennoù. Pa ouzhpennañ un elfenn en arventenn "yezh" e laka ar pajennaouiñ da vezañ war teir linenn da nebeutañ, war va urzhiataer bepred, drol eo. Lezel a ran ar yezh gant ur patrom distag neuze. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 21:01 (UTC) :::::@[[Implijer:Kestenn|Kestenn]] [https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Keginerezh_Ukraina&oldid=2189260] 😮‍💨️ [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 Ebr 2026 da 14:23 (UTC) ::::::Hag [[Polina Rayko|adarre]]... @[[Implijer:Ar choler|Ar choler]], mar plij, lakaat an titouroù en arventennoù a-zere pa implijer ar patrom Cite Web. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 28 Ebr 2026 da 15:29 (UTC) 2yeu7nsg1uj9owi51wy6b4z5tbs3lc6 0 179953 2189358 2188373 2026-04-28T14:06:57Z FriseIntense 91237 /* Pladennoù */ 2189358 wikitext text/x-wiki [[Restr:Angine de poitrine (20).jpg|thumb|Angine de poitrine o seniñ e [[Reims]] (Bro-C'hall) e 2026.]] '''Angine de poitrine''' zo ur strollad [[sonerezh rock]] arnodel eus [[Saguenay (kêr)|Saguenay]], e [[Kebek]]. Levezonoù ar [[math rock]] hag ar [[jazz]] a gaver en o zammoù ivez. Savet e oa bet e deroù ar bloavezhioù 2020, ha brud en deus tapet er bed a-bezh adalek 2026, a-drugarez d'un abadenn enrollet en [[Trans Musicales]] e [[Roazhon]] e 2025, skignet war chadenn [[YouTube]] ar radio stadunanat [[KEXP-FM|KEXP]] ha gwelet milionoù a wechioù dindan un nebeud sizhunioù<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=0Ssi-9wS1so&t=318s Angine de Poitrine - Full Performance (Live on KEXP)]'', war YouTube (lakaet enlinenn d'ar 05/02/2026)</ref>. Daou soner a ya d'ober ar strollad, pep a lesanv dezho : Klek, un tabouliner, ha Khn, ar gitarour, a ra gant ur gitar ispisial dezhi daou droad, unan [[gitar tredan]] hag unan [[Gitar-boud|gitar boud]]. An daou droad zo fretet en ur mod mikro-tonek, da lavaret eo e kord ur varrennig gant ur c'hard-ton e-lec'h un hanter hini. Implijout a ra ar gitarour rodelloù son<ref name=":0" />. Kuzhet eo identelezh gwir izili ar strollad, pa sonont treuzwisket. Embann a reont dont eus ur bed all hag ober gant ur yezh dianav war an Douar<ref name=":0">{{Fr}} Éric DELSART, ''[https://www.rocknfolk.com/news/rockfolk-n704-angine-de-poitrine/350253 Rock&Folk n°704 : Angine De Poitrine en interview]'', Rock&Folk, 17/04/2026 (lennet d'an 23/04/2026)</ref>. == Pladennoù == * 2024 : ''Vol. 1 (Label: Dizalc'h)'' * 2026 : ''Vol. II (Label: Spectacle Bonzaï (dindan aotre-implij ekskluziv)'' == Liamm diavaez == * {{Fr}} [https://anginedepoitrine.com/ Lec'hienn ofisiel] * {{Fr}} [https://www.youtube.com/channel/UCX6REY5w2ZRmSOSbibakqnQ Chadenn YouTube] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Strolladoù sonerezh rock]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh Kebek]] 7a2qugc3zwrop9in5dsx0almz8gu05j 2189359 2189358 2026-04-28T14:07:09Z FriseIntense 91237 /* Pladennoù */ 2189359 wikitext text/x-wiki [[Restr:Angine de poitrine (20).jpg|thumb|Angine de poitrine o seniñ e [[Reims]] (Bro-C'hall) e 2026.]] '''Angine de poitrine''' zo ur strollad [[sonerezh rock]] arnodel eus [[Saguenay (kêr)|Saguenay]], e [[Kebek]]. Levezonoù ar [[math rock]] hag ar [[jazz]] a gaver en o zammoù ivez. Savet e oa bet e deroù ar bloavezhioù 2020, ha brud en deus tapet er bed a-bezh adalek 2026, a-drugarez d'un abadenn enrollet en [[Trans Musicales]] e [[Roazhon]] e 2025, skignet war chadenn [[YouTube]] ar radio stadunanat [[KEXP-FM|KEXP]] ha gwelet milionoù a wechioù dindan un nebeud sizhunioù<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=0Ssi-9wS1so&t=318s Angine de Poitrine - Full Performance (Live on KEXP)]'', war YouTube (lakaet enlinenn d'ar 05/02/2026)</ref>. Daou soner a ya d'ober ar strollad, pep a lesanv dezho : Klek, un tabouliner, ha Khn, ar gitarour, a ra gant ur gitar ispisial dezhi daou droad, unan [[gitar tredan]] hag unan [[Gitar-boud|gitar boud]]. An daou droad zo fretet en ur mod mikro-tonek, da lavaret eo e kord ur varrennig gant ur c'hard-ton e-lec'h un hanter hini. Implijout a ra ar gitarour rodelloù son<ref name=":0" />. Kuzhet eo identelezh gwir izili ar strollad, pa sonont treuzwisket. Embann a reont dont eus ur bed all hag ober gant ur yezh dianav war an Douar<ref name=":0">{{Fr}} Éric DELSART, ''[https://www.rocknfolk.com/news/rockfolk-n704-angine-de-poitrine/350253 Rock&Folk n°704 : Angine De Poitrine en interview]'', Rock&Folk, 17/04/2026 (lennet d'an 23/04/2026)</ref>. == Pladennoù == * 2024 : ''Vol. 1 (Label: Dizalc'h)'' * 2026 : ''Vol. II (Label: Spectacle Bonzaï (dindan aotre-implij ekskluziv))'' == Liamm diavaez == * {{Fr}} [https://anginedepoitrine.com/ Lec'hienn ofisiel] * {{Fr}} [https://www.youtube.com/channel/UCX6REY5w2ZRmSOSbibakqnQ Chadenn YouTube] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Strolladoù sonerezh rock]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh Kebek]] tqdgas6h6vo9wm6dmee2hlmzaluxjsm 2189367 2189359 2026-04-28T15:24:23Z Kestenn 14086 2189367 wikitext text/x-wiki [[Restr:Angine de poitrine (20).jpg|thumb|Angine de poitrine o seniñ e [[Reims]] (Bro-C'hall) e 2026.]] '''Angine de poitrine''' zo ur strollad [[sonerezh rock]] arnodel eus [[Saguenay (kêr)|Saguenay]], e [[Kebek]]. Levezonoù ar [[math rock]] hag ar [[jazz]] a gaver en o zammoù ivez. Savet e oa bet e deroù ar bloavezhioù 2020, ha brud en deus tapet er bed a-bezh adalek 2026, a-drugarez d'un abadenn enrollet en [[Trans Musicales]] e [[Roazhon]] e 2025, skignet war chadenn [[YouTube]] ar radio stadunanat [[KEXP-FM|KEXP]] ha gwelet milionoù a wechioù dindan un nebeud sizhunioù<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=0Ssi-9wS1so&t=318s Angine de Poitrine - Full Performance (Live on KEXP)]'', war YouTube (lakaet enlinenn d'ar 05/02/2026)</ref>. Daou soner a ya d'ober ar strollad, pep a lesanv dezho : Klek, un tabouliner, ha Khn, ar gitarour, a ra gant ur gitar ispisial dezhi daou droad, unan [[gitar tredan]] hag unan [[Gitar-boud|gitar boud]]. An daou droad zo fretet en ur mod mikro-tonek, da lavaret eo e kord ur varrennig gant ur c'hard-ton e-lec'h un hanter hini. Implijout a ra ar gitarour rodelloù son<ref name=":0" />. Kuzhet eo identelezh gwir izili ar strollad, pa sonont treuzwisket. Embann a reont dont eus ur bed all hag ober gant ur yezh dianav war an Douar<ref name=":0">{{Fr}} Éric DELSART, ''[https://www.rocknfolk.com/news/rockfolk-n704-angine-de-poitrine/350253 Rock&Folk n°704 : Angine De Poitrine en interview]'', Rock&Folk, 17/04/2026 (lennet d'an 23/04/2026)</ref>. == Pladennoù == * 2024 : ''Vol. 1'' (Label : dizalc'h) * 2026 : ''Vol. II'' (Label : Spectacles Bonzaï) == Liamm diavaez == * {{Fr}} [https://anginedepoitrine.com/ Lec'hienn ofisiel] * {{Fr}} [https://www.youtube.com/channel/UCX6REY5w2ZRmSOSbibakqnQ Chadenn YouTube] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Strolladoù sonerezh rock]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh Kebek]] nsm2uyfqpzrogumflizg9a8h9qp6cky 0 179973 2189352 2189184 2026-04-28T12:10:41Z EmausBot 9831 Dresañ an adkas doubl da [[Kenembann (timbrawouriezh)]] 2189352 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Kenembann (timbrawouriezh)]] a6fftavd437f8bp002gb22ljqmq0rex 1 179974 2189351 2189210 2026-04-28T12:05:47Z Tanjee 563 /* Titl */ Respont 2189351 wikitext text/x-wiki == Titl == Re ledan eo <q> Ar c'henembann </q>, pa vez kembannet levrioù ivez (evel an dastumad ''Spot'' gant [[An Here]]), ha pa bled ar pennad gant timbroù hepken. – [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 27 Ebr 2026 da 06:10 (UTC) :{{graet}} Graet. Adanvet em eus ar pennad evit bezañ sklaeroc'h. @[[Implijer:Tanjee|Tanjee]] : gouzout a rez hag-eñ ez eus pennadoù heñvel e yezhoù all ? A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 27 Ebr 2026 da 07:18 (UTC) ::Trugarez evit ar c'hemm. ::Bout zo pennadoù e galleg ("Emission commune"), saozneg ("Joint issue"), alamaneg ("Gemeinschaftsausgabe")... 11 yezh bennak ! ::A galon ::Tanjee [[Implijer:Tanjee|Tanjee]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee|kaozeal]]) 28 Ebr 2026 da 12:05 (UTC) e6zdsf6l8smj0svyjd4kn938pnclpsz 0 179989 2189370 2189260 2026-04-28T16:26:38Z Kestenn 14086 2189370 wikitext text/x-wiki [[File:Food from Puzata Hata restaurant in Lviv.jpg|thumb|Ur skouer eus keginerezh Ukraina en ur preti e Lviv]] '''Keginerezh Ukraina''' a reer eus hollad an doareoù hengounel da [[keginerezh|geginañ]] a vez gant an dud en [[Ukraina]], unan eus ar [[Stad]]où brasañ ha pobletañ en [[Europa (kevandir)|Europa]]. Levezonet-don eo ar c'heginerezh-se gant an [[douar]] pinvidik ha [[du (liv)|du]] ([[ukraineg]] : Чорнозем, ''tchornozem'', "douar du") ma teu e aozennoù, a vez niverus peurliesañ evit fardañ ur meuz<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html |title=Ukrain|publisher=Foodin every Country|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>.<br> Alies ivez e vez meur a zoare – an eil goude egile – da boazañ ur meuz ukrainek : bez' e c'hall un aozenn bout fritet pe bervet a-raok bout poazhet er vurezh pe er forn. Perzh heverkañ keginerezh hengounel Ukraina eo kement-se<ref>{{cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukrainian National Food and Cuisine|publisher=UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'' (борщ) [[ruz (liv)|ruz]] eo meuz broadel Ukraina : ur [[soubenn]] [[beterabez]] eo en diazez, met liesdoare eo hervez ar c'horn-bro. Daou veuz all a vez lakaet da vroadel ivez : ''varenyky'' (вареники ; unander: вареник ''varenhyk'', "toaz bervet"), un doare ''ravioli'' kar d'ar ''pierogi'' a farder e [[Polonia]] ; hag an ''holubtsi'' (голубці), a zo rolladoù [[kaol]]. En holl bretioù hengounel ukrainek e kaver digudenn an tri meuz-se<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20130814200425/http://activeukraine.com/five-best-ukraine-traditional-foods/ |title=5 Best Ukraine traditional Foods|publisher=Active Ukraine, 05/06/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù kar dezho a gaver e kegin [[Europa ar Reter]] dre vras. Pouezus eo an [[ed]] er c'heginerezh ukrainek, ar [[gwinizh]] peurgetket, setu perak e vez graet alies "grignolad gwinizh Europa" eus ar vro<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.greeneuropeanjournal.eu/ukraine-still-europes-breadbasket/ |title=Ukraine: Still Europe’s Breadbasket|publisher=Green European Journal, 09/01/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar pep brasañ eus ar meuzioù ukrainek zo deveret diouzh reoù hen ar gouerien, a [[gounezerezh|c'houneze]] forzh [[legumaj]] evel [[avaloù-douar]], beterabez, [[foue]], kaol ha [[segal]]. Doareoù slavek hengounel koulz ha reoù europek dre vras a vez implijet er c'heginerezh ukrainek, ar pezh a zisoc'h eus meur a zekvloaziad dindan beli ur Stad bennak all. Ouzhpenn da se, dre ma 'z eo brazik an diaspora ukrainat abaoe kantvedoù (da skouer, tremen ur milion a dud e [[Kanada]] o deus hendadoù ukrainat) e kaver meuzioù ukrainek en Europa ha war [[kevandir]]ioù all ([[Arc'hantina]], [[Brazil]] aha [[Stadoù-Unanet Amerika]] pergen). Da vare [[Republik Soviedel Ukraina]] ([[1917]]-[[1991]]) e voe skoueriekaet keginerezh ar vro, ha dre ma veze berr an dafar e voe kollet meur a veuz hengounel, pe fardet e vezent gant nebeutoc'h a aozennoù ha doareoù eeunoc'h d'o c'heginañ. Er mare [[URSS|soviedel]] ivez e voe degaset da hantervoued Ukrainiz meur a veuz a oa estren dezho.<br> Da heul dizalc'hiezh Ukraina e teuas gizioù nevez er c'heginerezh, evel ar meuzioù fardet en un doare [[greanterezh|greantel]] ha diorroadur ar pretioù boued buhan. Hiziv an deiz, keginerezh Ukraina en deus degemeret teknikoù nevez hag aozennoù nevez, en ur virout kalz elfennoù hengounel koulskoude. == Istor == === Krennamzer === [[File:Оборона Белгорода Кисель из колодца.jpg|thumb|O fardañ ''kisel'' e Bilohorodka – ''Kronik Radziwill'', p. 143.<ref>''Kronik Radziwill'' (Радзивілівський літопис) zo un dornskrid eus an {{XIIIvet kantved}} hag a gont Istor Rus Kyiv abaoe ar {{Vvet kantved]] ; gwelit [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81.pdf an dornskrid]</ref>]] E deroù ar [[Grennamzer]] en em stalias war diriad Ukraina a vremañ pobladoù slavek hag a c'houneze segal, gwinizh ha [[heiz]]. [[Bara]] e oa ar boued diazez e [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]], fardet gant segal peurliesañ. ''Jito'' (жито), ar ger [[ukrainek]] evit "segal", zo kar d'ar [[verb]] ''jyty'' (жити), "bevañ", ar pezh a ziskouez peger pouezus e oa ar gounezerezh-se evit annezidi kentañ Ukraina. An uhelidi hepken a zebre bara [[gwenn (liv)|gwenn]] fardet gant gwinizh. Koulz bara goell ha bara dic'hoell a veze fardet e Rus Kyiv ; houpez (''Humulus lupulus'') a veze ouzhpennet da doaz ar bara gwenn. Meuzioù aozet diwar edoù, evel ''kacha'' (каша), a raed gant mell (Пшоно, ''pchono''), a veze debret gant an holl wiskadoù er boblañs ; ur perzh o deveze el lidoù evel ar meuz anvet ''kolyvo'' (Коливо), a zo gwinizh brevet ha bervet, mesket gant [[kraoñ]], [[mel]], pel [[orañjez]], [[rezin]] sec'h ha [[kanell]], a vez servijet da geñver an obidoù [[Iliz ortodoks|reizhkredennour]]. [[Ed-du]], [[kerc'h]], [[kanab]] ha [[lin]], koulz ha beterabez, [[piz]], [[roz-aer]], sukrin (''Cucumis melo'') ha sukrin-dour (''Citrullus lanatus'') a veze gounezet ivez e Rus Kyiv. Eno e oa pouezus al legumaj ivez, kaol hag [[irvin]] dreist-holl ; un darn vras pe vrasoc'h eus an eostadoù a veze [[holen|sallet]] pe soubet e [[gwinêgr]] evit ma vefe miret pelloc'h. Legumaj all a veze gounezet e Rus Kyiv : anuz (''Anethum graveolens''), fer (''Lens culinaris''), [[karotez]] ha [[kignen]]. [[Ognon (Allium cepa)|Ognon]] a voe degaset d'ar vro en {{XIIvet kantved}}<ref name="OB">{{uk}} {{cite web|url=https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/ |title=Що таке «українська кухня»? Історія, страви, смаки / "Petra eo « keginerezh Ukraina » ? Istor, meuzioù, blazennoù"|publisher=The Last Baricade, Kyiv|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Plant]] gouez evel an triñchin (''Rumex acetosa''), an troad-gwazi (''Chenopodium sp.'') ha hugennoù evel ar [[flamboez]], ar gwenngoud (''Viburnum opulus''), an irin (''Prunus spinosa''), ar [[mouar]] hag ar rezin, koulz ha foue, a veze debret gant an holl dud. [[Vitis vinifera|Gwini]] a veze gounezet ivez da gaout rezin sec'h ha da dalvout da demz-boued, hogen an uhelidi hepken a c'helle kaout anezho. [[Eoul]] a veze graet diwar graoñ. [[Kig]] a veze kavet dre [[chaseal|hemolc'hiñ]] ha sevel loened. Hag uhel pe izel o dere er gevredigezh, holl Ukrainiz ar mare a yae da hemolc'hiñ. Tud Rus Kyiv a zebre meur a zoare [[bronneged]] hag [[evn]]ed, en o zouez [[bizon]]ed, [[Tetraonidae|brugyer]], [[dube]]ed, [[alarc'h|elerc'h]], [[gad|gedon]], [[gourejen]]ed, [[Garan (evn)|garaned]], [[gwaz (evn)|gwazi]], [[hoc'h-gouez]], [[karveged]], [[klujar|klujiri]], [[wapiti]]ed ha [[yourc'h]]ed. D'ur meuz eus ar re c'hwekañ e veze lakaet kig-alarc'h, hervez ''bylyny'' (Билини, "gwerzioù-meur") ar mare. Bervet pe rostet e veze ar c'hig en un tantad digor ; goude ur pennad avat e voe kavet mat ivez poazhañ kig dre fritañ en druzoni ha gleveziñ.<br> Meur a zoare [[pesk]]ed a oa pouezus ivez e reol-voued Rus Kyiv : bekeded (''Esox lucius''), [[brell]]ed, karped (''Cyprinus carpio''), sandred (''Sander lucioperca'') hag all. Evit o mirout pelloc'h e vezent mogedet, sallet pe lakaet da sec'hañ. ''Kav'yar'' (кав'яр) a veze graet gant vioù pesked, re sturjed (''Acipenser sturio'') dreist-holl. [[Boued-laezh]] ivez a veze debret e Rus Kyiv ar Grennamzer : [[amanenn]] ha [[keuz (boued)|keuz]]. Gant [[laezh]] e raed ivez e lod lidoù slavek kent donedigezh ar [[kristeniezh|gristeniezh]]. Kentlaezh (''colostrum'' e [[latin]]) a veze deuet-mat gant ar braz eus an dud betek ma voe lakaet berz warnañ gant an Iliz ortodoks.<br> Ur meuz deuet eus ar mare-se hag a zo karet gant Ukrainiz hiziv c'hoazh eo an died anvet ''kisel'' (Кисіль), a gaver meneg anezhañ e ''Codex Laurentianum'' (Лаврентіївський літопис) Rus Kyiv dindan ar bloaz [[997]]. Ker kozh all eo ''kvas'' (квас), un died dister ar c'hementad a [[alkool]] enni a zo bervet diwar edoù, ha diedoù fardet diwar [[mel]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/article/naprykintsi-dnya/pro-hotovyznu-i-varevo-u-kyyivskiy-rusi |title=Про «готовизну» і «варево» у Київській Русі / "A-zivout an aozennoù « prest da vout debret » ha « breset » e Rus Kyiv" @ День / ''Den'' ("Deiz"), 08/06/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Dibenn-pred|Dibennoù-pred]] evel bara dous, [[bara-mel]] (Пряник, ''pryanik'') ha hugennoù dre vel a veze anavet ivez da vare Rus Kyiv<ref name="VD">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/solodke-zhittia-istoriia-konditerskoyi-spravi-v-ukrayini/ |title=Солодке життя: історія кондитерської справи в Україні / "Ur vuhez dous : Istor ar c'hoñfizerezh en Ukraina" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 02/03/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === XVI{{vet}} – XIX{{vet}} kantvedoù === Hervez an istorour ukrainat Oleksiy Sokyrko (Олексій Сокирко, *[[1974]]) e tiorroas ar c'heginerezh hengounel ukrainek a anavomp e-doug beli [[Polonia]] ha [[Lituania]] adalek ar Grennamzer diwezhañ ha deroù an amzer a vremañ, da lavaret eo adalek kreiz ar {{XVvet kantved}}. D'ar mare-se e oa c'hoazh an edoù hag ar bara boued diazez an darn vuiañ eus an dud, e-kichen legumaj evel ar piz hag ar fav boutin (''Phaseolus vulgaris''), e kornôg ar vro peurgetket<ref name="LI">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/interviu/mi-mali-i-aristokratichnu-kukhniu-oleksii-sokirko-avtor-knizhki-pro-gastronomiiu-getmanshchini/ |title="Ми мали й аристократичну кухню" / "Ni ivez hor boa ur c'heginerezh brientinel" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 31/05/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'', a zo arouez ar c'heginerezh ukrainek, a gaver ar c'hentañ meneg anezhañ en amzer beli Polonia ivez : p'edo o veajiñ dre Gyiv e [[1584]], ur marc'hadour eus [[Gdańsk]] anvet Martin Gruneweg a skrivas pegen alies e veze debret ar meuz-se gant an dud ; hervezañ e veze fardet en holl diegezhioù pe dost ha debret hag evet bemdez. Un test all a voe eus kement-se : ar [[manac'h]] reizhkredennour ukrainat Ivan Vychenskyi (Іван Вишенський, ~[[1550]]- goude [[1620]]), a skrivas e oa meuz boas ar gouerien. En {{XVIIIvet kantved}}, goude stagidigezh ur rann eus Ukraina d'an [[Impalaeriezh rus]] e voe deuet-mat ar ''borchtch'' e Lez an impalaer e [[Sankt-Peterbourg]]. E gavout a reer ivez en ''Eneida'' (Енеїда), ur [[barzhoneg|varzhoneg]] chin ukrainek bet embannet e [[1798]] gant Ivan Petrovich Kotliarevskyi (Іван Петрович Котляревський, [[1769]]-[[1838]]) hag awenet gant buhez ar Gozaked Zaporozki<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù (за порогами, ''za porohamy'')&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]] ; Zaporojjia e oa o c'hreñvlec'h ha kêr-benn.</ref> – unan eus oberennoù kentañ al [[lennegezh]] ukrainek – e-kichen an ''halouchky'' (Галушки), a zo bouloù toaz [[bleud]] hag avaloù-douar, ur [[vi]] ennañ a-wechoù : peuzdourek eo an toaz-se, a lakaer da gouezhañ a-dammoù en dour berv (damheñvel eo an doare ouzh hini ar ''spätzle'' a reer en [[Elzas|Elsass]]) ; hengounel ivez eta eo an ''halouchky'' en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2020/11/3/158395/ |title=Про український борщ з історичними приправами / "A-zivout ar ''borchtch'' ukrainek dre an temzoù hengounel" @ Історична правда / "Gwirionez istorel", 03/11/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Levezonet-don e voe ar c'heginerezh ukrainat gant hengoun ar [[Kozaked|Gozaked]], dreist-holl goude staliadur an Hetmanelezh Kozak e [[1648]], eleze ur [[Stad]] renet gant ur penn milourel (Гетьман ''hetman'') kozak hag a badas betek [[1764]], pan erlec'hias ar ''starchyna'' (старши́на, "mestr-micherour") kozak ouzh ar ''szlatc'hta'' (an noblañs polonat-ha-lituanian) en un darn vras eus Ukraina ar Reter, war ribl dehou ar stêr Dnipro. Greun ha bleud edoù a yae da ober meuzioù hengounel ar Gozaked : ''kacha'', ''koulich'' (Куліш, a zo yod mell), ''teterya'' (тетеря, a zo ''koulich'' gant un toaz dourek fardet diwar ed-du pe segal) ha ''solomac'ha'' (соломаха, a zo bleud ed-du lakaet da doaz peuzdourek ha bervet ha debret gant eoul, kig-sall ha kignen). Cheuc'hoc'h a-galz e oa boued uhelidi an Hetmanelezh avat : p'edo o vrezeliñ er [[Kaokaz|C'haokaz]] e [[1726]], ur c'horonal kozak a c'houlennas digant e bried chomet en Ukraina kas dezhañ bouedoù evel amanenn, kig-yar, kig-yar-Indez, morzhed-hoc'h, olivez, ha [[teod]]où-[[ejen]] sec'het, a-gevret gant eoul olivez ha digoroù-pred a bep doare<ref name="BP">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/khlib-nasushchnii-voiakiv-getmanshchini/ |title="Хліб насущний" вояків Гетьманщини / "« Bara pemdeziek » soudarded an Hetmanelezh" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 19/05/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Kig-bevin]] ha jiber ne veze ket alies war plad an dud a renk izel, a zebre [[kig-dañvad]] kentoc'h<ref name="LI" />. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Meuzioù kozak"> Гречневая каша.jpg|Каша / ''Kacha'' Куліш козацький.jpg|Куліш / ''Koulich'' Тетеря2.jpg||Тетеря / ''teterya'' Саламата Белгородская область 03.jpg|Соломаха / ''Solomac'ha'' </gallery> [[File:Рибалки на Вовнизькому порозі.jpg|thumb|Pesketaerien war an Dnipro e bro ar Gozaked er bloavezhioù 1920]] Kement a zevezhioù yunet a oa e deiziadur an Iliz ortodoks e deroù an XVIII{{vet}} kantved ma ne c'helled debriñ kig nemet e-pad ur c'hard eus ar bloavezh ; pesked a vez debret peurliesañ neuze, alese o fouez e keginerezh ar Gozaked ukrainat ha hini Ukrainiz dre vras. [[Harink]]ed, sturjed ha mandoged ar [[Mor Du]] (''Rutilus heckelii'') a veze debret gant Kozaked Zaporozki an ''Eneida''. An tudour ukrainat Mykola Markevytch (Микола Маркевич, [[1804]]-[[1860]]) a venegas ''borchtch'' gant pesked, kouskerezed (''Misgurnus sp.'') gant riforz (''Armoracia rusticana''), ha krokedennoù bekeded pe garpenned e-touez meuzioù Kozaked Ukraina. Gant uhelidi an Hetmanelezh e veze enporzhiet pesked ha boued-mor evel [[eog]]ed, fankenned (''Flessus flessus''), harinked eus an [[Izelvroioù]], lamprez, [[morgad]] ha [[sili]]. Sallet pe vogedet e veze an darn vuiañ eus ar pesked-se. Ar Gozaked a rene war [[kenwerzh|genwerzh]] ar pesked ar Mor Du, met eus stêrioù Ukraina (Dnipro, Desna hag all) hag eus [[lenn (dour)|lennoù]] ha poulloù-dour ar vro e teue ar pesked dre vras<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zabuta-osetrina-i-vsiudisushcha-tarania-riba-v-ratsioni-naselennia-getmanshchini/ |title=Риба в раціоні населення Гетьманщини / "Ar pesked e reol-voued poblañs rannvro an Hetman" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 26/02/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Mel, hugennoù fritet, mouar, diedoù evel [[chug-frouezh]], [[kafe]], [[gwin]], ''horilka'' (горілка, un alkool par d'ar [[vodka]] garet diwar greun), [[lambig]] prun (сливовиця, ''slyvovytsya'') ha [[te]] a voe meneget gant ar c'hroronal kozak Yakiv Markovytch e deroù an XVIII{{vet}} kantved<ref name="BP" />. Hengounel e oa evañ kafe e metoù ar Gozaked ''starchyna''<ref name="LI" /> ; er {{XVIIvet kantved}}, [[kaotigell]] a blije kalz da venec'h [[Savouriezh ukrainek|manati Kyiv-Pechersk Lavra]] gant un tasas kafe. [[Madig]]où a veze graet diwar frouezh ar vro evel [[abrikez]], [[aval]]où, [[aval-stoub|avaloù-stoub]] hag all. Mel a kraoñ a lakaed alies en dibennoù-pred. Ur meuz dezverkus da Gyiv eo ar "gaotigell sec'h", da lavaret eo pel [[suraval]]où pe orañjez koñfizet<ref name="VD" />. [[File:Лемішка.jpg|thumb|''Lemichka'']] [[File:Полтавські галушки.jpg|thumb|''Halouchky'' doare Poltava]] Meuzioù fardet diwar bleud ha brignen (ed-du, gwinizh, mell ha segal) e oa ar braz eus reol-voued annezidi glann gleiz an Dnipro en XVIII{{vet}} kantved, e-kichen ''borchtch'' ha soubennoù all. Paot e oa meur a zoare brignen, ''halouchky'', ''koulich'', ''kvacha'' (ква́ша, toaz ed-du pe segal, a boazher a-raok e zebriñ da lein ; da zibenn-pred koan e talveze ivez, sukret hag a-gevret gant hugennoù pe gant flastrenn per sec'het ha bervet), ''lemichka'' (лемішка, yod ed-du)), ''solomac'ha'', ''putria'' (путря, greun kerc'h en o fezh mesket gant bleud segal, a lezed da c'hoiñ), ''teterya'', ''varenyky'', ''zoubtsi'' (зубці, greun kerc'h diwanet), ha [[toazennoù]]. Beterabez hag ognon a gaved a-builh er c'heginerezh-se. Kig-dañvad ha kig-ejen a zebred an aliesañ, nebeutoc'h a gig-moc'h. Kig-sall a gaved e pep lec'h dre ma veze miret e-pad pell. Eoul kanab a implijed da geginañ. War glannoù an Dnipro e kreiz an XVIII{{vet}} kantved e voe gouenezet an avaloù-douar kentañ en Ukraina. Er c'hêrioù e vezent plantet en deroù, hag a-nebeudoù e voent degaset d'ar maezioù : e [[1786]] e vezent gounezet e trowardroioù Hadyatch (Гадяч), [[Tchernihiv]], Horodnya (Городня), Romny (Ромни) ha Zinkiv (Зіньків). Kant vloaz diwezhatoc'h, e kreiz an XIX{{vet}} kantved, e vezent gounezet en holl gontelezhioù (повіт ''povit'') Gouarnelezhioù [[Kyiv]], Poltava (Полтава) ha Tchernihiv. Tremen 600 [[tonenn (mas)|tonenn]]ad avaloù-douar a voe dastumet e bannlev Kyiv hepken e [[1845]], hogen re nebeut e oa c'hoazh, neuze e ranke kêr enporzhiañ ur c'harrad avaloù-douar dre zen bep bloaz. Tro-dro d'ar bloaz-se, ur julod eus kreiz Ukraina a zebre war-dro 150 [[kilogramm|kg]] avaloù-douar bep bloaz ; nebeutoc'h a vez debret en Ukraina a vremañ. E douaroù paouroc'h Ukraina an Norzh e veze plantet ar muiañ a dorzhelloù.<br> Bervet pe boazhet er forn e veze an avaloù-douar en deroù ; bara a veze graet ganto ivez. E [[1860]], an tudour Mykola Markevytch a venegas meur a veuz hengounel avalou-douar enno hag a veze paot war c'hlann gleiz an Dnipro, evel avaloù-douar fritet gant kig-sall ha flastrenn avaloù-douar gant hadoù roz-aer. D'ar mare-se ivez e krogas Ukrainiz da ouzhpennañ avaloù-douar d'a soubennoù ha d'ar ''[[ouc'ha|youc'ha]]'' (Юха рибна). E [[1853]] e voe meneget avaloù-douar er ''borchtch'' en [[Oblast]] Poltava. E deroù an {{XXvet kantved}} e paotaas ''varenyky'' e korn-bro Loubny (Лубни, war ribl dehou an Dnipro, e biz ar vro). [[File:Kartopljanyky 009.jpg|thumb|''Kartopliyanyky'' farset]] Lodennoù all eus Ukraina a grogas da c'hounez avaloù-douar. Rannvro Soumy (Суми, er biz war an harzoù gant Rusia) a zegemeras ar gounezadur nevez er [[bloavezhioù 1780]], hag e deroù ar [[bloavezhioù 1830]] e oa an avaloù-douar an aozenn diazez e reol-voued Ukraina Slobida (Слобідська Україна ''Slobidska Ukrayina'', "Ukaina frank", eleze ar rannvroioù nes d'an harzoù gant Rusia m'en em stalias Kozaked hep paeañ nep tailhoù, alese an anv), evel ma 'z eo meneget gant ar [[skrivagner]] ukrainat Hryhoriy Kvitka-Osnov'yanenko (Григорій Квітка-Основ'яненко, [[1778]]-[[1843]]). E-tro ar mare-se ivez e voe gounezet kalz avaloù-douar e Treuzkarpatia (Закарпаття ''Zakarpattya'', ar c'hornôg pellañ). E dibenn an XIX{{vet}} kantved e veze debret muioc'h c'hoazh ag avaloù-douar e [[Galitsia|Halytchyna]] (Галичина) eget war ribloù an Dnipro : war-dro 310 kg dre zen e [[1888]], da , ha lavaret eo tremen 800 gramm bemdez. Soubenn a veze graet, ha ''kartoplyanyky'' (картопляники "parkadoù avaloù-douar") a zo bignez avaloù-douar, farset pe get, a c'heller kaout da zibenn-pred gant kaotigell. Nebeutoc'h a dorzhelloù a veze debret e su ar vro peogwir e veze gounezet edoù eno kentoc'h ; annezidi ar c'hêrioù ha [[trevadenniñ|trevadennerien]] [[Alamagn|alaman]] aodoù ar Mor Du hepken a c'houneze avaloù-douar. Pouezus ivez e voe an avaloù-douar evit fardañ diedoù alkoolek en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/iak-mi-poliubili-kartopliu-naddniprianska-istoriia/ |title=Як ми полюбили картоплю. Наддніпрянська історія / "Penaos eo bet piket hor c'halon gant an avaloù-douar. Istor an Dnipro" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 31/10/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}} kantvedoù ivez e voe degaset [[riz]] da Ukraina, ma veze graet "mell saraken" (Сарацинське пшоно) anezho peogwir e vezent enporzhiet eus an [[Impalaeriezh otoman]], "bro ar Sarakened" eta<ref>[[Henc'hresianeg]] : Σαρακηνοί ''Sarakēnoí'', "ar re a vev dindan un deltenn", eleze ar Vedouined.</ref>. Dre ma kouste ker ne c'helle bout prenet nemet gant an uhelidi betek kreiz an XIX{{vet}} kantved. E [[1768]], an ''otaman'' (отаман, ur rener kozak) Petro Kalnychevskyi (Петро Калнишевський, [[1691]]-[[1803]]) a zisklêrias riz e-touez an traoù a oa bet laeret digantañ en e annez. Da fardañ soubennoù ha dibennoù-pred e talveze ar riz, evit mont gant kig-yar ivez ; en tiegezhioù pinvidikañ ec'h erlec'hie ar riz ouzh ar gwinizh hengounel er meuz anvet ''koutay'' (kутя) a vez servijet da zerc'hent an [[Nedeleg]]. Boued ker ivez e oa an alamandez, ar prun, ar rezin, ar safron (''Crocus sativus'') hag ar [[sukr]]-korz. Uhel e chomas priz ar riz en Ukraina betek ar mare soviedel, pa voed krog d'o gounez en un doare askoridik e su ar vro : e [[C'herson]], e [[Krimea]] hag en [[Odesa]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20250522164324/https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/vid-kashi-z-shafranom-do-kuti-i-koliva-z-istoriyi-risu-v-ukrayini/ |title=Від каші з шафраном до куті і колива. З історії рису в Україні / Ag ar yod-kerc'h dre ar safron d'ar c'houtya ha kolyva. Istor ar riz en Ukraina @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 18/12/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Legumaj nevez all a erruas d'ar mare-se ivez, hag a voe gounezet a-yoc'hoù evit pinvidikaat keginerezh Ukraina : [[berjinez]] ha [[kokombrez]]. Mirout kokombrez er gwinêgr zo un doare a voe degaset gant marc'hadourien [[Gres|c'hresian]], a oa bet disammet diouzh tailhoù gant an ''hetman'' kozak ukrainat Bohdan C'hmelnytskyi (Богдан Хмельницький, [[1595]]-[[1657]]). E Nijyn (Ніжин, en norzh) pergen e veze gounezet kokombrez. Goude [[1787]] e veze kaset kokombrez Nijyn da Lez an impalaerez [[Katelin II|Ekaterina II Rusia]], hag e [[1897]] e vezent ezporzhiet da 56 Stad er bed a-bezh. Nebeutoc'h a verzh a eure ar berjinez, pa vezent debret e rannvro C'harkiv hogen dianav pe dost e Halytchyna<ref name="OB" />. [[File:Гуцульське частування.jpg|thumb|Meuzioù hengounel er C'harpatoù]] En XIX{{vet}} kantved e voe plantet ar c'hentañ parkadoù [[maiz]] ha [[tro-heol]], a zo pouezus e keginerezh Ukraina bremañ. Dre ma teuas eus [[Moldova]] ha [[Roumania]] e vez deuet-mat ar maiz gant annezidi ar [[Karpatoù|C'harpatoù]] hag e kornôg Ukraina. Er mervent e ra berzh c'hoazh meuzioù fardet gant maiz evel ''banoch'' (банош), ''koulecha'' (кулеша) ha ''mamaliga'' (мамалиґа). E dibenn ar c'hantved hag e deroù an XX{{vet}} ec'h erruas ar skilbebr (''Capsicum annuum'') hag an [[tomatez]]. D'ar mare-se e voed krog da fardañ ''borchtch'' gant toaz tomatez e-lec'h beterabez goet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/yak-ukrayinski-selyany-osvoyuvaly-zaokeanski-ahrokultury/32088394.html |title=Американські "родичі гарбузові" - як українські селяни освоювали заокеанські агрокультури / "Kerent amerikan d'ar sitrouilhez" – Penaos e voe mestroniet ar gounezadurioù tramor gant kouerien Ukraina @ Радіо Свобода / Radio Svoboda, 17/10/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E dibenn an XIX{{vet}} kantved e troas Ukraina d'ur greizenn evit kenderc'hañ eoul tro-heol, a erlec'hias buan ouzh an eoulioù hengounel, en o mesk an eoul olivez hag a veze enporzhiet eus Gres ; d'ur greizenn evit kenderc'hañ sukr beterabez e troas ivez er mare-se. Ouzhpenn da se e voe prun Ukraina oc'h ober berzh, sec'het pe miret er mel ; prun Opichnya (Опішня, er biz) dreist-holl a c'hounezas brud bras, betek Lez an ''tsar'' ha bout ezporzhiet<ref name="OB" />. A-gevret gant an nevezintioù-se e vleunias ar c'heginerezh ukrainek, hag er c'hêrioù bras e voe digoret kalz pretioù ha kafedioù ma veze kinniget meuzhioù estren ha cheuc'h evel avaloù-ananaz (''Ananas comosus''), [[dienn-skorn]], gwin [[Champagn (proviñs)|Champagne]] hag [[istr]]<ref name="OB" />. === URSS === [[File:Holodomor Novo-Krasne Odessa 11 1932.png|thumb|Kenkizadur greun ha legumaj digant kouerien en Oblast Odesa e-kerzh an Holodomor, 1932]] Gwall skoet e voe keginerezh Ukraina gant [[Reveulzi Rusia]] e [[1917]] ha staliadur URSS. Goude ur prantad berr ma voe lakaet e pleustr ar Politikerezh Armerzhel Nevez ([[ruseg]] : новая экономическая политика /НЭП ''Novaya Ekonomitcheskaya Politika /NEP'') ez eo an [[Holodomor]] ([[1932]]-[[1933]]) hag an [[Eil Brezel-bed]] ([[1939]]-[[1945]]) a zegasas kemmoù bras e sell Ukrainiz war o c'heginerezh : adalek neuze ne voe fardet nemet meuzioù da chom bev, kalz reoù hengounel a voe eeunaet<ref name="OB" />. An naonegezh hag an diouer a voued da geginañ e kêrioù bras an Unaniezh Soviedel a gasas da embann tikedoù lodennañ hervez dere an dud er gevredigezh, al labourerien o vout rakwiriek. An darn vuiañ eus an dud a zilezas blaz ar boued neuze, pa rankent tremen gant ar pezh a veze deroet dezho pe gant an nebeud a draoù a c'hellent kavout er stalioù. Dre an NEP e teuas hevelep emzalc'h e-keñver ar boued unan boutin er gevredigezh soviedel<ref name="HMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2018/10/10/zvidki-na-ukrayinskih-stolah-salati-z-mayonezom-istoriya-radyanskoyi-kuhni/ |title=Звідки на українських столах салати з майонезом? Історія радянської кухні / "A belec'h e teu saladennoù gant maionez war an taolioù ukrainek ? Istor ar c'heginerezh soviedel @ Хмарочос / Skraber-oabl, 10/10/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Dre ma voe kenkizet boued a-yoc'hoù gant ar pennadurezhioù soviedel a-hed an Holodomor, kalz Ukrainiz a rankas debriñ erlec'hiadoù evit chom bev : krampouezh graet diwar rañvioù maiz (ar pezh a chom goude ma 'z eo bet tennet ar greun) ha bleunioù gwez-kasia (''Acacia sp.''), ampez avaloù-douar, soubenn [[linad]], bara gant mein frouezh drailhet, beterabez, peil avaloù-douar, plouz, rusk gwez, geot, ha kement tra a c'helled dastum en natur, bulb treuz-erc'h (''Galanthus nivalis'') ha [[mez (derv)|mez]] en o mesk. E meur a gêriadenn e voe lazhet [[avalaouer]]ed, [[kazh|kizhier]], [[ki|kon]], ha zoken [[c'hwibon]]ed ha [[garan (evn)|garaned]], evit o c'hig ; [[baot]]ed a voe lazhet ivez. Betek gagnoù a voe debret, ha kanibalegezh zo c'hoarvezet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://sil.media/p/shho-yily-ukrayinczi-pid-chas-golodomoru-22768 |title=Що їли українці під час Голодомору / Ar pezh a veze debret gant Ukrainiz e-pad an Holodomor @ Сіль Медіа / Sil Media, 21/11/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. An diouer a gasas da zegemer danvezioù bevañs nevez e reol-voued ar bobl ; da skouer, ar gouarnamant a bouezas er [[bloavezhioù 1930]] evit ma vefe debret [[soja|soya]] ha [[lapin|kig-lapin]], hag er [[bloavezhioù 1960]] e voe broudet an dud da zebriñ maiz. E deroù ar bloavezhioù 1930 ivez e voe ur c'hemm bras e greanterezh ar boued en URSS pa voe degemeret teknologiezhioù eus ar C'hornôg evit kenderc'hañ a-yoc'hoù boued-mir, chug-frouezh, dienn-skorn, laezh koazhet, [[maionez]], [[silzig]], hag all. En un doare greantel ivez e voe fardet bara, a veze poazhet er gêr betek neuze<ref name="HMA" /><ref name="RBC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/morozivo-5-kopiyok-i-kradeni-stravi-k-yizha-1756977957.html |title=How USSR used food as weapon of control — From cheap ice cream to stolen dishes @ RBC-Ukraine, 04/09/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Borsch-tube.jpg|thumb|Ur gorzennad ''borchtch'' fardet evit an [[astraer|egoraerien]] soviedat]] Dre ma voe skoueriekaet ar boued en Unaniezh e voe degemeret un niver bras a rekipeoù lec'hel er c'heginerezh soviedel, evel an ''hartcho'' (ხარჩო, ur soubenn eus [[Jorjia]]), ar ''chachlik'' (шашлык, beriadigoù kig grilhet eus ar [[Kaokaz|C'haokaz]]) hag ar ''plov'' (riz gant legumaj, eus [[Ouzbekistan]])<ref name="RBC" />. Bras e voe perzh keginerezh Ukraina ivez : en Unaniezh a-bezh hag e Bloc'had ar Reter dre vras e veze deuet-mat ar ''borchtch'' ha meuzioù hengounel all ; ar ''mlyntsi'' (Млинці, krampouezh bihan) a voe degemeret e pep lec'h evel bouedoù ar gouelioù evel ''Masnytsya'' (Масниця, Meurlarjez) – etrebroadel bremañ eo o anv rusek, ''blini'' (блины)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yml.com.ua/foods/zvicai-ta-tradicii-kulinarnogo-svitu-ukraini-z-davnih-daven-do-sogodni |title=Звичаї та традиції кулінарного світу України: з давніх-давен до сьогодні / "Boazioù hengounel ar c'heginerezh ukrainek : eus an Henamzer betek bremañ" @ Youtj Medialab, 21/12/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. D'an hevelep mare, kalz meuzioù hengounel ukrainek a voe dilezet gant al lezennoù soviedel<ref name="Gazeta">{{uk}} {{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/cookery/_ak-zminilas-ukrayinska-kuhnya-za-30-rokiv-nezalezhnosti/1046039 |title=Як змінилась українська кухня за 30 років незалежності / "Emdroadur ar c'heginerezh ukrainek e-pad an 30 bloavezh diwezhañ en dizalc'hiezh" @ Gazeta, 09/08/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Kniga1939.jpg|thumb|"Levr ar boued saourus ha yac'hus", 1939]] E [[1939]], Greanterezh Soviedel ar Boued a embannas un dornlevr anvet "Levr ar boued saourus ha yac'hus" (ruseg : Книга о вкусной и здоровой пище ''Kniga o vkousnoy i zdorovoy pichtche'') evit lakaat e pleustr an doareoù nevez da geginañ en URSS, gant rekipeoù ennañ. Dre al levr-se e voe brudet ar saladennoù evel al letuz (''Lactuca sativa'') ha leruz [[Roma]] (''Lactuca sativa var. crispa''), a oa dianav d'ar bobl da vare an Impalaeriezh ; dre ma ne gaved ket ar bouedoù-se, un eil embannadur e [[1952]] na ginnigas nemet rekipeoù fardet gant irvin ruz, kaol, kokombrez ha tomatez. Berzh a reas ar saladennoù-se, pa oa rouez ar c'hig er stalioù. Maionez a reas berzh ivez evit mont ganto ha gant vioù. Alies e veze graet ivez gant [[piz-bihan]], boestadoù kig-[[krank]]ed ha gwinêgr ; avaloù-douar ha karotez a gaved aes a-walc'h er stalioù. Soubennoù a bep doare a veze fardet dre an Unaniezh a-bezh<ref name="HMA" />. [[File:Kiev cake slice.JPG|thumb|Gwastell Kyiv]] Bleud gwinizh peurliesañ a veze implijet e gwastellerezh an Unaniezh Soviedel, gant [[goell|goell-toaz]] kentoc'h eget goell [[kimiezh|kimiek]]. [[Sardin]] a veze priziet gant an dud ivez. Kalz eus ar bouedoù a veze servijet da-geñver gouelioù a vefe fardet hervez rekipeoù an tiegezh-mañ-tiegezh, met lod a c'helle dont eus levrioù keginerezh anavezet<ref name="HMA" />. A-douez ar meuzioù a droas da boblek en Ukraina soviedel emañ ar c'hig-yar doare Kyiv ha gwastell Kyiv<ref name="OB" />. An tinellerezh a oa pouezus-kenañ er [[sevenadur]] soviedel a-fet boued. An darn vrasañ eus ar pretioù a aoze meuzioù hervez rekipeoù an dornlevr ofisiel, kement ha ken bihan ma voe darbet d'ar c'heginerezhioù lec'hel hengounel bout kaset da get : saladenn gant maionez, ''borchtch'', kig-yar doare Kyiv pe gwastell kêr-benn Ukraina a c'helled kavout digudenn e [[Leningrad]] e Rusia pe e [[Tallinn]] en [[Estonia]]. Da vare an Impalaeriezh e veze techet dija keginerien ar pretioù da eeunaat rekipeoù estren<ref name="HMA" /> ; da vare Soviediz e voe degemeret rekipeoù estren ivez, hogen aozet en un doare disheñvel-krenn : en ur rekipe rus klasel, ar "saladenn Olivier"<ref>Ur mestr-keginer rus e oa Lucien Olivier (Люсьен Оливье, [[1838]]-[[1883]], a orin [[belgia]]t ha gall. E rekipe a anavezer bremañ evel "saladenn rus", met n'eo ket tamm ebet an hini orin.</ref>, e veze lakaet karotez e-lec'h grilhed-dour ha kokombrez er gwinêgr e-lec'h kaprez<ref name="OB" />. Ouzhpenn da se, techet e oa Soviediz da gemmañ anvioù ar rekipeoù lec'hel evit o "cheuc'haat" : ''champagne'' (шампанское) a raent eus gwin rus pikant, da skouer<ref name="RBC" />. Adalek NEP ar [[bloavezhioù 1920]] e krogas pennadurezhioù URSS da sevel ur rouedad kafeteriaoù (ruseg : Столовая ''stolovaya'', "sal-debriñ"), eleze pretioù ma ne oa servijer(ez) ebet, kement-se war zigarez frankizañ ar maouezed. En annezioù nevez-savet e veze bihanaet ment ar gegin, pa greded e oa echu gant ar c'heginañ er gêr. Marc'hadmatoc'h eget er preti e oa meuzioù ar c'hafeteriaoù, hogen ken dister hag al lec'hioù-se e oa ar boued a gaved enno. Goude an Eil Brezel-bed e kreskas an niver a bretioù e kerioù bras an Unaniezh, Kyiv en o zouez, hag ar c'hafeteriaoù a droas da lec'hioù m'en em vode lonkerien alkool peurvuiañ<ref name="HMA" />. Er bloavezhioù 1960 e tistroas ar maouezi da arouez ar servij er pretioù, hag an dud a adkrogas da geginañ ha da zebriñ er gêr<ref name="RBC" />. Er [[bloavezhioù 1970]], an darn vuiañ eus ar pretioù a gaved e letioù ; lod anezhio a glaskas kinnig meuzioù lec'hel hag hengounel, hogen selloù du a veze taolet d'ar boued evel unan eus plijadurioù ar vuhez, ar pezh a veze lakaet da "vourc'hizel". Ned ae an dud d'ur preti nemet da-geñver abadennoù dibar evel un eured pe ur gouel-bloaz<ref name="HMA" />. [[File:Салат Оливье 04.jpg|thumb|"Saladenn Olivier"]] Hervez ar pretiour ukrainat Yevhen Klopotenko (Євген Клопотенко, *[[1986]]), a zo un arbennigour war ar c'heginerezh ukrainek kentsoviedel, don e voe levezon marevezh URSS war geginerezh Ukraina : 90% eus ar meuzioù a lakaer da ukrainek hiziv zo a orin soviedel. Ar renad soviedel a glaskas sevel ur vroadelezh dindan e veli dre unvaniñ an hengounioù sevenadurel, ar c'heginerezh en o zouez<ref name="YK">{{uk}} {{Cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/food-drink/recepti-ukrajinska-kuhnya-i-samoidentifikaciya-cherez-jizhu-interv-yu-z-yevgenom-klopotenko-50109761.html |title=Євген Клопотенко — про забуті українські рецепти / "Yevhen Klopotenko – A-zivout ar rekipeoù ukrainek ankouaet" @ nv? 05/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Kalz elfennoù eus ar c'heginerezh soviedel zo chomet en hini Ukraina a vremañ ; kalz ivez eus ar c'hafeteriaoù zo digor c'hoazh, boued soviedel enno bepred ; maionez ha "saladenn Olivier" a vez servijet c'hoazh er gouelioù<ref name="HMA" />. Lod rekipeoù hengounel ukrainek hag a oa bet kemmet gant Soviediz zo chomet soviedel. Un nebeud meuzioù hengounel zo chomet digemm evelato : re an euredoù ha re an [[arc'houest]]où<ref name="YK" />. === Diaspora === [[File:Ukrainian borscht in a Mason jar.jpg|thumb|''Borchtch'' ukrainek e gwerzh e [[Toronto]]]] Kalz Ukrainiz a zivroas da Stadoù-Unanet Amerika adalek diwezh an Eil Brezel-bed, en ur gas o c'heginerezh ganto. Da heul an darvoud-se e voe kemmesket rekipeoù hengounel Ukraina gant an doare amerikan da geginañ. Kalz Ukrainiz a zegemeras boazioù o bro nevez, evel piknikoù, regezerioù ha keginañ kig-yar-Indez da-geñver ''[[Thanksgiving|Thanksgiving Day]]''. Koulskoude, meur a veuz ukrainek hengounel a chomas hengounel en tiegezhioù nevez-staliet en estrenvro. Unan eus mammennoù pennañ keginerezh Ukraina en diaspora eo ar magazin ''Nache jittya'' (Наше життя, "Hor buhez"), a voe krouet gant maouezed an ''Ukrainian National Women's League of America'' e [[1944]] hag embannet betek [[2018]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yizhakultura.com/material/20190323_1126 |title=Українська кухня на сторінках американського діаспорного часопису «Наше життя» / "Keginerezh Ukraina wae pajennoù magazin an diapora ukrainat «Hor Buhez »" @ ïzhakultura, 23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{fr}} {{Cite web|url=https://utog.org/ourlife/ |title=Газета "НАШЕ ЖИТТЯ" / "Magazin « Наше життя »" @ UTOG, Kyiv, 23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Ukraina dizalc'h=== Goude Dizalc'hiezh Ukraina ({{Deiziad|24|Eost|1991}}) e krogas keginerezh hengounel ar vro da vout levezonet gant gizioù ar bed a vremañ, evel ar meuzioù rakprientet hag ar boued dizourennet evel an toazennoù prim Mivina (Мівіна), bet staliet gant ar [[Viet Nam|Vietnamad]] Phạm Nhật Vượng (*[[1968]]) e C'harkiv e [[1995]] ; ker brudet e voe Mivina ma teuas da erlerc'hiañ ouzh ar bomm "toazennoù prim"<ref name="TP">{{uk}} {{Cite web|url=https://25tv.com.ua/content/mivina-z-harkova-istoriya-ukrayinskoyi-lokshini-scho-prinesla-milyardi-vetnamcyu-foto-video/ |title="Мівіна" з Харкова: захоплююча історія української локшини / "Mivina eus C'harkiv : istor boemus an toazennoù ukrainek" @ 25TV|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er bloaz [[2010]] e voe prenet an embregerezh Mivina gant ar gompagnunezh liesvroad Nestlé, a-gevret gant merkoù boued ukrainat all<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://rivnepost.rv.ua/news/z-choho-roblyat-mivinu/ |title=З чого роблять «Мівіну»? / "Petra a ya da ober « Mivina » ?" @ Рівне вечірнє / "Rivne Abardaez", 12/04/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En abeg da [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] e rankas labouradegoù Mivina bout dilojet da Oblast Volyn (Волинська область) ; en Alamagn, e Bro-C'hall hag er [[Rouantelezh-Unanet]] e kaver an toazennoù prim Mivina ivez, met dindan ar merk ''Maggi'', a zo perc'hennet gant Nestlé.<ref name="TP" />. Lod doareoù hengounel zo aet war ziskar er c'heginerezh ukrainek, met kalz elfennoù gwirion zo bet miret. Nebeutoc'h a dud a fard boued er gêr, hogen lod meuzioù hengounel a vez servijet c'hoazh e gouel pe c'houel. A-zargemm diouzh ar marevezh soviedel ez eo distroet ar gegin d'ul lec'h pouezus en annez un tiegezh ukrainat. An doareoù nevez da geginañ ([[forn]]ioù-[[tredan]], skinfornioù, liespoazherezioù) a vroudas an dud da eeunaat o c'heginerezh. Er pretioù avat ez eo chomet ar fornioù hengounel evit fardañ meuzioù ukrainek ken hengounel all<ref name="Gazeta" />. [[File:Kyivska perepichka (5).jpg|thumb|Ul lostennad tud dirak ur ''snack bar'' e kreiz-kêr Kyiv]] Diskar URSS hag he doare da sturiañ ar c'heginerezh a zegasas muioc'h a frankiz d'ar geginerien ha d'ar c'heginerezed evit sevel o embregerezh dezho. Gant diorroadur hevlezouriezh Ukraina e tistroas ar bouedoù diouzh ar c'houlz-amzer, ha dedennet en-dro eo an dud gant neuz ha blaz ar meuzioù a vez kinniget dezho. Muioc'h a gig a vez debret er vro bremañ, pa 'z eo aesoc'h e gavout, hogen war gresk ivez ec'h a an niver a dud a dro d'an hepkigouriezh<ref name="Gazeta" />. Nebeut a veuzioù ukrainek zo anavezet dre ar bed en tu all d'ar ''borchtch'' ha da gig-yar Kyiv, daoust d'an niver bras a bretioù ukrainat a zo en diaspora, en SUA hag e Kanada pergen. Alies e teuler ur sell war ar c'heginerezh ukrainek dre an doare rus a zo bet gourlakaet gant Soviediz, ha droukvesket e vez gant doareoù deuet eus rannoù all eus URSS. Evit klask reizhañ kement-se, Ukrainiz mennet da sevel ur skeudenn feal eus keginerezh o bro o deus embannet, a-gevret gant an Ensavadur Ukrainat (Український інститут) ul levr a-zivout ar c'heginerezh ukrainek hag e Istor<ref name="Gazeta" />. == Meuzioù hengounel == [[File:Сахновщинський коровай.jpg|thumb|''Sac'hnovchtchyna korovai'']] Setu amañ un nebeud meuzioù a zo bet lakaet e Marilh Broadel Elfennoù Hêrezh Sevenadurel Ukraina, bet savet gant Kreizenn ukrainat ar studioù sevenadurel (Український центр культурних досліджень)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://uccr.org.ua/nks/elementy-nks/ |title=Елементи нематеріальної культурної спадщини України / "Elfennoù eus glad sevenadurel dizanvezel Ukraina" @ Уцкд / Uckd, 23/07/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Avdiivka kacha'' (aвдіївка каша) : yod riz sukret poazhet gant laezh, vioù hag amanenn, eus Avdiivka (Авдіївка, e reter ar vro). * ''Banitsa'' (баниця) : tourtenn geuz, vioù ha dienn trenk (cметана, ''smetana''), eus keginerezh [[Bulgaria]] ; anvet ''milina'' (міліна) gant Ukrainiz a orin bulgar. * ''Borchtch'' (борщ) : soubenn drenk fardet gant beterabez peurliesañ. * ''Buzynnyk'' (бузинник) : dibenn-pred graet gant hugennoù skav du (''Sambucus nigra''). * ''Holubtsi'' (голубці) : rolloù kaol farset. * ''Hutsulska ovetcha bryndzy'' (гуцульська овеча бриндзя) : [[keuz]] laezh [[dañvad]]ez, eus keginerezh Houtsouled ar C'harpatoù. * ''Karayimski pyrijky'' (караїмські пиріжки) : tourtennoù kig, eus keginerezh Karaited Krimea. * ''Lekvar'' (леквар) : "amanenn frouezh", eleze kaotigell disukr graet gant prun pe [[aval]]où peurliesañ. * ''Platchinda (плачинда) : gwastell geuz eus [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія). * ''Pryanyky Slobojanchtchyna (пряники Слобожанщини) : baraennoù-mel kinklet a vez servijet da Nedeleg e rannvro Slobojanchtchyna, er Biz. * ''Psatyr'' (псатир) : bara lidel Gresianed Oblast [[Donetsk]], e [[Marioupol]] peurgetket. * ''Sac'hnovchtchyna korovai'' (сахновщинський коровай) : bara lidel eus Sac'hnovchtchyna, er Reter. * ''Tchebourek'' (чебурек) ha ''yantiq'' (янтик) : pastezioù fritet farset gant kig drailhet, eus keginerezh Tatared Krimea. * ''Yavorivskyi pyrih'' (яворівський пиріг) : tartezenn avaloù-douar hag ed-du, eus Yavoriv en Oblast [[Lviv]]. * ''Zasypana kapousta'' (засипана капуста) : ur meuz gret diwar kaol, avaloù-douar, karotez, vioù, ognon ha mellenn. * ''Zelekivka zlyvanka'' (зелеківська зливанка) : un doare [[kig-ha-farz]], eus Zelekivka en Oblast Louhansk (Луганська область), en [[Donbas]]. * ''Zozulya'' (зозуля) : yod mell, amanenn, vioù, hadoù roz-aer ha sukr. == Soubennoù == ;''Borchtch'' [[File:Borscht served.jpg|thumb|''Borchtch'' ruz gant ''smetana'']] [[File:Zielony barszcz ze szczawiu i jajkiem.jpg|thumb|''Borchtch'' glas gant triñchin hag ur vi]] Petra bennak ma laka ar ger ''borchtch'' da soñjal er soubenn drenk fardet gant beterabez, alese he liv ruz, e c'heller ober ''borchtch'' ivez eus soubennoù all hep tamm beterabezenn enno. * ''Tchervonyi borchtch'' (червоний борщ), "''borchtch'' ruz", a anver ''borchtch'' ken eeun ha tra peurliesañ, eo ar soubenn hengounel fardet diwar beterabez, kaol, avaloù-douar, tomatez, karotez, ognon, kignen hag anuz<ref name="UC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.ukraine.com/cuisine/ |title=Cuisine – Flavors and Colors of Ukrainian Culture @ Ukraine.com|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref name="UT">{{en}} {{Cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukraine National Food and Cuisine @ UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Tremen 30 doare ''borchtch'' ukrainek zo e gwirionez, kig pe besked enno a-wezhioù. Tomatez pe goazhadur tomatez a lakaer hiziv da drenkaat ar soubenn, hogen ''kvas'' beterabez a implijer en doare hengounel<ref>Artiukh, 1977, pp. 53–55.</ref>. * ''Zelenyi borchtch'' (зелений борщ), "''borchtch'' gwer", a anver ''chtchavlevyi borchtch'' (щавлевий борщ) "''borchtch'' an triñchin" ivez : ur soubenn diwar dour pe vouilhoñs, gant triñchin ha legumaj, a servijer gant troc'hadoù vioù poazh kalet ha dienn trenk. * ''C'holodnyi borchtch'' (холодний борщ), "''borchtch'' yen" : ur soubenn legumaj ha beterabez mesket gant ''smetana'', [[laezh-ribod]] pe [[yaourt]], a servijer yen gant ur vi poazh kalet<ref>{{en}} Cummings, Debra. {{Cite web|url=https://finefoodsblog.com/cold-borscht/ |title=Cold Borscht @ Fine Foods, 14/07/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Bilyi borshch'' (білий борщ), "''borchtch'' gwenn", zo anv meur a soubenn hervez ar rannvro. E Podillya (Поділля) er Mervent e vez graet gant beterabez sukr, fav ha legumaj<ref>{{uk}} Volodymyrova, Vitalina. {{Cite web|url=https://33kanal.com/news/104019.html |title= |script-title=uk:Цукровий буряк у борщ додають на півдні Вінниччини / "Beterabez sukr a ouzhpenner d'ar borchtch en Ukraina ar Su" @ 33 Kanal, 26/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E bro an Houtsouled e reer ''borchtch'' gant beterabez gwenn goet hag o ''kvas'', karotez, ognon, dienn trenk hag origanell (''Origanum vulgare'') eus ar C'harpatoù<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://besahy.com/recepty/gutsulskiy-borshch |title=Гуцульський борщ з білим буряком / "Borchtsch houtsoul gant beterabez gwenn" @ Бесаги / Besahy, 18/02/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E Polissya (Полісся, war an harzoù gant [[Belarus]]) e lakaer beterabez sukr gant o ''kvas'', avaloù-douar, [[foue]], kaol, ha geotennoù<ref>{{uk}} Maslova, Iryna. {{Cite web|url=https://shuba.life/articles/6617-na-zhitomirshini-prigotuvali-avtentichnij-borsh-nezvichajnogo-koloru |title=На Житомирщині приготували автентичний борщ незвичайного кольору / "Borchtch hengounel he liv espar a veze fardet e rannvro Jytomyr" @ Shuba, 23/09/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref><br> "''Borchtch gwenn" a reer ivez eus ur soubenn segal trenk a farder e Polonia, ma 'z eo anvet ''żur''. E-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 e voe lakaet ''borchtch'' Ukraina e listenn [[UNESCO]] glad sevenadurel dizanvezel mab-den, gant ar meneg <q>&nbsp;Da vout miret an abretañ ar gwellañ&nbsp;</q> (''Need of Urgent Safeguarding'')<ref>{{en}} {{fr}} {{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/news/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-inscribed-on-the-list-of-intangible-cultural-heritage-in-need-of-urgent-safeguarding-13412/ |title=UNESCO, 01/07/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Soubennoù all [[File:Grechka-sup 038.jpg|thumb|Soubenn ed-du]] * ''Horoc'hovyi soup'' (гороховий суп) : soubenn piz-sec'h ha legumaj, a servijer gant felpennoù brara kras. * ''Hretchanyi soup'' (гречаний суп)} : soubenn ed-du ha legumaj, gant un tamm kig a-wezhioù. * ''Kapousnyak'' (капусняк) : soubenn kaol, kig-moc'h, fav ha ''salo'' (сало, a zo kig-gwenn), a servijer gant ''smetana''. * ''Rozsolnyk'' (розсольник) : soubenn edoù pe riz, gant kig ha legumaj, hep ankouaat kokombrez er gwinêgr (alese an anv). * ''Solyanka'' (солянка) : soubenn dev, temzet ha trenk a orin tatar, fardet gant kig, pesked pe foue, a-gevret gant legumaj hiliadennet er gwinêgr. * ''Youchka'' (юшка) : soubenn skañv peurliesañ, fardet diwar pesked dour dous pe gant foue. * ''Zatirka'' (затірка) : soubenn legumaj pe gig gant tammoù toaz stummet dre frotañ an eil dorn ouzh egile. == Saladennoù ha digoroù-pred == [[File:Holodets.jpg|thumb|''C'holodets'']] * ''Brynza'' (бринза) : keuz eus ar C'harpatoù, fardet gant laezh [[buoc'h]] pe dañvadez. * ''Kav'yar'' (кав'яр) pe ''ikra'' (ікра) : kaviar, servijet war felpennoù bara amanennet. * ''Kholodets'' (холодець) : kig pe besked prientet e giz aspigoù, da lavaret eo e-barzh kaot moulet. * ''Kovbasa'' (ковбаса) : meur a zoare silzig kig-moc'h, kig-bevin pe gig-yar, mogedet pe vervet. * ''Krov'yanka'' (кров'янка) : gwadigelloù <ref>{{en}} {{Cite web|url=https://steemit.com/food/@shady/krov-yanka-bloody-sausage-one-of-the-most-famous-dishes-of-ukrainian-cuisine |title=Кров'янка. Bloody sausage. One of the most famous dishes of Ukrainian cuisine @ Steemit, 20/01/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Saladenn Olivier'' (салат Олів'є) : saladenn avaloù-douar, anuz er gwinêgr, tammoù vioù poazh kalet, kig-yar pe vorzhed-hoc'h, ognon, piz, an holl mesket gant maionez. * ''Salo'' (сало) : kig-gwenn, a vez servijet a-droc'hadoù gant tammoù bara, ognon, riforz pe lipig [[sezv]] tomm ; ''chkvarky'' (шкварки) eo an anv pa vezont bervet pe fritet. * ''Vinehret'' (вінегрет) : saladenn beterabez, [[kaol-go]], avaloù-douar, ognon ha karotez, gant ul lipig eoul ha gwinêgr (alese an anv). == Bara ha greun == [[File:Martiniouk Paska.JPG|thumb|''Paska'' hengounel Ukraina]] [[File:Pampuchy Donetsk.JPG|thumb|''Pampouchka'' gant anuz]] Pouezus eo ar bara hag ar gwinizh er c'heginerezh ukrainek, pa lakaer ar vro da unan eus grignoladoù gwinizh Europa<ref>Merrill, 2003, p. 576.</ref>. [[Honoré de Balzac]] a skrivas en devout kavet 77 doare bara p'edo o weladenniñ Ukraina e [[1848]]<ref name="OB" />. Kinklet e vez ar choanennoù hag ar baraennoù da-geñver gouelioù. * ''Babka'' (бабка ) : bara [[Pask]] e doaz sukret gant rezin sec'h ha frouezh sec'h all, stummet evel ur granenn uhel. * ''Boublyk'' (бублик) : gwalennoù bara fardet gant un toaz a zo bet bervet kent bout poazhet er forn. * ''Kalatch'' (калач) : gwalennoù bara a servijer da-geñver obidoù pe da Nedeleg. Plezhet e vez an toaz dre deir breunenn evit aroueziañ an [[Trinded kristen|Drinded kristen]] a-raok e stummañ evel ur c'helc'h evit aroueziañ ar vuhez hag an tiegezh. * ''Korovai'' (коровай) : bara ront, plezhet, damheñvel ouzh ''kalatch'', a servijer da-geñver an euredoù, kinklet gant evned ha bleunioù "rouanez [[Madagaskar]]" (''Catharanthus roseus'') peurliesañ. * ''Palyanytsya'' (паляниця) : an dorzh voutin, brudet peogwir ez eo diaes distagañ hec'h anv pa n'eur ket genidik eus Ukraina. * ''Pampouchka'' (пампушка) : baraennoù blot ha skañv, pe bignez fritet pallennet gant amanenn ha kignen. * ''Paska'' (паска) : bara hengounel gouelioù Pask, fardet gant bleud gwinizh, laezh, amanenn, vioù ha sukr. == Meuzioù kreiz == [[File:Гречаники з грибами4.jpg|thumb|''Hretchanyky'']] [[File:Cossack roasted meat in Zaporizhia.JPG|thumb|''Petcheniya'']] [[File:Singer Café - Pierogi IMG 3425.JPG|thumb|''Varenyky'']] * ''Banouch'' (банош) : bleud maiz gant ''smetana''. * ''Borchtch'' (борщ) gant kig-bevin zo ur soubenn fetis ha fonnus graet gant beterabez, kaol, karotez, kig-bevin, ognon ha legumaj all<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://tatyanaseverydayfood.com/favorite-ukrainian-dinner-recipes/ |title=Favorite Ukrainian Dinner Recipes @ Tatyana's everyday food, 28/02/2022|accesdate=}}</ref> * ''Derouny'' (деруни) : krampouezh avaloù-douar, servijet gant dienn trenk. * [[Gwaz (evn)|Gwaz]] pe [[houad]] farset gant avaloù. * ''Halouchky'' (галушки) : ur meuz hengounel fardet gant bouloù toaz goet poazhet er vurezh, a lakaer e soubennoù pe a servijer farset gant gig-yar ha ''smetana'' evel e Poltava<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://klopotenko.com/spravzhni-poltavski-galushky-vid-inny-popershnyuk/ |title=Справжні полтавські галушки від Інни Поперешнюк / "Gwir halouchky Poltava digant Inna Poperechnyouk" @ Klopotenko|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Holoubtsi'' (голубці) : delioù kaol rollet tro-dro da riz pe vell, mesket gant kig pe get, poazhet en eoul gant ognon karamelaet pe rostet gant [[soav]] ; servijet e vezont gant dienn trenk pe lipig tomatez, pe c'hoazh gant ur felpenn kig-sall warno. * ''Houliach'' (гуляш) : ar c'heusteurennoù a anver "[[goulach]]" dre vras. * ''Kacha'' (каша) : yod ed-du, gwinizh, heiz, kerc'h, maiz, mell, riz pe segal. Alies e vez servijet ''kacha'' ed-du gant tonennoù moc'h fritet hag ognon. * ''Kartoplianyky'' (картопляники) : krampouezh avaloù-douar ha vioù, a c'heller farsañ diouzh c'hoant. * ''Kartoplya'' (картопля) : avaloù-douar, yaouank pe beilet, a vez bervet, flastret, fritet pe rostet, ha servijet gant amanenn, anuz, ''smetana'', vioù kriz, hag all. * ''Kotleta po-kyyivsʹky'' (котлета по-київськи) : spilhenn gig-yar doare Kyiv, da lavaret eo flastret ha rollet tro-dro da amanenn yen gant geotennoù kent bout gwisket gant melen-vi ha paladur ha poazhet er forn pe fritet. * ''Kotlety'' (котлети) pe ''sitchenyky'' (січеники) : bouloù pe rolloù kig drailhet pe besked, mesket gant ognon, vioù kriz, bara, ha laezh ha kignen a-wezhioù, fritet en eoul ha rollet er paladur a-wezhioù. * ''Kroutchenyky'' (крученики) pe ''zavyvantsi'' (завиванці) : rolloù kig-moc'h pe kig-bevin gant farsoù liesdoare (foue<ref>{{en}} Volhina, Julia. {{Cite web|url=https://www.enjoyyourcooking.com/main-dish-recipes/stuffed-pork-rolls-mushrooms-kruchenyky.html |title=Stuffed Pork Rolls with Mushrooms (Kruchenyky)] @ EnjoyYourCooking, 20/11/2010|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>, kaol-go, karotez, keuz, ognon, prun, vioù, hag all). * ''Mlyntsi'' (млинці) : krampouezh moan par da re Vreizh-Izel; ''nalysnyky'' (налисники) a reer anezho pa vezont farset gant frouezh, kaol, keuz pe gig ha servijet gant dienn trenk. * ''Petcheniya'' (печенія) : kig (bevin, [[leue]], moc'h, [[oan]]) rostet ha farset. * ''Pyrih'' (пиріг) : tartezezennoù bras aozet e meur a zoare. * ''Pyrijok'' (Пиріжок) : pastezioù farset e meur a zoare ([[avu]], kaol fritet, kaol-go, kerez, keuz, kig drailhet, ognon, riz, vioù, hag all). * ''Ryba'' (риба) : pesked fritet e bleud ha vioù ; poazhet er forn gant foue, keuz ha suraval ; en doare ''baba-charpanyna'' (баба-шарпанина , "gwrac'h kozh") : poazhet en dour gant karotez, ognon, lore (''Laurus nobilis''), [[perisilh]] ha temzoù, gwisket gant un toaz fetis ognon fritet ennañ, fritet ha poazhet er forn ; hiliennet er gwinêgr, sec'het pe vogedet. * ''Smajenyna'' (смаженина) : kig fritet. * ''Varenyky'' (вареники) : bouloù toaz farset e meur a zoare (avu hag ognon fritet, flastrenn avaloù-douar hag ognon fritet, kaol hag ognon fritet, kerez, keuz, kig drailhet bervet hag ognon fritet, [[sivi]]... servijet gant amanenn, ''smetana'' pe sukr<ref name="UC" />{{,}}<ref name="UT" />. <gallery mode="packed" heights="160px"> Голубці з сметаною.jpg|''Holoubtsi'' gant ''smetana'' Potato pancakes.jpg|''Derouny'' en ur plad hengounel Chicken Kiev - Ukrainian East Village restaurant.jpg|''Kotleta po-kyyivsʹky'', kig-yar doare Kyiv </gallery> == Dibennoù-pred == [[File:Smietanik.jpg|thumb|''Smetanik'']] * ''"Kyyivsʹkyy" tort '' (торт «Київський») : "gwastell «&nbsp;Kyiv&nbsp;»", a zo daou wiskad meuring gant [[kelvez|kraoñ-kelvez]], fourret gant dienn amanenn. * ''Jele'' (желе) : kaotigell frouezh. * ''Koutya'' (кутя) : gwastell hengounel an Nedeleg, fardet gant bleud gwinizh, kraoñ, mel, hadoù roz-aer ha lipouzerezhioù.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20191114234235/https://sovabooks.com.au/free-recipe-kutia-star-of-the-ukrainian-christmas-supper/ |title= Recipe: Kutia, Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper @ SovaBooks|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Medivnyk'' (медівник) : gwastell aozet gant mel. * ''Molozyvo'' (молозиво) : kentlaezh ha vioù mesket ha poazhet er forn. * ''Pampouchka'' (пампушка) : [[bignez]] toaz sukret, a farser gant kaotigell [[roz]] hervez an hengoun, pe gant hadoù roz-aer pe aozennoù sukret all. * ''Pinnyk'' (пінник) : spoumenn hugennoù. * ''Ptachyne moloko'' (пташине молоко) : "laezh evn", laezh c'hwezhet pallennet gant [[chokolad]]. * ''Smetannik'' (сметаник) : gwastell vouk gant ''smetana''. * ''Syrnyky'' (сирники) : bignez keuz fritet, gant rezin sec'h a-wezhioù, servijet gant dienn trenk, kaotigell, mel pe [[yod avaloù]]. * ''Tort'' (торт) : meur a zoare gwestell aozet a-wiskadoù, eus ar re voukañ d'ar re c'hwezhetañ, fardet gant kraoñ malet pe alamandez malet e-lec'h bleud. * ''Varennya'' (варення) : kaotigell frouezh en o fezh fardet dre boazhañ hugennoù pe frouezhennoù all en ur siros sukr. * ''Vatrouchka (ватрушка) : ur wastell fourret gant keuz sukret. * ''Verhouny'' (вергуни) : toaz brusk bet fritet en eoul, ha sukr skuilhet war-c'horre. * ''Yabtchanka'' (ябчанка) : spoumenn avaloù, servijet sklas. * ''Zefir'' (зефір) : un dibenn-pred bouk graet diwar flastrenn frouezh pe hugennoù, sukr ha gwenn vi ; kar d'ar meuring ha d'ar [[marshmallow]]. <gallery mode="packed" heights="160px"> Holy Eve cooking. Kutia.jpg|''Koutya'' Syrniki6.jpg|''Syrnyky'' gant rezin Ябчанка1.jpg|''Yabtchanka'' </gallery> == Diedoù == ;Alkoolek [[File:Met Flasche und Glas.jpg|thumb|''Medouc'ha'']] * ''Horilka'' (горілка) : vodka ("dour bihan") greantel pe graet er gêr (самогон, ''samohon''), diwar greun edoù goet en doare hengounel, ha mesket gant avaloù-douar abaoe o donedigezh er vro. En he unan ec'h ever ''horilka'' peurliesañ, met gant glec'hadennoù frouezh, geotennoù, pimant pe temzoù e vez evet ivez ; bez' ez eus un ''horilka'' a zo blazet gant mel ha pimant ruz. * ''Pyvo'' (пиво) : [[bier]]. * ''Vyno'' (вино) : e Krimea dreist-holl e vez kenderc'het gwinoù, a zo dous an darn vuiañ anezho. * ''Medouc'ha'' (медуха) : [[Mez (mel)|mez]], un died bervet graet gant dour, goell ha mel ; hervez ar bleunioù a zo bet darempreded gant ar [[gwenan]], perzhioù ar goell, doare ha pad e goshadur ez eo e vlaz. Kreñv pe greñvoc'h e vez, hervez an doare ma 'z eo bet fardet. * ''Nalyvka'' (наливка) : gwin flamboez, irin (''Prunus spinosa''), kerez, lus (''Vaccinium sp.''), mouar, prun, spezad (''Ribes uva-crispa'') pe hugennoù all, fardet er gêr. Lakaet e vez an hugennoù en ur pikol boutailh e [[gwer]], gant sukr evit o lakaat da vont e go. Goude-se e vez tennet ar frouezh da fardañ tartezennoù (пиріжкиp,''pyrijky'') ha lakaet an died e boutaihoù ; war-dro 15% eo feur an alkool en ''nalykva''. ;Hep alkool [[File:Ryazhenka16c.JPG|thumb|''Ryajanka'']] * ''Ayran'' (айран) : yaourt gant dour ha holen. * ''Kefir'' (кефір) : laezh goet dre c'hoell hag ar [[bakteri]] ''lactobacillus'', blazet evel ar yaourt ; un nebeud alkool a c'hall bout e ''kefir'' graet er gêr<ref name="UC" />. * ''Kompot'' (компот) : un died sukret graet diwar frouezh fresk pe sec'h, pe diwar hugennoù, a zo bet bervet en dour. * ''Kvas'' (квас) : un died pikant, sukret ha trenk, a vreser diwar bara segal sec'h, goell ha sukr. * ''Kysil'' (кисіль) : ''kompot'' fetisaet gant ampez avaloù-douar. * ''Mineralʹna voda'' (мінеральна вода) : [[dour mel]], kalz [[gaz]] ennañ peurliesañ. * ''Ouzvar'' (узвар) : ''kompot'' fardet gant frouezh sec'h (avaloù, per, prun) a servijer da Nedeleg. * ''Pryajene moloko'' (пряжене молоко) : laezh poazhet er forn glouar e-pad eizh eurvezh d'ar berrañ, blaz ar c'haramel gantañ. * ''Ryajanka'' (ряжанка) : laezh goet poazhet er forn. * ''Syta'' (сита) : dour gant mel. == Keginerezh rannvroel == === Kornôg === ;Halytchyna [[File:Knish with potato.jpg|thumb|''Knych'' gant avaloù-douar]] Perzhioù dibar zo da geginerezh Halytchyna, a gaver en tiriad a zo etre ar C'harpatoù hag Oblast Ternopil (Тернопіль)<ref name="ZBR">{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/3825 |title:Галицька кухня»? Так, чув. / "Keginerezh Halytchyna ? Ya, klevet 'm eus" @ Zbruč, 18/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Diazezet eo war ar pobladoù a vev eno : Boykoed (Бойки), Houtsouled (Гуцули) ha Lemkoed (Лемки)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/2780 |title=Причинки до історії та філософії галицької кухні / "An abegoù da Istor ha prederouriezh keginezrezh Halytchyna" @ Zbruč, 01/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Disheñvel eo keginerezh ar c'hêrioù diouzh hini ar maezioù, an daou o vout koulskoude skourroù eus keginerezh [[Kreizeuropa]]. Anat eo levezon keginerezh [[Aostria]], [[Hungaria]] hag [[Italia]] war hini Halytchyna, un heuliad da veli [[Impalaeriezh Aostria]] ; gant hini Polonia ez eo bet levezonet ivez<ref name="ZBR" />. ;Lviv [[File:2019 Кав'ярня-музей Теплий п'єц 6.jpg|thumb|Ur c'hafedi e Lviv]] Un hengoun dibar ivez a voe diorroet e kêr Lviv, hag a levezonas koulz keginerezh Polonia ha hini Ukraina a-bezh. ''Pyrohy'' (пироги) zo unan eus meuzioù pennañ Lviv (un dourtenn avaloù-douar, keuz hag ognon), e-kichen ''klouski'' (клускі, yod gwinizh gant vioù ha legumaj glas), ''yabtchanka'' (gant tachoù jenofl, bouilhoñs kig-leue gant fav ha toazennoù), bouilhoñs kig-yar gant yod gwinizh, meur a soubenn frouezh ha hugennoù, gwestell kraoñ. Poblek e vez kafe dre laezh da lein, gant bara amanennet ha keuz gant ''smetana''. ''Kacha'' ed-du ha yod maiz (''mamaliga'') zo pouezus e reol-voued hengounel annezidi Lviv. Meuzioù aozet gant kig zo ivez : ''chnitsel'' (шніцель, ur felpenn voan kig palet) ha ''zrazy'' (зрази, ur felpenn kig-bevin rollet fourret gant avaloù-douar, foue, legumaj ha vioù). Hengounel e Lviv eo an dibenn-pred anvet ''lehoumina'' (легуміна, a zo [[gwispid]] graet gant vioù ha sukr), a zebrer a-gevret gant ''kompot'' da evañ. Kalz legumaj a vez debret en hañv. ''Koutya'' giz Lviv a aozer gant greun gwinizh bervet, rezin sec'h, hadoù roz-aer, mel ha chug suraval. A-hed Istor kêr ez eus bet fardet bier ha gwin enni<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/110018 |title=Як ся їло, як ся пило в Галичині / "Penaos e tebre hag e ve an dud e Halytchyna" @ Zbruč, 19/01/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Gwallgaset e voe keginerezh hengounel Lviv da vare URSS, pa voe lakaet he fretioù hag he c'hafedioù (кав'ярня, ''kav'yarnya'') da "vourc'hizel" gant ar renad soviedel. Serret e voe an tier hengounel ha staliet tinelloù en o lec'h, a droas war-du ar gouerien hag al labourerien ; alkool, chug-frouezh a veze servijet dezho, ha meuzioù dister mar paeent keroc'h. Gwin a veze evet e doare hengounel Lviv, met vodka soviedel a voe lakaet en e lec'h ivez, a-gevret gant gwinoù sukret ha lambigoù. Er bloavezhioù 1970 hepken e voe kavet gwinoù a-zoare ha likoroù dereat ; d'ar mare-se ivez e voe addigoret kafedioù ha grilherezhioù (гриль-бар, ''grïl-bar''), met disteroc'h eget ar meuzioù fardet er gêr e oa ar re a veze servijet enno<ref>{{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/115330|access-date=2026-03-09 |title=Кнайпи Львова у радянські часи / "Kafedioù Lviv d'ar mare soviedel" @ Zbruč, 09/05/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Karpatoù [[File:Knysh.jpg|thumb|''Knych'']] [[File:Bryndza.jpg|thumb|''Brynza'']] Hengounel e bro ar Voykoed eo ''knych'' (книш, bouloù toaz fourret), ''matchanka'' (мачанка, ur geusteurenn kig-moc'h), ''ochtchypky'' (ощипки, bara dic'hoell), soubenn foue, piz-bihan palet, ha ''tchorni pyroyh'' (чорні пироги, "tartezennoù du", eleze reoù mouar)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/107686 |title=Майстерка бойківської кухні / "Mestr war ar c'heginerezh boyko" @ Zbruč, 21/09/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Avaloù-douar, fav, foue, maiz ha ''brynza'' eo aozennoù pennañ keginerezh an Houtsouled. A-douez ar meuzioù hengounel emañ ''banoch'' (yod bleud maiz), ''boudz'' (будз, keuz laezh dañvadez), ''houtchlyanka'' (гуслянка, laezh trenk), krampouezh, ''choupeniya'' (шупенія, fardet gant fav gouez, ''Phaseolus'') ha ''vourda'' (вурда, keuz laezh-bihan dañvadez)<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/59406 |title=Гуцульська кухня стала доступною усім охочим / "Deuet eo ar c'heginerezh houtsoul da vout en ardremez an holl" @ Zbruč, 30/11/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/53542 |title=«Лудинє» у Косові / "Loudynye e Kosovo"" @ Zbruč, 07/07/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En Treuzkarpatoù e teu ''borhatch'' (бограч) eus ar ''bogrács'' hungarek : ur geusteurenn kig en ur gaoter a lakaer en oaled, gant [[paprika]] ha geotennoù. Ur meuz hengounel all eo ''zavyvantsi'' (завиванці), a zo rolloù kig-bevin gant kig-gwenn, vioù, avaloù-douar ha kokombrez er gwinêgr<ref name="FI">{{uk}} {{Cite web|url=https://firtka.if.ua/blog/view/tradicijna-kuhna-ukraini-cim-prigosaut-u-riznih-regionah101198 |title=Традиційна кухня України: чим пригощають у різних регіонах / "Keginerezh Ukraina : petra a vez servijet er rannvroioù" @ Firtka, 06/03/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù hengounel all eo ''chovdar'' (шовдар, morzhed-hoc'h mogedet) ha ''lekvar'' (леквар, kaotigell prun)<ref name="PRAV">{{uk}} {{Cite web|url=https://pravdatutnews.com/society/2025/05/31/60515-gastronomiya-ukrayiny-shcho-yidyat-u-riznyh-regionah-krayiny |title=Гастрономія України: що їдять у різних регіонах країни / "Hevlezouriezh Ukraina : petra a zebrer e rannvroioù ar vro" @ правда / Pravda, 31/05/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuz hengoune Boukovina (Буковина, e kreiz Karpatoù ar Reter) eo soubenn foue gant ''smetana'', e-kichen ''tchynac'hy'' (чинахи), a zo kostezennoù oan mougadellet pe boazhet er forn, gant avaloù-douar, fav hag ognon — tomatez a c'heller lakaat ouzhpenn, hervez ar c'hiz nevez. Ur meuz all eo ''platchinda'' (плачинда, ur wastell fourret gant avaloù pe geuz). ''Brynza'' ha ''mamaliga'' a vez fardet ivez<ref name="FI" />. ;Podillya ha Volyn [[File:Ковбаси ТМ Маршалок.jpg|thumb|Silzig ukrainek]] Brudet eo rannvro Podillya dre he meuzioù a orin polonat evel ''bihos'' (бігос, ur geusteurenn meur a gig enni gant kaol-go, kaol fresk ha temzoù) ha ''c'hylaki'' (хляки, stlipoù bevin gant karotez ha temzoù) ; poblek ivez eo ar rekipeoù-se e Halytchyna, ar vro amezek. En Oblast C'hmelnytska (Хмельницька область) e farder meur a zoare silzig, en o zouez ''vederey'' (ведерей) a zo bouzelloù moc'h fourret gant avaloù-douar<ref name="FI" />. E rannvro Volyn e keginer ''mazouryky'' (мазурики), a zo silzig kig-yar-Indez fourret gant amanenn ha keuz ; ar meuz ''zrazy'' eus Lviv hag an dibenn-pred ''verhouny'' a gaver mat e Volyn ivez<ref name="FI" /> === Norzh === ;Polissya E rannvro Polissya, a zo goloet a [[koadeg|goadegi]] hag a [[geun|c'heunioù}}, ez eus chomet doareoù hen da geginañ, diazezet ma 'z int war ar pesketa hag ar c'hutuiladur (foue, geotennoù ha hugennoù)<ref name="SMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/smaki-ukrayinskogo-polissia/ |title=Смаки українського Полісся / "Bmazioù eus Polissya en Ukraina" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 05/01/2026|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Мацик.JPG|thumb|''Matsyk'']] Bleud segal dreist-holl a veze implijet er rannvro, da fardañ bara, krampouezh ha gwastilli ; lod anezho a servijer el lidoù relijiel. Hengounel eo ''varenyky'' fardet gant ed-du ha laezh trenk. Ker kozh-kozh all eo ''kvacha'' aozet gant toaz trenk. ''Borchtch'' a servijer er gouelioù, koulz ha ''kysil'', krampouezh gant ''smetana'', keuz gant laezh ha ''kvasovka'' (квасовка), a zo yod mell gant frouezh sec'h<ref name=SMA />. Kalzik meuzioù eus Podillya o deus un anv lec'hel evel ''bouc'hty'' (gwestell aozet gant bleud gwenn, rezin sec'h ha hugennoù), ''hartanatchka'' (yod mell gant kig hag avaloù-douar), ''kalamouc'ha'' (kerez bervet gant bleud ha dienn trenk), ''kroupnyk'' (soubenn mell, foue ha laezh-bihan),''tomatchi'' (flastrenn avaloù-douar)<ref name="SMA" />. Meuzioù lec'hel all eo ''kalatoucha'' (soubenn foue a servijer gant krampouezhennoù), ''holoubtsi'' gant avalaoù-douar ha foue, ''kartoplyana babka'' (avaloù-douar gant foue)<ref name="PRAV" />. ''Matsyk'' (мацик) zo ur meuz na gaver nemet e Volyn ha Rivne(Рівне), aozet gant kig nevez-lazhet sec'het ha lakaet da zareviñ en ur sac'h lien, e [[stomog]] pe [[c'hwezigell]] ur pemoc'h ; meur a anv all zo dezhañ : ''bohouk'', ''karouc'h'', ''kirouc'h'', ''kniouchok'', ''matsiok''<ref name="SMA" />. Kêriadenn Smidyn (Смідин) e [[Raion]] Kovel (Ковельський район) zo brudet evit he c'haol poazhet er forn, a zo bet degemeret e listenn UNESCO glad sevenadurel dizanvezel Ukraina<ref name="SMA" />. [[File:Квашені огірки.jpg|thumb|Kokombrez goet eus rannvro Tchernihiv]] Ur meuz hengounel e tiriad C'holmchtchyna eo ''volok'' (волок), a vez fardet gant delioù yaouank beterabez, linad pe troad-gwazi<ref name="SMA" />. Lus a gaver stank e Polissya ; gant bara, laezh ha ''smetana''e veont debret hervez an hengoun ; e meur a veuz e vezont lakaet goude bout bet sec'het<ref name="SMA" />. Kostez Tchernihiv e Polissya ez eo hengounel ivez mougadellañ pe fritañ kokombrez gant karotez, kig hag ognon : ''hourky'' (гурки) eo anv ar meuz-se<ref name="SMA" />. Meuzioù all eus Ukraina an Norzh eo ''petchenya'' (печеня, a zo avaloù-douar poazhet er pod gant kaol-go ha kig ; dienn trenk, fav, foue, keuz pe paprika a lakaer ouzhpenn a-wezhioù), ha tourtennoù gwenngoud<ref name="FI" />. Ker brudet eo ''derouny'' (krampouezh avaloù-douar) ar rannvro ma vez dalc'het ur festival etrebroadel gouestlet d'ar meuz, bep bloaz e Korosten (Коростень)<ref>{{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://www.ukrainiantour.com/en/tours/tour/festival-derunov-v-korostene/ |title=Festival Derunov in Korosten @ Ukrainian Tour|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Kyiv Hollvrudet eo "kig-yar Kyiv"<ref name="FI" />. E ''borchtch'' hengounel Kyiv ez eus kig-bevin ha prun<ref name="ES">{{uk}} {{Cite web|url=https://espreso.tv/lokalna-kukhnya-stravi-yaki-varto-skushtuvati-v-riznikh-mistakh-ukraini#goog_rewarded |title=Локальна кухня: страви, які варто скуштувати в різних містах України / "Keginerezh lec'hel : meuzioù da dañva e meur a gêr en Ukraina" @ Еспресо / Espreso, 11/12/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Kreiz === [[File:Zawywantci 036.jpg|thumb|''Kroutchenyky'' servijet gant avaloù-douar ha lipig foue]] Meuz brudetañ Oblast Tcherkasy (Черкаська область) eo ''borchtch'' ha ''pampouchka'' gant kignen. Poblek ivez eo ''varenyky'' ha ''kroutchenyky'' fourret gant kig drailhet, [[fourmaj-kig]], prun ha kraoñ. En Oblast Poltava e vez servijet ''halouchky'' gant meur a zoare fars. Krampouezh fritet sukret pe holenet anvet ''poundyky'' (пундики) a gaver stank ivez er rannvro. War ribl an Dnipro e vez fardet ''youc'ha rybna'' (юха рибна, "soubenn ar pesked") sasunet gant kignen<ref name="FI" />. === Su=== [[File:Форшмак по-одесски.jpg|thumb|''Forchmak'' giz Odesa]] Kalz boued-mor zo e keginerezh Ukraina ar Su. Ur c'heginerezh dibar zo en Odesa, ar [[porzh (bagoù)|porzh]] bras war ar Mor Du. Rizhek eus ar c'horn-bro eo ar pesked anvet ''bytchok'' (бичок), a zo skanteged (''Gobius''), a zebrer sec'het pe fritet gant toaz ; pesked bihan all anvet ''tyoulka'' (тюлька, ''Clupeonella'') a friter gant toaz ivez<ref name="FI" />. Ur meuz brudet all eo pesked farset (Фарширована риба, ''farchyrovana ryba''). Er rannvro amezek da Odesa, Oblast Mykolaiv (Миколаївська область), e farder ''youc'ha rybna'' gant chug-tomatez, kignen ha ''smetana''. E C'herson e tebrer berjinez fritet gant paprika ha gwinêgr avaloù, ha yod berjinez a anver "kaviar". En Odesa hag e Dnipro e plij kalz ''forchmak'' (Форшмак) keginerezh ar [[Yuzevien]], a zo spilhennoù harinked, vioù, avaloù trenk, bara soubet el laezh, ognon, eoul, ha gwinêgr pe chug suraval<ref name="FI" />. En Oblast Zaporijjya (Запорізька область) e servijer ''kapousnyak'' gant krampouezh moan, amanenn ha keuz<ref name="FI" />. Pobladoù hen Krimea (Gresianed ha Tatared) o deus o c'heginerezh dezho ivez<ref name="FI" />. === Reter === [[File:Окрошка Okroshka 05.jpg|thumb|''Okrochka'' gant ''ayran'']] En Ukraina Sloboda, er biz war an harzoù gant Rusia, e vez keginet ''borchtch'' gant bouloù kig drailhet ha fav. Bouloù kig ivez eo ''hretchanyky'' (гречаники), gant ed-du<ref name="FI" />. En Donbas ez eo hengounel poazhañ ''roul'ka'' (рулька, jaritell moc'h) er forn, koulz hag aozañ ''okrochka'' (окрошка), ur soubenn yen diwar ''kvas'', laezh-bihan pe dour melar, sasunet gant dienn trenk. Meuz hengounel pennañ Louhansk eo rolloù kig-moc'h ha kig-bevin drailhet gant [[alumenn]] ha karotez<ref name="FI" />. == Levrlennadur == * {{uk}} Artiukh, Lidiia. Українська народна кулінарія (Історико-етнографічне дослідження) / "Keginerezh poblek ukrainek (Enklask istorel ha tudouriel)". Kyiv : наукова думка / Meno skiantel, 1977. ** {{en}} ''Ukrainian Cuisine and Folk Traditions''. Kyiv : Baltija-Druk, 2001 {{ISBN|978-966-8137-42-6}}. * {{en}} Braichenko, Olena (renerez). ''Ukraine – Food and History''. Kyiv : Ïzhak, 2021 {{ISBN|978-966-97882-4-5}}. * {{en}} Kulenkova, Marharyta. ''Taste of Ukraine: Authentic Recipes from the Heart''. Marharyta Kulenkova, 2024 {{ISBN|979-8-3406-1584-8}}. * {{en}} Levytska, Galyna. ''Taste of Ukraine: Authentic Ukrainian Recipes from Old Traditions and Family Kitchens''. Galyna Levytska, 2026 {{ISBN|979-8-2585-4745-3}}. * {{en}} Ogrodnik Corona, Annette. ''The New Ukrainian Cookbook''. New York : Hippocrene Books, 2020 {{ISBN|978-0-7818-1411-9}}. * {{en}} Popova, Nataliya. ''Ukrainian Cookbook''. Mataliya Popova, 2022 {{ISBN|979-8-8074-0514-2}}. * {{en}} Shvydenko, Alina. ''The Soul of Ukraine Borscht and Beyond: A Journey Through Ukrainian Taste and Memory''. Alina Shvydenko, 2025 {{ISBN|979-8-2726-6658-1}}. * {{en}} Tatarinova, Valentyna. ''Taste of Ukraine: Traditional Ukrainian Recipes for Everyday Cooking''. Valentyna Tatarinova, 2026 {{ISBN|979-8-2533-8776-4}}. * {{en}} Thompson, Evelyn. ''The Ukrainian Home Cook''. Garden of Grapes, 2024 {{ISBN|979-8-3495-5247-2}}. * {{en}} Tracz, Orysia. ''First Star I See Tonight : Ukrainian Christmas Traditions''. Winnipeg : Mazepa Publications, 2015 {{ISBN|978-0-994920-81-2}}. * {{en]] Ukrainian Women's Association of Canada. ''Ukrainian Daughters' Cookbook''. Winnipeg : Centax of Canada, 1984 {{ISBN|978-0-919845-13-8}} * {{en}} Yakovenko, Svitlana. ''Taste of Ukraine: Rustic Cuisine from the Heart of Ukraine''. Sydney : Sova Books, 2013 {{ISBN|978-0-9875-9431-0}} * {{en]] Yakovenko, Svitlana. ''Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria''. Sydney : Sova Books, 2016 {{ISBN|978-0-9945334-2-5}} * [https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle// Ukrainian Traditional Food: Tasty, Fun, with a Twinkle!].&nbsp;— Best Kyiv Guide: March 30, 2020&nbsp;p. * {{en}} Merrill, Lorraine. ''Encyclopedia of Food and Culture'', levrenn 1. New York : Scribner, 2003 {{ISBN|978-0-684-80565-8}}. == Limammoù diavaez == {{Commonscat|Cuisine of Ukraine}} * {{en}} {{Cite web|url=https://etnocook.com/best-kossacks-traditional-dishes/ |title=Best Cossack’s Traditional dishes @ Ethnocook|accessdate=27 Ebr 2026}} * {{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://eng.yizhakultura.com/ |title=Ïzhakultura|accessdate=27 Ebr 2026}} * {{en}} {{Cite web|url=https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle/ |title=Ukrainian Traditional Food|accessdate=27 Ebr 2026}} {{clr}} == Notennoù == {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Ukraina]] [[Rummad:Keginerezh dre vro]] tuy4qnh17c0qh358wnrm3zztb65ins7 2189371 2189370 2026-04-28T16:29:39Z Kestenn 14086 2189371 wikitext text/x-wiki [[File:Food from Puzata Hata restaurant in Lviv.jpg|thumb|Ur skouer eus keginerezh Ukraina en ur preti e Lviv]] '''Keginerezh Ukraina''' a reer eus hollad an doareoù hengounel da [[keginerezh|geginañ]] a vez gant an dud en [[Ukraina]], unan eus ar [[Stad]]où brasañ ha pobletañ en [[Europa (kevandir)|Europa]]. Levezonet-don eo ar c'heginerezh-se gant an [[douar]] pinvidik ha [[du (liv)|du]] ([[ukraineg]] : Чорнозем, ''tchornozem'', "douar du") ma teu e aozennoù, a vez niverus peurliesañ evit fardañ ur meuz<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html |title=Ukrain|publisher=Foodin every Country|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>.<br> Alies ivez e vez meur a zoare – an eil goude egile – da boazañ ur meuz ukrainek : bez' e c'hall un aozenn bout fritet pe bervet a-raok bout poazhet er vurezh pe er forn. Perzh heverkañ keginerezh hengounel Ukraina eo kement-se<ref>{{cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukrainian National Food and Cuisine|publisher=UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'' (борщ) [[ruz (liv)|ruz]] eo meuz broadel Ukraina : ur [[soubenn]] [[beterabez]] eo en diazez, met liesdoare eo hervez ar c'horn-bro. Daou veuz all a vez lakaet da vroadel ivez : ''varenyky'' (вареники ; unander: вареник ''varenhyk'', "toaz bervet"), un doare ''ravioli'' kar d'ar ''pierogi'' a farder e [[Polonia]] ; hag an ''holubtsi'' (голубці), a zo rolladoù [[kaol]]. En holl bretioù hengounel ukrainek e kaver digudenn an tri meuz-se<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20130814200425/http://activeukraine.com/five-best-ukraine-traditional-foods/ |title=5 Best Ukraine traditional Foods|publisher=Active Ukraine, 05/06/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù kar dezho a gaver e kegin [[Europa ar Reter]] dre vras. Pouezus eo an [[ed]] er c'heginerezh ukrainek, ar [[gwinizh]] peurgetket, setu perak e vez graet alies "grignolad gwinizh Europa" eus ar vro<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.greeneuropeanjournal.eu/ukraine-still-europes-breadbasket/ |title=Ukraine: Still Europe’s Breadbasket|publisher=Green European Journal, 09/01/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar pep brasañ eus ar meuzioù ukrainek zo deveret diouzh reoù hen ar gouerien, a [[gounezerezh|c'houneze]] forzh [[legumaj]] evel [[avaloù-douar]], beterabez, [[foue]], kaol ha [[segal]]. Doareoù slavek hengounel koulz ha reoù europek dre vras a vez implijet er c'heginerezh ukrainek, ar pezh a zisoc'h eus meur a zekvloaziad dindan beli ur Stad bennak all. Ouzhpenn da se, dre ma 'z eo brazik an diaspora ukrainat abaoe kantvedoù (da skouer, tremen ur milion a dud e [[Kanada]] o deus hendadoù ukrainat) e kaver meuzioù ukrainek en Europa ha war [[kevandir]]ioù all ([[Arc'hantina]], [[Brazil]] aha [[Stadoù-Unanet Amerika]] pergen). Da vare [[Republik Soviedel Ukraina]] ([[1917]]-[[1991]]) e voe skoueriekaet keginerezh ar vro, ha dre ma veze berr an dafar e voe kollet meur a veuz hengounel, pe fardet e vezent gant nebeutoc'h a aozennoù ha doareoù eeunoc'h d'o c'heginañ. Er mare [[URSS|soviedel]] ivez e voe degaset da hantervoued Ukrainiz meur a veuz a oa estren dezho.<br> Da heul dizalc'hiezh Ukraina e teuas gizioù nevez er c'heginerezh, evel ar meuzioù fardet en un doare [[greanterezh|greantel]] ha diorroadur ar pretioù boued buhan. Hiziv an deiz, keginerezh Ukraina en deus degemeret teknikoù nevez hag aozennoù nevez, en ur virout kalz elfennoù hengounel koulskoude. == Istor == === Krennamzer === [[File:Оборона Белгорода Кисель из колодца.jpg|thumb|O fardañ ''kisel'' e Bilohorodka – ''Kronik Radziwill'', p. 143.<ref>''Kronik Radziwill'' (Радзивілівський літопис) zo un dornskrid eus an {{XIIIvet kantved}} hag a gont Istor Rus Kyiv abaoe ar {{Vvet kantved]] ; gwelit [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81.pdf an dornskrid]</ref>]] E deroù ar [[Grennamzer]] en em stalias war diriad Ukraina a vremañ pobladoù slavek hag a c'houneze segal, gwinizh ha [[heiz]]. [[Bara]] e oa ar boued diazez e [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]], fardet gant segal peurliesañ. ''Jito'' (жито), ar ger [[ukrainek]] evit "segal", zo kar d'ar [[verb]] ''jyty'' (жити), "bevañ", ar pezh a ziskouez peger pouezus e oa ar gounezerezh-se evit annezidi kentañ Ukraina. An uhelidi hepken a zebre bara [[gwenn (liv)|gwenn]] fardet gant gwinizh. Koulz bara goell ha bara dic'hoell a veze fardet e Rus Kyiv ; houpez (''Humulus lupulus'') a veze ouzhpennet da doaz ar bara gwenn. Meuzioù aozet diwar edoù, evel ''kacha'' (каша), a raed gant mell (Пшоно, ''pchono''), a veze debret gant an holl wiskadoù er boblañs ; ur perzh o deveze el lidoù evel ar meuz anvet ''kolyvo'' (Коливо), a zo gwinizh brevet ha bervet, mesket gant [[kraoñ]], [[mel]], pel [[orañjez]], [[rezin]] sec'h ha [[kanell]], a vez servijet da geñver an obidoù [[Iliz ortodoks|reizhkredennour]]. [[Ed-du]], [[kerc'h]], [[kanab]] ha [[lin]], koulz ha beterabez, [[piz]], [[roz-aer]], sukrin (''Cucumis melo'') ha sukrin-dour (''Citrullus lanatus'') a veze gounezet ivez e Rus Kyiv. Eno e oa pouezus al legumaj ivez, kaol hag [[irvin]] dreist-holl ; un darn vras pe vrasoc'h eus an eostadoù a veze [[holen|sallet]] pe soubet e [[gwinêgr]] evit ma vefe miret pelloc'h. Legumaj all a veze gounezet e Rus Kyiv : anuz (''Anethum graveolens''), fer (''Lens culinaris''), [[karotez]] ha [[kignen]]. [[Ognon (Allium cepa)|Ognon]] a voe degaset d'ar vro en {{XIIvet kantved}}<ref name="OB">{{uk}} {{cite web|url=https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/ |title=Що таке «українська кухня»? Історія, страви, смаки / "Petra eo « keginerezh Ukraina » ? Istor, meuzioù, blazennoù"|publisher=The Last Baricade, Kyiv|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Plant]] gouez evel an triñchin (''Rumex acetosa''), an troad-gwazi (''Chenopodium sp.'') ha hugennoù evel ar [[flamboez]], ar gwenngoud (''Viburnum opulus''), an irin (''Prunus spinosa''), ar [[mouar]] hag ar rezin, koulz ha foue, a veze debret gant an holl dud. [[Vitis vinifera|Gwini]] a veze gounezet ivez da gaout rezin sec'h ha da dalvout da demz-boued, hogen an uhelidi hepken a c'helle kaout anezho. [[Eoul]] a veze graet diwar graoñ. [[Kig]] a veze kavet dre [[chaseal|hemolc'hiñ]] ha sevel loened. Hag uhel pe izel o dere er gevredigezh, holl Ukrainiz ar mare a yae da hemolc'hiñ. Tud Rus Kyiv a zebre meur a zoare [[bronneged]] hag [[evn]]ed, en o zouez [[bizon]]ed, [[Tetraonidae|brugyer]], [[dube]]ed, [[alarc'h|elerc'h]], [[gad|gedon]], [[gourejen]]ed, [[Garan (evn)|garaned]], [[gwaz (evn)|gwazi]], [[hoc'h-gouez]], [[karveged]], [[klujar|klujiri]], [[wapiti]]ed ha [[yourc'h]]ed. D'ur meuz eus ar re c'hwekañ e veze lakaet kig-alarc'h, hervez ''bylyny'' (Билини, "gwerzioù-meur") ar mare. Bervet pe rostet e veze ar c'hig en un tantad digor ; goude ur pennad avat e voe kavet mat ivez poazhañ kig dre fritañ en druzoni ha gleveziñ.<br> Meur a zoare [[pesk]]ed a oa pouezus ivez e reol-voued Rus Kyiv : bekeded (''Esox lucius''), [[brell]]ed, karped (''Cyprinus carpio''), sandred (''Sander lucioperca'') hag all. Evit o mirout pelloc'h e vezent mogedet, sallet pe lakaet da sec'hañ. ''Kav'yar'' (кав'яр) a veze graet gant vioù pesked, re sturjed (''Acipenser sturio'') dreist-holl. [[Boued-laezh]] ivez a veze debret e Rus Kyiv ar Grennamzer : [[amanenn]] ha [[keuz (boued)|keuz]]. Gant [[laezh]] e raed ivez e lod lidoù slavek kent donedigezh ar [[kristeniezh|gristeniezh]]. Kentlaezh (''colostrum'' e [[latin]]) a veze deuet-mat gant ar braz eus an dud betek ma voe lakaet berz warnañ gant an Iliz ortodoks.<br> Ur meuz deuet eus ar mare-se hag a zo karet gant Ukrainiz hiziv c'hoazh eo an died anvet ''kisel'' (Кисіль), a gaver meneg anezhañ e ''Codex Laurentianum'' (Лаврентіївський літопис) Rus Kyiv dindan ar bloaz [[997]]. Ker kozh all eo ''kvas'' (квас), un died dister ar c'hementad a [[alkool]] enni a zo bervet diwar edoù, ha diedoù fardet diwar [[mel]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/article/naprykintsi-dnya/pro-hotovyznu-i-varevo-u-kyyivskiy-rusi |title=Про «готовизну» і «варево» у Київській Русі / "A-zivout an aozennoù « prest da vout debret » ha « breset » e Rus Kyiv"|publisher=День / ''Den'' ("Deiz")|deiziad=08/06/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Dibenn-pred|Dibennoù-pred]] evel bara dous, [[bara-mel]] (Пряник, ''pryanik'') ha hugennoù dre vel a veze anavet ivez da vare Rus Kyiv<ref name="VD">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/solodke-zhittia-istoriia-konditerskoyi-spravi-v-ukrayini/ |title=Солодке життя: історія кондитерської справи в Україні / "Ur vuhez dous : Istor ar c'hoñfizerezh en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 02/03/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === XVI{{vet}} – XIX{{vet}} kantvedoù === Hervez an istorour ukrainat Oleksiy Sokyrko (Олексій Сокирко, *[[1974]]) e tiorroas ar c'heginerezh hengounel ukrainek a anavomp e-doug beli [[Polonia]] ha [[Lituania]] adalek ar Grennamzer diwezhañ ha deroù an amzer a vremañ, da lavaret eo adalek kreiz ar {{XVvet kantved}}. D'ar mare-se e oa c'hoazh an edoù hag ar bara boued diazez an darn vuiañ eus an dud, e-kichen legumaj evel ar piz hag ar fav boutin (''Phaseolus vulgaris''), e kornôg ar vro peurgetket<ref name="LI">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/interviu/mi-mali-i-aristokratichnu-kukhniu-oleksii-sokirko-avtor-knizhki-pro-gastronomiiu-getmanshchini/ |title="Ми мали й аристократичну кухню" / "Ni ivez hor boa ur c'heginerezh brientinel"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 31/05/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'', a zo arouez ar c'heginerezh ukrainek, a gaver ar c'hentañ meneg anezhañ en amzer beli Polonia ivez : p'edo o veajiñ dre Gyiv e [[1584]], ur marc'hadour eus [[Gdańsk]] anvet Martin Gruneweg a skrivas pegen alies e veze debret ar meuz-se gant an dud ; hervezañ e veze fardet en holl diegezhioù pe dost ha debret hag evet bemdez. Un test all a voe eus kement-se : ar [[manac'h]] reizhkredennour ukrainat Ivan Vychenskyi (Іван Вишенський, ~[[1550]]- goude [[1620]]), a skrivas e oa meuz boas ar gouerien. En {{XVIIIvet kantved}}, goude stagidigezh ur rann eus Ukraina d'an [[Impalaeriezh rus]] e voe deuet-mat ar ''borchtch'' e Lez an impalaer e [[Sankt-Peterbourg]]. E gavout a reer ivez en ''Eneida'' (Енеїда), ur [[barzhoneg|varzhoneg]] chin ukrainek bet embannet e [[1798]] gant Ivan Petrovich Kotliarevskyi (Іван Петрович Котляревський, [[1769]]-[[1838]]) hag awenet gant buhez ar Gozaked Zaporozki<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù (за порогами, ''za porohamy'')&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]] ; Zaporojjia e oa o c'hreñvlec'h ha kêr-benn.</ref> – unan eus oberennoù kentañ al [[lennegezh]] ukrainek – e-kichen an ''halouchky'' (Галушки), a zo bouloù toaz [[bleud]] hag avaloù-douar, ur [[vi]] ennañ a-wechoù : peuzdourek eo an toaz-se, a lakaer da gouezhañ a-dammoù en dour berv (damheñvel eo an doare ouzh hini ar ''spätzle'' a reer en [[Elzas|Elsass]]) ; hengounel ivez eta eo an ''halouchky'' en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2020/11/3/158395/ |title=Про український борщ з історичними приправами / "A-zivout ar ''borchtch'' ukrainek dre an temzoù hengounel"|publisher=Історична правда / "Gwirionez istorel", 03/11/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Levezonet-don e voe ar c'heginerezh ukrainat gant hengoun ar [[Kozaked|Gozaked]], dreist-holl goude staliadur an Hetmanelezh Kozak e [[1648]], eleze ur [[Stad]] renet gant ur penn milourel (Гетьман ''hetman'') kozak hag a badas betek [[1764]], pan erlec'hias ar ''starchyna'' (старши́на, "mestr-micherour") kozak ouzh ar ''szlatc'hta'' (an noblañs polonat-ha-lituanian) en un darn vras eus Ukraina ar Reter, war ribl dehou ar stêr Dnipro. Greun ha bleud edoù a yae da ober meuzioù hengounel ar Gozaked : ''kacha'', ''koulich'' (Куліш, a zo yod mell), ''teterya'' (тетеря, a zo ''koulich'' gant un toaz dourek fardet diwar ed-du pe segal) ha ''solomac'ha'' (соломаха, a zo bleud ed-du lakaet da doaz peuzdourek ha bervet ha debret gant eoul, kig-sall ha kignen). Cheuc'hoc'h a-galz e oa boued uhelidi an Hetmanelezh avat : p'edo o vrezeliñ er [[Kaokaz|C'haokaz]] e [[1726]], ur c'horonal kozak a c'houlennas digant e bried chomet en Ukraina kas dezhañ bouedoù evel amanenn, kig-yar, kig-yar-Indez, morzhed-hoc'h, olivez, ha [[teod]]où-[[ejen]] sec'het, a-gevret gant eoul olivez ha digoroù-pred a bep doare<ref name="BP">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/khlib-nasushchnii-voiakiv-getmanshchini/ |title="Хліб насущний" вояків Гетьманщини / "« Bara pemdeziek » soudarded an Hetmanelezh"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 19/05/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Kig-bevin]] ha jiber ne veze ket alies war plad an dud a renk izel, a zebre [[kig-dañvad]] kentoc'h<ref name="LI" />. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Meuzioù kozak"> Гречневая каша.jpg|Каша / ''Kacha'' Куліш козацький.jpg|Куліш / ''Koulich'' Тетеря2.jpg||Тетеря / ''teterya'' Саламата Белгородская область 03.jpg|Соломаха / ''Solomac'ha'' </gallery> [[File:Рибалки на Вовнизькому порозі.jpg|thumb|Pesketaerien war an Dnipro e bro ar Gozaked er bloavezhioù 1920]] Kement a zevezhioù yunet a oa e deiziadur an Iliz ortodoks e deroù an XVIII{{vet}} kantved ma ne c'helled debriñ kig nemet e-pad ur c'hard eus ar bloavezh ; pesked a vez debret peurliesañ neuze, alese o fouez e keginerezh ar Gozaked ukrainat ha hini Ukrainiz dre vras. [[Harink]]ed, sturjed ha mandoged ar [[Mor Du]] (''Rutilus heckelii'') a veze debret gant Kozaked Zaporozki an ''Eneida''. An tudour ukrainat Mykola Markevytch (Микола Маркевич, [[1804]]-[[1860]]) a venegas ''borchtch'' gant pesked, kouskerezed (''Misgurnus sp.'') gant riforz (''Armoracia rusticana''), ha krokedennoù bekeded pe garpenned e-touez meuzioù Kozaked Ukraina. Gant uhelidi an Hetmanelezh e veze enporzhiet pesked ha boued-mor evel [[eog]]ed, fankenned (''Flessus flessus''), harinked eus an [[Izelvroioù]], lamprez, [[morgad]] ha [[sili]]. Sallet pe vogedet e veze an darn vuiañ eus ar pesked-se. Ar Gozaked a rene war [[kenwerzh|genwerzh]] ar pesked ar Mor Du, met eus stêrioù Ukraina (Dnipro, Desna hag all) hag eus [[lenn (dour)|lennoù]] ha poulloù-dour ar vro e teue ar pesked dre vras<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zabuta-osetrina-i-vsiudisushcha-tarania-riba-v-ratsioni-naselennia-getmanshchini/ |title=Риба в раціоні населення Гетьманщини / "Ar pesked e reol-voued poblañs rannvro an Hetman"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 26/02/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Mel, hugennoù fritet, mouar, diedoù evel [[chug-frouezh]], [[kafe]], [[gwin]], ''horilka'' (горілка, un alkool par d'ar [[vodka]] garet diwar greun), [[lambig]] prun (сливовиця, ''slyvovytsya'') ha [[te]] a voe meneget gant ar c'hroronal kozak Yakiv Markovytch e deroù an XVIII{{vet}} kantved<ref name="BP" />. Hengounel e oa evañ kafe e metoù ar Gozaked ''starchyna''<ref name="LI" /> ; er {{XVIIvet kantved}}, [[kaotigell]] a blije kalz da venec'h [[Savouriezh ukrainek|manati Kyiv-Pechersk Lavra]] gant un tasas kafe. [[Madig]]où a veze graet diwar frouezh ar vro evel [[abrikez]], [[aval]]où, [[aval-stoub|avaloù-stoub]] hag all. Mel a kraoñ a lakaed alies en dibennoù-pred. Ur meuz dezverkus da Gyiv eo ar "gaotigell sec'h", da lavaret eo pel [[suraval]]où pe orañjez koñfizet<ref name="VD" />. [[File:Лемішка.jpg|thumb|''Lemichka'']] [[File:Полтавські галушки.jpg|thumb|''Halouchky'' doare Poltava]] Meuzioù fardet diwar bleud ha brignen (ed-du, gwinizh, mell ha segal) e oa ar braz eus reol-voued annezidi glann gleiz an Dnipro en XVIII{{vet}} kantved, e-kichen ''borchtch'' ha soubennoù all. Paot e oa meur a zoare brignen, ''halouchky'', ''koulich'', ''kvacha'' (ква́ша, toaz ed-du pe segal, a boazher a-raok e zebriñ da lein ; da zibenn-pred koan e talveze ivez, sukret hag a-gevret gant hugennoù pe gant flastrenn per sec'het ha bervet), ''lemichka'' (лемішка, yod ed-du)), ''solomac'ha'', ''putria'' (путря, greun kerc'h en o fezh mesket gant bleud segal, a lezed da c'hoiñ), ''teterya'', ''varenyky'', ''zoubtsi'' (зубці, greun kerc'h diwanet), ha [[toazennoù]]. Beterabez hag ognon a gaved a-builh er c'heginerezh-se. Kig-dañvad ha kig-ejen a zebred an aliesañ, nebeutoc'h a gig-moc'h. Kig-sall a gaved e pep lec'h dre ma veze miret e-pad pell. Eoul kanab a implijed da geginañ. War glannoù an Dnipro e kreiz an XVIII{{vet}} kantved e voe gouenezet an avaloù-douar kentañ en Ukraina. Er c'hêrioù e vezent plantet en deroù, hag a-nebeudoù e voent degaset d'ar maezioù : e [[1786]] e vezent gounezet e trowardroioù Hadyatch (Гадяч), [[Tchernihiv]], Horodnya (Городня), Romny (Ромни) ha Zinkiv (Зіньків). Kant vloaz diwezhatoc'h, e kreiz an XIX{{vet}} kantved, e vezent gounezet en holl gontelezhioù (повіт ''povit'') Gouarnelezhioù [[Kyiv]], Poltava (Полтава) ha Tchernihiv. Tremen 600 [[tonenn (mas)|tonenn]]ad avaloù-douar a voe dastumet e bannlev Kyiv hepken e [[1845]], hogen re nebeut e oa c'hoazh, neuze e ranke kêr enporzhiañ ur c'harrad avaloù-douar dre zen bep bloaz. Tro-dro d'ar bloaz-se, ur julod eus kreiz Ukraina a zebre war-dro 150 [[kilogramm|kg]] avaloù-douar bep bloaz ; nebeutoc'h a vez debret en Ukraina a vremañ. E douaroù paouroc'h Ukraina an Norzh e veze plantet ar muiañ a dorzhelloù.<br> Bervet pe boazhet er forn e veze an avaloù-douar en deroù ; bara a veze graet ganto ivez. E [[1860]], an tudour Mykola Markevytch a venegas meur a veuz hengounel avalou-douar enno hag a veze paot war c'hlann gleiz an Dnipro, evel avaloù-douar fritet gant kig-sall ha flastrenn avaloù-douar gant hadoù roz-aer. D'ar mare-se ivez e krogas Ukrainiz da ouzhpennañ avaloù-douar d'a soubennoù ha d'ar ''[[ouc'ha|youc'ha]]'' (Юха рибна). E [[1853]] e voe meneget avaloù-douar er ''borchtch'' en [[Oblast]] Poltava. E deroù an {{XXvet kantved}} e paotaas ''varenyky'' e korn-bro Loubny (Лубни, war ribl dehou an Dnipro, e biz ar vro). [[File:Kartopljanyky 009.jpg|thumb|''Kartopliyanyky'' farset]] Lodennoù all eus Ukraina a grogas da c'hounez avaloù-douar. Rannvro Soumy (Суми, er biz war an harzoù gant Rusia) a zegemeras ar gounezadur nevez er [[bloavezhioù 1780]], hag e deroù ar [[bloavezhioù 1830]] e oa an avaloù-douar an aozenn diazez e reol-voued Ukraina Slobida (Слобідська Україна ''Slobidska Ukrayina'', "Ukaina frank", eleze ar rannvroioù nes d'an harzoù gant Rusia m'en em stalias Kozaked hep paeañ nep tailhoù, alese an anv), evel ma 'z eo meneget gant ar [[skrivagner]] ukrainat Hryhoriy Kvitka-Osnov'yanenko (Григорій Квітка-Основ'яненко, [[1778]]-[[1843]]). E-tro ar mare-se ivez e voe gounezet kalz avaloù-douar e Treuzkarpatia (Закарпаття ''Zakarpattya'', ar c'hornôg pellañ). E dibenn an XIX{{vet}} kantved e veze debret muioc'h c'hoazh ag avaloù-douar e [[Galitsia|Halytchyna]] (Галичина) eget war ribloù an Dnipro : war-dro 310 kg dre zen e [[1888]], da , ha lavaret eo tremen 800 gramm bemdez. Soubenn a veze graet, ha ''kartoplyanyky'' (картопляники "parkadoù avaloù-douar") a zo bignez avaloù-douar, farset pe get, a c'heller kaout da zibenn-pred gant kaotigell. Nebeutoc'h a dorzhelloù a veze debret e su ar vro peogwir e veze gounezet edoù eno kentoc'h ; annezidi ar c'hêrioù ha [[trevadenniñ|trevadennerien]] [[Alamagn|alaman]] aodoù ar Mor Du hepken a c'houneze avaloù-douar. Pouezus ivez e voe an avaloù-douar evit fardañ diedoù alkoolek en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/iak-mi-poliubili-kartopliu-naddniprianska-istoriia/ |title=Як ми полюбили картоплю. Наддніпрянська історія / "Penaos eo bet piket hor c'halon gant an avaloù-douar. Istor an Dnipro"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|deiziad=31/10/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}} kantvedoù ivez e voe degaset [[riz]] da Ukraina, ma veze graet "mell saraken" (Сарацинське пшоно) anezho peogwir e vezent enporzhiet eus an [[Impalaeriezh otoman]], "bro ar Sarakened" eta<ref>[[Henc'hresianeg]] : Σαρακηνοί ''Sarakēnoí'', "ar re a vev dindan un deltenn", eleze ar Vedouined.</ref>. Dre ma kouste ker ne c'helle bout prenet nemet gant an uhelidi betek kreiz an XIX{{vet}} kantved. E [[1768]], an ''otaman'' (отаман, ur rener kozak) Petro Kalnychevskyi (Петро Калнишевський, [[1691]]-[[1803]]) a zisklêrias riz e-touez an traoù a oa bet laeret digantañ en e annez. Da fardañ soubennoù ha dibennoù-pred e talveze ar riz, evit mont gant kig-yar ivez ; en tiegezhioù pinvidikañ ec'h erlec'hie ar riz ouzh ar gwinizh hengounel er meuz anvet ''koutay'' (kутя) a vez servijet da zerc'hent an [[Nedeleg]]. Boued ker ivez e oa an alamandez, ar prun, ar rezin, ar safron (''Crocus sativus'') hag ar [[sukr]]-korz. Uhel e chomas priz ar riz en Ukraina betek ar mare soviedel, pa voed krog d'o gounez en un doare askoridik e su ar vro : e [[C'herson]], e [[Krimea]] hag en [[Odesa]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20250522164324/https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/vid-kashi-z-shafranom-do-kuti-i-koliva-z-istoriyi-risu-v-ukrayini/ |title=Від каші з шафраном до куті і колива. З історії рису в Україні / Ag ar yod-kerc'h dre ar safron d'ar c'houtya ha kolyva. Istor ar riz en Ukraina @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 18/12/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Legumaj nevez all a erruas d'ar mare-se ivez, hag a voe gounezet a-yoc'hoù evit pinvidikaat keginerezh Ukraina : [[berjinez]] ha [[kokombrez]]. Mirout kokombrez er gwinêgr zo un doare a voe degaset gant marc'hadourien [[Gres|c'hresian]], a oa bet disammet diouzh tailhoù gant an ''hetman'' kozak ukrainat Bohdan C'hmelnytskyi (Богдан Хмельницький, [[1595]]-[[1657]]). E Nijyn (Ніжин, en norzh) pergen e veze gounezet kokombrez. Goude [[1787]] e veze kaset kokombrez Nijyn da Lez an impalaerez [[Katelin II|Ekaterina II Rusia]], hag e [[1897]] e vezent ezporzhiet da 56 Stad er bed a-bezh. Nebeutoc'h a verzh a eure ar berjinez, pa vezent debret e rannvro C'harkiv hogen dianav pe dost e Halytchyna<ref name="OB" />. [[File:Гуцульське частування.jpg|thumb|Meuzioù hengounel er C'harpatoù]] En XIX{{vet}} kantved e voe plantet ar c'hentañ parkadoù [[maiz]] ha [[tro-heol]], a zo pouezus e keginerezh Ukraina bremañ. Dre ma teuas eus [[Moldova]] ha [[Roumania]] e vez deuet-mat ar maiz gant annezidi ar [[Karpatoù|C'harpatoù]] hag e kornôg Ukraina. Er mervent e ra berzh c'hoazh meuzioù fardet gant maiz evel ''banoch'' (банош), ''koulecha'' (кулеша) ha ''mamaliga'' (мамалиґа). E dibenn ar c'hantved hag e deroù an XX{{vet}} ec'h erruas ar skilbebr (''Capsicum annuum'') hag an [[tomatez]]. D'ar mare-se e voed krog da fardañ ''borchtch'' gant toaz tomatez e-lec'h beterabez goet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/yak-ukrayinski-selyany-osvoyuvaly-zaokeanski-ahrokultury/32088394.html |title=Американські "родичі гарбузові" - як українські селяни освоювали заокеанські агрокультури / "Kerent amerikan d'ar sitrouilhez" – Penaos e voe mestroniet ar gounezadurioù tramor gant kouerien Ukraina @ Радіо Свобода / Radio Svoboda, 17/10/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E dibenn an XIX{{vet}} kantved e troas Ukraina d'ur greizenn evit kenderc'hañ eoul tro-heol, a erlec'hias buan ouzh an eoulioù hengounel, en o mesk an eoul olivez hag a veze enporzhiet eus Gres ; d'ur greizenn evit kenderc'hañ sukr beterabez e troas ivez er mare-se. Ouzhpenn da se e voe prun Ukraina oc'h ober berzh, sec'het pe miret er mel ; prun Opichnya (Опішня, er biz) dreist-holl a c'hounezas brud bras, betek Lez an ''tsar'' ha bout ezporzhiet<ref name="OB" />. A-gevret gant an nevezintioù-se e vleunias ar c'heginerezh ukrainek, hag er c'hêrioù bras e voe digoret kalz pretioù ha kafedioù ma veze kinniget meuzhioù estren ha cheuc'h evel avaloù-ananaz (''Ananas comosus''), [[dienn-skorn]], gwin [[Champagn (proviñs)|Champagne]] hag [[istr]]<ref name="OB" />. === URSS === [[File:Holodomor Novo-Krasne Odessa 11 1932.png|thumb|Kenkizadur greun ha legumaj digant kouerien en Oblast Odesa e-kerzh an Holodomor, 1932]] Gwall skoet e voe keginerezh Ukraina gant [[Reveulzi Rusia]] e [[1917]] ha staliadur URSS. Goude ur prantad berr ma voe lakaet e pleustr ar Politikerezh Armerzhel Nevez ([[ruseg]] : новая экономическая политика /НЭП ''Novaya Ekonomitcheskaya Politika /NEP'') ez eo an [[Holodomor]] ([[1932]]-[[1933]]) hag an [[Eil Brezel-bed]] ([[1939]]-[[1945]]) a zegasas kemmoù bras e sell Ukrainiz war o c'heginerezh : adalek neuze ne voe fardet nemet meuzioù da chom bev, kalz reoù hengounel a voe eeunaet<ref name="OB" />. An naonegezh hag an diouer a voued da geginañ e kêrioù bras an Unaniezh Soviedel a gasas da embann tikedoù lodennañ hervez dere an dud er gevredigezh, al labourerien o vout rakwiriek. An darn vuiañ eus an dud a zilezas blaz ar boued neuze, pa rankent tremen gant ar pezh a veze deroet dezho pe gant an nebeud a draoù a c'hellent kavout er stalioù. Dre an NEP e teuas hevelep emzalc'h e-keñver ar boued unan boutin er gevredigezh soviedel<ref name="HMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2018/10/10/zvidki-na-ukrayinskih-stolah-salati-z-mayonezom-istoriya-radyanskoyi-kuhni/ |title=Звідки на українських столах салати з майонезом? Історія радянської кухні / "A belec'h e teu saladennoù gant maionez war an taolioù ukrainek ? Istor ar c'heginerezh soviedel @ Хмарочос / Skraber-oabl, 10/10/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Dre ma voe kenkizet boued a-yoc'hoù gant ar pennadurezhioù soviedel a-hed an Holodomor, kalz Ukrainiz a rankas debriñ erlec'hiadoù evit chom bev : krampouezh graet diwar rañvioù maiz (ar pezh a chom goude ma 'z eo bet tennet ar greun) ha bleunioù gwez-kasia (''Acacia sp.''), ampez avaloù-douar, soubenn [[linad]], bara gant mein frouezh drailhet, beterabez, peil avaloù-douar, plouz, rusk gwez, geot, ha kement tra a c'helled dastum en natur, bulb treuz-erc'h (''Galanthus nivalis'') ha [[mez (derv)|mez]] en o mesk. E meur a gêriadenn e voe lazhet [[avalaouer]]ed, [[kazh|kizhier]], [[ki|kon]], ha zoken [[c'hwibon]]ed ha [[garan (evn)|garaned]], evit o c'hig ; [[baot]]ed a voe lazhet ivez. Betek gagnoù a voe debret, ha kanibalegezh zo c'hoarvezet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://sil.media/p/shho-yily-ukrayinczi-pid-chas-golodomoru-22768 |title=Що їли українці під час Голодомору / Ar pezh a veze debret gant Ukrainiz e-pad an Holodomor @ Сіль Медіа / Sil Media, 21/11/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. An diouer a gasas da zegemer danvezioù bevañs nevez e reol-voued ar bobl ; da skouer, ar gouarnamant a bouezas er [[bloavezhioù 1930]] evit ma vefe debret [[soja|soya]] ha [[lapin|kig-lapin]], hag er [[bloavezhioù 1960]] e voe broudet an dud da zebriñ maiz. E deroù ar bloavezhioù 1930 ivez e voe ur c'hemm bras e greanterezh ar boued en URSS pa voe degemeret teknologiezhioù eus ar C'hornôg evit kenderc'hañ a-yoc'hoù boued-mir, chug-frouezh, dienn-skorn, laezh koazhet, [[maionez]], [[silzig]], hag all. En un doare greantel ivez e voe fardet bara, a veze poazhet er gêr betek neuze<ref name="HMA" /><ref name="RBC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/morozivo-5-kopiyok-i-kradeni-stravi-k-yizha-1756977957.html |title=How USSR used food as weapon of control — From cheap ice cream to stolen dishes @ RBC-Ukraine, 04/09/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Borsch-tube.jpg|thumb|Ur gorzennad ''borchtch'' fardet evit an [[astraer|egoraerien]] soviedat]] Dre ma voe skoueriekaet ar boued en Unaniezh e voe degemeret un niver bras a rekipeoù lec'hel er c'heginerezh soviedel, evel an ''hartcho'' (ხარჩო, ur soubenn eus [[Jorjia]]), ar ''chachlik'' (шашлык, beriadigoù kig grilhet eus ar [[Kaokaz|C'haokaz]]) hag ar ''plov'' (riz gant legumaj, eus [[Ouzbekistan]])<ref name="RBC" />. Bras e voe perzh keginerezh Ukraina ivez : en Unaniezh a-bezh hag e Bloc'had ar Reter dre vras e veze deuet-mat ar ''borchtch'' ha meuzioù hengounel all ; ar ''mlyntsi'' (Млинці, krampouezh bihan) a voe degemeret e pep lec'h evel bouedoù ar gouelioù evel ''Masnytsya'' (Масниця, Meurlarjez) – etrebroadel bremañ eo o anv rusek, ''blini'' (блины)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yml.com.ua/foods/zvicai-ta-tradicii-kulinarnogo-svitu-ukraini-z-davnih-daven-do-sogodni |title=Звичаї та традиції кулінарного світу України: з давніх-давен до сьогодні / "Boazioù hengounel ar c'heginerezh ukrainek : eus an Henamzer betek bremañ" @ Youtj Medialab, 21/12/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. D'an hevelep mare, kalz meuzioù hengounel ukrainek a voe dilezet gant al lezennoù soviedel<ref name="Gazeta">{{uk}} {{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/cookery/_ak-zminilas-ukrayinska-kuhnya-za-30-rokiv-nezalezhnosti/1046039 |title=Як змінилась українська кухня за 30 років незалежності / "Emdroadur ar c'heginerezh ukrainek e-pad an 30 bloavezh diwezhañ en dizalc'hiezh" @ Gazeta, 09/08/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Kniga1939.jpg|thumb|"Levr ar boued saourus ha yac'hus", 1939]] E [[1939]], Greanterezh Soviedel ar Boued a embannas un dornlevr anvet "Levr ar boued saourus ha yac'hus" (ruseg : Книга о вкусной и здоровой пище ''Kniga o vkousnoy i zdorovoy pichtche'') evit lakaat e pleustr an doareoù nevez da geginañ en URSS, gant rekipeoù ennañ. Dre al levr-se e voe brudet ar saladennoù evel al letuz (''Lactuca sativa'') ha leruz [[Roma]] (''Lactuca sativa var. crispa''), a oa dianav d'ar bobl da vare an Impalaeriezh ; dre ma ne gaved ket ar bouedoù-se, un eil embannadur e [[1952]] na ginnigas nemet rekipeoù fardet gant irvin ruz, kaol, kokombrez ha tomatez. Berzh a reas ar saladennoù-se, pa oa rouez ar c'hig er stalioù. Maionez a reas berzh ivez evit mont ganto ha gant vioù. Alies e veze graet ivez gant [[piz-bihan]], boestadoù kig-[[krank]]ed ha gwinêgr ; avaloù-douar ha karotez a gaved aes a-walc'h er stalioù. Soubennoù a bep doare a veze fardet dre an Unaniezh a-bezh<ref name="HMA" />. [[File:Kiev cake slice.JPG|thumb|Gwastell Kyiv]] Bleud gwinizh peurliesañ a veze implijet e gwastellerezh an Unaniezh Soviedel, gant [[goell|goell-toaz]] kentoc'h eget goell [[kimiezh|kimiek]]. [[Sardin]] a veze priziet gant an dud ivez. Kalz eus ar bouedoù a veze servijet da-geñver gouelioù a vefe fardet hervez rekipeoù an tiegezh-mañ-tiegezh, met lod a c'helle dont eus levrioù keginerezh anavezet<ref name="HMA" />. A-douez ar meuzioù a droas da boblek en Ukraina soviedel emañ ar c'hig-yar doare Kyiv ha gwastell Kyiv<ref name="OB" />. An tinellerezh a oa pouezus-kenañ er [[sevenadur]] soviedel a-fet boued. An darn vrasañ eus ar pretioù a aoze meuzioù hervez rekipeoù an dornlevr ofisiel, kement ha ken bihan ma voe darbet d'ar c'heginerezhioù lec'hel hengounel bout kaset da get : saladenn gant maionez, ''borchtch'', kig-yar doare Kyiv pe gwastell kêr-benn Ukraina a c'helled kavout digudenn e [[Leningrad]] e Rusia pe e [[Tallinn]] en [[Estonia]]. Da vare an Impalaeriezh e veze techet dija keginerien ar pretioù da eeunaat rekipeoù estren<ref name="HMA" /> ; da vare Soviediz e voe degemeret rekipeoù estren ivez, hogen aozet en un doare disheñvel-krenn : en ur rekipe rus klasel, ar "saladenn Olivier"<ref>Ur mestr-keginer rus e oa Lucien Olivier (Люсьен Оливье, [[1838]]-[[1883]], a orin [[belgia]]t ha gall. E rekipe a anavezer bremañ evel "saladenn rus", met n'eo ket tamm ebet an hini orin.</ref>, e veze lakaet karotez e-lec'h grilhed-dour ha kokombrez er gwinêgr e-lec'h kaprez<ref name="OB" />. Ouzhpenn da se, techet e oa Soviediz da gemmañ anvioù ar rekipeoù lec'hel evit o "cheuc'haat" : ''champagne'' (шампанское) a raent eus gwin rus pikant, da skouer<ref name="RBC" />. Adalek NEP ar [[bloavezhioù 1920]] e krogas pennadurezhioù URSS da sevel ur rouedad kafeteriaoù (ruseg : Столовая ''stolovaya'', "sal-debriñ"), eleze pretioù ma ne oa servijer(ez) ebet, kement-se war zigarez frankizañ ar maouezed. En annezioù nevez-savet e veze bihanaet ment ar gegin, pa greded e oa echu gant ar c'heginañ er gêr. Marc'hadmatoc'h eget er preti e oa meuzioù ar c'hafeteriaoù, hogen ken dister hag al lec'hioù-se e oa ar boued a gaved enno. Goude an Eil Brezel-bed e kreskas an niver a bretioù e kerioù bras an Unaniezh, Kyiv en o zouez, hag ar c'hafeteriaoù a droas da lec'hioù m'en em vode lonkerien alkool peurvuiañ<ref name="HMA" />. Er bloavezhioù 1960 e tistroas ar maouezi da arouez ar servij er pretioù, hag an dud a adkrogas da geginañ ha da zebriñ er gêr<ref name="RBC" />. Er [[bloavezhioù 1970]], an darn vuiañ eus ar pretioù a gaved e letioù ; lod anezhio a glaskas kinnig meuzioù lec'hel hag hengounel, hogen selloù du a veze taolet d'ar boued evel unan eus plijadurioù ar vuhez, ar pezh a veze lakaet da "vourc'hizel". Ned ae an dud d'ur preti nemet da-geñver abadennoù dibar evel un eured pe ur gouel-bloaz<ref name="HMA" />. [[File:Салат Оливье 04.jpg|thumb|"Saladenn Olivier"]] Hervez ar pretiour ukrainat Yevhen Klopotenko (Євген Клопотенко, *[[1986]]), a zo un arbennigour war ar c'heginerezh ukrainek kentsoviedel, don e voe levezon marevezh URSS war geginerezh Ukraina : 90% eus ar meuzioù a lakaer da ukrainek hiziv zo a orin soviedel. Ar renad soviedel a glaskas sevel ur vroadelezh dindan e veli dre unvaniñ an hengounioù sevenadurel, ar c'heginerezh en o zouez<ref name="YK">{{uk}} {{Cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/food-drink/recepti-ukrajinska-kuhnya-i-samoidentifikaciya-cherez-jizhu-interv-yu-z-yevgenom-klopotenko-50109761.html |title=Євген Клопотенко — про забуті українські рецепти / "Yevhen Klopotenko – A-zivout ar rekipeoù ukrainek ankouaet" @ nv? 05/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Kalz elfennoù eus ar c'heginerezh soviedel zo chomet en hini Ukraina a vremañ ; kalz ivez eus ar c'hafeteriaoù zo digor c'hoazh, boued soviedel enno bepred ; maionez ha "saladenn Olivier" a vez servijet c'hoazh er gouelioù<ref name="HMA" />. Lod rekipeoù hengounel ukrainek hag a oa bet kemmet gant Soviediz zo chomet soviedel. Un nebeud meuzioù hengounel zo chomet digemm evelato : re an euredoù ha re an [[arc'houest]]où<ref name="YK" />. === Diaspora === [[File:Ukrainian borscht in a Mason jar.jpg|thumb|''Borchtch'' ukrainek e gwerzh e [[Toronto]]]] Kalz Ukrainiz a zivroas da Stadoù-Unanet Amerika adalek diwezh an Eil Brezel-bed, en ur gas o c'heginerezh ganto. Da heul an darvoud-se e voe kemmesket rekipeoù hengounel Ukraina gant an doare amerikan da geginañ. Kalz Ukrainiz a zegemeras boazioù o bro nevez, evel piknikoù, regezerioù ha keginañ kig-yar-Indez da-geñver ''[[Thanksgiving|Thanksgiving Day]]''. Koulskoude, meur a veuz ukrainek hengounel a chomas hengounel en tiegezhioù nevez-staliet en estrenvro. Unan eus mammennoù pennañ keginerezh Ukraina en diaspora eo ar magazin ''Nache jittya'' (Наше життя, "Hor buhez"), a voe krouet gant maouezed an ''Ukrainian National Women's League of America'' e [[1944]] hag embannet betek [[2018]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yizhakultura.com/material/20190323_1126 |title=Українська кухня на сторінках американського діаспорного часопису «Наше життя» / "Keginerezh Ukraina wae pajennoù magazin an diapora ukrainat «Hor Buhez »" @ ïzhakultura, 23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{fr}} {{Cite web|url=https://utog.org/ourlife/ |title=Газета "НАШЕ ЖИТТЯ" / "Magazin « Наше життя »" @ UTOG, Kyiv, 23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Ukraina dizalc'h=== Goude Dizalc'hiezh Ukraina ({{Deiziad|24|Eost|1991}}) e krogas keginerezh hengounel ar vro da vout levezonet gant gizioù ar bed a vremañ, evel ar meuzioù rakprientet hag ar boued dizourennet evel an toazennoù prim Mivina (Мівіна), bet staliet gant ar [[Viet Nam|Vietnamad]] Phạm Nhật Vượng (*[[1968]]) e C'harkiv e [[1995]] ; ker brudet e voe Mivina ma teuas da erlerc'hiañ ouzh ar bomm "toazennoù prim"<ref name="TP">{{uk}} {{Cite web|url=https://25tv.com.ua/content/mivina-z-harkova-istoriya-ukrayinskoyi-lokshini-scho-prinesla-milyardi-vetnamcyu-foto-video/ |title="Мівіна" з Харкова: захоплююча історія української локшини / "Mivina eus C'harkiv : istor boemus an toazennoù ukrainek" @ 25TV|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er bloaz [[2010]] e voe prenet an embregerezh Mivina gant ar gompagnunezh liesvroad Nestlé, a-gevret gant merkoù boued ukrainat all<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://rivnepost.rv.ua/news/z-choho-roblyat-mivinu/ |title=З чого роблять «Мівіну»? / "Petra a ya da ober « Mivina » ?" @ Рівне вечірнє / "Rivne Abardaez", 12/04/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En abeg da [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] e rankas labouradegoù Mivina bout dilojet da Oblast Volyn (Волинська область) ; en Alamagn, e Bro-C'hall hag er [[Rouantelezh-Unanet]] e kaver an toazennoù prim Mivina ivez, met dindan ar merk ''Maggi'', a zo perc'hennet gant Nestlé.<ref name="TP" />. Lod doareoù hengounel zo aet war ziskar er c'heginerezh ukrainek, met kalz elfennoù gwirion zo bet miret. Nebeutoc'h a dud a fard boued er gêr, hogen lod meuzioù hengounel a vez servijet c'hoazh e gouel pe c'houel. A-zargemm diouzh ar marevezh soviedel ez eo distroet ar gegin d'ul lec'h pouezus en annez un tiegezh ukrainat. An doareoù nevez da geginañ ([[forn]]ioù-[[tredan]], skinfornioù, liespoazherezioù) a vroudas an dud da eeunaat o c'heginerezh. Er pretioù avat ez eo chomet ar fornioù hengounel evit fardañ meuzioù ukrainek ken hengounel all<ref name="Gazeta" />. [[File:Kyivska perepichka (5).jpg|thumb|Ul lostennad tud dirak ur ''snack bar'' e kreiz-kêr Kyiv]] Diskar URSS hag he doare da sturiañ ar c'heginerezh a zegasas muioc'h a frankiz d'ar geginerien ha d'ar c'heginerezed evit sevel o embregerezh dezho. Gant diorroadur hevlezouriezh Ukraina e tistroas ar bouedoù diouzh ar c'houlz-amzer, ha dedennet en-dro eo an dud gant neuz ha blaz ar meuzioù a vez kinniget dezho. Muioc'h a gig a vez debret er vro bremañ, pa 'z eo aesoc'h e gavout, hogen war gresk ivez ec'h a an niver a dud a dro d'an hepkigouriezh<ref name="Gazeta" />. Nebeut a veuzioù ukrainek zo anavezet dre ar bed en tu all d'ar ''borchtch'' ha da gig-yar Kyiv, daoust d'an niver bras a bretioù ukrainat a zo en diaspora, en SUA hag e Kanada pergen. Alies e teuler ur sell war ar c'heginerezh ukrainek dre an doare rus a zo bet gourlakaet gant Soviediz, ha droukvesket e vez gant doareoù deuet eus rannoù all eus URSS. Evit klask reizhañ kement-se, Ukrainiz mennet da sevel ur skeudenn feal eus keginerezh o bro o deus embannet, a-gevret gant an Ensavadur Ukrainat (Український інститут) ul levr a-zivout ar c'heginerezh ukrainek hag e Istor<ref name="Gazeta" />. == Meuzioù hengounel == [[File:Сахновщинський коровай.jpg|thumb|''Sac'hnovchtchyna korovai'']] Setu amañ un nebeud meuzioù a zo bet lakaet e Marilh Broadel Elfennoù Hêrezh Sevenadurel Ukraina, bet savet gant Kreizenn ukrainat ar studioù sevenadurel (Український центр культурних досліджень)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://uccr.org.ua/nks/elementy-nks/ |title=Елементи нематеріальної культурної спадщини України / "Elfennoù eus glad sevenadurel dizanvezel Ukraina" @ Уцкд / Uckd, 23/07/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Avdiivka kacha'' (aвдіївка каша) : yod riz sukret poazhet gant laezh, vioù hag amanenn, eus Avdiivka (Авдіївка, e reter ar vro). * ''Banitsa'' (баниця) : tourtenn geuz, vioù ha dienn trenk (cметана, ''smetana''), eus keginerezh [[Bulgaria]] ; anvet ''milina'' (міліна) gant Ukrainiz a orin bulgar. * ''Borchtch'' (борщ) : soubenn drenk fardet gant beterabez peurliesañ. * ''Buzynnyk'' (бузинник) : dibenn-pred graet gant hugennoù skav du (''Sambucus nigra''). * ''Holubtsi'' (голубці) : rolloù kaol farset. * ''Hutsulska ovetcha bryndzy'' (гуцульська овеча бриндзя) : [[keuz]] laezh [[dañvad]]ez, eus keginerezh Houtsouled ar C'harpatoù. * ''Karayimski pyrijky'' (караїмські пиріжки) : tourtennoù kig, eus keginerezh Karaited Krimea. * ''Lekvar'' (леквар) : "amanenn frouezh", eleze kaotigell disukr graet gant prun pe [[aval]]où peurliesañ. * ''Platchinda (плачинда) : gwastell geuz eus [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія). * ''Pryanyky Slobojanchtchyna (пряники Слобожанщини) : baraennoù-mel kinklet a vez servijet da Nedeleg e rannvro Slobojanchtchyna, er Biz. * ''Psatyr'' (псатир) : bara lidel Gresianed Oblast [[Donetsk]], e [[Marioupol]] peurgetket. * ''Sac'hnovchtchyna korovai'' (сахновщинський коровай) : bara lidel eus Sac'hnovchtchyna, er Reter. * ''Tchebourek'' (чебурек) ha ''yantiq'' (янтик) : pastezioù fritet farset gant kig drailhet, eus keginerezh Tatared Krimea. * ''Yavorivskyi pyrih'' (яворівський пиріг) : tartezenn avaloù-douar hag ed-du, eus Yavoriv en Oblast [[Lviv]]. * ''Zasypana kapousta'' (засипана капуста) : ur meuz gret diwar kaol, avaloù-douar, karotez, vioù, ognon ha mellenn. * ''Zelekivka zlyvanka'' (зелеківська зливанка) : un doare [[kig-ha-farz]], eus Zelekivka en Oblast Louhansk (Луганська область), en [[Donbas]]. * ''Zozulya'' (зозуля) : yod mell, amanenn, vioù, hadoù roz-aer ha sukr. == Soubennoù == ;''Borchtch'' [[File:Borscht served.jpg|thumb|''Borchtch'' ruz gant ''smetana'']] [[File:Zielony barszcz ze szczawiu i jajkiem.jpg|thumb|''Borchtch'' glas gant triñchin hag ur vi]] Petra bennak ma laka ar ger ''borchtch'' da soñjal er soubenn drenk fardet gant beterabez, alese he liv ruz, e c'heller ober ''borchtch'' ivez eus soubennoù all hep tamm beterabezenn enno. * ''Tchervonyi borchtch'' (червоний борщ), "''borchtch'' ruz", a anver ''borchtch'' ken eeun ha tra peurliesañ, eo ar soubenn hengounel fardet diwar beterabez, kaol, avaloù-douar, tomatez, karotez, ognon, kignen hag anuz<ref name="UC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.ukraine.com/cuisine/ |title=Cuisine – Flavors and Colors of Ukrainian Culture @ Ukraine.com|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref name="UT">{{en}} {{Cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukraine National Food and Cuisine @ UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Tremen 30 doare ''borchtch'' ukrainek zo e gwirionez, kig pe besked enno a-wezhioù. Tomatez pe goazhadur tomatez a lakaer hiziv da drenkaat ar soubenn, hogen ''kvas'' beterabez a implijer en doare hengounel<ref>Artiukh, 1977, pp. 53–55.</ref>. * ''Zelenyi borchtch'' (зелений борщ), "''borchtch'' gwer", a anver ''chtchavlevyi borchtch'' (щавлевий борщ) "''borchtch'' an triñchin" ivez : ur soubenn diwar dour pe vouilhoñs, gant triñchin ha legumaj, a servijer gant troc'hadoù vioù poazh kalet ha dienn trenk. * ''C'holodnyi borchtch'' (холодний борщ), "''borchtch'' yen" : ur soubenn legumaj ha beterabez mesket gant ''smetana'', [[laezh-ribod]] pe [[yaourt]], a servijer yen gant ur vi poazh kalet<ref>{{en}} Cummings, Debra. {{Cite web|url=https://finefoodsblog.com/cold-borscht/ |title=Cold Borscht @ Fine Foods, 14/07/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Bilyi borshch'' (білий борщ), "''borchtch'' gwenn", zo anv meur a soubenn hervez ar rannvro. E Podillya (Поділля) er Mervent e vez graet gant beterabez sukr, fav ha legumaj<ref>{{uk}} Volodymyrova, Vitalina. {{Cite web|url=https://33kanal.com/news/104019.html |title= |script-title=uk:Цукровий буряк у борщ додають на півдні Вінниччини / "Beterabez sukr a ouzhpenner d'ar borchtch en Ukraina ar Su" @ 33 Kanal, 26/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E bro an Houtsouled e reer ''borchtch'' gant beterabez gwenn goet hag o ''kvas'', karotez, ognon, dienn trenk hag origanell (''Origanum vulgare'') eus ar C'harpatoù<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://besahy.com/recepty/gutsulskiy-borshch |title=Гуцульський борщ з білим буряком / "Borchtsch houtsoul gant beterabez gwenn" @ Бесаги / Besahy, 18/02/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E Polissya (Полісся, war an harzoù gant [[Belarus]]) e lakaer beterabez sukr gant o ''kvas'', avaloù-douar, [[foue]], kaol, ha geotennoù<ref>{{uk}} Maslova, Iryna. {{Cite web|url=https://shuba.life/articles/6617-na-zhitomirshini-prigotuvali-avtentichnij-borsh-nezvichajnogo-koloru |title=На Житомирщині приготували автентичний борщ незвичайного кольору / "Borchtch hengounel he liv espar a veze fardet e rannvro Jytomyr" @ Shuba, 23/09/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref><br> "''Borchtch gwenn" a reer ivez eus ur soubenn segal trenk a farder e Polonia, ma 'z eo anvet ''żur''. E-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 e voe lakaet ''borchtch'' Ukraina e listenn [[UNESCO]] glad sevenadurel dizanvezel mab-den, gant ar meneg <q>&nbsp;Da vout miret an abretañ ar gwellañ&nbsp;</q> (''Need of Urgent Safeguarding'')<ref>{{en}} {{fr}} {{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/news/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-inscribed-on-the-list-of-intangible-cultural-heritage-in-need-of-urgent-safeguarding-13412/ |title=UNESCO, 01/07/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Soubennoù all [[File:Grechka-sup 038.jpg|thumb|Soubenn ed-du]] * ''Horoc'hovyi soup'' (гороховий суп) : soubenn piz-sec'h ha legumaj, a servijer gant felpennoù brara kras. * ''Hretchanyi soup'' (гречаний суп)} : soubenn ed-du ha legumaj, gant un tamm kig a-wezhioù. * ''Kapousnyak'' (капусняк) : soubenn kaol, kig-moc'h, fav ha ''salo'' (сало, a zo kig-gwenn), a servijer gant ''smetana''. * ''Rozsolnyk'' (розсольник) : soubenn edoù pe riz, gant kig ha legumaj, hep ankouaat kokombrez er gwinêgr (alese an anv). * ''Solyanka'' (солянка) : soubenn dev, temzet ha trenk a orin tatar, fardet gant kig, pesked pe foue, a-gevret gant legumaj hiliadennet er gwinêgr. * ''Youchka'' (юшка) : soubenn skañv peurliesañ, fardet diwar pesked dour dous pe gant foue. * ''Zatirka'' (затірка) : soubenn legumaj pe gig gant tammoù toaz stummet dre frotañ an eil dorn ouzh egile. == Saladennoù ha digoroù-pred == [[File:Holodets.jpg|thumb|''C'holodets'']] * ''Brynza'' (бринза) : keuz eus ar C'harpatoù, fardet gant laezh [[buoc'h]] pe dañvadez. * ''Kav'yar'' (кав'яр) pe ''ikra'' (ікра) : kaviar, servijet war felpennoù bara amanennet. * ''Kholodets'' (холодець) : kig pe besked prientet e giz aspigoù, da lavaret eo e-barzh kaot moulet. * ''Kovbasa'' (ковбаса) : meur a zoare silzig kig-moc'h, kig-bevin pe gig-yar, mogedet pe vervet. * ''Krov'yanka'' (кров'янка) : gwadigelloù <ref>{{en}} {{Cite web|url=https://steemit.com/food/@shady/krov-yanka-bloody-sausage-one-of-the-most-famous-dishes-of-ukrainian-cuisine |title=Кров'янка. Bloody sausage. One of the most famous dishes of Ukrainian cuisine @ Steemit, 20/01/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Saladenn Olivier'' (салат Олів'є) : saladenn avaloù-douar, anuz er gwinêgr, tammoù vioù poazh kalet, kig-yar pe vorzhed-hoc'h, ognon, piz, an holl mesket gant maionez. * ''Salo'' (сало) : kig-gwenn, a vez servijet a-droc'hadoù gant tammoù bara, ognon, riforz pe lipig [[sezv]] tomm ; ''chkvarky'' (шкварки) eo an anv pa vezont bervet pe fritet. * ''Vinehret'' (вінегрет) : saladenn beterabez, [[kaol-go]], avaloù-douar, ognon ha karotez, gant ul lipig eoul ha gwinêgr (alese an anv). == Bara ha greun == [[File:Martiniouk Paska.JPG|thumb|''Paska'' hengounel Ukraina]] [[File:Pampuchy Donetsk.JPG|thumb|''Pampouchka'' gant anuz]] Pouezus eo ar bara hag ar gwinizh er c'heginerezh ukrainek, pa lakaer ar vro da unan eus grignoladoù gwinizh Europa<ref>Merrill, 2003, p. 576.</ref>. [[Honoré de Balzac]] a skrivas en devout kavet 77 doare bara p'edo o weladenniñ Ukraina e [[1848]]<ref name="OB" />. Kinklet e vez ar choanennoù hag ar baraennoù da-geñver gouelioù. * ''Babka'' (бабка ) : bara [[Pask]] e doaz sukret gant rezin sec'h ha frouezh sec'h all, stummet evel ur granenn uhel. * ''Boublyk'' (бублик) : gwalennoù bara fardet gant un toaz a zo bet bervet kent bout poazhet er forn. * ''Kalatch'' (калач) : gwalennoù bara a servijer da-geñver obidoù pe da Nedeleg. Plezhet e vez an toaz dre deir breunenn evit aroueziañ an [[Trinded kristen|Drinded kristen]] a-raok e stummañ evel ur c'helc'h evit aroueziañ ar vuhez hag an tiegezh. * ''Korovai'' (коровай) : bara ront, plezhet, damheñvel ouzh ''kalatch'', a servijer da-geñver an euredoù, kinklet gant evned ha bleunioù "rouanez [[Madagaskar]]" (''Catharanthus roseus'') peurliesañ. * ''Palyanytsya'' (паляниця) : an dorzh voutin, brudet peogwir ez eo diaes distagañ hec'h anv pa n'eur ket genidik eus Ukraina. * ''Pampouchka'' (пампушка) : baraennoù blot ha skañv, pe bignez fritet pallennet gant amanenn ha kignen. * ''Paska'' (паска) : bara hengounel gouelioù Pask, fardet gant bleud gwinizh, laezh, amanenn, vioù ha sukr. == Meuzioù kreiz == [[File:Гречаники з грибами4.jpg|thumb|''Hretchanyky'']] [[File:Cossack roasted meat in Zaporizhia.JPG|thumb|''Petcheniya'']] [[File:Singer Café - Pierogi IMG 3425.JPG|thumb|''Varenyky'']] * ''Banouch'' (банош) : bleud maiz gant ''smetana''. * ''Borchtch'' (борщ) gant kig-bevin zo ur soubenn fetis ha fonnus graet gant beterabez, kaol, karotez, kig-bevin, ognon ha legumaj all<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://tatyanaseverydayfood.com/favorite-ukrainian-dinner-recipes/ |title=Favorite Ukrainian Dinner Recipes @ Tatyana's everyday food, 28/02/2022|accesdate=}}</ref> * ''Derouny'' (деруни) : krampouezh avaloù-douar, servijet gant dienn trenk. * [[Gwaz (evn)|Gwaz]] pe [[houad]] farset gant avaloù. * ''Halouchky'' (галушки) : ur meuz hengounel fardet gant bouloù toaz goet poazhet er vurezh, a lakaer e soubennoù pe a servijer farset gant gig-yar ha ''smetana'' evel e Poltava<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://klopotenko.com/spravzhni-poltavski-galushky-vid-inny-popershnyuk/ |title=Справжні полтавські галушки від Інни Поперешнюк / "Gwir halouchky Poltava digant Inna Poperechnyouk" @ Klopotenko|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Holoubtsi'' (голубці) : delioù kaol rollet tro-dro da riz pe vell, mesket gant kig pe get, poazhet en eoul gant ognon karamelaet pe rostet gant [[soav]] ; servijet e vezont gant dienn trenk pe lipig tomatez, pe c'hoazh gant ur felpenn kig-sall warno. * ''Houliach'' (гуляш) : ar c'heusteurennoù a anver "[[goulach]]" dre vras. * ''Kacha'' (каша) : yod ed-du, gwinizh, heiz, kerc'h, maiz, mell, riz pe segal. Alies e vez servijet ''kacha'' ed-du gant tonennoù moc'h fritet hag ognon. * ''Kartoplianyky'' (картопляники) : krampouezh avaloù-douar ha vioù, a c'heller farsañ diouzh c'hoant. * ''Kartoplya'' (картопля) : avaloù-douar, yaouank pe beilet, a vez bervet, flastret, fritet pe rostet, ha servijet gant amanenn, anuz, ''smetana'', vioù kriz, hag all. * ''Kotleta po-kyyivsʹky'' (котлета по-київськи) : spilhenn gig-yar doare Kyiv, da lavaret eo flastret ha rollet tro-dro da amanenn yen gant geotennoù kent bout gwisket gant melen-vi ha paladur ha poazhet er forn pe fritet. * ''Kotlety'' (котлети) pe ''sitchenyky'' (січеники) : bouloù pe rolloù kig drailhet pe besked, mesket gant ognon, vioù kriz, bara, ha laezh ha kignen a-wezhioù, fritet en eoul ha rollet er paladur a-wezhioù. * ''Kroutchenyky'' (крученики) pe ''zavyvantsi'' (завиванці) : rolloù kig-moc'h pe kig-bevin gant farsoù liesdoare (foue<ref>{{en}} Volhina, Julia. {{Cite web|url=https://www.enjoyyourcooking.com/main-dish-recipes/stuffed-pork-rolls-mushrooms-kruchenyky.html |title=Stuffed Pork Rolls with Mushrooms (Kruchenyky)] @ EnjoyYourCooking, 20/11/2010|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>, kaol-go, karotez, keuz, ognon, prun, vioù, hag all). * ''Mlyntsi'' (млинці) : krampouezh moan par da re Vreizh-Izel; ''nalysnyky'' (налисники) a reer anezho pa vezont farset gant frouezh, kaol, keuz pe gig ha servijet gant dienn trenk. * ''Petcheniya'' (печенія) : kig (bevin, [[leue]], moc'h, [[oan]]) rostet ha farset. * ''Pyrih'' (пиріг) : tartezezennoù bras aozet e meur a zoare. * ''Pyrijok'' (Пиріжок) : pastezioù farset e meur a zoare ([[avu]], kaol fritet, kaol-go, kerez, keuz, kig drailhet, ognon, riz, vioù, hag all). * ''Ryba'' (риба) : pesked fritet e bleud ha vioù ; poazhet er forn gant foue, keuz ha suraval ; en doare ''baba-charpanyna'' (баба-шарпанина , "gwrac'h kozh") : poazhet en dour gant karotez, ognon, lore (''Laurus nobilis''), [[perisilh]] ha temzoù, gwisket gant un toaz fetis ognon fritet ennañ, fritet ha poazhet er forn ; hiliennet er gwinêgr, sec'het pe vogedet. * ''Smajenyna'' (смаженина) : kig fritet. * ''Varenyky'' (вареники) : bouloù toaz farset e meur a zoare (avu hag ognon fritet, flastrenn avaloù-douar hag ognon fritet, kaol hag ognon fritet, kerez, keuz, kig drailhet bervet hag ognon fritet, [[sivi]]... servijet gant amanenn, ''smetana'' pe sukr<ref name="UC" />{{,}}<ref name="UT" />. <gallery mode="packed" heights="160px"> Голубці з сметаною.jpg|''Holoubtsi'' gant ''smetana'' Potato pancakes.jpg|''Derouny'' en ur plad hengounel Chicken Kiev - Ukrainian East Village restaurant.jpg|''Kotleta po-kyyivsʹky'', kig-yar doare Kyiv </gallery> == Dibennoù-pred == [[File:Smietanik.jpg|thumb|''Smetanik'']] * ''"Kyyivsʹkyy" tort '' (торт «Київський») : "gwastell «&nbsp;Kyiv&nbsp;»", a zo daou wiskad meuring gant [[kelvez|kraoñ-kelvez]], fourret gant dienn amanenn. * ''Jele'' (желе) : kaotigell frouezh. * ''Koutya'' (кутя) : gwastell hengounel an Nedeleg, fardet gant bleud gwinizh, kraoñ, mel, hadoù roz-aer ha lipouzerezhioù.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20191114234235/https://sovabooks.com.au/free-recipe-kutia-star-of-the-ukrainian-christmas-supper/ |title= Recipe: Kutia, Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper @ SovaBooks|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Medivnyk'' (медівник) : gwastell aozet gant mel. * ''Molozyvo'' (молозиво) : kentlaezh ha vioù mesket ha poazhet er forn. * ''Pampouchka'' (пампушка) : [[bignez]] toaz sukret, a farser gant kaotigell [[roz]] hervez an hengoun, pe gant hadoù roz-aer pe aozennoù sukret all. * ''Pinnyk'' (пінник) : spoumenn hugennoù. * ''Ptachyne moloko'' (пташине молоко) : "laezh evn", laezh c'hwezhet pallennet gant [[chokolad]]. * ''Smetannik'' (сметаник) : gwastell vouk gant ''smetana''. * ''Syrnyky'' (сирники) : bignez keuz fritet, gant rezin sec'h a-wezhioù, servijet gant dienn trenk, kaotigell, mel pe [[yod avaloù]]. * ''Tort'' (торт) : meur a zoare gwestell aozet a-wiskadoù, eus ar re voukañ d'ar re c'hwezhetañ, fardet gant kraoñ malet pe alamandez malet e-lec'h bleud. * ''Varennya'' (варення) : kaotigell frouezh en o fezh fardet dre boazhañ hugennoù pe frouezhennoù all en ur siros sukr. * ''Vatrouchka (ватрушка) : ur wastell fourret gant keuz sukret. * ''Verhouny'' (вергуни) : toaz brusk bet fritet en eoul, ha sukr skuilhet war-c'horre. * ''Yabtchanka'' (ябчанка) : spoumenn avaloù, servijet sklas. * ''Zefir'' (зефір) : un dibenn-pred bouk graet diwar flastrenn frouezh pe hugennoù, sukr ha gwenn vi ; kar d'ar meuring ha d'ar [[marshmallow]]. <gallery mode="packed" heights="160px"> Holy Eve cooking. Kutia.jpg|''Koutya'' Syrniki6.jpg|''Syrnyky'' gant rezin Ябчанка1.jpg|''Yabtchanka'' </gallery> == Diedoù == ;Alkoolek [[File:Met Flasche und Glas.jpg|thumb|''Medouc'ha'']] * ''Horilka'' (горілка) : vodka ("dour bihan") greantel pe graet er gêr (самогон, ''samohon''), diwar greun edoù goet en doare hengounel, ha mesket gant avaloù-douar abaoe o donedigezh er vro. En he unan ec'h ever ''horilka'' peurliesañ, met gant glec'hadennoù frouezh, geotennoù, pimant pe temzoù e vez evet ivez ; bez' ez eus un ''horilka'' a zo blazet gant mel ha pimant ruz. * ''Pyvo'' (пиво) : [[bier]]. * ''Vyno'' (вино) : e Krimea dreist-holl e vez kenderc'het gwinoù, a zo dous an darn vuiañ anezho. * ''Medouc'ha'' (медуха) : [[Mez (mel)|mez]], un died bervet graet gant dour, goell ha mel ; hervez ar bleunioù a zo bet darempreded gant ar [[gwenan]], perzhioù ar goell, doare ha pad e goshadur ez eo e vlaz. Kreñv pe greñvoc'h e vez, hervez an doare ma 'z eo bet fardet. * ''Nalyvka'' (наливка) : gwin flamboez, irin (''Prunus spinosa''), kerez, lus (''Vaccinium sp.''), mouar, prun, spezad (''Ribes uva-crispa'') pe hugennoù all, fardet er gêr. Lakaet e vez an hugennoù en ur pikol boutailh e [[gwer]], gant sukr evit o lakaat da vont e go. Goude-se e vez tennet ar frouezh da fardañ tartezennoù (пиріжкиp,''pyrijky'') ha lakaet an died e boutaihoù ; war-dro 15% eo feur an alkool en ''nalykva''. ;Hep alkool [[File:Ryazhenka16c.JPG|thumb|''Ryajanka'']] * ''Ayran'' (айран) : yaourt gant dour ha holen. * ''Kefir'' (кефір) : laezh goet dre c'hoell hag ar [[bakteri]] ''lactobacillus'', blazet evel ar yaourt ; un nebeud alkool a c'hall bout e ''kefir'' graet er gêr<ref name="UC" />. * ''Kompot'' (компот) : un died sukret graet diwar frouezh fresk pe sec'h, pe diwar hugennoù, a zo bet bervet en dour. * ''Kvas'' (квас) : un died pikant, sukret ha trenk, a vreser diwar bara segal sec'h, goell ha sukr. * ''Kysil'' (кисіль) : ''kompot'' fetisaet gant ampez avaloù-douar. * ''Mineralʹna voda'' (мінеральна вода) : [[dour mel]], kalz [[gaz]] ennañ peurliesañ. * ''Ouzvar'' (узвар) : ''kompot'' fardet gant frouezh sec'h (avaloù, per, prun) a servijer da Nedeleg. * ''Pryajene moloko'' (пряжене молоко) : laezh poazhet er forn glouar e-pad eizh eurvezh d'ar berrañ, blaz ar c'haramel gantañ. * ''Ryajanka'' (ряжанка) : laezh goet poazhet er forn. * ''Syta'' (сита) : dour gant mel. == Keginerezh rannvroel == === Kornôg === ;Halytchyna [[File:Knish with potato.jpg|thumb|''Knych'' gant avaloù-douar]] Perzhioù dibar zo da geginerezh Halytchyna, a gaver en tiriad a zo etre ar C'harpatoù hag Oblast Ternopil (Тернопіль)<ref name="ZBR">{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/3825 |title:Галицька кухня»? Так, чув. / "Keginerezh Halytchyna ? Ya, klevet 'm eus" @ Zbruč, 18/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Diazezet eo war ar pobladoù a vev eno : Boykoed (Бойки), Houtsouled (Гуцули) ha Lemkoed (Лемки)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/2780 |title=Причинки до історії та філософії галицької кухні / "An abegoù da Istor ha prederouriezh keginezrezh Halytchyna" @ Zbruč, 01/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Disheñvel eo keginerezh ar c'hêrioù diouzh hini ar maezioù, an daou o vout koulskoude skourroù eus keginerezh [[Kreizeuropa]]. Anat eo levezon keginerezh [[Aostria]], [[Hungaria]] hag [[Italia]] war hini Halytchyna, un heuliad da veli [[Impalaeriezh Aostria]] ; gant hini Polonia ez eo bet levezonet ivez<ref name="ZBR" />. ;Lviv [[File:2019 Кав'ярня-музей Теплий п'єц 6.jpg|thumb|Ur c'hafedi e Lviv]] Un hengoun dibar ivez a voe diorroet e kêr Lviv, hag a levezonas koulz keginerezh Polonia ha hini Ukraina a-bezh. ''Pyrohy'' (пироги) zo unan eus meuzioù pennañ Lviv (un dourtenn avaloù-douar, keuz hag ognon), e-kichen ''klouski'' (клускі, yod gwinizh gant vioù ha legumaj glas), ''yabtchanka'' (gant tachoù jenofl, bouilhoñs kig-leue gant fav ha toazennoù), bouilhoñs kig-yar gant yod gwinizh, meur a soubenn frouezh ha hugennoù, gwestell kraoñ. Poblek e vez kafe dre laezh da lein, gant bara amanennet ha keuz gant ''smetana''. ''Kacha'' ed-du ha yod maiz (''mamaliga'') zo pouezus e reol-voued hengounel annezidi Lviv. Meuzioù aozet gant kig zo ivez : ''chnitsel'' (шніцель, ur felpenn voan kig palet) ha ''zrazy'' (зрази, ur felpenn kig-bevin rollet fourret gant avaloù-douar, foue, legumaj ha vioù). Hengounel e Lviv eo an dibenn-pred anvet ''lehoumina'' (легуміна, a zo [[gwispid]] graet gant vioù ha sukr), a zebrer a-gevret gant ''kompot'' da evañ. Kalz legumaj a vez debret en hañv. ''Koutya'' giz Lviv a aozer gant greun gwinizh bervet, rezin sec'h, hadoù roz-aer, mel ha chug suraval. A-hed Istor kêr ez eus bet fardet bier ha gwin enni<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/110018 |title=Як ся їло, як ся пило в Галичині / "Penaos e tebre hag e ve an dud e Halytchyna" @ Zbruč, 19/01/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Gwallgaset e voe keginerezh hengounel Lviv da vare URSS, pa voe lakaet he fretioù hag he c'hafedioù (кав'ярня, ''kav'yarnya'') da "vourc'hizel" gant ar renad soviedel. Serret e voe an tier hengounel ha staliet tinelloù en o lec'h, a droas war-du ar gouerien hag al labourerien ; alkool, chug-frouezh a veze servijet dezho, ha meuzioù dister mar paeent keroc'h. Gwin a veze evet e doare hengounel Lviv, met vodka soviedel a voe lakaet en e lec'h ivez, a-gevret gant gwinoù sukret ha lambigoù. Er bloavezhioù 1970 hepken e voe kavet gwinoù a-zoare ha likoroù dereat ; d'ar mare-se ivez e voe addigoret kafedioù ha grilherezhioù (гриль-бар, ''grïl-bar''), met disteroc'h eget ar meuzioù fardet er gêr e oa ar re a veze servijet enno<ref>{{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/115330|access-date=2026-03-09 |title=Кнайпи Львова у радянські часи / "Kafedioù Lviv d'ar mare soviedel" @ Zbruč, 09/05/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Karpatoù [[File:Knysh.jpg|thumb|''Knych'']] [[File:Bryndza.jpg|thumb|''Brynza'']] Hengounel e bro ar Voykoed eo ''knych'' (книш, bouloù toaz fourret), ''matchanka'' (мачанка, ur geusteurenn kig-moc'h), ''ochtchypky'' (ощипки, bara dic'hoell), soubenn foue, piz-bihan palet, ha ''tchorni pyroyh'' (чорні пироги, "tartezennoù du", eleze reoù mouar)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/107686 |title=Майстерка бойківської кухні / "Mestr war ar c'heginerezh boyko" @ Zbruč, 21/09/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Avaloù-douar, fav, foue, maiz ha ''brynza'' eo aozennoù pennañ keginerezh an Houtsouled. A-douez ar meuzioù hengounel emañ ''banoch'' (yod bleud maiz), ''boudz'' (будз, keuz laezh dañvadez), ''houtchlyanka'' (гуслянка, laezh trenk), krampouezh, ''choupeniya'' (шупенія, fardet gant fav gouez, ''Phaseolus'') ha ''vourda'' (вурда, keuz laezh-bihan dañvadez)<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/59406 |title=Гуцульська кухня стала доступною усім охочим / "Deuet eo ar c'heginerezh houtsoul da vout en ardremez an holl" @ Zbruč, 30/11/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/53542 |title=«Лудинє» у Косові / "Loudynye e Kosovo"" @ Zbruč, 07/07/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En Treuzkarpatoù e teu ''borhatch'' (бограч) eus ar ''bogrács'' hungarek : ur geusteurenn kig en ur gaoter a lakaer en oaled, gant [[paprika]] ha geotennoù. Ur meuz hengounel all eo ''zavyvantsi'' (завиванці), a zo rolloù kig-bevin gant kig-gwenn, vioù, avaloù-douar ha kokombrez er gwinêgr<ref name="FI">{{uk}} {{Cite web|url=https://firtka.if.ua/blog/view/tradicijna-kuhna-ukraini-cim-prigosaut-u-riznih-regionah101198 |title=Традиційна кухня України: чим пригощають у різних регіонах / "Keginerezh Ukraina : petra a vez servijet er rannvroioù" @ Firtka, 06/03/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù hengounel all eo ''chovdar'' (шовдар, morzhed-hoc'h mogedet) ha ''lekvar'' (леквар, kaotigell prun)<ref name="PRAV">{{uk}} {{Cite web|url=https://pravdatutnews.com/society/2025/05/31/60515-gastronomiya-ukrayiny-shcho-yidyat-u-riznyh-regionah-krayiny |title=Гастрономія України: що їдять у різних регіонах країни / "Hevlezouriezh Ukraina : petra a zebrer e rannvroioù ar vro" @ правда / Pravda, 31/05/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuz hengoune Boukovina (Буковина, e kreiz Karpatoù ar Reter) eo soubenn foue gant ''smetana'', e-kichen ''tchynac'hy'' (чинахи), a zo kostezennoù oan mougadellet pe boazhet er forn, gant avaloù-douar, fav hag ognon — tomatez a c'heller lakaat ouzhpenn, hervez ar c'hiz nevez. Ur meuz all eo ''platchinda'' (плачинда, ur wastell fourret gant avaloù pe geuz). ''Brynza'' ha ''mamaliga'' a vez fardet ivez<ref name="FI" />. ;Podillya ha Volyn [[File:Ковбаси ТМ Маршалок.jpg|thumb|Silzig ukrainek]] Brudet eo rannvro Podillya dre he meuzioù a orin polonat evel ''bihos'' (бігос, ur geusteurenn meur a gig enni gant kaol-go, kaol fresk ha temzoù) ha ''c'hylaki'' (хляки, stlipoù bevin gant karotez ha temzoù) ; poblek ivez eo ar rekipeoù-se e Halytchyna, ar vro amezek. En Oblast C'hmelnytska (Хмельницька область) e farder meur a zoare silzig, en o zouez ''vederey'' (ведерей) a zo bouzelloù moc'h fourret gant avaloù-douar<ref name="FI" />. E rannvro Volyn e keginer ''mazouryky'' (мазурики), a zo silzig kig-yar-Indez fourret gant amanenn ha keuz ; ar meuz ''zrazy'' eus Lviv hag an dibenn-pred ''verhouny'' a gaver mat e Volyn ivez<ref name="FI" /> === Norzh === ;Polissya E rannvro Polissya, a zo goloet a [[koadeg|goadegi]] hag a [[geun|c'heunioù}}, ez eus chomet doareoù hen da geginañ, diazezet ma 'z int war ar pesketa hag ar c'hutuiladur (foue, geotennoù ha hugennoù)<ref name="SMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/smaki-ukrayinskogo-polissia/ |title=Смаки українського Полісся / "Bmazioù eus Polissya en Ukraina" @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 05/01/2026|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Мацик.JPG|thumb|''Matsyk'']] Bleud segal dreist-holl a veze implijet er rannvro, da fardañ bara, krampouezh ha gwastilli ; lod anezho a servijer el lidoù relijiel. Hengounel eo ''varenyky'' fardet gant ed-du ha laezh trenk. Ker kozh-kozh all eo ''kvacha'' aozet gant toaz trenk. ''Borchtch'' a servijer er gouelioù, koulz ha ''kysil'', krampouezh gant ''smetana'', keuz gant laezh ha ''kvasovka'' (квасовка), a zo yod mell gant frouezh sec'h<ref name=SMA />. Kalzik meuzioù eus Podillya o deus un anv lec'hel evel ''bouc'hty'' (gwestell aozet gant bleud gwenn, rezin sec'h ha hugennoù), ''hartanatchka'' (yod mell gant kig hag avaloù-douar), ''kalamouc'ha'' (kerez bervet gant bleud ha dienn trenk), ''kroupnyk'' (soubenn mell, foue ha laezh-bihan),''tomatchi'' (flastrenn avaloù-douar)<ref name="SMA" />. Meuzioù lec'hel all eo ''kalatoucha'' (soubenn foue a servijer gant krampouezhennoù), ''holoubtsi'' gant avalaoù-douar ha foue, ''kartoplyana babka'' (avaloù-douar gant foue)<ref name="PRAV" />. ''Matsyk'' (мацик) zo ur meuz na gaver nemet e Volyn ha Rivne(Рівне), aozet gant kig nevez-lazhet sec'het ha lakaet da zareviñ en ur sac'h lien, e [[stomog]] pe [[c'hwezigell]] ur pemoc'h ; meur a anv all zo dezhañ : ''bohouk'', ''karouc'h'', ''kirouc'h'', ''kniouchok'', ''matsiok''<ref name="SMA" />. Kêriadenn Smidyn (Смідин) e [[Raion]] Kovel (Ковельський район) zo brudet evit he c'haol poazhet er forn, a zo bet degemeret e listenn UNESCO glad sevenadurel dizanvezel Ukraina<ref name="SMA" />. [[File:Квашені огірки.jpg|thumb|Kokombrez goet eus rannvro Tchernihiv]] Ur meuz hengounel e tiriad C'holmchtchyna eo ''volok'' (волок), a vez fardet gant delioù yaouank beterabez, linad pe troad-gwazi<ref name="SMA" />. Lus a gaver stank e Polissya ; gant bara, laezh ha ''smetana''e veont debret hervez an hengoun ; e meur a veuz e vezont lakaet goude bout bet sec'het<ref name="SMA" />. Kostez Tchernihiv e Polissya ez eo hengounel ivez mougadellañ pe fritañ kokombrez gant karotez, kig hag ognon : ''hourky'' (гурки) eo anv ar meuz-se<ref name="SMA" />. Meuzioù all eus Ukraina an Norzh eo ''petchenya'' (печеня, a zo avaloù-douar poazhet er pod gant kaol-go ha kig ; dienn trenk, fav, foue, keuz pe paprika a lakaer ouzhpenn a-wezhioù), ha tourtennoù gwenngoud<ref name="FI" />. Ker brudet eo ''derouny'' (krampouezh avaloù-douar) ar rannvro ma vez dalc'het ur festival etrebroadel gouestlet d'ar meuz, bep bloaz e Korosten (Коростень)<ref>{{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://www.ukrainiantour.com/en/tours/tour/festival-derunov-v-korostene/ |title=Festival Derunov in Korosten @ Ukrainian Tour|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Kyiv Hollvrudet eo "kig-yar Kyiv"<ref name="FI" />. E ''borchtch'' hengounel Kyiv ez eus kig-bevin ha prun<ref name="ES">{{uk}} {{Cite web|url=https://espreso.tv/lokalna-kukhnya-stravi-yaki-varto-skushtuvati-v-riznikh-mistakh-ukraini#goog_rewarded |title=Локальна кухня: страви, які варто скуштувати в різних містах України / "Keginerezh lec'hel : meuzioù da dañva e meur a gêr en Ukraina" @ Еспресо / Espreso, 11/12/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Kreiz === [[File:Zawywantci 036.jpg|thumb|''Kroutchenyky'' servijet gant avaloù-douar ha lipig foue]] Meuz brudetañ Oblast Tcherkasy (Черкаська область) eo ''borchtch'' ha ''pampouchka'' gant kignen. Poblek ivez eo ''varenyky'' ha ''kroutchenyky'' fourret gant kig drailhet, [[fourmaj-kig]], prun ha kraoñ. En Oblast Poltava e vez servijet ''halouchky'' gant meur a zoare fars. Krampouezh fritet sukret pe holenet anvet ''poundyky'' (пундики) a gaver stank ivez er rannvro. War ribl an Dnipro e vez fardet ''youc'ha rybna'' (юха рибна, "soubenn ar pesked") sasunet gant kignen<ref name="FI" />. === Su=== [[File:Форшмак по-одесски.jpg|thumb|''Forchmak'' giz Odesa]] Kalz boued-mor zo e keginerezh Ukraina ar Su. Ur c'heginerezh dibar zo en Odesa, ar [[porzh (bagoù)|porzh]] bras war ar Mor Du. Rizhek eus ar c'horn-bro eo ar pesked anvet ''bytchok'' (бичок), a zo skanteged (''Gobius''), a zebrer sec'het pe fritet gant toaz ; pesked bihan all anvet ''tyoulka'' (тюлька, ''Clupeonella'') a friter gant toaz ivez<ref name="FI" />. Ur meuz brudet all eo pesked farset (Фарширована риба, ''farchyrovana ryba''). Er rannvro amezek da Odesa, Oblast Mykolaiv (Миколаївська область), e farder ''youc'ha rybna'' gant chug-tomatez, kignen ha ''smetana''. E C'herson e tebrer berjinez fritet gant paprika ha gwinêgr avaloù, ha yod berjinez a anver "kaviar". En Odesa hag e Dnipro e plij kalz ''forchmak'' (Форшмак) keginerezh ar [[Yuzevien]], a zo spilhennoù harinked, vioù, avaloù trenk, bara soubet el laezh, ognon, eoul, ha gwinêgr pe chug suraval<ref name="FI" />. En Oblast Zaporijjya (Запорізька область) e servijer ''kapousnyak'' gant krampouezh moan, amanenn ha keuz<ref name="FI" />. Pobladoù hen Krimea (Gresianed ha Tatared) o deus o c'heginerezh dezho ivez<ref name="FI" />. === Reter === [[File:Окрошка Okroshka 05.jpg|thumb|''Okrochka'' gant ''ayran'']] En Ukraina Sloboda, er biz war an harzoù gant Rusia, e vez keginet ''borchtch'' gant bouloù kig drailhet ha fav. Bouloù kig ivez eo ''hretchanyky'' (гречаники), gant ed-du<ref name="FI" />. En Donbas ez eo hengounel poazhañ ''roul'ka'' (рулька, jaritell moc'h) er forn, koulz hag aozañ ''okrochka'' (окрошка), ur soubenn yen diwar ''kvas'', laezh-bihan pe dour melar, sasunet gant dienn trenk. Meuz hengounel pennañ Louhansk eo rolloù kig-moc'h ha kig-bevin drailhet gant [[alumenn]] ha karotez<ref name="FI" />. == Levrlennadur == * {{uk}} Artiukh, Lidiia. Українська народна кулінарія (Історико-етнографічне дослідження) / "Keginerezh poblek ukrainek (Enklask istorel ha tudouriel)". Kyiv : наукова думка / Meno skiantel, 1977. ** {{en}} ''Ukrainian Cuisine and Folk Traditions''. Kyiv : Baltija-Druk, 2001 {{ISBN|978-966-8137-42-6}}. * {{en}} Braichenko, Olena (renerez). ''Ukraine – Food and History''. Kyiv : Ïzhak, 2021 {{ISBN|978-966-97882-4-5}}. * {{en}} Kulenkova, Marharyta. ''Taste of Ukraine: Authentic Recipes from the Heart''. Marharyta Kulenkova, 2024 {{ISBN|979-8-3406-1584-8}}. * {{en}} Levytska, Galyna. ''Taste of Ukraine: Authentic Ukrainian Recipes from Old Traditions and Family Kitchens''. Galyna Levytska, 2026 {{ISBN|979-8-2585-4745-3}}. * {{en}} Ogrodnik Corona, Annette. ''The New Ukrainian Cookbook''. New York : Hippocrene Books, 2020 {{ISBN|978-0-7818-1411-9}}. * {{en}} Popova, Nataliya. ''Ukrainian Cookbook''. Mataliya Popova, 2022 {{ISBN|979-8-8074-0514-2}}. * {{en}} Shvydenko, Alina. ''The Soul of Ukraine Borscht and Beyond: A Journey Through Ukrainian Taste and Memory''. Alina Shvydenko, 2025 {{ISBN|979-8-2726-6658-1}}. * {{en}} Tatarinova, Valentyna. ''Taste of Ukraine: Traditional Ukrainian Recipes for Everyday Cooking''. Valentyna Tatarinova, 2026 {{ISBN|979-8-2533-8776-4}}. * {{en}} Thompson, Evelyn. ''The Ukrainian Home Cook''. Garden of Grapes, 2024 {{ISBN|979-8-3495-5247-2}}. * {{en}} Tracz, Orysia. ''First Star I See Tonight : Ukrainian Christmas Traditions''. Winnipeg : Mazepa Publications, 2015 {{ISBN|978-0-994920-81-2}}. * {{en]] Ukrainian Women's Association of Canada. ''Ukrainian Daughters' Cookbook''. Winnipeg : Centax of Canada, 1984 {{ISBN|978-0-919845-13-8}} * {{en}} Yakovenko, Svitlana. ''Taste of Ukraine: Rustic Cuisine from the Heart of Ukraine''. Sydney : Sova Books, 2013 {{ISBN|978-0-9875-9431-0}} * {{en]] Yakovenko, Svitlana. ''Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria''. Sydney : Sova Books, 2016 {{ISBN|978-0-9945334-2-5}} * [https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle// Ukrainian Traditional Food: Tasty, Fun, with a Twinkle!].&nbsp;— Best Kyiv Guide: March 30, 2020&nbsp;p. * {{en}} Merrill, Lorraine. ''Encyclopedia of Food and Culture'', levrenn 1. New York : Scribner, 2003 {{ISBN|978-0-684-80565-8}}. == Limammoù diavaez == {{Commonscat|Cuisine of Ukraine}} * {{en}} {{Cite web|url=https://etnocook.com/best-kossacks-traditional-dishes/ |title=Best Cossack’s Traditional dishes @ Ethnocook|accessdate=27 Ebr 2026}} * {{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://eng.yizhakultura.com/ |title=Ïzhakultura|accessdate=27 Ebr 2026}} * {{en}} {{Cite web|url=https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle/ |title=Ukrainian Traditional Food|accessdate=27 Ebr 2026}} {{clr}} == Notennoù == {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Ukraina]] [[Rummad:Keginerezh dre vro]] 4x01jic3inn1saszu5nlda506q8q6gx 2189372 2189371 2026-04-28T16:37:37Z Kestenn 14086 2189372 wikitext text/x-wiki [[File:Food from Puzata Hata restaurant in Lviv.jpg|thumb|Ur skouer eus keginerezh Ukraina en ur preti e Lviv]] '''Keginerezh Ukraina''' a reer eus hollad an doareoù hengounel da [[keginerezh|geginañ]] a vez gant an dud en [[Ukraina]], unan eus ar [[Stad]]où brasañ ha pobletañ en [[Europa (kevandir)|Europa]]. Levezonet-don eo ar c'heginerezh-se gant an [[douar]] pinvidik ha [[du (liv)|du]] ([[ukraineg]] : Чорнозем, ''tchornozem'', "douar du") ma teu e aozennoù, a vez niverus peurliesañ evit fardañ ur meuz<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html |title=Ukrain|publisher=Foodin every Country|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>.<br> Alies ivez e vez meur a zoare – an eil goude egile – da boazañ ur meuz ukrainek : bez' e c'hall un aozenn bout fritet pe bervet a-raok bout poazhet er vurezh pe er forn. Perzh heverkañ keginerezh hengounel Ukraina eo kement-se<ref>{{cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukrainian National Food and Cuisine|publisher=UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'' (борщ) [[ruz (liv)|ruz]] eo meuz broadel Ukraina : ur [[soubenn]] [[beterabez]] eo en diazez, met liesdoare eo hervez ar c'horn-bro. Daou veuz all a vez lakaet da vroadel ivez : ''varenyky'' (вареники ; unander: вареник ''varenhyk'', "toaz bervet"), un doare ''ravioli'' kar d'ar ''pierogi'' a farder e [[Polonia]] ; hag an ''holubtsi'' (голубці), a zo rolladoù [[kaol]]. En holl bretioù hengounel ukrainek e kaver digudenn an tri meuz-se<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20130814200425/http://activeukraine.com/five-best-ukraine-traditional-foods/ |title=5 Best Ukraine traditional Foods|publisher=Active Ukraine, 05/06/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù kar dezho a gaver e kegin [[Europa ar Reter]] dre vras. Pouezus eo an [[ed]] er c'heginerezh ukrainek, ar [[gwinizh]] peurgetket, setu perak e vez graet alies "grignolad gwinizh Europa" eus ar vro<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.greeneuropeanjournal.eu/ukraine-still-europes-breadbasket/ |title=Ukraine: Still Europe’s Breadbasket|publisher=Green European Journal, 09/01/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar pep brasañ eus ar meuzioù ukrainek zo deveret diouzh reoù hen ar gouerien, a [[gounezerezh|c'houneze]] forzh [[legumaj]] evel [[avaloù-douar]], beterabez, [[foue]], kaol ha [[segal]]. Doareoù slavek hengounel koulz ha reoù europek dre vras a vez implijet er c'heginerezh ukrainek, ar pezh a zisoc'h eus meur a zekvloaziad dindan beli ur Stad bennak all. Ouzhpenn da se, dre ma 'z eo brazik an diaspora ukrainat abaoe kantvedoù (da skouer, tremen ur milion a dud e [[Kanada]] o deus hendadoù ukrainat) e kaver meuzioù ukrainek en Europa ha war [[kevandir]]ioù all ([[Arc'hantina]], [[Brazil]] aha [[Stadoù-Unanet Amerika]] pergen). Da vare [[Republik Soviedel Ukraina]] ([[1917]]-[[1991]]) e voe skoueriekaet keginerezh ar vro, ha dre ma veze berr an dafar e voe kollet meur a veuz hengounel, pe fardet e vezent gant nebeutoc'h a aozennoù ha doareoù eeunoc'h d'o c'heginañ. Er mare [[URSS|soviedel]] ivez e voe degaset da hantervoued Ukrainiz meur a veuz a oa estren dezho.<br> Da heul dizalc'hiezh Ukraina e teuas gizioù nevez er c'heginerezh, evel ar meuzioù fardet en un doare [[greanterezh|greantel]] ha diorroadur ar pretioù boued buhan. Hiziv an deiz, keginerezh Ukraina en deus degemeret teknikoù nevez hag aozennoù nevez, en ur virout kalz elfennoù hengounel koulskoude. == Istor == === Krennamzer === [[File:Оборона Белгорода Кисель из колодца.jpg|thumb|O fardañ ''kisel'' e Bilohorodka – ''Kronik Radziwill'', p. 143.<ref>''Kronik Radziwill'' (Радзивілівський літопис) zo un dornskrid eus an {{XIIIvet kantved}} hag a gont Istor Rus Kyiv abaoe ar {{Vvet kantved]] ; gwelit [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81.pdf an dornskrid]</ref>]] E deroù ar [[Grennamzer]] en em stalias war diriad Ukraina a vremañ pobladoù slavek hag a c'houneze segal, gwinizh ha [[heiz]]. [[Bara]] e oa ar boued diazez e [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]], fardet gant segal peurliesañ. ''Jito'' (жито), ar ger [[ukrainek]] evit "segal", zo kar d'ar [[verb]] ''jyty'' (жити), "bevañ", ar pezh a ziskouez peger pouezus e oa ar gounezerezh-se evit annezidi kentañ Ukraina. An uhelidi hepken a zebre bara [[gwenn (liv)|gwenn]] fardet gant gwinizh. Koulz bara goell ha bara dic'hoell a veze fardet e Rus Kyiv ; houpez (''Humulus lupulus'') a veze ouzhpennet da doaz ar bara gwenn. Meuzioù aozet diwar edoù, evel ''kacha'' (каша), a raed gant mell (Пшоно, ''pchono''), a veze debret gant an holl wiskadoù er boblañs ; ur perzh o deveze el lidoù evel ar meuz anvet ''kolyvo'' (Коливо), a zo gwinizh brevet ha bervet, mesket gant [[kraoñ]], [[mel]], pel [[orañjez]], [[rezin]] sec'h ha [[kanell]], a vez servijet da geñver an obidoù [[Iliz ortodoks|reizhkredennour]]. [[Ed-du]], [[kerc'h]], [[kanab]] ha [[lin]], koulz ha beterabez, [[piz]], [[roz-aer]], sukrin (''Cucumis melo'') ha sukrin-dour (''Citrullus lanatus'') a veze gounezet ivez e Rus Kyiv. Eno e oa pouezus al legumaj ivez, kaol hag [[irvin]] dreist-holl ; un darn vras pe vrasoc'h eus an eostadoù a veze [[holen|sallet]] pe soubet e [[gwinêgr]] evit ma vefe miret pelloc'h. Legumaj all a veze gounezet e Rus Kyiv : anuz (''Anethum graveolens''), fer (''Lens culinaris''), [[karotez]] ha [[kignen]]. [[Ognon (Allium cepa)|Ognon]] a voe degaset d'ar vro en {{XIIvet kantved}}<ref name="OB">{{uk}} {{cite web|url=https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/ |title=Що таке «українська кухня»? Історія, страви, смаки / "Petra eo « keginerezh Ukraina » ? Istor, meuzioù, blazennoù"|publisher=The Last Baricade, Kyiv|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Plant]] gouez evel an triñchin (''Rumex acetosa''), an troad-gwazi (''Chenopodium sp.'') ha hugennoù evel ar [[flamboez]], ar gwenngoud (''Viburnum opulus''), an irin (''Prunus spinosa''), ar [[mouar]] hag ar rezin, koulz ha foue, a veze debret gant an holl dud. [[Vitis vinifera|Gwini]] a veze gounezet ivez da gaout rezin sec'h ha da dalvout da demz-boued, hogen an uhelidi hepken a c'helle kaout anezho. [[Eoul]] a veze graet diwar graoñ. [[Kig]] a veze kavet dre [[chaseal|hemolc'hiñ]] ha sevel loened. Hag uhel pe izel o dere er gevredigezh, holl Ukrainiz ar mare a yae da hemolc'hiñ. Tud Rus Kyiv a zebre meur a zoare [[bronneged]] hag [[evn]]ed, en o zouez [[bizon]]ed, [[Tetraonidae|brugyer]], [[dube]]ed, [[alarc'h|elerc'h]], [[gad|gedon]], [[gourejen]]ed, [[Garan (evn)|garaned]], [[gwaz (evn)|gwazi]], [[hoc'h-gouez]], [[karveged]], [[klujar|klujiri]], [[wapiti]]ed ha [[yourc'h]]ed. D'ur meuz eus ar re c'hwekañ e veze lakaet kig-alarc'h, hervez ''bylyny'' (Билини, "gwerzioù-meur") ar mare. Bervet pe rostet e veze ar c'hig en un tantad digor ; goude ur pennad avat e voe kavet mat ivez poazhañ kig dre fritañ en druzoni ha gleveziñ.<br> Meur a zoare [[pesk]]ed a oa pouezus ivez e reol-voued Rus Kyiv : bekeded (''Esox lucius''), [[brell]]ed, karped (''Cyprinus carpio''), sandred (''Sander lucioperca'') hag all. Evit o mirout pelloc'h e vezent mogedet, sallet pe lakaet da sec'hañ. ''Kav'yar'' (кав'яр) a veze graet gant vioù pesked, re sturjed (''Acipenser sturio'') dreist-holl. [[Boued-laezh]] ivez a veze debret e Rus Kyiv ar Grennamzer : [[amanenn]] ha [[keuz (boued)|keuz]]. Gant [[laezh]] e raed ivez e lod lidoù slavek kent donedigezh ar [[kristeniezh|gristeniezh]]. Kentlaezh (''colostrum'' e [[latin]]) a veze deuet-mat gant ar braz eus an dud betek ma voe lakaet berz warnañ gant an Iliz ortodoks.<br> Ur meuz deuet eus ar mare-se hag a zo karet gant Ukrainiz hiziv c'hoazh eo an died anvet ''kisel'' (Кисіль), a gaver meneg anezhañ e ''Codex Laurentianum'' (Лаврентіївський літопис) Rus Kyiv dindan ar bloaz [[997]]. Ker kozh all eo ''kvas'' (квас), un died dister ar c'hementad a [[alkool]] enni a zo bervet diwar edoù, ha diedoù fardet diwar [[mel]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/article/naprykintsi-dnya/pro-hotovyznu-i-varevo-u-kyyivskiy-rusi |title=Про «готовизну» і «варево» у Київській Русі / "A-zivout an aozennoù « prest da vout debret » ha « breset » e Rus Kyiv"|publisher=День / ''Den'' ("Deiz")|deiziad=08/06/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Dibenn-pred|Dibennoù-pred]] evel bara dous, [[bara-mel]] (Пряник, ''pryanik'') ha hugennoù dre vel a veze anavet ivez da vare Rus Kyiv<ref name="VD">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/solodke-zhittia-istoriia-konditerskoyi-spravi-v-ukrayini/ |title=Солодке життя: історія кондитерської справи в Україні / "Ur vuhez dous : Istor ar c'hoñfizerezh en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 02/03/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === XVI{{vet}} – XIX{{vet}} kantvedoù === Hervez an istorour ukrainat Oleksiy Sokyrko (Олексій Сокирко, *[[1974]]) e tiorroas ar c'heginerezh hengounel ukrainek a anavomp e-doug beli [[Polonia]] ha [[Lituania]] adalek ar Grennamzer diwezhañ ha deroù an amzer a vremañ, da lavaret eo adalek kreiz ar {{XVvet kantved}}. D'ar mare-se e oa c'hoazh an edoù hag ar bara boued diazez an darn vuiañ eus an dud, e-kichen legumaj evel ar piz hag ar fav boutin (''Phaseolus vulgaris''), e kornôg ar vro peurgetket<ref name="LI">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/interviu/mi-mali-i-aristokratichnu-kukhniu-oleksii-sokirko-avtor-knizhki-pro-gastronomiiu-getmanshchini/ |title="Ми мали й аристократичну кухню" / "Ni ivez hor boa ur c'heginerezh brientinel"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 31/05/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'', a zo arouez ar c'heginerezh ukrainek, a gaver ar c'hentañ meneg anezhañ en amzer beli Polonia ivez : p'edo o veajiñ dre Gyiv e [[1584]], ur marc'hadour eus [[Gdańsk]] anvet Martin Gruneweg a skrivas pegen alies e veze debret ar meuz-se gant an dud ; hervezañ e veze fardet en holl diegezhioù pe dost ha debret hag evet bemdez. Un test all a voe eus kement-se : ar [[manac'h]] reizhkredennour ukrainat Ivan Vychenskyi (Іван Вишенський, ~[[1550]]- goude [[1620]]), a skrivas e oa meuz boas ar gouerien. En {{XVIIIvet kantved}}, goude stagidigezh ur rann eus Ukraina d'an [[Impalaeriezh rus]] e voe deuet-mat ar ''borchtch'' e Lez an impalaer e [[Sankt-Peterbourg]]. E gavout a reer ivez en ''Eneida'' (Енеїда), ur [[barzhoneg|varzhoneg]] chin ukrainek bet embannet e [[1798]] gant Ivan Petrovich Kotliarevskyi (Іван Петрович Котляревський, [[1769]]-[[1838]]) hag awenet gant buhez ar Gozaked Zaporozki<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù (за порогами, ''za porohamy'')&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]] ; Zaporojjia e oa o c'hreñvlec'h ha kêr-benn.</ref> – unan eus oberennoù kentañ al [[lennegezh]] ukrainek – e-kichen an ''halouchky'' (Галушки), a zo bouloù toaz [[bleud]] hag avaloù-douar, ur [[vi]] ennañ a-wechoù : peuzdourek eo an toaz-se, a lakaer da gouezhañ a-dammoù en dour berv (damheñvel eo an doare ouzh hini ar ''spätzle'' a reer en [[Elzas|Elsass]]) ; hengounel ivez eta eo an ''halouchky'' en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2020/11/3/158395/ |title=Про український борщ з історичними приправами / "A-zivout ar ''borchtch'' ukrainek dre an temzoù hengounel"|publisher=Історична правда / "Gwirionez istorel", 03/11/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Levezonet-don e voe ar c'heginerezh ukrainat gant hengoun ar [[Kozaked|Gozaked]], dreist-holl goude staliadur an Hetmanelezh Kozak e [[1648]], eleze ur [[Stad]] renet gant ur penn milourel (Гетьман ''hetman'') kozak hag a badas betek [[1764]], pan erlec'hias ar ''starchyna'' (старши́на, "mestr-micherour") kozak ouzh ar ''szlatc'hta'' (an noblañs polonat-ha-lituanian) en un darn vras eus Ukraina ar Reter, war ribl dehou ar stêr Dnipro. Greun ha bleud edoù a yae da ober meuzioù hengounel ar Gozaked : ''kacha'', ''koulich'' (Куліш, a zo yod mell), ''teterya'' (тетеря, a zo ''koulich'' gant un toaz dourek fardet diwar ed-du pe segal) ha ''solomac'ha'' (соломаха, a zo bleud ed-du lakaet da doaz peuzdourek ha bervet ha debret gant eoul, kig-sall ha kignen). Cheuc'hoc'h a-galz e oa boued uhelidi an Hetmanelezh avat : p'edo o vrezeliñ er [[Kaokaz|C'haokaz]] e [[1726]], ur c'horonal kozak a c'houlennas digant e bried chomet en Ukraina kas dezhañ bouedoù evel amanenn, kig-yar, kig-yar-Indez, morzhed-hoc'h, olivez, ha [[teod]]où-[[ejen]] sec'het, a-gevret gant eoul olivez ha digoroù-pred a bep doare<ref name="BP">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/khlib-nasushchnii-voiakiv-getmanshchini/ |title="Хліб насущний" вояків Гетьманщини / "« Bara pemdeziek » soudarded an Hetmanelezh"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 19/05/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Kig-bevin]] ha jiber ne veze ket alies war plad an dud a renk izel, a zebre [[kig-dañvad]] kentoc'h<ref name="LI" />. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Meuzioù kozak"> Гречневая каша.jpg|Каша / ''Kacha'' Куліш козацький.jpg|Куліш / ''Koulich'' Тетеря2.jpg||Тетеря / ''teterya'' Саламата Белгородская область 03.jpg|Соломаха / ''Solomac'ha'' </gallery> [[File:Рибалки на Вовнизькому порозі.jpg|thumb|Pesketaerien war an Dnipro e bro ar Gozaked er bloavezhioù 1920]] Kement a zevezhioù yunet a oa e deiziadur an Iliz ortodoks e deroù an XVIII{{vet}} kantved ma ne c'helled debriñ kig nemet e-pad ur c'hard eus ar bloavezh ; pesked a vez debret peurliesañ neuze, alese o fouez e keginerezh ar Gozaked ukrainat ha hini Ukrainiz dre vras. [[Harink]]ed, sturjed ha mandoged ar [[Mor Du]] (''Rutilus heckelii'') a veze debret gant Kozaked Zaporozki an ''Eneida''. An tudour ukrainat Mykola Markevytch (Микола Маркевич, [[1804]]-[[1860]]) a venegas ''borchtch'' gant pesked, kouskerezed (''Misgurnus sp.'') gant riforz (''Armoracia rusticana''), ha krokedennoù bekeded pe garpenned e-touez meuzioù Kozaked Ukraina. Gant uhelidi an Hetmanelezh e veze enporzhiet pesked ha boued-mor evel [[eog]]ed, fankenned (''Flessus flessus''), harinked eus an [[Izelvroioù]], lamprez, [[morgad]] ha [[sili]]. Sallet pe vogedet e veze an darn vuiañ eus ar pesked-se. Ar Gozaked a rene war [[kenwerzh|genwerzh]] ar pesked ar Mor Du, met eus stêrioù Ukraina (Dnipro, Desna hag all) hag eus [[lenn (dour)|lennoù]] ha poulloù-dour ar vro e teue ar pesked dre vras<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zabuta-osetrina-i-vsiudisushcha-tarania-riba-v-ratsioni-naselennia-getmanshchini/ |title=Риба в раціоні населення Гетьманщини / "Ar pesked e reol-voued poblañs rannvro an Hetman"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 26/02/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Mel, hugennoù fritet, mouar, diedoù evel [[chug-frouezh]], [[kafe]], [[gwin]], ''horilka'' (горілка, un alkool par d'ar [[vodka]] garet diwar greun), [[lambig]] prun (сливовиця, ''slyvovytsya'') ha [[te]] a voe meneget gant ar c'hroronal kozak Yakiv Markovytch e deroù an XVIII{{vet}} kantved<ref name="BP" />. Hengounel e oa evañ kafe e metoù ar Gozaked ''starchyna''<ref name="LI" /> ; er {{XVIIvet kantved}}, [[kaotigell]] a blije kalz da venec'h [[Savouriezh ukrainek|manati Kyiv-Pechersk Lavra]] gant un tasas kafe. [[Madig]]où a veze graet diwar frouezh ar vro evel [[abrikez]], [[aval]]où, [[aval-stoub|avaloù-stoub]] hag all. Mel a kraoñ a lakaed alies en dibennoù-pred. Ur meuz dezverkus da Gyiv eo ar "gaotigell sec'h", da lavaret eo pel [[suraval]]où pe orañjez koñfizet<ref name="VD" />. [[File:Лемішка.jpg|thumb|''Lemichka'']] [[File:Полтавські галушки.jpg|thumb|''Halouchky'' doare Poltava]] Meuzioù fardet diwar bleud ha brignen (ed-du, gwinizh, mell ha segal) e oa ar braz eus reol-voued annezidi glann gleiz an Dnipro en XVIII{{vet}} kantved, e-kichen ''borchtch'' ha soubennoù all. Paot e oa meur a zoare brignen, ''halouchky'', ''koulich'', ''kvacha'' (ква́ша, toaz ed-du pe segal, a boazher a-raok e zebriñ da lein ; da zibenn-pred koan e talveze ivez, sukret hag a-gevret gant hugennoù pe gant flastrenn per sec'het ha bervet), ''lemichka'' (лемішка, yod ed-du)), ''solomac'ha'', ''putria'' (путря, greun kerc'h en o fezh mesket gant bleud segal, a lezed da c'hoiñ), ''teterya'', ''varenyky'', ''zoubtsi'' (зубці, greun kerc'h diwanet), ha [[toazennoù]]. Beterabez hag ognon a gaved a-builh er c'heginerezh-se. Kig-dañvad ha kig-ejen a zebred an aliesañ, nebeutoc'h a gig-moc'h. Kig-sall a gaved e pep lec'h dre ma veze miret e-pad pell. Eoul kanab a implijed da geginañ. War glannoù an Dnipro e kreiz an XVIII{{vet}} kantved e voe gouenezet an avaloù-douar kentañ en Ukraina. Er c'hêrioù e vezent plantet en deroù, hag a-nebeudoù e voent degaset d'ar maezioù : e [[1786]] e vezent gounezet e trowardroioù Hadyatch (Гадяч), [[Tchernihiv]], Horodnya (Городня), Romny (Ромни) ha Zinkiv (Зіньків). Kant vloaz diwezhatoc'h, e kreiz an XIX{{vet}} kantved, e vezent gounezet en holl gontelezhioù (повіт ''povit'') Gouarnelezhioù [[Kyiv]], Poltava (Полтава) ha Tchernihiv. Tremen 600 [[tonenn (mas)|tonenn]]ad avaloù-douar a voe dastumet e bannlev Kyiv hepken e [[1845]], hogen re nebeut e oa c'hoazh, neuze e ranke kêr enporzhiañ ur c'harrad avaloù-douar dre zen bep bloaz. Tro-dro d'ar bloaz-se, ur julod eus kreiz Ukraina a zebre war-dro 150 [[kilogramm|kg]] avaloù-douar bep bloaz ; nebeutoc'h a vez debret en Ukraina a vremañ. E douaroù paouroc'h Ukraina an Norzh e veze plantet ar muiañ a dorzhelloù.<br> Bervet pe boazhet er forn e veze an avaloù-douar en deroù ; bara a veze graet ganto ivez. E [[1860]], an tudour Mykola Markevytch a venegas meur a veuz hengounel avalou-douar enno hag a veze paot war c'hlann gleiz an Dnipro, evel avaloù-douar fritet gant kig-sall ha flastrenn avaloù-douar gant hadoù roz-aer. D'ar mare-se ivez e krogas Ukrainiz da ouzhpennañ avaloù-douar d'a soubennoù ha d'ar ''[[ouc'ha|youc'ha]]'' (Юха рибна). E [[1853]] e voe meneget avaloù-douar er ''borchtch'' en [[Oblast]] Poltava. E deroù an {{XXvet kantved}} e paotaas ''varenyky'' e korn-bro Loubny (Лубни, war ribl dehou an Dnipro, e biz ar vro). [[File:Kartopljanyky 009.jpg|thumb|''Kartopliyanyky'' farset]] Lodennoù all eus Ukraina a grogas da c'hounez avaloù-douar. Rannvro Soumy (Суми, er biz war an harzoù gant Rusia) a zegemeras ar gounezadur nevez er [[bloavezhioù 1780]], hag e deroù ar [[bloavezhioù 1830]] e oa an avaloù-douar an aozenn diazez e reol-voued Ukraina Slobida (Слобідська Україна ''Slobidska Ukrayina'', "Ukaina frank", eleze ar rannvroioù nes d'an harzoù gant Rusia m'en em stalias Kozaked hep paeañ nep tailhoù, alese an anv), evel ma 'z eo meneget gant ar [[skrivagner]] ukrainat Hryhoriy Kvitka-Osnov'yanenko (Григорій Квітка-Основ'яненко, [[1778]]-[[1843]]). E-tro ar mare-se ivez e voe gounezet kalz avaloù-douar e Treuzkarpatia (Закарпаття ''Zakarpattya'', ar c'hornôg pellañ). E dibenn an XIX{{vet}} kantved e veze debret muioc'h c'hoazh ag avaloù-douar e [[Galitsia|Halytchyna]] (Галичина) eget war ribloù an Dnipro : war-dro 310 kg dre zen e [[1888]], da , ha lavaret eo tremen 800 gramm bemdez. Soubenn a veze graet, ha ''kartoplyanyky'' (картопляники "parkadoù avaloù-douar") a zo bignez avaloù-douar, farset pe get, a c'heller kaout da zibenn-pred gant kaotigell. Nebeutoc'h a dorzhelloù a veze debret e su ar vro peogwir e veze gounezet edoù eno kentoc'h ; annezidi ar c'hêrioù ha [[trevadenniñ|trevadennerien]] [[Alamagn|alaman]] aodoù ar Mor Du hepken a c'houneze avaloù-douar. Pouezus ivez e voe an avaloù-douar evit fardañ diedoù alkoolek en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/iak-mi-poliubili-kartopliu-naddniprianska-istoriia/ |title=Як ми полюбили картоплю. Наддніпрянська історія / "Penaos eo bet piket hor c'halon gant an avaloù-douar. Istor an Dnipro"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|deiziad=31/10/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}} kantvedoù ivez e voe degaset [[riz]] da Ukraina, ma veze graet "mell saraken" (Сарацинське пшоно) anezho peogwir e vezent enporzhiet eus an [[Impalaeriezh otoman]], "bro ar Sarakened" eta<ref>[[Henc'hresianeg]] : Σαρακηνοί ''Sarakēnoí'', "ar re a vev dindan un deltenn", eleze ar Vedouined.</ref>. Dre ma kouste ker ne c'helle bout prenet nemet gant an uhelidi betek kreiz an XIX{{vet}} kantved. E [[1768]], an ''otaman'' (отаман, ur rener kozak) Petro Kalnychevskyi (Петро Калнишевський, [[1691]]-[[1803]]) a zisklêrias riz e-touez an traoù a oa bet laeret digantañ en e annez. Da fardañ soubennoù ha dibennoù-pred e talveze ar riz, evit mont gant kig-yar ivez ; en tiegezhioù pinvidikañ ec'h erlec'hie ar riz ouzh ar gwinizh hengounel er meuz anvet ''koutay'' (kутя) a vez servijet da zerc'hent an [[Nedeleg]]. Boued ker ivez e oa an alamandez, ar prun, ar rezin, ar safron (''Crocus sativus'') hag ar [[sukr]]-korz. Uhel e chomas priz ar riz en Ukraina betek ar mare soviedel, pa voed krog d'o gounez en un doare askoridik e su ar vro : e [[C'herson]], e [[Krimea]] hag en [[Odesa]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20250522164324/https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/vid-kashi-z-shafranom-do-kuti-i-koliva-z-istoriyi-risu-v-ukrayini/ |title=Від каші з шафраном до куті і колива. З історії рису в Україні / Ag ar yod-kerc'h dre ar safron d'ar c'houtya ha kolyva. Istor ar riz en Ukraina @ Локальна історія / "Istor lec'hel", 18/12/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Legumaj nevez all a erruas d'ar mare-se ivez, hag a voe gounezet a-yoc'hoù evit pinvidikaat keginerezh Ukraina : [[berjinez]] ha [[kokombrez]]. Mirout kokombrez er gwinêgr zo un doare a voe degaset gant marc'hadourien [[Gres|c'hresian]], a oa bet disammet diouzh tailhoù gant an ''hetman'' kozak ukrainat Bohdan C'hmelnytskyi (Богдан Хмельницький, [[1595]]-[[1657]]). E Nijyn (Ніжин, en norzh) pergen e veze gounezet kokombrez. Goude [[1787]] e veze kaset kokombrez Nijyn da Lez an impalaerez [[Katelin II|Ekaterina II Rusia]], hag e [[1897]] e vezent ezporzhiet da 56 Stad er bed a-bezh. Nebeutoc'h a verzh a eure ar berjinez, pa vezent debret e rannvro C'harkiv hogen dianav pe dost e Halytchyna<ref name="OB" />. [[File:Гуцульське частування.jpg|thumb|Meuzioù hengounel er C'harpatoù]] En XIX{{vet}} kantved e voe plantet ar c'hentañ parkadoù [[maiz]] ha [[tro-heol]], a zo pouezus e keginerezh Ukraina bremañ. Dre ma teuas eus [[Moldova]] ha [[Roumania]] e vez deuet-mat ar maiz gant annezidi ar [[Karpatoù|C'harpatoù]] hag e kornôg Ukraina. Er mervent e ra berzh c'hoazh meuzioù fardet gant maiz evel ''banoch'' (банош), ''koulecha'' (кулеша) ha ''mamaliga'' (мамалиґа). E dibenn ar c'hantved hag e deroù an XX{{vet}} ec'h erruas ar skilbebr (''Capsicum annuum'') hag an [[tomatez]]. D'ar mare-se e voed krog da fardañ ''borchtch'' gant toaz tomatez e-lec'h beterabez goet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/yak-ukrayinski-selyany-osvoyuvaly-zaokeanski-ahrokultury/32088394.html |title=Американські "родичі гарбузові" - як українські селяни освоювали заокеанські агрокультури / "Kerent amerikan d'ar sitrouilhez" – Penaos e voe mestroniet ar gounezadurioù tramor gant kouerien Ukraina @ Радіо Свобода / Radio Svoboda, 17/10/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E dibenn an XIX{{vet}} kantved e troas Ukraina d'ur greizenn evit kenderc'hañ eoul tro-heol, a erlec'hias buan ouzh an eoulioù hengounel, en o mesk an eoul olivez hag a veze enporzhiet eus Gres ; d'ur greizenn evit kenderc'hañ sukr beterabez e troas ivez er mare-se. Ouzhpenn da se e voe prun Ukraina oc'h ober berzh, sec'het pe miret er mel ; prun Opichnya (Опішня, er biz) dreist-holl a c'hounezas brud bras, betek Lez an ''tsar'' ha bout ezporzhiet<ref name="OB" />. A-gevret gant an nevezintioù-se e vleunias ar c'heginerezh ukrainek, hag er c'hêrioù bras e voe digoret kalz pretioù ha kafedioù ma veze kinniget meuzhioù estren ha cheuc'h evel avaloù-ananaz (''Ananas comosus''), [[dienn-skorn]], gwin [[Champagn (proviñs)|Champagne]] hag [[istr]]<ref name="OB" />. === URSS === [[File:Holodomor Novo-Krasne Odessa 11 1932.png|thumb|Kenkizadur greun ha legumaj digant kouerien en Oblast Odesa e-kerzh an Holodomor, 1932]] Gwall skoet e voe keginerezh Ukraina gant [[Reveulzi Rusia]] e [[1917]] ha staliadur URSS. Goude ur prantad berr ma voe lakaet e pleustr ar Politikerezh Armerzhel Nevez ([[ruseg]] : новая экономическая политика /НЭП ''Novaya Ekonomitcheskaya Politika /NEP'') ez eo an [[Holodomor]] ([[1932]]-[[1933]]) hag an [[Eil Brezel-bed]] ([[1939]]-[[1945]]) a zegasas kemmoù bras e sell Ukrainiz war o c'heginerezh : adalek neuze ne voe fardet nemet meuzioù da chom bev, kalz reoù hengounel a voe eeunaet<ref name="OB" />. An naonegezh hag an diouer a voued da geginañ e kêrioù bras an Unaniezh Soviedel a gasas da embann tikedoù lodennañ hervez dere an dud er gevredigezh, al labourerien o vout rakwiriek. An darn vuiañ eus an dud a zilezas blaz ar boued neuze, pa rankent tremen gant ar pezh a veze deroet dezho pe gant an nebeud a draoù a c'hellent kavout er stalioù. Dre an NEP e teuas hevelep emzalc'h e-keñver ar boued unan boutin er gevredigezh soviedel<ref name="HMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2018/10/10/zvidki-na-ukrayinskih-stolah-salati-z-mayonezom-istoriya-radyanskoyi-kuhni/ |title=Звідки на українських столах салати з майонезом? Історія радянської кухні / "A belec'h e teu saladennoù gant maionez war an taolioù ukrainek ? Istor ar c'heginerezh soviedel|publisher=Хмарочос / Skraber-oabl, 10/10/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Dre ma voe kenkizet boued a-yoc'hoù gant ar pennadurezhioù soviedel a-hed an Holodomor, kalz Ukrainiz a rankas debriñ erlec'hiadoù evit chom bev : krampouezh graet diwar rañvioù maiz (ar pezh a chom goude ma 'z eo bet tennet ar greun) ha bleunioù gwez-kasia (''Acacia sp.''), ampez avaloù-douar, soubenn [[linad]], bara gant mein frouezh drailhet, beterabez, peil avaloù-douar, plouz, rusk gwez, geot, ha kement tra a c'helled dastum en natur, bulb treuz-erc'h (''Galanthus nivalis'') ha [[mez (derv)|mez]] en o mesk. E meur a gêriadenn e voe lazhet [[avalaouer]]ed, [[kazh|kizhier]], [[ki|kon]], ha zoken [[c'hwibon]]ed ha [[garan (evn)|garaned]], evit o c'hig ; [[baot]]ed a voe lazhet ivez. Betek gagnoù a voe debret, ha kanibalegezh zo c'hoarvezet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://sil.media/p/shho-yily-ukrayinczi-pid-chas-golodomoru-22768 |title=Що їли українці під час Голодомору / Ar pezh a veze debret gant Ukrainiz e-pad an Holodomor|publisher=Сіль Медіа / Sil Media, 21/11/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. An diouer a gasas da zegemer danvezioù bevañs nevez e reol-voued ar bobl ; da skouer, ar gouarnamant a bouezas er [[bloavezhioù 1930]] evit ma vefe debret [[soja|soya]] ha [[lapin|kig-lapin]], hag er [[bloavezhioù 1960]] e voe broudet an dud da zebriñ maiz. E deroù ar bloavezhioù 1930 ivez e voe ur c'hemm bras e greanterezh ar boued en URSS pa voe degemeret teknologiezhioù eus ar C'hornôg evit kenderc'hañ a-yoc'hoù boued-mir, chug-frouezh, dienn-skorn, laezh koazhet, [[maionez]], [[silzig]], hag all. En un doare greantel ivez e voe fardet bara, a veze poazhet er gêr betek neuze<ref name="HMA" /><ref name="RBC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/morozivo-5-kopiyok-i-kradeni-stravi-k-yizha-1756977957.html |title=How USSR used food as weapon of control — From cheap ice cream to stolen dishe|publisher=RBC-Ukraine|date=04/09/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Borsch-tube.jpg|thumb|Ur gorzennad ''borchtch'' fardet evit an [[astraer|egoraerien]] soviedat]] Dre ma voe skoueriekaet ar boued en Unaniezh e voe degemeret un niver bras a rekipeoù lec'hel er c'heginerezh soviedel, evel an ''hartcho'' (ხარჩო, ur soubenn eus [[Jorjia]]), ar ''chachlik'' (шашлык, beriadigoù kig grilhet eus ar [[Kaokaz|C'haokaz]]) hag ar ''plov'' (riz gant legumaj, eus [[Ouzbekistan]])<ref name="RBC" />. Bras e voe perzh keginerezh Ukraina ivez : en Unaniezh a-bezh hag e Bloc'had ar Reter dre vras e veze deuet-mat ar ''borchtch'' ha meuzioù hengounel all ; ar ''mlyntsi'' (Млинці, krampouezh bihan) a voe degemeret e pep lec'h evel bouedoù ar gouelioù evel ''Masnytsya'' (Масниця, Meurlarjez) – etrebroadel bremañ eo o anv rusek, ''blini'' (блины)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yml.com.ua/foods/zvicai-ta-tradicii-kulinarnogo-svitu-ukraini-z-davnih-daven-do-sogodni |title=Звичаї та традиції кулінарного світу України: з давніх-давен до сьогодні / "Boazioù hengounel ar c'heginerezh ukrainek : eus an Henamzer betek bremañ"|publisher=Youtj Medialab|date=1/12/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. D'an hevelep mare, kalz meuzioù hengounel ukrainek a voe dilezet gant al lezennoù soviedel<ref name="Gazeta">{{uk}} {{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/cookery/_ak-zminilas-ukrayinska-kuhnya-za-30-rokiv-nezalezhnosti/1046039 |title=Як змінилась українська кухня за 30 років незалежності / "Emdroadur ar c'heginerezh ukrainek e-pad an 30 bloavezh diwezhañ en dizalc'hiezh"|publisher=Gazeta|date=09/08/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Kniga1939.jpg|thumb|"Levr ar boued saourus ha yac'hus", 1939]] E [[1939]], Greanterezh Soviedel ar Boued a embannas un dornlevr anvet "Levr ar boued saourus ha yac'hus" (ruseg : Книга о вкусной и здоровой пище ''Kniga o vkousnoy i zdorovoy pichtche'') evit lakaat e pleustr an doareoù nevez da geginañ en URSS, gant rekipeoù ennañ. Dre al levr-se e voe brudet ar saladennoù evel al letuz (''Lactuca sativa'') ha leruz [[Roma]] (''Lactuca sativa var. crispa''), a oa dianav d'ar bobl da vare an Impalaeriezh ; dre ma ne gaved ket ar bouedoù-se, un eil embannadur e [[1952]] na ginnigas nemet rekipeoù fardet gant irvin ruz, kaol, kokombrez ha tomatez. Berzh a reas ar saladennoù-se, pa oa rouez ar c'hig er stalioù. Maionez a reas berzh ivez evit mont ganto ha gant vioù. Alies e veze graet ivez gant [[piz-bihan]], boestadoù kig-[[krank]]ed ha gwinêgr ; avaloù-douar ha karotez a gaved aes a-walc'h er stalioù. Soubennoù a bep doare a veze fardet dre an Unaniezh a-bezh<ref name="HMA" />. [[File:Kiev cake slice.JPG|thumb|Gwastell Kyiv]] Bleud gwinizh peurliesañ a veze implijet e gwastellerezh an Unaniezh Soviedel, gant [[goell|goell-toaz]] kentoc'h eget goell [[kimiezh|kimiek]]. [[Sardin]] a veze priziet gant an dud ivez. Kalz eus ar bouedoù a veze servijet da-geñver gouelioù a vefe fardet hervez rekipeoù an tiegezh-mañ-tiegezh, met lod a c'helle dont eus levrioù keginerezh anavezet<ref name="HMA" />. A-douez ar meuzioù a droas da boblek en Ukraina soviedel emañ ar c'hig-yar doare Kyiv ha gwastell Kyiv<ref name="OB" />. An tinellerezh a oa pouezus-kenañ er [[sevenadur]] soviedel a-fet boued. An darn vrasañ eus ar pretioù a aoze meuzioù hervez rekipeoù an dornlevr ofisiel, kement ha ken bihan ma voe darbet d'ar c'heginerezhioù lec'hel hengounel bout kaset da get : saladenn gant maionez, ''borchtch'', kig-yar doare Kyiv pe gwastell kêr-benn Ukraina a c'helled kavout digudenn e [[Leningrad]] e Rusia pe e [[Tallinn]] en [[Estonia]]. Da vare an Impalaeriezh e veze techet dija keginerien ar pretioù da eeunaat rekipeoù estren<ref name="HMA" /> ; da vare Soviediz e voe degemeret rekipeoù estren ivez, hogen aozet en un doare disheñvel-krenn : en ur rekipe rus klasel, ar "saladenn Olivier"<ref>Ur mestr-keginer rus e oa Lucien Olivier (Люсьен Оливье, [[1838]]-[[1883]], a orin [[belgia]]t ha gall. E rekipe a anavezer bremañ evel "saladenn rus", met n'eo ket tamm ebet an hini orin.</ref>, e veze lakaet karotez e-lec'h grilhed-dour ha kokombrez er gwinêgr e-lec'h kaprez<ref name="OB" />. Ouzhpenn da se, techet e oa Soviediz da gemmañ anvioù ar rekipeoù lec'hel evit o "cheuc'haat" : ''champagne'' (шампанское) a raent eus gwin rus pikant, da skouer<ref name="RBC" />. Adalek NEP ar [[bloavezhioù 1920]] e krogas pennadurezhioù URSS da sevel ur rouedad kafeteriaoù (ruseg : Столовая ''stolovaya'', "sal-debriñ"), eleze pretioù ma ne oa servijer(ez) ebet, kement-se war zigarez frankizañ ar maouezed. En annezioù nevez-savet e veze bihanaet ment ar gegin, pa greded e oa echu gant ar c'heginañ er gêr. Marc'hadmatoc'h eget er preti e oa meuzioù ar c'hafeteriaoù, hogen ken dister hag al lec'hioù-se e oa ar boued a gaved enno. Goude an Eil Brezel-bed e kreskas an niver a bretioù e kerioù bras an Unaniezh, Kyiv en o zouez, hag ar c'hafeteriaoù a droas da lec'hioù m'en em vode lonkerien alkool peurvuiañ<ref name="HMA" />. Er bloavezhioù 1960 e tistroas ar maouezi da arouez ar servij er pretioù, hag an dud a adkrogas da geginañ ha da zebriñ er gêr<ref name="RBC" />. Er [[bloavezhioù 1970]], an darn vuiañ eus ar pretioù a gaved e letioù ; lod anezhio a glaskas kinnig meuzioù lec'hel hag hengounel, hogen selloù du a veze taolet d'ar boued evel unan eus plijadurioù ar vuhez, ar pezh a veze lakaet da "vourc'hizel". Ned ae an dud d'ur preti nemet da-geñver abadennoù dibar evel un eured pe ur gouel-bloaz<ref name="HMA" />. [[File:Салат Оливье 04.jpg|thumb|"Saladenn Olivier"]] Hervez ar pretiour ukrainat Yevhen Klopotenko (Євген Клопотенко, *[[1986]]), a zo un arbennigour war ar c'heginerezh ukrainek kentsoviedel, don e voe levezon marevezh URSS war geginerezh Ukraina : 90% eus ar meuzioù a lakaer da ukrainek hiziv zo a orin soviedel. Ar renad soviedel a glaskas sevel ur vroadelezh dindan e veli dre unvaniñ an hengounioù sevenadurel, ar c'heginerezh en o zouez<ref name="YK">{{uk}} {{Cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/food-drink/recepti-ukrajinska-kuhnya-i-samoidentifikaciya-cherez-jizhu-interv-yu-z-yevgenom-klopotenko-50109761.html |title=Євген Клопотенко — про забуті українські рецепти / "Yevhen Klopotenko – A-zivout ar rekipeoù ukrainek ankouaet" @ nv? 05/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Kalz elfennoù eus ar c'heginerezh soviedel zo chomet en hini Ukraina a vremañ ; kalz ivez eus ar c'hafeteriaoù zo digor c'hoazh, boued soviedel enno bepred ; maionez ha "saladenn Olivier" a vez servijet c'hoazh er gouelioù<ref name="HMA" />. Lod rekipeoù hengounel ukrainek hag a oa bet kemmet gant Soviediz zo chomet soviedel. Un nebeud meuzioù hengounel zo chomet digemm evelato : re an euredoù ha re an [[arc'houest]]où<ref name="YK" />. === Diaspora === [[File:Ukrainian borscht in a Mason jar.jpg|thumb|''Borchtch'' ukrainek e gwerzh e [[Toronto]]]] Kalz Ukrainiz a zivroas da Stadoù-Unanet Amerika adalek diwezh an Eil Brezel-bed, en ur gas o c'heginerezh ganto. Da heul an darvoud-se e voe kemmesket rekipeoù hengounel Ukraina gant an doare amerikan da geginañ. Kalz Ukrainiz a zegemeras boazioù o bro nevez, evel piknikoù, regezerioù ha keginañ kig-yar-Indez da-geñver ''[[Thanksgiving|Thanksgiving Day]]''. Koulskoude, meur a veuz ukrainek hengounel a chomas hengounel en tiegezhioù nevez-staliet en estrenvro. Unan eus mammennoù pennañ keginerezh Ukraina en diaspora eo ar magazin ''Nache jittya'' (Наше життя, "Hor buhez"), a voe krouet gant maouezed an ''Ukrainian National Women's League of America'' e [[1944]] hag embannet betek [[2018]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yizhakultura.com/material/20190323_1126 |title=Українська кухня на сторінках американського діаспорного часопису «Наше життя» / "Keginerezh Ukraina wae pajennoù magazin an diapora ukrainat «Hor Buhez »"|publisher=ïzhakultura|date=23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{fr}} {{Cite web|url=https://utog.org/ourlife/ |title=Газета "НАШЕ ЖИТТЯ" / "Magazin « Наше життя »"|publisher=UTOG|date=23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Ukraina dizalc'h=== Goude Dizalc'hiezh Ukraina ({{Deiziad|24|Eost|1991}}) e krogas keginerezh hengounel ar vro da vout levezonet gant gizioù ar bed a vremañ, evel ar meuzioù rakprientet hag ar boued dizourennet evel an toazennoù prim Mivina (Мівіна), bet staliet gant ar [[Viet Nam|Vietnamad]] Phạm Nhật Vượng (*[[1968]]) e C'harkiv e [[1995]] ; ker brudet e voe Mivina ma teuas da erlerc'hiañ ouzh ar bomm "toazennoù prim"<ref name="TP">{{uk}} {{Cite web|url=https://25tv.com.ua/content/mivina-z-harkova-istoriya-ukrayinskoyi-lokshini-scho-prinesla-milyardi-vetnamcyu-foto-video/ |title="Мівіна" з Харкова: захоплююча історія української локшини / "Mivina eus C'harkiv : istor boemus an toazennoù ukrainek" @ 25TV|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er bloaz [[2010]] e voe prenet an embregerezh Mivina gant ar gompagnunezh liesvroad Nestlé, a-gevret gant merkoù boued ukrainat all<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://rivnepost.rv.ua/news/z-choho-roblyat-mivinu/ |title=З чого роблять «Мівіну»? / "Petra a ya da ober « Mivina » ?"|publisher=Рівне вечірнє / "Rivne Abardaez"|date=12/04/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En abeg da [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] e rankas labouradegoù Mivina bout dilojet da Oblast Volyn (Волинська область) ; en Alamagn, e Bro-C'hall hag er [[Rouantelezh-Unanet]] e kaver an toazennoù prim Mivina ivez, met dindan ar merk ''Maggi'', a zo perc'hennet gant Nestlé.<ref name="TP" />. Lod doareoù hengounel zo aet war ziskar er c'heginerezh ukrainek, met kalz elfennoù gwirion zo bet miret. Nebeutoc'h a dud a fard boued er gêr, hogen lod meuzioù hengounel a vez servijet c'hoazh e gouel pe c'houel. A-zargemm diouzh ar marevezh soviedel ez eo distroet ar gegin d'ul lec'h pouezus en annez un tiegezh ukrainat. An doareoù nevez da geginañ ([[forn]]ioù-[[tredan]], skinfornioù, liespoazherezioù) a vroudas an dud da eeunaat o c'heginerezh. Er pretioù avat ez eo chomet ar fornioù hengounel evit fardañ meuzioù ukrainek ken hengounel all<ref name="Gazeta" />. [[File:Kyivska perepichka (5).jpg|thumb|Ul lostennad tud dirak ur ''snack bar'' e kreiz-kêr Kyiv]] Diskar URSS hag he doare da sturiañ ar c'heginerezh a zegasas muioc'h a frankiz d'ar geginerien ha d'ar c'heginerezed evit sevel o embregerezh dezho. Gant diorroadur hevlezouriezh Ukraina e tistroas ar bouedoù diouzh ar c'houlz-amzer, ha dedennet en-dro eo an dud gant neuz ha blaz ar meuzioù a vez kinniget dezho. Muioc'h a gig a vez debret er vro bremañ, pa 'z eo aesoc'h e gavout, hogen war gresk ivez ec'h a an niver a dud a dro d'an hepkigouriezh<ref name="Gazeta" />. Nebeut a veuzioù ukrainek zo anavezet dre ar bed en tu all d'ar ''borchtch'' ha da gig-yar Kyiv, daoust d'an niver bras a bretioù ukrainat a zo en diaspora, en SUA hag e Kanada pergen. Alies e teuler ur sell war ar c'heginerezh ukrainek dre an doare rus a zo bet gourlakaet gant Soviediz, ha droukvesket e vez gant doareoù deuet eus rannoù all eus URSS. Evit klask reizhañ kement-se, Ukrainiz mennet da sevel ur skeudenn feal eus keginerezh o bro o deus embannet, a-gevret gant an Ensavadur Ukrainat (Український інститут) ul levr a-zivout ar c'heginerezh ukrainek hag e Istor<ref name="Gazeta" />. == Meuzioù hengounel == [[File:Сахновщинський коровай.jpg|thumb|''Sac'hnovchtchyna korovai'']] Setu amañ un nebeud meuzioù a zo bet lakaet e Marilh Broadel Elfennoù Hêrezh Sevenadurel Ukraina, bet savet gant Kreizenn ukrainat ar studioù sevenadurel (Український центр культурних досліджень)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://uccr.org.ua/nks/elementy-nks/ |title=Елементи нематеріальної культурної спадщини України / "Elfennoù eus glad sevenadurel dizanvezel Ukraina"|publisher=Уцкд / Uckd|date=23/07/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Avdiivka kacha'' (aвдіївка каша) : yod riz sukret poazhet gant laezh, vioù hag amanenn, eus Avdiivka (Авдіївка, e reter ar vro). * ''Banitsa'' (баниця) : tourtenn geuz, vioù ha dienn trenk (cметана, ''smetana''), eus keginerezh [[Bulgaria]] ; anvet ''milina'' (міліна) gant Ukrainiz a orin bulgar. * ''Borchtch'' (борщ) : soubenn drenk fardet gant beterabez peurliesañ. * ''Buzynnyk'' (бузинник) : dibenn-pred graet gant hugennoù skav du (''Sambucus nigra''). * ''Holubtsi'' (голубці) : rolloù kaol farset. * ''Hutsulska ovetcha bryndzy'' (гуцульська овеча бриндзя) : [[keuz]] laezh [[dañvad]]ez, eus keginerezh Houtsouled ar C'harpatoù. * ''Karayimski pyrijky'' (караїмські пиріжки) : tourtennoù kig, eus keginerezh Karaited Krimea. * ''Lekvar'' (леквар) : "amanenn frouezh", eleze kaotigell disukr graet gant prun pe [[aval]]où peurliesañ. * ''Platchinda (плачинда) : gwastell geuz eus [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія). * ''Pryanyky Slobojanchtchyna (пряники Слобожанщини) : baraennoù-mel kinklet a vez servijet da Nedeleg e rannvro Slobojanchtchyna, er Biz. * ''Psatyr'' (псатир) : bara lidel Gresianed Oblast [[Donetsk]], e [[Marioupol]] peurgetket. * ''Sac'hnovchtchyna korovai'' (сахновщинський коровай) : bara lidel eus Sac'hnovchtchyna, er Reter. * ''Tchebourek'' (чебурек) ha ''yantiq'' (янтик) : pastezioù fritet farset gant kig drailhet, eus keginerezh Tatared Krimea. * ''Yavorivskyi pyrih'' (яворівський пиріг) : tartezenn avaloù-douar hag ed-du, eus Yavoriv en Oblast [[Lviv]]. * ''Zasypana kapousta'' (засипана капуста) : ur meuz gret diwar kaol, avaloù-douar, karotez, vioù, ognon ha mellenn. * ''Zelekivka zlyvanka'' (зелеківська зливанка) : un doare [[kig-ha-farz]], eus Zelekivka en Oblast Louhansk (Луганська область), en [[Donbas]]. * ''Zozulya'' (зозуля) : yod mell, amanenn, vioù, hadoù roz-aer ha sukr. == Soubennoù == ;''Borchtch'' [[File:Borscht served.jpg|thumb|''Borchtch'' ruz gant ''smetana'']] [[File:Zielony barszcz ze szczawiu i jajkiem.jpg|thumb|''Borchtch'' glas gant triñchin hag ur vi]] Petra bennak ma laka ar ger ''borchtch'' da soñjal er soubenn drenk fardet gant beterabez, alese he liv ruz, e c'heller ober ''borchtch'' ivez eus soubennoù all hep tamm beterabezenn enno. * ''Tchervonyi borchtch'' (червоний борщ), "''borchtch'' ruz", a anver ''borchtch'' ken eeun ha tra peurliesañ, eo ar soubenn hengounel fardet diwar beterabez, kaol, avaloù-douar, tomatez, karotez, ognon, kignen hag anuz<ref name="UC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.ukraine.com/cuisine/ |title=Cuisine – Flavors and Colors of Ukrainian Culture|publisher=Ukraine.com|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref name="UT">{{en}} {{Cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukraine National Food and Cuisine @ UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Tremen 30 doare ''borchtch'' ukrainek zo e gwirionez, kig pe besked enno a-wezhioù. Tomatez pe goazhadur tomatez a lakaer hiziv da drenkaat ar soubenn, hogen ''kvas'' beterabez a implijer en doare hengounel<ref>Artiukh, 1977, pp. 53–55.</ref>. * ''Zelenyi borchtch'' (зелений борщ), "''borchtch'' gwer", a anver ''chtchavlevyi borchtch'' (щавлевий борщ) "''borchtch'' an triñchin" ivez : ur soubenn diwar dour pe vouilhoñs, gant triñchin ha legumaj, a servijer gant troc'hadoù vioù poazh kalet ha dienn trenk. * ''C'holodnyi borchtch'' (холодний борщ), "''borchtch'' yen" : ur soubenn legumaj ha beterabez mesket gant ''smetana'', [[laezh-ribod]] pe [[yaourt]], a servijer yen gant ur vi poazh kalet<ref>{{en}} Cummings, Debra. {{Cite web|url=https://finefoodsblog.com/cold-borscht/ |title=Cold Borscht @ Fine Foods, 14/07/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Bilyi borshch'' (білий борщ), "''borchtch'' gwenn", zo anv meur a soubenn hervez ar rannvro. E Podillya (Поділля) er Mervent e vez graet gant beterabez sukr, fav ha legumaj<ref>{{uk}} Volodymyrova, Vitalina. {{Cite web|url=https://33kanal.com/news/104019.html |title= |script-title=uk:Цукровий буряк у борщ додають на півдні Вінниччини / "Beterabez sukr a ouzhpenner d'ar borchtch en Ukraina ar Su"|publisher=33|date=26/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E bro an Houtsouled e reer ''borchtch'' gant beterabez gwenn goet hag o ''kvas'', karotez, ognon, dienn trenk hag origanell (''Origanum vulgare'') eus ar C'harpatoù<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://besahy.com/recepty/gutsulskiy-borshch |title=Гуцульський борщ з білим буряком / "Borchtsch houtsoul gant beterabez gwenn"|publisher=Бесаги / Besahy|date=18/02/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E Polissya (Полісся, war an harzoù gant [[Belarus]]) e lakaer beterabez sukr gant o ''kvas'', avaloù-douar, [[foue]], kaol, ha geotennoù<ref>{{uk}} Maslova, Iryna. {{Cite web|url=https://shuba.life/articles/6617-na-zhitomirshini-prigotuvali-avtentichnij-borsh-nezvichajnogo-koloru |title=На Житомирщині приготували автентичний борщ незвичайного кольору / "Borchtch hengounel he liv espar a veze fardet e rannvro Jytomyr"|publisher=Shuba|date=23/09/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref><br> "''Borchtch gwenn" a reer ivez eus ur soubenn segal trenk a farder e Polonia, ma 'z eo anvet ''żur''. E-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 e voe lakaet ''borchtch'' Ukraina e listenn [[UNESCO]] glad sevenadurel dizanvezel mab-den, gant ar meneg <q>&nbsp;Da vout miret an abretañ ar gwellañ&nbsp;</q> (''Need of Urgent Safeguarding'')<ref>{{en}} {{fr}} {{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/news/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-inscribed-on-the-list-of-intangible-cultural-heritage-in-need-of-urgent-safeguarding-13412/ |title=UNESCO, 01/07/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Soubennoù all [[File:Grechka-sup 038.jpg|thumb|Soubenn ed-du]] * ''Horoc'hovyi soup'' (гороховий суп) : soubenn piz-sec'h ha legumaj, a servijer gant felpennoù brara kras. * ''Hretchanyi soup'' (гречаний суп)} : soubenn ed-du ha legumaj, gant un tamm kig a-wezhioù. * ''Kapousnyak'' (капусняк) : soubenn kaol, kig-moc'h, fav ha ''salo'' (сало, a zo kig-gwenn), a servijer gant ''smetana''. * ''Rozsolnyk'' (розсольник) : soubenn edoù pe riz, gant kig ha legumaj, hep ankouaat kokombrez er gwinêgr (alese an anv). * ''Solyanka'' (солянка) : soubenn dev, temzet ha trenk a orin tatar, fardet gant kig, pesked pe foue, a-gevret gant legumaj hiliadennet er gwinêgr. * ''Youchka'' (юшка) : soubenn skañv peurliesañ, fardet diwar pesked dour dous pe gant foue. * ''Zatirka'' (затірка) : soubenn legumaj pe gig gant tammoù toaz stummet dre frotañ an eil dorn ouzh egile. == Saladennoù ha digoroù-pred == [[File:Holodets.jpg|thumb|''C'holodets'']] * ''Brynza'' (бринза) : keuz eus ar C'harpatoù, fardet gant laezh [[buoc'h]] pe dañvadez. * ''Kav'yar'' (кав'яр) pe ''ikra'' (ікра) : kaviar, servijet war felpennoù bara amanennet. * ''Kholodets'' (холодець) : kig pe besked prientet e giz aspigoù, da lavaret eo e-barzh kaot moulet. * ''Kovbasa'' (ковбаса) : meur a zoare silzig kig-moc'h, kig-bevin pe gig-yar, mogedet pe vervet. * ''Krov'yanka'' (кров'янка) : gwadigelloù <ref>{{en}} {{Cite web|url=https://steemit.com/food/@shady/krov-yanka-bloody-sausage-one-of-the-most-famous-dishes-of-ukrainian-cuisine |title=Кров'янка. Bloody sausage. One of the most famous dishes of Ukrainian cuisine|publisher=Steemit|date=20/01/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Saladenn Olivier'' (салат Олів'є) : saladenn avaloù-douar, anuz er gwinêgr, tammoù vioù poazh kalet, kig-yar pe vorzhed-hoc'h, ognon, piz, an holl mesket gant maionez. * ''Salo'' (сало) : kig-gwenn, a vez servijet a-droc'hadoù gant tammoù bara, ognon, riforz pe lipig [[sezv]] tomm ; ''chkvarky'' (шкварки) eo an anv pa vezont bervet pe fritet. * ''Vinehret'' (вінегрет) : saladenn beterabez, [[kaol-go]], avaloù-douar, ognon ha karotez, gant ul lipig eoul ha gwinêgr (alese an anv). == Bara ha greun == [[File:Martiniouk Paska.JPG|thumb|''Paska'' hengounel Ukraina]] [[File:Pampuchy Donetsk.JPG|thumb|''Pampouchka'' gant anuz]] Pouezus eo ar bara hag ar gwinizh er c'heginerezh ukrainek, pa lakaer ar vro da unan eus grignoladoù gwinizh Europa<ref>Merrill, 2003, p. 576.</ref>. [[Honoré de Balzac]] a skrivas en devout kavet 77 doare bara p'edo o weladenniñ Ukraina e [[1848]]<ref name="OB" />. Kinklet e vez ar choanennoù hag ar baraennoù da-geñver gouelioù. * ''Babka'' (бабка ) : bara [[Pask]] e doaz sukret gant rezin sec'h ha frouezh sec'h all, stummet evel ur granenn uhel. * ''Boublyk'' (бублик) : gwalennoù bara fardet gant un toaz a zo bet bervet kent bout poazhet er forn. * ''Kalatch'' (калач) : gwalennoù bara a servijer da-geñver obidoù pe da Nedeleg. Plezhet e vez an toaz dre deir breunenn evit aroueziañ an [[Trinded kristen|Drinded kristen]] a-raok e stummañ evel ur c'helc'h evit aroueziañ ar vuhez hag an tiegezh. * ''Korovai'' (коровай) : bara ront, plezhet, damheñvel ouzh ''kalatch'', a servijer da-geñver an euredoù, kinklet gant evned ha bleunioù "rouanez [[Madagaskar]]" (''Catharanthus roseus'') peurliesañ. * ''Palyanytsya'' (паляниця) : an dorzh voutin, brudet peogwir ez eo diaes distagañ hec'h anv pa n'eur ket genidik eus Ukraina. * ''Pampouchka'' (пампушка) : baraennoù blot ha skañv, pe bignez fritet pallennet gant amanenn ha kignen. * ''Paska'' (паска) : bara hengounel gouelioù Pask, fardet gant bleud gwinizh, laezh, amanenn, vioù ha sukr. == Meuzioù kreiz == [[File:Гречаники з грибами4.jpg|thumb|''Hretchanyky'']] [[File:Cossack roasted meat in Zaporizhia.JPG|thumb|''Petcheniya'']] [[File:Singer Café - Pierogi IMG 3425.JPG|thumb|''Varenyky'']] * ''Banouch'' (банош) : bleud maiz gant ''smetana''. * ''Borchtch'' (борщ) gant kig-bevin zo ur soubenn fetis ha fonnus graet gant beterabez, kaol, karotez, kig-bevin, ognon ha legumaj all<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://tatyanaseverydayfood.com/favorite-ukrainian-dinner-recipes/ |title=Favorite Ukrainian Dinner Recipes @ Tatyana's everyday food, 28/02/2022|accesdate=}}</ref> * ''Derouny'' (деруни) : krampouezh avaloù-douar, servijet gant dienn trenk. * [[Gwaz (evn)|Gwaz]] pe [[houad]] farset gant avaloù. * ''Halouchky'' (галушки) : ur meuz hengounel fardet gant bouloù toaz goet poazhet er vurezh, a lakaer e soubennoù pe a servijer farset gant gig-yar ha ''smetana'' evel e Poltava<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://klopotenko.com/spravzhni-poltavski-galushky-vid-inny-popershnyuk/ |title=Справжні полтавські галушки від Інни Поперешнюк / "Gwir halouchky Poltava digant Inna Poperechnyouk" |publisher=Klopotenko|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Holoubtsi'' (голубці) : delioù kaol rollet tro-dro da riz pe vell, mesket gant kig pe get, poazhet en eoul gant ognon karamelaet pe rostet gant [[soav]] ; servijet e vezont gant dienn trenk pe lipig tomatez, pe c'hoazh gant ur felpenn kig-sall warno. * ''Houliach'' (гуляш) : ar c'heusteurennoù a anver "[[goulach]]" dre vras. * ''Kacha'' (каша) : yod ed-du, gwinizh, heiz, kerc'h, maiz, mell, riz pe segal. Alies e vez servijet ''kacha'' ed-du gant tonennoù moc'h fritet hag ognon. * ''Kartoplianyky'' (картопляники) : krampouezh avaloù-douar ha vioù, a c'heller farsañ diouzh c'hoant. * ''Kartoplya'' (картопля) : avaloù-douar, yaouank pe beilet, a vez bervet, flastret, fritet pe rostet, ha servijet gant amanenn, anuz, ''smetana'', vioù kriz, hag all. * ''Kotleta po-kyyivsʹky'' (котлета по-київськи) : spilhenn gig-yar doare Kyiv, da lavaret eo flastret ha rollet tro-dro da amanenn yen gant geotennoù kent bout gwisket gant melen-vi ha paladur ha poazhet er forn pe fritet. * ''Kotlety'' (котлети) pe ''sitchenyky'' (січеники) : bouloù pe rolloù kig drailhet pe besked, mesket gant ognon, vioù kriz, bara, ha laezh ha kignen a-wezhioù, fritet en eoul ha rollet er paladur a-wezhioù. * ''Kroutchenyky'' (крученики) pe ''zavyvantsi'' (завиванці) : rolloù kig-moc'h pe kig-bevin gant farsoù liesdoare (foue<ref>{{en}} Volhina, Julia. {{Cite web|url=https://www.enjoyyourcooking.com/main-dish-recipes/stuffed-pork-rolls-mushrooms-kruchenyky.html |title=Stuffed Pork Rolls with Mushrooms (Kruchenyky)] |publisher=EnjoyYourCooking|date=20/11/2010|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>, kaol-go, karotez, keuz, ognon, prun, vioù, hag all). * ''Mlyntsi'' (млинці) : krampouezh moan par da re Vreizh-Izel; ''nalysnyky'' (налисники) a reer anezho pa vezont farset gant frouezh, kaol, keuz pe gig ha servijet gant dienn trenk. * ''Petcheniya'' (печенія) : kig (bevin, [[leue]], moc'h, [[oan]]) rostet ha farset. * ''Pyrih'' (пиріг) : tartezezennoù bras aozet e meur a zoare. * ''Pyrijok'' (Пиріжок) : pastezioù farset e meur a zoare ([[avu]], kaol fritet, kaol-go, kerez, keuz, kig drailhet, ognon, riz, vioù, hag all). * ''Ryba'' (риба) : pesked fritet e bleud ha vioù ; poazhet er forn gant foue, keuz ha suraval ; en doare ''baba-charpanyna'' (баба-шарпанина , "gwrac'h kozh") : poazhet en dour gant karotez, ognon, lore (''Laurus nobilis''), [[perisilh]] ha temzoù, gwisket gant un toaz fetis ognon fritet ennañ, fritet ha poazhet er forn ; hiliennet er gwinêgr, sec'het pe vogedet. * ''Smajenyna'' (смаженина) : kig fritet. * ''Varenyky'' (вареники) : bouloù toaz farset e meur a zoare (avu hag ognon fritet, flastrenn avaloù-douar hag ognon fritet, kaol hag ognon fritet, kerez, keuz, kig drailhet bervet hag ognon fritet, [[sivi]]... servijet gant amanenn, ''smetana'' pe sukr<ref name="UC" />{{,}}<ref name="UT" />. <gallery mode="packed" heights="160px"> Голубці з сметаною.jpg|''Holoubtsi'' gant ''smetana'' Potato pancakes.jpg|''Derouny'' en ur plad hengounel Chicken Kiev - Ukrainian East Village restaurant.jpg|''Kotleta po-kyyivsʹky'', kig-yar doare Kyiv </gallery> == Dibennoù-pred == [[File:Smietanik.jpg|thumb|''Smetanik'']] * ''"Kyyivsʹkyy" tort '' (торт «Київський») : "gwastell «&nbsp;Kyiv&nbsp;»", a zo daou wiskad meuring gant [[kelvez|kraoñ-kelvez]], fourret gant dienn amanenn. * ''Jele'' (желе) : kaotigell frouezh. * ''Koutya'' (кутя) : gwastell hengounel an Nedeleg, fardet gant bleud gwinizh, kraoñ, mel, hadoù roz-aer ha lipouzerezhioù.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20191114234235/https://sovabooks.com.au/free-recipe-kutia-star-of-the-ukrainian-christmas-supper/ |title= Recipe: Kutia, Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper|publisher=SovaBooks|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Medivnyk'' (медівник) : gwastell aozet gant mel. * ''Molozyvo'' (молозиво) : kentlaezh ha vioù mesket ha poazhet er forn. * ''Pampouchka'' (пампушка) : [[bignez]] toaz sukret, a farser gant kaotigell [[roz]] hervez an hengoun, pe gant hadoù roz-aer pe aozennoù sukret all. * ''Pinnyk'' (пінник) : spoumenn hugennoù. * ''Ptachyne moloko'' (пташине молоко) : "laezh evn", laezh c'hwezhet pallennet gant [[chokolad]]. * ''Smetannik'' (сметаник) : gwastell vouk gant ''smetana''. * ''Syrnyky'' (сирники) : bignez keuz fritet, gant rezin sec'h a-wezhioù, servijet gant dienn trenk, kaotigell, mel pe [[yod avaloù]]. * ''Tort'' (торт) : meur a zoare gwestell aozet a-wiskadoù, eus ar re voukañ d'ar re c'hwezhetañ, fardet gant kraoñ malet pe alamandez malet e-lec'h bleud. * ''Varennya'' (варення) : kaotigell frouezh en o fezh fardet dre boazhañ hugennoù pe frouezhennoù all en ur siros sukr. * ''Vatrouchka (ватрушка) : ur wastell fourret gant keuz sukret. * ''Verhouny'' (вергуни) : toaz brusk bet fritet en eoul, ha sukr skuilhet war-c'horre. * ''Yabtchanka'' (ябчанка) : spoumenn avaloù, servijet sklas. * ''Zefir'' (зефір) : un dibenn-pred bouk graet diwar flastrenn frouezh pe hugennoù, sukr ha gwenn vi ; kar d'ar meuring ha d'ar [[marshmallow]]. <gallery mode="packed" heights="160px"> Holy Eve cooking. Kutia.jpg|''Koutya'' Syrniki6.jpg|''Syrnyky'' gant rezin Ябчанка1.jpg|''Yabtchanka'' </gallery> == Diedoù == ;Alkoolek [[Restr:Met Flasche und Glas.jpg|thumb|''Medouc'ha'']] * ''Horilka'' (горілка) : vodka ("dour bihan") greantel pe graet er gêr (самогон, ''samohon''), diwar greun edoù goet en doare hengounel, ha mesket gant avaloù-douar abaoe o donedigezh er vro. En he unan ec'h ever ''horilka'' peurliesañ, met gant glec'hadennoù frouezh, geotennoù, pimant pe temzoù e vez evet ivez ; bez' ez eus un ''horilka'' a zo blazet gant mel ha pimant ruz. * ''Pyvo'' (пиво) : [[bier]]. * ''Vyno'' (вино) : e Krimea dreist-holl e vez kenderc'het gwinoù, a zo dous an darn vuiañ anezho. * ''Medouc'ha'' (медуха) : [[Mez (mel)|mez]], un died bervet graet gant dour, goell ha mel ; hervez ar bleunioù a zo bet darempreded gant ar [[gwenan]], perzhioù ar goell, doare ha pad e goshadur ez eo e vlaz. Kreñv pe greñvoc'h e vez, hervez an doare ma 'z eo bet fardet. * ''Nalyvka'' (наливка) : gwin flamboez, irin (''Prunus spinosa''), kerez, lus (''Vaccinium sp.''), mouar, prun, spezad (''Ribes uva-crispa'') pe hugennoù all, fardet er gêr. Lakaet e vez an hugennoù en ur pikol boutailh e [[gwer]], gant sukr evit o lakaat da vont e go. Goude-se e vez tennet ar frouezh da fardañ tartezennoù (пиріжкиp,''pyrijky'') ha lakaet an died e boutaihoù ; war-dro 15% eo feur an alkool en ''nalykva''. ;Hep alkool [[Restr:Ryazhenka16c.JPG|thumb|''Ryajanka'']] * ''Ayran'' (айран) : yaourt gant dour ha holen. * ''Kefir'' (кефір) : laezh goet dre c'hoell hag ar [[bakteri]] ''lactobacillus'', blazet evel ar yaourt ; un nebeud alkool a c'hall bout e ''kefir'' graet er gêr<ref name="UC" />. * ''Kompot'' (компот) : un died sukret graet diwar frouezh fresk pe sec'h, pe diwar hugennoù, a zo bet bervet en dour. * ''Kvas'' (квас) : un died pikant, sukret ha trenk, a vreser diwar bara segal sec'h, goell ha sukr. * ''Kysil'' (кисіль) : ''kompot'' fetisaet gant ampez avaloù-douar. * ''Mineralʹna voda'' (мінеральна вода) : [[dour mel]], kalz [[gaz]] ennañ peurliesañ. * ''Ouzvar'' (узвар) : ''kompot'' fardet gant frouezh sec'h (avaloù, per, prun) a servijer da Nedeleg. * ''Pryajene moloko'' (пряжене молоко) : laezh poazhet er forn glouar e-pad eizh eurvezh d'ar berrañ, blaz ar c'haramel gantañ. * ''Ryajanka'' (ряжанка) : laezh goet poazhet er forn. * ''Syta'' (сита) : dour gant mel. == Keginerezh rannvroel == === Kornôg === ;Halytchyna [[File:Knish with potato.jpg|thumb|''Knych'' gant avaloù-douar]] Perzhioù dibar zo da geginerezh Halytchyna, a gaver en tiriad a zo etre ar C'harpatoù hag Oblast Ternopil (Тернопіль)<ref name="ZBR">{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/3825 |title:Галицька кухня»? Так, чув. / "Keginerezh Halytchyna ? Ya, klevet 'm eus"|publisher=Zbruč|date=18/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Diazezet eo war ar pobladoù a vev eno : Boykoed (Бойки), Houtsouled (Гуцули) ha Lemkoed (Лемки)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/2780 |title=Причинки до історії та філософії галицької кухні / "An abegoù da Istor ha prederouriezh keginezrezh Halytchyna" @ Zbruč, 01/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Disheñvel eo keginerezh ar c'hêrioù diouzh hini ar maezioù, an daou o vout koulskoude skourroù eus keginerezh [[Kreizeuropa]]. Anat eo levezon keginerezh [[Aostria]], [[Hungaria]] hag [[Italia]] war hini Halytchyna, un heuliad da veli [[Impalaeriezh Aostria]] ; gant hini Polonia ez eo bet levezonet ivez<ref name="ZBR" />. ;Lviv [[File:2019 Кав'ярня-музей Теплий п'єц 6.jpg|thumb|Ur c'hafedi e Lviv]] Un hengoun dibar ivez a voe diorroet e kêr Lviv, hag a levezonas koulz keginerezh Polonia ha hini Ukraina a-bezh. ''Pyrohy'' (пироги) zo unan eus meuzioù pennañ Lviv (un dourtenn avaloù-douar, keuz hag ognon), e-kichen ''klouski'' (клускі, yod gwinizh gant vioù ha legumaj glas), ''yabtchanka'' (gant tachoù jenofl, bouilhoñs kig-leue gant fav ha toazennoù), bouilhoñs kig-yar gant yod gwinizh, meur a soubenn frouezh ha hugennoù, gwestell kraoñ. Poblek e vez kafe dre laezh da lein, gant bara amanennet ha keuz gant ''smetana''. ''Kacha'' ed-du ha yod maiz (''mamaliga'') zo pouezus e reol-voued hengounel annezidi Lviv. Meuzioù aozet gant kig zo ivez : ''chnitsel'' (шніцель, ur felpenn voan kig palet) ha ''zrazy'' (зрази, ur felpenn kig-bevin rollet fourret gant avaloù-douar, foue, legumaj ha vioù). Hengounel e Lviv eo an dibenn-pred anvet ''lehoumina'' (легуміна, a zo [[gwispid]] graet gant vioù ha sukr), a zebrer a-gevret gant ''kompot'' da evañ. Kalz legumaj a vez debret en hañv. ''Koutya'' giz Lviv a aozer gant greun gwinizh bervet, rezin sec'h, hadoù roz-aer, mel ha chug suraval. A-hed Istor kêr ez eus bet fardet bier ha gwin enni<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/110018 |title=Як ся їло, як ся пило в Галичині / "Penaos e tebre hag e ve an dud e Halytchyna"|publisher=Zbruč|date=19/01/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Gwallgaset e voe keginerezh hengounel Lviv da vare URSS, pa voe lakaet he fretioù hag he c'hafedioù (кав'ярня, ''kav'yarnya'') da "vourc'hizel" gant ar renad soviedel. Serret e voe an tier hengounel ha staliet tinelloù en o lec'h, a droas war-du ar gouerien hag al labourerien ; alkool, chug-frouezh a veze servijet dezho, ha meuzioù dister mar paeent keroc'h. Gwin a veze evet e doare hengounel Lviv, met vodka soviedel a voe lakaet en e lec'h ivez, a-gevret gant gwinoù sukret ha lambigoù. Er bloavezhioù 1970 hepken e voe kavet gwinoù a-zoare ha likoroù dereat ; d'ar mare-se ivez e voe addigoret kafedioù ha grilherezhioù (гриль-бар, ''grïl-bar''), met disteroc'h eget ar meuzioù fardet er gêr e oa ar re a veze servijet enno<ref>{{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/115330|access-date=2026-03-09 |title=Кнайпи Львова у радянські часи / "Kafedioù Lviv d'ar mare soviedel"|publisher=Zbruč|date=09/05/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Karpatoù [[File:Knysh.jpg|thumb|''Knych'']] [[File:Bryndza.jpg|thumb|''Brynza'']] Hengounel e bro ar Voykoed eo ''knych'' (книш, bouloù toaz fourret), ''matchanka'' (мачанка, ur geusteurenn kig-moc'h), ''ochtchypky'' (ощипки, bara dic'hoell), soubenn foue, piz-bihan palet, ha ''tchorni pyroyh'' (чорні пироги, "tartezennoù du", eleze reoù mouar)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/107686 |title=Майстерка бойківської кухні / "Mestr war ar c'heginerezh boyko" @ Zbruč, 21/09/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Avaloù-douar, fav, foue, maiz ha ''brynza'' eo aozennoù pennañ keginerezh an Houtsouled. A-douez ar meuzioù hengounel emañ ''banoch'' (yod bleud maiz), ''boudz'' (будз, keuz laezh dañvadez), ''houtchlyanka'' (гуслянка, laezh trenk), krampouezh, ''choupeniya'' (шупенія, fardet gant fav gouez, ''Phaseolus'') ha ''vourda'' (вурда, keuz laezh-bihan dañvadez)<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/59406 |title=Гуцульська кухня стала доступною усім охочим / "Deuet eo ar c'heginerezh houtsoul da vout en ardremez an holl" @ Zbruč, 30/11/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/53542 |title=«Лудинє» у Косові / "Loudynye e Kosovo"" |publisher=Zbruč|date=07/07/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En Treuzkarpatoù e teu ''borhatch'' (бограч) eus ar ''bogrács'' hungarek : ur geusteurenn kig en ur gaoter a lakaer en oaled, gant [[paprika]] ha geotennoù. Ur meuz hengounel all eo ''zavyvantsi'' (завиванці), a zo rolloù kig-bevin gant kig-gwenn, vioù, avaloù-douar ha kokombrez er gwinêgr<ref name="FI">{{uk}} {{Cite web|url=https://firtka.if.ua/blog/view/tradicijna-kuhna-ukraini-cim-prigosaut-u-riznih-regionah101198 |title=Традиційна кухня України: чим пригощають у різних регіонах / "Keginerezh Ukraina : petra a vez servijet er rannvroioù"|publisher=Firtka|date=06/03/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù hengounel all eo ''chovdar'' (шовдар, morzhed-hoc'h mogedet) ha ''lekvar'' (леквар, kaotigell prun)<ref name="PRAV">{{uk}} {{Cite web|url=https://pravdatutnews.com/society/2025/05/31/60515-gastronomiya-ukrayiny-shcho-yidyat-u-riznyh-regionah-krayiny |title=Гастрономія України: що їдять у різних регіонах країни / "Hevlezouriezh Ukraina : petra a zebrer e rannvroioù ar vro"|publisher=правда / Pravda|date=31/05/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuz hengoune Boukovina (Буковина, e kreiz Karpatoù ar Reter) eo soubenn foue gant ''smetana'', e-kichen ''tchynac'hy'' (чинахи), a zo kostezennoù oan mougadellet pe boazhet er forn, gant avaloù-douar, fav hag ognon — tomatez a c'heller lakaat ouzhpenn, hervez ar c'hiz nevez. Ur meuz all eo ''platchinda'' (плачинда, ur wastell fourret gant avaloù pe geuz). ''Brynza'' ha ''mamaliga'' a vez fardet ivez<ref name="FI" />. ;Podillya ha Volyn [[File:Ковбаси ТМ Маршалок.jpg|thumb|Silzig ukrainek]] Brudet eo rannvro Podillya dre he meuzioù a orin polonat evel ''bihos'' (бігос, ur geusteurenn meur a gig enni gant kaol-go, kaol fresk ha temzoù) ha ''c'hylaki'' (хляки, stlipoù bevin gant karotez ha temzoù) ; poblek ivez eo ar rekipeoù-se e Halytchyna, ar vro amezek. En Oblast C'hmelnytska (Хмельницька область) e farder meur a zoare silzig, en o zouez ''vederey'' (ведерей) a zo bouzelloù moc'h fourret gant avaloù-douar<ref name="FI" />. E rannvro Volyn e keginer ''mazouryky'' (мазурики), a zo silzig kig-yar-Indez fourret gant amanenn ha keuz ; ar meuz ''zrazy'' eus Lviv hag an dibenn-pred ''verhouny'' a gaver mat e Volyn ivez<ref name="FI" /> === Norzh === ;Polissya E rannvro Polissya, a zo goloet a [[koadeg|goadegi]] hag a [[geun|c'heunioù}}, ez eus chomet doareoù hen da geginañ, diazezet ma 'z int war ar pesketa hag ar c'hutuiladur (foue, geotennoù ha hugennoù)<ref name="SMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/smaki-ukrayinskogo-polissia/ |title=Смаки українського Полісся / "Bmazioù eus Polissya en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=05/01/2026|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Мацик.JPG|thumb|''Matsyk'']] Bleud segal dreist-holl a veze implijet er rannvro, da fardañ bara, krampouezh ha gwastilli ; lod anezho a servijer el lidoù relijiel. Hengounel eo ''varenyky'' fardet gant ed-du ha laezh trenk. Ker kozh-kozh all eo ''kvacha'' aozet gant toaz trenk. ''Borchtch'' a servijer er gouelioù, koulz ha ''kysil'', krampouezh gant ''smetana'', keuz gant laezh ha ''kvasovka'' (квасовка), a zo yod mell gant frouezh sec'h<ref name=SMA />. Kalzik meuzioù eus Podillya o deus un anv lec'hel evel ''bouc'hty'' (gwestell aozet gant bleud gwenn, rezin sec'h ha hugennoù), ''hartanatchka'' (yod mell gant kig hag avaloù-douar), ''kalamouc'ha'' (kerez bervet gant bleud ha dienn trenk), ''kroupnyk'' (soubenn mell, foue ha laezh-bihan),''tomatchi'' (flastrenn avaloù-douar)<ref name="SMA" />. Meuzioù lec'hel all eo ''kalatoucha'' (soubenn foue a servijer gant krampouezhennoù), ''holoubtsi'' gant avalaoù-douar ha foue, ''kartoplyana babka'' (avaloù-douar gant foue)<ref name="PRAV" />. ''Matsyk'' (мацик) zo ur meuz na gaver nemet e Volyn ha Rivne(Рівне), aozet gant kig nevez-lazhet sec'het ha lakaet da zareviñ en ur sac'h lien, e [[stomog]] pe [[c'hwezigell]] ur pemoc'h ; meur a anv all zo dezhañ : ''bohouk'', ''karouc'h'', ''kirouc'h'', ''kniouchok'', ''matsiok''<ref name="SMA" />. Kêriadenn Smidyn (Смідин) e [[Raion]] Kovel (Ковельський район) zo brudet evit he c'haol poazhet er forn, a zo bet degemeret e listenn UNESCO glad sevenadurel dizanvezel Ukraina<ref name="SMA" />. [[File:Квашені огірки.jpg|thumb|Kokombrez goet eus rannvro Tchernihiv]] Ur meuz hengounel e tiriad C'holmchtchyna eo ''volok'' (волок), a vez fardet gant delioù yaouank beterabez, linad pe troad-gwazi<ref name="SMA" />. Lus a gaver stank e Polissya ; gant bara, laezh ha ''smetana''e veont debret hervez an hengoun ; e meur a veuz e vezont lakaet goude bout bet sec'het<ref name="SMA" />. Kostez Tchernihiv e Polissya ez eo hengounel ivez mougadellañ pe fritañ kokombrez gant karotez, kig hag ognon : ''hourky'' (гурки) eo anv ar meuz-se<ref name="SMA" />. Meuzioù all eus Ukraina an Norzh eo ''petchenya'' (печеня, a zo avaloù-douar poazhet er pod gant kaol-go ha kig ; dienn trenk, fav, foue, keuz pe paprika a lakaer ouzhpenn a-wezhioù), ha tourtennoù gwenngoud<ref name="FI" />. Ker brudet eo ''derouny'' (krampouezh avaloù-douar) ar rannvro ma vez dalc'het ur festival etrebroadel gouestlet d'ar meuz, bep bloaz e Korosten (Коростень)<ref>{{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://www.ukrainiantour.com/en/tours/tour/festival-derunov-v-korostene/ |title=Festival Derunov in Korosten|publisher=Ukrainian Tour|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Kyiv Hollvrudet eo "kig-yar Kyiv"<ref name="FI" />. E ''borchtch'' hengounel Kyiv ez eus kig-bevin ha prun<ref name="ES">{{uk}} {{Cite web|url=https://espreso.tv/lokalna-kukhnya-stravi-yaki-varto-skushtuvati-v-riznikh-mistakh-ukraini#goog_rewarded |title=Локальна кухня: страви, які варто скуштувати в різних містах України / "Keginerezh lec'hel : meuzioù da dañva e meur a gêr en Ukraina" @ Еспресо / Espreso, 11/12/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Kreiz === [[File:Zawywantci 036.jpg|thumb|''Kroutchenyky'' servijet gant avaloù-douar ha lipig foue]] Meuz brudetañ Oblast Tcherkasy (Черкаська область) eo ''borchtch'' ha ''pampouchka'' gant kignen. Poblek ivez eo ''varenyky'' ha ''kroutchenyky'' fourret gant kig drailhet, [[fourmaj-kig]], prun ha kraoñ. En Oblast Poltava e vez servijet ''halouchky'' gant meur a zoare fars. Krampouezh fritet sukret pe holenet anvet ''poundyky'' (пундики) a gaver stank ivez er rannvro. War ribl an Dnipro e vez fardet ''youc'ha rybna'' (юха рибна, "soubenn ar pesked") sasunet gant kignen<ref name="FI" />. === Su=== [[File:Форшмак по-одесски.jpg|thumb|''Forchmak'' giz Odesa]] Kalz boued-mor zo e keginerezh Ukraina ar Su. Ur c'heginerezh dibar zo en Odesa, ar [[porzh (bagoù)|porzh]] bras war ar Mor Du. Rizhek eus ar c'horn-bro eo ar pesked anvet ''bytchok'' (бичок), a zo skanteged (''Gobius''), a zebrer sec'het pe fritet gant toaz ; pesked bihan all anvet ''tyoulka'' (тюлька, ''Clupeonella'') a friter gant toaz ivez<ref name="FI" />. Ur meuz brudet all eo pesked farset (Фарширована риба, ''farchyrovana ryba''). Er rannvro amezek da Odesa, Oblast Mykolaiv (Миколаївська область), e farder ''youc'ha rybna'' gant chug-tomatez, kignen ha ''smetana''. E C'herson e tebrer berjinez fritet gant paprika ha gwinêgr avaloù, ha yod berjinez a anver "kaviar". En Odesa hag e Dnipro e plij kalz ''forchmak'' (Форшмак) keginerezh ar [[Yuzevien]], a zo spilhennoù harinked, vioù, avaloù trenk, bara soubet el laezh, ognon, eoul, ha gwinêgr pe chug suraval<ref name="FI" />. En Oblast Zaporijjya (Запорізька область) e servijer ''kapousnyak'' gant krampouezh moan, amanenn ha keuz<ref name="FI" />. Pobladoù hen Krimea (Gresianed ha Tatared) o deus o c'heginerezh dezho ivez<ref name="FI" />. === Reter === [[File:Окрошка Okroshka 05.jpg|thumb|''Okrochka'' gant ''ayran'']] En Ukraina Sloboda, er biz war an harzoù gant Rusia, e vez keginet ''borchtch'' gant bouloù kig drailhet ha fav. Bouloù kig ivez eo ''hretchanyky'' (гречаники), gant ed-du<ref name="FI" />. En Donbas ez eo hengounel poazhañ ''roul'ka'' (рулька, jaritell moc'h) er forn, koulz hag aozañ ''okrochka'' (окрошка), ur soubenn yen diwar ''kvas'', laezh-bihan pe dour melar, sasunet gant dienn trenk. Meuz hengounel pennañ Louhansk eo rolloù kig-moc'h ha kig-bevin drailhet gant [[alumenn]] ha karotez<ref name="FI" />. == Levrlennadur == * {{uk}} Artiukh, Lidiia. Українська народна кулінарія (Історико-етнографічне дослідження) / "Keginerezh poblek ukrainek (Enklask istorel ha tudouriel)". Kyiv : наукова думка / Meno skiantel, 1977. ** {{en}} ''Ukrainian Cuisine and Folk Traditions''. Kyiv : Baltija-Druk, 2001 {{ISBN|978-966-8137-42-6}}. * {{en}} Braichenko, Olena (renerez). ''Ukraine – Food and History''. Kyiv : Ïzhak, 2021 {{ISBN|978-966-97882-4-5}}. * {{en}} Kulenkova, Marharyta. ''Taste of Ukraine: Authentic Recipes from the Heart''. Marharyta Kulenkova, 2024 {{ISBN|979-8-3406-1584-8}}. * {{en}} Levytska, Galyna. ''Taste of Ukraine: Authentic Ukrainian Recipes from Old Traditions and Family Kitchens''. Galyna Levytska, 2026 {{ISBN|979-8-2585-4745-3}}. * {{en}} Ogrodnik Corona, Annette. ''The New Ukrainian Cookbook''. New York : Hippocrene Books, 2020 {{ISBN|978-0-7818-1411-9}}. * {{en}} Popova, Nataliya. ''Ukrainian Cookbook''. Mataliya Popova, 2022 {{ISBN|979-8-8074-0514-2}}. * {{en}} Shvydenko, Alina. ''The Soul of Ukraine Borscht and Beyond: A Journey Through Ukrainian Taste and Memory''. Alina Shvydenko, 2025 {{ISBN|979-8-2726-6658-1}}. * {{en}} Tatarinova, Valentyna. ''Taste of Ukraine: Traditional Ukrainian Recipes for Everyday Cooking''. Valentyna Tatarinova, 2026 {{ISBN|979-8-2533-8776-4}}. * {{en}} Thompson, Evelyn. ''The Ukrainian Home Cook''. Garden of Grapes, 2024 {{ISBN|979-8-3495-5247-2}}. * {{en}} Tracz, Orysia. ''First Star I See Tonight : Ukrainian Christmas Traditions''. Winnipeg : Mazepa Publications, 2015 {{ISBN|978-0-994920-81-2}}. * {{en]] Ukrainian Women's Association of Canada. ''Ukrainian Daughters' Cookbook''. Winnipeg : Centax of Canada, 1984 {{ISBN|978-0-919845-13-8}} * {{en}} Yakovenko, Svitlana. ''Taste of Ukraine: Rustic Cuisine from the Heart of Ukraine''. Sydney : Sova Books, 2013 {{ISBN|978-0-9875-9431-0}} * {{en]] Yakovenko, Svitlana. ''Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria''. Sydney : Sova Books, 2016 {{ISBN|978-0-9945334-2-5}} * [https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle// Ukrainian Traditional Food: Tasty, Fun, with a Twinkle!].&nbsp;— Best Kyiv Guide: March 30, 2020&nbsp;p. * {{en}} Merrill, Lorraine. ''Encyclopedia of Food and Culture'', levrenn 1. New York : Scribner, 2003 {{ISBN|978-0-684-80565-8}}. == Limammoù diavaez == {{Commonscat|Cuisine of Ukraine}} * {{en}} ''[https://etnocook.com/best-kossacks-traditional-dishes/ Best Cossack’s Traditional dishes]'', Ethnocook * {{uk}} {{en}} ''[https://eng.yizhakultura.com/ Ïzhakultura]'' * {{en}} ''[https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle/ Ukrainian Traditional Food]'' {{clr}} == Daveoù == {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Ukraina]] [[Rummad:Keginerezh dre vro]] ad03tobtvu1vei1zy9vfmm16fn3wqfn 2189373 2189372 2026-04-28T16:42:18Z Kestenn 14086 Adlakaet titouroù an daveoù en arventennoù mat. 2189373 wikitext text/x-wiki [[File:Food from Puzata Hata restaurant in Lviv.jpg|thumb|Ur skouer eus keginerezh Ukraina en ur preti e Lviv]] '''Keginerezh Ukraina''' a reer eus hollad an doareoù hengounel da [[keginerezh|geginañ]] a vez gant an dud en [[Ukraina]], unan eus ar [[Stad]]où brasañ ha pobletañ en [[Europa (kevandir)|Europa]]. Levezonet-don eo ar c'heginerezh-se gant an [[douar]] pinvidik ha [[du (liv)|du]] ([[ukraineg]] : Чорнозем, ''tchornozem'', "douar du") ma teu e aozennoù, a vez niverus peurliesañ evit fardañ ur meuz<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html |title=Ukrain|publisher=Foodin every Country|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>.<br> Alies ivez e vez meur a zoare – an eil goude egile – da boazañ ur meuz ukrainek : bez' e c'hall un aozenn bout fritet pe bervet a-raok bout poazhet er vurezh pe er forn. Perzh heverkañ keginerezh hengounel Ukraina eo kement-se<ref>{{cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukrainian National Food and Cuisine|publisher=UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'' (борщ) [[ruz (liv)|ruz]] eo meuz broadel Ukraina : ur [[soubenn]] [[beterabez]] eo en diazez, met liesdoare eo hervez ar c'horn-bro. Daou veuz all a vez lakaet da vroadel ivez : ''varenyky'' (вареники ; unander: вареник ''varenhyk'', "toaz bervet"), un doare ''ravioli'' kar d'ar ''pierogi'' a farder e [[Polonia]] ; hag an ''holubtsi'' (голубці), a zo rolladoù [[kaol]]. En holl bretioù hengounel ukrainek e kaver digudenn an tri meuz-se<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20130814200425/http://activeukraine.com/five-best-ukraine-traditional-foods/ |title=5 Best Ukraine traditional Foods|publisher=Active Ukraine|date=05/06/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù kar dezho a gaver e kegin [[Europa ar Reter]] dre vras. Pouezus eo an [[ed]] er c'heginerezh ukrainek, ar [[gwinizh]] peurgetket, setu perak e vez graet alies "grignolad gwinizh Europa" eus ar vro<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.greeneuropeanjournal.eu/ukraine-still-europes-breadbasket/ |title=Ukraine: Still Europe’s Breadbasket|publisher=Green European Journal|date=09/01/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar pep brasañ eus ar meuzioù ukrainek zo deveret diouzh reoù hen ar gouerien, a [[gounezerezh|c'houneze]] forzh [[legumaj]] evel [[avaloù-douar]], beterabez, [[foue]], kaol ha [[segal]]. Doareoù slavek hengounel koulz ha reoù europek dre vras a vez implijet er c'heginerezh ukrainek, ar pezh a zisoc'h eus meur a zekvloaziad dindan beli ur Stad bennak all. Ouzhpenn da se, dre ma 'z eo brazik an diaspora ukrainat abaoe kantvedoù (da skouer, tremen ur milion a dud e [[Kanada]] o deus hendadoù ukrainat) e kaver meuzioù ukrainek en Europa ha war [[kevandir]]ioù all ([[Arc'hantina]], [[Brazil]] aha [[Stadoù-Unanet Amerika]] pergen). Da vare [[Republik Soviedel Ukraina]] ([[1917]]-[[1991]]) e voe skoueriekaet keginerezh ar vro, ha dre ma veze berr an dafar e voe kollet meur a veuz hengounel, pe fardet e vezent gant nebeutoc'h a aozennoù ha doareoù eeunoc'h d'o c'heginañ. Er mare [[URSS|soviedel]] ivez e voe degaset da hantervoued Ukrainiz meur a veuz a oa estren dezho.<br> Da heul dizalc'hiezh Ukraina e teuas gizioù nevez er c'heginerezh, evel ar meuzioù fardet en un doare [[greanterezh|greantel]] ha diorroadur ar pretioù boued buhan. Hiziv an deiz, keginerezh Ukraina en deus degemeret teknikoù nevez hag aozennoù nevez, en ur virout kalz elfennoù hengounel koulskoude. == Istor == === Krennamzer === [[File:Оборона Белгорода Кисель из колодца.jpg|thumb|O fardañ ''kisel'' e Bilohorodka – ''Kronik Radziwill'', p. 143.<ref>''Kronik Radziwill'' (Радзивілівський літопис) zo un dornskrid eus an {{XIIIvet kantved}} hag a gont Istor Rus Kyiv abaoe ar {{Vvet kantved]] ; gwelit [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81.pdf an dornskrid]</ref>]] E deroù ar [[Grennamzer]] en em stalias war diriad Ukraina a vremañ pobladoù slavek hag a c'houneze segal, gwinizh ha [[heiz]]. [[Bara]] e oa ar boued diazez e [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]], fardet gant segal peurliesañ. ''Jito'' (жито), ar ger [[ukrainek]] evit "segal", zo kar d'ar [[verb]] ''jyty'' (жити), "bevañ", ar pezh a ziskouez peger pouezus e oa ar gounezerezh-se evit annezidi kentañ Ukraina. An uhelidi hepken a zebre bara [[gwenn (liv)|gwenn]] fardet gant gwinizh. Koulz bara goell ha bara dic'hoell a veze fardet e Rus Kyiv ; houpez (''Humulus lupulus'') a veze ouzhpennet da doaz ar bara gwenn. Meuzioù aozet diwar edoù, evel ''kacha'' (каша), a raed gant mell (Пшоно, ''pchono''), a veze debret gant an holl wiskadoù er boblañs ; ur perzh o deveze el lidoù evel ar meuz anvet ''kolyvo'' (Коливо), a zo gwinizh brevet ha bervet, mesket gant [[kraoñ]], [[mel]], pel [[orañjez]], [[rezin]] sec'h ha [[kanell]], a vez servijet da geñver an obidoù [[Iliz ortodoks|reizhkredennour]]. [[Ed-du]], [[kerc'h]], [[kanab]] ha [[lin]], koulz ha beterabez, [[piz]], [[roz-aer]], sukrin (''Cucumis melo'') ha sukrin-dour (''Citrullus lanatus'') a veze gounezet ivez e Rus Kyiv. Eno e oa pouezus al legumaj ivez, kaol hag [[irvin]] dreist-holl ; un darn vras pe vrasoc'h eus an eostadoù a veze [[holen|sallet]] pe soubet e [[gwinêgr]] evit ma vefe miret pelloc'h. Legumaj all a veze gounezet e Rus Kyiv : anuz (''Anethum graveolens''), fer (''Lens culinaris''), [[karotez]] ha [[kignen]]. [[Ognon (Allium cepa)|Ognon]] a voe degaset d'ar vro en {{XIIvet kantved}}<ref name="OB">{{uk}} {{cite web|url=https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/ |title=Що таке «українська кухня»? Історія, страви, смаки / "Petra eo « keginerezh Ukraina » ? Istor, meuzioù, blazennoù"|publisher=The Last Baricade, Kyiv|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Plant]] gouez evel an triñchin (''Rumex acetosa''), an troad-gwazi (''Chenopodium sp.'') ha hugennoù evel ar [[flamboez]], ar gwenngoud (''Viburnum opulus''), an irin (''Prunus spinosa''), ar [[mouar]] hag ar rezin, koulz ha foue, a veze debret gant an holl dud. [[Vitis vinifera|Gwini]] a veze gounezet ivez da gaout rezin sec'h ha da dalvout da demz-boued, hogen an uhelidi hepken a c'helle kaout anezho. [[Eoul]] a veze graet diwar graoñ. [[Kig]] a veze kavet dre [[chaseal|hemolc'hiñ]] ha sevel loened. Hag uhel pe izel o dere er gevredigezh, holl Ukrainiz ar mare a yae da hemolc'hiñ. Tud Rus Kyiv a zebre meur a zoare [[bronneged]] hag [[evn]]ed, en o zouez [[bizon]]ed, [[Tetraonidae|brugyer]], [[dube]]ed, [[alarc'h|elerc'h]], [[gad|gedon]], [[gourejen]]ed, [[Garan (evn)|garaned]], [[gwaz (evn)|gwazi]], [[hoc'h-gouez]], [[karveged]], [[klujar|klujiri]], [[wapiti]]ed ha [[yourc'h]]ed. D'ur meuz eus ar re c'hwekañ e veze lakaet kig-alarc'h, hervez ''bylyny'' (Билини, "gwerzioù-meur") ar mare. Bervet pe rostet e veze ar c'hig en un tantad digor ; goude ur pennad avat e voe kavet mat ivez poazhañ kig dre fritañ en druzoni ha gleveziñ.<br> Meur a zoare [[pesk]]ed a oa pouezus ivez e reol-voued Rus Kyiv : bekeded (''Esox lucius''), [[brell]]ed, karped (''Cyprinus carpio''), sandred (''Sander lucioperca'') hag all. Evit o mirout pelloc'h e vezent mogedet, sallet pe lakaet da sec'hañ. ''Kav'yar'' (кав'яр) a veze graet gant vioù pesked, re sturjed (''Acipenser sturio'') dreist-holl. [[Boued-laezh]] ivez a veze debret e Rus Kyiv ar Grennamzer : [[amanenn]] ha [[keuz (boued)|keuz]]. Gant [[laezh]] e raed ivez e lod lidoù slavek kent donedigezh ar [[kristeniezh|gristeniezh]]. Kentlaezh (''colostrum'' e [[latin]]) a veze deuet-mat gant ar braz eus an dud betek ma voe lakaet berz warnañ gant an Iliz ortodoks.<br> Ur meuz deuet eus ar mare-se hag a zo karet gant Ukrainiz hiziv c'hoazh eo an died anvet ''kisel'' (Кисіль), a gaver meneg anezhañ e ''Codex Laurentianum'' (Лаврентіївський літопис) Rus Kyiv dindan ar bloaz [[997]]. Ker kozh all eo ''kvas'' (квас), un died dister ar c'hementad a [[alkool]] enni a zo bervet diwar edoù, ha diedoù fardet diwar [[mel]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/article/naprykintsi-dnya/pro-hotovyznu-i-varevo-u-kyyivskiy-rusi |title=Про «готовизну» і «варево» у Київській Русі / "A-zivout an aozennoù « prest da vout debret » ha « breset » e Rus Kyiv"|publisher=День / ''Den'' ("Deiz")|date=08/06/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Dibenn-pred|Dibennoù-pred]] evel bara dous, [[bara-mel]] (Пряник, ''pryanik'') ha hugennoù dre vel a veze anavet ivez da vare Rus Kyiv<ref name="VD">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/solodke-zhittia-istoriia-konditerskoyi-spravi-v-ukrayini/ |title=Солодке життя: історія кондитерської справи в Україні / "Ur vuhez dous : Istor ar c'hoñfizerezh en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=02/03/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === XVI{{vet}} – XIX{{vet}} kantvedoù === Hervez an istorour ukrainat Oleksiy Sokyrko (Олексій Сокирко, *[[1974]]) e tiorroas ar c'heginerezh hengounel ukrainek a anavomp e-doug beli [[Polonia]] ha [[Lituania]] adalek ar Grennamzer diwezhañ ha deroù an amzer a vremañ, da lavaret eo adalek kreiz ar {{XVvet kantved}}. D'ar mare-se e oa c'hoazh an edoù hag ar bara boued diazez an darn vuiañ eus an dud, e-kichen legumaj evel ar piz hag ar fav boutin (''Phaseolus vulgaris''), e kornôg ar vro peurgetket<ref name="LI">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/interviu/mi-mali-i-aristokratichnu-kukhniu-oleksii-sokirko-avtor-knizhki-pro-gastronomiiu-getmanshchini/ |title="Ми мали й аристократичну кухню" / "Ni ivez hor boa ur c'heginerezh brientinel"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date= 31/05/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'', a zo arouez ar c'heginerezh ukrainek, a gaver ar c'hentañ meneg anezhañ en amzer beli Polonia ivez : p'edo o veajiñ dre Gyiv e [[1584]], ur marc'hadour eus [[Gdańsk]] anvet Martin Gruneweg a skrivas pegen alies e veze debret ar meuz-se gant an dud ; hervezañ e veze fardet en holl diegezhioù pe dost ha debret hag evet bemdez. Un test all a voe eus kement-se : ar [[manac'h]] reizhkredennour ukrainat Ivan Vychenskyi (Іван Вишенський, ~[[1550]]- goude [[1620]]), a skrivas e oa meuz boas ar gouerien. En {{XVIIIvet kantved}}, goude stagidigezh ur rann eus Ukraina d'an [[Impalaeriezh rus]] e voe deuet-mat ar ''borchtch'' e Lez an impalaer e [[Sankt-Peterbourg]]. E gavout a reer ivez en ''Eneida'' (Енеїда), ur [[barzhoneg|varzhoneg]] chin ukrainek bet embannet e [[1798]] gant Ivan Petrovich Kotliarevskyi (Іван Петрович Котляревський, [[1769]]-[[1838]]) hag awenet gant buhez ar Gozaked Zaporozki<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù (за порогами, ''za porohamy'')&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]] ; Zaporojjia e oa o c'hreñvlec'h ha kêr-benn.</ref> – unan eus oberennoù kentañ al [[lennegezh]] ukrainek – e-kichen an ''halouchky'' (Галушки), a zo bouloù toaz [[bleud]] hag avaloù-douar, ur [[vi]] ennañ a-wechoù : peuzdourek eo an toaz-se, a lakaer da gouezhañ a-dammoù en dour berv (damheñvel eo an doare ouzh hini ar ''spätzle'' a reer en [[Elzas|Elsass]]) ; hengounel ivez eta eo an ''halouchky'' en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2020/11/3/158395/ |title=Про український борщ з історичними приправами / "A-zivout ar ''borchtch'' ukrainek dre an temzoù hengounel"|publisher=Історична правда / "Gwirionez istorel"|date= 03/11/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Levezonet-don e voe ar c'heginerezh ukrainat gant hengoun ar [[Kozaked|Gozaked]], dreist-holl goude staliadur an Hetmanelezh Kozak e [[1648]], eleze ur [[Stad]] renet gant ur penn milourel (Гетьман ''hetman'') kozak hag a badas betek [[1764]], pan erlec'hias ar ''starchyna'' (старши́на, "mestr-micherour") kozak ouzh ar ''szlatc'hta'' (an noblañs polonat-ha-lituanian) en un darn vras eus Ukraina ar Reter, war ribl dehou ar stêr Dnipro. Greun ha bleud edoù a yae da ober meuzioù hengounel ar Gozaked : ''kacha'', ''koulich'' (Куліш, a zo yod mell), ''teterya'' (тетеря, a zo ''koulich'' gant un toaz dourek fardet diwar ed-du pe segal) ha ''solomac'ha'' (соломаха, a zo bleud ed-du lakaet da doaz peuzdourek ha bervet ha debret gant eoul, kig-sall ha kignen). Cheuc'hoc'h a-galz e oa boued uhelidi an Hetmanelezh avat : p'edo o vrezeliñ er [[Kaokaz|C'haokaz]] e [[1726]], ur c'horonal kozak a c'houlennas digant e bried chomet en Ukraina kas dezhañ bouedoù evel amanenn, kig-yar, kig-yar-Indez, morzhed-hoc'h, olivez, ha [[teod]]où-[[ejen]] sec'het, a-gevret gant eoul olivez ha digoroù-pred a bep doare<ref name="BP">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/khlib-nasushchnii-voiakiv-getmanshchini/ |title="Хліб насущний" вояків Гетьманщини / "« Bara pemdeziek » soudarded an Hetmanelezh"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 19/05/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Kig-bevin]] ha jiber ne veze ket alies war plad an dud a renk izel, a zebre [[kig-dañvad]] kentoc'h<ref name="LI" />. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Meuzioù kozak"> Гречневая каша.jpg|Каша / ''Kacha'' Куліш козацький.jpg|Куліш / ''Koulich'' Тетеря2.jpg||Тетеря / ''teterya'' Саламата Белгородская область 03.jpg|Соломаха / ''Solomac'ha'' </gallery> [[File:Рибалки на Вовнизькому порозі.jpg|thumb|Pesketaerien war an Dnipro e bro ar Gozaked er bloavezhioù 1920]] Kement a zevezhioù yunet a oa e deiziadur an Iliz ortodoks e deroù an XVIII{{vet}} kantved ma ne c'helled debriñ kig nemet e-pad ur c'hard eus ar bloavezh ; pesked a vez debret peurliesañ neuze, alese o fouez e keginerezh ar Gozaked ukrainat ha hini Ukrainiz dre vras. [[Harink]]ed, sturjed ha mandoged ar [[Mor Du]] (''Rutilus heckelii'') a veze debret gant Kozaked Zaporozki an ''Eneida''. An tudour ukrainat Mykola Markevytch (Микола Маркевич, [[1804]]-[[1860]]) a venegas ''borchtch'' gant pesked, kouskerezed (''Misgurnus sp.'') gant riforz (''Armoracia rusticana''), ha krokedennoù bekeded pe garpenned e-touez meuzioù Kozaked Ukraina. Gant uhelidi an Hetmanelezh e veze enporzhiet pesked ha boued-mor evel [[eog]]ed, fankenned (''Flessus flessus''), harinked eus an [[Izelvroioù]], lamprez, [[morgad]] ha [[sili]]. Sallet pe vogedet e veze an darn vuiañ eus ar pesked-se. Ar Gozaked a rene war [[kenwerzh|genwerzh]] ar pesked ar Mor Du, met eus stêrioù Ukraina (Dnipro, Desna hag all) hag eus [[lenn (dour)|lennoù]] ha poulloù-dour ar vro e teue ar pesked dre vras<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zabuta-osetrina-i-vsiudisushcha-tarania-riba-v-ratsioni-naselennia-getmanshchini/ |title=Риба в раціоні населення Гетьманщини / "Ar pesked e reol-voued poblañs rannvro an Hetman"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=26/02/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Mel, hugennoù fritet, mouar, diedoù evel [[chug-frouezh]], [[kafe]], [[gwin]], ''horilka'' (горілка, un alkool par d'ar [[vodka]] garet diwar greun), [[lambig]] prun (сливовиця, ''slyvovytsya'') ha [[te]] a voe meneget gant ar c'hroronal kozak Yakiv Markovytch e deroù an XVIII{{vet}} kantved<ref name="BP" />. Hengounel e oa evañ kafe e metoù ar Gozaked ''starchyna''<ref name="LI" /> ; er {{XVIIvet kantved}}, [[kaotigell]] a blije kalz da venec'h [[Savouriezh ukrainek|manati Kyiv-Pechersk Lavra]] gant un tasas kafe. [[Madig]]où a veze graet diwar frouezh ar vro evel [[abrikez]], [[aval]]où, [[aval-stoub|avaloù-stoub]] hag all. Mel a kraoñ a lakaed alies en dibennoù-pred. Ur meuz dezverkus da Gyiv eo ar "gaotigell sec'h", da lavaret eo pel [[suraval]]où pe orañjez koñfizet<ref name="VD" />. [[File:Лемішка.jpg|thumb|''Lemichka'']] [[File:Полтавські галушки.jpg|thumb|''Halouchky'' doare Poltava]] Meuzioù fardet diwar bleud ha brignen (ed-du, gwinizh, mell ha segal) e oa ar braz eus reol-voued annezidi glann gleiz an Dnipro en XVIII{{vet}} kantved, e-kichen ''borchtch'' ha soubennoù all. Paot e oa meur a zoare brignen, ''halouchky'', ''koulich'', ''kvacha'' (ква́ша, toaz ed-du pe segal, a boazher a-raok e zebriñ da lein ; da zibenn-pred koan e talveze ivez, sukret hag a-gevret gant hugennoù pe gant flastrenn per sec'het ha bervet), ''lemichka'' (лемішка, yod ed-du)), ''solomac'ha'', ''putria'' (путря, greun kerc'h en o fezh mesket gant bleud segal, a lezed da c'hoiñ), ''teterya'', ''varenyky'', ''zoubtsi'' (зубці, greun kerc'h diwanet), ha [[toazennoù]]. Beterabez hag ognon a gaved a-builh er c'heginerezh-se. Kig-dañvad ha kig-ejen a zebred an aliesañ, nebeutoc'h a gig-moc'h. Kig-sall a gaved e pep lec'h dre ma veze miret e-pad pell. Eoul kanab a implijed da geginañ. War glannoù an Dnipro e kreiz an XVIII{{vet}} kantved e voe gouenezet an avaloù-douar kentañ en Ukraina. Er c'hêrioù e vezent plantet en deroù, hag a-nebeudoù e voent degaset d'ar maezioù : e [[1786]] e vezent gounezet e trowardroioù Hadyatch (Гадяч), [[Tchernihiv]], Horodnya (Городня), Romny (Ромни) ha Zinkiv (Зіньків). Kant vloaz diwezhatoc'h, e kreiz an XIX{{vet}} kantved, e vezent gounezet en holl gontelezhioù (повіт ''povit'') Gouarnelezhioù [[Kyiv]], Poltava (Полтава) ha Tchernihiv. Tremen 600 [[tonenn (mas)|tonenn]]ad avaloù-douar a voe dastumet e bannlev Kyiv hepken e [[1845]], hogen re nebeut e oa c'hoazh, neuze e ranke kêr enporzhiañ ur c'harrad avaloù-douar dre zen bep bloaz. Tro-dro d'ar bloaz-se, ur julod eus kreiz Ukraina a zebre war-dro 150 [[kilogramm|kg]] avaloù-douar bep bloaz ; nebeutoc'h a vez debret en Ukraina a vremañ. E douaroù paouroc'h Ukraina an Norzh e veze plantet ar muiañ a dorzhelloù.<br> Bervet pe boazhet er forn e veze an avaloù-douar en deroù ; bara a veze graet ganto ivez. E [[1860]], an tudour Mykola Markevytch a venegas meur a veuz hengounel avalou-douar enno hag a veze paot war c'hlann gleiz an Dnipro, evel avaloù-douar fritet gant kig-sall ha flastrenn avaloù-douar gant hadoù roz-aer. D'ar mare-se ivez e krogas Ukrainiz da ouzhpennañ avaloù-douar d'a soubennoù ha d'ar ''[[ouc'ha|youc'ha]]'' (Юха рибна). E [[1853]] e voe meneget avaloù-douar er ''borchtch'' en [[Oblast]] Poltava. E deroù an {{XXvet kantved}} e paotaas ''varenyky'' e korn-bro Loubny (Лубни, war ribl dehou an Dnipro, e biz ar vro). [[File:Kartopljanyky 009.jpg|thumb|''Kartopliyanyky'' farset]] Lodennoù all eus Ukraina a grogas da c'hounez avaloù-douar. Rannvro Soumy (Суми, er biz war an harzoù gant Rusia) a zegemeras ar gounezadur nevez er [[bloavezhioù 1780]], hag e deroù ar [[bloavezhioù 1830]] e oa an avaloù-douar an aozenn diazez e reol-voued Ukraina Slobida (Слобідська Україна ''Slobidska Ukrayina'', "Ukaina frank", eleze ar rannvroioù nes d'an harzoù gant Rusia m'en em stalias Kozaked hep paeañ nep tailhoù, alese an anv), evel ma 'z eo meneget gant ar [[skrivagner]] ukrainat Hryhoriy Kvitka-Osnov'yanenko (Григорій Квітка-Основ'яненко, [[1778]]-[[1843]]). E-tro ar mare-se ivez e voe gounezet kalz avaloù-douar e Treuzkarpatia (Закарпаття ''Zakarpattya'', ar c'hornôg pellañ). E dibenn an XIX{{vet}} kantved e veze debret muioc'h c'hoazh ag avaloù-douar e [[Galitsia|Halytchyna]] (Галичина) eget war ribloù an Dnipro : war-dro 310 kg dre zen e [[1888]], da , ha lavaret eo tremen 800 gramm bemdez. Soubenn a veze graet, ha ''kartoplyanyky'' (картопляники "parkadoù avaloù-douar") a zo bignez avaloù-douar, farset pe get, a c'heller kaout da zibenn-pred gant kaotigell. Nebeutoc'h a dorzhelloù a veze debret e su ar vro peogwir e veze gounezet edoù eno kentoc'h ; annezidi ar c'hêrioù ha [[trevadenniñ|trevadennerien]] [[Alamagn|alaman]] aodoù ar Mor Du hepken a c'houneze avaloù-douar. Pouezus ivez e voe an avaloù-douar evit fardañ diedoù alkoolek en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/iak-mi-poliubili-kartopliu-naddniprianska-istoriia/ |title=Як ми полюбили картоплю. Наддніпрянська історія / "Penaos eo bet piket hor c'halon gant an avaloù-douar. Istor an Dnipro"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=31/10/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}} kantvedoù ivez e voe degaset [[riz]] da Ukraina, ma veze graet "mell saraken" (Сарацинське пшоно) anezho peogwir e vezent enporzhiet eus an [[Impalaeriezh otoman]], "bro ar Sarakened" eta<ref>[[Henc'hresianeg]] : Σαρακηνοί ''Sarakēnoí'', "ar re a vev dindan un deltenn", eleze ar Vedouined.</ref>. Dre ma kouste ker ne c'helle bout prenet nemet gant an uhelidi betek kreiz an XIX{{vet}} kantved. E [[1768]], an ''otaman'' (отаман, ur rener kozak) Petro Kalnychevskyi (Петро Калнишевський, [[1691]]-[[1803]]) a zisklêrias riz e-touez an traoù a oa bet laeret digantañ en e annez. Da fardañ soubennoù ha dibennoù-pred e talveze ar riz, evit mont gant kig-yar ivez ; en tiegezhioù pinvidikañ ec'h erlec'hie ar riz ouzh ar gwinizh hengounel er meuz anvet ''koutay'' (kутя) a vez servijet da zerc'hent an [[Nedeleg]]. Boued ker ivez e oa an alamandez, ar prun, ar rezin, ar safron (''Crocus sativus'') hag ar [[sukr]]-korz. Uhel e chomas priz ar riz en Ukraina betek ar mare soviedel, pa voed krog d'o gounez en un doare askoridik e su ar vro : e [[C'herson]], e [[Krimea]] hag en [[Odesa]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20250522164324/https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/vid-kashi-z-shafranom-do-kuti-i-koliva-z-istoriyi-risu-v-ukrayini/ |title=Від каші з шафраном до куті і колива. З історії рису в Україні / Ag ar yod-kerc'h dre ar safron d'ar c'houtya ha kolyva. Istor ar riz en Ukraina @ Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=18/12/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Legumaj nevez all a erruas d'ar mare-se ivez, hag a voe gounezet a-yoc'hoù evit pinvidikaat keginerezh Ukraina : [[berjinez]] ha [[kokombrez]]. Mirout kokombrez er gwinêgr zo un doare a voe degaset gant marc'hadourien [[Gres|c'hresian]], a oa bet disammet diouzh tailhoù gant an ''hetman'' kozak ukrainat Bohdan C'hmelnytskyi (Богдан Хмельницький, [[1595]]-[[1657]]). E Nijyn (Ніжин, en norzh) pergen e veze gounezet kokombrez. Goude [[1787]] e veze kaset kokombrez Nijyn da Lez an impalaerez [[Katelin II|Ekaterina II Rusia]], hag e [[1897]] e vezent ezporzhiet da 56 Stad er bed a-bezh. Nebeutoc'h a verzh a eure ar berjinez, pa vezent debret e rannvro C'harkiv hogen dianav pe dost e Halytchyna<ref name="OB" />. [[File:Гуцульське частування.jpg|thumb|Meuzioù hengounel er C'harpatoù]] En XIX{{vet}} kantved e voe plantet ar c'hentañ parkadoù [[maiz]] ha [[tro-heol]], a zo pouezus e keginerezh Ukraina bremañ. Dre ma teuas eus [[Moldova]] ha [[Roumania]] e vez deuet-mat ar maiz gant annezidi ar [[Karpatoù|C'harpatoù]] hag e kornôg Ukraina. Er mervent e ra berzh c'hoazh meuzioù fardet gant maiz evel ''banoch'' (банош), ''koulecha'' (кулеша) ha ''mamaliga'' (мамалиґа). E dibenn ar c'hantved hag e deroù an XX{{vet}} ec'h erruas ar skilbebr (''Capsicum annuum'') hag an [[tomatez]]. D'ar mare-se e voed krog da fardañ ''borchtch'' gant toaz tomatez e-lec'h beterabez goet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/yak-ukrayinski-selyany-osvoyuvaly-zaokeanski-ahrokultury/32088394.html |title=Американські "родичі гарбузові" - як українські селяни освоювали заокеанські агрокультури / "Kerent amerikan d'ar sitrouilhez" – Penaos e voe mestroniet ar gounezadurioù tramor gant kouerien Ukraina|publisher=Радіо Свобода / Radio Svoboda|date=17/10/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E dibenn an XIX{{vet}} kantved e troas Ukraina d'ur greizenn evit kenderc'hañ eoul tro-heol, a erlec'hias buan ouzh an eoulioù hengounel, en o mesk an eoul olivez hag a veze enporzhiet eus Gres ; d'ur greizenn evit kenderc'hañ sukr beterabez e troas ivez er mare-se. Ouzhpenn da se e voe prun Ukraina oc'h ober berzh, sec'het pe miret er mel ; prun Opichnya (Опішня, er biz) dreist-holl a c'hounezas brud bras, betek Lez an ''tsar'' ha bout ezporzhiet<ref name="OB" />. A-gevret gant an nevezintioù-se e vleunias ar c'heginerezh ukrainek, hag er c'hêrioù bras e voe digoret kalz pretioù ha kafedioù ma veze kinniget meuzhioù estren ha cheuc'h evel avaloù-ananaz (''Ananas comosus''), [[dienn-skorn]], gwin [[Champagn (proviñs)|Champagne]] hag [[istr]]<ref name="OB" />. === URSS === [[File:Holodomor Novo-Krasne Odessa 11 1932.png|thumb|Kenkizadur greun ha legumaj digant kouerien en Oblast Odesa e-kerzh an Holodomor, 1932]] Gwall skoet e voe keginerezh Ukraina gant [[Reveulzi Rusia]] e [[1917]] ha staliadur URSS. Goude ur prantad berr ma voe lakaet e pleustr ar Politikerezh Armerzhel Nevez ([[ruseg]] : новая экономическая политика /НЭП ''Novaya Ekonomitcheskaya Politika /NEP'') ez eo an [[Holodomor]] ([[1932]]-[[1933]]) hag an [[Eil Brezel-bed]] ([[1939]]-[[1945]]) a zegasas kemmoù bras e sell Ukrainiz war o c'heginerezh : adalek neuze ne voe fardet nemet meuzioù da chom bev, kalz reoù hengounel a voe eeunaet<ref name="OB" />. An naonegezh hag an diouer a voued da geginañ e kêrioù bras an Unaniezh Soviedel a gasas da embann tikedoù lodennañ hervez dere an dud er gevredigezh, al labourerien o vout rakwiriek. An darn vuiañ eus an dud a zilezas blaz ar boued neuze, pa rankent tremen gant ar pezh a veze deroet dezho pe gant an nebeud a draoù a c'hellent kavout er stalioù. Dre an NEP e teuas hevelep emzalc'h e-keñver ar boued unan boutin er gevredigezh soviedel<ref name="HMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2018/10/10/zvidki-na-ukrayinskih-stolah-salati-z-mayonezom-istoriya-radyanskoyi-kuhni/ |title=Звідки на українських столах салати з майонезом? Історія радянської кухні / "A belec'h e teu saladennoù gant maionez war an taolioù ukrainek ? Istor ar c'heginerezh soviedel|publisher=Хмарочос / Skraber-oabl|date=10/10/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Dre ma voe kenkizet boued a-yoc'hoù gant ar pennadurezhioù soviedel a-hed an Holodomor, kalz Ukrainiz a rankas debriñ erlec'hiadoù evit chom bev : krampouezh graet diwar rañvioù maiz (ar pezh a chom goude ma 'z eo bet tennet ar greun) ha bleunioù gwez-kasia (''Acacia sp.''), ampez avaloù-douar, soubenn [[linad]], bara gant mein frouezh drailhet, beterabez, peil avaloù-douar, plouz, rusk gwez, geot, ha kement tra a c'helled dastum en natur, bulb treuz-erc'h (''Galanthus nivalis'') ha [[mez (derv)|mez]] en o mesk. E meur a gêriadenn e voe lazhet [[avalaouer]]ed, [[kazh|kizhier]], [[ki|kon]], ha zoken [[c'hwibon]]ed ha [[garan (evn)|garaned]], evit o c'hig ; [[baot]]ed a voe lazhet ivez. Betek gagnoù a voe debret, ha kanibalegezh zo c'hoarvezet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://sil.media/p/shho-yily-ukrayinczi-pid-chas-golodomoru-22768 |title=Що їли українці під час Голодомору / Ar pezh a veze debret gant Ukrainiz e-pad an Holodomor|publisher=Сіль Медіа / Sil Media|date=21/11/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. An diouer a gasas da zegemer danvezioù bevañs nevez e reol-voued ar bobl ; da skouer, ar gouarnamant a bouezas er [[bloavezhioù 1930]] evit ma vefe debret [[soja|soya]] ha [[lapin|kig-lapin]], hag er [[bloavezhioù 1960]] e voe broudet an dud da zebriñ maiz. E deroù ar bloavezhioù 1930 ivez e voe ur c'hemm bras e greanterezh ar boued en URSS pa voe degemeret teknologiezhioù eus ar C'hornôg evit kenderc'hañ a-yoc'hoù boued-mir, chug-frouezh, dienn-skorn, laezh koazhet, [[maionez]], [[silzig]], hag all. En un doare greantel ivez e voe fardet bara, a veze poazhet er gêr betek neuze<ref name="HMA" /><ref name="RBC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/morozivo-5-kopiyok-i-kradeni-stravi-k-yizha-1756977957.html |title=How USSR used food as weapon of control — From cheap ice cream to stolen dishe|publisher=RBC-Ukraine|date=04/09/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Borsch-tube.jpg|thumb|Ur gorzennad ''borchtch'' fardet evit an [[astraer|egoraerien]] soviedat]] Dre ma voe skoueriekaet ar boued en Unaniezh e voe degemeret un niver bras a rekipeoù lec'hel er c'heginerezh soviedel, evel an ''hartcho'' (ხარჩო, ur soubenn eus [[Jorjia]]), ar ''chachlik'' (шашлык, beriadigoù kig grilhet eus ar [[Kaokaz|C'haokaz]]) hag ar ''plov'' (riz gant legumaj, eus [[Ouzbekistan]])<ref name="RBC" />. Bras e voe perzh keginerezh Ukraina ivez : en Unaniezh a-bezh hag e Bloc'had ar Reter dre vras e veze deuet-mat ar ''borchtch'' ha meuzioù hengounel all ; ar ''mlyntsi'' (Млинці, krampouezh bihan) a voe degemeret e pep lec'h evel bouedoù ar gouelioù evel ''Masnytsya'' (Масниця, Meurlarjez) – etrebroadel bremañ eo o anv rusek, ''blini'' (блины)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yml.com.ua/foods/zvicai-ta-tradicii-kulinarnogo-svitu-ukraini-z-davnih-daven-do-sogodni |title=Звичаї та традиції кулінарного світу України: з давніх-давен до сьогодні / "Boazioù hengounel ar c'heginerezh ukrainek : eus an Henamzer betek bremañ"|publisher=Youtj Medialab|date=1/12/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. D'an hevelep mare, kalz meuzioù hengounel ukrainek a voe dilezet gant al lezennoù soviedel<ref name="Gazeta">{{uk}} {{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/cookery/_ak-zminilas-ukrayinska-kuhnya-za-30-rokiv-nezalezhnosti/1046039 |title=Як змінилась українська кухня за 30 років незалежності / "Emdroadur ar c'heginerezh ukrainek e-pad an 30 bloavezh diwezhañ en dizalc'hiezh"|publisher=Gazeta|date=09/08/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Kniga1939.jpg|thumb|"Levr ar boued saourus ha yac'hus", 1939]] E [[1939]], Greanterezh Soviedel ar Boued a embannas un dornlevr anvet "Levr ar boued saourus ha yac'hus" (ruseg : Книга о вкусной и здоровой пище ''Kniga o vkousnoy i zdorovoy pichtche'') evit lakaat e pleustr an doareoù nevez da geginañ en URSS, gant rekipeoù ennañ. Dre al levr-se e voe brudet ar saladennoù evel al letuz (''Lactuca sativa'') ha leruz [[Roma]] (''Lactuca sativa var. crispa''), a oa dianav d'ar bobl da vare an Impalaeriezh ; dre ma ne gaved ket ar bouedoù-se, un eil embannadur e [[1952]] na ginnigas nemet rekipeoù fardet gant irvin ruz, kaol, kokombrez ha tomatez. Berzh a reas ar saladennoù-se, pa oa rouez ar c'hig er stalioù. Maionez a reas berzh ivez evit mont ganto ha gant vioù. Alies e veze graet ivez gant [[piz-bihan]], boestadoù kig-[[krank]]ed ha gwinêgr ; avaloù-douar ha karotez a gaved aes a-walc'h er stalioù. Soubennoù a bep doare a veze fardet dre an Unaniezh a-bezh<ref name="HMA" />. [[File:Kiev cake slice.JPG|thumb|Gwastell Kyiv]] Bleud gwinizh peurliesañ a veze implijet e gwastellerezh an Unaniezh Soviedel, gant [[goell|goell-toaz]] kentoc'h eget goell [[kimiezh|kimiek]]. [[Sardin]] a veze priziet gant an dud ivez. Kalz eus ar bouedoù a veze servijet da-geñver gouelioù a vefe fardet hervez rekipeoù an tiegezh-mañ-tiegezh, met lod a c'helle dont eus levrioù keginerezh anavezet<ref name="HMA" />. A-douez ar meuzioù a droas da boblek en Ukraina soviedel emañ ar c'hig-yar doare Kyiv ha gwastell Kyiv<ref name="OB" />. An tinellerezh a oa pouezus-kenañ er [[sevenadur]] soviedel a-fet boued. An darn vrasañ eus ar pretioù a aoze meuzioù hervez rekipeoù an dornlevr ofisiel, kement ha ken bihan ma voe darbet d'ar c'heginerezhioù lec'hel hengounel bout kaset da get : saladenn gant maionez, ''borchtch'', kig-yar doare Kyiv pe gwastell kêr-benn Ukraina a c'helled kavout digudenn e [[Leningrad]] e Rusia pe e [[Tallinn]] en [[Estonia]]. Da vare an Impalaeriezh e veze techet dija keginerien ar pretioù da eeunaat rekipeoù estren<ref name="HMA" /> ; da vare Soviediz e voe degemeret rekipeoù estren ivez, hogen aozet en un doare disheñvel-krenn : en ur rekipe rus klasel, ar "saladenn Olivier"<ref>Ur mestr-keginer rus e oa Lucien Olivier (Люсьен Оливье, [[1838]]-[[1883]], a orin [[belgia]]t ha gall. E rekipe a anavezer bremañ evel "saladenn rus", met n'eo ket tamm ebet an hini orin.</ref>, e veze lakaet karotez e-lec'h grilhed-dour ha kokombrez er gwinêgr e-lec'h kaprez<ref name="OB" />. Ouzhpenn da se, techet e oa Soviediz da gemmañ anvioù ar rekipeoù lec'hel evit o "cheuc'haat" : ''champagne'' (шампанское) a raent eus gwin rus pikant, da skouer<ref name="RBC" />. Adalek NEP ar [[bloavezhioù 1920]] e krogas pennadurezhioù URSS da sevel ur rouedad kafeteriaoù (ruseg : Столовая ''stolovaya'', "sal-debriñ"), eleze pretioù ma ne oa servijer(ez) ebet, kement-se war zigarez frankizañ ar maouezed. En annezioù nevez-savet e veze bihanaet ment ar gegin, pa greded e oa echu gant ar c'heginañ er gêr. Marc'hadmatoc'h eget er preti e oa meuzioù ar c'hafeteriaoù, hogen ken dister hag al lec'hioù-se e oa ar boued a gaved enno. Goude an Eil Brezel-bed e kreskas an niver a bretioù e kerioù bras an Unaniezh, Kyiv en o zouez, hag ar c'hafeteriaoù a droas da lec'hioù m'en em vode lonkerien alkool peurvuiañ<ref name="HMA" />. Er bloavezhioù 1960 e tistroas ar maouezi da arouez ar servij er pretioù, hag an dud a adkrogas da geginañ ha da zebriñ er gêr<ref name="RBC" />. Er [[bloavezhioù 1970]], an darn vuiañ eus ar pretioù a gaved e letioù ; lod anezhio a glaskas kinnig meuzioù lec'hel hag hengounel, hogen selloù du a veze taolet d'ar boued evel unan eus plijadurioù ar vuhez, ar pezh a veze lakaet da "vourc'hizel". Ned ae an dud d'ur preti nemet da-geñver abadennoù dibar evel un eured pe ur gouel-bloaz<ref name="HMA" />. [[File:Салат Оливье 04.jpg|thumb|"Saladenn Olivier"]] Hervez ar pretiour ukrainat Yevhen Klopotenko (Євген Клопотенко, *[[1986]]), a zo un arbennigour war ar c'heginerezh ukrainek kentsoviedel, don e voe levezon marevezh URSS war geginerezh Ukraina : 90% eus ar meuzioù a lakaer da ukrainek hiziv zo a orin soviedel. Ar renad soviedel a glaskas sevel ur vroadelezh dindan e veli dre unvaniñ an hengounioù sevenadurel, ar c'heginerezh en o zouez<ref name="YK">{{uk}} {{Cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/food-drink/recepti-ukrajinska-kuhnya-i-samoidentifikaciya-cherez-jizhu-interv-yu-z-yevgenom-klopotenko-50109761.html |title=Євген Клопотенко — про забуті українські рецепти / "Yevhen Klopotenko – A-zivout ar rekipeoù ukrainek ankouaet" @ nv? 05/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Kalz elfennoù eus ar c'heginerezh soviedel zo chomet en hini Ukraina a vremañ ; kalz ivez eus ar c'hafeteriaoù zo digor c'hoazh, boued soviedel enno bepred ; maionez ha "saladenn Olivier" a vez servijet c'hoazh er gouelioù<ref name="HMA" />. Lod rekipeoù hengounel ukrainek hag a oa bet kemmet gant Soviediz zo chomet soviedel. Un nebeud meuzioù hengounel zo chomet digemm evelato : re an euredoù ha re an [[arc'houest]]où<ref name="YK" />. === Diaspora === [[File:Ukrainian borscht in a Mason jar.jpg|thumb|''Borchtch'' ukrainek e gwerzh e [[Toronto]]]] Kalz Ukrainiz a zivroas da Stadoù-Unanet Amerika adalek diwezh an Eil Brezel-bed, en ur gas o c'heginerezh ganto. Da heul an darvoud-se e voe kemmesket rekipeoù hengounel Ukraina gant an doare amerikan da geginañ. Kalz Ukrainiz a zegemeras boazioù o bro nevez, evel piknikoù, regezerioù ha keginañ kig-yar-Indez da-geñver ''[[Thanksgiving|Thanksgiving Day]]''. Koulskoude, meur a veuz ukrainek hengounel a chomas hengounel en tiegezhioù nevez-staliet en estrenvro. Unan eus mammennoù pennañ keginerezh Ukraina en diaspora eo ar magazin ''Nache jittya'' (Наше життя, "Hor buhez"), a voe krouet gant maouezed an ''Ukrainian National Women's League of America'' e [[1944]] hag embannet betek [[2018]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yizhakultura.com/material/20190323_1126 |title=Українська кухня на сторінках американського діаспорного часопису «Наше життя» / "Keginerezh Ukraina wae pajennoù magazin an diapora ukrainat «Hor Buhez »"|publisher=ïzhakultura|date=23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{fr}} {{Cite web|url=https://utog.org/ourlife/ |title=Газета "НАШЕ ЖИТТЯ" / "Magazin « Наше життя »"|publisher=UTOG|date=23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Ukraina dizalc'h=== Goude Dizalc'hiezh Ukraina ({{Deiziad|24|Eost|1991}}) e krogas keginerezh hengounel ar vro da vout levezonet gant gizioù ar bed a vremañ, evel ar meuzioù rakprientet hag ar boued dizourennet evel an toazennoù prim Mivina (Мівіна), bet staliet gant ar [[Viet Nam|Vietnamad]] Phạm Nhật Vượng (*[[1968]]) e C'harkiv e [[1995]] ; ker brudet e voe Mivina ma teuas da erlerc'hiañ ouzh ar bomm "toazennoù prim"<ref name="TP">{{uk}} {{Cite web|url=https://25tv.com.ua/content/mivina-z-harkova-istoriya-ukrayinskoyi-lokshini-scho-prinesla-milyardi-vetnamcyu-foto-video/ |title="Мівіна" з Харкова: захоплююча історія української локшини / "Mivina eus C'harkiv : istor boemus an toazennoù ukrainek" @ 25TV|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er bloaz [[2010]] e voe prenet an embregerezh Mivina gant ar gompagnunezh liesvroad Nestlé, a-gevret gant merkoù boued ukrainat all<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://rivnepost.rv.ua/news/z-choho-roblyat-mivinu/ |title=З чого роблять «Мівіну»? / "Petra a ya da ober « Mivina » ?"|publisher=Рівне вечірнє / "Rivne Abardaez"|date=12/04/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En abeg da [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] e rankas labouradegoù Mivina bout dilojet da Oblast Volyn (Волинська область) ; en Alamagn, e Bro-C'hall hag er [[Rouantelezh-Unanet]] e kaver an toazennoù prim Mivina ivez, met dindan ar merk ''Maggi'', a zo perc'hennet gant Nestlé.<ref name="TP" />. Lod doareoù hengounel zo aet war ziskar er c'heginerezh ukrainek, met kalz elfennoù gwirion zo bet miret. Nebeutoc'h a dud a fard boued er gêr, hogen lod meuzioù hengounel a vez servijet c'hoazh e gouel pe c'houel. A-zargemm diouzh ar marevezh soviedel ez eo distroet ar gegin d'ul lec'h pouezus en annez un tiegezh ukrainat. An doareoù nevez da geginañ ([[forn]]ioù-[[tredan]], skinfornioù, liespoazherezioù) a vroudas an dud da eeunaat o c'heginerezh. Er pretioù avat ez eo chomet ar fornioù hengounel evit fardañ meuzioù ukrainek ken hengounel all<ref name="Gazeta" />. [[File:Kyivska perepichka (5).jpg|thumb|Ul lostennad tud dirak ur ''snack bar'' e kreiz-kêr Kyiv]] Diskar URSS hag he doare da sturiañ ar c'heginerezh a zegasas muioc'h a frankiz d'ar geginerien ha d'ar c'heginerezed evit sevel o embregerezh dezho. Gant diorroadur hevlezouriezh Ukraina e tistroas ar bouedoù diouzh ar c'houlz-amzer, ha dedennet en-dro eo an dud gant neuz ha blaz ar meuzioù a vez kinniget dezho. Muioc'h a gig a vez debret er vro bremañ, pa 'z eo aesoc'h e gavout, hogen war gresk ivez ec'h a an niver a dud a dro d'an hepkigouriezh<ref name="Gazeta" />. Nebeut a veuzioù ukrainek zo anavezet dre ar bed en tu all d'ar ''borchtch'' ha da gig-yar Kyiv, daoust d'an niver bras a bretioù ukrainat a zo en diaspora, en SUA hag e Kanada pergen. Alies e teuler ur sell war ar c'heginerezh ukrainek dre an doare rus a zo bet gourlakaet gant Soviediz, ha droukvesket e vez gant doareoù deuet eus rannoù all eus URSS. Evit klask reizhañ kement-se, Ukrainiz mennet da sevel ur skeudenn feal eus keginerezh o bro o deus embannet, a-gevret gant an Ensavadur Ukrainat (Український інститут) ul levr a-zivout ar c'heginerezh ukrainek hag e Istor<ref name="Gazeta" />. == Meuzioù hengounel == [[File:Сахновщинський коровай.jpg|thumb|''Sac'hnovchtchyna korovai'']] Setu amañ un nebeud meuzioù a zo bet lakaet e Marilh Broadel Elfennoù Hêrezh Sevenadurel Ukraina, bet savet gant Kreizenn ukrainat ar studioù sevenadurel (Український центр культурних досліджень)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://uccr.org.ua/nks/elementy-nks/ |title=Елементи нематеріальної культурної спадщини України / "Elfennoù eus glad sevenadurel dizanvezel Ukraina"|publisher=Уцкд / Uckd|date=23/07/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Avdiivka kacha'' (aвдіївка каша) : yod riz sukret poazhet gant laezh, vioù hag amanenn, eus Avdiivka (Авдіївка, e reter ar vro). * ''Banitsa'' (баниця) : tourtenn geuz, vioù ha dienn trenk (cметана, ''smetana''), eus keginerezh [[Bulgaria]] ; anvet ''milina'' (міліна) gant Ukrainiz a orin bulgar. * ''Borchtch'' (борщ) : soubenn drenk fardet gant beterabez peurliesañ. * ''Buzynnyk'' (бузинник) : dibenn-pred graet gant hugennoù skav du (''Sambucus nigra''). * ''Holubtsi'' (голубці) : rolloù kaol farset. * ''Hutsulska ovetcha bryndzy'' (гуцульська овеча бриндзя) : [[keuz]] laezh [[dañvad]]ez, eus keginerezh Houtsouled ar C'harpatoù. * ''Karayimski pyrijky'' (караїмські пиріжки) : tourtennoù kig, eus keginerezh Karaited Krimea. * ''Lekvar'' (леквар) : "amanenn frouezh", eleze kaotigell disukr graet gant prun pe [[aval]]où peurliesañ. * ''Platchinda (плачинда) : gwastell geuz eus [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія). * ''Pryanyky Slobojanchtchyna (пряники Слобожанщини) : baraennoù-mel kinklet a vez servijet da Nedeleg e rannvro Slobojanchtchyna, er Biz. * ''Psatyr'' (псатир) : bara lidel Gresianed Oblast [[Donetsk]], e [[Marioupol]] peurgetket. * ''Sac'hnovchtchyna korovai'' (сахновщинський коровай) : bara lidel eus Sac'hnovchtchyna, er Reter. * ''Tchebourek'' (чебурек) ha ''yantiq'' (янтик) : pastezioù fritet farset gant kig drailhet, eus keginerezh Tatared Krimea. * ''Yavorivskyi pyrih'' (яворівський пиріг) : tartezenn avaloù-douar hag ed-du, eus Yavoriv en Oblast [[Lviv]]. * ''Zasypana kapousta'' (засипана капуста) : ur meuz gret diwar kaol, avaloù-douar, karotez, vioù, ognon ha mellenn. * ''Zelekivka zlyvanka'' (зелеківська зливанка) : un doare [[kig-ha-farz]], eus Zelekivka en Oblast Louhansk (Луганська область), en [[Donbas]]. * ''Zozulya'' (зозуля) : yod mell, amanenn, vioù, hadoù roz-aer ha sukr. == Soubennoù == ;''Borchtch'' [[File:Borscht served.jpg|thumb|''Borchtch'' ruz gant ''smetana'']] [[File:Zielony barszcz ze szczawiu i jajkiem.jpg|thumb|''Borchtch'' glas gant triñchin hag ur vi]] Petra bennak ma laka ar ger ''borchtch'' da soñjal er soubenn drenk fardet gant beterabez, alese he liv ruz, e c'heller ober ''borchtch'' ivez eus soubennoù all hep tamm beterabezenn enno. * ''Tchervonyi borchtch'' (червоний борщ), "''borchtch'' ruz", a anver ''borchtch'' ken eeun ha tra peurliesañ, eo ar soubenn hengounel fardet diwar beterabez, kaol, avaloù-douar, tomatez, karotez, ognon, kignen hag anuz<ref name="UC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.ukraine.com/cuisine/ |title=Cuisine – Flavors and Colors of Ukrainian Culture|publisher=Ukraine.com|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref name="UT">{{en}} {{Cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukraine National Food and Cuisine @ UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Tremen 30 doare ''borchtch'' ukrainek zo e gwirionez, kig pe besked enno a-wezhioù. Tomatez pe goazhadur tomatez a lakaer hiziv da drenkaat ar soubenn, hogen ''kvas'' beterabez a implijer en doare hengounel<ref>Artiukh, 1977, pp. 53–55.</ref>. * ''Zelenyi borchtch'' (зелений борщ), "''borchtch'' gwer", a anver ''chtchavlevyi borchtch'' (щавлевий борщ) "''borchtch'' an triñchin" ivez : ur soubenn diwar dour pe vouilhoñs, gant triñchin ha legumaj, a servijer gant troc'hadoù vioù poazh kalet ha dienn trenk. * ''C'holodnyi borchtch'' (холодний борщ), "''borchtch'' yen" : ur soubenn legumaj ha beterabez mesket gant ''smetana'', [[laezh-ribod]] pe [[yaourt]], a servijer yen gant ur vi poazh kalet<ref>{{en}} Cummings, Debra. {{Cite web|url=https://finefoodsblog.com/cold-borscht/ |title=Cold Borscht @ Fine Foods, 14/07/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Bilyi borshch'' (білий борщ), "''borchtch'' gwenn", zo anv meur a soubenn hervez ar rannvro. E Podillya (Поділля) er Mervent e vez graet gant beterabez sukr, fav ha legumaj<ref>{{uk}} Volodymyrova, Vitalina. {{Cite web|url=https://33kanal.com/news/104019.html |title= |script-title=uk:Цукровий буряк у борщ додають на півдні Вінниччини / "Beterabez sukr a ouzhpenner d'ar borchtch en Ukraina ar Su"|publisher=33|date=26/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E bro an Houtsouled e reer ''borchtch'' gant beterabez gwenn goet hag o ''kvas'', karotez, ognon, dienn trenk hag origanell (''Origanum vulgare'') eus ar C'harpatoù<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://besahy.com/recepty/gutsulskiy-borshch |title=Гуцульський борщ з білим буряком / "Borchtsch houtsoul gant beterabez gwenn"|publisher=Бесаги / Besahy|date=18/02/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E Polissya (Полісся, war an harzoù gant [[Belarus]]) e lakaer beterabez sukr gant o ''kvas'', avaloù-douar, [[foue]], kaol, ha geotennoù<ref>{{uk}} Maslova, Iryna. {{Cite web|url=https://shuba.life/articles/6617-na-zhitomirshini-prigotuvali-avtentichnij-borsh-nezvichajnogo-koloru |title=На Житомирщині приготували автентичний борщ незвичайного кольору / "Borchtch hengounel he liv espar a veze fardet e rannvro Jytomyr"|publisher=Shuba|date=23/09/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref><br> "''Borchtch gwenn" a reer ivez eus ur soubenn segal trenk a farder e Polonia, ma 'z eo anvet ''żur''. E-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 e voe lakaet ''borchtch'' Ukraina e listenn [[UNESCO]] glad sevenadurel dizanvezel mab-den, gant ar meneg <q>&nbsp;Da vout miret an abretañ ar gwellañ&nbsp;</q> (''Need of Urgent Safeguarding'')<ref>{{en}} {{fr}} {{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/news/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-inscribed-on-the-list-of-intangible-cultural-heritage-in-need-of-urgent-safeguarding-13412/ |title=UNESCO, 01/07/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Soubennoù all [[File:Grechka-sup 038.jpg|thumb|Soubenn ed-du]] * ''Horoc'hovyi soup'' (гороховий суп) : soubenn piz-sec'h ha legumaj, a servijer gant felpennoù brara kras. * ''Hretchanyi soup'' (гречаний суп)} : soubenn ed-du ha legumaj, gant un tamm kig a-wezhioù. * ''Kapousnyak'' (капусняк) : soubenn kaol, kig-moc'h, fav ha ''salo'' (сало, a zo kig-gwenn), a servijer gant ''smetana''. * ''Rozsolnyk'' (розсольник) : soubenn edoù pe riz, gant kig ha legumaj, hep ankouaat kokombrez er gwinêgr (alese an anv). * ''Solyanka'' (солянка) : soubenn dev, temzet ha trenk a orin tatar, fardet gant kig, pesked pe foue, a-gevret gant legumaj hiliadennet er gwinêgr. * ''Youchka'' (юшка) : soubenn skañv peurliesañ, fardet diwar pesked dour dous pe gant foue. * ''Zatirka'' (затірка) : soubenn legumaj pe gig gant tammoù toaz stummet dre frotañ an eil dorn ouzh egile. == Saladennoù ha digoroù-pred == [[File:Holodets.jpg|thumb|''C'holodets'']] * ''Brynza'' (бринза) : keuz eus ar C'harpatoù, fardet gant laezh [[buoc'h]] pe dañvadez. * ''Kav'yar'' (кав'яр) pe ''ikra'' (ікра) : kaviar, servijet war felpennoù bara amanennet. * ''Kholodets'' (холодець) : kig pe besked prientet e giz aspigoù, da lavaret eo e-barzh kaot moulet. * ''Kovbasa'' (ковбаса) : meur a zoare silzig kig-moc'h, kig-bevin pe gig-yar, mogedet pe vervet. * ''Krov'yanka'' (кров'янка) : gwadigelloù <ref>{{en}} {{Cite web|url=https://steemit.com/food/@shady/krov-yanka-bloody-sausage-one-of-the-most-famous-dishes-of-ukrainian-cuisine |title=Кров'янка. Bloody sausage. One of the most famous dishes of Ukrainian cuisine|publisher=Steemit|date=20/01/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Saladenn Olivier'' (салат Олів'є) : saladenn avaloù-douar, anuz er gwinêgr, tammoù vioù poazh kalet, kig-yar pe vorzhed-hoc'h, ognon, piz, an holl mesket gant maionez. * ''Salo'' (сало) : kig-gwenn, a vez servijet a-droc'hadoù gant tammoù bara, ognon, riforz pe lipig [[sezv]] tomm ; ''chkvarky'' (шкварки) eo an anv pa vezont bervet pe fritet. * ''Vinehret'' (вінегрет) : saladenn beterabez, [[kaol-go]], avaloù-douar, ognon ha karotez, gant ul lipig eoul ha gwinêgr (alese an anv). == Bara ha greun == [[File:Martiniouk Paska.JPG|thumb|''Paska'' hengounel Ukraina]] [[File:Pampuchy Donetsk.JPG|thumb|''Pampouchka'' gant anuz]] Pouezus eo ar bara hag ar gwinizh er c'heginerezh ukrainek, pa lakaer ar vro da unan eus grignoladoù gwinizh Europa<ref>Merrill, 2003, p. 576.</ref>. [[Honoré de Balzac]] a skrivas en devout kavet 77 doare bara p'edo o weladenniñ Ukraina e [[1848]]<ref name="OB" />. Kinklet e vez ar choanennoù hag ar baraennoù da-geñver gouelioù. * ''Babka'' (бабка ) : bara [[Pask]] e doaz sukret gant rezin sec'h ha frouezh sec'h all, stummet evel ur granenn uhel. * ''Boublyk'' (бублик) : gwalennoù bara fardet gant un toaz a zo bet bervet kent bout poazhet er forn. * ''Kalatch'' (калач) : gwalennoù bara a servijer da-geñver obidoù pe da Nedeleg. Plezhet e vez an toaz dre deir breunenn evit aroueziañ an [[Trinded kristen|Drinded kristen]] a-raok e stummañ evel ur c'helc'h evit aroueziañ ar vuhez hag an tiegezh. * ''Korovai'' (коровай) : bara ront, plezhet, damheñvel ouzh ''kalatch'', a servijer da-geñver an euredoù, kinklet gant evned ha bleunioù "rouanez [[Madagaskar]]" (''Catharanthus roseus'') peurliesañ. * ''Palyanytsya'' (паляниця) : an dorzh voutin, brudet peogwir ez eo diaes distagañ hec'h anv pa n'eur ket genidik eus Ukraina. * ''Pampouchka'' (пампушка) : baraennoù blot ha skañv, pe bignez fritet pallennet gant amanenn ha kignen. * ''Paska'' (паска) : bara hengounel gouelioù Pask, fardet gant bleud gwinizh, laezh, amanenn, vioù ha sukr. == Meuzioù kreiz == [[File:Гречаники з грибами4.jpg|thumb|''Hretchanyky'']] [[File:Cossack roasted meat in Zaporizhia.JPG|thumb|''Petcheniya'']] [[File:Singer Café - Pierogi IMG 3425.JPG|thumb|''Varenyky'']] * ''Banouch'' (банош) : bleud maiz gant ''smetana''. * ''Borchtch'' (борщ) gant kig-bevin zo ur soubenn fetis ha fonnus graet gant beterabez, kaol, karotez, kig-bevin, ognon ha legumaj all<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://tatyanaseverydayfood.com/favorite-ukrainian-dinner-recipes/ |title=Favorite Ukrainian Dinner Recipes @ Tatyana's everyday food, 28/02/2022|accesdate=}}</ref> * ''Derouny'' (деруни) : krampouezh avaloù-douar, servijet gant dienn trenk. * [[Gwaz (evn)|Gwaz]] pe [[houad]] farset gant avaloù. * ''Halouchky'' (галушки) : ur meuz hengounel fardet gant bouloù toaz goet poazhet er vurezh, a lakaer e soubennoù pe a servijer farset gant gig-yar ha ''smetana'' evel e Poltava<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://klopotenko.com/spravzhni-poltavski-galushky-vid-inny-popershnyuk/ |title=Справжні полтавські галушки від Інни Поперешнюк / "Gwir halouchky Poltava digant Inna Poperechnyouk" |publisher=Klopotenko|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Holoubtsi'' (голубці) : delioù kaol rollet tro-dro da riz pe vell, mesket gant kig pe get, poazhet en eoul gant ognon karamelaet pe rostet gant [[soav]] ; servijet e vezont gant dienn trenk pe lipig tomatez, pe c'hoazh gant ur felpenn kig-sall warno. * ''Houliach'' (гуляш) : ar c'heusteurennoù a anver "[[goulach]]" dre vras. * ''Kacha'' (каша) : yod ed-du, gwinizh, heiz, kerc'h, maiz, mell, riz pe segal. Alies e vez servijet ''kacha'' ed-du gant tonennoù moc'h fritet hag ognon. * ''Kartoplianyky'' (картопляники) : krampouezh avaloù-douar ha vioù, a c'heller farsañ diouzh c'hoant. * ''Kartoplya'' (картопля) : avaloù-douar, yaouank pe beilet, a vez bervet, flastret, fritet pe rostet, ha servijet gant amanenn, anuz, ''smetana'', vioù kriz, hag all. * ''Kotleta po-kyyivsʹky'' (котлета по-київськи) : spilhenn gig-yar doare Kyiv, da lavaret eo flastret ha rollet tro-dro da amanenn yen gant geotennoù kent bout gwisket gant melen-vi ha paladur ha poazhet er forn pe fritet. * ''Kotlety'' (котлети) pe ''sitchenyky'' (січеники) : bouloù pe rolloù kig drailhet pe besked, mesket gant ognon, vioù kriz, bara, ha laezh ha kignen a-wezhioù, fritet en eoul ha rollet er paladur a-wezhioù. * ''Kroutchenyky'' (крученики) pe ''zavyvantsi'' (завиванці) : rolloù kig-moc'h pe kig-bevin gant farsoù liesdoare (foue<ref>{{en}} Volhina, Julia. {{Cite web|url=https://www.enjoyyourcooking.com/main-dish-recipes/stuffed-pork-rolls-mushrooms-kruchenyky.html |title=Stuffed Pork Rolls with Mushrooms (Kruchenyky)] |publisher=EnjoyYourCooking|date=20/11/2010|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>, kaol-go, karotez, keuz, ognon, prun, vioù, hag all). * ''Mlyntsi'' (млинці) : krampouezh moan par da re Vreizh-Izel; ''nalysnyky'' (налисники) a reer anezho pa vezont farset gant frouezh, kaol, keuz pe gig ha servijet gant dienn trenk. * ''Petcheniya'' (печенія) : kig (bevin, [[leue]], moc'h, [[oan]]) rostet ha farset. * ''Pyrih'' (пиріг) : tartezezennoù bras aozet e meur a zoare. * ''Pyrijok'' (Пиріжок) : pastezioù farset e meur a zoare ([[avu]], kaol fritet, kaol-go, kerez, keuz, kig drailhet, ognon, riz, vioù, hag all). * ''Ryba'' (риба) : pesked fritet e bleud ha vioù ; poazhet er forn gant foue, keuz ha suraval ; en doare ''baba-charpanyna'' (баба-шарпанина , "gwrac'h kozh") : poazhet en dour gant karotez, ognon, lore (''Laurus nobilis''), [[perisilh]] ha temzoù, gwisket gant un toaz fetis ognon fritet ennañ, fritet ha poazhet er forn ; hiliennet er gwinêgr, sec'het pe vogedet. * ''Smajenyna'' (смаженина) : kig fritet. * ''Varenyky'' (вареники) : bouloù toaz farset e meur a zoare (avu hag ognon fritet, flastrenn avaloù-douar hag ognon fritet, kaol hag ognon fritet, kerez, keuz, kig drailhet bervet hag ognon fritet, [[sivi]]... servijet gant amanenn, ''smetana'' pe sukr<ref name="UC" />{{,}}<ref name="UT" />. <gallery mode="packed" heights="160px"> Голубці з сметаною.jpg|''Holoubtsi'' gant ''smetana'' Potato pancakes.jpg|''Derouny'' en ur plad hengounel Chicken Kiev - Ukrainian East Village restaurant.jpg|''Kotleta po-kyyivsʹky'', kig-yar doare Kyiv </gallery> == Dibennoù-pred == [[File:Smietanik.jpg|thumb|''Smetanik'']] * ''"Kyyivsʹkyy" tort '' (торт «Київський») : "gwastell «&nbsp;Kyiv&nbsp;»", a zo daou wiskad meuring gant [[kelvez|kraoñ-kelvez]], fourret gant dienn amanenn. * ''Jele'' (желе) : kaotigell frouezh. * ''Koutya'' (кутя) : gwastell hengounel an Nedeleg, fardet gant bleud gwinizh, kraoñ, mel, hadoù roz-aer ha lipouzerezhioù.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20191114234235/https://sovabooks.com.au/free-recipe-kutia-star-of-the-ukrainian-christmas-supper/ |title= Recipe: Kutia, Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper|publisher=SovaBooks|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Medivnyk'' (медівник) : gwastell aozet gant mel. * ''Molozyvo'' (молозиво) : kentlaezh ha vioù mesket ha poazhet er forn. * ''Pampouchka'' (пампушка) : [[bignez]] toaz sukret, a farser gant kaotigell [[roz]] hervez an hengoun, pe gant hadoù roz-aer pe aozennoù sukret all. * ''Pinnyk'' (пінник) : spoumenn hugennoù. * ''Ptachyne moloko'' (пташине молоко) : "laezh evn", laezh c'hwezhet pallennet gant [[chokolad]]. * ''Smetannik'' (сметаник) : gwastell vouk gant ''smetana''. * ''Syrnyky'' (сирники) : bignez keuz fritet, gant rezin sec'h a-wezhioù, servijet gant dienn trenk, kaotigell, mel pe [[yod avaloù]]. * ''Tort'' (торт) : meur a zoare gwestell aozet a-wiskadoù, eus ar re voukañ d'ar re c'hwezhetañ, fardet gant kraoñ malet pe alamandez malet e-lec'h bleud. * ''Varennya'' (варення) : kaotigell frouezh en o fezh fardet dre boazhañ hugennoù pe frouezhennoù all en ur siros sukr. * ''Vatrouchka (ватрушка) : ur wastell fourret gant keuz sukret. * ''Verhouny'' (вергуни) : toaz brusk bet fritet en eoul, ha sukr skuilhet war-c'horre. * ''Yabtchanka'' (ябчанка) : spoumenn avaloù, servijet sklas. * ''Zefir'' (зефір) : un dibenn-pred bouk graet diwar flastrenn frouezh pe hugennoù, sukr ha gwenn vi ; kar d'ar meuring ha d'ar [[marshmallow]]. <gallery mode="packed" heights="160px"> Holy Eve cooking. Kutia.jpg|''Koutya'' Syrniki6.jpg|''Syrnyky'' gant rezin Ябчанка1.jpg|''Yabtchanka'' </gallery> == Diedoù == ;Alkoolek [[Restr:Met Flasche und Glas.jpg|thumb|''Medouc'ha'']] * ''Horilka'' (горілка) : vodka ("dour bihan") greantel pe graet er gêr (самогон, ''samohon''), diwar greun edoù goet en doare hengounel, ha mesket gant avaloù-douar abaoe o donedigezh er vro. En he unan ec'h ever ''horilka'' peurliesañ, met gant glec'hadennoù frouezh, geotennoù, pimant pe temzoù e vez evet ivez ; bez' ez eus un ''horilka'' a zo blazet gant mel ha pimant ruz. * ''Pyvo'' (пиво) : [[bier]]. * ''Vyno'' (вино) : e Krimea dreist-holl e vez kenderc'het gwinoù, a zo dous an darn vuiañ anezho. * ''Medouc'ha'' (медуха) : [[Mez (mel)|mez]], un died bervet graet gant dour, goell ha mel ; hervez ar bleunioù a zo bet darempreded gant ar [[gwenan]], perzhioù ar goell, doare ha pad e goshadur ez eo e vlaz. Kreñv pe greñvoc'h e vez, hervez an doare ma 'z eo bet fardet. * ''Nalyvka'' (наливка) : gwin flamboez, irin (''Prunus spinosa''), kerez, lus (''Vaccinium sp.''), mouar, prun, spezad (''Ribes uva-crispa'') pe hugennoù all, fardet er gêr. Lakaet e vez an hugennoù en ur pikol boutailh e [[gwer]], gant sukr evit o lakaat da vont e go. Goude-se e vez tennet ar frouezh da fardañ tartezennoù (пиріжкиp,''pyrijky'') ha lakaet an died e boutaihoù ; war-dro 15% eo feur an alkool en ''nalykva''. ;Hep alkool [[Restr:Ryazhenka16c.JPG|thumb|''Ryajanka'']] * ''Ayran'' (айран) : yaourt gant dour ha holen. * ''Kefir'' (кефір) : laezh goet dre c'hoell hag ar [[bakteri]] ''lactobacillus'', blazet evel ar yaourt ; un nebeud alkool a c'hall bout e ''kefir'' graet er gêr<ref name="UC" />. * ''Kompot'' (компот) : un died sukret graet diwar frouezh fresk pe sec'h, pe diwar hugennoù, a zo bet bervet en dour. * ''Kvas'' (квас) : un died pikant, sukret ha trenk, a vreser diwar bara segal sec'h, goell ha sukr. * ''Kysil'' (кисіль) : ''kompot'' fetisaet gant ampez avaloù-douar. * ''Mineralʹna voda'' (мінеральна вода) : [[dour mel]], kalz [[gaz]] ennañ peurliesañ. * ''Ouzvar'' (узвар) : ''kompot'' fardet gant frouezh sec'h (avaloù, per, prun) a servijer da Nedeleg. * ''Pryajene moloko'' (пряжене молоко) : laezh poazhet er forn glouar e-pad eizh eurvezh d'ar berrañ, blaz ar c'haramel gantañ. * ''Ryajanka'' (ряжанка) : laezh goet poazhet er forn. * ''Syta'' (сита) : dour gant mel. == Keginerezh rannvroel == === Kornôg === ;Halytchyna [[File:Knish with potato.jpg|thumb|''Knych'' gant avaloù-douar]] Perzhioù dibar zo da geginerezh Halytchyna, a gaver en tiriad a zo etre ar C'harpatoù hag Oblast Ternopil (Тернопіль)<ref name="ZBR">{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/3825 |title:Галицька кухня»? Так, чув. / "Keginerezh Halytchyna ? Ya, klevet 'm eus"|publisher=Zbruč|date=18/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Diazezet eo war ar pobladoù a vev eno : Boykoed (Бойки), Houtsouled (Гуцули) ha Lemkoed (Лемки)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/2780 |title=Причинки до історії та філософії галицької кухні / "An abegoù da Istor ha prederouriezh keginezrezh Halytchyna" @ Zbruč, 01/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Disheñvel eo keginerezh ar c'hêrioù diouzh hini ar maezioù, an daou o vout koulskoude skourroù eus keginerezh [[Kreizeuropa]]. Anat eo levezon keginerezh [[Aostria]], [[Hungaria]] hag [[Italia]] war hini Halytchyna, un heuliad da veli [[Impalaeriezh Aostria]] ; gant hini Polonia ez eo bet levezonet ivez<ref name="ZBR" />. ;Lviv [[File:2019 Кав'ярня-музей Теплий п'єц 6.jpg|thumb|Ur c'hafedi e Lviv]] Un hengoun dibar ivez a voe diorroet e kêr Lviv, hag a levezonas koulz keginerezh Polonia ha hini Ukraina a-bezh. ''Pyrohy'' (пироги) zo unan eus meuzioù pennañ Lviv (un dourtenn avaloù-douar, keuz hag ognon), e-kichen ''klouski'' (клускі, yod gwinizh gant vioù ha legumaj glas), ''yabtchanka'' (gant tachoù jenofl, bouilhoñs kig-leue gant fav ha toazennoù), bouilhoñs kig-yar gant yod gwinizh, meur a soubenn frouezh ha hugennoù, gwestell kraoñ. Poblek e vez kafe dre laezh da lein, gant bara amanennet ha keuz gant ''smetana''. ''Kacha'' ed-du ha yod maiz (''mamaliga'') zo pouezus e reol-voued hengounel annezidi Lviv. Meuzioù aozet gant kig zo ivez : ''chnitsel'' (шніцель, ur felpenn voan kig palet) ha ''zrazy'' (зрази, ur felpenn kig-bevin rollet fourret gant avaloù-douar, foue, legumaj ha vioù). Hengounel e Lviv eo an dibenn-pred anvet ''lehoumina'' (легуміна, a zo [[gwispid]] graet gant vioù ha sukr), a zebrer a-gevret gant ''kompot'' da evañ. Kalz legumaj a vez debret en hañv. ''Koutya'' giz Lviv a aozer gant greun gwinizh bervet, rezin sec'h, hadoù roz-aer, mel ha chug suraval. A-hed Istor kêr ez eus bet fardet bier ha gwin enni<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/110018 |title=Як ся їло, як ся пило в Галичині / "Penaos e tebre hag e ve an dud e Halytchyna"|publisher=Zbruč|date=19/01/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Gwallgaset e voe keginerezh hengounel Lviv da vare URSS, pa voe lakaet he fretioù hag he c'hafedioù (кав'ярня, ''kav'yarnya'') da "vourc'hizel" gant ar renad soviedel. Serret e voe an tier hengounel ha staliet tinelloù en o lec'h, a droas war-du ar gouerien hag al labourerien ; alkool, chug-frouezh a veze servijet dezho, ha meuzioù dister mar paeent keroc'h. Gwin a veze evet e doare hengounel Lviv, met vodka soviedel a voe lakaet en e lec'h ivez, a-gevret gant gwinoù sukret ha lambigoù. Er bloavezhioù 1970 hepken e voe kavet gwinoù a-zoare ha likoroù dereat ; d'ar mare-se ivez e voe addigoret kafedioù ha grilherezhioù (гриль-бар, ''grïl-bar''), met disteroc'h eget ar meuzioù fardet er gêr e oa ar re a veze servijet enno<ref>{{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/115330|access-date=2026-03-09 |title=Кнайпи Львова у радянські часи / "Kafedioù Lviv d'ar mare soviedel"|publisher=Zbruč|date=09/05/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Karpatoù [[File:Knysh.jpg|thumb|''Knych'']] [[File:Bryndza.jpg|thumb|''Brynza'']] Hengounel e bro ar Voykoed eo ''knych'' (книш, bouloù toaz fourret), ''matchanka'' (мачанка, ur geusteurenn kig-moc'h), ''ochtchypky'' (ощипки, bara dic'hoell), soubenn foue, piz-bihan palet, ha ''tchorni pyroyh'' (чорні пироги, "tartezennoù du", eleze reoù mouar)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/107686 |title=Майстерка бойківської кухні / "Mestr war ar c'heginerezh boyko"|date=Zbruč, 21/09/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Avaloù-douar, fav, foue, maiz ha ''brynza'' eo aozennoù pennañ keginerezh an Houtsouled. A-douez ar meuzioù hengounel emañ ''banoch'' (yod bleud maiz), ''boudz'' (будз, keuz laezh dañvadez), ''houtchlyanka'' (гуслянка, laezh trenk), krampouezh, ''choupeniya'' (шупенія, fardet gant fav gouez, ''Phaseolus'') ha ''vourda'' (вурда, keuz laezh-bihan dañvadez)<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/59406 |title=Гуцульська кухня стала доступною усім охочим / "Deuet eo ar c'heginerezh houtsoul da vout en ardremez an holl"|publisher=Zbruč|date=30/11/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/53542 |title=«Лудинє» у Косові / "Loudynye e Kosovo"" |publisher=Zbruč|date=07/07/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En Treuzkarpatoù e teu ''borhatch'' (бограч) eus ar ''bogrács'' hungarek : ur geusteurenn kig en ur gaoter a lakaer en oaled, gant [[paprika]] ha geotennoù. Ur meuz hengounel all eo ''zavyvantsi'' (завиванці), a zo rolloù kig-bevin gant kig-gwenn, vioù, avaloù-douar ha kokombrez er gwinêgr<ref name="FI">{{uk}} {{Cite web|url=https://firtka.if.ua/blog/view/tradicijna-kuhna-ukraini-cim-prigosaut-u-riznih-regionah101198 |title=Традиційна кухня України: чим пригощають у різних регіонах / "Keginerezh Ukraina : petra a vez servijet er rannvroioù"|publisher=Firtka|date=06/03/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù hengounel all eo ''chovdar'' (шовдар, morzhed-hoc'h mogedet) ha ''lekvar'' (леквар, kaotigell prun)<ref name="PRAV">{{uk}} {{Cite web|url=https://pravdatutnews.com/society/2025/05/31/60515-gastronomiya-ukrayiny-shcho-yidyat-u-riznyh-regionah-krayiny |title=Гастрономія України: що їдять у різних регіонах країни / "Hevlezouriezh Ukraina : petra a zebrer e rannvroioù ar vro"|publisher=правда / Pravda|date=31/05/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuz hengoune Boukovina (Буковина, e kreiz Karpatoù ar Reter) eo soubenn foue gant ''smetana'', e-kichen ''tchynac'hy'' (чинахи), a zo kostezennoù oan mougadellet pe boazhet er forn, gant avaloù-douar, fav hag ognon — tomatez a c'heller lakaat ouzhpenn, hervez ar c'hiz nevez. Ur meuz all eo ''platchinda'' (плачинда, ur wastell fourret gant avaloù pe geuz). ''Brynza'' ha ''mamaliga'' a vez fardet ivez<ref name="FI" />. ;Podillya ha Volyn [[File:Ковбаси ТМ Маршалок.jpg|thumb|Silzig ukrainek]] Brudet eo rannvro Podillya dre he meuzioù a orin polonat evel ''bihos'' (бігос, ur geusteurenn meur a gig enni gant kaol-go, kaol fresk ha temzoù) ha ''c'hylaki'' (хляки, stlipoù bevin gant karotez ha temzoù) ; poblek ivez eo ar rekipeoù-se e Halytchyna, ar vro amezek. En Oblast C'hmelnytska (Хмельницька область) e farder meur a zoare silzig, en o zouez ''vederey'' (ведерей) a zo bouzelloù moc'h fourret gant avaloù-douar<ref name="FI" />. E rannvro Volyn e keginer ''mazouryky'' (мазурики), a zo silzig kig-yar-Indez fourret gant amanenn ha keuz ; ar meuz ''zrazy'' eus Lviv hag an dibenn-pred ''verhouny'' a gaver mat e Volyn ivez<ref name="FI" /> === Norzh === ;Polissya E rannvro Polissya, a zo goloet a [[koadeg|goadegi]] hag a [[geun|c'heunioù}}, ez eus chomet doareoù hen da geginañ, diazezet ma 'z int war ar pesketa hag ar c'hutuiladur (foue, geotennoù ha hugennoù)<ref name="SMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/smaki-ukrayinskogo-polissia/ |title=Смаки українського Полісся / "Bmazioù eus Polissya en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=05/01/2026|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Мацик.JPG|thumb|''Matsyk'']] Bleud segal dreist-holl a veze implijet er rannvro, da fardañ bara, krampouezh ha gwastilli ; lod anezho a servijer el lidoù relijiel. Hengounel eo ''varenyky'' fardet gant ed-du ha laezh trenk. Ker kozh-kozh all eo ''kvacha'' aozet gant toaz trenk. ''Borchtch'' a servijer er gouelioù, koulz ha ''kysil'', krampouezh gant ''smetana'', keuz gant laezh ha ''kvasovka'' (квасовка), a zo yod mell gant frouezh sec'h<ref name=SMA />. Kalzik meuzioù eus Podillya o deus un anv lec'hel evel ''bouc'hty'' (gwestell aozet gant bleud gwenn, rezin sec'h ha hugennoù), ''hartanatchka'' (yod mell gant kig hag avaloù-douar), ''kalamouc'ha'' (kerez bervet gant bleud ha dienn trenk), ''kroupnyk'' (soubenn mell, foue ha laezh-bihan),''tomatchi'' (flastrenn avaloù-douar)<ref name="SMA" />. Meuzioù lec'hel all eo ''kalatoucha'' (soubenn foue a servijer gant krampouezhennoù), ''holoubtsi'' gant avalaoù-douar ha foue, ''kartoplyana babka'' (avaloù-douar gant foue)<ref name="PRAV" />. ''Matsyk'' (мацик) zo ur meuz na gaver nemet e Volyn ha Rivne(Рівне), aozet gant kig nevez-lazhet sec'het ha lakaet da zareviñ en ur sac'h lien, e [[stomog]] pe [[c'hwezigell]] ur pemoc'h ; meur a anv all zo dezhañ : ''bohouk'', ''karouc'h'', ''kirouc'h'', ''kniouchok'', ''matsiok''<ref name="SMA" />. Kêriadenn Smidyn (Смідин) e [[Raion]] Kovel (Ковельський район) zo brudet evit he c'haol poazhet er forn, a zo bet degemeret e listenn UNESCO glad sevenadurel dizanvezel Ukraina<ref name="SMA" />. [[File:Квашені огірки.jpg|thumb|Kokombrez goet eus rannvro Tchernihiv]] Ur meuz hengounel e tiriad C'holmchtchyna eo ''volok'' (волок), a vez fardet gant delioù yaouank beterabez, linad pe troad-gwazi<ref name="SMA" />. Lus a gaver stank e Polissya ; gant bara, laezh ha ''smetana''e veont debret hervez an hengoun ; e meur a veuz e vezont lakaet goude bout bet sec'het<ref name="SMA" />. Kostez Tchernihiv e Polissya ez eo hengounel ivez mougadellañ pe fritañ kokombrez gant karotez, kig hag ognon : ''hourky'' (гурки) eo anv ar meuz-se<ref name="SMA" />. Meuzioù all eus Ukraina an Norzh eo ''petchenya'' (печеня, a zo avaloù-douar poazhet er pod gant kaol-go ha kig ; dienn trenk, fav, foue, keuz pe paprika a lakaer ouzhpenn a-wezhioù), ha tourtennoù gwenngoud<ref name="FI" />. Ker brudet eo ''derouny'' (krampouezh avaloù-douar) ar rannvro ma vez dalc'het ur festival etrebroadel gouestlet d'ar meuz, bep bloaz e Korosten (Коростень)<ref>{{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://www.ukrainiantour.com/en/tours/tour/festival-derunov-v-korostene/ |title=Festival Derunov in Korosten|publisher=Ukrainian Tour|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Kyiv Hollvrudet eo "kig-yar Kyiv"<ref name="FI" />. E ''borchtch'' hengounel Kyiv ez eus kig-bevin ha prun<ref name="ES">{{uk}} {{Cite web|url=https://espreso.tv/lokalna-kukhnya-stravi-yaki-varto-skushtuvati-v-riznikh-mistakh-ukraini#goog_rewarded |title=Локальна кухня: страви, які варто скуштувати в різних містах України / "Keginerezh lec'hel : meuzioù da dañva e meur a gêr en Ukraina" @ Еспресо / Espreso, 11/12/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Kreiz === [[File:Zawywantci 036.jpg|thumb|''Kroutchenyky'' servijet gant avaloù-douar ha lipig foue]] Meuz brudetañ Oblast Tcherkasy (Черкаська область) eo ''borchtch'' ha ''pampouchka'' gant kignen. Poblek ivez eo ''varenyky'' ha ''kroutchenyky'' fourret gant kig drailhet, [[fourmaj-kig]], prun ha kraoñ. En Oblast Poltava e vez servijet ''halouchky'' gant meur a zoare fars. Krampouezh fritet sukret pe holenet anvet ''poundyky'' (пундики) a gaver stank ivez er rannvro. War ribl an Dnipro e vez fardet ''youc'ha rybna'' (юха рибна, "soubenn ar pesked") sasunet gant kignen<ref name="FI" />. === Su=== [[File:Форшмак по-одесски.jpg|thumb|''Forchmak'' giz Odesa]] Kalz boued-mor zo e keginerezh Ukraina ar Su. Ur c'heginerezh dibar zo en Odesa, ar [[porzh (bagoù)|porzh]] bras war ar Mor Du. Rizhek eus ar c'horn-bro eo ar pesked anvet ''bytchok'' (бичок), a zo skanteged (''Gobius''), a zebrer sec'het pe fritet gant toaz ; pesked bihan all anvet ''tyoulka'' (тюлька, ''Clupeonella'') a friter gant toaz ivez<ref name="FI" />. Ur meuz brudet all eo pesked farset (Фарширована риба, ''farchyrovana ryba''). Er rannvro amezek da Odesa, Oblast Mykolaiv (Миколаївська область), e farder ''youc'ha rybna'' gant chug-tomatez, kignen ha ''smetana''. E C'herson e tebrer berjinez fritet gant paprika ha gwinêgr avaloù, ha yod berjinez a anver "kaviar". En Odesa hag e Dnipro e plij kalz ''forchmak'' (Форшмак) keginerezh ar [[Yuzevien]], a zo spilhennoù harinked, vioù, avaloù trenk, bara soubet el laezh, ognon, eoul, ha gwinêgr pe chug suraval<ref name="FI" />. En Oblast Zaporijjya (Запорізька область) e servijer ''kapousnyak'' gant krampouezh moan, amanenn ha keuz<ref name="FI" />. Pobladoù hen Krimea (Gresianed ha Tatared) o deus o c'heginerezh dezho ivez<ref name="FI" />. === Reter === [[File:Окрошка Okroshka 05.jpg|thumb|''Okrochka'' gant ''ayran'']] En Ukraina Sloboda, er biz war an harzoù gant Rusia, e vez keginet ''borchtch'' gant bouloù kig drailhet ha fav. Bouloù kig ivez eo ''hretchanyky'' (гречаники), gant ed-du<ref name="FI" />. En Donbas ez eo hengounel poazhañ ''roul'ka'' (рулька, jaritell moc'h) er forn, koulz hag aozañ ''okrochka'' (окрошка), ur soubenn yen diwar ''kvas'', laezh-bihan pe dour melar, sasunet gant dienn trenk. Meuz hengounel pennañ Louhansk eo rolloù kig-moc'h ha kig-bevin drailhet gant [[alumenn]] ha karotez<ref name="FI" />. == Levrlennadur == * {{uk}} Artiukh, Lidiia. Українська народна кулінарія (Історико-етнографічне дослідження) / "Keginerezh poblek ukrainek (Enklask istorel ha tudouriel)". Kyiv : наукова думка / Meno skiantel, 1977. ** {{en}} ''Ukrainian Cuisine and Folk Traditions''. Kyiv : Baltija-Druk, 2001 {{ISBN|978-966-8137-42-6}}. * {{en}} Braichenko, Olena (renerez). ''Ukraine – Food and History''. Kyiv : Ïzhak, 2021 {{ISBN|978-966-97882-4-5}}. * {{en}} Kulenkova, Marharyta. ''Taste of Ukraine: Authentic Recipes from the Heart''. Marharyta Kulenkova, 2024 {{ISBN|979-8-3406-1584-8}}. * {{en}} Levytska, Galyna. ''Taste of Ukraine: Authentic Ukrainian Recipes from Old Traditions and Family Kitchens''. Galyna Levytska, 2026 {{ISBN|979-8-2585-4745-3}}. * {{en}} Ogrodnik Corona, Annette. ''The New Ukrainian Cookbook''. New York : Hippocrene Books, 2020 {{ISBN|978-0-7818-1411-9}}. * {{en}} Popova, Nataliya. ''Ukrainian Cookbook''. Mataliya Popova, 2022 {{ISBN|979-8-8074-0514-2}}. * {{en}} Shvydenko, Alina. ''The Soul of Ukraine Borscht and Beyond: A Journey Through Ukrainian Taste and Memory''. Alina Shvydenko, 2025 {{ISBN|979-8-2726-6658-1}}. * {{en}} Tatarinova, Valentyna. ''Taste of Ukraine: Traditional Ukrainian Recipes for Everyday Cooking''. Valentyna Tatarinova, 2026 {{ISBN|979-8-2533-8776-4}}. * {{en}} Thompson, Evelyn. ''The Ukrainian Home Cook''. Garden of Grapes, 2024 {{ISBN|979-8-3495-5247-2}}. * {{en}} Tracz, Orysia. ''First Star I See Tonight : Ukrainian Christmas Traditions''. Winnipeg : Mazepa Publications, 2015 {{ISBN|978-0-994920-81-2}}. * {{en]] Ukrainian Women's Association of Canada. ''Ukrainian Daughters' Cookbook''. Winnipeg : Centax of Canada, 1984 {{ISBN|978-0-919845-13-8}} * {{en}} Yakovenko, Svitlana. ''Taste of Ukraine: Rustic Cuisine from the Heart of Ukraine''. Sydney : Sova Books, 2013 {{ISBN|978-0-9875-9431-0}} * {{en]] Yakovenko, Svitlana. ''Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria''. Sydney : Sova Books, 2016 {{ISBN|978-0-9945334-2-5}} * [https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle// Ukrainian Traditional Food: Tasty, Fun, with a Twinkle!].&nbsp;— Best Kyiv Guide: March 30, 2020&nbsp;p. * {{en}} Merrill, Lorraine. ''Encyclopedia of Food and Culture'', levrenn 1. New York : Scribner, 2003 {{ISBN|978-0-684-80565-8}}. == Limammoù diavaez == {{Commonscat|Cuisine of Ukraine}} * {{en}} ''[https://etnocook.com/best-kossacks-traditional-dishes/ Best Cossack’s Traditional dishes]'', Ethnocook * {{uk}} {{en}} ''[https://eng.yizhakultura.com/ Ïzhakultura]'' * {{en}} ''[https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle/ Ukrainian Traditional Food]'' {{clr}} == Notennoù ha daveoù == {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Ukraina]] [[Rummad:Keginerezh dre vro]] hd7gehtxmn4en499k9lslqyotk66608 0 180002 2189364 2026-04-28T15:02:48Z Ar choler 52661 Pajenn krouet gant : "{|style="width:100%;" |- |[[Restr:Wikipedia-logo-for-Ukraine.png|110px]] | {| style="float:right; margin-left:15px; margin-right:35px; margin-bottom:5px; border-spacing:0px; border:2px solid #e1e1e1;" |- |[[Restr:3dflags ukr0001-0002a.gif|110px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]][[Restr:UCDM 2022 poster Br.png|116px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]] |} |} ---- {| class="infobox..." 2189364 wikitext text/x-wiki {|style="width:100%;" |- |[[Restr:Wikipedia-logo-for-Ukraine.png|110px]] | {| style="float:right; margin-left:15px; margin-right:35px; margin-bottom:5px; border-spacing:0px; border:2px solid #e1e1e1;" |- |[[Restr:3dflags ukr0001-0002a.gif|110px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]][[Restr:UCDM 2022 poster Br.png|116px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]] |} |} ---- {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Polina Rayko|005bbb|talbenn den|ffd700}} |- bgcolor="#ffd700" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:1.2em;"| Поліна Райко |- | '''Anv''' || Поліна Андріївна Райко<br>''Polina Andriyivna Rayko'' |- | '''Ganedigezh''' || {{Deiziad|5|Mae|1928}}<br>Olechky<br>[[File:Flag of the Ukraine SSR (1919-1929).svg|20px|border]] [[Republik Soviedel Ukraina]] |- | '''Marv''' || {{Deiziad|15|Genver|2004}} <small>(75 vloaz)</small><br>Oleshky, [[C'herson|Oblast C'herson]]<br>[[File:Flag of Ukraine.svg|20px|border]] [[Ukraina]] |- | '''Micher''' || [[Gounezerezh|Labourerez-douar]]<br>[[Livouriezh|Livourez]] |- | '''Doare''' || Livouriezh eeunek |} '''Polina Andriyivna Rayko''' ([[ukraineg]] : Поліна Андріївна Райко), bet ganet ''Polina Andriyivna Soldatova'' (Солдатова) d'ar {{Deiziad|5|Mae|1928}} en Olechky (Олешки, [[Republik Soviedel Ukraina]], [[URSS]]) hag aet da Anaon d'ar {{Deiziad|15|Genver|2004}} en hevelep kêr, en [[C'herson|Oblast C'herson]], en [[Ukraina]] zizalc'h bremañ, a oa ul [[gounezerezh|labourerez-douar]] hag a droas da [[livouriezh|livourez]] en doare eeunek pa groas da livañ hec'h annez e [[1998]], d'an oad a 69 bloaz. Ur monumant rummataet e Glad broadel Ukraina e oa he zi, a zo bet diskaret e-kerzh [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. == Buhez == Ganet e oa bet Polina Rayko d'ar 5 a viz Mae 1928 en Olechky<ref name="UP">{{uk}} {{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/articles/2020/10/30/7271724/ |title=Поліна Райко та її наївне мистецтво – таємниці розмальованої хати в Олешках / "Polina Rayko hag hec'h arz eeunek – Kevrn an ti livet en Olechki" @ Українська правда / Ukrayinsʹka pravda ("Gwirionez ukrainek"), 30/10/2020|accessdate=}}</ref>. Teir c'hoar he devoa<ref>{{uk}} {{Cite web[url=https://old.honchar.org.ua/p/malovanyj-svit-poliny-rajko/ |title=Мальований світ Поліни Райко / "Bed livet Polina Rayko" @ Музей Івана Гончара / Mirdi Ivan Hontchar, 20/06/2013|accessdate=}}</ref>.<br> Hangaset da [[Alamagn]] e voe e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]]<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://micetimes.asia/ukrainian-artist-depicted-his-fate-on-the-walls-of-the-house-photo/ |title=Ukrainian artist depicted his fate on the walls of the house @ The MiceTimes of Asia, 29/06/2018|accessdate=}}</ref>, ha goude he distro da Ukraina e timezas gant Nikolay Alekseyevitch Raiko e [[1950]], d'an oad a 22 vloaz<ref name="AK">{{en}} {{Cite web|url=http://artkavun.kherson.ua/en-rajko_polina.htm |title=Rayko Polina @ Art Kavun|accessdate=}}</ref>. Treuzvevañ a rejont dre c'hounez o frouezh hag o legumaj, e-kichen labourat en unan eus an [[atant]]où kengladel soviedel a anved ''kolc'hoz'' (kолхоз) e [[ruseg]]<ref name="VG">{{uk}} {{Cite web|url=https://vgoru.org/post/rai-u-chotyrokh-stinakh-budynok-poliny-raiko-zasluhovuie-staty-muzeiem |title=Рай у чотирьох стінах: будинок Поліни Райко заслуговує стати музеєм / "Ur baradoz etre peder voger : dellezek eo ti Polina Rayko da vout ur mirdi" @ Вгору / ''Vhoru'' ("A-us"),30/04/2020|accessdate=}}</ref>. O merc'h Olena (Олена) a voe ganet e [[1951]], hag o mab Serhiy (Сергій) e [[1953]]. Un ti a lakajont sevel en Olechky etre ar [[stêr]]ioù Tchayka (чайка) ha Konka (Конка) e [[1954]]<ref name="UP" />{{,}}<ref name="AK" />. [[Mezventi|Mezvierien]] e oa he fried hag he mab<ref name="VG" />. Serhiy a voe toullbac'het e-pad tri bloaz a-c'houde en devout peuzdistrujet an ti ha gwerzhet traoù en devoa laeret ennañ, an neudennoù-[[tredan]] en o zouez ; goude bout bet lakaet en e frankiz e kontellas e vamm. E [[1994]], Olena a varvas d'an oad a 43 bloaz en ur gwallzarvoud war an hent. Bloaz war-lerc'h e varvas pried Polina Rayko d'e dro. E [[1997]] e voe kaset Serhiy d'ur c'hamp repuidi<ref name="AK" /> kent mervel e [[2002]] d'an oad a 49 bloaz diwar kirroz an [[avu]]<ref name="UP" />. En diskaramzer 1998 e krogas Polina Rayko da livañ he zi evit klask ezteurel gwalleurioù he ziegezh. Gant he leve 74 ''hryvnia'' bep miz e prene liv ha barroù-livañ, ha labourat a eure betek livañ an ti en e bezh, a droas d'ul lec'h a zesache an [[touristerezh|douristed]]. En he zi livet e varvas an arzourez d'ar 15 a viz Gnever 2004, d'an oad a 75 vloaz<ref name="AK" />. He mab-bihan a werzhas an ti da Andrius Nemickas, ur [[Kanada|C'hanadian]] hag a veve e [[Kyiv]] gant e bried ukrainat, evit {{formatnum:5000}} [[dollar]]<ref name="VG" />. Gwarezet e oa an ti-se dre ul lezenn a-zivout Glad [[sevenadur]]el ar [[Stad]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://krai.lib.kherson.ua/r1-peopl-2.htm |title=Райко Поліна Андріївна / Rayko Polina Andriyivna @ Херсонська обласна бібліотека / Levraoueg Rannvroel C'herson|accessdate=}}</ref>. A-c'houde [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]], difretourien ukrainat e C'herson, pa oa dalc'het kêr gant Rusia, a zibabas ur [[koulm|goulm wenn]] bet livet gant Polina Rayko da arouez o stourm sevenadurel<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/kherson-diary-the-poultry-all-had-to-be-slaughtered-now-the-city-smells-of-chicken-soup |title=Kherson diary: 'The poultry all had to be slaughtered. Now the city smells of chicken soup' @ The Guardian, 12/03/2022|accessdate=}}</ref>. == Livouriezh == Biskoazh ne oa bet Polina Rayko desket war an [[arz]]où, met e 1998, hag hi 69 bloaz, e krogas da livañ. Ur c'hemmesk levezonoù [[kristeniezh|kristen]], [[URSS|soviedel]] hag arouezioù [[paganiezh|pagan]] e oa he doare da ziarluniañ. Gant al livioù marc'hadmatañ e livas he zi : an holl salioù, an dorioù diabarzh hag ar re diavaez, skloturioù hag all. Gant darvoudoù he buhez kalet e oa awenet, koulz ha gant he familh, he loened, hag an [[natur]] dre vras. Hogozik holl he leve a yeas da brenañ rikoù<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://shotam.info/tilky-koly-maliuiu-ia-shchaslyva-shcho-vy-znaiete-pro-polinu-rayko-heniyku-naivnoho-zhyvopysu-z-khersonshchyny-test/ |title=«Тільки коли малюю я щаслива» / "Ne vezan eürus nemet pa livan" @ шотам / ''Chotam'', 09/06/2023|accessdate=}}</ref>. == Freuz == D'ar 6 a viz Mezheven [[2023]] e voe bombezet stankell dourdredan Kac'hovka war ar [[stêr]] [[Dnipro]] gant [[aerlu Rusia]]<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.theartnewspaper.com/2023/06/08/dam-collapse-in-ukraine-has-apparently-flooded-house-museum-of-late-artist-polina-rayko |title=Devastating dam collapse in Ukraine has apparently flooded house museum of late artist Polina Rayko @ The Art Newspaper, 08/06/2023|accessdate=}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} {{Cite web |url=https://artreview.com/artists-home-a-ukrainian-national-monument-destroyed-in-dam-floods/ |title=Artist's home, a Ukrainian national monument, 'destroyed' in dam floods @ Artreview, 08/06/2023|accessdate=}}</ref>. En deiz war-lerc'h, ur c'hannad eus ar fondezon karitezel Polina Rayko (благодійного фонду імені Поліни Райко) a zisklêrias e oa ti an arzourez dindan an dourioù ; dek devezh diwezhatoc'h, d'ar 16 a viz Mezheven, ar c'hannad a skignas luc'hskeudennoù ha videoioù eus ar mirdi distrujet, en ur lavaret e oa bet saveteet war-dro un drederenn eus an oberennoù, daoust da vogerioù diabarzh an ti bout bet diskaret<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/art/kahovska-ges-unikalniy-budinok-muzey-hudozhnici-polini-rayko-pishov-pid-vodu-novini-ukrajini-50330383.html |title=Унікальний стінопис під загрозою. Будинок-музей художниці Поліни Райко в окупованих Олешках опинився під водою / "Ur freskenn dibar en arvar – Liñvet emañ ti-mirdi an arzourez Polina Rayko en Olechki aloubet" @ NV Life, 08/06/2023|accessdate=}}</ref>. == Hêrezh == * E [[2006]], Maodiernezh ar Sevenadur hag an Douristerezh Ukraina a urzhiadas un [[sinema|teulfilm]], ''Ray'' (Рай, "Baradoz), sevenet gant Nadiya Viktorivna Kochman (Надія Вікторівна Кошман, *[[1967]] e Kyiv). * D'an 10 a viz Mezheven 2023 e voe digoret e Ti Ukraina (Український дім) e Kyiv un diskouezadeg e koun Polina Rayko, enni luc'hskeudennoù eus an diellaoueg, videoioù, enrolladennoù eus komzoù an arzourez, e-kichen skritelloù en he enor gant arzourien bennañ Ukraina. Ur c'hatalog anvet ''Doroha do rayou" (Дорога до раю, "Hent ar Baradoz") a voe embannet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://artkavun.kherson.ua/gallery-hudozhestvennoe_iskusstvo_tavrii-2.htm |title=Поліна Райко. Каталог робіт "Дорога до раю" / Polina Rayko. Katalog oberennoù "Hent ar Baradoz" @ Art Kaboun|accessdate=}}</ref> == Liammoù diavaez == * {{uk}} {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cjmmOob4rBU |title=Зникоме ("Den ne oar"), a-zivout an diskouezadeg e Kyiv, 17/09/2023 @ YouTube|accessdate=}} == Notennoù == {{daveoù}} {{DEFAULTSORT:Rayko, Polina}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1928]] [[Rummad:Marvioù 2004]] [[Rummad:Meerc'hed Ukraina]] 4vukwcqseazjd3pcglmrzs3hryzeuox 0 180003 2189408 2026-04-29T09:11:27Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "'''Pink Pistols''' (''"Pistolennoù roz"'') zo un aozadur [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]], e bal broudañ an dud [[LGBT]] da zougen ha da zeskiñ dornata an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit en em zifenn. Savet e voe ar strollad gant Doug Krick e miz Gouere 2020, er [[Massachusetts]]. Digor eo an aozadur d'an holl, ma vefent LGBT pe get. Rannoù lec'hel ar strollad a sikour e izili da zeskiñ penaos tennañ, da choaz o arm-tan, ha da c'houlenn aotreoù evit dougen arm..." 2189408 wikitext text/x-wiki '''Pink Pistols''' (''"Pistolennoù roz"'') zo un aozadur [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]], e bal broudañ an dud [[LGBT]] da zougen ha da zeskiñ dornata an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit en em zifenn. Savet e voe ar strollad gant Doug Krick e miz Gouere 2020, er [[Massachusetts]]. Digor eo an aozadur d'an holl, ma vefent LGBT pe get. Rannoù lec'hel ar strollad a sikour e izili da zeskiñ penaos tennañ, da choaz o arm-tan, ha da c'houlenn aotreoù evit dougen armoù en mod kuzh (''[[concealed carry]]'') er stadoù m'eo ret. Aozañ a ra pleustradegoù ingal<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/about-the-pink-pistols/ About the Pink Pistols]'', Pink Pistols (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Orin === E 2024, hervez an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]], an tuadur revel hag an identelezh jener a oa an trede hag ar pevare abeg [[Torfed a gasoni|torfedoù a gasoni]] er Stadoù-Unanet, goude ar [[gouennelouriezh]] hag ar relijion<ref>{{en}} ''[https://www.justice.gov/hatecrimes/hate-crime-statistics FBI Releases 2024 Hate Crime Statistics]'', U.S. Department of Justice (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Darvoudoù evel al [[Lazhadeg er Pulse|lazhadeg en toull-noz LGBT Pulse]] e miz Even 2016<ref name=":0">{{en}} Bradleigh Miranda CHANCE, ''[https://www.nbcnews.com/storyline/orlando-nightclub-massacre/lgbt-gun-rights-group-sees-membership-spike-after-orlando-shooting-n594701 LGBT Gun Rights Group Sees Membership Spike After Orlando Shooting]'', NBC News, 18/06/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> ha dilennadeg kentañ [[Donald Trump]] e miz Du 2016<ref>{{en}} Brian WHEELER, ''[https://www.bbc.com/news/magazine-38297345 Why US liberals are now buying guns too]'', BBC News, 20/12/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref><ref name=":1">{{en}} Matt KWONG, ''[https://www.cbc.ca/news/world/texas-gun-lgbt-firearms-trump-1.4046334 Trump 'gave hate groups a megaphone': Gun sales surge among LGBT, minorities in the U.S.]'', CBC, 02/04/2017 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> o deus kendrec'het kalz tud LGBT pe araokour er Stadoù-Unanet dre vras d'ober gant armoù-tan, ha da vroudañ o implij, pa oa gwelet al [[Lobi|lobioù]] a seurt-se evel strolladoù mirour betek-neuze kentoc'h. Hervez Gwendolyn Patton, kannadez ar Pink Pistols aterset e 2014, e fell d'an aozadur e vefe gouest an dud LGBT d'en em zifenn, en ur lakaat tagerien da dec'hout, pe da soñjal e c'hall e c'houzañver(ez) kaout un arm kuzhet warnañ<ref>''“We don’t want people to hurt us, we want people to run away from us, and the best way we have found to do that is to be armed,” Patton said. “Now if someone tries to attack us, we can defend ourselves. Ideally we don’t want any altercation at all, but if there is a perception that the gay person on the street could have a concealed gun, it might make the perpetrator think twice.”'', meneget gant Hollie McKAY, ''[https://www.foxnews.com/entertainment/gay-gun-activists-growing-lgbt-push-to-support-the-second-amendment/ Gay gun activists: Growing LGBT push to support the Second Amendment]'', Fox News, 01/10/2014 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Aozadur === E deroù 2026 e oa 28 rann lec'hel oberiant er Stadoù-Unanet, hag unan e [[Toronto]] ([[Kanada]]). Un 60 rann bennak all en deus bet an aozadur en amzer dremenet, en o zouez unan e [[Suafrika]]<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/find-a-local-chapter/ Find a Local Chapter]'', Pink Pistols, 06/04/2026 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Tro {{formatnum:4500}} ezel e embanne ar Pink Pistols kaout e 2016<ref name=":0" />, ha {{formatnum:9000}} e 2017<ref name=":1" />. An tenner Chris Cheng, bet gounezet gantañ mare 4 ar c'henstrivadeg ''[[Top Shot]]'' war ar chadenn [[History (chadenn skinwel SUA)|History]], zo ezel eus bodad renerezh ar Pink Pistols abaoe 2020<ref>{{en}} Jacki BILLINGS, ''[https://www.guns.com/news/2020/01/20/top-shot-champion-chris-cheng-joins-pink-pistols-board-of-directors Top Shot Champion Chris Cheng Joins Pink Pistols Board of Directors]'', Guns.com, 20/01/2020 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.pinkpistols.org/ Lec'hienn ofisiel] == Gwelet ivez == * [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Aozadurioù difenn an derc'hel armoù hervez lezenn]] [[Rummad:Aozadurioù SUA]] [[Rummad:LGBT]] haqatr2cqg2ahh4dro5uxwgbm1g9du0 2189409 2189408 2026-04-29T09:12:38Z Kestenn 14086 2189409 wikitext text/x-wiki '''Pink Pistols''' (''"Pistolennoù roz"'') zo un aozadur [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]], e bal broudañ an dud [[LGBT]] da zougen ha da zeskiñ dornata an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit en em zifenn. Savet e voe ar strollad gant Doug Krick e miz Gouere 2020, er [[Massachusetts]]. Digor eo an aozadur d'an holl, ma vefent LGBT pe get. Rannoù lec'hel ar strollad a sikour e izili da zeskiñ penaos tennañ, da choaz o arm-tan, ha da c'houlenn aotreoù evit dougen armoù en mod kuzh (''[[concealed carry]]'') er stadoù m'eo ret. Aozañ a ra pleustradegoù ingal<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/about-the-pink-pistols/ About the Pink Pistols]'', Pink Pistols (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Orin === E 2024, hervez an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]], an tuadur revel hag an identelezh jener a oa an trede hag ar pevare abeg [[Torfed a gasoni|torfedoù a gasoni]] er Stadoù-Unanet, goude ar [[gouennelouriezh]] hag ar relijion<ref>{{en}} ''[https://www.justice.gov/hatecrimes/hate-crime-statistics FBI Releases 2024 Hate Crime Statistics]'', U.S. Department of Justice (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Darvoudoù evel al [[Lazhadeg er Pulse|lazhadeg en toull-noz LGBT Pulse]] e miz Even 2016<ref name=":0">{{en}} Bradleigh Miranda CHANCE, ''[https://www.nbcnews.com/storyline/orlando-nightclub-massacre/lgbt-gun-rights-group-sees-membership-spike-after-orlando-shooting-n594701 LGBT Gun Rights Group Sees Membership Spike After Orlando Shooting]'', NBC News, 18/06/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> ha dilennadeg kentañ [[Donald Trump]] e miz Du 2016<ref>{{en}} Brian WHEELER, ''[https://www.bbc.com/news/magazine-38297345 Why US liberals are now buying guns too]'', BBC News, 20/12/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref><ref name=":1">{{en}} Matt KWONG, ''[https://www.cbc.ca/news/world/texas-gun-lgbt-firearms-trump-1.4046334 Trump 'gave hate groups a megaphone': Gun sales surge among LGBT, minorities in the U.S.]'', CBC, 02/04/2017 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> o deus kendrec'het kalz tud LGBT pe araokour er Stadoù-Unanet dre vras d'ober gant armoù-tan, ha da vroudañ o implij, pa oa gwelet al [[Lobi|lobioù]] a seurt-se evel strolladoù mirour betek-neuze kentoc'h. Hervez Gwendolyn Patton, kannadez ar Pink Pistols aterset e 2014, e fell d'an aozadur e vefe gouest an dud LGBT d'en em zifenn, en ur lakaat tagerien da dec'hout, pe da soñjal e c'hall e c'houzañver(ez) kaout un arm kuzhet warnañ<ref>''“We don’t want people to hurt us, we want people to run away from us, and the best way we have found to do that is to be armed,” Patton said. “Now if someone tries to attack us, we can defend ourselves. Ideally we don’t want any altercation at all, but if there is a perception that the gay person on the street could have a concealed gun, it might make the perpetrator think twice.”'', meneget gant Hollie McKAY, ''[https://www.foxnews.com/entertainment/gay-gun-activists-growing-lgbt-push-to-support-the-second-amendment/ Gay gun activists: Growing LGBT push to support the Second Amendment]'', Fox News, 01/10/2014 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Aozadur === E deroù 2026 e oa 28 rann lec'hel oberiant er Stadoù-Unanet, hag unan e [[Toronto]] ([[Kanada]]). Un 60 rann bennak all en deus bet an aozadur en amzer dremenet, en o zouez unan e [[Suafrika]]<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/find-a-local-chapter/ Find a Local Chapter]'', Pink Pistols, 06/04/2026 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Tro {{formatnum:4500}} ezel e embanne ar Pink Pistols kaout e 2016<ref name=":0" />, ha {{formatnum:9000}} e 2017<ref name=":1" />. An tenner Chris Cheng, bet gounezet gantañ mare 4 ar c'henstrivadeg ''[[Top Shot]]'' war ar chadenn [[History (chadenn skinwel SUA)|History]], zo ezel eus bodad renerezh ar Pink Pistols abaoe 2020<ref>{{en}} Jacki BILLINGS, ''[https://www.guns.com/news/2020/01/20/top-shot-champion-chris-cheng-joins-pink-pistols-board-of-directors Top Shot Champion Chris Cheng Joins Pink Pistols Board of Directors]'', Guns.com, 20/01/2020 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.pinkpistols.org/ Lec'hienn ofisiel] == Gwelet ivez == * [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched revelezh}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Aozadurioù difenn an derc'hel armoù hervez lezenn]] [[Rummad:Aozadurioù SUA]] [[Rummad:LGBT]] bwf0pza1ujphm4dh73w97glaqj1h5h9 2189410 2189409 2026-04-29T09:14:06Z Kestenn 14086 2189410 wikitext text/x-wiki [[Restr:Pink Pistols text only logo.jpg|dehou|300x300px]] '''Pink Pistols''' (''"Pistolennoù roz"'') zo un aozadur [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]], e bal broudañ an dud [[LGBT]] da zougen ha da zeskiñ dornata an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit en em zifenn. Savet e voe ar strollad gant Doug Krick e miz Gouere 2020, er [[Massachusetts]]. Digor eo an aozadur d'an holl, ma vefent LGBT pe get. Rannoù lec'hel ar strollad a sikour e izili da zeskiñ penaos tennañ, da choaz o arm-tan, ha da c'houlenn aotreoù evit dougen armoù en mod kuzh (''[[concealed carry]]'') er stadoù m'eo ret. Aozañ a ra pleustradegoù ingal<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/about-the-pink-pistols/ About the Pink Pistols]'', Pink Pistols (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Orin === E 2024, hervez an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]], an tuadur revel hag an identelezh jener a oa an trede hag ar pevare abeg [[Torfed a gasoni|torfedoù a gasoni]] er Stadoù-Unanet, goude ar [[gouennelouriezh]] hag ar relijion<ref>{{en}} ''[https://www.justice.gov/hatecrimes/hate-crime-statistics FBI Releases 2024 Hate Crime Statistics]'', U.S. Department of Justice (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Darvoudoù evel al [[Lazhadeg er Pulse|lazhadeg en toull-noz LGBT Pulse]] e miz Even 2016<ref name=":0">{{en}} Bradleigh Miranda CHANCE, ''[https://www.nbcnews.com/storyline/orlando-nightclub-massacre/lgbt-gun-rights-group-sees-membership-spike-after-orlando-shooting-n594701 LGBT Gun Rights Group Sees Membership Spike After Orlando Shooting]'', NBC News, 18/06/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> ha dilennadeg kentañ [[Donald Trump]] e miz Du 2016<ref>{{en}} Brian WHEELER, ''[https://www.bbc.com/news/magazine-38297345 Why US liberals are now buying guns too]'', BBC News, 20/12/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref><ref name=":1">{{en}} Matt KWONG, ''[https://www.cbc.ca/news/world/texas-gun-lgbt-firearms-trump-1.4046334 Trump 'gave hate groups a megaphone': Gun sales surge among LGBT, minorities in the U.S.]'', CBC, 02/04/2017 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> o deus kendrec'het kalz tud LGBT pe araokour er Stadoù-Unanet dre vras d'ober gant armoù-tan, ha da vroudañ o implij, pa oa gwelet al [[Lobi|lobioù]] a seurt-se evel strolladoù mirour betek-neuze kentoc'h. Hervez Gwendolyn Patton, kannadez ar Pink Pistols aterset e 2014, e fell d'an aozadur e vefe gouest an dud LGBT d'en em zifenn, en ur lakaat tagerien da dec'hout, pe da soñjal e c'hall e c'houzañver(ez) kaout un arm kuzhet warnañ<ref>''“We don’t want people to hurt us, we want people to run away from us, and the best way we have found to do that is to be armed,” Patton said. “Now if someone tries to attack us, we can defend ourselves. Ideally we don’t want any altercation at all, but if there is a perception that the gay person on the street could have a concealed gun, it might make the perpetrator think twice.”'', meneget gant Hollie McKAY, ''[https://www.foxnews.com/entertainment/gay-gun-activists-growing-lgbt-push-to-support-the-second-amendment/ Gay gun activists: Growing LGBT push to support the Second Amendment]'', Fox News, 01/10/2014 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Aozadur === E deroù 2026 e oa 28 rann lec'hel oberiant er Stadoù-Unanet, hag unan e [[Toronto]] ([[Kanada]]). Un 60 rann bennak all en deus bet an aozadur en amzer dremenet, en o zouez unan e [[Suafrika]]<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/find-a-local-chapter/ Find a Local Chapter]'', Pink Pistols, 06/04/2026 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Tro {{formatnum:4500}} ezel e embanne ar Pink Pistols kaout e 2016<ref name=":0" />, ha {{formatnum:9000}} e 2017<ref name=":1" />. An tenner Chris Cheng, bet gounezet gantañ mare 4 ar c'henstrivadeg ''[[Top Shot]]'' war ar chadenn [[History (chadenn skinwel SUA)|History]], zo ezel eus bodad renerezh ar Pink Pistols abaoe 2020<ref>{{en}} Jacki BILLINGS, ''[https://www.guns.com/news/2020/01/20/top-shot-champion-chris-cheng-joins-pink-pistols-board-of-directors Top Shot Champion Chris Cheng Joins Pink Pistols Board of Directors]'', Guns.com, 20/01/2020 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.pinkpistols.org/ Lec'hienn ofisiel] == Gwelet ivez == * [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched revelezh}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Aozadurioù difenn an derc'hel armoù hervez lezenn]] [[Rummad:Aozadurioù SUA]] [[Rummad:LGBT]] 9ohobu5o6e0f4rr2jsxn7ya5rogtnl4 2189411 2189410 2026-04-29T09:17:50Z Kestenn 14086 2189411 wikitext text/x-wiki [[Restr:Pink Pistols text only logo.jpg|dehou|300x300px]] '''Pink Pistols''' (''"Pistolennoù roz"'') zo un aozadur [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]], e bal broudañ an dud [[LGBT]] da zougen ha da zeskiñ dornata an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit en em zifenn. Savet e voe ar strollad gant Doug Krick e miz Gouere 2020, er [[Massachusetts]]. Digor eo an aozadur d'an holl, ma vefent LGBT pe get. Rannoù lec'hel ar strollad a sikour e izili da zeskiñ penaos tennañ, da choaz o arm-tan, ha da c'houlenn aotreoù evit dougen armoù en mod kuzh (''[[concealed carry]]'') er stadoù m'eo ret. Aozañ a ra pleustradegoù ingal<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/about-the-pink-pistols/ About the Pink Pistols]'', Pink Pistols (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Orin === [[Restr:Gov. Malloy visits Pulse nightclub memorial in Orlando (27939083510).jpg|kleiz|thumb|200x200px|Bleunioù e koun gouzañverien al lazhadeg er Pulse, e Orlando (2016).]] E 2024, hervez an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]], an tuadur revel hag an identelezh jener a oa an trede hag ar pevare abeg [[Torfed a gasoni|torfedoù a gasoni]] er Stadoù-Unanet, goude ar [[gouennelouriezh]] hag ar relijion<ref>{{en}} ''[https://www.justice.gov/hatecrimes/hate-crime-statistics FBI Releases 2024 Hate Crime Statistics]'', U.S. Department of Justice (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Darvoudoù evel al [[Lazhadeg er Pulse|lazhadeg en toull-noz LGBT Pulse]] e [[Orlando (Florida)|Orlando]] ([[Florida]]), e miz Even 2016<ref name=":0">{{en}} Bradleigh Miranda CHANCE, ''[https://www.nbcnews.com/storyline/orlando-nightclub-massacre/lgbt-gun-rights-group-sees-membership-spike-after-orlando-shooting-n594701 LGBT Gun Rights Group Sees Membership Spike After Orlando Shooting]'', NBC News, 18/06/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> ha dilennadeg kentañ [[Donald Trump]] e miz Du 2016<ref>{{en}} Brian WHEELER, ''[https://www.bbc.com/news/magazine-38297345 Why US liberals are now buying guns too]'', BBC News, 20/12/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref><ref name=":1">{{en}} Matt KWONG, ''[https://www.cbc.ca/news/world/texas-gun-lgbt-firearms-trump-1.4046334 Trump 'gave hate groups a megaphone': Gun sales surge among LGBT, minorities in the U.S.]'', CBC, 02/04/2017 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> o deus kendrec'het kalz tud LGBT pe araokour er Stadoù-Unanet dre vras d'ober gant armoù-tan, ha da vroudañ o implij, pa oa gwelet al [[Lobi|lobioù]] a seurt-se evel strolladoù mirour betek-neuze kentoc'h. Hervez Gwendolyn Patton, kannadez ar Pink Pistols aterset e 2014, e fell d'an aozadur e vefe gouest an dud LGBT d'en em zifenn, en ur lakaat tagerien da dec'hout, pe da soñjal e c'hall e c'houzañver(ez) kaout un arm kuzhet warnañ<ref>''“We don’t want people to hurt us, we want people to run away from us, and the best way we have found to do that is to be armed,” Patton said. “Now if someone tries to attack us, we can defend ourselves. Ideally we don’t want any altercation at all, but if there is a perception that the gay person on the street could have a concealed gun, it might make the perpetrator think twice.”'', meneget gant Hollie McKAY, ''[https://www.foxnews.com/entertainment/gay-gun-activists-growing-lgbt-push-to-support-the-second-amendment/ Gay gun activists: Growing LGBT push to support the Second Amendment]'', Fox News, 01/10/2014 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Aozadur === E deroù 2026 e oa 28 rann lec'hel oberiant er Stadoù-Unanet, hag unan e [[Toronto]] ([[Kanada]]). Un 60 rann bennak all en deus bet an aozadur en amzer dremenet, en o zouez unan e [[Suafrika]]<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/find-a-local-chapter/ Find a Local Chapter]'', Pink Pistols, 06/04/2026 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Tro {{formatnum:4500}} ezel e embanne ar Pink Pistols kaout e 2016<ref name=":0" />, ha {{formatnum:9000}} e 2017<ref name=":1" />. An tenner Chris Cheng, bet gounezet gantañ mare 4 ar c'henstrivadeg ''[[Top Shot]]'' war ar chadenn [[History (chadenn skinwel SUA)|History]], zo ezel eus bodad renerezh ar Pink Pistols abaoe 2020<ref>{{en}} Jacki BILLINGS, ''[https://www.guns.com/news/2020/01/20/top-shot-champion-chris-cheng-joins-pink-pistols-board-of-directors Top Shot Champion Chris Cheng Joins Pink Pistols Board of Directors]'', Guns.com, 20/01/2020 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.pinkpistols.org/ Lec'hienn ofisiel] == Gwelet ivez == * [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched revelezh}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Aozadurioù difenn an derc'hel armoù hervez lezenn]] [[Rummad:Aozadurioù SUA]] [[Rummad:LGBT]] i9p36e71rvxlhgcxgsqnmpzrigszmp4 2189412 2189411 2026-04-29T09:19:17Z Kestenn 14086 2189412 wikitext text/x-wiki [[Restr:Pink Pistols text only logo.jpg|dehou|300x300px]] '''Pink Pistols''' (''"Pistolennoù roz"'') zo un aozadur [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]], e bal broudañ an dud [[LGBT]] da zougen ha da zeskiñ dornata an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit en em zifenn. Savet e voe ar strollad gant Doug Krick e miz Gouere 2000, er [[Massachusetts]]. Digor eo an aozadur d'an holl dud, ma vefent LGBT pe get. Rannoù lec'hel ar strollad a sikour e izili da zeskiñ penaos tennañ, da choaz o arm-tan, ha da c'houlenn aotreoù evit dougen armoù en ur mod kuzh (''[[concealed carry]]'') er stadoù m'eo ret. Aozañ a ra pleustradegoù ingal<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/about-the-pink-pistols/ About the Pink Pistols]'', Pink Pistols (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Orin === [[Restr:Gov. Malloy visits Pulse nightclub memorial in Orlando (27939083510).jpg|kleiz|thumb|200x200px|Bleunioù e koun gouzañverien al lazhadeg er Pulse, e Orlando (2016).]] E 2024, hervez an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]], an tuadur revel hag an identelezh jener a oa an trede hag ar pevare abeg [[Torfed a gasoni|torfedoù a gasoni]] er Stadoù-Unanet, goude ar [[gouennelouriezh]] hag ar relijion<ref>{{en}} ''[https://www.justice.gov/hatecrimes/hate-crime-statistics FBI Releases 2024 Hate Crime Statistics]'', U.S. Department of Justice (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Darvoudoù evel al [[Lazhadeg er Pulse|lazhadeg en toull-noz LGBT Pulse]] e [[Orlando (Florida)|Orlando]] ([[Florida]]), e miz Even 2016<ref name=":0">{{en}} Bradleigh Miranda CHANCE, ''[https://www.nbcnews.com/storyline/orlando-nightclub-massacre/lgbt-gun-rights-group-sees-membership-spike-after-orlando-shooting-n594701 LGBT Gun Rights Group Sees Membership Spike After Orlando Shooting]'', NBC News, 18/06/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>, ha dilennadeg kentañ [[Donald Trump]] e miz Du 2016<ref>{{en}} Brian WHEELER, ''[https://www.bbc.com/news/magazine-38297345 Why US liberals are now buying guns too]'', BBC News, 20/12/2016 (lennet d'an 29/04/2026)</ref><ref name=":1">{{en}} Matt KWONG, ''[https://www.cbc.ca/news/world/texas-gun-lgbt-firearms-trump-1.4046334 Trump 'gave hate groups a megaphone': Gun sales surge among LGBT, minorities in the U.S.]'', CBC, 02/04/2017 (lennet d'an 29/04/2026)</ref> o deus kendrec'het kalz tud LGBT pe araokour er Stadoù-Unanet d'ober gant armoù-tan, ha da vroudañ o implij, pa oa gwelet al [[Lobi|lobioù]] a seurt-se evel strolladoù mirour betek-neuze kentoc'h. Hervez Gwendolyn Patton, kannadez ar Pink Pistols aterset e 2014, e fell d'an aozadur e vefe gouest an dud LGBT d'en em zifenn, en ur lakaat tagerien da dec'hout, pe da soñjal e c'hall e c'houzañver(ez) kaout un arm kuzhet warnañ<ref>''“We don’t want people to hurt us, we want people to run away from us, and the best way we have found to do that is to be armed,” Patton said. “Now if someone tries to attack us, we can defend ourselves. Ideally we don’t want any altercation at all, but if there is a perception that the gay person on the street could have a concealed gun, it might make the perpetrator think twice.”'', meneget gant Hollie McKAY, ''[https://www.foxnews.com/entertainment/gay-gun-activists-growing-lgbt-push-to-support-the-second-amendment/ Gay gun activists: Growing LGBT push to support the Second Amendment]'', Fox News, 01/10/2014 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. === Aozadur === E deroù 2026 e oa 28 rann lec'hel oberiant er Stadoù-Unanet, hag unan e [[Toronto]] ([[Kanada]]). Un 60 rann bennak all en deus bet an aozadur en amzer dremenet, en o zouez unan e [[Suafrika]]<ref>{{en}} ''[https://www.pinkpistols.org/find-a-local-chapter/ Find a Local Chapter]'', Pink Pistols, 06/04/2026 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. Tro {{formatnum:4500}} ezel e embanne ar Pink Pistols kaout e 2016<ref name=":0" />, ha {{formatnum:9000}} e 2017<ref name=":1" />. An tenner Chris Cheng, bet gounezet gantañ mare 4 ar c'henstrivadeg ''[[Top Shot]]'' war ar chadenn [[History (chadenn skinwel SUA)|History]], zo ezel eus bodad renerezh ar Pink Pistols abaoe 2020<ref>{{en}} Jacki BILLINGS, ''[https://www.guns.com/news/2020/01/20/top-shot-champion-chris-cheng-joins-pink-pistols-board-of-directors Top Shot Champion Chris Cheng Joins Pink Pistols Board of Directors]'', Guns.com, 20/01/2020 (lennet d'an 29/04/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.pinkpistols.org/ Lec'hienn ofisiel] == Gwelet ivez == * [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched revelezh}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Aozadurioù difenn an derc'hel armoù hervez lezenn]] [[Rummad:Aozadurioù SUA]] [[Rummad:LGBT]] kej3i0bvb84ryrlzhcfse9k1j0za6lo 0 180004 2189421 2026-04-29T10:48:18Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "[[Restr:069 Conrad Cichorius, Die Reliefs der Traianssäule, Tafel LXIX.jpg|thumb|Argadenn war ur c'hreñvlec'h roman, taolennet war [[Kolonenn Trajan|golonenn Trajan]] (deroù an eil kantved goude J.-K.).]] Ar '''vrezeloniezh'''<ref>Geriadur M. Ménard, Palantines, p. 1048a</ref>, pe '''polemologiezh''' (diwar an [[henc'hresianeg]] πόλεμος, ''"brezel, emgann"'', ha λόγος, ''"lavar, abeg, darempred"'') eo anv ar skiant a zo he fal studiañ orin ha mont en-..." 2189421 wikitext text/x-wiki [[Restr:069 Conrad Cichorius, Die Reliefs der Traianssäule, Tafel LXIX.jpg|thumb|Argadenn war ur c'hreñvlec'h roman, taolennet war [[Kolonenn Trajan|golonenn Trajan]] (deroù an eil kantved goude J.-K.).]] Ar '''vrezeloniezh'''<ref>Geriadur M. Ménard, Palantines, p. 1048a</ref>, pe '''polemologiezh''' (diwar an [[henc'hresianeg]] πόλεμος, ''"brezel, emgann"'', ha λόγος, ''"lavar, abeg, darempred"'') eo anv ar skiant a zo he fal studiañ orin ha mont en-dro ar [[Brezel|brezelioù]]. Evit en ober e ra gant diskiblezhioù lies, evel an [[diplomatiezh]], ar [[politikerezh]], an [[ekonomiezh]], ar [[Bredoniezh|bsikologiezh]] hag ar [[sokiologiezh]] da skouer, ouzhpenn an danvez milourel. Savet e voe an termen goude an [[Eil Brezel-bed]] gant ar sokiologour gall [[Gaston Bouthoul]]<ref>{{fr}} Pierre CONESA, ''La fabrication de l'ennemi : ou Comment tuer avec sa conscience pour soi'', Robert Laffont, dast. « Le monde comme il va », 2011, 365 p., ISBN 978-2-221-12678-3, p. 27</ref>. == Levrlennadur == *{{fr}} Gaston BOUTHOUL, ''Fonctions sociologiques des guerres'', e ''Revue française de sociologie'', levrenn 2, n°2, 1961, pp. 15-21 * {{en}} John KEEGAN, ''A History of Warfare'', Alfred A. Knopf, 1993, ISBN 978-0091745271, 432 p. *{{fr}} Ninon GRANGÉ, ''De la guerre civile'', Armand Colin, 2009, ISBN 978-2200269845, 320 p. * {{fr}} Myriam KLINGER (renerezh), ''Héritage et actualité et la polémologie'', Téraèdre, 2007, ISBN 978-2912868466, 264 p. *{{fr}} Pierre CONESA, ''La fabrication de l'ennemi. Comment tuer avec sa conscience pour soi'', Robert Laffont, 2011, ISBN 978-2-221-12678-3, 365 p. *{{fr}} Laurent HENNINGER, Thierry WIDEMANN, ''Comprendre la guerre. Histoire et notions'', Perrin, 2012, ISBN ‎ 978-2262040000, 240 p. == Gwelet ivez == * [[Gaston Bouthoul]] * [[Michel Goya]] * [[John Keegan]] * An [[hoplologiezh]], studi an [[Arm|armoù]] hag o implij == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Skiantoù an Den]] 02v14hvmbf1dxso4uu810c8mh69dauu 0 180005 2189422 2026-04-29T10:49:18Z Kestenn 14086 Adkas war-du [[Brezeloniezh]] 2189422 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Brezeloniezh]] p77xsphy6qdws2kzs7pcdv7q0jugv88 14 180006 2189442 2026-04-29T11:51:37Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{{Pennad pennañ|Brezeloniezh}} [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Skiantoù an Den]]" 2189442 wikitext text/x-wiki {{Pennad pennañ|Brezeloniezh}} [[Rummad:Brezel]] [[Rummad:Skiantoù an Den]] 9p6g1v9met6i7tj2d1rv7326yij7qzm