Emsavadeg spartakour

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Emsavadeg spartakour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>850</id>
    <revision>
      <id>2189795</id>
      <parentid>2183565</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2189795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7229" sha1="htfvslgkvi9g05k5b520afzttifktep" xml:space="preserve">{{Kempenn}}
{{databox}}
[[Skeudenn:Alfred Grohs zur Revolution 1918 1919 in Berlin Große Frankfurter Straße Ecke Lebuser Straße Barrikade Kampf während der Novemberrevolution in Berlin 02 Bildseite Schaulustige.jpg|thumb|Bardelloù e Berlin da vare ar Reveulzi spartakour]]
Ar '''Reveulzi spartakour''' ([[alamaneg]] : ''Spartakusaufstand''), pe ivez '''Emsavadeg miz Genver''' (alamaneg : ''Januaraufstand'') a voe un [[harz-labour hollek]] a c'hoarvezas en [[Alamagn]] etre ar [[5 a viz Genver|5]] hag an [[12 a viz Genver]] [[1919]].

Dianav pe dost e touez an dud, ouizien anezho pe get, komunourien anezho pe get, an darvoud anvet ar reveulzi Spartakour a chom hollbouezus evit an istor, liammet ouzh ar brezelioù evit an dieubidigezh. Bloaz goude Dispac'h Here [[Rusia]] en emsave dispac'hourion [[Alamagn]]. Komunourien [[Rusia]] a grede betek re e vije o reveulzi un doare dihun evit pobloù ar bed etrezek an dieubidigezh komunour, krediñ a raent o devoa roet lañs d’ar reveulzi bedel. Padal ne voe ket se tamm ebet a erruas met ur c’hwitadenn a laka emled ar gomunouriezh da c’hwitañ. D'an 9 a viz Du 1918 n'en deus ket degaset savidigezh ar broleterien en Alamagn, met fin ar renad impalaerour nemetken. Ur wech kaset da get hemañ n’eo ket bet sevenet ar reveulzi, met kemmet ar sistem politikel evit unan demokratel-bourc’hiz. Ar c’hwitadenn-se evit ar broletaerien n’eo bet maget nemetken gant an disentezioù etre ouvrierien, ar vank a aozadur el luskad reveulzier ha dreist-holl trubarderez ar sosial-demokrated eus an tu dehou harpet gant ofiserien uhel an arme.

Ar reveulzi en Alamagn n’eo ket bet obererezh ur strollad politikel bennak, tarzhet n’eus goude an arsav-brezel ha trec’hidigezh ar vro. Alamagn a oa o vont da fall, an Alamanted o deus bet c’hoant cheñch o bed pemdeziek zu evit dont unan habaskoc’h. Lojik eo a-berzh ar bobl Alaman en dije bet c’hoant da gemm e dazont, pa oa sac'het etre dienez ha naonegezh drastus. Ur wech gwelet ne oa ket didrec’hus an impalaeriez « santel » ez eo savet ar soñj ennañ e oa tu da gemm endroadur ar bed.

Dizurzhiet, hep pennoù-bras na palioù resis, ne ouie ket mat ar reveulzierien da belec’h e oa ret mont. Da gentañ sturiet gant ar soñj diveliour, goulenn a rae an emsavidi ar gwir da gaout ur gevredigezh frankoc’k, n’int ket bet harpet gant strolladoù an tu kleiz, ar re-se a zo bet souezhet mik en ur weled ul luskad ken kreñv a-berzh ar bobl, ha re ziwezhat o deus roet un hent da heuliañ.

An tri strollad pennañ en Alamagn a oa neuze :
*Strollad ar Sosial-Demokrated, niverus tre e izili (reformour); a gleiz ganet adal un dorridigezh *ar strollad sosial-demokrat dieub (reveulzierien anezho) ha diouzh an tu kleiz pellañ, ar Smmkusbund, lig komunour tost ouzh ar Venchevisted.
*A-dreñv dezho e teu re O. R., stourmerien ar sindikadoù reveulzier; an tu kleiz radikal, ar Strollad Nasional-Bolchevik hag an anarkourien o kaout e holl nerzh e su Alamagn.
[[Restr:Cpartakovtsy-2.png|thumb|Stourmerien spartakour e-pad an emgann.]]
Ar stourm bet kaset, etre ar reformourien hag ar reveulzierien a zo bet ken kreñv ma z’eo deuet a-benn da darzhañ en ur brezel-diabarz. Kement mañ a zo krog d’an 9 a viz du 1918, pa z’eo bet embannet krouidigezh ar republik gant an daou luskad, met ne darzho nemet goude un disemglev hir war renerez ar vro. Betek an 28 a viz Kerzu 1918, ar strolladoù pennañ(kleiz) hag ar re dizalc’h (kleiz pellañ + an anarkourien) a chomo asambles er galloud. Met adal ur mare e teu war wel un emglev nevez etre ar strolladoù pennañ hag ar strolladoù stourm eus an tu dehoù pellañ, broadelourien hag ez-soudarded anezho, a zeuio da vezañ an arme broadel nevez en Alamagn). Ar Spartakourien evit emsaviñ ha diskouez o nerzh a ya gant ar strolladoù frank. Al luskad reveulzier a vo trec’het dre an armoù, e plas emañ, ar c’hoari politikel a tegaso an nasional-sokialouriez er galloud gant an eil-brezel bed da heul.

Ar reveulzi-se na vez ket komzet kalz a ziwar he fenn gant an istorourien, pe en doare da gas o mennozhioù war-raok. Ar sosialisted en a-raok eo ar re washañ, ar memes re a zisoñj kaozeal a ziwar emsavadeg ar Mac'hnovisted (un emsav anarkour renet gant Mac'hno e [[Ukraina]]). En ur vezañ damzisoñjet gant ar brashañ niver, reveulzi Alamagn a chom unan eus darvoudoù politikel pouezusañ ar c’hantved tremen, dre ma tegas un harz da emled ar reveulzi komunour er bed. Ouzhpenn se e chom ur goulenn direspont, ma vije bet savet ur stad komunour en Alamagn, ha tu a vije bet da Hitler da zont mestr war ar vro?
== Argadenn ar Freikorps ==
D'an 8 a viz Genver, Ebert a roe urzh d'ar [[Freikorps]] da dagañ ar Spartakourien. An unvezioù damm soudarsoudel-se a oa armet ha dafaret c'hoazh gant dafar ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]]. Buan a-walc'h e voe bountet an emsaverien bloc'had goude bloac'had straed. Buan e godiane an emsaverien. En holl e oa bet 156 spartakour ha 17 ezel eus ar Freikorps lazhet e-pad an emgannoù. E-pad abardaez ar 15 a viz Genver, Luxemburg ha Liebknecht a oa bet kavet en ur ranndi e Berlin-Wilmersdorf apartment. Harzet, kaset int d'an unvez penn Freikorps,unan armet mat ha niverus ar Garde-Kavallerie-Schützen-Division. O ofiser, ar C'habiten [[Waldemar Pabst]], a lakaas anezho da vezañ goulennataet. Diouzh noz, Pep prizoniad a zo skoet semplet gant armoù ha tennet en o pennoù goude-se. Korf [[Rosa Luxemburg]] a zo bannet e kanol Landwehr (adkavet e vo d'ar 1 añ a viz Even). Korf [[Karl Liebknecht]] a oa bet kaset dianav en ur morg.
== Levrlennadur ==
* Gilbert Badia, ''Les Spartakistes - 1918 : L'Allemagne en révolution'', Dastumadenn &quot;Archives&quot;, niverenn 21, Embannadurioù Gallimard, 1974.
* Jean des Vallières, ''Tendre Allemagne. Spartakus Parade'', Embannadurioù Albin Michel, 1932.
==Liammoù diavaez==
* [http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/revolution/januaraufstand/ Deutsches Historisches Museum: ''Januaraufstand'']
* [http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/1121/aufstand_in_berlin.html Kalenderblatt der Deutschen Welle (Der Spiegel, 3 a viz Genver 2008): ''Aufstand in Berlin'']
* [http://www.novemberrevolution.de/maintext.php?cap=spartakusaufstand Karena Kalmbach, 2002: ''Der Spartakusaufstand''] 
* [https://web.archive.org/web/20090425210239/http://www.gerdgruendler.de/Spartakus-Aufstand.html Gerhard E. Gründler (Die Welt, 5 a viz Genver 1999): ''Was wollten die Spartakisten?''] 
* [https://web.archive.org/web/20140427092950/http://www.trend.infopartisan.net/trd0199/t180199.html Klaus Gietinger: ''Die Spur der Mörder führt in die SPD-Reichskanzlei – Zur Ermordung von Luxemburg und Liebknecht'']
* [https://web.archive.org/web/20090601080135/http://www.lsg.musin.de/geschichte/geschichte/lkg/der_prozess_um_den_mord_an_rosa_.htm Elisabeth Hannover-Drück/Heinrich Hannover (Hrsg.): ''Der Prozess um den Mord an Rosa Luxemburg und Karl Liebknecht: Aus dem Plädoyer des Anklagevertreters (Jorns)''] (in: ''Der Mord an Rosa Luxemburg und Karl Liebknecht.'' Frankfurt/Main 1967, S. 111-115)

[[Rummad:Politikerezh Alamagn]]
[[Rummad:Istor Alamagn en XXvet kantved]]
[[Rummad:Komunouriezh]]
[[Rummad:Emsavadegoù|Spartakour]]</text>
      <sha1>htfvslgkvi9g05k5b520afzttifktep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Beatles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7388</id>
    <revision>
      <id>2189863</id>
      <parentid>2112787</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81234" sha1="gqqq8jkcnaywtaccu6mnv3mw7b22i47" xml:space="preserve">{{Infobox Sonerezh (arzour)
 | karta           = strollad
 | anv             = [[Restr:Beatles logo.svg|125px]]
 | alias           = The Fab Four&lt;br&gt;The Threetles
 | skeudenn        = [[Restr:The Fabs.JPG|250px|Ar Beatles oc'h erruout e New York e miz C'hwevrer 1964. En nec'h : John Lennon ha Paul McCartney. En traoñ : George Harrison ha Ringo Starr.]]
 | alc'hwez        = Ar Beatles oc'h erruout e New York e miz C'hwevrer 1964.&lt;br&gt;En nec'h : [[John Lennon]] ha [[Paul McCartney]].&lt;br&gt;En traoñ : [[George Harrison]] ha [[Ringo Starr]].
 | logo            = 
 | bro orin        = {{Rouantelezh Unanet}}
 | bloavezhioù     = Eus [[1960]] da [[1970]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(bodet etre 1994 ha 1996)&lt;/small&gt;
 | doare           = [[Sonerezh rock|Rock]], [[pop rock]], [[rock 'n' roll]], [[Folk rock]], [[Sonerezh akoustek|Rock akoustek]], [[Rock psikedelek]], [[Pop barok]], [[Pop]], [[Acid rock]], [[Hard rock]], [[Blues rock]], [[Folk psikedelek]]&lt;br&gt;hag ouzhpenn.
 | label           = [[Apple Records]], [[Parlophone]], [[Capitol Records|Capitol]]
 | izili           = [[John Lennon]]&lt;br&gt;[[Paul McCartney]]&lt;br&gt; [[George Harrison]]&lt;br&gt; [[Ringo Starr]]
 | izili bet       = [[Pete Best]]&lt;br&gt; [[Stuart Sutcliffe]]
 | endro           = [[Neil Aspinall]]&lt;br&gt;[[Geoff Emerick]]&lt;br&gt; [[Brian Epstein]]&lt;br&gt;[[Mal Evans]]&lt;br&gt;[[Astrid Kirchherr]]&lt;br&gt;George Martin&lt;br&gt;[[Jimmy Nicol]]&lt;br&gt;[[Yoko Ono]]&lt;br&gt;[[Billy Preston]]&lt;br&gt;[[Pete Shotton]]&lt;br&gt;[[Derek Taylor]]&lt;br&gt;[[Klaus Voormann]]
 | lec'hienn       = [http://www.thebeatles.com/ www.thebeatles.com]
}}
'''The Beatles''' a oa ur strollad sonerien [[sonerezh pop|pop]] ha [[sonerezh rock|rock]] eus [[Liverpool]] ([[Breizh-Veur]]). Meur a rekord gwerzhañ [[pladenn]]où en doa tapet ha renket e oa bet da gentañ e rolloù an ''hitoù'' ouzhpenn 50 gwech (20 gwech er [[Stadoù-Unanet]]). Lod a lavar e oa bet ar fed pouezusañ e sonerezh an 20vet kantved. Hervez embanner pladennoù EMI records e vije bet gwerzhet 1 miliard a bladennoù ganto d'an nebeutañ. Sellet ouzh : [http://www.guinnessworldrecords.com/gwr5/content_pages/record.asp?recordid=50910].&lt;br&gt;
Ar c'hanaouennoù savet gant ar Beatles a ziskouez meur a zoare seniñ : [[kanaouenn a-boz|kanaouennoù a-boz]], [[blues]], [[heavy metal]], [[reggae]], [[sonerezh psikedelek]]. Digoret o doa an hent evit sonerezhioù nevez.

Ar strollad, lesanvet &quot;The Fab Four&quot; (ar Pevar Dreist), a oa e izili '''[[John Lennon]]''' ([[1940]] - [[1980]]), (James) '''[[Paul McCartney]]''' (° [[1942]]), '''[[George Harrison]]''' ([[1943]] - [[2001]]) ha '''[[Ringo Starr]]''' (Richard Starkey, bet ganet e [[1940]]). Gant Lennon ha McCartney e oa bet savet an darn vrasañ eus ar c'hanaouennoù ; un nebeud reoù all a oa bet savet gant Harrison ha Starr (''Don't Pass Me by'' hag ''Octopus's Garden'').

Evel produer er bloavezhioù kentañ, [[George Martin (sonaozour)|George Martin]] ([[1926]]-[[2016]]) en doa harpet anezho evit ober berzh. Ul levezon vras en doa bet war emdroadur o doare seniñ.

== Istor ==
=== 1956-1963 : krouidigezh ar strollad ===
==== Bloavezhioù kentañ ====
{{Boest bomm|quote=Netra 'neus touchet ac'hanon betek an deiz 'moa klevet Elvis.&lt;br&gt;Panevet Elvis ne vije ket bet eus ar Beatles.|author=John Lennon|source={{en}} The Beatles 2000, p. 41.}}
E miz Du 1956 e aoz [[John Lennon]], c'hwezek vloaz, ur strollad skiffle gant mignoned eus e lise e [[Liverpool]]. Anv kentañ ar strollad a voe ''Blackjacks'' a-raok bezañ cheñchet da ''the Quarrymen'' p'o doa kavet e oa ur strollad all oc'h implijet an anv Blackjack. [[Paul McCartney]], pemzek vloaz, az a e-barzh ar strollad e 1957 evel gitarour-ritm. Pedet e voe [[George Harrison]], pemzek vloaz, da sellet ouzh ar strollad e 1958 gant McCartney. Goude ma oa disfizius Lennon diwar-benn Harrison, kar re yaouank e oa hervezañ, eo pedet da seniñ ganto un nebeud mizioù goude evel gitaour-rener.

E miz Genver 1959 e oa aet mignoned Lennon kuit eus ar strollad ha kendelc'her a ra an tri gitarour da seniñ gwezh ha gwezh all pa gavont un tabouliner. Kendrec'het eo ur mignon da Lennon, [[Stuart Sutcliffe]] da brenañ ur [[gitar-boud]] ha da seniñ er strollad adalek 1960. Hennezh a ginnig cheñch an anv da v''Beatals'' en enor da [[Buddy Holly]] ha [[the Crickets]]. Implijet a reont an anv-se betek miz Mae ma cheñchont o anv da ''Silver Beetles'' a-raok un dro da [[Bro-Skos|Vro-Skos]] evel strollad sikour ar c'haner [[Johny Gentle]]. E-pad an hañv e cheñchont o anv da ''Silver Beatles'' ha buan da v''Beatles'' da c'houde.

En hañv 1960 int sikouret gant [[Allan Williams]] da vont da seniñ e-barzh e [[Hamburg]]. Emezelañ a reont [[Pete Best]] da seniñ ganto ha mont a reont da [[Alamagn]] da chom tri miz hanter. Degemeret int gant [[Bruno Koschmider]] en doa treuzfurmet strip-kluboù e salioù-koñsertoù ha lojet eo ar strollad en unan anezho. Met seniñ a reont en ur c'hlub all, a-enep d'o c'hevrat ha skarzhet int gant Koschmider az a betek gwerzhañ Harrison d'ar polis dre m'en doa livet gevier war e oad : re yaouank e oa da labourat. Skarzhet eo Harrison eus Alamagn a-raok McCartney ha Best, harzet gant ar polis diwar intrudu Koschmider peogwir o dije plantet tan en ur stevell. Distreiñ a ra Lennon da [[Bro-Saoz|Vro-Saoz]] e miz Kerzu tra ma chom Sutcliffe pelloc'h gant [[Astrid Kirchherr]], e zanvez-pried, he doa kemeret fotoioù kentañ ar strollad.

E-pad an daou vloaz da heul ez eont da seniñ da Hamburg meur a wezh hag eno e troc'hont o blev gant ar stil ''exi'' diwar intrudu Kirchherr, ur stil a vezo o merk e-pad ar bloavezhioù kentañ. Sutcliffe az a kuit eus ar strollad e 1961 d'ober studioù arzoù en Alamagn hag adkemeret eo ar gitar-boud gant McCartney. Sinañ a reont gant [[Polydor Records]] da vezañ strollad-dreñv [[Tony Sheridan]] e 1962. Seniñ a reont aliesoc'h e-barzh e Liverpool, dreist-holl e [[The Cavern Club]] e-lec'h ma reont anaoudegezh gant [[Brian Epstein]] a vezo o manager.

==== Kevrat gant EMI ====
[[Restr:Brian Epstein 1965.jpg|thumb|dehou|Brian Epstein e 1965]]
A-hed ar bloaz 1962 e klask Epstein dieubiñ ar strollad diouzh e gevradoù, dreist-holl en Alamagn. Distreiñ a reont di e miz Ebrel ha kelaouet int gant Kirchherr e oa marvet Sutcliff an deiz a-raok gant ur c'holl-gwad empenn. E-keit-se ez a Epstein e darempred gant labeloù da enrollañ ur bladenn. Nac'het int gant [[Decca Records]], a lavar eo &quot;echu gant ar strolladoù gitaroù&quot;. Tri miz da c'houde int kevratet gant [[George Martin (sonaozour)|George Martin]] e-barzh e label [[Parlophone]], gant [[EMI]].

D'ar 6 a viz Even 1962 e talc'hont o frantad-enrollañ kentañ e [[Studio Abbey Road|studio EMI]] e-barzh e [[Londrez]]. Martin a glemm raktal da Epstein diwar-benn c'hoari Best gant an taboulinoù, o kinnig goprañ un tabouliner-studio e plas. Choaz a ra ar strollad erlec'hiañ anezhañ gant [[Ringo Starr]], az a kuit eus ar strollad [[Rory Storm and the Hurricanes]], e miz Eost. Start eo bet d'ar publik degemer ar cheñchamant-se, mont a reont betek huchal &quot;''Pete is Best''&quot; (ur c'hoari ger gant ''Best'' a dalvez &quot;an hini gwellañ) ha skeiñ gant Harrison er c'hCavern Club. Met delc'her a ra start ar strollad gant ar choaz-se dre m'anavezont Starr abaoe pell, dre ma vezont plijet gantañ ha dre m'eo ur &quot;metronom&quot; hervezo&lt;ref&gt;{{en}} Tune In - Lewisohn 2013, p. 630.&lt;/ref&gt; D'ar 4 a viz Gwengolo eo añrejistret &quot;[[Love Me Do]]&quot;, gant Starr, met n'eo ket kendrec'het Martin, a c'hopr [[Andy White]] da seniñ an taboulinoù e-pad an trede prantad-enrollañ, ma oa añrejistret &quot;Love Me Do&quot; adarre, asambles gant &quot;[[Please Please Me]]&quot; ha &quot;[[P.S. I Love You]]. Da gentañ eo choazet ar stumm eus &quot;Love Me Do&quot; gant Starr en taboulinoù, met stumm an adembannadurioù a zo bet hini White, gant Starr war an taboulin-kloc'h. Embannet eo &quot;Love Me Do&quot; e miz Here, ha tizhet a ra ar 17{{vet}} plas er roll. Tremen a reont er skinwel evit ar wezh kentañ, en ur gelaouenn lec'hel. Adenrollañ a reont &quot;Please Please Me&quot; e miz Du, diwar goulenn Martin, gant un tempo buanoc'h. O klevet an añrejistramant e tiougan Martin : &quot;Emaoc'h o paouez ober ho n°1 kentañ&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''You've just made your first No. 1.'' G.Martin, 1962&lt;/ref&gt;.

E miz Kerzu ez eont da seniñ da Hamburg evit ar wezh diwezhañ. A-raok 1963 en em lakaont akord e vezo kanet gant ar pevar anezho en o albom, goude ma n'eo ket ken ledan tachenn mouezh Ringo Starr hag hini ar re all. Lennon ha McCartney a skriv kanaouennoù asambles, ar pezh a zigresk chañsoù Harrison da vezañ kaner-pennañ war kanaouenn-mañ-kanaouenn. Pouezet eo gant Epstein evit ma vezo micherel ar strollad ha prezañtet mat, gwisket gant dilhad cheuc'h, o chom hep debriñ, butuniñ na kunujenniñ war al leurenn.

=== 1963-1966 : bloavezhioù an troiadoù ===
==== Ar Beatlemania ====
[[Restr:The Beatles logo.svg|thumb|kleiz|Logo ar Beatles, treset gant [[Ivor Arbiter]].]]
[[Restr:Parlophone LP PMC 1202.jpg|thumb|kleiz|[[Please Please Me (albom)|Please Please Me]], albom kentañ ar strollad.]]
D'an 11 a viz C'hwevrer 1963 e enroll ar Beatles dek sonenn e-kerzh ur prantad-studio evit o albom [[Please Please Me (albom)|Please Please Me]], asambles gant peder sonenn bet embannet e single. Raktres Martin a oa enrollañ an albom e The Cavern Club, met n'en deus ket kavet mat son al lec'h, neuze e oa bet divizet añrejistriñ an albom en Abbey Road evel unan enrollet war-eeun. &quot;Love Me Do&quot; n'en doa ket graet kement-se a verzh evel single, met &quot;Please Please Me&quot; zo bet embannet e miz Genver 1963 ha graet berzh diouzhtu, kentañ e pep roll war-bouez unan.

Embannet eo &quot;Please Please Me&quot; e miz Meurzh, an hini kentañ an unnek albom aet da n°1 diouzh renk. Tamm ha tamm e-pad ar bloaz e embannont daou single all, &quot;From Me To You&quot; ha &quot;She Loves You&quot;, a vo o single kentañ bet tapet ar milion a skouerennoù gwerzhet hag a chomo ar bladenn gwerzhet ar muiañ betek 1978.

Kerkent e tegas o berzh evezh ar mediaoù, respontet gant ar Beatles gant fent ha dizoujañs dic'hortoz digant ur strollad pop. Komañs a reont d'ober troioù er Rouantelezh-Unanet, o tiwanañ un azeuliñ digant o selaouerien. Degemeret e vezont gant huchadennoù ha tud diskiant, ur fenomen anvet ''Beatlemania'' gant ar c'hazetennoù. E fin ar bloaz ez eont da [[Sveden]] evit o zroiad kentañ er-maez eus ar Rouantelezh-Unanet. Degemeret e vezont en aerborzh Heathrow gant kantadoù a dud en o zistro d'ar 31{{añ}} a viz Here, asambles gant 50 betek 100 kazetenner ha tud eus ar [[BBC]]. Kendelc'her a reont d'ober tro Breizh-Veur, met ken gwaskus e teu ar ''Beatlemania'' da vezañ ma rank ar polis implijet kanolioù-dour da gontrolliñ ar mor a dud.

E miz Du e embann EMI eil albom ar strollad, [[With The Beatles]], gant ur rekord a 270 000 rakgwerzh. Gwerzhañ a reont un hanter-vilion a bladenn e-kerzh ur sizhun. Kontrol d'ar pezh a vez graet da gustum eo embannet an albom a-raok ar single, [[I Want to Hold Your Hand]], n'eo ket lakaet en alboù da greskiñ ar gwerzhioù.

==== &quot;The British Invasion&quot; ====
[[Restr:The Beatles performing at The Ed Sullivan Show (cropped 2).jpg|thumb|dehou|Ar Beatles e [[The Ed Sullivan Show]] e 1964.]]
Start e oa bet d'ar strollad bezañ anavezet er [[Stadoù-Unanet]]. [[Capitol Records]], an embanner-kar da EMI en doa daleet embannadur pladennoù ar strollad e-pad ur bloaz. Sinet e oa bet ur c'hevrat gant [[Vee-Jay]], un embanner dizalc'h, met ur cheñchamant renerien ha kudennoù da baeañ gwirioù o doa bountet EMI da nullañ ar c'hevrat. Un embanner all, [[Swan Records]], en doa bet ur c'hevrat evit embann ha skignañ ''She Loves You''.

Un eilenn eus ''I Want to Hold Your Hand'' kaset gant Epstein a sach evezh Capitol Records, a gompren e tremen eilennoù eus singloù ar Beatles war ar radioioù. Sinañ a reont ar strollad d'ober un droiad en SUA tra ma embannont un albom anvet [[Meet The Beatles]] da lakaat anezhañ da vezañ anavezet. Er memes koulz e embann Vee-Jay un albom anvet [[Introducing ... The Beatles]] a oa bet raktreset a-raok ar cheñchamant renerien, tra ma adembann Swan Records ''She Loves You''.

Kaset eo ar strollad d'an SUA e miz C'hwevrer 1964 ha degemeret int en [[Aerborzh Etrevroadel John F. Kennedy|aerborzh John F. Kennedy]] e-barzh e [[New York City]] gant ur mor a dud. Daou zevezh war-lerc'h e tremenont dre an abadenn dele [[The Ed Sullivan Show]], sellet outañ gant 73 milion a dud. O zroiad a ra berzh en ur vro e kañv abalamour da varv ar Prezidant [[John F. Kennedy]] ar bloaz a-raok, evel ur fulenn da zihuniñ yaouankiz ar vro ha d'he c'has war-zu ur bed modern, goude ma vez tamallet gant an dud gour o blev hir.

O berzh a zegas interest evit ar sonerezh breizhveuriat en Amerika, kement ha teu strolladoù all d'ober troiadoù en tu-mañ eus meurvor atlantel ha kement ha m'eo krouet an term ''The British Invasion'' (An aloubadeg breizhveuriat) da gaozeal diwar-benn an darvoudoù-se. Meur a strollad hag arzourien a heuilh pazioù ar Beatles, evel [[The Dave Clark Five]], [[The Animals]], [[Petula Clark]], [[The Kinks]] peotramant [[The Rolling Stones]].

Gortoz Capitol Records a-hed ar bloaz 1963 en doa bountet ul label all, [[United Artists Records]], da lakaat o rann-filmoù da ginnig d'ar strollad ober tri film da vrudañ o c'hanaouennoù. Sevenet gant [[Richard Lester]], [[A Hard Day's Night (film)|A Hard Day's Night]] a laka ar strollad da c'hoari komedi e-pad c'hwec'h sizhun. Ur berzh eo bet ar film, embannet asambles gant un albom ispisial evit Amerika an Norzh. E-keit-se e embann ar strollad o zrede albom, [[A Hard Day's Night (albom)|A Hard Day's Night]], gant kanaouennoù ar film en tu-mañ ha kanaouennoù nevez en tu-gin. Meuleudet eo an albom evel an hini ma teu ar strollad d'en em zizober eus o levezonoù da gaout o son dezho, dre seniñ gwelloc'h asambles, met ivez gant gitar nevez Harrison, ur prototip 12 kordenn savet gant [[Rickenbacker]] ha roet dezhañ, brudet evit e son kloc'hus.

==== Troiad-bed ha digor d'ar c'hudennoù denel ====
[[Restr:Paul, George &amp; John.png|thumb|dehou|McCartney, Harrison ha Lennon en Izelvroioù]]
E miz Even ha Gouere 1964 ez ar Beatles da seniñ dre ar bed, e [[Danmark]], en [[Izelvroioù]], [[Hong Kong]], [[Aostralia]] ha [[Zeland-Nevez]] hag er Stadoù-Unanet e miz Eost ha Gwengolo evit un eil troiad. Eno e reont anaoudegezh gant [[Bob Dylan]]. Goude m'o deus Dylan hag ar Beatles ha harperien disheñvel-kenañ, met talvoudus eo bet kavet an emgav en istor ar sonerezh, o liammañ daou ved disheñvel : publik Dylan, studierien sot gant an arzoù hag al lennegezh, ur stil bohemian ha soñjoù politikel o vont war-zu un idealism sokial ha publik ar Beatles, krennarded e liseoù peotramant en o studioù kentañ liammet kreñv ouzh ar sevenadur kaset gant ar skinwel, ar radio hag ar gizioù nevez. Ne oa ket kalz a garantez eus perzh publik Dylan e-keñver publik ar Beatles, gwelet evel ur vandennad azeulerien&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 252–253.&lt;/ref&gt;. E-pad ar gejadenn e ro Dylan un tamm [[butun-drol]] d'ar Beatles.

E-kerzh ar mizioù da heul e teu Lennon da varmouzañ stil Dylan da ganañ, dre ar fri, tra ma komañs Dylan da seniñ gant ur strollad binvioù-tredan, o cheñch e zilhad war-zu ur stil &quot;mod&quot;. Notennet eo gant Gould penaos e teu an harz etre an daou bublik da netra, publik ar Beatles o kreskiñ war-zu stiloù nevez ha publik Dylan o tegemer yaouankiz ar sevenadur-pop.

E-kerzh an troiad 1964 e teu ar strollad da vezañ war evezh e-keñver an diforc'hidigezh gouennel er Stadoù-Unanet. Nac'hañ a reont seniñ e Jacksonville, Florida ma vije dispartiet ar re zu eus ar re wenn ha dont a reont da lakaat an aotrouniezh da blegañ. &quot;Ne sonomp james dirak ur publik dispartiet ha n'emaomp ket o vont da gomañs... Gwelloc'h 'vefe din koll hon gopr&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''We never play to segregated audiences and we aren't going to start now ... I'd sooner lose our appearance money.'' J.Lennon, 1964&lt;/ref&gt;. Nac'hañ a reont kousket el leti raktreset dre ma oa diforc'het ivez. Pa zistroont d'ar Stadoù-Unanet, ar bloavezhioù da c'houde, e reont a-seurt da lakaat splann en o c'hevratoù ne vezo ket dispartiet ar publik.

==== War-zu ur sonerezh darevoc'h hag implij an drammoù ====
[[Restr:TrailerUSHelp.jpg|thumb|kleiz|Ur skeudenn tennet diwar bruderezh amerikan ar film ''Help!'']]
Pevare albom ar strollad, [[Beatles For Sale]], enrollet etre Eost hag Here 1964, zo ur brouenn eus an diaezamant etre imor krouiñ ar strollad ha redioù o berzh. C'hoant o doa da gendelc'her ar mod ''A Hard Day's Night'' m'o doa sonet kanaouennoù nevez hepken, met berr e oant en em gavet gant kanaouennoù nevez avat ha start e oa bet kavet dezho krouiñ en ur ober troiadoù dre ar bed. Adkemer a reont c'hwec'h kover eus o roll da glokaat ar bladenn, embannet e miz Kerzu. An eizh kanaouenn nevez avat a zo merzhet mat gant an dud, o tiskouez barregezh an daouad Lennon/McCartney&lt;ref&gt;Gould 2007, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;.

E penn-kentañ 1965 e koan Lennon, Harrison hag o fried gant dantour Harrison, John Riley. Hennezh a ro [[LSD]] dezho, dre guzh, en o banneoù kafe. Merket don eo Lennon gant an degouezh : &quot;Spontus e oa, met eus ar c'hentañ. Bamet e oan e-pad ur miz pe zaou.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''It was just terrifying, but it was fantastic. I was pretty stunned for a month or two'' Lennon, in Gould, 2007.&lt;/ref&gt; Kustum e oant o daou da implijet an dramm-se, asambles gant Starr ur wezh hepken war a seblant. Implij Harrison eus an dramm en deus kaset anezhañ war-zu ar speredelezh, ar brederiegezh hag an hindoueegezh. Lavaret en deus : &quot;Evidon-me e oa bet mestal d'ul lintradenn. Ar wezh kentañ 'moa bet trenk en doa digoret un dra bennak en va fenn a oa ennon, hag em eus komprenet leun a draoù. N'em boa ket desket anezho peogwir e anavezent anezho dija, met an dra-se a chañsas bezañ un alc'hwez en doa digoret an nor d'ober anaoudegezh ganto. Adalek ar poent m'am boa bet an dra-se em beze c'hoant da gaout bepred – ar soñjoù-se diwar-benn ar yogied hag an Himalaya ha sonerezh [[Ravi Shankar|Ravi]].&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''For me, it was like a flash. The first time I had acid, it just opened up something in my head that was inside of me, and I realized a lot of things. I didn't learn them because I already knew them, but that happened to be the key that opened the door to reveal them. From the moment I had that, I wanted to have it all the time – these thoughts about the yogis and the Himalayas, and Ravi's music'' Harrison e 1977.&lt;/ref&gt; Ne oa ket tomm McCartney evit klask an dramm-se, met a-benn ar fin en deus graet e 1966&lt;ref&gt;Gould 2007, p. 317.&lt;/ref&gt; An hini kentañ eo bet o kaozeal diwar-benn an dra-se, o lavaret : &quot;digoret e oa va daoulagad&quot; ha &quot;graet en deus din bezañ un ezel gwelloc'h, onestoc'h, degemerusoc'h eus ar gevredigezh&quot;.&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''It opened my eyes and made me a better, more honest, more tolerant member of society.'' McCartney in Brown &amp; Gaines 2002, p. 228.&lt;/ref&gt;.

E miz Even 1965 eo degemeret ar pevar Beatle en [[Urzh an Impalaeriezh breizhveuriat]] (MBE) gant ar rouanez [[Elesbed II]] diwar goulenn ar Ministr pennañ [[Harold Wilson]]. Distreiñ a ra un nebeud mirourien o medalenn evit sevel a-enep, dre ma oa kustum ar vedalenn da vezañ roet d'ar soudarded peotramant d'ar renerien keodedel.

Er-maez e teu eil film ar Beatles, [[Help! (film|Help!]], e miz Gouere 1965. Sevenet gant Lester adarre eo deskrivet evel ur film d'ober fent eus ar filmoù [[James Bond|Bond]], gant burutelladennoù etre. Mesket e oa sañtimantoù McCartney, en em sante evel ur &quot;''guest star'' e-barzh ar film&quot;&lt;ref&gt;Gould 2007, p. 274.&lt;/ref&gt; en ur film ne oa ket hini ar Beatles. A-fet sonerezh eo kaset gant Lennon dreist-holl, en deus skrivet ha kanet ar brasañ eus ar c'hanaouennoù, en o zouez an daou single [[Help! (kanaouenn)|Help!]] ha [[Ticket to Ride]]&lt;ref&gt;Gould 2007, pp. 276–277.&lt;/ref&gt; Embannet ez eus un albom da heul ar film, melezour da [[A Hard Day's Night (albom)|A Hard Day's Night]], gant tonioù tennet diwar ar film en tu-mat ha tonioù enrollet er memes koulz en tu-gin, an holl anezho kanaouennoù nevez war-bouez div, ar c'hanaouennoù adkemeret diwezhañ bet embannet ganto a-raok ar ganaouenn hengounel ''Maggie Mae'' e-barzh e [[Let It Be (albom)|Let It Be]]. Pelloc'h ez ar strollad gant implij an adenrollañ evit o mouezhioù hag implij binvioù dic'hortoz, evel ur pevarad kerdin evit [[Yesterday (kanaouenn)|Yesterday]], aozet ha kanet gant McCartney, hep sikour hini all ebet eus ar Beatles. ''Help!'' eo an albom rock kentañ anvet evit kemer perzh er [[Grammy Awards]] evit albom ar bloaz&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.newsweek.com/grammy-awards-album-year-winners-steely-dan-426569 Schonfeld, Zach (15 a viz C'hwevrer 2016). &quot;''The Most Ridiculous 'Album of the Year' Winners in Grammy History''&quot;. Newsweek.]&lt;/ref&gt;.

Trede troiad ar strollad er Stadoù-Unanet zo merket gant ur sonadeg e stadiom Shea e miz Eost dirak 55 600 a dud. Koñsertoù all o deus bet kement a verzh hag o deus rediet ar strollad da gavet a-raokadennoù teknikel evit bezañ klevet. E fin an troiad en em gavont gant [[Elvis Presley]], en doa bet ul levezon diazez war ar strollad pa oa yaouank.

[[Restr:Sitar full.jpg|thumb|dehou|Ur [[sitar]], par d'an hini degaset gant George Harrison e sonerezh ar strollad adalek 1965]]

Adalek miz-Here e kemer ar strollad amzer er sal-enrollañ. Ar wezh kentañ eo o deus kement a amzer da labourat, hep bezañ ret dezho mont a-gleiz hag a-zehoù da seniñ&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 202&lt;/ref&gt; Hervez Martin, betek ar poent-se &quot;e oamp bet oc'h ober albomoù evel un aridennad singloù. Bremañ e oamp o komañs da soñjal e-barzh an albomoù evel ur arz en e-unan da vat.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''We had been making albums rather like a collection of singles. Now we were really beginning to think about albums as a bit of art on their own.'' G.Martin&lt;/ref&gt; Embannet eo [[Rubber Soul]] e miz Kerzu, ha degemeret mat-tre gant ar publik. Gwelet eo evel ur bazenn pelloc'h war-zu ur sonerezh kemplez ha darev&lt;ref&gt;{{en}} Unterberger, Richie. &quot;[https://www.allmusic.com/album/rubber-soul-mw0000192940 Rubber Soul – The Beatles]&quot;. AllMusic. Archived&lt;/ref&gt; Mont a reont pelloc'h da gerc'hat temoù disheñvel, romañsoù donoc'h ha prederouriezh, ur c'hlask liammet ouzh o c'hustum da vutuniñ marijuana gant Lennon e-unan.&lt;ref&gt;{{en}} Brown &amp; Gaines 2002, pp. 181–182.&lt;/ref&gt; tra m'en deus lavaret Starr : &quot;Ul levezon bras 'neus bet al louzoù en o cheñchamantoù, dreist-holl evit ar skriverien. Ha peogwir e oant o skrivañ traoù disheñvel e oamp o seniñ en ur mod disheñvel.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''Grass was really influential in a lot of our changes, especially with the writers. And because they were writing different material, we were playing differently.'' in The Beatles (2000). The Beatles Anthology. San Francisco: Chronicle Books. ISBN 978-0-8118-2684-6.&lt;/ref&gt;. Degas a ra Harrison ar [[sitar]] er c'hanaouennoù e-barzh [[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)]], o vont pelloc'h c'hoazh diouzh hengon ar sonerezh pop. Dre m'az a donoc'h ar pozioù e komañs an dud da studial anezho.

Kendelc'her a ra Lennon ha McCartney da genlabourat, met kompoziñ a reont kanaouennoù en o c'horn, goude ma vezont lakaet o-daou da skrivagner. Lavaret en deus Harrison e oa ''Rubber Soul'' e albom muiañ-karet&lt;ref&gt;{{en}} The Beatles 2000, p. 194.&lt;/ref&gt; met dizemglevioù a oa komañset da vezañ gwelet, dreist-holl etre McCartney ha Lennon tra ma oa start-tre McCartney gant Harrison.

==== Kaozioù disputet ha troiad diwezhañ ====
[[Restr:Beatles and George Martin in studio 1966.JPG|thumb|kleiz|Geroge, Paul, George Martin ha John e 1966]]
Capitol Records en doa abaoe 1963 un emglev gant ar strollad, o reiñ dezho kontrol war stumm an albomoù embannet en SUA. Pladennoù disheñvel-tre a oa bet embannet neuze hag embannadur [[Yesterday and Today]] e 1966 gant ur golo o tiskouez ar strollad treuzwisket evel kigerien o tidroc'hañ margodennoù plastik a oa bet gwelet, ha burutellet, evel un dagadenn ouzh doareoù Capitol Records. E-keit-se e ra Harrison anaoudegezh gant [[Ravi Shankar]] e-barzh e Londrez da gemer kentelioù sitar digantañ.

Diaezamantoù a vev ar strollad e [[Filipinez]] pa nac'h Epstein ur bedadenn digant [[Imelda Marcos]], gwreg ar Prezidant, da leinañ ganti e Palez ar Prezidant, evel m'eo kustum d'ober, hep kompren ne oa ket boaz anezhi da glevet &quot;nann&quot;. Emsavadegoù a ziwan a-enepto, kaset gant ar renad, ha diaes eo bet dezho mont kuit eus ar vro. Beajiñ a reont da India da c'houde.

Kerkent ha distroet d'ar Rouantelezh-Unanet e klev ar Beatles trouz digant metoù relijiel ha mirour ar Stadoù-Unanet (evel ar c'h[[Ku Kux Klan]] diwar-benn ur frazenn lavaret gant Lennon e miz Meurzh en un atersadenn kaset gant [[Maureen Cleave]] : &quot;Ar Gristenelezh az aio da get. Mont a raio diwar-wel ha digreskiñ a raio. N'em eus ket da arguzenniñ diwar-benn an dra-se; ganen emañ ar wirionez ha prouet e vezin reizh... A-feson e oa Jezuz met e ziskibien a oa tev hag ordin. O doareoù tort 'neus breinet an dra-se din.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn't argue about that; I'm right and I will be proved right ... Jesus was alright but his disciples were thick and ordinary. It's them twisting it that ruins it for me.''&quot; Lennon, 1966.&lt;/ref&gt; ha zoken : &quot;Brudetoc'h eget Jezuz omp bremañ; ne ouezan ket petra az aio da get da gentañ – rock 'n' roll pe Kristenelezh&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;'''We're more popular than Jesus now; I don't know which will go first – rock 'n' roll or Christianity. ''&quot; Lennon, 1966&lt;/ref&gt; Den na verzhas an evezhiadenn e Bro-Saoz met ur gwir reuz a savas pa voe embannet er Stadoù-Unanet pemp miz war-lerc'h, dreist-holl e [[Gouriz ar Bibl]]. Heuliañ a ra ar [[Sez Santel|Vatikan]] en ur embann ur c'hlemm tra m'eo berzet kanaouennoù ar strollad e radioioù [[Spagn]], an [[Izelvroioù]] hag e [[Suafrika]]. O respont d'ar reuz e lavar Lennon : &quot;Ma'm bije lavaret e oa brudetoc'h ar skinwel eget Jezuz e vijen tremenet e-bioù marteze&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''If I'd said television was more popular than Jesus, I might have got away with it''&quot; Lennon, 1966&lt;/ref&gt; tra ma tamall Epstein ar gelaouenn amerikan ''Datebook '' da vezañ embannet kaozioù Lennon hep kenarroud. Lennon en deus lakaet war-wel penaos e klaske lakaat ar biz war penaos e wele tud all o berzh, met embann ar reas digarezioù &quot;ma oa ar pezh a felle klevet ar gazetennerien.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''&quot;If you want me to apologise, if that will make you happy, then okay, I'm sorry.''&quot; Lennon, 1966&lt;/ref&gt;

E miz Eost 1966, ur sizhun a-raok un troiad nevez, eo embannet an albom [[Revolver (albom)|Revolver]], ur bazenn nevez e dareviñ ar strollad a-fet sonerezh&lt;ref name=&quot;Gould 2007, p. 348&quot;&gt;{{en}} Gould 2007, p. 348.&lt;/ref&gt; Donoc'h ez a ar skrivañ-kanaouennoù, an enklaskoù er studio ha muioc'h a jañroù sonerezh, eus ar pevarad kerdin betek ar muzik psikedelek.&lt;ref name=&quot;Gould 2007, p. 348&quot;/&gt; Nevez eo an doare da sevel golo an albom ivez, e-lec'h kaout ur foto eus ar strollad e c'houlennont gant [[Klaus Voorman]], ur mignon dezho abaoe [[Hambourg]], tresañ ur golo. A-raok an albom eo embannet ar single [[Paperback Writer]] asambles gant [[Rain]]. Filmoù-brudañ zo sevenet, kontet gant Saul Austerlitz evel &quot;e-touez ar filmoù-sonerezh kentañ&quot;&lt;ref&gt;{{en}} Austerlitz, Saul (2007). ''Money for Nothing: A History of the Music Video'', from The Beatles to The White Stripes. Ann Arbor: University of Michigan Press. ISBN 978-0-7119-7520-0.&lt;/ref&gt;.

Unan eus kanaouennoù-arnod an albom eo [[Tomorrow Never Knows]], skrivet gant Lennon diwar al levr [[The Psychedelic Experience: A Manual Based on the Tibetan Book of the Dead]] gant [[Timothy Leary]]. Ezhomm zo bet eus eizh taolenn-enrollañ tro-dro da savadur EMI, pep hini kaset an un ijinour peotramant un ezel eus ar strollad, en ur lakaat tizh ar vandenn-enrollañ da cheñch. E fin eo bet mesket pep tra gant Martin&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 364–366.&lt;/ref&gt; Skrivet gant McCartney, e implij [[Eleanor Rigby]] un eizhad kerdin, taolennet gant Gould evel ur ganaouenn eus ur jañr nevez&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 350, 402.&lt;/ref&gt; Harrison a gemer muioc'h a blas evel skriver-kanaouennoù, gant teir eus e oberennoù embannet en albom.&lt;ref&gt;{{en}} Schaffner 1978, p. 63.&lt;/ref&gt; [[Taxman]], skrivet gant Harrison, a zigor an albom gant un embannadenn bolitikel, ar wezh kentañ d'ar strollad en ober.&lt;ref&gt;{{en}} Turner 2016, p. 162.&lt;/ref&gt;.

Tra m'edont o prientiñ o zroiad da zont e oar ar Beatles e vezint klevet gant poan. Prenañ a reont amplaeroù nevez ha kreñvoc'h, met n'eo ket bet trawalc'h c'hoazh. Dic'houest da seniñ kreñvoc'h eget huchadennoù o fublik e komañs ar strollad da gavet hir o amzer en o sonadegoù&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, p. 1093&lt;/ref&gt; Kompren a reont ne oa ket o sonadegoù diwar-benn ar sonerezh ken – &quot;lidoù meuriadel&quot; hervez Lennon – ha divizout a reont e vezo an troiad 1966 o hini diwezhañ&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 210, 230.&lt;/ref&gt; Ne son ar strollad hini ebet eus o c'hanaouennoù nevez en troiad&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 361–365.&lt;/ref&gt;, krouadennoù ur studio e oant ha ne oa chañs ebet d'ur strollad pevar rentañ enor dezho, hervez Chris Ingham. &quot;Beatles war eeun ha Beatles ar studio a oa deuet da vezañ anevaled disheñvel.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''' 'Live Beatles' and 'Studio Beatles' had become entirely different beasts.''&quot; Ingham 2006, p. 44.&lt;/ref&gt; Sonadeg [[San Francisco]] d'an 29 a viz Eost eo bet o sonadeg kenwerzhel diwezhañ ha fin pevar bloaz a droiadoù gant ouzhpenn 1400 sonadeg er bed a-bezh.&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 5–6, 249, 281, 347.&lt;/ref&gt;.

=== 1966-1970 : ar bloavezhioù studio ===
==== Kavet ur ster nevez : Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band ====
O klask un hent nevez e oa ar strollad goude bezañ paouezet d'ober troiadoù ha sonadegoù. Kaset gant McCartney ez eont pelloc'h gant arnodiñ ar sonerezh en ur añrejistriñ [[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] adalek fin 1966&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 232.&lt;/ref&gt; 700 eurvezh a añrejistramantoù a oa bet graet evit an albom hervez an ijinour [[Geoff Emerick]]&lt;ref&gt;{{en}} Emerick &amp; Massey 2006, p. 190.&lt;/ref&gt; Pep tra en alboù a ranke bezañ &quot;disheñvel&quot;, emezañ. &quot;Mikroioù hon doa dres e kleier ar binvioù kouevr ha tokarnoù-son troet war-zu mikroioù stag ouzh ar bioloñs. Implijet hon eus mell osilheroù simpl evit cheñch tizh ar binvioù hag ar mouezhioù ha bandennoù-enrollañ hon doa troc'het a-dammoù ha staget adarre en tu-gin hag eilpennet.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''We had microphones right down in the bells of brass instruments and headphones turned into microphones attached to violins. We used giant primitive oscillators to vary the speed of instruments and vocals and we had tapes chopped to pieces and stuck together upside down and the wrong way around''&quot; Emerick&lt;/ref&gt; Ul laz-seniñ daou-ugent benveg zo bet implijet evit [[A Day in the Life]]. Diwar al labour-se eo bet embannet ar single [[Strawberry Fields Forever]]/[[Penny Line]], ha ne gaver ket en albom, e miz C'hwevrer 1967 a-raok embann an albom e miz Mae.&lt;ref&gt;{{en}} Everett 1999, p. 123.&lt;/ref&gt;. Ar sonerezh luziet, goude m'eo bet enrollet gant un teknologiezh simpl a-walc'h, peder fistenn nemetken, he deus saouzanet arzourien ar mare.

Ur wezh embannet an albom eo bet brudet ar Beatles evel skouerioù sevenadur ar re yaouank gant ur bern kelaouennoù, kenkoulz ha &quot;reveulzerien stil buhez&quot;. An albom eo bet unan eus ar re gentañ embannet asambles gant ar pozioù an holl ganaouennoù war an tu-gin&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 236.&lt;/ref&gt; Dielfennet eo bet ar pozioù kerkent hag embannet, da skouer gant ar buruteller amerikan ha kelenner war al lennegezh [[Richard Poirier]] goude bezañ gwelet e studierien o selaou sonerezh ar strollad &quot;gant un derez hag embarzhañ ne c'hellen-me, evel kelenner war al lennegezh, kaout avi outañ hepken&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''&quot;listening to the group's music with a degree of engagement that he, as a teacher of literature, could only envy&quot;'' Gould 2007, pp. 423–425.&lt;/ref&gt; Interest-kenañ eo bet an dud e-keñver ar golo ivez,&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 394–395.&lt;/ref&gt; ur pegaj gant [[Peter Blake]] ha [[Jann Haworth]] o tiskouez ar strollad dindan giz ar strollad faltaziek ijinet gant McCartney evit ar ganaouenn gentañ ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (kanaouenn)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', dirak ur mor a dud brudet. Mourroù ar strollad a ziskouez levezon ar sevenadur [[hippie]] tra ma tiskouez o lifre-brezel leun a livioù un tu a-enep ar brezel hag an aotrouniezh&lt;ref&gt;{{en}} Harris 2005, pp. 12–13.&lt;/ref&gt;.

E penn rolloù ar Rouantelezh-Unanet eo bet ''Sgt Pepper'' e-pad 23 sizhun diouzh renk mui peder sizhun bep an amzer betek miz C'hwevrer 1968. Goude tri miz eo bet embannet 2.5 milion a skouerenn, ur berzh brasoc'h eget holl albomoù ar strollad betek-henn ha chomet eo brudet-tre betek ar XXI{{añ}} kantved. E 2003 eo bet lakaet gant ''Rolling Stone'' d'ar plas kentañ en o listenn albomoù gwellañ an holl amzerioù.&lt;ref name=&quot;RS 500 greatest&quot;&gt;{{en}} [https://www.rollingstone.com/music/music-lists/500-greatest-albums-of-all-time-156826/the-beach-boys-pet-sounds-54298/ 500 greatest albums of all time (2003], ''Rolling Stones'', 2003. Gwelet d'ar 23 a viz Genver 2022&lt;/ref&gt;

==== Donoc'h er bsikedeliezh ha filmoù nevez ====
Goude enrolladennoù ''Sgt. Pepper'' ez eus ijinet daou film nevez, [[Magical Mystery Tour (film)|Magical Mystery Tour]], ur film-skinwel un eurvezh-pad ha [[Yellow Submarine (film)|Yellow Submarine]], ur film-bevaat. Komañs a ra ar strollad da añrejistriñ evit an hini kentañ e fin miz Ebrel 1967 a-raok leuskel ar raktres da gostez o labourat evit an eil raktres. D'ar 25 a viz Even e tiskouez ar strollad o c'hanaouenn nevez [[All You Need Is Love]] dirak 350 milion a sellerien en abadenn [[Our World (1967)|Our World]], an abadenn gentañ skignet dre ar bed a-bezh&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 237, 259–260.&lt;/ref&gt; Embannet ur sizhun war-lerc'h, e-kerzh [[Hañvezh ar Garantez]], eo adoptet kerkent evel ur ganaouenn-stur evit ar [[flower power]],&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 428–429.&lt;/ref&gt;. tra m'eo en hañv-se ma implij izili ar strollad ar muiañ a zrammoù psikedelek.

E miz Eost e ra anaoudegezh ar strollad gant [[Maharishi Mahesh Yogi]] e-barzh e Londrez ha mont a reont gantañ betek [[Bangor (Kembre)|Bangor]] evit deskiñ ar [[meveriañ trehontel]]. E-kerzh ar sizhun-se e telefon Peter Brown, skoazeller o ardead, da gelaouiñ eo marvet Epstein&lt;ref&gt;{{en}} Spitz 2005, pp. 709, 713–719.&lt;/ref&gt; Skoet eo bet izili ar strollad gant e varv ken trumm, ha kollet en em gavont heptañ. Lennon en deus lavaret : &quot;Diskaret e oamp. Gouzout a ouezan e oa trubuilhoù ganeomp neuze. N'em boa ket treuzskoñjoù diwar-benn hon barregezh d'ober traoù all estreget seniñ, hag aon em boa.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''We collapsed. I knew that we were in trouble then. I didn't really have any misconceptions about our ability to do anything other than play music, and I was scared.'' Lennon, raportet in Norman 2008, p. 508.&lt;/ref&gt; Gwreg Harrison d'ar mare-se, [[Pattie Boyd]] a goun : &quot;Paul ha George a oa sebezet-mik. Ne soñj ket din e vije bet gwasoc'h ma vije bet lavaret dezho e oa marvet-trumm o zadoù dezho.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} ''&quot;Paul and George were in complete shock. I don't think it could have been worse if they had heard that their own fathers had dropped dead.&quot;'' in Boyd 2008, pp. 106–107.&lt;/ref&gt; En un emvod e miz Gwengolo e ali McCartney ar strollad da vont pelloc'h gant ''Magical Mystery Tour''&lt;ref&gt;{{en}} Miles 2001, pp. 276–77.&lt;/ref&gt;.

Ar sonerezh evit ar film zo bet embannet e miz Kerzu 1967 en albom [[Magical Mystery Tour (albom)|Magical Mystery Tour]], c'hwec'h pistenn anezhañ, an EP-doubl kentañ embannet e Rouantelezh-Nevez&lt;ref&gt;{{en}} Neaverson 1997, p. 53.&lt;/ref&gt; Memes spered psikedelek ha ''Sgt. Pepper'' eo met, hervez c'hoantoù ar strollad, eo bet savet ar golo a-seurt ma ouezo an dud eo sonerezh ar film ha pas un albom da geul ''Sgt. Pepper''&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 452.&lt;/ref&gt; Embannet eo bet sonerezh ar film er Stadoù-Unanet en un albom leun, asambles gant singloù all.&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 351.&lt;/ref&gt; Berzh en deus graet an albom-se hag a-benn ar fin eo bet degemeret gant ar strollad e-touez o albomoù ofisiel, an hini nemetañ e-mesk albomoù Capitol Records.&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, p. 699.&lt;/ref&gt;.

Skignet eo bet ''Magical Mystery Tour'' evit ar wezh kentañ d'ar 26 a viz Kerzu, gwelet gant ur 15 milion a dud bennak&lt;ref&gt;{{en}} Schaffner 1978, p. 90.&lt;/ref&gt; Sevenet gant McCartney dreist-holl eo bet ar film c'hwitadenn gentañ ar strollad&lt;ref&gt;{{en}} Miles 1997, pp. 368–69.&lt;/ref&gt;. Burutelladennoù taer en doa bet ar film digant ar c'hazetennoù ha nac'het eo bet gant skinweloù amerikan skignañ anezhañ.

Nebeutoc'h a berzh en deus kemeret ar strollad e-barzh ar film ''Yellow Submarine'', ur segmant nemetken bezañ filmet ganto. Skignet e miz Gouere 1968 e tiskouez ar strollad en ur film-bevaat hag unnek sonenn, peder anezho nevez-flamm&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 485.&lt;/ref&gt; Burutelladennoù mat en deus bet ar film, evit e dresadennoù, e sonerezh hag e fent&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 487–88, 505–506.&lt;/ref&gt; An albom-hir gant sonerezh ar film zo bet embannet seizh miz da c'houde, gant ar peder sonenn nevez, ''Yellow Submarine'', ''All You Need Is Love'' ha seizh sonenn divouezh kompozet gant Martin.&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 304, 350.&lt;/ref&gt;.

==== India, Apple Corps hag an albom gwenn ====
[[Restr:056 - Album blanc The Beatles.jpg|thumb|kleiz|Godellig gwenn ha glann an albom [[The Beatles (pladenn)|The Beatles]], lesanvet an ''Albom gwenn'']]
E miz C'hwevrer 1968 e veaj ar strollad da ashram Maharishi Mahesh Yogi e [[Rishikesh]], [[India]], da gemer perzh en ur rummad kentelioù war ar brederiegezh. An amzer-se zo bet unan eus ar prantadoù frouezhusañ a-fet kompoziñ sonerezh, leun eus ar sonioù bet ijinet eno o vezañ embannet en o albom kentañ&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, pp. 108–109.&lt;/ref&gt; met en albomoù da heul ivez hag en o albomoù solo zoken. Starr zo aet kuit da gentañ, goude 10 devezh nemetken, dic'houest da c'houzañv ar boued. McCartney en deus kavet hir e amzer hag aet kuit ur miz war-lerc'h&lt;ref name=&quot;Gould 2007, pp. 463–468&quot;&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 463–468.&lt;/ref&gt; Savet ez eus bet goulennoù gant Lennon hag Harrison avat pa oa bet roet da gompren gant [[Magic Alex]], un teknikour elektronik, e oant touellet gant Maharishi&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, pp. 705–706.&lt;/ref&gt; Pa oa bet silet gant Magic Alex en doa graet ar Maharishi kinnigoù seksel d'ar merc'hed deuet ganto eo aet Lennon e fulor, o kendrec'hiñ Harrison hag an holl re deuet ganto da vont kuit gantañ.&lt;ref name=&quot;Gould 2007, pp. 463–468&quot;/&gt; Nac'het en deus Magic Alex bezañ mammenn ar vrud-se ha McCartney en deus lavaret diwezhatoc'h n'en doa ket kredet an tamalloù-se gwezh ebet. [[Mia Farrow]], a oa e-kreiz ar vrud-se, he deus nac'het e oant gwir ivez. Evelato eo bet skrivet gant Lennon ar ganaouenn [[Sexie Sadie]] diwar-benn an darvoudoù-se. McCartney en deus lavaret : &quot;Ur fazi hon eus graet. Kredet hon eus e oa muioc'h ennañ eget ar pezh a oa.&quot;&lt;ref&gt;{{en}} &quot;''We made a mistake. We thought there was more to him than there was.''&quot; in Harry 2000a, pp. 705–706.&lt;/ref&gt;.

E miz Mae ez a Lennon ha McCartney da New-York da ginnig d'an dud avañtur nevez ar strollad, [[Apple Corps]]&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 282.&lt;/ref&gt; Krouet mizioù a-raok evel un doare da espern arc'hant gant an tailhoù eo bet astennet d'ober traoù all, gwerzhañ an albomoù, obererezhioù liesseurt ha deskiñ. An embregerezh he deus koustet ker d'ar strollad avat, gant raktresoù penn-dibenn kaset gant tud eus koskor ar Beatles, roet dezho labour hep soñjal e-barzh o barregezhioù. Ar skouer eus ar mod-se d'ober eo [[Apple Electronics]], kaset gant Magic Alex da sevel ur studio modern-kenañ n'eo ket bet oberiant james&lt;ref&gt;{{en}} Doggett 2011, pp. 20, 22, 25, 35.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Doggett 2011, p. 22.&lt;/ref&gt; Diwezhatoc'h en deus lavaret Harrison : &quot;Dre vras e oa ur c'haos... Aet pell e oa bet Paul ha John gant ar soñj ha devet milionoù ganto, ha Ringo ha me hor boa da vont ganti&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''Basically, it was chaos ... John and Paul got carried away with the idea and blew millions, and Ringo and I just had to go along with it.''&quot; in Doggett 2011, p. 26.&lt;/ref&gt;.

Adalek miz Mae betek miz Here 1968 en deus añrejistret ar strollad ar pezh zo deuet da vezañ [[The Beatles (pladenn)|The Beatles]], un albom-doubl anavezet dindan al lesanv ''Albom gwenn'' abalamour d'e c'holo simpl-kenañ&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 510.&lt;/ref&gt; E-pad an amzer-se e teu bec'h etre izili ar strollad&lt;ref&gt;{{en}} MacDonald 2005, p. 310.&lt;/ref&gt; Starr a guita ar stroll e-pad div sizhun, o leuskel ar peurrest eus ar stroll da enrollañ [[Back in the U.S.S.R]] ha [[Dear Prudence]] gant McCartney d'an taboulinoù.&lt;ref&gt;{{en}} Winn 2009, pp. 205–207.&lt;/ref&gt; Yenoc'h e teu Lennon e-keñver labour McCartney, o lavaret diwar-benn [[Ob-La-Di, Ob-La-Da]] e oa &quot;sonerezh mamm-gozh&quot;.&lt;ref&gt;{{en}} Emerick &amp; Massey 2006, p. 246.&lt;/ref&gt; Donedigezh an arzourez araogourez [[Yoko Ono]], mignonez nevez John Lennon, er studioù, padal e veze difennet da vignonezed peotramant prieded ar strollad bezañ re dost, he deus kaset un nebeud bec'h&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000b, p. 103.&lt;/ref&gt;, goude m'en deus diskouezet an teul-film [[The Beatles: Get Back|Get Back]] ne oa ket kement-se a vec'h diwar-benn Ono. Soñj en deus McCartney &quot;ne oa ket un albom plijus d'ober.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''The album &quot;wasn't a pleasant one to make''&quot; McCartney in The Beatles 2000, p. 310.&lt;/ref&gt;.

Gant an albom-se ez eus bet graet gant meur a stil sonerezh&lt;ref&gt;{{en}} Miles 2001, p. 315&lt;/ref&gt; met pep hini eus ar c'hanaouennoù-se a oa feal d'ur jañr nemetken&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20081223025212/http://stylusmagazine.com/articles/on_second_thought/the-beatles-the-beatles.htm|titl=On Second Thought The Beatles - The Beatles [Diell]|oberour=Edwin Faust|lec'hienn=Stylus|deiziad=2003-09-01|lennet d'=ar 24 a viz Genver 2022}}&lt;/ref&gt; E-pad o labour o doa cheñchet ar Beatles o zaol-enrollañ peder-fistenn d'unan eizh-pistenn, ar pezh en deus sikouret anezho da añrejistriñ muioc'h a draoù pep hini d'e du. Brud en deus bet an albom da vezañ muioc'h un aridennad kanaouennoù solo, izili all ar strollad o vezañ sonerien-studio evit skriver son-mañ-son&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1988, pp. 137, 146, 150, 152.&lt;/ref&gt; Lennon e-unan en deus lavaret : &quot;Pep pistenn zo ur bistenn hiniennel; n'eus ket eus sonerezh ar Beatles ennañ. John hag ar strollad [eo], Paul hag ar strollad, George hag ar strollad.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''Every track is an individual track; there isn't any Beatle music on it. [It's] John and the band, Paul and the band, George and the band.''&quot; Lennon in Gould 2007, p. 509.&lt;/ref&gt; E-pad an amzer-se eo bet añrejistret [[Hey Jude]], kanaouenn hirañ ar strollad betek-henn, embannet evel single asambles gant [[Revolution (kanaouenn)|Revolution]].&lt;ref&gt;Lewisohn 1988, p. 152.&lt;/ref&gt;.

Embannet eo an albom e miz Du 1968, embannadenn gentañ Apple Records, daoust m'eo perc'henn EMI war an enrolladennoù c'hoazh&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 278.&lt;/ref&gt; Ouzhpenn 2 vilion a bladennoù a oa bet rakgwerzhet ha 4 milion zo bet gwerzhet en SUA en ur miz. Kendelc'her a ra an dud da analizañ pozioù ar c'hanaouennoù. Daoust d'ar berzh eo chomet souezhet ar gazetennerien war ar sonerezh gantañ ha ne'z eus ket bet kement a vurutelladennoù mat hag evit ''Sgt. Pepper''&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 528.&lt;/ref&gt;. Gant an amzer e oa deuet tommoc'h an dud ouzh an albom avat.&lt;ref name=&quot;RS 500 greatest&quot; /&gt;

==== Get Back, Abbey Road ha Let It Be : an disparti ====
[[Restr:3 Savile Row.jpg|thumb|dehou|Studioioù Apple Corp, e-lec'h m'eo bet sonet sondadeg diwezhañ ar Beatles]]
E penn-kentañ 1969 en em vod ar strollad e studioù-tele [[Twickenham Film Studios|Twickenham]] evit ur raktres nevez, diouzh ur soñj gant McCartney, hervez Martin.&lt;ref name=&quot;Harry 539&quot;&gt;{{en}} Harry 2000b, p. 539.&lt;/ref&gt; Da gentañ e soñjont ober ur sonadeg skignet war-eeun er skinwel, dirak arvesterien, gant kanaouennoù an ''Albom gwenn'' met buan e fell dezho degas kanaouennoù nevez. Ar pal a oa bet neuze seveniñ un abadenn-skinwel 1 eurvezh gant skeudennoù eus ar pleustradennoù filmet gant [[Michael Lindsay-Hogg]]&lt;ref name=&quot;Harry 539&quot; /&gt; hag ur sonadeg filmet dirak arvesterien er fin. Komañs ra ar Beatles da labourat kerkent ha miz Genver met ne'z a ket gwall fonnus al labour hag, hervez George Martin, ne oa &quot;ket ur prantad enrollañ plijus-plijus. Un amzer e oa ma oa darempredoù ar Beatles en o izelañ&quot;,&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''not at all a happy recording experience. It was a time when relations between the Beatles were at their lowest ebb.''&quot; Martin&lt;/ref&gt; ur sañtimant rannet gant izili ar strollad. Skuizh gant McCartney ha Lennon ez a Harrison kuit eus ar strollad e-pad pemp devezh ha goulenn a ra cheñch lec'h ha dilezel ar raktres sonadeg war-eeun. Gwelloc'h eo dezhañ labourat war un albom nevez&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 307.&lt;/ref&gt; E-keit-se e eskemm McCartney ha Lennon soñjoù diwar-benn o darempred ha penaos e rankont leuskel plas da Harrison er strollad.&lt;ref name=&quot;Get Back&quot;&gt;{{en}} Jackson, ''The Beatles: Get Back'', 2021&lt;/ref&gt; Asantiñ a ra ar strollad da c'houlennoù Harrison ha dilojañ a reont da gomañs da añrejistriñ un albom nevez anvet ''Get Back'' er studio aozet gant Magic Alex en Apple Corps,&lt;ref&gt;Lewisohn 1992, pp. 306–307, 309.&lt;/ref&gt;. met dre ma n'eo ket prest an dafar ha c'hwitet ijinadennoù Magic Alex e rankont daleañ an enrolladegoù ha degas dafar diwar Abbey Road, prestet gant EMI, peotramant implijet dafar prestet gant Harrison.&lt;ref name=&quot;Get Back&quot; /&gt;

[[Restr:Billy Preston perforning in 1971.jpg|thumb|kleiz|Billy Preston (skeudennaouet e 1971), ur mignon d'ar Beatles, a vez graet ar &quot;pempvet Beatle&quot; anezhañ a-wezhioù.]]

Pedet eo [[Billy Preston]], ur mignon d'ar strollad, da reiñ un taol sikour war ar c'hlavier gant Harrison&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 309–314.&lt;/ref&gt; Diouzhtu e tegas ur banne aer fresk er studio, asambles gant ar cheñchamant studio, ha war dommaat ez a an darempredoù.&lt;ref name=&quot;Get Back&quot; /&gt; Roet ez eus bet kredit da bPreston war ar single [[Get Back (kanaouenn)|Get Back]], an arzour nemetañ kreditet evel-se war holl ganaouennoù ar Beatles&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, pp. 451, 660.&lt;/ref&gt; E-kerzh ar pleustradennoù ez eus bet labouret war kanaouennoù miret evit an albom [[Let It Be (albom)|Let It Be]], lod all a servijo evit an alboù [[Abbey Road]] tra m'ez eus bet pleustret kanaouennoù a servijo evit albomoù solo izili ar strollad : Harrison a gaoz diwar-benn e raktres albom solo &quot;da lakaat ar c'hanaouennoù-se maez eus [e benn]&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''To get those songs out of my head.''&quot; Harisson, 1969&lt;/ref&gt; e memes koulz ha kendelc'her da labourat gant ar strollad.&lt;ref name=&quot;Get Back&quot; /&gt; Filmet eo ar pleustradennoù hag ar prantadoù-enrollañ gant Lindsay-Hogg c'hoazh ha bountañ a ra, evel McCartney a glask kas ar strollad war-zu traoù nevez, ar strollad d'ober ur sonadeg. Meur a lec'h zo kinniget, eus ur monumant roman betek ur vag war vor en ur dremen d'ur park e-barzh e Londrez.&lt;ref name=&quot;Harry 539&quot;/&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Get Back&quot; /&gt; A-benn ar fin eo kinniget filmañ hag enrollañ kanaouennoù war-eeun war toenn Apple Corp d'an 3 Savile Row e Londrez d'an 30 a viz Genver 1969&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 307–308, 312.&lt;/ref&gt; evit ar pezh a vezo sonadeg diwezhañ ar strollad. Pemp sizhunvezh war-lerc'h e komañs [[Glynn Johns]] da labourat war ar bandennoù, roet pep frankiz dezhañ gant ar strollad.&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, pp. 309, 316–323.&lt;/ref&gt;.

Reuz a sav goude ar prantadoù-enrollañ evit ''Get Back'' diwar-benn merañ ar strollad, ur goulenn savet abaoe marv Epstein ha mallus da respont pa weler e pelec'h eo en em gavet stad aferioù ar strollad. Lennon a ginnig [[Allen Klein]], manager [[The Rolling Stones]], un diskoulm degemeret mat gant Harrison ha Starr&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, p. 612.&lt;/ref&gt; McCartney a blijfe dezhañ reiñ al labour da [[Lee Eastman|Lee]] ha John Eastman, tad ha breur [[Linda Eastman]] en doa dimezet d'an 12 a viz Meurzh&lt;ref&gt;{{en}} Miles 2001, p. 336.&lt;/ref&gt; N'eus bet emglev ebet da choaz etre an daou ziskoulm neuze e roont al labour da gKlein ha d'ar re Eastman war un dro, Klein o verañ an aferioù hag ar re Eastman o vezañ o alvokad.&lt;ref&gt;{{en}} Goodman 2015, pp. 164–166.&lt;/ref&gt; Abalamour d'an dizemglevioù e kollont kevratoù ha skarzhet eo ar re Eastman a-raok lakaat Klein da vezañ manager ar strollad, a-enep ali McCartney avat.&lt;ref&gt;{{en}} Goodman 2015, pp. 174–175.&lt;/ref&gt;.

Souezhet eo Martin pa zeu McCartney da c'houlenn gantañ produiñ un albom nevez goude c'hwitadenn ''Get Back''&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 560.&lt;/ref&gt; met asantiñ a ra gant ma vezo heuliet un implij-amzer rik. Komañs a reont da añrejistriñ [[Abbey Road (albom)|Abbey Road]] d'an 2{{l}} a viz Gouere 1969. Nac'het eo bet gant Lannon soñj Martin da grouiñ ur pezh unvan ha dizhan : fellet a ra dezhañ e vije e ganaouennoù eus un tu ha kanaouennoù McCartney eus an tu all. A-benn ar fin e kinnig McCartney ur renkamant a vezo hini an albom : kanaouennoù en o-unan eus un tu hag ur medley eus an tu all&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 563.&lt;/ref&gt; Hervez Emerick, cheñchamant taol-veskañ ar studio en deus degaset ur son dousoc'h, ar pezh en deus frustret ar strollad met roet ur skeudenn &quot;flouroc'h&quot; e-keñver an albomoù bet&lt;ref&gt;{{en}} Emerick &amp; Massey 2006, pp. 277–278.&lt;/ref&gt; D'ar 4 a viz Eost ez eus embannet single solo kentañ un ezel eus ar strollad gant [[Give Peace a Chance]] gant Lennon ha [[Plastic Ono Band]]. Strollet eo ar Beatles da seniñ ur wezh diwezhañ d'an 20 a viz Eost da añrejistriñ [[I Want You (She's So Heavy)]].&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1988, p. 191.&lt;/ref&gt;.

D'an 8 a viz Gwengolo en em gav izili ar strollad, war-bouez Starr a oa en ospital, da gaozeal diwar-benn un albom nevez. Soñjet digeriñ hentoù nevez d'ar skrivañ kanaouennoù, o paouez van an daouad [[Lennon-McCartney]] hag o kaout peder c'hanaouenn pep hini evit Lennon, McCartney hag Harrison ha div evit Starr hag embann ur single da Nedeleg&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/music/2019/sep/11/the-beatles-break-up-mark-lewisohn-abbey-road-hornsey-road|titl='This tape rewrites everything we knew about the Beatles|oberour=Richard Williams|embanner=The Guardian|deiziad=11.09.2019|lennet d'=ar 27 a viz Genver 2022}}&lt;/ref&gt; D'an 20 a viz Gwengolo avat e embann Lennon e c'hoant da guitaat ar strollad, met asantiñ a ra chom mut war ar c'heloù-se evit ma ne vezo ket lakaet e dañjer gwerzhadennoù an albom war embann&lt;ref&gt;{{en}} Norman 2008, pp. 622–624.&lt;/ref&gt;.

Embannet eo [[Abbey Road (albom)|Abbey Road]] d'ar 26 a viz Gwengolo ha gwerzhañ a ra pevar milion a eilennoù e-korf tri miz ha chomet eo seitek sizhun e penn rolloù ar Rouantelezh-Unanet.&lt;ref name=&quot;Gould 593&quot;&gt;{{en}} Gould 2007, p. 593.&lt;/ref&gt; An eil kanaouenn, [[Something (kanaouenn The Beatles)|Something]], zo embannet en ur single, kanaouenn nemeti Harrison embannet e tu-A gant ar strollad. A bep seurt degemeroù en deus bet ''Abbey Road'', goude m'eo bet meuleudet ar medley.&lt;ref name=&quot;Gould 593&quot; /&gt; Uttenberg a lavar eo ur bladenn ziwezhañ a-zere, gant &quot;lod eus hesonoù bravañ zo bet er sonerezh rock&quot;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120529232715/https://www.allmusic.com/album/abbey-road-mw0000192938|titl=The Beatles -  Abbey Road [diell]|oberour=Richie Unterberger|embanner=All Music|deiziad=2012|lennet d'=ar 27 a viz Genver 2022}}&lt;/ref&gt; N'emañ ket ali ar muzikologour Ian McDonald gant ar meuleudioù-se, hervezañ eo an albom digempouez ha goullo alies, daoust d'ar van a gempoell roet gant ar medley&lt;ref&gt;{{en}} MacDonald 2005, p. 367.&lt;/ref&gt; A-du a oa Lennon gant an alioù-se : lavaret en deus e oa &quot;barrek&quot; an albom &quot;met divuhez e oa&quot;.&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''competent&quot; but had &quot;no life in it''&quot;. Lennon in Emerick &amp; Massey 2006, pp. 277–278.&lt;/ref&gt; Martin en deus disklêriet e oa an albom a blij dezhañ ar muiañ&lt;ref&gt;{{en}} Emerick &amp; Massey 2006, pp. 277–278&lt;/ref&gt;.

Chom a ra ar strollad gant ar c'hoant echuiñ ar raktres ''Get Back'' : enrollañ a reont kanaouenn Harrison [[I Me Mine]] adarre e miz Genver 1970, hep Lennon&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 342.&lt;/ref&gt; E miz Meurzh e nac'h Klein al labour graet gant Johns war an albom ha reiñ a ra an enrolladennoù d'ar produer amerikan [[Phil Spector]] evit echuiñ ar bladenn, adanvet [[Let It Be (albom)|Let It Be]]&lt;ref&gt;Lewisohn 1992, pp. 342–343.&lt;/ref&gt; Spector en doa labouret gant Lennon war e single [[Instant Karma!]]. Mont a ra Spector pell diouzh soñj kentañ an albom, un dastumadeg kanaouennoù sonet war-eeun en ur troc'hañ, kemmañ, ouzhpennañ binvioù d'ar pistennoù. McCartney dreist-holl zo bet fallgontant o klevet ar choazoù-se, dreist-holl gant an ton bras degaset gant al laz-seniñ war [[The Long and Winding Road]]&lt;ref&gt;{{en}} Lewisohn 1992, p. 349.&lt;/ref&gt; ha goulennet en deus kerkent e vije distroet war ar choazoù-se, hep bezañ klevet avat.&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, p. 682.&lt;/ref&gt; Embann a ra d'an 10 a viz Ebrel ez a kuit eus ar Beatles, ur sizhun a-raok embann e [[McCartney (albom)|bladenn solo kentañ]].&lt;ref&gt;{{en}} Spitz 2005, p. 853.&lt;/ref&gt;.

Embannet eo [[Let It Be (albom)|Let It Be]] d'an 8 a viz Mae 1970, asambles gant single diwezhañ ar Beatles, ''The Long and Winding Road'' er Stadoù-Unanet, met pas er Rouantelezh-Unanet. An teulfilm [[Let It Be (1970 film)|Let It Be]], sevenet gant Lindsay-Hogg diwar an traoù filmet e miz Genver 1969, zo embannet miz war-lerc'h a-raok gounit un oscar evit e sonerezh&lt;ref&gt;{{en}} Southall &amp; Perry 2006, p. 96&lt;/ref&gt; Burutellet eo bet ar film a-hed an amzer dre ma tiskouez prantadoù fall dreist-holl, ar pezh ne oa ket santimant ar re o doa gwelet ar skeudennoù diembann diwezhatoc'h&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ri4f12-FOBc|titl=&quot;We Shed Tears That Night&quot; - Peter Jackson And Stephen Wept Watching Footage Of The Beatles|oberour=The Late Show with Stephen Colbert|embanner=CBS war Youtube|deiziad=25.11.2021|lennet d'=ar 27 a viz Gwengolo}}&lt;/ref&gt; Teul-film [[Peter Jackson]], [[The Beatles: Get Back]], sevenet e 2021 gant ar memes skeudennoù en deus sikouret da cheñch ar skeudenn-se.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.youtube.com/watch?v=E1enbCjsXu8|titl=How 'The Beatles: Get Back' reshapes history|oberour=Elliot Roberts|lec'hienn=Youtube|deiziad=23.12.2021|lennet d'=ar 27 a viz Genver 2022}}&lt;/ref&gt; An albom, eus e du, zo bet an hini kentañ gant alioù fall. Uttenberg a lavar ez eus prantadoù hard-rock memestra, evel [[I've Got a Feeling]] ha [[Dig a Poney]], meuleudiñ a ra [[Let It Be (kanaouenn)|Let It Be]], [[Get Back (kanaouenn)|Get Back]] hag ar &quot;folky&quot; [[Two of Us (kanaouenn)|Two of Us]] gant heson Lennon ha McCartney.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20130806194702/http://www.allmusic.com/album/let-it-be-mw0000192939|titl=Let It Be - The Beatles [diell]|oberour=Richie Unterberger|lec'hienn=All Music|deiziad=2013|lennet d'=ar 27 a viz Genver 2022}}&lt;/ref&gt;.

Prosez a ra McCartney e miz Kerzu 1970 evit divodañ ar strollad&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2002, p. 139.&lt;/ref&gt; met kendelc'her a ra an tabut bloavezhioù da c'houde, betek 1974 pa sin Lennon ar paperachoù diwezhañ&lt;ref&gt;{{en}} Pang 2008, p. 118.&lt;/ref&gt;.

== Stil sonerezh ha diorren ==
Sed aze penaos eo taolennet cheñchamantoù stil ar Beatles gant Scott Schinder hag Andy Schwartz en o levr ''Icons of Rock: An Encyclopedia of the Legends Who Changed Music Forever'' :

{{Arroud|En o enkorfadur kentañ evel moptopoù laouen ha farsus o deus reveulzet ar &quot;Fab Four&quot; son, stil hag emzalc'h ar sonerezh pop ha digoret an hent d'ar rock and roll d'ur wagenn rock breizhveuriat. O levezon kentañ a vije bet a-walc'h da lakaat ar Beatles evel unan eus nerzhioù sevenadurel kreñvañ o mare, met n'int ket chomet a-sav amañ. Goude ma oa dibar-kenañ o stil orin, ur sintezenn desachus ar rock and roll amerikan kentañ hag ar R&amp;B o deus tremenet ar Beatles ar peurrest eus ar bloavezhioù 1960 oc'h astenn hazoù-stil ar rock, en ur vont bepred war-zu tiriadoù sonerezh nevez war pep pladenn. Taolioù-arnod kemplesoc'h-kemplesañ ar strollad zo aet war-zu jañroù lies, en o zouez ar [[folk-rock]], ar [[country|c'hountry]], ar [[sonerezh psikedelek]] hag ar [[pop barok]] hep aberzhiñ desach bras o labour-kentañ.&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}}&quot;''In their initial incarnation as cheerful, wisecracking moptops, the Fab Four revolutionised the sound, style, and attitude of popular music and opened rock and roll's doors to a tidal wave of British rock acts. Their initial impact would have been enough to establish the Beatles as one of their era's most influential cultural forces, but they didn't stop there. Although their initial style was a highly original, irresistibly catchy synthesis of early American rock and roll and R&amp;B, the Beatles spent the rest of the 1960s expanding rock's stylistic frontiers, consistently staking out new musical territory on each release. The band's increasingly sophisticated experimentation encompassed a variety of genres, including [[folk-rock]], [[country music|country]], [[psychedelic music|psychedelia]], and [[baroque pop]], without sacrificing the effortless mass appeal of their early work.''&quot; Schinder, Schwartz, 2007 p160&lt;/ref&gt;}}
E-barzh al levr ''The Beatles as Musicians'' eo taolennet gant [[Walter Everett]] emluskoù ha doareoù disheñvel Lennon ha McCartney e-keñver ar sonaozañ. Displegañ a ra penaos en deus klasket McCartney deskiñ teorienn ar sonerezh, ouzhpenn d'e skouarn naturel, da vont e-barzh lezennoù-boaz ar sonerezh, da binvidikaat anezho. Lennon, eus e du, a ziskouez ur seblant arzel a gred, met a chom direol&lt;ref&gt;{{en}} Everett, Walter (1999). The Beatles as Musicians: Revolver through the Anthology. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512941-0.&lt;/ref&gt;.

Gant Ian MacDonald eo taolennet McCartney evel &quot;ur melodiour naturel - ur c'hrouer tonioù a zo a-enep en diavaez d'an heson.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''a natural melodist – a creator of tunes capable of existing apart from their harmony'' MacDonald, Ian (2005). Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties (2nd revised ed.). London: Pimlico. ISBN 978-1-84413-828-9.&lt;/ref&gt; Labour Lennon zo disheñvel hervezañ, chomidik, diaezet war e bersonelezh, gant tonioù a-boz bihanañ hag adc'hraet o deus ezhomm eus na heson evit mont en-dro. Gantañ eo meulet c'hoari Harrison e linennoù leun a vuhez hag a livioù, hag envel a ra Starr evel tad an tomperezh pop/rock modern&lt;ref&gt;MacDonald, Ian (2005). Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties (2nd revised ed.). London: Pimlico. ISBN 978-1-84413-828-9.&lt;/ref&gt;.

=== Levezonoù ===
Levezonoù abred ar strollad a gaver gant sonerezh [[Elvis Presley]], [[Carl Perkins]], [[Little Richard]] ha [[Chuck Berry]]&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, pp. 140, 660, 856–858, 881.&lt;/ref&gt; Lennon en doa lavare diwar-benn Presley : &quot;Netra en doa touchet ac'hanon da vat a-raok klevet Elvis. Panevet Elvis ne vije ket bet eus ar Beatles.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}}&quot;''Nothing really affected me until I heard Elvis. If there hadn't been Elvis, there would not have been the Beatles.''&quot; Lennon in Harry 2000a, p. 881.&lt;/ref&gt; Ar strollad en doa sonet e memes lec'h ha ''Little Richard'' en [[Hambourg]] etre miz Ebrel ha miz Mae 1962, hag enno o doa bet alioù digantañ war an doare da seniñ e ganaouennoù&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, p. 660.&lt;/ref&gt; Levezonoù all zo e-touez [[Buddy Holly]], [[Eddie Cochran]], [[Roy Orbison]]&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, pp. 289, 526, 830.&lt;/ref&gt; ha [[The Everly Brothers]].&lt;ref&gt;{{en}} Spitz 2005, pp. 111, 123, 131, 133.&lt;/ref&gt;.

Digor e chom ar Beatles ouzh levezonoù all e-kerzh o berzh bras zoken ha kendelc'her a reont da selaou sonerezh o amzer, evel [[Bob Dylan]], [[The Who]], [[Franck Zappa]], [[The Lovin' Spoonful]], [[The Byrds]] ha [[The Beach Boys]], a zo bet kevezerien ar Beatles. O albom [[Pet Sounds]] en deus sebezet hag awenet McCartney&lt;ref&gt;{{en}} Harry 2000a, pp. 99, 217, 357, 1195.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 333–335, 359.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Lavezzoli, Peter (2006). The Dawn of Indian Music in the West: Bhairavi. New York and London: Continuum. ISBN 978-0-8264-1815-9.&lt;/ref&gt; George Martin en deus lavaret diwar-benn penn-krouer ar Beach Boys : &quot;Den n'en deus bet kement a levezon war ar Beatles eget Brian [Wilson].&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''No one made a greater impact on the Beatles than Brian [Wilson].''&quot; Martin in Granata, Charles L. (2003). I Just Wasn't Made for These Times: Brian Wilson and the Making of the Beach Boys' Pet Sounds. London: Unanimous.&lt;/ref&gt; Ravi Shankar, a zo bet mestr Harrison war ar sonerezh indian, en deus bet ul levezon war sonerezh holl izili ar strollad er bloavezhioù diwezhañ&lt;ref&gt;{{en}} Lavezzoli 2006, pp. 147, 165, 177&lt;/ref&gt;.

=== Doareoù-sonerezh ===
[[Restr:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|dehou|Ur [[gitar-boud]] [[Höffner 500/1|Höffner stummet en ur violoñs]] hag ur [[Gretsch|gitar Country Gentleman Gretsch]] sonet gant McCartney hag Harrison.]]
Ur strollad skiffle da gentañ, eo aet ar Beatles war-zu ar rock 'n' roll ar bloavezhioù 1950 buan. Difraostet o deus an doare Merseybeat da seniñ&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.allmusic.com/style/merseybeat-ma0000012018/songs|titl=Pop/Rock » British Invasion » Merseybeat|oberour=All Music|lennet d'=an 2 a viz C'hwevrer 2022}}&lt;/ref&gt; a-raok astenn o renabl war-zu ar sonerezh pop en he holl doareoù&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 30–32, 100–107.&lt;/ref&gt; ''Rubber Soul'' zo bet lesanvet gant Gould an ostilh en deus kaset leun a dud sot gant ar folk davet ar sonerezh pop&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 296.&lt;/ref&gt; Ar ganaouenn ''Yesterday'' n'eo ket ar wezh kentañ m'eo bet implijet kerdin er sonerezh pop, met ar wezh kentañ e oa evit ar Beatles, ha sikouret en deus leun a dud &quot;allergek&quot; da son ar gitaroù-tredan da gaout plijadur en ur selaou barregezh ar strollad da sonaozañ.&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 278.&lt;/ref&gt; Kendelc'her a ra ar strollad gant implij ar c'herdin gant ''She's Leaving Home'' da skouer, da glask pouezañ war sañtimantoù ar ganaouenn en un doare &quot;viktorian&quot;.&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 402.&lt;/ref&gt;.

Ur stil all zo bet implijet kalz gant ar strollad adalek 1966, da gentañ o single-tu-kontrol ''Rain'', taolennet gant [[Martin Strong]] evel &quot;añrejistramant dreist-psikedelek kentañ ar Beatles.&quot;&lt;ref&gt;{{en}} Strong, Martin (2004). The Great Rock Discography. Edinburgh and New York: Canongate. ISBN 978-1-84195-615-2.&lt;/ref&gt; Kanaouennoù psikedelek all o deus heuliet, evel ''Tomorrow Never Knows'' (enrollet a-raok ''Rain''), ''Strawberry Fields Forever'', ''Lucy in the Sky with Diamonds'' hag ''I Am the Walrus''. D'ar memes mare eo bet levezonet kalzig Harrison gant [[sonerezh klasel India]] : ''The Inner Light'', ''Love You Two'' ha ''Within You ha Without You'', an div ganaouenn ziwezhañ o vezañ klaskoù da adaptiñ ar stumm [[raga]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y2GmTD9Q4iM|titl=How The Beatles used Indian music theory|oberour=David Bennett Piano|lec'hienn=Youtube|deiziad=30.11.2021|lennet d'=an 2 a viz C'hwevrer 2022}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 406, 462–463.&lt;/ref&gt;.

Nevesaat an doare da seniñ hag enrollañ sonerezh en deus klasket ar strollad ober bepred, hag unan eus e berzhioù-dibar an hini eo. Hervez an istorour war ar sonerezh Martin Campbell ez eus e-barzh [[A Day in the Life]] tout arz ha barregezh ar Beatles, an ijin war ar son, un ton a-boz a zalc'h soñj ennañ, al liamm kreñv etre ar pozioù hag ar sonerezh. Mont a ra pelloc'h en ur lavaret eo ur ganaouenn en ur rummad nevez, kempennetoc'h eget ar pop ha nevesaus en ur mod dibar&lt;ref&gt;{{en}} Campbell, Michael (2008). Popular Music in America: The Beat Goes On. East Windsor, CT: Wadsworth. ISBN 978-0-495-50530-3.&lt;/ref&gt; Dominic Pedler en deus diskouezet penaos e kroaz ar Beatles doareoù disheñvel, james en ur vont eus ur jañr d'ur jañr all an eil war-lerc'h egile, met o vestroniañ anezho bepred en ur mod kenstur&lt;ref&gt;{{en}} Pedler, Dominic (2003). The Songwriting Secrets of The Beatles. London: Omnibus. ISBN 978-0-7119-8167-6.&lt;/ref&gt; Gant an amzer ez eus deuet war-wel blazoù disheñvel izili ar strollad. Un dislavar zo en ur mod gant golo glann an ''Albom gwenn'' hag an doareoù-sonerezh liesseurt a glever ennañ, da skouer [[Revolution 9]] gant Lennon, ur c'hlask er [[sonerezh pleustrek]] levezonet gant Yoko Ono, [[Don't Pass Me By]] gant Starr, ur ganaouenn [[country]], [[While My Guitar Gently Weeps]], ur werz-rock gant Harrison hag [[Helter Skelter]], ur garm [[Heavy metal|proto-metal]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120530202730/https://www.allmusic.com/album/the-beatles-white-album-mw0000418113|titl=The Beatles [White Album]|oberour=Stephen Thomas Erlewine|embanner=All Music|deiziad=30.05.2012|lennet d'=ar 5 a viz C'hwevrer 2022}}&lt;/ref&gt;.

=== Labour George Martin ===
Labour a-dost [[George Martin (sonaozour)|George Martin]] en e berzh a broduer a laka anezhañ da vezañ war ar renk evit perzh ar &quot;pempvet Beatle&quot;&lt;ref&gt;{{en}}Harry 2000a, p. 721.&lt;/ref&gt; Stummet e oa gant ar sonerezh klasel hag implijet en deus ar pezh a oueze e meur a zoare, ouzhpenn treuzkas tammoù eus teorienn ar sonerezh da izili ar strollad, da lakaat gerioù war ar pezh a santent ha da harpañ anezho en ur vont war-raok gant ar skrivañ-kanaouennoù&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 121, 290.&lt;/ref&gt; Martin an hini eo en doa kinniget da vMcCartney ur pevarad-kerdin evit ''Yesterday'', o lakaat ar Beatles d'ober anaoudegezh d'ur bed leun a livioù klasel n'anavezent ket.&lt;ref&gt;{{en}} MacDonald 2005, p. 158.&lt;/ref&gt; O diorren war ar c'hrouiñ a oa bet harpet gant youl Martin da glask traoù nevez ivez, ha da gompren o c'hinnig, da skouer pa veze goulennet lakaat un dra bennak &quot;barok&quot; d'ur sonenn bennak.&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, p. 290.&lt;/ref&gt; Estreget sonaozañ a rae Martin, seniñ a rae meur a venveg, evel ar piano, an orglez peotramant binvioù kouevr.&lt;ref&gt;{{en}} Gould 2007, pp. 382, 405, 409, 443, 584.&lt;/ref&gt;.

Labourat gant Lennon ha McCartney en doa rediet Martin d'ober gant daou stil skrivañ kanaouennoù. Eeunoc'h e oa labourat gant McCartney, a laboure en ur mod klasel a-walc'h, met kaset e veze gant Lennon, a labour dre e anien, da sevel aozennoù dreist-ordinal, ar skouer gwellañ a vije [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]]&lt;ref&gt;{{en}} MacDonald 2005, p. 238.&lt;/ref&gt;. Sada ar pezh a lavare diwar-benn doareoù-skrivañ Lennon ha McCartney hag e levezon stabilaat :

{{Arroud|Da geñveriañ gant kanaouennoù Paul, an holl anezho o telc'her un tamm liamm gent ar gwirvoud, John en doa ur perzh psikedelek, hogozik kevrinek... Skeudennaoueg John zo unan eus an traoù gwellañ en e labour – 'gwez mandarin', 'neñvoù marmalad', 'bleunioù selofan'... A-viskoazh 'meus gwelet anezhañ evel ur Salvador Dalí e gelc'hienn, kentoc'h eget ur soner drammet. Eus an tu all e vije diot ober evel ma ne vije ket leun a zrammoù e buhez ar Beatles d'ar mare-se... gouzout a raent ne oant ket a-du, me en va ferzh a vestr-skol... Ouzhpenn ne oant ket sot ganto me va-unan, ne welen ket an ezhomm anezho; ha n'eus douetañs ebet ne vije ket bet Pepper an albom a zo anezhañ ma vijen bet o nijal. Marteze e oa ar c'henlabour etre dramm ha dizramm zo aet mat en-dro, piv 'oar ?|George Martin&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''Compared with Paul's songs, all of which seemed to keep in some sort of touch with reality, John's had a psychedelic, almost mystical quality ... John's imagery is one of the best things about his work – 'tangerine trees', 'marmalade skies', 'cellophane flowers' ... I always saw him as an aural Salvador Dalí, rather than some drug-ridden record artist. On the other hand, I would be stupid to pretend that drugs didn't figure quite heavily in the Beatles' lives at that time ... they knew that I, in my schoolmasterly role, didn't approve ... Not only was I not into it myself, I couldn't see the need for it; and there's no doubt that, if I too had been on dope, Pepper would never have been the album it was. Perhaps it was the combination of dope and no dope that worked, who knows?''&quot; Martin in Martin, George (1979). All You Need Is Ears. New York: St. Marten's Press. ISBN 978-0-312-11482-4.&lt;/ref&gt;}}
Savet e oa a-du Harrison gant ar soñj-se diwar-benn e levezon stabilaat : &quot;Me 'gred 'oamp kresket ar bloavezhioù-se asambles, hemañ evel an den reizh ha ni evel ar re ziskiant; met bepred e oa amañ da reiñ ster d'hon follentez –  kustum 'oamp da vezañ un tammig avant-garde devezhioù zo eus ar sizhun, hag evel un eor e vije, da gas an dra-se dre an ijinourien ha dre ar vandenn-enrollañ.&quot;&lt;ref group=&quot;alpha&quot;&gt;{{en}} &quot;''I think we just grew through those years together, him as the straight man and us as the loonies; but he was always there for us to interpret our madness – we used to be slightly avant-garde on certain days of the week, and he would be there as the anchor person, to communicate that through the engineers and on to the tape.''&quot; Harrison in Harry, Bill (2003). The George Harrison Encyclopedia. London: Virgin. ISBN 978-0-7535-0822-0.&lt;/ref&gt;

=== Er studio ===
Gant o sonerezh ijinus hag o implij eus an teknologiezh o doa goulennet ar Beatles kalz a daolioù-arnod digant George Martin hag ijinourien ar studioioù. Kement tra a veze mat da lakaat er sonerezh : distro ur gitar en uhelgomzer, dason ur voutailh, ur vandenn kaset d'an tu-kontrol.&lt;ref&gt;{{en}} Hertsgaard, Mark (1995). &quot;We All Want to Change the World: Drugs, Politics, and Spirituality&quot;. A Day in the Life: The Music and Artistry of the Beatles. New York: Delacorte Press. ISBN 978-0-385-31517-3.&lt;/ref&gt; O c'hoant da grouiñ trouzioù nevez e kement añrejistramant kenaozet gant barregezh Martin da aozañ sonerezh ha barregezhioù ijinourien EMI evel Norman Smith, Ken Townsend ha Geoff Emerick zo bet klevet adalek ''Rubber Soul'', met dreist-holl gant ''Revolver'' hag an albomoù da c'houde.&lt;ref&gt;{{en}} Hertsgaard 1995, p. 103.&lt;/ref&gt;.

Estreget an teknikoù nevez ijinet er studio (plas ar mikro, bouklennoù-enrollañ, cheñch tizh an enrolladenn...) e oa bet degaset gant ar Beatles binvioù-sonerezh ne gleved ket alies e kanaouennoù-rock, en o zouez lazioù-kerdin ha kouevr peotramant binvioù indian (evel ar sitar hag ar swarmanda)&lt;ref&gt;{{en}} MacDonald 2005, p. 212.&lt;/ref&gt; Binvioù elektronek o doa implijet ivez, evel ar Mellotron en doa roet ar son-fleüt sonet gant McCartney e deroù [[Strawberry Fields Forever]]&lt;ref&gt;{{en}} MacDonald 2005, p. 219.&lt;/ref&gt;.

== Izili ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
'''Izili pennañ'''
* [[John Lennon]] – kan, gitaroù, klavieroù, harmonika, gitar-boud &lt;small&gt;(1960–1969; marvet e 1980)&lt;/small&gt;
* [[Paul McCartney]] – kan, gitar-boud, gitaroù, klavieroù, toumperezh &lt;small&gt;(1960–1970)&lt;/small&gt;
* [[George Harrison]] – gitaroù, kan, sitar, klavieroù, gitar-boud &lt;small&gt;(1960–1970; marvet e 2001)&lt;/small&gt;
* [[Ringo Starr]] – toumperezh, taboulinoù, kan &lt;small&gt;(1962–1970)&lt;/small&gt;
{{col-2}}
'''Izili e penn-kentañ'''
* [[Pete Best]] – toumperezh, kan &lt;small&gt;(1960–1962)&lt;/small&gt;
* [[Stuart Sutcliffe]] – gitar-boud, kan &lt;small&gt;(1960–1961; marvet e 1962)&lt;/small&gt;
* [[Chas Newby]] – gitar-boud &lt;small&gt;(1960–1961)&lt;/small&gt;
* [[Norman Chapman]] – toumperezh &lt;small&gt;(1960; marvet e 1995)&lt;/small&gt;
* [[Tommy Moore (musician)|Tommy Moore]] – toumperezh &lt;small&gt;(1960; marvet e 1981)&lt;/small&gt;

'''Sonerien troiadoù'''
* [[Jimmie Nicol]] – toumperezh &lt;small&gt;(1964)&lt;/small&gt;
{{col-end}}

== Pladennoù ==
=== Albomoù studio ===
* ''[[Please Please Me (albom)|Please Please Me]]'' ([[Parlophone]], [[22 a viz Meurzh]] [[1963]])
* ''[[With The Beatles]]'' (Parlophone, [[22 a viz Du]] [[1963]])
* ''[[A Hard Day's Night (albom)|A Hard Day's Night]]'' (Parlophone, [[10 a viz Gouere]] [[1964]] e [[Breizh-Veur]])
* ''[[Beatles for Sale]]'' (Parlophone, [[4 a viz Kerzu]] 1964)
* ''[[Help! (albom)|Help!]]'' (Parlophone, [[6 a viz Eost]] [[1965]])
* ''[[Rubber Soul]]'' (Parlophone, [[3 a viz Kerzu]] 1965)
* ''[[Revolver (albom)|Revolver]]'' (Parlophone, [[5 a viz Eost]] [[1966]])
* ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (albom)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (Parlophone, [[1añ a viz Mezheven]] [[1967]])
* ''[[Magical Mystery Tour (albom)|Magical Mystery Tour]]'' ([[Capitol]], [[27 a viz Du]] 1967, er [[Stadoù-Unanet]] hepken)
* ''[[The Beatles (pladenn)|The Beatles]]'' ([[Apple Records]], [[22 a viz Du]] [[1968]])
* ''[[Yellow Submarine (albom)|Yellow Submarine]]'' (Apple Records, [[17 a viz Genver]] [[1969]])
* ''[[Abbey Road (albom)|Abbey Road]]'' (Apple Records, [[26 a viz Gwengolo]] 1969)
* ''[[Let It Be (albom)|Let It Be]]'' (Apple Records, [[8 a viz Mae]] [[1970]])

=== Singloù embannet e Rouantelezh-Unanet ===
Kinniget eo pep single diouzh an urzh &quot;Tu A / Tu B&quot;. Ar re skrivet « 2ƒA » en o c'hichen zo singloù &quot;tu A doubl&quot;. An asterisk zo evit ur ganaouenn embannet war un albom peotramant un EP hag an aourez ≈ zo evit ur stumm disheñvel eus ur ganaouenn embannet war un 33 zro.

* ''[[Love Me Do]]''{{exp|≈}} / ''[[P.S. I Love You (kanaouenn|P.S. I Love You]]''* ({{deiziad|5|Here|1962}})
* ''[[Please Please Me (kanaouenn)|Please Please Me]]''* / ''[[Ask Me Why]]''* ({{deiziad|11|Genver|1963}})
* ''[[From Me to You]]'' / ''[[Thank You Girl]]'' ({{deiziad|11|Ebrel|1963}})
* ''[[She Loves You]]'' / ''[[I'll Get You]]'' ({{deiziad|23|Eost|1963}})
* ''[[I Want to Hold Your Hand]]'' / ''[[This Boy]]'' ({{deiziad|29|Du|1963}})
* ''[[Can't Buy Me Love]]''* / ''[[You Can't Do That]]''* ({{deiziad|20|Meurzh|1964}})
* ''[[A Hard Day's Night (kanaouenn)|A Hard Day's Night]]''* / ''[[Things We Said Today]]''* ({{deiziad|10|Gouere|1964}})
* ''[[I Feel Fine]]'' / ''[[She's a Woman]]'' ({{deiziad|27|Du|1964}})
* ''[[Ticket to Ride]]''* / ''[[Yes It Is]]'' ({{deiziad|9|Ebrel|1965}})
* ''[[Help! (kanaouenn)|Help!]]''* / ''[[I'm Down]]'' ({{deiziad|23|Gouere|1965}})
* ''[[We Can Work It Out]]'' / ''[[Day Tripper]]'' ({{deiziad|3|Kerzu| 1965}}) (&lt;small&gt;2ƒA&lt;/small&gt;)
* ''[[Paperback Writer]]'' / ''[[Rain (kanaouenn)|Rain]]'' ({{deiziad|10|Even| 1966}})
* ''[[Yellow Submarine (kanaouenn)|Yellow Submarine]]''* / ''[[Eleanor Rigby]]''* ({{deiziad|5|Eost| 1966}}) (&lt;small&gt;2ƒA&lt;/small&gt;)
* ''[[Strawberry Fields Forever]]'' / ''[[Penny Lane]]'' ({{deiziad|17|C'hwevrer| 1967}}) (&lt;small&gt;2ƒA&lt;/small&gt;)
* ''[[All You Need Is Love]]''* / ''[[Baby, You're a Rich Man]]'' ({{deiziad|7|Gouere|1967}})
* ''[[Hello, Goodbye (kanaouenn)|Hello, Goodbye]]'' / ''[[I Am the Walrus]]''* ({{deiziad|24|Du| 1967}})
* ''[[Lady Madonna]]'' / ''[[The Inner Light]]'' ({{deiziad|15|Meurzh| 1968}})
* ''[[Hey Jude]]'' / ''[[Revolution (kanaouenn)|Revolution]]{{exp|≈}}'' ({{deiziad|30|Eost| 1968}})
* ''[[Get Back]]''{{exp|≈}} / ''[[Don't Let Me Down]]'' ({{deiziad|11|Ebrel| 1969}})
* ''[[The Ballad of John and Yoko]]'' / ''[[Old Brown Shoe]]'' ({{deiziad|30|Mae|1969}})
* ''[[Something (kanaouenn The Beatles)|Something]]''* / ''[[Come Together]]''* ({{deiziad|31|Here| 1969}})
* ''[[Let It Be (kanaouenn)|Let It Be]]''{{exp|≈}} / ''[[You Know My Name (Look Up the Number)]]'' ({{deiziad|6|Meurzh| 1970}})

=== Albomoù advesket ===
* ''[[Let It Be... Naked]]'' - stumm advesket eus ''Let It Be'' en ur dennañ sonaozennoù hag o cheñch urzh ar pistennoù (2003)
* ''[[Love (albom The Beatles)|Love]]'' - irienn-son arvest [[Cirque du Soleil]], advesket gant [[George Martin (sonaozour)|George Martin]] hag e vab [[Giles Martin (sonaozour)|Giles Martin]] (2006)

=== Dastumadoù ===
* ''[[A Collection of Beatles Oldies|A Collection of Beatles Oldies (but Goldies)]]'' - dastumad ar c'hanaouennoù gwellañ (1966)
* ''[[The Beatles 1962–1966]]'' (lesanvet ''albom ruz'') ha ''[[The Beatles 1967–1970|1967–1970]]'' (lesanvet ''albom glas'') (1973)
* ''[[The Beatles at the Hollywood Bowl|The Beatles: Live at the Hollywood Bowl]]'' - enrolladennoù sonadegoù e Los Angeles e 1964 ha 1965 (1977 evit an embannadur kentañ, 2016 evit an eil, gant ur golo disheñvel ha kanaouennoù ouzhpenn)
* ''[[Past Masters]]'' - kanaouennoù embannet e 45 tro ne oant ket bet embannet war an albomoù studio ofisiel, peotramant gant stummoù disheñvel (1988 evit an embannadur kentañ e daou albom, 2009 evit an embannadur en albom-doubl)
* ''[[Live at the BBC (albom The Beatles)|Live at the BBC]]'' (1994) hag ''[[On Air - Live at the BBC Volume 2]]'' (2013)
* ''[[Anthology 1]]'' (1995), ''[[Anthology 2|2]]'' (1996) hag ''[[Anthology 3|3]]'' (1996)
* ''[[Yellow Submarine Songtrack]]'' (1999)
* ''[[1 (albom T Beatles)|1]]'' (2000) hag ''1+'' (2015)

== Filmoù ==

'''Faltazi'''
* ''[[A Hard Day's Night (film)|A Hard Day's Night]]'' (1964)
* ''[[Help! (film)|Help!]]'' (1965)
* ''[[Magical Mystery Tour (film)|Magical Mystery Tour]]'' (1967)
* ''[[Yellow Submarine (film)|Yellow Submarine]]'' (1968)

'''Teulfilmoù ha sonadegoù filmet'''
* ''[[The Beatles at Shea Stadium]]'' (1966)
* ''[[Let It Be (1970 film)|Let It Be]]'' (1970)
* ''[[The Compleat Beatles]]'' (1982)
* ''[[It Was Twenty Years Ago Today (film)|It Was Twenty Years Ago Today]]'' (1987) (diwar-benn ''Sgt. Pepper'')
* ''[[The Beatles Anthology (heuliad skinwel)|The Beatles Anthology]]'' (1995)
* ''[[1 (albom gant The Beatles)#1+|The Beatles: 1+]]'' (2015) (dastumad videoioù kempennet)
* ''[[The Beatles: Eight Days a Week]]'' (2016) (diwar-benn ar Beatlemania hag an troiadoù)
* ''[[The Beatles: Get Back]]'' (2021)

== Kanaouennoù brudet ==
* [[I Want to Hold Your Hand]]
* [[Michelle (sonenn)|Michelle]]
* [[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)]]
* [[Eleanor Rigby]]
* [[Strawberry Fields Forever]]
* [[Lucy in the Sky with Diamonds]]
* [[All You Need Is Love]]
* [[Because (kanaouenn, The Beatles)|Because]]
* [[Let It Be (kanaouenn)|Let It Be]]

== Levrlennadur ==
* {{cite book|author=Brown, Peter;|coauthors=Gaines, Steven |title=The Love You Make: An Insider's Story of The Beatles (2002)|year=2002 |publisher=New American Library|location=New York|isbn=978-0-451-20735-7}}
* {{cite book |last=Coleman |first=Ray |title=Brian Epstein: The Man Who Made The Beatles |publisher=Viking |year=1989 |isbn=0-670-81474-1 }}
* {{cite book |last=Coleman|first=Ray|title=Lennon: The Definitive Biography|publisher=Pan Books|location=New York|year=1984|isbn=0-060-98608-5}}
* {{cite book |last=Davies |first=Hunter |title=The Beatles |publisher=McGraw-Hill |year=1985 |isbn=0-070-15463-5}}
* {{cite book|last=Everett|first=Walter|title=The Beatles as Musicians: Revolver through the Anthology|publisher=Oxford University Press|location=Oxford ha New York|year=1999||isbn=978-0-19-512941-0}}
* {{cite book|last=Gould |first=Jonathan |title=Can't Buy Me Love: The Beatles, Britain and America|publisher=Three Rivers Press|year=2007|isbn=978-0-307-35338-2}}
* {{cite book |last=Harry |first=Bill |title=The Ultimate Beatles Encyclopedia|publisher=MJF Books|year=2000|isbn=1-567-31403-1}}
* {{cite book |last=Lennon |first=Cynthia |title=John |publisher=Hodder &amp; Stoughton |year=2006 |isbn=0-340-89828-3}}
* {{cite book |last=Lewisohn |first=Mark |title=The Complete Beatles Recording Sessions: The Official Story of the Abbey Road Years |publisher=Hamlyn |year=1992 |isbn=0-681-03189-1}}
* {{cite book|last=Lewisohn|first=Mark|title=The Complete Beatles Chronicle|publisher=Chronicle Press|year=1996|isbn=1-85152-975-6}}
* {{cite book|last=Krasker|first=Eric|title=Les Beatles - Enquête sur un mythe 1960-1962|publisher=Séguier|location=Paris|year=2003|isbn=2-84049-373-X}}
* {{cite book|last= Krasker|first=Eric|title='The Beatles - Fact and Fiction 1960-1962|publisher=Séguier|location=Paris|year=2009|isbn=978-2840495239}}
* {{cite book |last=Miles |first=Barry |title=Paul McCartney. Many Years From Now |publisher=Vintage-Random House |year=1998 |isbn=0-749-38658-4}}
* {{cite book |last=O'Brien|first=Ray|title=There are Places I'll Remember|publisher=Ray O'Brien|location=London|year=2001|volume=1|isbn=0-954-44730-1}}
* {{cite book |last=Pedler|first=Dominic|title=The Songwriting Secrets of The Beatles|year=2003|publisher=Omnibus Press|isbn=0-7119-8167-1}}
* {{cite book |last=Spitz |first=Bob |title=The Beatles: The Biography |publisher=Little Brown |year=2005 |isbn=0-316-80352-9}}
* {{cite book|last=Turner|first=Steve |title=A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles' Song |publisher=Harper|year=1994|isbn= 0-06-095065-X}}

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.beatles.com/ Lec'hienn ofisiel]

==Notennoù ha daveoù==
===Arroudennoù===
{{Daveoù|stroll=alpha}}
===Daveoù===
{{Daveoù|bannoù=3}}

==Liammoù diavaez==
* [https://www.thebeatles.com/ Lec'hienn ofisiel]

{{Navbox The Beatles}}

[[Rummad:The Beatles]]
[[Rummad:Strolladoù sonerezh rock]]</text>
      <sha1>gqqq8jkcnaywtaccu6mnv3mw7b22i47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alain Chabat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9715</id>
    <revision>
      <id>2189837</id>
      <parentid>2181181</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>(via JWB)</comment>
      <origin>2189837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="cpcgbt2501sgny7spgksoyn11sdxhn8" xml:space="preserve">{{databox}}
D'ar [[24 Du]] [[1958]] e [[Oran]] ([[Aljeria]]) eo bet ganet '''Alain Chabat'''. Un aktour hag ur sevener sinema gall eo.
[[Restr:AlainChabat2006.jpg|thumb|210px|right|'''Alain Chabat''' 2006.]]
== Buhezskrid ==
Ur sevener, aktour, produktour (gant ar c'hevredad produiñ «Wam»), ur senarioner hag un animatour skinwel eo.


== Yaouankiz ==
Yuzevien eo e dud ([[sefarad]]). E Frañs eo erru Alain Chabat e [[1962]]. 

== Penn-kentañ ar red micher ==
Kroget en deus da dresañ bandennoù treset a-raok bezañ klevet war ar wagenn adalek 1980 war [[Radio Andorre]] ha [[France Inter]] ma voe gant kevratoù bihan evit an abadenn « l’oreille en coin».

E [[RMC]] en em gavas gant [[Pierre Lescure]]. Eñ a ginnigas dezhañ e 1984 mont gantañ evit labourat war ur chadenn tele nevezpour, [[Canal Plus]]. Kregiñ a reas gant an amzer ha pemp miz diwezhatoc'h e vuhezo «4C+» un abadenn-bemzediek war-eeun, gant c'hoarioù, klipoù, sketchoù ha kouvidi.

Buheziñ a reas « Prochainement sur Canal + » er memes mare, un abadenn sizhuniek gant [[Daniel Toscan du Plantier]] hag un dibab pennadoù e abadenn « Zénith », kinniget gant [[Michel Denisot]].

== An uhelvrud : mare «Les Nuls» ==

E 1987, '''Alain Chabat''' a savas ar pevarad anvet [[Les Nuls]] war ar chadenn da baeañ [[Canal Plus]]. Gant [[Chantal Lauby]], [[Bruno Carette]] ha [[Dominique Farrugia]] e roas buhez da pennadoù fentus en heuliadenn egorel [[Objectif Nul]] pe en abadenn ''[[Nulle part ailleurs]]'', gant ar c'heleier faos. Adkroget a reas gant ar c'heleier faos en abadenn ''Les Nuls l'émission''.

Un distro a reas er skinwel war ar chadenn [[Comédie!]] da gentañ en ur vuhezañ e-pad un nebeud mizioù ''[[La grosse émission]]'' e [[1998]], hag adarre war [[Canal Plus]] e [[2001]] gant ar c'hoari anvet [[Burger Quiz]], ur c'hoari gant goulennoù iskis-tre a zlee respont an emstriverien kelc'hiet gant kouvidi (aktourien, fentigellerien), en ur ginklañ predoù war ar prim.

== Ar sinema ==

== Roll-filmoù ==
{{Listenn aktourien}}
''(En holl filmoù a heuilh eo aktour Alain Chabat da nebeutañ)'' :

* [[1990 er sinema|1990]] : ''[[Baby Blood]]''
* [[1991 er sinema|1991]] : ''[[Les Secrets professionnels du Dr Apfelglück]]''
* [[1994 er sinema|1994]] : ''[[À la folie]]'' 
* [[1994 er sinema|1994]] : ''[[Parano]]''
* [[1994 er sinema|1994]] : ''[[La Cité de la peur (film, 1994)|La Cité de la peur]]'' gant [[Alain Berbérian]] (kensenarioer ivez)
* [[1995 er sinema|1995]] : ''[[Gazon maudit]]'' 
* [[1996 er sinema|1996]] : ''[[Delphine 1 - Yvan 0]]'' 
* [[1996 er sinema|1996]] : ''[[Le Cousin]]'' gant [[Alain Corneau]]
* [[1997 er sinema|1997]] : ''[[Didier (film)|Didier]]'' (sevener ha senarioer ivez)
* [[1998 er sinema|1998]] : ''[[Mes amis]]'' 
* [[1999 er sinema|1999]] : ''[[La Débandade]]'' 
* [[1999 er sinema|1999]] : ''[[Bricol' Girls]]'' (vidéo)
* [[2000 er sinema|2000]] : ''[[Le Goût des autres]]'' gant [[Agnès Jaoui]]
* [[2001 er sinema|2001]] : ''[[L'Art (délicat) de la séduction]]'' gant [[Richard Berry]]
* [[2001 er sinema|2001]] : ''[[Astérix &amp; Obélix : Mission Cléopâtre]]'' (sevener, senarioer ha produktour ivez)
* [[2001 er sinema|2001]] : ''[[Shrek]]'' (mouez : doare gallek)
* [[2003 er sinema|2003]] : ''[[Chouchou (film)|Chouchou]]''
* [[2003 er sinema|2003]] : ''[[Laisse tes mains sur mes hanches]]''
* [[2003 er sinema|2003]] : ''[[Mais qui a tué Pamela Rose ?]]'' gant [[Éric Lartigau]]
* [[2003 er sinema|2003]] : ''[[Les Clefs de bagnole]]'' gant [[Laurent Baffie]]
* [[2004 er sinema|2004]] : ''[[Ils se marièrent et eurent beaucoup d'enfants]]'' gant [[Yvan Attal]]
* [[2004 er sinema|2004]] : ''[[Shrek 2]]'' (mouez : doare gallek)
* [[2004 er sinema|2004]] : ''[[RRRrrrr!!!]]'' (sevener, senarioer ivez)
* [[2005 er sinema|2005]] : ''[[Papa (Barthélémy)|Papa]]'' gant [[Maurice Barthélémy]]
* [[2006 er sinema|2006]] : ''[[The Science of Sleep]]'' gant [[Michel Gondry]]
* [[2006 er sinema|2006]] : ''[[L'amour est un bouquet de violettes]]'' gant [[Eric Lartigau]]

== Animatour tele ==
* [[Burger Quiz]]

== Da welout ivez ==
* [https://web.archive.org/web/20091215094334/http://alainchabat.online.fr/ diell e lech'ienn ofisiel kozh] (aet da get)
* [[Les Nuls]]

{{DEFAULTSORT:Chabat Alain}}

[[Rummad:Aktourien Frañs]]
[[Rummad:Animatourien skingomz]]
[[Rummad:Animatourien skinwel]]
[[Rummad:Fentigellerien Frañs]]
[[Rummad:Filmaozerien Bro-C'hall]]
[[Rummad:Pieds-noirs]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1958]]</text>
      <sha1>cpcgbt2501sgny7spgksoyn11sdxhn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuzevegezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15521</id>
    <revision>
      <id>2189867</id>
      <parentid>2182316</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106866" sha1="m5078nobdi6y0acro0ddctcvzy02s00" xml:space="preserve">Ar '''Yuzevegezh''' (a-wezhioù '''Yuzeviezh''', diwar an [[hebraeg]] {{Lang|he|יהודה}}, ''[[Rouantelezh Yehouda|Yehouda]]'', diwar al [[latin]] hag an [[henc'hresianeg]]) zo ur relijion etnek az a enni doareoù ha kustumoù relijiel, sevenadurel ha lezennel ar [[Yuzevien]]&lt;ref&gt;Jacobs, Louis (2007). &quot;Judaism&quot;. In Fred Skolnik (ed.). Encyclopaedia Judaica. 11 (2d ed.). Farmington Hills, MI: Thomson Gale. p. 511. ISBN 978-0-02-865928-2. &quot;Judaism, the religion, philosophy, and way of life of the Jews.&quot;&lt;/ref&gt; Hervez ar Yuzevien kar o feiz eo eztaoladur an Emglev savet etre Doue ha bugale Israel.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110827210045/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/judaism|titl=Judaism|oberour=Berkley Center|deiziad=[diell]|lennet d'=an 12 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Enni e kaver meur a zoare d'ober, da soñjal, da lenn an testennoù, d'en aozañ, met an holl zo e-liamm ouzh an [[Torah]], an darn kreiz en [[Tanac'h]] anavezet ivez dindan an anv ''Bibl hebraek'', klokaet gant un hengoun dre gomz bet lakaet diwezhatoc'h dre skrid e-barzh ar [[Midrash]] hag an [[Talmud]]. An hini goshañ eus an teir [[relijion]] [[undoueek]] (''monoteist'') meur eo ar '''yuzevegezh''', dezhi en-dro da 15 milion a [[feiz]]idi er bed a-bezh (0.02% eus poblañs ar bed),&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.jewishdatabank.org/databank/search-results/study/803|titl=2015 World Jewish Population|oberour=Berman Jewish Databank|deiziad=2015|lennet d'=an 12 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. ha '''yuzeviezh''' neuze a reer neuze eus ar feizidi-se. An diforc'h brasañ etre ar yuzevegezh hag an div relijion vras diazezet warni, ar [[kristeniezh|gristeniezh]] hag an [[islam]], eo al liamm etre an [[identelezh]] relijiel hag hini etnek a vez pouezet warnañ el lodenn vrasañ eus ar [[kredenn|c'hredennoù]] yuzev. Savet eo bet e [[1948]] ur [[riez]] eo ar yuzevegezh e relijion-stad, [[Israel]] eo e anv e koun ar riez a oa er memes lec'h en [[Henamzer]] kreis.

== Doareoù pennañ ar feiz yuzev ==
=== Doareoù pennañ ===
[[Restr:FULL-bodleian 32-000 kennicott-1 8a.jpg|thumb|dehou|Bibl Kennicott, un Tanac'h spagnol eus 1476]]
Kontrol d'an doueed all eus an hen-[[reter-nesañ]] eo taolennet doue an [[Hebreed]] evel ur boud unvan ha digenvez. Diwar-neuze, n'emañ ket e zarempredoù gant doueed all met gant ar bed ha resisoc'h gant ar bobl en doa krouet&lt;ref&gt;{{en}} Sarna, Nahum M. (1966). ''Understanding Genesis. Schocken Books''. pp. 9–10, 14. ISBN 9780805202533.&lt;/ref&gt; Komañs a ra ar Yuzevegezh gant an dra-se : krediñ a ra eo Doue unan ha koñsernet eo gant oberoù mab-den.&lt;ref&gt;{{en}} Neusner, Jacob (2003). &quot;Defining Judaism&quot;. In Neusner, Jacob; Avery-Peck, Alan (eds.). ''The Blackwell companion to Judaism''. Blackwell. p. 3. ISBN 978-1-57718-059-3&lt;/ref&gt; Hervez an [[Tanac'h]] en doa prometet Doue da [[Abraham]] ober eus e ziskennidi ur vroad veur.&lt;ref&gt;[[Geneliezh]] 17:3-8 ha Geneliezh 22:17-18&lt;/ref&gt; Meur a remziad war-lerc'h e c'hourc'hemennas da vroad [[Hebreed|Israel]] karet ha lidañ un Doue nemetken, da lavaret eo dezrevelliñ preder Doue diwar-benn ar bed.&lt;ref&gt;[[Ermaeziadeg]] 20:3 &quot;''N'az po ket doueed all dirazon''&quot; ; [[Adlezenn]] 6:5 &quot;''Hag e kari an Aotrou, da Zoue, a holl galon, a holl ene, a holl nerzh''&quot;&lt;/ref&gt; Gourc'hemenn a reas ivez e karje ar Yuzeveien an eil hag egile, da lavaret eo dezrevelliñ karantez Doue ouzh an dud.&lt;ref&gt;[[Leviegezh]] 19:18 &quot;''Ne klaski ket dial, n'az po ket droukrañs ouzh mibien da Bobl, karout a ri da nesañ eveldout : me eo an Aotrou''&quot;&lt;/ref&gt;. Ar gourc'hemennoù-se zo nebeud eus un dastumad lezennoù e kalon an emglev a zo e kreizig-kreiz ar Yuzevegezh.

Diwar-neuze, ha goude ma'z eus ul luskad ezoterek ([[Kabbalah]]) e oa bet taolennet ar Yuzevegezh evel &quot;kevrinouriezh normal&quot; gant an enklaskour [[Max Kadushin]] abalamour ma'z eus ennañ taolioù-arnod pemdeziek eus bezañ Doue dre emzalc'hioù boutin d'an holl yuzevien.&lt;ref name=&quot;The Rabbinic Mind&quot;&gt;{{en}} Kadushin, Max 1972 ''The Rabbinic Mind'' New York: Bloch Publishing.&lt;/ref&gt; C'hoari a ra ar &quot;gevrinouriezh normal&quot;-se dre heuliañ al Lezenn yuzev ([[halac'ha]]) ha eztaolet e vez dre gaoz pa vez dibunet ar [[Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev|Birkat Ha-Mizvot]], ar bennozhioù berr dibunet a-raok doujañ d'ur mitzvah pozitivel.
:::An traoù ha degouezhioù boutin, tost, pemdez, hon eus a zo doareoù da arnodiñ Doue. Traoù evel ar bara pemdeziek, an deiz en e-unan, zo bevet evel diskuliadur karantez Doue, ar pezh a c'houlenn ar ''Berac'hot''. ''Kedoushah'', ar santelezh, n'eo netra estreget dezrevelliñ Doue, zo koñsernet gant an emzalc'h pemdez, gant bezañ anaoudeg, gant en em virout diouzh disakradur an idolatriaj, an avoultr ha skuilhañ ar gwad. Degas a ra ar ''Birkat Ha-Mitzwot'' soñj eus emskiant ar santelezh da vare ul lid rabbinek met an objedoù implijet evit ar brasañ eus al lidoù-se ne vezont ket santel ha boutin e vezont, padal ne zegas ket an objedoù santel bezañ Doue. Hag estreget degas arnodenn Doue a ra an traoù ha degouezhioù boutin ganto. Kement tra a c'hoarvez d'an nen a zegas soñj eus an arnodenn-se, drouk pe mat, kar lavaret a reer ur ''Berakah'' pa glever keloù drouk. Neuze, ha daoust da arnodenn Doue bezañ dibar e-keñver ar re all, eo niverus an degouezhioù d'E arnodiñ, da gaout un emskiant Anezhañ, ha pa ne vije kemeret e kont nemet ar re a c'houlenn ''Berakot''. &lt;small&gt;(Lakaet e brezhoneg diwar ar saozneg)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;The Rabbinic Mind&quot; /&gt;

Tra ma tabut [[Prederouriezh yuzev|ar brederourien yuzev]] diwar-benn hag-eñ emañ Doue perzh eus ar bed pe dreist ar bed, ha daoust ha rakjedet eo buhez an dud pe int dieub da heuliañ o hent, eo an [[halac'ha]] ur sistem ma klask pep yuzev degas Doue er bed dre e oberoù.

Emañ an undoueegezh e-kreiz pep testenn-sakr ha pep testenn-reizhañ er Yuzevegezh. Evelato n'eo ket bet heuliet atav ez-pleustrek. Diskouez ha milligañ a ra an [[Tanac'h]] penaos e veze azeulet doueed all en Henisrael&lt;ref&gt;[[Levrioù ar Rouaned]] ha [[Levr Izaia]]&lt;/ref&gt; Da vare [[Henc'hres]] hag [[Henroma]] e oa doareoù disheñvel da welet an undoueegezh-se, unan anezho a c'hanas ar [[Kristeniezh|Gristeniezh]] anezhañ.&lt;ref&gt;{{en}} Newman, Carey C.; Davila, James R.; Lewis, Gladys S., eds. (1999). ''The Jewish roots of Christological monotheism: papers from the St. Andrews conference on the historical origins of the worship of Jesus''. Brill. ISBN 978-90-04-11361-9.&lt;/ref&gt;.

Ar preder yuzev diwar-benn Doue en deus kaset tud betek lavaret ne oa ket ret krediñ e Doue er Yuzevegezh&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.researchgate.net/publication/283487502_Is_There_a_Jewish_Theology_or_Not|titl=Is there a Jewish Theology or not?|oberour=Steven Maimes|deiziad=2013}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.myjewishlearning.com/article/must-a-jew-believe-in-god/|titl=Must a Jew believe in God?|oberour=Daniel Septimus|embanner=My Jewish Learning|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Hervez lod e c'heller lavaret eo pouezusoc'h heuliañ an halac'ha eget krediñ e Doue&lt;ref&gt;{{en}} Steinberg, Milton 1947 ''Basic Judaism'' New York, Harcourt Brace Jovanovich. p. 36&lt;/ref&gt; hag un nebeud luskadoù yuzev frankizour a nac'h bezañ un doueelezh bennak personifiet hag oberiant en istor.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/movement.htm|titl=Movements of Judaism|oberour=Judaism 101|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tabut zo evit gouzout hag-eñ ez eus ur Yuzevegezh gwirion a c'hell ober normoù, estreget e-touez al luskadoù relijiel, e-touez an istorourien ivez.&lt;ref&gt;{{en}} Langton, Daniel R. (2011). ''Normative Judaism? Jews, Judaism and Jewish Identity''. Gorgias press.&lt;/ref&gt;.

=== Pennaennoù ar feiz ===
{{Boest bomm|align=right|width=35%|quote=&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;big&gt;'''13 pennaenn ar feiz'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat eo ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, ar C'hrouer hag an Heñcher evit kement tra zo bet krouet; Eñ hepken a c'hell ober, a ra, hag a raio pep tra.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat eo Unan ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, ha n'eus unvezh ebet e doare ebet Eveltañ, ha Eñ hepken eo hon Doue, a oa, eo, hag a vezo.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat n'eus korf ebet d'ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, hag eo digabestr eus kement perzh stag ouzh an danvez ha ne c'heller ober tamm keñveriadenn (fizikel) ebet Gantañ.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat eo ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, an hini kentañ hag an hini diwezhañ.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat eo reizh pediñ d'ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, ha Dezhañ hepken ha n'eo ket reizh pediñ da dra ebet all Estregetañ.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat eo gwir ar pezh a oa bet lavaret gant ar brofeded.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat e oa gwir dougan Moizez, ra vezo peoc'h warnañ, hag e oa penn ar brofeded, kement ar re a oa bet en e raok hag ar re zo bet en e lerc'h.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat eo an Torah klok a zo ganeomp bremañ ar memes hini a oa bet roet da Voizez, hon c'helenner, ra vezo ar peoc'h warnañ.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat ne vezo ket eskemmet an Torah-se ha ne vezo Torah ebet all digant ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat e oar ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, kement ober graet gant kement mab-den a zo hag o holl soñjoù, evel m'eo skrivet, &quot;eñ hag en deus stummet kalonoù an dud, a sell pizh ouzh ar pezh a reont.&quot; ([[Levr ar Salmoù|Salmoù]] 33:15)
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat e pae ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, ar re a zalc'h E c'hourc'hemennoù hag e kastiz ar re a dorr anezho.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat e teuio ar [[Mesiaz]]; ha goude ma c'hell daleañ, e c'hortozin bemdez e teuio, mod pe vod.
# Krediñ a ran gant ur feiz peurvat e adsavo ar re varv da vev d'an amzer a blijo d'ar C'hrouer, ra vezo Santelaet E Anv, hag e vo meulet E goun da viken.
|author=— [[Maimonidez]]|source=lakaet e brezhoneg diwar ar [https://en.wikipedia.org/wiki/Judaism#Defining_characteristics_and_principles_of_faith saozneg]}}
Meur a zoare da ziverrañ pennaennoù ar feiz yuzev zo bet kinniget gant an dud gouiziek a-hed an amzer, lod anezho bet degemeret gant burutelladennoù. An doare brudetañ eo an hini [[Maimonidez]], an [[13 pennaenn ar feiz]], kinniget en XII{{vet}} kantved. Hervezañ, kement yuzev ne zegemerje ket unan eus ar pennaennoù-se zoken a vije lakaet da nac'her-feiz hag heretik&lt;ref&gt;[http://www.mesora.org/13principles.html 13 pennaenn ar feiz] [[Maimonidez]] &quot;Hogen, ma nac'h unan eus ar pennaennoù-se ez a er-maez eus ar vroad ha nac'her ar pennaennoù eo hag ober a reer nac'her hag heretik anezhañ&quot;&lt;/ref&gt; Tud gouiziek all o doa bet ur sav-poent disheñvel diouzh hini Maimonidez war unan pe meur a hini eus an 13 pennaenn-se.&lt;ref name=&quot;Septimus 13&quot;&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.myjewishlearning.com/article/the-thirteen-principles-of-faith/|titl=The Thirteen Principles of Faith|oberour=Daniel Septimus|embanner=My Jewish Learning|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Burutellet e oa bet kinnigoù Maimonidez en e amzer gant [[Hasdai Kreskas]] ha [[Josef Albo]]. Hemañ diwezhañ asambles gant [[Abraham ben David]] o doa arguzennet e oa re a bennaennoù e listennad Maimonidez a oa gwir hep bezañ e kreizig-kreiz ar feiz. Mont a reas ar pennaennoù-se diwar spered an dud e-pad un nebeud kantvedoù a-raok bezañ adkavet ha lakaet en ur stumm barzhoniel a voe ebarzhet e levrioù-pediñ,&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://hebrew4christians.com/Scripture/Shloshah-Asar_Ikkarim/shloshah-asar_ikkarim.html|titl=Sheloshah-Asar Ikkarim - The Thirteen Principles of the Jewish Faith|embanner=Hebrew4Christians|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; gant-se e oant bet degemeret er bed a-bezh.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.mechon-mamre.org/jewfaq/beliefs.htm|titl=What Do Jews Believe?|oberour=Torah 101|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

An istorour [[Flavius Josephus]] a lakae pouez war an oberoù kentoc'h eget war ar c'hredennoù, hervezañ mont da nac'her-feiz a oa chom hep heuliañ al Lezenn yuzev ha ret e oa goulenn d'an hini a felle treiñ ouzh ar Yuzevegegezh e vije [[amdroc'h]]et ouzhpenn heuliañ ar c'hustumoù.

Hiziv an deiz e ra diouer d'ar Yuzevegezh un aotrouniezh-kreiz gouest da normalizañ un dogm&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/rabbi.htm|titl=Rabbis, Priests, and Other Religious Functionaries|oberour=Judaism 101|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/beliefs.htm|titl=What Do Jews Believe?|oberour=Judaism 101|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag abalamour d'an dra-se ez eus meur a zoare da welet ar pennaennoù-se a chom dindan priñsipoù ar Yuzevegezh.&lt;ref name=&quot;Septimus 13&quot; /&gt; An holl luskadoù yuzev avat zo diazezet war ar pezh zo skrivet en [[Torah]], e skridoù-evezhiañ evel an [[Talmud]] hag ar [[Midrach]] hag anavezet eo ivez an emglev etre Doue hag [[Abraham]] ouzhpenn d'an emglev bet diskuliet da [[Moizez|Voizez]], gwelet evel profed meur ar Yuzevegezh.&lt;ref name=&quot;Septimus 13&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/origins.htm|titl=The Patriarchs and the Origins of Judaism|oberour=Judaism 101|lennet d'=ar 27 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Hervez ar [[Michnah]], unan eus testennoù pennañ ar Yuzevegezh rabbinek, emañ degemer orinoù doueek an emglev e-kreiz ar Yuzevegezh hag ar re ne zegemeront ket kement-mañ a goll o flas er [[Bed da zont]]&lt;ref&gt;M. San 10:1 [https://sacred-texts.com/jud/tsa/tsa37.htm Testenn saoznek]&lt;/ref&gt;.

Diaesoc'h c'hoazh eo en em lakaat akord war pennaennoù ar feiz yuzev en amzerioù modern abalamour d'an niver ha da liesseurted al luskadoù relijiel yuzev, en ur strishaat d'al luskadoù speredelezh pennañ zoken. Da skouer, respont [[Joseph B. Soloveitchik]] (a lakaer asambles gant al [[Ortodoksiezh yuzev modern|luskad reizhkredour modern]] d'ar vodernelezh az a gant heuliañ an halac'ha a zo he fal pennañ degas hael d'ar bed. [[Mordecai Kaplan]], diazezour an [[Adgroueouriezh yuzev]], en doa dilezet soñj ar relijion evit liammañ ar Yuzevegezh ouzh ar sevenadur, da lavaret eo dre likelaadur ar priñsipoù pennañ e klaske degemer ar muiañ a zoareoù da vezañ yuzev posupl. [[Yuzevegezh virour]] [[Solomon Schechter]] a laka e hent en hengoun disklêriañ an [[Torah]], gant hizivadurioù dizehan al Lezenn dre an disklêriañ. Evit echuiñ e tres [[David Philipson]] ur skeudenn eus ar [[Yuzevegezh adreizhet]] o lakaat anezhi a-enep an doare strizh da zisklêriañ an traoù a oa gant rabined zo, o vont gant ur preder heñvel ouzh hini ar virourien&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.academia.edu/15006583/Some_Remarks_on_the_Self-Images_of_the_Modern_Judaism._Textual_Analysis|titl=Some Remarks on the Self-Images of the Modern Judaism. Textual Analysis|oberour=Wojciech Kosior|lec'hienn=Academia|lennet d'=an 28 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Testennoù relijiel ar Yuzevien ==
[[Restr:Aleppo Codex (Deut).jpg|thumb|dehou|Un Tanac'h produet en X{{vet}} kantved eus hon mare]]
Hollad skridoù santel ar yuzevegezh a vez graet '''[[Tanac'h]]''' (תנ״ך)&lt;ref&gt;Holl venegoù eus ar Bibl e brezhoneg zo bet tennet diouzh ''Ar Bibl troet e brezhoneg'' (2018), kenaozet gant Job Lec'hvien&lt;/ref&gt; anezhañ. Ur veradenn eo ar ger-mañ, stummet eus:

* [[Torah]] (תורה) - pemp levr [[Moizez]]
* [[Nevi'im]] (נביאים) - ar [[profeded|brofeded]]
* [[Ketouvim]] (כתובים) - skridoù

Ouzhpenn d'an diazez-se ez eus bet lakaet ouzhpenn testennoù evit displegañ, sevel goulennoù, dielfennañ an destenn veur, lakaet asambles dindan an anv [[lennegezh ar rabined]]. En o zouez e kaver labourioù eus mare an talmud, lennegezh klasel ar rabined :

* [[Mishnah]] hag evezhiadennoù
* [[Talmud]]
** Hini Babilon
** Hini Jeruzalem
* [[Midrash]]
** Midrash halac'ha
** Midrash Aggada
* Lennegezh an [[halac'ha]]
** Levrioù Lezennoù ha Kustumoù ar Yuzevien
*** [[Mishneh Torah]] hag evezhiadennoù
*** [[Arba'ah Turim|Tur]]
* [[Siddour]] ha levrioù al lid
* Preder yuzev hag etik
** [[Prederouriezh yuzev]]
** [[Kabala]]
** Labourourioù ar [[C'hasidegezh]]
* [[Piyyut]] (barzhoniezh yuzev)

=== Lennegezh lezennel yuzev ===
[[Restr:PikiWiki Israel 44790 Tisha BAv at the Western Wall.JPG|thumb|dehou|Un [[Torah]] eus stil sefarad douget gant un den er [[Kotel|c'hotel]] e [[Jeruzalem]]]]
[[Restr:Köln-Tora-und-Innenansicht-Synagoge-Glockengasse-040.JPG|thumb|dehou|Rolloù an [[Torah]] e sinagogenn Glockengasse Synagogue e [[Köln]]]]
Diazez al lezennoù ha kustumoù ar Yuzevien, anvet [[halac'ha]], a gaver en [[Torah]]. Hervez hengoun ar rabined ez eus [[613 mitzvot]], da lavaret ''gourc'hemennoù'', enni. Talvezet a ra ar mitzvot-se en un doare disheñvel diouzh ma vezer paotr pe blac'h, ma vezer perzh eus hen-strollad ar veleien ([[Kohen|Kohanim]] ha [[Levidi|Leviyim]]), ma vezer labourer-douar en [[Douar Izrael]] c'hoazh. Ur bern anezho ne dalvezent nemet da vare [[Templ Jeruzalem]], hiziv neuze n'eus nemet 369 gourc'hemenn a c'hell talvezet&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/541686/jewish/How-Many-of-the-Torahs-Commandments-Still-Apply.htm|titl=How Many of the Torah's Commandments Still Apply?|oberour=Eliezer Danzinger|embanner=Chabad|lennet d'=an 12 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Goude ma oa bet luskadoù yuzev diazezet o feiz war an [[Torah]] nemetken (evel ar [[Sadukeed]] hag ar [[Karaegezh|Garaited]]) e kred ar brasañ eus ar Yuzevien el lezenn dre gomz. Treuzkaset e oa bet al lezenn gant ar skol [[Fariseed|farizian]] en henyuzevegezh a-raok bezañ lakaet dre skrid hag astennet gant ar rabined.

Hervez an hengoun rabinik e oa bet roet al Lezenn dre skrid (an [[Torah]]) hag al Lezenn dre gomz gant Doue da [[Moizez|Voizez]] war ar [[Menez Sinai]] a-raok bezañ treuzkaset a-remziad da remziad. E-pad kantvedoù neuze e oa div vammenn, unan skrivet, unan dre gomz, evit ar c'hustum hag al lezennoù, a-raok ma oa bet lakaet ar Lezenn dre gomz war baper gant ar rabin [[Yehuda haNashi]] en doa aon e vije kollet al Lezenn dre gomz. Bodañ a reas savboentoù disheñvel en ur skrid anvet [[Mishna]]&lt;ref&gt;Codex Judaica Kantor 2006, p. 146&quot;&lt;/ref&gt; Hervez [[Abraham ben David]] e oa bet klozet al labour-se goude distruj [[Jeruzalem]], e [[deiziadur hebraek|3949]], da lavaret eo [[189]] eus hon mare.&lt;ref&gt;{{he}} Abraham ben David, ''Seder Ha-Kabbalah Leharavad'', Jeruzalem 1971, p.16&lt;/ref&gt;. Er [[Mishnah]] ez eus 63 levr-studi diwar-benn al Lezenn yuzev, ar pezh zo diazez an [[Talmud]].

E-kerzh ar c'hantvedoù e oa bet savet tabut ha preder diwar-benn ar [[Mishnah]] e-touez an div gumuniezh bennañ er Yuzevegezh, hini [[Jeruzalem]] hag hini [[Babilon]]. An evezhiadennoù bet graet ganto a oa bet dastumet ha lakaet war baper en daou d[[Talmud]], hini [[Jeruzalem]] (''Talmud Yerushalmi'') hag hini [[Babilon]] (''Talmud Bavli''). Astennet e oa bet c'hoazh al labour-se gant evezhiadennoù tud ouiziek a-hed ar c'hantvedoù.

Forzhig gerioù en Torah a chom hep displegadenn ebet, evel ur bern gourc'hemennoù pe traoù d'ober. Gwelet a reer ar fed-se evel un diluz a ziskouez e oa bet treuzkaset ul Lezenn dre gomz ouzhpenn al Lezenn dre skrid hag e c'hortozed e anavezje lenner al Lezenn dre skrid al lezenn all&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.aishdas.org/student/oral.htm|titl=The Oral Law|oberour=Gil Student|embanner=The AishDas Society|lennet d'=an 12 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

An [[halac'ha]] neuze, pe doare bevañ ar Yuzevien en amzer ar rabined, zo ur meskaj etre ar pezh a denner eus an Torah hag ar pezh a denner eus hengounioù resevet dre gomz - ar Mishnah, ar [[Midrash]], an Talmud hag an evezhiadennoù ouzhpenn. Savet e oa bet tamm ha tamm gant ur sistem savet diwar ar pezh a oa a-raok.

=== An hermeneutik ===
Ne gred ket ur bern Yuzevien n'eus nemet an traoù skrivet az a d'ober an [[Torah]] diskuliet, met ivez an doare d'he c'hompren ha da brederiañ diwar he fenn. Studial an [[Torah]] (hag e-barzh studial ez eus traoù ledan-kenañ evel ar barzhoniezh, sevel-istorioù, al lezenn, evit an Torah hag an [[Talmud]]) zo er Yuzevegezh un ober sakr a-bouez ruz. Evit an dud fur o doa aozet ar [[Mishnah]] hag an [[Talmud]], hag an dud zo bet en o lec'h hiziv, studial an Torah n'eo ket un doare da gompren diskuliadenn Doue nemetken, met ur pal en e-unan eo. Hervez an [[Talmud]] :
:Setu an traoù a c'hello an nen tennañ plijadur anezho er bed-mañ tra ma chomo ar pennañ da dennañ plijadur er bed a zeu; setu anezho : enoriñ e dud, karet aktoù a vadelezh, sevel peoc'h etre unan hag egile. Met studial an Torah zo par outo-holl. (Talmud Shabbat 127a)
Studial an Torah a c'hell &quot;bezañ un doare da arnodiñ Doue&quot;.&lt;ref name=&quot;The Rabbinic Mind&quot; /&gt; Ar c'helenner Jacob Neusner en deus skrivet diwar-benn levezon luskadoù kozh ar Yuzevegezh war ar relijion vodern :
:An enklask poellek ha reizh kaset gant ar rabbi zo estreget poell-miñsañ. Un striv kalz siriusoc'h ha fetisoc'h eo evit kavet en traoù munud priñsipoù pennañ bolontez Doue da heñchañ ha da santelaat an oberoù fetisañ ha spisañ en devezh-labour. [...] Aze emañ kevrin Yuzevegezh an Talmud : ar gredenn estren ha pell eo ar meiz un ostilh n'eo ket evit diskrediñ ha disakramantiñ met er c'hontrefed evit santelaat.&quot;&lt;ref&gt;{{en}} Neusner, Jacob 2003 ''Invitation to the Talmud'' Stipf and Son, Oregon xvii–xxii&lt;/ref&gt;
Neuze, studial an Torah skrivet hag an Torah komzet e sklêrijenn an eil hag eben zo ivez studial ''penaos'' studial lavar Doue.
Evit mont pelloc'h ganti e oa bet aozet gant tud fur priñsipoù poell hag hermeneutik o doa klasket heuliañ. Hervez David Stern eo diazezet holl hermeneutikoù ar rabbined war div bennaenn :
:da gentañ, krediñ eo holl-dalvoudegezh ar Skritur, e talvoudegezh kement ger, lizherenn, rikamanoù ar skrib zoken (hervez un danevell anavezet); da eil, embann eo unvan ar Skritur en he c'halon evel eztaoladenn ur volontez unvan.&quot;&lt;ref&gt;{{en}} Stern, David &quot;Midrash and Indeterminacy&quot; in ''Critical Inquiry'', Vol. 15, No. 1 (Autumn, 1988), p. 151.&lt;/ref&gt;
Gant an div bennaenn-se e c'heller sevel meur a zoare de welet an destenn. Hervez an Talmud :
:Ur werzenn en hec'h-unan he deus meur a dalvoudegezh, met n'eus ket div werzenn gant an hevelep talvoudegezh. Kelennet e oa e skol ar R.Ishmael: 'Hag-eñ n'eo ket va c'homz evel an tan - lavar an Aotrou - evel ar morzhol o vreviñ ar roc'h ?' (Jer 23:29). Evel ma tarzh meur a fulenn gant ar morzhol-se (pa sko gant ar roc'h) en deus ur werzenn en hec'h-unan meur a dalvoudegezh. (Talmud Sanhedrin 34a).
Ar Yuzevien relijiel a soñj dezho neuze eo nerzhek an Torah kar ez eus enni meur a zoare d'he gwelet&lt;ref&gt;{{en}}Neusner, Jacob 2003 ''Invitation to the Talmud'' Stipf and Son, Oregon xvii-vix;&lt;br&gt;{{en}} Steinsaltz, Adin 1976 ''The Essential Talmud'' New York: Basic Books. 3–9;&lt;br&gt;{{en}} Strack, Hermann 1980 ''Introduction to the Midrash and Talmud'' New York: Atheneum. 95;&lt;br&gt;{{en}} Stern, David &quot;Midrash and Indeterminacy&quot; in ''Critical Inquiry'', Vol. 15, No. 1 (Autumn, 1988), pp. 132–161&lt;/ref&gt;.

Hervez hengoun ar rabbined e oa bet, en ur stumm dre gomz, diskuliet da [[Moizez|Voizez]] gant Doue holl zoareoù reizh da zisklêriañ an Torah dre skrid a-raok bezañ kaset a gelenner da studier. Pa zeue rabbined disheñvel gant disklêriadennoù disheñvel e raent gant priñsipoù hermeneutik evit reiñ pouez d'o arguzennoù : rabbined zo a embann e oa bet diskuliet ar priñsipoù-se gant Doue da Voizez er Sinai&lt;ref&gt;{{en}} Stern, David &quot;Midrash and Indeterminacy&quot; in ''Critical Inquiry'', Vol. 15, No. 1 (Autumn, 1988), p. 147.&lt;/ref&gt;.

[[Hillel an Henañ]] a lakaas war wel seizh pennaenn an hermeneutik evit disklêriañ al lezennoù, trizek hervez [[Rabbi Ishmael]]. 32 zo listennet gant [[Eliezer ben Jose]], da vezañ implijet evit pennadoù danevelliñ an Torah. An holl reolennoù hermeneutik strewet etre an [[Talmud]] hag ar [[Midrash]] zo bet rastellet gant [[Malbim]] e ''Ayyelet ha-Shachar'', ar rakger evit e evezhiadennek war ar Sifra. 13 pennaenn R.Ishmael zo moarvat ar re anavezetañ evelato : unan eus roadennoù abretañ ar Yuzevegezh d'ar poell, d'an hermeneutik ha d'ar barnadurezh eo&lt;ref&gt;{{en}} Cohen, Abraham 1949 ''Everyman's Talmud'' New York: E.P. Dutton &amp; Co. xxiv;&lt;br&gt;{{en}} Steinsaltz, Adin 1976 ''The Essential Talmud'' New York, Basic Books. 222;&lt;br&gt;{{en}} Strack, Hermann 1980 ''Introduction to the Midrash and Talmud'' New York: Atheneum. 95&lt;/ref&gt; Hiziv e lakaer 13 pennaenn R.Ishmael e-barzh al levr-pediñ yuzev da vezañ lennet bemdez.&lt;ref&gt;{{he}}סדור רינת ישראל לבני חוײל Jerusalem: 1974, pp. 38–39&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Penn-Rabbi Sir Jonathan Sacks, 2006 ''The Koren Sacks Siddur: Hebrew/English Prayer Book: The Authorized Daily Prayer Book of the United Hebrew Congregations of the Commonwealth'' London: Harper Collins Publishers pp. 54–55&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Rabbi Schneur Zalman of Liadi, Nissen Mangel, 2003 ''Siddur Tehillat'' Hashem Kehot Publication Society. pp. 24–25&lt;/ref&gt;.

=== Prederouriezh yuzev ===
{{Pennad pennañ|Prederouriezh yuzev}}
[[Restr:Córdoba 2015 10 23 2637 (25613156304).jpg|thumb|dehou|Delwenn [[Maimonidez]] e [[Córdoba (Spagn)|Córdoba]]]]
Gant prederouriezh yuzev e reer anv eus ar c'hej etre studiañ ar prederouriezh hag an doueelezh yuzev, a-wezhioù gant levezon prederouriezhoù all (evel hini [[Henc'hres]]). Prederourien veur ar Yuzevegezh zo, da skouer, [[Maimonidez]], [[Gersonidez]], [[Salaün ibn Gabirol]], [[Saadia Gaon]] pe [[Yehuda Halevi]]. Levezonet bras eo bet ar brederourien gant luskad ar [[Sklêrijennoù]], en deus degaset tabutoù taer, dreist-holl e bed an [[Achkenazed]] hag ar [[Sefaraded]] o doa bet da glask respont d'ar goulennoù savet gant ar modernelezh. E-touez ar Yuzevegezh reizhkredour e c'heller lenn prederourien evel [[Eliyahu Eliezer Dessler]] pe [[Joseph Ber Soloveitchik]], padal [[Martin Buber]], [[Mordecai Menahem Kaplan]] ha [[Abraham Joshua Heschel]] zo prederourien er-maez eus ar metoù reizhkredour.

== Identelezh yuzev ==
=== Orin ar gerioù &quot;yuzev&quot; ha &quot;yuzevegezh&quot; ===
Dont a ra ar ger &quot;yuzev&quot; eus an [[hebraeg]], יהודה ''Yehouda'', diwar [[rouantelezh Yehouda]]&lt;ref&gt;{{he}} {{Liamm web|url=http://www.bibleinterp.com/articles/mason3.shtml|titl=Methods and Categories: Judaism and Gospel|oberour=Steve Mason|embanner=The Bible and Interpretation|lennet d'=an 29 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; D'ar ger &quot;yuzeg&quot; e oa bet staget an dibennoù-ger &quot;-ek&quot; ha &quot;-ezh&quot; evit sevel &quot;Yuzevegezh&quot;, anv ar relijion, a glot ouzh an hebraeg יַהֲדוּת, ''Yahadut'' hag ar [[gresianeg]] ''Ἰουδαϊσμός'' a zo mammenn ar [[galleg]] ''judaïsme'' hag ar [[saozneg]] ''Judaism''. Ar ger gresianek a oa bet implijet evit ar wezh kentañ en [[Eil Levr ar Vakabeed]], skrivet e gresianeg hellenistek en II{{l}} kantved a-raok hon mare, enebet ouzh ar ger''hellenismos'' implijet evit unan bennak a blege ouzh sevenadur [[Henc'hres]], ar pezh a zo kalon an darvoudoù kontet el Levr-se.&lt;ref&gt;{{en}} Skarsaune, Oskar (2002). ''In the Shadow of the Temple: Jewish Influences on Early Christianity''. InterVarsity Press. pp. 39ff. ISBN 978-0-8308-2670-4.&lt;/ref&gt;.

En e levr ''The Begining of Jewishness'' ('Deroù ar Yuzeviezh') e skriv Shaye J.D. Cohen :

:::Temptet omp, evel just, da dreiñ [''Ioudaïsmós''] da &quot;Yuzevegezh&quot; met re strizh e vije an droidigezh kar, pa oa bet implijet evit ar wezh kentañ, ne oa ket bet strishaet ''Ioudaïsmós'' da sinifiañ ur relijion nemetken. Talvezet a ra kentoc'h &quot;bodañ an holl zoareoù a lakaa ar Yudeaned Yudeaned (pe Yuzevien Yuzevien).&quot; E-touez an doareoù-se, sur ha n'eo ket marteze, ez eus oberoù ha kredennoù a vefe anvet &quot;relijiel&quot; hiziv, met estreget an oberoù hag ar c'hredennoù-se a zo er ger-mañ. Neuze e rankje ''Ioudaïsmós'' bezañ troet gant &quot;Yuzeviezh&quot; kentoc'h eget &quot;Yuzevegezh&quot;&lt;ref&gt;{{en}} Shaye J.D. Cohen 1999 ''The Beginnings of Jewishness: Boundaries, Varieties, Uncertainties'' University of California Press. 105–106. Rannbennad lakaet e brezhoneg a-ratozh evit ar pennad.&lt;/ref&gt;.

Diviz a zo neuze e brezhoneg etre ''Yuzevegezh'' ha ''Yuzeviezh'' evit kaozeal eus gwirvoud ar [[Yuzevien]], e-liamm ouzh ar preder diwar-benn o statud : hag ur bobl eo pe feizidi ur relijion ? Ur c'hemm a reer memestra etre &quot;Yuzeviezh&quot;, a c'hell bezañ stag ouzh ar pezh a ra ur Yuzev ur Yuzev (heñvelstêr ouzh a oa bez kaoz ''Ioudaïsmós'' uheloc'h)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://geriadurbrasfavereau.monsite-orange.fr/file/0d9a9e8f1328b83c6b0e72c9e891a22a.pdf|titl=YUZEVIEZH- /jyze'wijəz\s/, /\'viɛz\s/, /yzeɥiɛh\x/ b.-où judaïcité.|title=Geriadur Bras, lizherenn Y|oberour=Frañsez Favereau|pajenn=14|lennet d'=an 29 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha &quot;Yuzevegezh&quot; (pe ''Yudeverezh'') a stager ouzh ster modern ''Judaism'', da lavaret eo ar pezh a zo stag ouzh ar relijion&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://geriadurbrasfavereau.monsite-orange.fr/file/128866f53dd3241b80ef2f75723f2204.pdf|titl=JUDAÏSME (13° &lt; lat eccl.) YUDEVEREZH m.-ioù|title=Geriadur Bras, lizherenn J|oberour=Frañsez Favereau|pajenn=21|lennet d'=an 29 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Evit kaozeal diwar-benn an dud e reer gant &quot;Yuzev&quot;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://geriadurbrasfavereau.monsite-orange.fr/file/128866f53dd3241b80ef2f75723f2204.pdf|titl=JUIF,-VE (10° judeu &lt; lat-gr / hebr. Yehudi; C. Yuzeau, GR Juzéau / Yuzéau, Yuzevyen &lt; Yuzeff &amp;NL Keruzeau Go, NF Uzéau – gall Iddew) YUZEV* / JUZEWem.-ien f.1: e vamm a oa Yuzevez,Doue ar Yuzevien ; Juif errant – GR ar Boudedéau)BOUDEDEO m. (diwezañ den beo Ph &amp; rimes)|title=Geriadur Bras, Lizherenn J|oberour=Frañsez Favereau|pajenn=22|lennet d'=an 29 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe &quot;Yudev&quot; (diouzh an den hag ar rannyezh). Ar ger &quot;Jouis&quot; a oa bet implijet e gwerzhioù en XIX{{vet}} kantved met ne seblant ket bezañ chomet er yezh pemdez&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.youtube.com/watch?v=R0kkTw7Xw08|titl=Ar Jouis|oberour=Yann-Fañch Kemener|heuliad=Roudennoù / Traces|lec'hienn=Youtube|embanner=Coop Breizh|bloaz=2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Kemm etre ar Yuzevien evel pobl hag ar Yuzevegezh ===
Evel en ur bern relijionoù kozh eus ar [[Reter-Nesañ]], ha dre ma oa da gentañ relijion vroadel ur bobl, ez eus diaesterioù o tispartiañ ar relijion eus ar c'henedelezh, ur mennozh a zo estren da breder ar Yuzevegezh ouzhpenn-se. Ar c'hemm-se a oa bet diwanet diwar an dualded prederiet gant [[Platon]] etre an danvez hag ar spered, dualded a oa bet degemeret un tamm er Yuzevegezh hellenistek. Start eo neuze renkañ ar Yuzevegezh er rummadoù bet ijinet er c'hornôg evit renkañ ar bed dre m'eo koshoc'h ar Yuzevegezh eget diwan ar sevenadur gristen kornôg. E-pad o istor hir o doa anavezet ar Yuzevien ar sklaverezh (da vihanañ hervez o skridoù), emrenerezhioù anarkiek, teokratiek hag unpenniek, aloubadegoù, beli galloudoù all hag an harlu. En diaspora e oant bet e darempred gant sevenadurioù Ejipt, Babilon, Persia, Henc'hres hag Henroma ha da c'houde sevenadurioù ha relijionoù all ([[Kristeniezh]], [[Islam]]), luskadoù prederouriezh (Sklêrijennoù) ha sevel ar broadelouriezhoù en Europa, ar pezh a frouezhas gant ganedigezh ur [[Israel|Stad yuzev]] en o mamm-douar bet. Gwelet o doa uhelidi ur bobl (Khazared) treiñ ouzh ar Yuzevegezh a-raok bezañ lonket gant pobloù all ha mont diwar-wel pa voe aloubet o bro. Diwar kement-se en doa arguzennet Daniel Boyarin e &quot;torr ar Yuzeviezh kement rummadoù a identelezh kar n'eo na vroadel, na lignezel, na relijiel, met an holl war un dro, en ur bec'h dael.&quot;&lt;ref&gt;{{en}} Boyarin, Daniel (1994). &quot;Answering the Mail&quot;. ''A radical Jew: Paul and the politics of identity''. Berkeley, California: University of California Press. ISBN 978-0-520-08592-3. &quot;Jewishness disrupts the very categories of identity, because it is not national, not genealogical, not religious, but all of these, in dialectical tension with one another.&quot;&lt;/ref&gt;

=== Piv zo Yuzev ? ===
Hervez ar Yuzevegezh rabbinek eo yuzev kement den bet ganet gant ur vamm yuzev pe bet troet ouzh ar Yuzevegezh diouzh an halac'ha. Lod eus ar [[Yuzevegezh adreizhet|Yuzevien adreizhet, frankizour hag adgrouerouriek]] a zegemer bugale evel Yuzev m'eo yuzev unan eus o zud, tad pe vamm, ma vezont desavet evel Yuzevien. Hengoun an identelezh yuzev a oa bet savet diwar un termenadur halac'hek war an orin dre ar vamm hag an troadur. Sonnet e oa bet pa oa bet kodet al Lezenn dre gomz e [[Babilon]] e [[200]]. Disklêriet e oa bet rannoù eus an [[Torah]], evel [[Adlezenn]] 7:1-5, evit digalonekaat an dimeziñ etre Yuzevien ha [[Jentiled]] abalamour ma &quot;vefe distroet da vab diwar va lerc'h evit servijañ doueoù all&quot;. Al [[Leviegezh]] 24:10 a embann eo ezel mab un dimeziñ etre ur vaouez hebraek hag ur gwaz [[Ejipt|ejipsian]] eus &quot;kumunizh Israel&quot;. Klokaet eo gant [[Levr Ezra]] 10:2-3 ma tiviz an Israelited distro eus Babilon dilezel o fried jentil hag o bugale&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20081224205847/http://www.torah.org/qanda/seequanda.php?id=318|titl=What is the source of the law that a child is Jewish only if its mother is Jewish?|oberour=Torah.org|lennet d'=an 2 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt; Er [[Karaegezh|Garaegezh]] e kemerer e kont ar vugale diwar an tadoù nemetken, met kumuniezhioù zo a c'houlenn d'an tad ha d'ar vamm bezañ yuzev.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.karaite-korner.org/karaite_faq.shtml|titl=Ask the Karaite: Karaite FAQ|oberour=The Karaite Korner|lennet d'=an 2 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ar goulenn-se a oa bet roet pouez adarre dezhañ pa oa bet savet Stad [[Israel]]. Er bloavezhioù 1950 e oa bet savet ar goulenn ''mihu Yehoudi ?'' (&quot;Piv zo Yuzev ?&quot;) gant [[David Ben Gourion]] ouzh aotrouniezhoù relijiel ha predourien hag istorourien evit renkañ kudenn ar geodedelezh. N'eo ket renket ar gudenn-se da vat en Israel e-lec'h ma vez savet ar goulenn bep an amzer c'hoazh.

Digor eo holl luskadoù ar Yuzevegezh ouzh an dud a dro ouzh o relijion ma vezont gwirion, daoust ma oa bet klasket digalonekaat seurt choaz da gustum en [[Talmud]]. Priziet eo an treiñ gant un aotrouniezh bennak dre goulennoù, atersadennoù evit priziañ pegen gwirion eo ha pegen barrek eo da heuliañ al Lezenn&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/who-is-a-jew|titl=Who is a Jew?|oberour=Rebecca Weiner|embanner=Jewish Virtual Library|lennet d'=an 2 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt; Choaz a reont un anv hebraek relijiel hag evit anv-familh e vez graet ''Ben Avraham'' pe ''Bat Avraham'' anezho (&quot;Ab Abraham&quot;). Un diaezamant a sav gant an doare da anavezet an troadurioù diouzh al luskad : techet eo ar [[Ortodoksiezh yuzev|rabined reizhkredour]] da chom hep anavezet an dud troet ha kadarnaat gant luskadoù all, dreist-holl ma teuont eus luskadoù adreizhet met ivez eus luskadour [[Yuzevegezh virour|mirour]].&lt;ref&gt;{{fr}} Sav-boent al luskad mirour e Frañs war kudenn an troadur {{Liamm web|url=https://www.massorti.com/Vos-conversions-sont-elles|titl=Vos conversions sont elles reconnues par le consistoire ? ou en Israël ?|oberour=Judaïsme Massorti|lennet d'=an 2 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt; Chikan a oa bet etre lezioù-barn reizhkredour zoken war statud tud troet.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2015/02/07/us/strains-grow-between-israel-and-many-jews-in-the-us.html|titl=Strains Grow Between Israel and Many Jews in the U.S.|oberour=Samuel G. Freedman|embanner=The New York Times|deiziad=6.02.2015|lennet d'=an 2 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt;.

Embann a ra ar Yuzevegezh rabinek eur yuzev da viken (ne vern peseurt orin, ganet yuzev pe troet yuzev). Diwar-neuze, un den a lavar bezañ dizoue pe troet ouzh ur relijion all a c'hello bezañ gwelet evel Yuzev c'hoazh gant ar Yuzevegezh hengounel. Koulskoude, luskadoù frankizour zo o doa embannet n'halled ket gwelet tud a oa troet ouzh ur relijion all evel Yuzev&lt;ref&gt;{{en}} Heschel, Susannah (1998) ''Abraham Geiger and the Jewish Jesus''. Chicago: University of Chicago Press. p. 157. ISBN 0-226-32959-3&lt;/ref&gt; ha Stad [[Israel]] en deus embannet kement-all goude un diviz gant an Dreist Lez-Varn&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20071006035045/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/1950_1959/Law%20of%20Return%205710-1950|titl=Law of Return 5710-1950 [diell]|oberour=Ministrerezh israelian an Aferioù etrevroadel|en linenn d'=2007|lennet d'=an 2 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt; Reizhet eo bet ar soñj-se gant al luskad adreizhet avat o lavaret ne oa ket dispartiet da vat hag e ranked gwelet pep degouezh ha pep den evitañ e-unan. Da skouer, unan en dije troet dre heg a c'hello distreiñ hep &quot;ober tra eus e berzh, lusket dre e c'hoant hepken&quot; hag unan en deus dilezet ar Yuzevegezh evit ur relijion all a chom yuzev memestra.&lt;ref&gt;{{en}} Jacob, Walter (1987). ''Contemporary American Reform Responsa. Mars, PA: Central Conference of American Rabbis''. pp. 100–106. ISBN 978-0-88123-003-1.&lt;/ref&gt;. Yuzevien troet ouzh ur relijion all a oa anavezet evit bezañ dalc'het liammoù kreñv ouzh o sevenadur orin, da skouer [[Jean-Marie Lustiger]] ur Yuzev troet ouzh ar relijion [[Iliz katolik|gatolik]] betek mont da [[Arc'heskopti Pariz|Archeskob Pariz]] hep dilezel e identelezh orin, pa varvas e voe douaret gant un tamm douar eus Israel ha kanet ar [[Kaddich|C'haddich]] (pedenn evit ar re varv) gant tus eus e familh e kreiz [[Iliz-veur Notre-Dame]].

=== Niver a feizidi yuzev dre vro (e [[2000]]) ===
[[Restr:Star_of_David.svg|thumbnail|dehou|[[Steredenn David]] (מגן דוד, ''magen David''), unan eus arouezioù ar yuzevegezh]]
N'eo ket aes respont d'ar goulenn &quot;pegement a Yuzevien zo&quot; kar n'en em wel ket an holl dud a c'heller lakaat da Yuzev evel-se ha lod eus an dud en em wel evel Yuzevien ne vezont ket anavezet gant luskadoù yuzev zo. Istimet e oa bet ar boblañs yuzev er bed war-dro 14 milion a dud e 2002 (tra ma oant 11 milion tro-dro 1900). Kreskiñ a ra ar boblañs yuzev eus 0.3% bep bloaz, tamm pe damm.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Bro
! Niverenn
|+
|[[Stadoù Unanet]]
| 6.000.000
|-
|[[Israel]]
| 5.000.000
|-
|[[Rusia]]
| war-dro 750.000
|-
|[[Frañs]]
| 600.000
|-
|[[Ukraina]]
| 500.000
|-
|[[Kanada]]
| 350.000
|-
|[[Rouantelezh Unanet]]
| 250.000
|-
|[[Arc'hantina]]
| 250.000
|-
|[[Alamagn]]
| 220.000
|-
|[[Brazil]]
| 120.000
|-
|[[Aostralia]]
| 110.000
|-
|[[Hungaria]]
| 100.000
|-
|[[Suafrika]]
| 95.000
|-
|[[Italia]]
| 29.000
|-
|[[Turkia]]
| 23.000
|-
|[[Iran]]
| 20.000
|}

== Sevenadurioù yuzev ==
[[Restr:YemeniJew1914.jpg|thumb|dehou|Ur Yuzev eus [[Yemen]], da lavaret eo [[Mizrac'hed|mizrac'h]] o pediñ e [[1914]]]]
Dre vras, e vez graet '''[[Achkenazed]]''' (אשכנזים, ashkenazim, &quot;alamaned&quot;) eus ar yuzevion a orin europat, pe e teufent eus Kreizeuropa pe eus Retereuropa, ha '''[[Sefaraded]]''' (ספרדים, sfaradim, &quot;spagnoled&quot;) eus ar re a orin [[spagn]]ol ha [[portugal]]at. Alies e vez graet '''[[Mizrac'hed]]''' (מזרחים, mizrahim, &quot;tud ar reter&quot; ) eus yuzevion a orin arab pe [[kaokazat]].

== Luskadoù relijiel yuzev ==
=== Yuzevegezh rabbinek ===
[[Restr:Eldridge Street Synagogue (42773).jpg|thumb|dehou|[[Sinagogenn]] Eldbridge Street e [[New York]], [[Stadoù-Unanet|SUA]]]]
Ar Yuzevegezh rabbinek ({{he}} &quot;Yahadut Rabanit&quot; – יהדות רבנית) zo stumm pennañ ar Yuzevegezh abaoe ar VI{{vet}} hon mare, ur wezh graet war-dro an Talmud. E berzhioù pennañ zo ar c'hred n'hall ket an [[Torah]] dre skrid bezañ disklêriet reizh hep sikour an [[Torah]] dre gomz hag al lennegezh puilh savet evit spisaat peseurt emzalc'h zo kadarnaet gant al lezenn.

==== Yuzevegezh al luskadoù ====
Ar [[Sklêrijennoù yuzev]] en XVIII{{vet}} kantved o doa degaset birvilh e metoù an [[Achkenazed]] gant ur preder a oa diwanet drezañ meur a luskad relijiel, dreist-holl e broioù saoznek (er [[Stadoù-Unanet]] peurgetket). Er-maez eus [[Israel]], m'eo disheñvel-mik an traoù, e c'heller dispartiañ al luskadoù etre Ortodoks (pe Reizhkredour), Mirour ha Reformet.

* An [[Ortodoksiezh yuzev]] a embann e oa bet diskuliet an [[Torah]] dre skrid ha dre gomz da [[Moizez|Voizez]] gant [[Doue]] war-eeun hag ur c'hevrad eo n'haller ket kemmañ. Hervezo eo ar ''[[Shulchan Aruch]]'' (evehziadennoù diwar-benn an halac'ha) dibenn reoliadur al Lezenn yuzev. A-bouez ruz eo evito 13 pennaenn ar Feiz savet gant [[Maimonidez]]. Gallout a reer dispartiañ an ortodoksiezh e meur a luskad, enno :
** An [[Ortodoksiezh yuzev hengounel]], pe ''haredi'' (''doujus da Zoue''), ne leusk ket kalz plas d'ar vodernelezh ha ne dosta ket kement-se eus an danvezioù er-maez eus ar bed yuzev. Gallout a reer merzhet anezho dre o doare d'en em wiskañ hag o doareoù sonnoc'h da lidañ ha da gaout doujañs ouzh al Lezenn. En o zouez e kaver ar [[C'hasidegezh]], diwanet diwar ar [[Kabala|C'habala]] ha a heuilh kelenn un den fur ma vez bodet tro-dro ur gumuniezh vihan, hag an [[Haredi Seferad]] diwanet en [[Israel]] e metoù sefarad.
** An [[Ortodoksiezh yuzev nevez]]
** An [[Ortodoksiezh yuzev vodern]] ne bella ket kement-se diouzh ar bed modern na eus danvezioù all ar gouiziegezh.
* Ar [[Yuzevegezh virour]] zo engouestlet d'ar c'hustumoù ha d'al lezennoù hengounel, da skouer doujañs d'ar [[Chabat]] ha d'ar [[Kachrout|c'hachrout]], gant un doare n'eo ket ger-ha-ger da gas pennaennoù ar feiz yuzev ha da lenn an destenn hag un doare pozitiveloc'h da zegemer al lennegezh rabbinek hengounel ha modern. Hervezo n'eo ket difiñv al Lezenn met diorren a ra gant degouezhioù ur bed a cheñch. An Torah zo un diell doueel skrivet gant ar [[Profet|brofeted]] awenet gant Doue evit taolenniñ e volontez, met ne sav ket akord gant an Ortodoksiezh evit lavaret e oa bet diktet an Torah gant Doue da Voizez war-eeun&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20070713183805/http://masortiworld.org/faq/theology-%20beliefs/torah-misinai.html|titl=Torah MiSinai : Conservative Views|oberour=Masorti World|deiziad=13.07.2007 [diell]|lennet d'=an 13 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewlicious.com/2005/06/conservative-judaism/|titl=Conservative Judaism|oberour=Jewlicious|deiziad=16.06.2005|lennet d'=an 13 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. An Torah dre skrid ha dre komz neuze a rank bezañ lennet ha disklêriet diouzh sklêrijenn an amzer a-vremañ ha labourioù ar rabbined bet a-raok.
[[Restr:A women praying.jpg|thumb|dehou|Ur Yuzevez frankizour o pediñ gant an [[taillit]] hag an [[tefillin]] a vez douget gant ar baotred da gustum]]
* Ar [[Yuzevegezh adreizhet]], ''Frankizour'' pe ''Araogour'' hervez ar vro, a sell ouzh ar Yuzevegezh en un doare hollvedel, o leuskel a-gostez an darn brasañ eus Lezennoù lid an Torah evit kas war-raok doujañs al Lezennoù moral. Ingal e vez pep hini (paotred ha merc'hed) e-pad al lidoù a vez kaset alies e yezh(où) ar vro ha pouezañ a ra war an darempred hiniennel ouzh Doue.
* An [[Adgroueouriezh yuzev]] a laka ar pouez war diviz ar gumuniezh evit heuliañ Lezennoù an Torah.

==== Yuzevegezh sefarad ha mizrac'h ====
Variezon zo etre ar c'humuniezhioù [[Sefaraded|sefarad]] ha [[Mizrac'hed|mizrac'h]] evel just, met dre vras e c'heller lavaret n'en em wel ket an div familh sevenadurel-se e stern al luskadoù bet diwanet er bed [[Achkenazed|achkenaz]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jcpa.org/dje/articles3/sephardic.htm|titl=Can Sephardic Judaism be Reconstructed?|oberour=Daniel J. Elazar|embanner=Jerusalem Center For Public Affairs|lennet d'=an 13 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; N'eus ket kement-se a luskadoù er metoù-se a gav gwelloc'h kemer an traoù eus tu &quot;an deltenn vras&quot; evit bodañ an holl,&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jpost.com/Jerusalem-Report/Sephardi-Judaism-Straining-to-Stay-Non-Denominational-513181|titl=Sephardi Judaism Straining to Stay Non-Denominational|oberour=Elliot Jager|embanner=Jerusalem Post|deiziad=17.11.2017|lennet d'=an 13 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. ar pezh zo gwir-tre bremañ en [[Israel]], dreist-holl, a vod ar c'humuniezhioù sefarad ha mizrac'h brasañ er bed. Evelato en Israel ha dreist-holl er-maez eus Israel e c'hell hiniennoù a-orin sefarad pe mizrac'h mont d'ur sinagogenn a glot gant unan eus al luskadoù bet taolennet uheloc'h, pe dre e gredennoù personel, pe abalamour m'eo ar sinagogenn dostañ.

Yuzevegezh an div gumuniezh-se az a kentoc'h war-zu ar virouriezh dre vas, gant lidoù bet skornet pell zo dija. E-touez ar [[Sefaraded]] e kaver memestra skolioù diazezet war kelenn ur rabbi bennak, pe war ur skol-breder.

==== Luskadoù yuzev en Israel ====
[[Restr:Haredi (Orthodox) Jewish Couples at Bus Stop - Outside Old City - Jerusalem (5684561290).jpg|thumb|dehou|Daou goublad haredi o c'hortoz ur bus en [[Israel]]]]
Ar brasañ eus Yuzevien [[Israel]] en em laka e-barzh ar c'hombodoù &quot;lik&quot; (''hiloni''), &quot;hengounel&quot; (''masorti''), relijiel (''dati'') pe ''haredi''.
Alies mat en em wel &quot;lik&quot; ar familhoù a-orin eus [[Europa]] (ar C'hornôg dreist-holl), a zo a-bouez o identelezh yuzev evito, met dizalc'h eus o feiz ha doareoù relijiel. An darn-se eus poblañs Israel a vez er-maez eus ar vuhez relijiel aozet, ha pa vije ar rabbiniezh israelian ofisiel (reizhkredour) pe luskadoù an diaspora (mirour, frankizour).

Al lavarenn ''masorti'' amañ n'eus mann da welet ouzh al luskad mirour (a vez graet masorti anezhañ ivez). Klotañ a ra alies ouzh familhoù a-orin ar &quot;Reter&quot; ([[Reter-Nesañ]], [[Azia]] hag [[Afrika an Norzh]]). Amjestr eo an doare ma implijer ar ger &quot;hengounel&quot; asambles gant &quot;lik&quot; : alies mat e reont anv eus traoù heñvel hag asambles e lakaer enno ur variezon vras a lidoù ha doareoù disheñvel.

N'eus ket brud vat war al lavarenn ''reizhkredour'' en Israel, er prezegennoù da vihanañ, goude m'en em gav kalz muioc'h a dud dindan ar gombod-se eno eget en diaspora. Ar pezh a glot ouzh ar reizhkredouriezh en diaspora az a ennañ ar pezh a vez graet ''dati'' (relijiel) pe ''haredi'' (doujus da Zoue, pe ultra-ortodoks). An eil ger az a ennañ kumuniezh ar Zionouriezh relijiel, pe &quot;Kumuniezh relijiel vroadel&quot;, zo bet anavezet tamm ha tamm dindan al lavarenn ''haredi-leumi'' (''haredi'' broadelour) pe ''hardal'', a vesk lidoù hag ul lezenn strizh-kenañ gant un ideologiezh vroadelour diwar-benn Eretz Israel.

Gallout a reer rannañ an ''haredim'' e tri strollad diouzh harzoù etnikel hag ideologel : 1) &quot;Lituanianed&quot; (ket-c'hasigek) a-orin achkenaz ; 2) &quot;C'hasideged&quot; a-orin achkenaz ha 3) Sefaraded.

=== Yuzevegezhioù nann-rabbinek ===
==== Karaegezh ha Samaritanegezh ====
Ar [[Karaegezh|Garaegezh]] en em wel hec'h-unan evel hêred sektoù [[Yuzevegezh an Eil Templ]], evel ar [[Sadukeed]]. Ar Garaited (&quot;Ar Skripturalisted&quot;) ne zegemer nemet an Tanac'h hag ar pezh a welont evel ''peshat'' (talvoudegezh eeun), n'eus ket da zegemer aotrouniezh skridoù er-maez eus an Tanac'h. Ar brasañ anezho en em wel evel perzh eus ar Yuzevegezh, met lod anezho ne reont ket.

Ar [[Samaritanegezh|Samaritaned]] zo ur gumuniezh vihan bitous lec'hiet tro dro d'ar [[Menez Gerizim]] e [[Palestina]] hag un darn e [[Holon]] e-kichen [[Tel-Aviv]]. Hervezo int diskennidi israelited [[Rouantelezh Israel]] da vare [[oadvezh an Houarn]]. O lidoù zo diazezet war an [[Torah]] nemetken ha n'en em welont ket perzh eus ar Yuzevegezh daoust d'al liammoù splann.

==== Hamayot (Yuzevegezh Ethiopian) ====
[[Restr:Beta Israeli Kahen at the Western Wall.jpg|thumb|dehou|Ur Yuzev ethioppian er [[Kotel|C'hotel]] e [[Jeruzalem]]]]
''Hamayot'' (&quot;relijion&quot; e [[geuzeg]] hag [[amharikeg]]) a zo kement a doareoù relijiel ar [[Yuzevien ethiopian]]. Disheñvel-mik eo eus ar Yuzevegezh rabbinek, eus ar Garaegezh hag ar Samaritanegezh bet meneget uheloc'h abalamour ma oant bet troc'het eus ar c'humuniezhioù all kalz abretoc'h. Ar Skriturioù sakr (''Orit'') zo skrivet e geuzeg hag o lezennoù e-keñver ar boued zo diazezet war an destenn nemetken, hep diskleriadennoù ouzhpenn degaset gant lez-skridoù. Gouelioù disheñvel o deus ivez, lod eus ar Yuzevegezh rabbinek ne vezont ket lidet pa vez lidet reoù all dianav eus ar Yuzevien all.

==== Luskad B'nei Noah ====
An Noahidegezh zo ur skourr undoueel eus ar Yuzevegezh diazezet war [[Seizh Lezenn Noe]] hag an diskleriadennoù hengounel bet graet e-touez ar Yuzevegezh rabbinek. Hervez an halac'ha n'eus tamm redi ebet d'ar [[Jentiled]] (an dud n'int ket yuzev) da dreiñ ouzh ar Yuzevegezh met bez' o deus da zoujañ d'ar Seizh Lezenn bet roet da Noe evit kaout ul lec'h er Bed da zont, prof diwezhañ ar re reizh o emzalc'h. Ober a reer '''B'nei Noach''' ({{he}} בני נח, &quot;Bugale Noe&quot;) eus an dud a heuilh al luskad-se, aozet dre ar bed a-bezh gant Noahideged pe gant Yuzevien reizhkredour.

En un doare istorel e oa implijet al lavarenn'' B'nei Noach'' evit an holl ziskennidi eus Noe ha ne oant ket Yuzevien, met bremañ e vez implijet kentoc'h evit tud n'int ket Yuzevien a zouj da Seizh Lezenn Noe.

== Lidoù ha doareoù ar Yuzevegezh ==
=== Etik ===
Heñchet gant an [[halac'ha]] a c'hell bezañ an etik yuzev, pe gant priñsipoù moral all. Kustum eur da lavaret eo merket an etik yuzev gant talvoudegezhioù evel ar justis, ar wirionez, ar peoc'h, ar vadelezh, an druez, an humblded hag an emzoujañs. Bez' ez eus doareoù resis e-liamm ouzh ar Yuzevegezh, da skouer an doare da welet an aluzen ([[tzedakah]]) hag ar c'hlask chom hep bezañ negativel ([[lashon hara]]). Tabut a vez etre ar Yuzevien diwar-benn doareoù etik zo.

=== Pediñ ===
[[Restr:Praying at the Western Wall.jpg|thumb|dehou|Den, gwisket gant un [[tallit]], o pediñ er [[Kotel|C'hotel]]]]
Da gustum e ped ar Yuzevien teir gwezh an deiz, [[Chac'harit]], [[Minc'ha]] ha [[Ma'ariv]], gant ur wezh ouzhpenn bep [[Chabat]] hag en deizioù gouel, [[Moussaf]]. E-kreiz bep servij emañ an [[Amidah]] pe ''Shemoneh Esrei''. Ur bedenn a-bouez en ur bern servijoù eo [[Chema Yisrael]] (pe ''Chema'') a zo dibunañ ur werzenn eus an [[Torah]] (Adlezenn 6:4 : {{he}} '''שְׁמַע יִשְׂרָאֵל יְהוָה אֱלֹהֵינוּ יְהוָה אֶחָֽד''' ''Shema Yisrael Adonai Eloheinu Adonai Echad'' &quot;Selaou, Israel : An Aotrou, hon Doue, a zo Doue nemetañ&quot;)

Ar brasañ eus pedennoù al lid yuzev a c'hell bezañ dibunet e-unan goude ma kaver gwelloc'h bezañ a-stroll. Ur bedenn a-stroll a c'houlenn un niver-ret a dek den gour (ha yuzev), anvet [[minyan]]. El luskadoù reizhkredour hag en nebeut luskadoù mirour e rank an dek den-se bezañ gwazed, met er brasañ eus al luskadoù mirour hag el luskadoù all e c'hell ar maouezed kontañ er ''minyan''.

Ouzhpenn ar pedennoù hag ar servijoù e tibun ar Yuzevien oberiant [[Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev|pedennoù ha bennozhioù]] a-hed an devezh en ur ober traoù resis. Pediñ a reer en ur sevel goude bezañ dihunet da skouer, a-raok debriñ pe evañ traoù resis, goude bezañ debret hag all.

Disheñvelderioù a gaver etre al luskadoù yuzev disheñvel e-keñver ar pediñ, e-barzh testenn ar pedennoù, pegen alies e peder, an niver a bedennoù dibunet e-kerzh abadennoù resis, implij binvioù sonerezh hag ar c'han hag ar yezh implijet ([[hebraeg]] pe yezh(où) ar vro). Dre vras e vez tostoc'h ar reizhkredourien hag ar virourien ouzh an hengon padal e vez tuetoc'h ar yuzevien adreizhet da lakaat e-barzh elfennoù a-vremañ en o servij. Ouzhpenn-se, er brasañ eus ar sinagogennoù mirour hag en holl sinagogennoù adreizhet hag adframmet e kemer ar maouezed perzh er servijoù kevatal d'ar wazed, ha pa vije perzhioù miret d'ar wazed da gustum (hag er yuzevegezhioù reizhkredour), evel lenn an Torah.

=== Dilhad relijiel ===
[[Restr:Flickr - The Israel Project - Jerusalem.jpg|thumb|dehou|Bugale gwisket en un doare relijiel o c'hoari [[mell-droad]] e [[Jeruzalem]]]]
Ur [[Kippah|c'hippah]] ({{he}} כִּפָּה, liester ''kippot''; {{yi}} יאַרמלקע, ''yarmulke'') zo un tog ront a vez douget war penn ar glopenn en ur bediñ, en ur zebriñ, en ur lavaret bennozhioù pe en ur studiañ testennoù relijiel, pa n'eo ket bepred gant tud relijiel-kenañ. E kumuniezhioù reizhkredour n'eus nemet ar wazed a zoug ar c'hippah, met e kumuniezhioù nann-reizhkredour e c'heller gwelet maouezed o tougen unan. Hervez orin an dud e c'hell bezañ ar ''c'hippot'' bezañ bras pe brasoc'h, eus ur ront ne c'holo nemet penn uhelañ ar penn betek ar re vrasañ a c'holo ar penn a-bezh.

[[Tzitzit]] ({{he}} צִיציִת, distaget ''tzitzis'' gant an [[Achkenazed]]) zo &quot;pempilhennoù&quot; skoulmet ispisial a gaver e pep pevar korn an [[tallit]] ({{he}} טַלִּית), distaget ''tallis'' gant an [[Achkenazed]]), ar chal pediñ. Gwisket e vez an ''tallit'' e-pad ar servijoù pediñ. Meur a gustum zo diwar-benn an deiz ma c'hell unan dougen anezhañ evit ar wezh kentañ. Er gumuniezh [[Sefaraded|sefarad]] e c'heller dougen anezhañ ur wezh graet ar [[Bar ha bat mitzvah|Bar Mitzvah]] padal e kumuniezhioù [[Achkenazed|achkenaz]] zo e komañser d'e wiskañ ur wezh dimezet hag eureudet. Kustum eur da vezañ douaret gant an [[tallit]].

[[Tefillin]] ({{he}} תְפִלִּין) zo div voestad-lêr enno gwerzennoù tennet eus an [[Torah]] staget ouzh tal unan bennak ha gwiaded tro-dro d'e vrec'h gant bandennoù-lêr. Douget e vezont e-pad pedenn ar mintin gant an dud relijiel, gwazed nemetken evit ar reizhkredourien, gwazed ha maouezed zo evit ar yuzevien all.

=== Gouelioù ===
Ar gouelioù zo deizoù ispisial en deiziadur evit lidañ mareoù resis eus istor ar [[Yuzevien]], mareoù ispisial ar bloaz hag ar c'houlzioù-amzer ha temoù e-liamm ouzh o darempred gant Doue hag ar bed.

Ne glot ket an [[deiziadur yuzev]] (350 deiz pep bloaz) gant hini [[deiziadur gregorian|gregorian]] (365 deiz pep bloaz). Neuze ne glot ket ar [[gouel]]ioù yuzev gant deiziadoù gregorian resis kennebeut.

{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Gouelioù yuzev
|- valign=&quot;top&quot;
! Anv brezhonek !! Anv hebraek !! Deiziad&lt;br&gt;en [[deiziadur yuzev]] !! Deiziad 2020 !! Notenn
|-
| [[Roch ha-Chanah]] || (ראש השנה, ro’sh ha-shānāh) || Tishri 1-2 || Gwengolo 18-20 || ''Penn-bloaz'', gouel ar bloaz nevez.
|-
| [[Yom Kippour]] || (יום כיפור, yom kippūr) || Tishri 10 || Gwengolo 27-28 || ''Deiz ar Pardon Meur''
|-
| [[Soukot]] || (סֻכּוֹת, sukkōt) || Tishri 15-21 || Here 2-9 || ''Gouel al Lochennoù''
|-
| [[Simc'hat Torah]] || (שמחת תורה, simhat ha-tōrāh) || Tishri 22 || Here 10-11 || ''Levenez an Torah''
|-
| [[Hanouka]] || (חנוכה, hanūkkah) || Kislev 25 - Tevet 2 pe 3 || Kerzu 10-18 || ''Gouel ar Goueleier''
|-
| [[Tou bi-Chvat]] || (ט&quot;ו בשבט, tu bi'shevat) || Shevat 15 || C'hwevrer 10 || ''Ar 15 a viz Shevat'' Penn-bloaz an douar
|-
| [[Pourim]] || (פורים, pûrîm) || Adar 14 || Meurzh 9-10 || ''An Eur''
|-
| [[Pesac'h]] || (פסח, pesah) || Nissan 14-22 || Ebrel 8-21 || ''An Tremen''
|-
| [[Lag ba-Omer]] || (ל&quot;ג בעומר, lag ba-'ōmer) || Iyar 18 || Mae 11-12 || ''33{{e}} deiz an Omer''
|-
| [[Chavouot]] || (שבועות, shavūot) || Sivan 6 || Mae 28-29 || ''Ar Sizhunioù''
|-
| [[Ticha be-Av]] || (תשעה באב, tish‘āh bə-āḇ) || Av 9 || Gouere 29-30 || ''9{{vet}} deiz a viz Av''
|-
| [[Chabat]] || (יום השבת, yom ha-shabbāt) || Bep 7{{vet}} devezh ar sizhun || Eus ar Gwener noz d'ar Sadorn noz || ''Chom a-sav''
|}

Gouelioù nevez abaoe [[1948]]:

* Yom ha-Shoah (יום השואה, yom ha-shoah), devezh ar [[Shoah]]
* Yom ha-Zikaron (יום הזכרון , yom ha-zikaron), devezh soudarded kozh [[Tsahal|arme Israel]] 
* Yom ha-Atsma'out (יום העצמאות, yom ha-atzma'uth), devezh [[dizalc'hidigezh]] stad [[Israel]]
* Yom Yerouchalayim (יום ירושלים, yom yerushalāyim), devezh [[Jeruzalem]]

Yom ha-Zikaron, Yom ha-Atsma'out ha Yom Yerouchalayim a vez lidet e stad Israel ha gant yuzevion relijiel broadelour. Ne lid ket feizidi a gredennoù yuzev all (d. skw. [[Netourei Karta]]) ar gouelioù-mañ.

==== Chabat ====
[[Restr:Shabbat Challos.jpg|thumb|dehou|Div [[C'hallah]], bara gwiaded fardet evit bep [[Chabat]], diskouezet e deroù pred Chabat dindan ur golo.]]
[[Chabat]] zo an deiz sizhuniek gouestlet d'an diskuizh, a gomañs ur pennadig a-raok Gwener noz evit padet betek ur pennad goude Sadorn noz. Lidañ a ra deiz diskuizh Doue goude bezañ tremenet c'hwec'h devezh o krouiñ ar bed&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/shabbat.htm|titl=Shabbat|oberour=Judaism 101|lennet d'=ar 14 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Un devezh a-bouez eo evit ar Yuzevien ha meur a lezenn a ren anezhañ. Pa'z a an heol da guzh d'ar Gwener noz e tegemer maouez an ti ar Chabat en ur lakaat div c'houlaouenn-goar (pe muioc'h) war elum en ur lavaret ur bennozh. Komañs a ra ar ped gant ar [[Kidouch|c'hidouch]], ur bennozh dibunet a-vouezh uhel war ur werennad gwin, hag ar [[Mohtzi]], ur bennozh lavaret war ar bara. Kustum eur da gaout [[C'hallah]], daou damm bara gwiaded, fardet gant bleud, vioù, laezh ha mel, war an daol.

Ar Chabat-pad eo difennet ober unan eus an 39 ''melac'ha'', troet evel ''labour'', daoust ma n'eo ket &quot;labour&quot; evel ma komprener ar ger-se bremañ. Difennet eo neuze lakaat tan war elum, skrivañ, implijet arc'hant ha dougen tra er-maez eus an ti. Difenn implijet tan zo bet ledanaet d'an tredan hag implijet un oto.

==== Tri Gouel ar Pirc'hirinaj ====
An tri gouel-se zo anvet ''regalim'' en [[hebraeg]] (diwar ''regel'' : troad). Merkañ a reont darvoudoù bras istor ar Yuzevien, mesk-ha-mesk gant lidañ tremen ar mareoù-amzer. Kustum e oa an dud d'ober ur pirc'hirinaj da [[Jeruzalem]] da aberzhiñ en Templ da vare ar gouelioù-se.
*[[Pesac'h]], a bad ur sizhun, a lid an [[Ermaeziadeg]] eus [[Ejipt]]. En amzerioù kozh e teue e memes koulz hag eostiñ an [[heiz]]. Ar gouel nemetañ a reer er gêr penn-da-benn eo, tro-dro d'ur pred anvet [[Seder Pesac'h|Seder]]. Tennañ a reer ar produioù savet gant goell eus an ti (ar [[c'hametz]]) eus an ti a-raok ar gouel ha difennet eo debriñ seurt produioù a-hed ar sizhun. Mont a ra betek ez eus bet krouet un norm ispisial evit ar [[Kachrout|c'hachrout]], ''cashrut lePessa'h''. Debriñ a reer [[matzah]] e-lec'h bara.
* [[Chavouot]] (Gouel ar sizhunioù) zo aozet e koun diskuliadenn an [[Torah]] d'an Israelited e [[Menez Sinai]]. Anvet eo ivez ''Gouel Bikurim'', da lavaret eo Gouel ar Frouezh kentañ abalamour ma veze dalc'het gwezhall da vare eostiñ an ed.
* [[Soukot]] (Gouel al Lochennoù) zo lidet e koun an daou-ugent bloaz tremenet en dezerzh gant an Israelited war an hent d'an Douar Prometet. Kustum eur da sevel lochennoù pe teltennoù el liorzh (pe war ar balkonioù) anvet ''sukkot'' e koun goudor berr-pad an Hebreed en dezerzh. Dalc'het e veze e memes koulz hag eostiñ ar frouezh a fin mare al labour-douar. Padet a ra ur sizhun hag echuiñ a ra gant daou c'houel distag, [[Chemini Atzeret]] ma peder evit ma teuio ar glav ha [[Simc'hat Torah]] a glot gant fin kelc'h lenn an Torah a-raok adkomañs anezhi en-dro.

==== An Deizioù Hael Uhel ====
[[Restr:Students at Chabad at Texas A&amp;M University Breaking the Yom Kippur Fast in 2019.jpg|thumb|Studierien [[Chabad]] e [[Texas]] o terriñ yun [[Yom Kippour]] e [[2019]]]]
An Deizioù Uhel (''Yamim Noraim'' pe &quot;deizioù an doujañs&quot;) zo kreizennet tro ar barnañ hag an digarez.
* [[Roch ha-Chanah]] (c'hoazh ''Yom Ha-Zikkaron'' &quot;Deiz ar C'houn&quot;, ha ''Yom Teruah'' &quot;Deiz da lakaat ar [[shofar]] da seniñ&quot;) zo ar bloavezh nevez yuzev (&quot;penn-bloaz&quot; ger-ha-ger), daoust ma c'hoarvez e-pad seizhvet miz an [[deiziadur hebraek|deiziadur]], miz [[Tishri]] Komañs a ra gant ar gouel-mañ ur mare a 10 devezh damantiñ a gas war-zu Yom Kippour, 10 devezh evit klask en e ene ha klask dresañ o fazioù, graet a-ratozh pe ket a-hed ar bloaz. D'an deiz-se e vez sennet ar [[shofar]], ur c'horn maout, er sinagogenn, debret avaloù ha mel ha lavaret bennozhioù war bouedoù ispisial.
* [[Yom Kippour]] (&quot;Deiz an Damantiñ&quot;) zo devezh haelañ ar bloaz. Un devezh yun a-stroll eo ouzhpenn pediñ evit bezañ digarezet eus e bec'hedoù. Ar yuzevien oberiant a vez kustum da dremen an devezh er [[sinagogenn]] o tibunañ pedennoù. Ouzhpenn e teu alies yuzevien ne vezont ket ken oberiant d'an deiz-se ha yuniñ gant ar re all. An neizheur e tebrer ur pred rak-yun a-raok enaouiñ ar gouleier-koar, ar [[seuda mafseket]]. Komañs a ra servijoù an neizheur er sinagogenn gant ar pedenn ''Kol Nidre''. Kustum eur d'en em wiskañ gant dilhad gwenn, dreist-holl evit ar ''C'hol Nidre'', ha ne zouger ket botoù-lêr. Pedet start e vez an deiz a-bez a-raok echuiñ ar servij diwezhañ, anvet ''Nei'lah'', o c'hwezhañ hir ar shofar.

==== Gouelioù &quot;nevez&quot; ====
[[Restr:Hanuka-Menorah-by-Gil-Dekel-2014.jpg|thumb|dehou|Ur [[menorah]] enaouet evit [[Hanouka]]]]
Ar gouelioù da heul zo gouelioù &quot;nevez&quot;, da lavaret eo n'int ket meneget en [[Torah]]. E koun darvoudoù kalz nevesoc'h, daoust ma n'eur ket sur atav hag-int c'hoarvezet da vat, int bet savet.
* [[Pourim]] ({{he}} פורים ''Pûrîm'' &quot;eurioù&quot;) zo ur gouel leun a levenez e koun disamm Yuzevien [[Persia]] a oa da vezañ lazhet gant [[Haman]], hervez [[Levr Esther]]. D'an deiz-se e lenner e publik ''Meguilat Esther'' en ur oc'h trouz pa glever anv Haman, reiñ a reer an aluzen, debriñ a reer gwastilli bihan anvet [[hamantaschen]], dibunañ a reer er straedoù treuzwisket ha sañset eur da vezviñ un tamm gant gwin.
*[[Hanouka]] ({{he}} חֲנֻכָּה‎, ''ḥanuká'' &quot;sakradur&quot;), anavezet ivez dindan &quot;Gouel ar Goueleier&quot; a bad 8 devezh adalek ar 25 a viz Kislev. Bep noz, er gêr, e lakaer war elum goulaouennoù-koar, da gentañ unan, an deiz war-lerc'h div hag all betek enaouiñ eizh d'an noz ziwezhañ. E koun adsakradur an Templ goude brezel ar Vakabeaned, pa badas eizh devezh ul lampenn eoul a oa sañset bezañ a-walc'h evit un devezh nemetken, pezh a roas amzer d'ar veleien fardañ eoul nevez. Ne oa ket ur gouel a-bouez a-bouez gwezhall met deuet e oa da vezañ anavezetoc'h gant savidigezh Stad [[Israel]], pa voe roet da anavezet darvoudoù &quot;harozius&quot; istor ar Yuzevien, hag abalamour ma kouezh tamm pe damm e memes mare ha [[Nedeleg]].

==== Yunoù ====
[[Ticha be-Av]] ({{he}} תשעה באב‎ or ט׳ באב, &quot;an 9{{vet}} a viz Av&quot;) zo devezh evit dougen kañv ha yuniñ e koun distrujadenn an [[Templ Jeruzalem|Temploù]] kentañ hag eil, met ivez [[Skarzhadeg ar Yuzevien eus Spagn]]. Bez ez eus yunoù bihan all diwar-benn distrujadennoù an Templ dalc'het da zeiziadoù all.

==== Gouelioù israelian ====
Pa oa bet savet [[Israel]] e oa bet lakaet devezhioù vak ouzhpenn.
*[[Yom ha-Shoah]] (יום השואה, ''yom ha-shoah'' &quot;Devezh e koun ar [[Shoah]]&quot;) evit kaout soñj eus ar Yuzevien drouglazhet gant an nazied e-pad an [[Eil brezel bed]]. Lod a gav gwelloc'h aozañ un dra bennak evito d'an 10 a viz Tevet.
*[[Yom ha-Zikaron]] (יום הזכרון , ''yom ha-zikaron'' &quot;Devezh Koun&quot;) evit ar soudarded bet lazhet.
*[[Yom ha-Atsma'out]] (יום העצמאות, ''yom ha-atzma'uth'' &quot;Devezh Dizalc'hidigezh Israel&quot;).

=== Lidoù-buhez ===
Lidoù a vez aozet a-hed ar vuhez evit merkañ tremen an amzer ha kreñvaat an identelezh yuzev kenkoulz hag ar bezañs er gumuniezh.
* [[Brit milah]] - Degemer e reer ar paotredigoù oadet a 8 deiz en ''Emglev'' dre lid an [[amdroc'h]]. Reiñ a reer e anv [[hebraeg|hebraek]] d'ar babig e-pad al lid. Ul lid-envel evit ar plac'hedigoù, anvet [[zeved habat]] (pe ''brit bat''), a zo, met n'eo ket heuliet kement.
* [[Bar ha bat mitzvah]] - An tremen eus ar bugaleaj d'an oad gour a c'hoarvez pa dizh ur plac'hig he 12 vloaz hag ur paotrig e 13 vloaz, e metoù [[Ortodoksiezh yuzev|reizhkredour]] ha [[Yuzevegezh virour|mirour]], 13 vloaz evit an daou e metoù ar [[yuzevegezh adreizhet]]. Lidet e vez en ur bediñ an den gour nevez (paotred nemetken evit ar reizhkredourien), da ren ar vodadeg er [[sinagogenn]] evit ur bedenn ha lenn un darn eus an [[Torah]].
* [[Dimeziñ er Yuzevegezh|Dimeziñ]] - Un darvoud a-bouez eo er vuhez. Dalc'het e vez dindan ar [[c'houppah]], un dell-eured a zo arouez un ti leun a levenez. E fin al lid e torr ar paotr nevez ur werenn gant e droad, arouez kañv peurbadel an [[Templ Jeruzalem|Templ]] ha strewadur ar bobl yuzev.
* [[Kañv er Yuzevegezh|Mervel ha dougen kañv]] - Ur c'hañv e meur a bazenn a zo. Ar bazenn gentañ zo anvet [[chiva]] (ger-ha-ger : &quot;seizh&quot;, evit ar seizh devezh ma pad) ma ranker chom er gêr azezet da vezañ sikouret ha soulaset gant familh ha mignoned. An eil pazenn, ''shloshim'' (a bad ur miz) hag evit ar re o dije kollet unan eus o zud ez eus un trede pazenn ''avelut yud bet chodesh'', a bad 11 miz.

=== Lenn an Torah ===
[[Restr:ReadingOfTheTorah.jpg|thumb|dehou|Un den o lenn an Torah]]
E-kreiz servij-pediñ pep gouel ha pep [[Chabat]] emañ lenn an [[Torah]] e publik, e-liamm ouzh lenn levrioù all an [[Tanac'h]]. E-pad ar bloaz e lenner an Torah a-bezh, gant ar c'helc'h o kregiñ bep [[diskar-amzer]] da vare ar gouel [[Simc'hat Torah]]. Lenn an Torah zo un enor a c'hell bezañ roet d'unan bennak a c'hoarvez traoù pouezus er vuhez, da skouer ganedigezh ur bugel. War-dro 13 vloaz e vez aozet ur gouel evit lidañ eur deuet war an oad hag eur gouest da heuliañ ar [[mitzva|mitzvot]] e-lec'h ma lenner an Torah evit ar wezh kentañ dirak ur bodad tud, ar [[Bar ha bat mitzvah|bar mitzva]] evit ar baotred hag ar [[Bar ha bat mitzvah|bat mitzva]] evit ar merc'hed.

=== Savadurioù relijiel ===
Gwezhall gozh e troe ar relijion yuzev tro-dro d'un [[Templ Jeruzalem|Templ]] nemetañ, met distrujet e voe gant ar [[Romaned]] e 70 hag abaoe eo bet adimplijet al lec'h gant ar [[Kristeniezh|Gristeniezh]] hag an [[Islam]]. Desket o deus ar yuzevien ober gant savadurioù all evit en em vodañ ha pediñ a-stroll, anvet [[sinagogenn]]où.

Ur sinagogenn zo un ti evit pediñ ha studiañ. Ur pezh zo evit pediñ a-stroll, pezhioù bihan evit studiañ hag ur pezh all evit en em vodañ evit ur pred, un emvod pe implijoù nann-relijiel all. N'eus tamm pil-patrom ebet evit ar sinagogennoù a c'hell bezañ disheñvel-mik an eil diouzh eben diouzh ar vro, ar mare, ar gumuniezh... An [[Achkenazed]] a implij ar ger ''shul'' tra ma ra alies &quot;temploù&quot; eus o sinagogennoù gant al luskad [[Yuzevegezh adreizhet|adreizhet]].

Sed aze un nebeud traoù boutin d'ar sinagogennoù :
* [[Ark an Torah|An Ark]] (anvet ''aron ha-kodesh'' gant an Achkenazed hag ''hekhal'' gant ar Sefaraded) zo al lec'h ma talc'her an [[Torah]] pa ne vez ket lennet.
* Ul leurenn uhel evit degemer an Torah hag al lenner.
* Ar c'houlaouenn beurbadel (''ner tamid''), ul lampenn a vez atav war enaou evit kaout koun eus [[menorah]] an [[Templ Jeruzalem|Templ]].

Ouzhpenn ar sinagogennoù ez eus savadurioù all implijet gant ar yuzevien, evel ar [[yeshiva]], ar skol war an danvezioù yuzev, hag ar [[mikvah]], ar c'hibelloù-lid.

=== Lezennoù-boued : kachrout ===
[[Restr:Kosher McDonald's, Abasto Shopping, Buenos Aires.jpg|thumb|dehou|Ur preti [[McDonald's]] [[Kachrout|kacher]] e [[Buenos Aires]].]]
{{Pennad pennañ|Kachrout}}
Anavezet eo lezennoù relijiel ar yuzevien e-keñver ar boued dindan an anv [[kachrout]]. Ar boued fardet diouzh al lezennoù-se zo anvet [[boued kacher|kacher]] hag ar boued n'eo ket kacher zo ''treifah'' pe ''treif''.

Ul lodenn vras eus al lezennoù-se a bleg gant ar produioù graet gant anevaled. Da skouer, anevaled kacher zo anevaled rannet o c'harn hag a chaok o geot. An anevaled ''treiff'' anavezetañ zo moarvat ar [[moc'h]],&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.meaningfullife.com/the-kosher-pig/|titl=The Kosher Pig?|oberour=Meaningful Life|lennet d'=an 20 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; daoust dezhañ kaout karnioù rannet ne chaok ket geot&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110606010806/http://www.oukosher.org/index.php/common/article/9660/|titl=Tamar Levy, St. Louis, MO – Block Yeshiva High School, Grade 9|oberour=Oukosher.org [diell]|lennet d'=an 20 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kacher e c'hell bezañ ar boued-mor ma vez angelloù ha skant dezho. Ar peurrest, evel ar [[sili]], ar [[kranked|c'hranked]] hag ar [[kregin|c'hregin]] zo ''treif'' neuze. Ur roll laboused ''treif'' zo en [[Torah]], met kollet eo bet talvoudegezh anv meur a spesad neuze ne ouezer ket da vat peseurt laboused zo kacher pe ket. Kustumoù zo memestra o doa dalc'het soñj eus un nebeud laboused kacher. [[Yer]] ha [[yer-indez]] zo aotreet en ur bern kumuniezhioù neuze. Kement aneval all, [[stleviled]], [[divelfenneged]], [[amprevaned]] zo ''treif''.&lt;ref name=&quot;Judaism 101 Kashrut&quot;&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/kashrut.htm|titl=Kashrut: Jewish Dietary Laws|oberour=Judaism 101|lennet d'=an 20 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Estreget ar rannadur-se, evit bezañ lakaet da gacher, kig ha kig-yar (pas ar pesked) a rank dont eus un aneval yac'h lazhet en ur mod ispisial anvet [[chec'hitah]]. Hep an doare mat d'e lazhañ, un aneval kacher a zeu da ''dreif''. Gant ar chechitah e klask lazhañ buan hag ar muiañ a diboan ma c'heller evit an aneval. Goude-se e ranker tennañ darnoù dic'hlann an aneval, evel ar [[gwad]], tammoù [[druzoni|druz]] hag ar mavig-kamm.&lt;ref name=&quot;Judaism 101 Kashrut&quot;/&gt;

Berzet eo ivez gant al [[halac'ha|lezenn yuzev]] debriñ kig ha laezhaj asambles ha rankout a reer gortoz ur pennad a-raok debriñ an eil pe egile goude ur pred. Cheñch a ra ar pennad-se diouzh e peseurt urzh int bet debret ha diouzh ar gumuniezh, met gallout a ra mont betek 6 eurvezh. Diazezet eo diwar ur werzenn en [[Torah]] a zifenn poazañ ur venn e laezh e vamm met da vat derevet eo ar reolenn eus an Torah dre gomz, an [[Talmud]] hag al lezenn rabbinek.&lt;ref name=&quot;Judaism 101 Kashrut&quot;/&gt; Tabut zo war statud ar c'hig-yar e-keñver al laezhaj, lod a zifenn meskañ an daou, lod a lavar n'eo ket ur gudenn.

Implijet listri ha fornioù gant un doare boued pe egile a c'hell lakaat boued da vezañ ''treif'' goude ma oa kacher, da skouer ma servijer boued kacher gant loaioù a oa bet e-barzh traoù ''treif'' pe asiedoù bet lakaet kig enno padal e oa bet dienn un nebeud eurvezhioù a-raok, an holl draoù-se a laka ar boued da vezañ ''treif''.&lt;ref name=&quot;Judaism 101 Kashrut&quot;/&gt; Mont a ra kumuniezhioù [[Yuzevegezh virour|mirour]] hag an holl gumuniezhioù [[Ortodoksiezh yuzev|reizhkredour]] pelloc'h en ur zifenn evañ produioù ar [[rezin]] aozet gant [[Jentiled]], abalamour da gustumoù [[pagan]] kozh a implije gwin.&lt;ref name=&quot;Judaism 101 Kashrut&quot;/&gt;

N'eus tamm displegadenn ebet en [[Torah]] evit al lezennoù-se,&lt;ref name=&quot;Judaism 101 Kashrut&quot;/&gt; war-bouez ar preder bezañ glann, met klasket e oa bet reiñ un nebeud respontoù. Ar glanded lidek a vije unan anezho, evel just, ouzhpenn deskiñ en em gontrolliñ, broudañ an doujañs da volontez [[Doue]], chom hep bezañ kri e-keñver an anevaled ha derc'hel dibarded ar gumuniezh yuzev&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.religionfacts.com/kosher|titl=Kosher|oberour=ReligionFacts|lennet d'=an 20 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Ar rummadoù disheñvel a lezennoù-boued a oa diorroet diwar meur a abeg disheñvel moarvat, ma ne oa ket diwar meur a abeg evit ur reolenn.

Chom bev avat zo pouezusoc'h eget an holl lezennoù bet meneget uheloc'h, evel m'eo pouezusoc'h eget an holl [[halac'ha]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewishmag.com/136mag/uk_rationing/uk_rationing.htm|titl=Remembering Life in England during World War II|oberour=Jewish Mag|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{he}} {{Liamm web|url=https://www.biu.ac.il/JH/Parasha/shmini/lict.html|titl=מספר 805|oberour=Dr. Ezekiel Liechtenstein|embanner=אוניברסיטת בר-אילן  הפקולטה למדעי היהדות|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Lezennoù ar glanded-lid ===
Taolennet eo gant an [[Tanac'h]] penaos e c'hell bezañ unan bennak glann-lid (''tahor'') dont da dic'hlann-lid (''tamei''). Degouezhioù ma c'hoarvez seurt traoù zo pa vez touchet korf unan bennak [[marv]], pe [[bez]]ioù, fluz-hadeg , fluz-forzh, [[amzerioù]] ha pa vez touchet unan bennak deuet dic'hlann abalamour d'an degouezhioù-se. Er Yuzevegezh rabbinek eo berzet d'ar [[Kohen|Gohaned]], izili ar renkad az ae da [[beleg|veleien]] da vare an [[Templ Jeruzalem|Templ]], mont e-barzh ur [[bered|vered]] ha tostaat ouzh unan bennak marv&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20070317042450/http://www.ou.org/torah/tt/5767/shemot67/mikdash.htm|titl=SHEYIBANEH BEIT HAMIKDASH... [diell]|oberour=Avi Kehat|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour ma veze goulennet ganto bezañ en ur stad glann p'o doa da zebriñ o roadenn-vara ([[Terumah]]). Deuet e oa reolennoù zo stag ouzh ar roadenn-se da astenn war an holl, da skouer, gwalc'hiñ e zaouarn a-raok debriñ bara.

==== Glanded ar familh ====
Un isrann eus ar reolennoù-se en deus kemeret pouez eo ar reolennoù stag ouzh glanded ar merc'hed o deus o [[amzerioù]]. Anvet eo ar reolennoù-se [[niddah]] (&quot;dispartiañ) pe glanded ar familh. A-bouez ruz eo ar reolennoù-se evit ar yuzevien a-heul rik an [[halac'ha]] met ne vezont ket heuliet gant ar yuzevien frankizoc'h.&lt;ref name=&quot;Kosher Sex&quot;&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewfaq.org/sex.htm|titl=Kosher Sex|oberour=Judaism 101|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Lakaet ez eus bet reolennoù ouzhpenn da reoù an [[Torah]] gant ar rabbined, dreist-holl en [[ortodoksiezh yuzev]]. Da skouer, e-pad an amzerioù, eo goulennet gant an Torah e chomje ur vaouez a-sav gant an [[darempred rev|darempredoù rev]] e-korf 7 devezh, nemet ma pad pelloc'h an amzerioù, neuze e ranko astenn ar prantad hep seks e-pad 7 devezh c'hoazh. Kendeuzet e voe an daou brantad-se gant ar rabbined a urzhias d'ar maouezed chom a-sav gant an darempredoù-rev adal ma oa kroget an amzerioù ha betek 7 devezh ur wezh echuet. Ouzhpenn d'an dra-se eo difennet d'he [[gwaz]] touchal anezhi ha kousket er memes gwele hag hi e-pad ar prantad-se. Da c'houde e c'hell ar vaouez en em c'hlannañ en ur [[mikve]].&lt;ref name=&quot;Kosher Sex&quot; /&gt; N'eo ket heuliet ar reolennoù-se gant ar Yuzevien frankizoc'h avat.

Ar Yuzevien [[Beta Israel|Ethiopian]] a zalc'h gant kustumoù kozh o lakaat ar merc'hed da gousket e lochennoù dispartiet eus an ti hag, heñvel ouzh a c'hustumoù [[Karaitegezh|karait]], ne zegemeront ket ar maouezed oc'h amzeriañ en o zemploù kar e rankjent chom glann. Adal m'int bet degemeret en [[Israel]] avat e teuont da kustumoù tostoc'h ouzh re ar Yuzevien all.

== Heñchañ ar c'humuniezhioù ==
=== Beleien ar mare klasel ===
N'eo ket ken bras plas ar veleien er Yuzevegezh eget ar pezh a oa a-raok [[70]] pa voe distrujet [[Templ Jeruzalem]] gant an arme [[Impalaeriezh Roma|roman]] kaset gant [[Vespazian]]. A-raok ar mare-se e veve ar veleien en Templ hag ober a raent war-dro an aberzhoù. N'eo ket forzh piv az ae da veleg, hêret e vez c'hoazh dre ar familh hag an dra-se zo kaoz int enoret c'hoazh hiziv an deiz daoust ma n'o deus tamm talvoudegezh evet ken. Ur bern yuzevien, dreist-holl [[Ortodoksiezh yuzev|reizhkredourien]], a soñj dezho e vo ezhomm eus ar veleien en-dro pa vo savet Trede Templ Jeruzalem en amzer da zont.
E-touez ar veleien ez eus :
*[[Kohen|Kohanim]] (beleg) - diskennidi [[Aaron]], breur [[Moizez]], a oa fiziet an aberzhiñ enno da vare an Templ. Hiziv e c'halver ur c'hohen da gentañ evit lenn an [[Torah]], ober war-dro [[Bennozh ar beleg]] pe oberoù stag ouzh o c'harg.
*[[Levidi]] - diskennidi [[Levi]], mab [[Jakob]]. Da vare an Templ o doa da ganañ ar [[Psalmoù]], da gempenn an ti, da sevel mogerioù nevez, da ziwall an ti, da sikour ar veleien hag a-wezhioù o doa da zisklêriañ al Lezenn ha kustumoù an Templ d'ar publik. Hiziv e c'halver ul levi da eil evit lenn an Torah.

=== Pennoù-pediñ ===
Adalek mare ar [[Mishna]] hag an [[Talmud]] betek bremañ ez eus bet ezhomm er Yuzevegezh eus tud arbennik evit ober war-dro lidoù zo. Ur yuzev zo gouest d'ober war-dro hogozik an holl ezhommoù war ar pediñ, met traoù zo - lenn an [[Torah]] hag an [[Haftarah]], ar bedenn evit ar re varv, ar bennozh evit ar plac'h hag ar paotr nevez, ar bennozh-klok goude ur pred - a c'houlenn un niver-ret ar yuzevien, ar [[minyan]], da lavaret eo dek yuzev asambles.

En ur [[sinagogenn]], an dud arbennik pennañ eo :
*[[Rabin]] ar gumuniezh - Un den desket karget da respont d'ar goulennoù diwar-benn al [[halac'ha|Lezenn]] Evit dont da rabin e ranker bezañ urzidiget gant un aotrouniezh choazet gant ar gumuniezh (d.l.e. gant ur rabin reizhkredour pe, ma vez ur gumuniezh [[Yuzevegezh virour|virour]] pe [[Yuzevegezh adreizhet|adreizhet]] gant ur skol rabined). N'eo ket ret d'ur gumuniezh kaout ur rabin dre ret. Lod eus ar c'humuniezhioù o deus ur rabin met lakaet eo d'unan all d'ober evel ''shatz'' pe ''baal kriyah'' (sellet dindan).
*[[C'hazzan]] (kantor) - ur c'hanour desket a servij da ''shatz''. Choazet eo evit e vouezh vrav, e ouiziegezh e tonioù hengounel, e gompren eus talvoudegezh ar pedennoù ha pegen gwirion e vez pa zibun anezho. N'eo ket dav d'ur gumuniezh kaout ur c'hazzan.

Servijoù ar pedennoù yuzev a c'houlenn kaout daou berzh a c'hell bezañ, met pas atav, fiziet en ur rabin pe ur c'hazzan. Er c'humuniezhioù ma n'int ket fiziet enno e c'hell bezañ fiziet e neb a garo er gumuniezh, gant ma troio etre hec'h izili :
*''Shaliah tzibour'' pe ''shatz'' (penn - ger-ha-ger 'kannad' - ar gumuniezh) - karget eo da heñchañ an dud bodet evit pediñ asambles hag a-wezhioù e c'hell pediñ evit reprezantiñ ar gumuniezh, pas evit he erlec'hiañ met kentoc'h evit aesaat an traoù. Kemer a ra perzh ar gumuniezh e seurt pedennoù en ur lavaret ''amen'' e fin ar bedenn : gant al lavarenn-se e teu pedenn ar ''shatz'' da vezañ pedenn ar gumuniezh. Kement den gour gouest da bediñ sklaer ha difazi a c'hell bezañ ''shatz'', evit ur bedenn pe belloc'h. N'eus nemet gwazed a c'hell bezañ ''shatz'' e kumuniezhioù reizhkredour hag un darn eus ar c'humuniezhioù mirour, padal e c'hell maouezed bezañ ''shatz'' ivez e kumuniezhioù araogouroc'h.
*''Baal kriyah'' pe ''baal koreh'' (mestr al lenn) zo karget da lenn darn sizhuniek an [[Torah]]. Goulenn a reer an hevelep koñdisionoù evit bezañ ''baal kriah'' hag evit bezañ ''shatz'' ha gallout a reer bezañ an daou. Dre vras e vez barrek unan bennak d'ober meur a berzh disheñvel el lid, met dre ma vez meur a hini barrek e vez rannet al labour etrezo.

Alies mat e vez er c'humuniezhioù (dreist-holl ar re vrasañ) :

* ur ''gabbai'' - Gervel a ra an dud da lenn an Torah, envel a ra ur ''shatz'' evit pep servij ma n'eus ket unan anvet da gustum ha e-karg eus kemenn ar [[sinagogenn]] emañ ivez.

An tri ferzh meneget a-us a vez graet a-youl vat, hag un enor e vez. Abaoe an XVIII{{vet}} kantved e oa bet kemeret ar boaz da groprañ rabined ha c'hazzaned da c'hoari perzh ar ''shatz'' hag hini ar ''baal kriyah'' ha gwir e chom dreist-holl e kumuniezhioù [[Yuzevegezh virour|mirour]] hag [[Yuzevegezh adreizhet|adreizhet]]. E kumuniezhioù [[Ortodoksiezh yuzev|reizhkredour]] e vez c'hoariet ar perzhioù-se gant tud a-youl vat pep hini d'e dro. Goude ma vez alies ouzhpenn ur rabbi evit pep kumuniezh e vez gopret c'hazzaned nebeutoc'h-nebeutañ e kumuniezhioù er [[Stadoù-Unanet]] ha ral e kaver tud arbennik evit ar perzhioù all.

==== Perzhioù relijiel arbennik ====
[[Restr:Jewish scribe writing the Torah.jpg|thumb|dehou|Ur [[sofer]] eus [[Yemen]] o skrivañ ur roll eus an [[Torah]].]]
* [[Dayan]] (barner) - Ur rabbi urzidiget en deus heuliet studioù war ar gwir hag ezel eus ur [[beth din]] (ul lez-varn rabbinek). En [[Israel]] emañ an [[dimeziñ]] hag an torr-dimeziñ, an treiñ war-zu ar Yuzevgezh hag an tabutoù arc'hant etre daouarn seurt lezioù-barn, e-keit ma chom er gumuniezh yuzev.
* [[Mohel]] (amdroc'her) - Un den arbennik e lezennoù an amdroc'h, bet kelennet gant ur mohel en deus tapet skiant-prenet, gouest d'ober war-dro ar [[brit milah]] ([[amdroc'h]]).
* [[Chec'hitah|Choc'het]] (boser lidek) - Evit ma vo [[kachrout|kacher]] ur c'hig bennak e rank bezañ lazhet gant ur choc'het a zo arbennik e lezennoù ar c'hachrout goude bezañ bet heuliet kentelioù gant ur choc'het all.
* [[Sofer]] (skrib) - Rolloù an [[Torah]], an [[teffilin]], ar [[mezuzah|mezuzot]] (rolloù a stager ouzh stern an dorioù) ha [[get|gittin]] (aktoù an torr-dimeziñ) a rank bezañ skrivet gant ur sofer, un den arbennik e kaligrafiezh hebraek en deus bet ur stummadur strizh-kenañ war lezennoù ar skrivañ testennoù-sakr.
* [[Roch Yechiva]] - Ur c'helenner war an Torah a ra war-dro ur [[yechiva]].
* [[Machgiac'h rouc'hani]] ur yechiva - Diouzh ar yechiva e c'hell bezañ unan bennak karget da wiriekaat e vez heuliet ar c'hentelioù hag e vez dereat an emzalc'h, pa c'hoazh e c'hell bezañ e-karg en em santfe mat ar studierien ha sevel lennadennoù war an etik yuzev.
* [[Machgiac'h rouc'hani]] - Ober a ra war-dro ar produerien boued kacher, emborzhidi, pretioù ha treterourien evit bezañ sur eo kacher ar boued. Bez' e rank bezañ arbennik ar lezennoù ar [[kachrout|c'hachrout]] ha bezañ heuliet kentelioù digant ur rabbi ma n'eo ket rabbi e-unan.

== Istor ==
Istor ar Yuzevegezh a zo kazi hini ar Yuzevien e-pad an Henamzer pa ne vezont anavezet nemet dre o levrioù dastumet ez-ofisiel, danevelloù ha skridoù lennegel ur endalc'h relijiel kreñv enno. Testennoù savet gant o amezeien (Egiptiz, Asirianed, Hittited) ne reont ket kalz a daveoù d'ar religion yuzev. Er mare hellenistel e teu da vezañ Aleksandria ur gêr m'emañ kalz a Yuzevien o chom enni hag evit an abeg-se e o bet troet ar Bibl yuzev e gresianeg, Bibl an Deg ha-tri-ugent den fur a reer anezhañ.

=== Orin ===
E-kreizig kreiz an [[Tanac'h]] emañ an darempred etre Doue hag an Israelited diwar an amzerioù koshañ betek mare an [[Templ Jeruzalem|Eil Templ]]. Hervez ar skrid e oa [[Abraham]] an Hebraad kentañ ha tad ar bobl yuzev. Evit enoriñ anezhañ abalamour d'e akt a feiz e oa bet prometet dezhañ ur mab ([[Izaag]]) ha diwar e vab diskennidi niverus a vije pobl douar Israel. O diskennidi a rankas mont da [[Ejipt]] avat e-lec'h ma oant bet lakaet da sklaved. Dieubet gant Doue ha renet gant [[Moizez]] e tegemeront [[Torah|Lezenn Doue]] e [[Menez Sinai]] dre skoulmañ un emglev. Reiñ a reas douar Israel d'E bobl ha kontañ a ra peurrest an Tanac'h pegen difeiz e c'helle ar bobl dont da vezañ met ivez pegen kreñv o feiz a c'helle bezañ darn anezho. Savet e voe ur Rouantelezh (a-raok ma voe rannet) a voe sikouret pe pinijet diouzh emzalc'h ar rouaned hag ar bobl hag un Templ a voe kreiz ar relijion yuzev e-pad kantvedoù.

Start eo gouzout penaos e oa an traoù evit gwir en amzerioù ken kozh ha dre ma n'eus nemet ur vammenn a zispleg ganedigezh relijion undoueek an Hebreed. Meneg koshañ ar ger ''Israel'' a gaver e skrid-maen [[Meremptah]] e 1203 a-raok hon mare, met o kaozeal eus brezel, pas eus relijion. An arbennigourien a zo a-du hiziv evit lavaret eo an [[Torah]] un dastumad testennoù choazet hag embannet asambles, daoust ma c'hellont en en zislavaret ur wezh lakaet kenetrezo.

Kemer a raje mammenn ar Yuzevegezh e relijion [[Kenaan]] ma kavjed [[Yahweh]] e-touez doueed all un tamm evel doueed [[Henc'hres]]&lt;ref&gt;{{en}} John Day ''Yahweh and the Gods and Goddesses of Canaan'', p. 68.&lt;/ref&gt; Beli [[Ejipt]] war Kenaan, a oa kustum da skrapañ sklaved evit he mein-gleuzioù ha mibien rouaned Kenaan evit desevel anezho evel Ejiptianiz, hag enkadenn [[Pobloù ar mor]], gant arsailhoù pobloù estren hag emsavadegoù a-enep sistem kêrioù-Stad Kenaan, o dije roet diazez d'un emskiant dibar e-touez poblañsoù uhelderioù Kenaan, mammenn ar bobl israelit hag ar relijion yuzev.&lt;ref&gt;{{fr}} AGUT, Damien ; MORENO-GARCIA, Juan Carlos. 2016. ''L'Egypte des Pharaons : De Narmer à Dioclétien (3150 av. JC - 284 ap. JC''. Dastumadeg ''Mondes Anciens'', dindan renerezh Joelle Cornette. Paris. Belin. {{ISBN|978-2-7011-6491-5}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Bible unearthed&quot;&gt;{{en}} FINKELSTEIN, Israel ; SILBERMAN, Neil Asher. 2002. ''The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision Of Ancient Israel''  S&amp;S International. {{ISBN| 978-0684869131}}&lt;/ref&gt;.

=== Ur relijion savet evel ur respont da istor he fobl ===
[[Restr:Moses and burning bush.jpeg|thumb|dehou|[[Moizez]] hag ar vodenn-spern taolennet e [[sinagogenn]] [[Sinagogenn Doura-Europos|Doura-Europos]] ([[244]])]]
Hervez an enklaskoù n'haller ket prouiñ e veze azeulet Doue Israel evel Doue Nemetañ gant pobl Israel da vare ar Rouantelezh unanet ha goude, ur wezh dispartiet etre div rouantelezh, hini [[Rouantelezh Israel|Israel]] hag hini [[Rouantelezh Yehouda|Yehouda]], ar pezh a c'heller lenn roudoù en [[Tanac'h]]. Gallout a reer krediñ e azeulent [[Yahweh]] nemetken dre vras, o krediñ e oa o doue broadel evel ma oa unan da bep pobl, hag o krediñ e oa galloudusoc'h o doue eget doue ar pobloù all&lt;ref&gt;{{en}} BRIGHT, Joh., 2000.''A History of Israel'' Westminster John Knox Press.&lt;/ref&gt;. Tamm ha tamm, gant choukadoù taolet d'an div vro gant an [[Asirianed]] ha [[Babilon]] e rankas an Israelited cheñch o relijion ha kavet ur respont d'o gwalleur. Komañs a reas marteze gant roue Yehouda [[Jozias]], en doa adkavet an [[Torah]] ha lakaet ar bobl war an hent mat, hervez an [[Tanac'h]]. Sur eo e oad komañset e-pad e ren da zastum mojennoù hag hengounioù ar bobl israelit, dreist-holl ar re a denne da [[Egipt]], ar pezh e voe mammenn an [[Torah]].&lt;ref name=&quot;Bible unearthed&quot; /&gt; Pa voe distrujet an [[Templ Jeruzalem|Templ Kentañ]] e 587 hon mare hag harluet uhelidi rouantelezh Yehouda e kendalc'has al labour preder-se da vezañ kaset. Lod eus ar re a chomas e restachoù rouantelezh an Norzh a c'hanas ar gumuniezh [[Samaritaned|samaritan]] a-hed an amzer.

E [[Babilon]] e voe birvilh evit kavet ur respont d'an dae evit derc'hel o identelezh gant tud Yehouda ha klask gouzout abalamour da betra ne oant ket bet gwarezet gant Doue. Mammennoù all a voe lakaet ouzhpenn en [[Torah]] d'ar mare-se, a-raok ma voent aotreet gant ar [[Persed|Bersed]] distreiñ d'o bro hag adsevel o Zempl. Skrivet e voe levrioù diwezhañ an [[Tanac'h]] d'ar mare-se. Astenn galloud [[Henc'hres|ar C'hresianed]] war ar [[Reter-Nesañ]] a savas un dae all d'ar gumuniezh yuzev o tiwanañ : mont pelloc'h war-zu an diforc'hañ diouzh ar pobloù all pe bezañ heñvelaet. Emsavadeg ar [[Makabeed|Vakabeed]] a voe ur respont, relijiel ha politikel, d'ar politikerezh Seleukid. Ouzhpenn [[Jeruzalem]] ha [[Babilon]] e strewas ar gumuniezh yuzev da [[Egipt]] ha dreist-holl en [[Aleksandria]], e-lec'h ma voe lakaet an [[Tanac'h]] e [[henc'hresianeg]].

Da vare ar I{{añ}} kantved en hon mare, pa voe ar rouantelezh yuzev dindan gazelge [[Impalaeriezh roman|Roma]], e oa birvilh en-dro ha rannet ar Yuzevegezh e meur a sekt disheñvel : ar [[Fariseed]], ar [[Sadukeed]], ar [[Zeloted]], an [[Esened]] hag ar [[Kristeniezh|Gristenien]] kentañ, an div sekt gentañ o vezañ ar re c'halloudusañ. Lakaat a rae pouez ar [[Fariseed]] war an Torah dre gomz, da lavaret eo an holl gustumoù a oa bet treuzkaset dre ar gaoz abaoe, hervezo, amzer [[Moizez]]. Nac'het e oa kement-se gant ar [[Sadukeed]] ne gemerent nemet an Torah evel sakr. Eus ar sektoù-se ne chomas nemet ar [[Kristeniezh|Gristeniezh]], a droc'has he darempredoù ouzh ar Yuzevegezh, hag ar [[Fariseed]] a voe mammenn ar Yuzevegezh rabbinek. [[Brezel yuzev-roman kentañ|Emsavadeg veur]] ar bloavezhioù 66-73 a dorras lusk Yuzevegezh an Templ dre ma voe distrujet [[Templ Jeruzalem]] gant ar Romaned. An darvoud-se, ha kastizoù all bet kemeret goude [[emsavadeg Bar-Kokhba]] (a darzhas etre 132 ha 136 pa voe divizet adenvel [[Jeruzalem]] e ''Aelia Capitolina'' ha sevel un templ en enor da [[Yaou]] war [[Menez an Templ]]), evel difenn an [[amdroc'h]], studiañ an [[Torah]] ha skarzhañ ar [[Yuzevien]] eus Yehouda (a voe diverket eus anv ar proviñs hag erlec'hiet gant ''Palestina'') a roas taolioù c'hoazh d'ur relijion ha d'ur bobl a rankas kavet doareoù all da genderc'hel da vezañ.

Paouez a reas ar Yuzevegezh da vezañ aozet tro-dro da lidoù an Templ d'ar mare-se ha kemmet e voe evit bezañ savet tro-dro d'ur gumuniezh vihan (da nebeutañ dek den gour) harpet gant un den gouiziek ha desket war al lezenn, tra ma voe erlec'hiet an aberzhoù gant ar bedenn. Dre aon e vije ankounac'haet darnoù eus an [[Torah]] dre gomz abalamour d'an heskinerezh e komañsjod d'ar mare-se da lakaat anezhi dre skrid e war-dro [[200]] eus hon mare, da gentañ ar ar [[Mishnah]] gant [[Yehuda haNashi]]. E-pad an tri c'hantved da heul e voe dastumet tammoù all eus al lezenn dre gomz evit sevel ar [[Gemara]] ha diwar an daou skrid, an [[Talmud]]. Kentidik e oa ar Gemara eus div greizenn veur ar Yuzevegezh, Yehouda ha Babilonia&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/14213-talmud|titl=TALMUD|oberour=Wilhelm Bacher|embanner=Jewish Encyclopedia|lennet d'=ar 5 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt;. An Talmud koshañ a oa na hini savet tro-dro da skol [[Jeruzalem]] er {{IVe kantved}} padal e oa bet savet Talmud [[Babilon]] diwezhatoc'h adalek {{Vvet kantved}} diwar divizoù e skolioù [[rabin]]ed ar gêr vras.

=== An diaspora : etre unaniezh speredel ha diforc'hioù sevenadurel ===
Abalamour da zivizoù ar Romaned e kendalc'has ar Yuzevien da strewiñ dre an [[Impalaeriezh roman|impalaeriezh]] met ivez er-maez ([[Mezopotamia]], [[Arabia]]...). Diouzh o lec'h bevañ e tiforc'has ar Yuzevien etre sevenadurioù disheñvel : an [[Achkenazed]] en [[Europa]] an norzh hag ar reter, merket gant o darempredoù gant ar sevenadur [[Kristeniezh|gristen]]; ar [[Sefaraded]], da gentañ e Spagn ha Portugal, da c'houde en Afrika an Norzh hag e reter ar [[mor Kreizdouarel]], merket gant ar sevenadurioù kristen ha [[Islam|muzulman]] ; ar [[Beta Israel]] en [[Etiopia]], [[Yuzevien Yemen]] e penn pellañ gourenez [[Arabia]] met ivez [[Yuzevien Kochin]] en [[India]], e-touez strolladoù all. Diorren a reas ar strolladoù-se doareoù disheñvel da lidañ o feiz hag a-wezhioù e tegemeront testennoù disheñvel en o c'hanon, met savet e voe an diforc'hioù-se dre ma oant pellik a-walc'h diouzh kreiz ar Yuzevegezh rabinek ha n'eo ket abalamour da dabutoù war kalon ar feiz.

Lod eus ar strolladoù-se a c'houzañvas an [[enep-yuzevouriezh]], dreist-holl er broioù hêr d'an [[Impalaeriezh roman]]. Eus un heskinerezh politikel a teujod d'un heskinerezh relijiel a-feur ma voe kristenaet an Impalaeriezh hag [[Europa]] hag e voe taget ar Yuzevien abalamour da sav-boent an [[Kristeniezh|Iliz]] warno&lt;ref&gt;{{en}} Langmuir, Gavin (1993). ''History, religion, and antisemitism. University of California Press''. {{ISBN|978-0-520-07728-7}}.&lt;/ref&gt; An heskinerezh-se a gemeras stumm muzulioù mezhekaat, skarzhadegoù, lazhadegoù, [[geto]]adur ha, dre vras, un diouer a ingalded a-fet gwirioù. Er broioù [[Islam|muzulman]] e voe gwarezetoc'h ar Yuzevien met ne viras ket outo bezañ gwallgaset mare pe vare.&lt;ref&gt;{{en}} Amira K. Bennison ha María Ángeles Gallego. ''Jewish Trading in Fes On The Eve of the Almohad Conquest.'' MEAH, sección Hebreo 56 (2007), 33–51&lt;/ref&gt;.

En VIII{{vet}} hag en {{IXvet kantved}} avat e voe nac'het gant yuzevien zo aotrouniezh hag awen doueel al Lezenn dre gomz evel ma oa skrivet er [[Mishnah]] hag astennet gant an [[Talmud]]où, o kemer harp war an [[Tanac'h]], gant ur preder tost a-walc'h diouzh hini ar [[Sadukeed]]. Ar strolladoù-se (Isunianed, Yudganed...) a savas o hengoun dre gomz dezho, disheñvel diouzh hini ar Yuzevegezh rabbinek, evit genel luskad ar [[Karaegezh|Garaegezh]].

=== Yuzevegezh ha modernelezh : luskadoù o tiwanañ ===
[[Restr:Jewish gravestone in Thessaloniki 01.jpg|150px|thumb|dehou|Ur vez er pezh a oa bered yuzev [[Saloniki]] e [[Gres]]]]
Ar [[C'hasidegezh]] a voe savet gant [[Yisroel ben Eliezer]] (1700-1760), brudet dindan al lesanv ''Ba'al Shem Tov'', evel ur respont d'un amzer start a voe heskinet ar Yuzevien en [[Europa]] ha pa voent troet muioc'h-mui war-zu studial an [[Talmud]]. Tud zo a gave dezho e oa deuet ar relijiel da vezañ un tamm re troet war-zu ar studi ha ne veze ket lakaet a-walc'h a-bouez war ar speredelezh na war al levenez. Klask a reas neuze aozañ gant e zeskidi lec'hioù-buhez, anvet ''shtiebel'' a voe ul lec'h evit pediñ par d'ar [[sinagogenn]]où met ivez ul lec'h d'en em vodañ da gaout plijadur asambles en ur rannañ ur pred, dañsoù, o taremprediñ tud.&lt;ref name=&quot;Hasidism&quot;&gt;{{en}} Stampfer, Shaul. ''How and Why Did Hasidism Spread?''. The Hebrew University of Jerusalem.&lt;/ref&gt; Tamm ha tamm e strewas an doare nevez-se da Europa a-bezh dre ma oa aes da heuliañ, ne oa netra start da zeskiñ, ne oa ket da emezelañ start el luskad-se hag e veze rannet plijadur.&lt;ref name=&quot;Hasidism&quot; /&gt; Doare-bevañ meur a yuzev eus Europa ar reter e teuas da vezañ a-raok strewiñ d'ar [[Stadoù-Unanet]] adalek ar bloavezhioù 1880. Al luskad e-unan a embannas ne oa ket nevez, met ne rae nemet ''adfreskaat'' ar Yuzevegezh. Lod eus ar Yuzevien a savas a-enep al luskad avat, gant aon e teuje da vezañ [[mesiaz]]ek abalamour d'ar pouez roet d'an dud santel ha d'o mirakloù.

En {{XVIIIvet kantved}}} e voe merket [[Europa]] gant ul luskad prederouriezh, sokial ha politikel anvet ar [[Sklêrijennoù]]. Al luskad-se, abalamour d'e breder war statud an dud dre vras, a wanaas un nebeud eus an arabadoù stag ouzh ar Yuzevien da zaremprediñ un deskadurezh nann-relijiel. A-drugarez da hag a-gevred gant al luskad-se e tiwanas ul luskad sklêrijennoù yuzev anvet an [[Haskalah]] en Europa-kreiz hag en Europa ar reter, o respontoù d'ar frankizoù gounezet pe war-nes bezañ gounezet. Lakaat a reas pouez war an ezhomm bezañ ezel eus ar gevredigezh lik ha war un deskadurezh nann-relijiel. Dre ma voe prometaet e vijent an dishualañ politikel e tilezas forzhig Yuzevien o relijion evit bezañ ebarzhet en Europa gristen. Sevel a reas luskadoù nevez diwar-neuze evit respont d'an dae-se.

Da gentañ e kreiz Europa, met da c'houde e [[Rouantelezh-Unanet]] hag e [[Stadoù-Unanet]] e voe roet lañs d'al luskad [[Yuzevegezh adreizhet|adreizhet]] (pe ''frankizour'') a wanaas ar redioù relijiel - dreist-holl ar re diwar-benn an darempredoù etre [[Yuzevien]] ha [[Jentiled]] - hag a glaskas desachañ tud en ur zezrevelliñ al lidoù [[Protestantiezh|protestant]]. E respont d'an dra-se e voe savet al luskad [[Ortodoksiezh yuzev modern|reizhkredour modern]] gant luskerien a soñje e c'helle ar Yuzevien kemer perzh e buhez foran o bro en un doare kevatal d'ar geodedourien all en ur zoujañ d'an [[halac'ha]]. D'ar memes mare e voe sikouret gant al luskad adreizhet Yuzevien reizhkredour a-fet lid met a lenne an [[Torah]] hag an [[Talmud]] gant ul lagad buruteller da sevel ur skol-rabinek evit ar c'humuniezhioù a-orin Europa ar reter. Asambles gant rabined adreizhet a sante ne oa ket da zilezel al Lezenn penn-da-benn e savjont al luskad [[Yuzevegezh virour|mirour]]. Ar Yuzevien [[Ortodoksiezh yuzev|reizhkredour]] a chome er-maez eus an haskalah a voe anvet ''haredim''. Abaoe ur c'hantved bennak ha dreist-holl goude an [[Eil Brezel Bed]] ha savidigezh Stad [[Israel]] e klask al luskadoù-se desachañ tud diwar metoù ar Yuzevegezh hengounel.

Hiziv an deiz ez eus kalzig a Yuzevien en [[Israel]], ar [[Stadoù-Unanet]], [[Kanada]], ar [[Rouantelezh-Unanet]], [[Arc'hantina]] ha [[Suafrika]] met n'eo ket oberiant an holl. Hervez embannadur 2001 ar Sontadeg poblañs yuzev vroadel (''National Jewish Population Survey'') kaset en eil poblañs yuzev niverusañ er bed, hini ar [[Stadoù-Unanet]], 4.3 milion a yuzevien diwar 5.1 milion o dez darempredoù gant ar relijion&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jewishdatabank.org/databank/search-results/study/307|titl=2000-01 National Jewish Population Survey (NJPS)|oberour=Steven M. Cohen, Frank Mott, Lorraine Blass, Jim Schwartz, Jonathon Ament, Vivian Klaff, Laurence Kotler-Berkowitz|embanner=Berman Jewish Databank|deiziad=2001|lennet d'=ar 6 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt; Diwar an niver-se, 80% a veze oberiant mare pe vare met 48% nemetken a oa ezel eus ur gumuniezh ha nebeutoc'h eget 16% a veze oberiant en un doare reoliek.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110109031643/http://www.harrisinteractive.com/vault/Harris-Interactive-Poll-Research-While-Most-Americans-Believe-in-God-Only-36-pct-A-2003-10.pdf|titl=While Most Americans Believe in God, Only 36% Attend a Religious Service Once a Month or More Often|oberour=Humphrey Taylor|embanner=Harris Interactive|deiziad=2003|lennet d'=ar 6 a viz Mae 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Yuzevegezh ha relijionoù all ==
=== Kristeniezh ha Yuzevegezh ===
[[Restr:Sinagoga de Santa María la Blanca 2 Toledo.jpg|thumb|dehou|[[Sinagogenn]] Santa María la Blanca e [[Toledo]], bet lakaet da iliz gristen goude ur [[pogrom]] e [[1391]].]]
Da gentañ-penn e oa ar [[Kristeniezh|Gristeniezh]] ur sekt eus [[Yuzevegezh an Eil Templ]] met kemer a reas buan un hent all, ken abred ar I{{añ}} kantved. An diforc'hioù etre an div relijion a oa diazezet kentoc'h war gouzout hag-eñ e oa [[Jezuz Nazaret]] ar [[mesiaz]] pe ket, met disheñvelderioù all a vrasaas ar fozell etre an div feiz, dreist-holl e-keñver natur ar mesiaz, ar [[pec'hed]] hag an damantiñ, statud gourc'hemennoù Doue da Israel hag an hini donañ, natur [[Doue]] e-unan. Abalamour d'an disheñvelderioù-se e vez gwelet ar Gristeniezh evel ur ''shituf'' (azeulerezh Doue Israel n'eo ket undoueek) gant ar Yuzevegezh. Ar Gristeniezh eus he zu a wele ar Yuzevegezh evel un dra eus an amzer dremenet gant an ''emglev nevez'' bet anavezet ganto, ha pobl an Iliz he dije erlec'hiet pobl Israel en emglev-se. [[Doueoniezh an Emglev-doubl]] zo bet savet e metoù kristen zo goude ur preder war levezon an doueoniezh kristen war an ideologiezh [[naziegezh|nazi]] hag ar [[Shoah]]&lt;ref&gt;{{en}} R. Kendall Soulen, ''The God of Israel and Christian Theology'', (Minneapolis: Fortress, 1996) ISBN 978-0-8006-2883-3&lt;/ref&gt;.

Er [[Krennamzer|Grennamzer]] e oa bet embannet gant an [[Iliz katolik roman]] an diell [[Sicut Judaeis|Constitutio pro Judæis]] (Diskleriadenn ofisiel war ar Yuzevien) a lavare

::::Embann a reomp ne c'hell den kristen ebet implijet feulster da rediañ anezho d'ar badeziant, e-keit ma ne fell ket dezho. ... Hep barnerezh digant aotrouniezh politikel ar vro ne c'hello den kristen ebet krediñ gloaziañ anezho pe laerezh o arc'hant pe cheñch ar c'hustumoù mat o doa bevet mat ganto betek-henn el lec'hioù ma vezont o chom&lt;ref&gt;{{en}} Baskin, Judith R.; Seeskin, Kenneth (12 July 2010). ''The Cambridge Guide to Jewish History, Religion, and Culture''. Cambridge University Press. p. 120. ISBN 9780521869607.&lt;/ref&gt;.

Betek o [[Dishualañ yuzev|dishualañ]] e fin an XVIII{{vet}} hag e-kerzh an XIX{{vet}} kantved e oa suj ar Yuzevien e broioù kristen da lezennoù mezhekaus savet evit ober harzoù d'ar pezh o doa droed d'ober. En o zouez e kaved reolennoù diwar-benn ar mod d'en em wiskañ, ha dreist-holl ar redi da lakaat un arouez bennak war o dilhad ([[Steredenn velen]] pe [[Tog yuzev]]), reolennoù diwar-benn ar mont-ha-dont e kêrioù ha kêriadennoù zo ma ne oa ket karterioù zo a ranked chom enno atav ([[Ghettoioù yuzev en Europa|ghettoioù]]) ha reolennoù evit berziñ d'ar Yuzevien kaout micherioù zo. Savet e veze tailhoù a-ratozh evito ivez kenkoulz hag e vezent skarzhet eurs ar vuhez foran, pa ne veze ket miret outo da lidañ pe da gaozeal o yezh. Mont pelloc'h a reas broioù zo ha skarzhañ a rejont ar [[Yuzevien]] eus o douaroù evel e [[Dugelezh Breizh|Breizh]] e [[1274]], e [[Rouantelezh Bro-Saoz|Bro-Saoz]] e [[1290]] (degemeret e voent en-dro adalek [[1665]]) ha [[Rouantelezh Spagn|Spagn]] e [[1492]] (degemeret e voent en-dro adalek [[1868]]). E Bed-Nevez e voe suj ar Yuzevien d'an hevelep reolennoù hag er [[Europa|C'hevandir kozh]]. Ar [[Frañs]] dispac'hel a voe ar vro gentañ o reiñ gwirioù klok d'ar Yuzevien, ul lusk a badas an XIX{{vet}} kantved a-bezh.

Merket e voe buhez ar Yuzevien en douaroù kristen gant tamalloù a zrouglazh lidek, skarzhadegoù, tuadurioù rediet ha lazhadegoù. An arguzennoù kristen a-enep ar Yuzevegezh bet savet adalek ar c'hantvedoù kentañ ha kreñvaet da c'houde a voe heuliet gant muzulioù a zrougziforc'hiezh a vroudas kasoni a-enep ar Yuzevien, kreñvaet gant levezon ar c'helenn kristen en arzoù&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://jcpa.org/article/the-origins-of-christian-anti-semitism/|titl=The Origins of Christian Anti-Semitism|oberour=Pieter van der Horst (atersadenn)|embanner=Jerusalem Center for Public affairs|deiziad=5.05.2009|lennet d'=ar 26 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, betek broudañ feulsterioù a gasas d'ar feulster vrasañ bet graet gant tud kristen (darn anezho) a-enep ar Yuzevien : ar [[Shoah]]&lt;ref&gt;{{en}} Richard Harries. ''After the evil: Christianity and Judaism in the shadow of the Holocaust''. Oxford University Press, 2003. ISBN 978-0-19-926313-4&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Lucy Dawidowicz ''The War Against the Jews, 1933–1945''. First published 1975; this Bantam edition 1986, p. 23. ISBN 0-553-34532-X&lt;/ref&gt; Koulskoude, ilizioù kristen zo ([[Protestantiezh]], [[Iliz katolik roman|Iliz katolik]]&lt;ref&gt;{{en}} Gill, Anton (1994). ''An Honourable Defeat; A History of the German Resistance to Hitler''. Heinemann Mandarin. 1995 paperback ISBN 978-0-434-29276-9; p. 57&lt;/ref&gt; met ivez [[Kevredigezh relijius ar Vignoned|Quaker]] ha [[Testoù Jehovah]]) bet heskinet gant an nazied a glaskas sikour ar Yuzevien.&lt;ref&gt;Gottfried, Ted (2001). ''Heroes of the Holocaust''. Twenty-First Century Books. pp. 24–25. ISBN 9780761317173.&lt;/ref&gt;.

Cheñch a reas emzalc'hioù ar Gristenien hag an Ilizioù kristen war-zu ar Yuzevien da c'houde an Eil Brezel Bed. Embannet e voe gant an Iliz katolik hag ar pab [[Yann-Baol II]] e tegemerent &quot;dilenn peurbadel ha kendalc'hus ar bobl yuzev&quot; kenkoulz hag adembannadur an emglev etre Doue hag ar Yuzevien&lt;ref&gt;Wigoder, Geoffrey (1988). ''Jewish-Christian Relations Since the Second World War''. Manchester University Press. p. 87. ISBN 9780719026393.&lt;/ref&gt; E miz Kerzu 2015 e voe embannet gant ar [[Sez Santel|Vatikan]] un diell a vroude, e-mesk traoù all, ar Gristenien da stourm a-enep an [[enebyuzevegezh]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2018-11/pope-emeritus-benedict-dialogue-with-the-jews-not-mission.html|titl=Pope emeritus Benedict: Dialogue with the Jews, not mission|oberour=Vatican News|deiziad=27.11.2018|lennet d'=ar 26 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Islam ha Yuzevegezh ===
[[Restr:Cropped داخل المعبد اليهودي بمجمع الأديان مصر القديمة.jpg|thumb|dehou|[[Sinagogenn]] Ben Ezra e [[Kaero]], [[Ejipt]]]]
En [[Abraham]] e kav an div relijion o orinoù : akord eo an daou hengoun e teu ar bobl yuzev diwar [[Izaag]] hag ar bobl [[Arabed|arab]] diwar [[Ishmael]], mibien Abraham. Goude m'eo div relijion undoueel ez eus kalz heñvelderioù kenetrezo e ziforc'hont war plas [[Jezuz]] ha [[Mahomed]] : n'int ket profeted hervez ar yuzevien. Adalek orinoù an [[Islam]] er VII{{vet}} kantved ez eus darempredoù etre feizidi an div relijion, gant mareoù startoc'h pe welloc'h : ar mare etre 712 betek 1066 en [[Al-Andalus]] a oa bet anvet &quot;Oadvezh aour ar sevenadur yuzev&quot;. Evel izili all eus relijionoù undoueel e voe lakaet ar Yuzevien dindan statud [[dhimmi]], aotreet da lidañ o relijion ha d'ober war-dro o aferioù diabarzh met suj da reolennoù ouzhpenn, da skouer paeañ un tailh ispisial ([[Jizya]]), berzet da zougen armoù pe da vezañ test e prosezoù ar vuzulmaniz. Kalz eus lezennoù an dhimmied a oa aroueziel kenañ, evel ar redi da wiskañ dilhad disheñvel (un redi ne gaver ket er [[Koran|C'hoan]] nag en [[hadit]]où met ijinet e [[Bagdad]] hep bezañ lakaet e pleustr sirius-sirius). N'haller ket lavaret e oa dieub Yuzevien ar bed arab ha muzulman eus an heskinerezh a veve o c'hendirvi en Europa kristen : kalzig a voe lazhet, harluet pe troet dre heg e [[Persia]] en XII{{vet}} kantved pe gant renerien [[Al-Andalus]] ha Norzhafrika, an [[Almohaded]] d'ar memes mare, kenkoulz hag e [[Yemen]] er XVII{{vet}} kantved. Diouzh al lec'h hag an amzer e voe berzet d'ar Yuzevien bevañ el lec'h ma felle dezho, da skouer e [[Maroko]] adalek ar XV{{vet}} kantved.

Adalek kreiz an XX{{vet}} kantved e voe skarzhet hogozik an holl Yuzevien eus ar broioù arab&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.meforum.org/263/why-jews-fled-the-arab-countries|titl=Why Jews Fled the Arab Countries|oberour=Ya'akov Meron|embanner=Middle East Forum|deiziad=Gwengolo 1995|lennet d'=ar 26 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.haaretz.com/opinion/recognize-jews-as-refugees-from-arab-countries-1.5161022|titl=Recognize Jews as Refugees From Arab Countries|oberour=Jerrold Nadler|embanner=Haaretz|deiziad=12.09.2012|lennet d'=ar 26 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.haaretz.com/opinion/.premium-esther-meir-glitzenstein-naked-truth-1.5178012|titl=The Truth About the Expulsion|oberour=Esther Meir-Glitzenstein|embanner=Haaretz|deiziad=09.10.2020|lennet d'=ar 26 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; e-liamm gant ar c'hasoni bet maget goude krouidigezh [[Israel]], lec'h ma'z eas forzhig eus ar Yuzevien-se da vevañ. Hiziv c'hoazh ez eus plas da bropaganda enep-yuzev e luskadoù islamour evel [[Hamas]] pe [[Hezbollah]] ha broioù zo evel [[Iran]] zoken, asambles gant nac'h ar [[Shoah]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.meforum.org/396/muslim-anti-semitism|titl=Muslim Anti-Semitism|oberour=Bernard Lewis|embanner=Middle East Forum|deiziad=Even 1998|lennet d'=ar 26 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[Yuzevegezh e Breizh]]

== Liammoù diavaez ==
=== Dre vras ===
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20190603002018/http://www.jewfaq.org/ Judaism 101], ul lec'hienn glok evit respont d'an holl c'houlennoù.

=== Reizhkredouriezh ===
* {{en}} [https://www.ou.org/ An Unvaniezh Reizhkredour]
* {{en}} [https://www.chabad.org/ Chabad], lec'hienn al luskad [[Chabad]]-Loubavitch.
* {{fr}} [https://fr.chabad.org/ Chabad Frañs], lec'hienn Chabad e Frañs.

=== Mirouriezh-Masorti ===
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20200414132549/https://masorti.org/ Masorti], al luskad masorti en [[Israel]].
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20200805072328/https://massorti.com/ Masorti gallek], al luskad masorti e [[Frañs]] hag e broioù gallek.

=== Reformet-Araokouriezh ===
* {{en}} [https://wupj.org/ Unvaniezh Bed ar Yuzevegezh araokour], al luskad araokour en Israel hag er bed.
* {{fr}} [https://www.mjlf.org/fr Luskad Yuzev frankizour Frañs], al luskad frankizour e Frañs.

=== Testennoù ===
* {{he}} [https://web.archive.org/web/20181120092142/http://www.mechon-mamre.org/i/t/t0.htm An Tanac'h], klok, gant bogalennoù.
* {{fr}} {{en}} {{he}} {{yi}} [http://www.e-daf.com/ An Talmud enlinenn], klok, gant evezhiadennoù aodio eus ur savboent reizhkredour, e peder yezh.

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù|bannoù=3}}

{{Yuzevegezh}}
[[Rummad:Yuzevegezh]]</text>
      <sha1>m5078nobdi6y0acro0ddctcvzy02s00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jitomir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18712</id>
    <revision>
      <id>2189881</id>
      <parentid>1458931</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="czro8kx1xif05qixtbk099qjy0hs05t" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Jitomir''' ([[ukraineg]]: Житомир; [[poloneg]]: Żytomierz; [[ruseg]]: Житомир), zo ur gêr ag [[Ukraina]], 132 km er c'hornôg da g- [[Kiev]]. 
272 200 a dud a oa eno e 2007.

[[Rummad:Kêrioù Ukraina]]</text>
      <sha1>czro8kx1xif05qixtbk099qjy0hs05t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189886</id>
      <parentid>2189881</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="283" sha1="5mu7wi66pp1pxls34fderz9dijjwoqq" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Jitomir''' ([[ukraineg]]: Житомир; [[poloneg]]: Żytomierz; [[ruseg]]: Житомир), zo ur gêr ag [[Ukraina]], 132 km er c'hornôg da g- [[Kiev]]. 
272 200 a dud a oa eno e 2007. [[Kreizenn velestradurel]] [[Oblast Jitomir]] eo.

[[Rummad:Kêrioù Ukraina]]</text>
      <sha1>5mu7wi66pp1pxls34fderz9dijjwoqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ananke (loarenn)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19260</id>
    <revision>
      <id>2189839</id>
      <parentid>1984128</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="h0cy2gforjre18af3bjmc2ft9jclvc7" xml:space="preserve">{|style=&quot;float:right; clear: right; width: 20em; font-size: 90%; text-align: left; border: 1px solid #aaaaaa; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #f9f9f9; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em;&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
|+ style=&quot;font-size:larger;&quot; | '''Ananke'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background: #000000;&quot; | {{Skeudenn ebet}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:smaller;&quot; | 
|-
| '''Dizoloet gant'''
| [[Seth Barnes Nicholson|S. B. Nicholson]]
|-
| '''Dizoloet d'ar'''
| [[28 gwengolo]] [[1951]]&lt;br&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ffc0c0;&quot; | Doareennoù he [[kelc'htro|c'helc'htro]]
|-
| '''[[radius]] krenn'''
| 20,815,230 [[kilometrad|km]]
|-
| '''[[Kelc'htro]]'''
| 125,489,900&amp;nbsp;km
|-
| '''[[Ezkreizennegezh]]'''
| 0.244
|-
| '''[[Periapsis]]'''
| 12,567,000
|-
| '''[[Apoapsis]]'''
| 29,063,500
|-
| '''[[Prantad reveulziañ]]'''
| 613.518491 [[devezh|d]]
|-
| '''[[Tizh orbitel krenn]]'''
| mui: 3.752&amp;nbsp;km/s&lt;br/&gt;krenn: 2.367&amp;nbsp;km/s&lt;br/&gt;neb: 1.622&amp;nbsp;km/s
|-
| '''[[Stouadur]]'''
| 148.9°
|-
| '''[[Loarenn]] eus'''
| [[Yaou (planedenn)|Yaou]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ffc0c0;&quot; | Doareennoù fizikel
|-
| '''[[Treuzkiz]] krenn'''
| 28&amp;nbsp;km
|-
| '''[[Pladadur]]'''
| 
|-
| '''[[Gorread]]'''
| ~2500&amp;nbsp;km²
|-
| '''[[Volum]]'''
| ~11,500&amp;nbsp;km³
|-
| '''[[Mas]]'''
| ~~3.0×10{{e|16}} kg
|-
| '''[[Douester]]'''
| 2.6 g/cm³
|-
| '''[[Gravitadur]] gorre'''
| 0.010 [[buanadur|m/s²]]
|-
| '''[[Tizh achap]]'''
| ~0.017&amp;nbsp;km/s
|-
| '''Devezh'''
| ?
|-
| '''[[Stouadur]]'''
| ?
|-
| '''[[Albedo]]'''
| 0.04
|-
| '''Sked dre wel'''
| -
|-
| '''[[Temperadur|temp.]] gorre'''
| ?
|-
| '''[[Gwask atmosferel]]'''
| ebet
|-
|}

Ananke ([[gresianeg]] ''Ανάγκη'') a zo ul loarenn gilgradek direizh [[Yaou (planedenn)|Yaou]]. Gant [[Seth Barnes Nicholson]] eus gweledva ar [[Menez Wilson]] e voe dizoloet e 1951. E 1975 hepken e rojod dezhi hec'h anv a-vremañ. Betek-se e raed anezhi '''Yaou XII''', pe, wechoù'zo, ''Adrastea''. Heñvel eo, war a seblant, ouzh planedennigoù a zoare P gant un nebeud dour marteze.

Ananke a ro hec'h anv d'ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion km ha 22.7 milion km gant ur stouadur a 150°.

==Kelc'htro==
[[Image:TheIrregulars_JUPITER_retro.svg|thumb|left|300px|Loarennoù kilgradek direizh Yaou.]]

Ananke a zo war ur c'helc'htro kilgradek gant ur stouadur hag un ezkreizennegezh vras. Eizh loarenn dizoloet adalek 2000 a heuilh ur c'helc'htro damheñvel. Krediñ a reer ez int tout ar pezh a chom eus ur blanedennig gozh hag a vefe bet torret gant ur stokad.

{{Loarennoù Yaou}}

[[Rummad:Loarennoù Yaou]]</text>
      <sha1>h0cy2gforjre18af3bjmc2ft9jclvc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arabeleg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19589</id>
    <revision>
      <id>2189841</id>
      <parentid>2135053</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7157" sha1="7oeczxphxdsu9mg3twhj5drhrj43ron" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}

[[Rummad:Yezhoù Perou]]
[[Rummad:Yezhoù en arvar]]
[[Rummad:Yezhoù zaparoek]]


{{Yezh|anv=Arabeleg|anveyezh='Tapweyokwaka'
|skeudenn=
|statud=Arvarbras
|broiou= [[Perou]]
|rannved=[[Amerika]]
|komzet= 50
|livfamilh=Zaparoek
|renkadur= -
|familh=[[Yezhoù zaparoek]]
* Strollad Zaparo
**'''Arabeleg'''
|YezhOfisiel= -
|akademiezh= -
|frammadur=(C)(G)V(G)
|urzh=SOV
|iso1= -
|iso2= 
|lizherennoù=[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=arl ARL]
|
}}

Ur yezh [[Yezhoù zaparoek|zaparoek]] eo an '''arabeleg'''. Komzet eo gant 50 a dud, war ur boblañ veuriadel a 500, e div geriadenn war ribl ar stêr Arabela e [[Perou]]. An dud gozh hepken e implij tra ma ra izili arall ar strollad gant ar [[ketchwaeg|c'hetchwaeg]].


==Doare skrivañ ha fonologiezh==

Ur yezh dre gomz eo an arabeleg. Un doare-skrivañ a oa bet ijinet evitañ avat gant ar yezhourien. An hevelep reolennoù hag ar [[spagnoleg]] a heuilh gant un nebeud disheñvelderioù :

* Distagañ a ra an arabeleg ar vokalennoù berr diouzh a vokalennoù hir a vez diskouezet dre lizherennoù doubl : '''shaaqui''' : ''n'eus ket''
* '''c''' ha '''qu'''' a vez distaget ''g'' en trede [[silabenn]] ar ger pe en eil hini pa vez ur vokalenn hir er silabenn gentañ : '''jaaquejoriquiaa''' :''o kanañ'' edon.
* '''e''' a zo digoroc'h eget e spagnoleg ha derc'hel a ra ul lec'hiadur-etre etre '''e''' hag '''i''' : '''muenu''' : ''kolier''
* '''j''' a ve distaget '''c'h''' evel e [[spagnoleg]] met c'hwekoc'h e vez ha distaget dre-fri : '''jaanu''' : ''nijal''
* ar vokalennoù a vez distaget dre fri kent '''n''' ha '''m'''
* '''r''' a vez distaget ''n'' wechoù'zo.

===Pouez-mouezh===
War ar silabenn gentañ emañ ar pouez-mouezh ar peurliesañ met pas atav. Ar silabenn heñvel an eil ouzh eben a vez kenveuzet alies : '''jonenejonu''' &gt; '''joonejonu''' : ''c'hwitellat''

====Vogalennoù====

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''[[Vogalenn|Vogalennoù]]'''
|-
! 
! [[Vogalenn a-raok|A-raok]]
! [[Vogalenn tost a-raok|Tost a-raok]]
! [[Vogalenn greiz|Kreiz]]
! [[Vogalenn a-dreñv|A-dreñv]]
|-
| '''[[Vogalenn serr|Serr]]'''
| align=center | i 
| align=center |
| align=center | 
| align=center | u
|-
| '''[[Vogalenn beuzserr|Peuzserr]]'''
| align=center | 
| align=center | ɪ
| align=center |
| align=center |
|-
| '''[[Vogalenn damserr|Damserr]]'''
| align=center | 
| align=center |
| align=center |
| align=center | o
|-
| '''[[Vogalenn digor|Digor]]'''
| align=center | a 
| &amp;nbsp;
| align=center | 
| align=center |
|}

====Kensonennoù====

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''[[Kensonenn|Kensonennoù]]'''
|-
!
![[Kensonenn diweuz|Diweuz]]
![[Kensonenn dent|Dent]]
![[Kensonenn logigoù|Logigoù]]
![[Kensonenn drek-logigoù|Drek-logigoù]]
![[Kensonenn ouel|Gouel]]
![[Kensonenn darzh|Tarzh]]
|-
![[Kensonenn dre serriñ|Dre serriñ]]
| align=&quot;center&quot;|[p]
| align=&quot;center&quot;|[t]
|
|align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|[k]
| align=&quot;center&quot;|
|-
![[Kensonenn dre daravat|Dre daravat]]
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|[s]
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|[ʃ]
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|[[Kensonenn troc'h-avel dre daravat mouezhiet|ɦ]]
|-
![[Kensonenn dre fri|Dre fri]]
| align=&quot;center&quot;|[m]
| align=&quot;center&quot;|[n]
|
|
|
|-
![[Kensonenn dre dostaat|Dre dostaat]]
| align=&quot;center&quot;|[w]
| 
|
|align=&quot;center&quot;|[j]
|
|-
![[Kensonenn dre froumal|Dre froumal]]
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|[r]
|
|
|
|}

==Yezhadur==

===An anv===

Reizh yezhadurel ebet a zo gant an arabeleg. Evit un nebeud gerioù, o livañ tud dreist holl, e resisaer ar reizh dre stagañ lostgerioù

'''Cua niya-nu''' : Va mab

'''Cua niya-tu''' : Va merc'h

===Raganvioù===

====Raganvioù-gour====
Seizh raganv-gour en deus an arabeleg ha disheñvelañ a ra etre un [[Ni endalc'hus hag ezdalc'hus|ni endalc'hus hag un ni ezdalc'hus]]. Daou stumm o-deus ar raganvioù zaparoek : oberiant ha gouzañvus. Implijet e vez ar stumm gouzañvus da ziskouez an [[tro-damall|dro-damall]] ha rener ur verb-stad. 


{|class=&quot;wikitable&quot;
!&amp;nbsp;!!Oberiant!!Gouzañvus
|-
|Kentañ gour unander||janiya &lt;br\&gt; -nijia||cua &lt;br\&gt; cu- / cuo- /qui
|-
|Eil gour unander||quiajaniya&lt;br\&gt; quiaa&lt;br\&gt;||quia &lt;br\&gt;quio-&lt;br\&gt;-quia &lt;br\&gt;cero
|-
|Trede gour unander||nojuajua&lt;br\&gt;-Vri ||na&lt;br\&gt;ne &lt;br\&gt;no&lt;br\&gt;-quinio
|-
|Kentañ gour liester endalc'hus||pajaniya&lt;br\&gt;paa ||pa &lt;br\&gt;pue- &lt;br\&gt;-pue
|-
|Kentañ gour liester ezdalc'hus||canaa ||canaa
|-
|Eil gour liester||niajaniya&lt;br\&gt;niaa ||nia&lt;br\&gt;nio
|-
|Trede gour liester||nojori ||na&lt;br\&gt;no-
|}

==Skouer==

'''Deroù Diskleriadur hollvedel gwirioù mab-den'''

''Pámeere ííñújiri meíjcyame tsá múhójísí pañé ícubáhrádú meíjcyáítyuróne. Pámeere tsahdúré imí meíjcyame mewájyújcatsíñe mépíáábójcatsíiyá tsaatéké éhdííválletúmé éhne múu mépañétúéné nahbémuma meíjcyadu.''

==Daveoù==
* Dicconario Arabella—Castellano, Rolland G. Rich, Instituto Lingüistico de Verano, Perú – 1999
* Rich, Furne. 1963. &quot;Arabela Phonemes and High-Level Phonology,&quot; SPIL I, 193-206

==Liammoù diavaez==
* [http://www.unhchr.ch/udhr/lang/arl.htm Diskleriadur hollvedel gwirioù mab-den en arabeleg]
* [https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&amp;morpho=0&amp;basename=\data\typol\typology&amp;first=1&amp;text_language=arabela&amp;method_language=substring&amp;text_alternaten=&amp;method_alternaten=substring&amp;text_dialect=&amp;method_dialect=substring&amp;text_location=&amp;method_location=substring&amp;text_population=&amp;method_population=substring&amp;text_classifica=&amp;method_classifica=substring&amp;text_dictionary=&amp;method_dictionary=substring&amp;text_grammar=&amp;method_grammar=substring&amp;text_textbooks=&amp;method_textbooks=substring&amp;text_othersourc=&amp;method_othersourc=substring&amp;text_consonants=&amp;method_consonants=substring&amp;text_stops=&amp;method_stops=substring&amp;text_affricates=&amp;method_affricates=substring&amp;text_fricatives=&amp;method_fricatives=substring&amp;text_nasals=&amp;method_nasals=substring&amp;text_laterals=&amp;method_laterals=substring&amp;text_vibrants=&amp;method_vibrants=substring&amp;text_clicks=&amp;method_clicks=substring&amp;text_modifiedco=&amp;method_modifiedco=substring&amp;text_glides=&amp;method_glides=substring&amp;text_vowels=&amp;method_vowels=substring&amp;text_frontvowel=&amp;method_frontvowel=substring&amp;text_centralvow=&amp;method_centralvow=substring&amp;text_backvowels=&amp;method_backvowels=substring&amp;text_longvowels=&amp;method_longvowels=substring&amp;text_nasalvowel=&amp;method_nasalvowel=substring&amp;text_modifiedvo=&amp;method_modifiedvo=substring&amp;text_diphthongs=&amp;method_diphthongs=substring&amp;text_syllable=&amp;method_syllable=substring&amp;text_tones=&amp;method_tones=substring&amp;text_stress=&amp;method_stress=substring&amp;text_nounnumber=&amp;method_nounnumber=substring&amp;text_nounclasse=&amp;method_nounclasse=substring&amp;text_gender=&amp;method_gender=substring&amp;text_demonstrat=&amp;method_demonstrat=substring&amp;text_articles=&amp;method_articles=substring&amp;text_pronouns=&amp;method_pronouns=substring&amp;text_syntax=&amp;method_syntax=substring&amp;text_ergative=&amp;method_ergative=substring&amp;text_nounincorp=&amp;method_nounincorp=substring&amp;text_preppost=&amp;method_preppost=substring&amp;text_comments=&amp;method_comments=substring&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=number An arabeleg war ar Global Linguistic Database]

==Gwelet ivez==

[[Yezhoù Perou]]

{{zaparoeg}}
{{Porched yezhoù}}</text>
      <sha1>7oeczxphxdsu9mg3twhj5drhrj43ron</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biolin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21039</id>
    <revision>
      <id>2189842</id>
      <parentid>2131055</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43572" sha1="j37jks1l3wjjmrf9j8hys2w9huvpqk2" xml:space="preserve">[[Restr:Violin Details.jpg|thumb|upright=1.4|Biolin, penn a-blaen, a-gostez, [[taol-zasson]], kein, biolin a-gostez]]
Ar '''violin''', pe '''fidil''', eo ar bihanañ [[benveg-seniñ]] eus [[binvioù dre gerdin|kerentiad ar c'herdin]] hag an hini en deus ar [[skeulenn]] skiltrañ. C'hoarvezout a ra peurvuiañ ur violin eus 71 elfenn e koad ([[pin-kroaz]], [[skav-gwrac'h]], [[beuz]], [[ebena]]...) peget pe gronnet an eil ouzh egile. Seniñ a reer anezhi gant ur [[gwareg (sonerezh)|wareg]] (nemet evit ar [[pizzicato]]).

Dont a ra anv ar benveg eus an [[italianeg]] ''violino'', stumm bihanaat ''viola'', diwar al [[latin]] krenn ''vitula'', a dalveze kement ha ''benveg dre gerdin''. Deuet e da vezañ ''violin'' e saozneg ha ''violine'' en alamaneg. Er ger brezhonek poblek '''violoñs''' e weler un amprest diwar ar galleg ''violon''. An anv &quot;biolin&quot; zo un anv nevez erbedet gant [[Pêrig Herbert]] ha [[Jil Ewan]]&lt;ref&gt;''[[Hor Yezh]]'', 11 niverenn etre 1980 ha 1982&lt;/ref&gt;.

== Ar benveg ==
[[Restr:SavadurArViolin3.JPG|thumb|upright=1.8|Parzhioù ar violin]]
Ur violin a zo ouzh e ober ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]], un troad en astenn dezhañ, un [[touchenn|douchenn]] war e c'horre hag ur [[rodell]] en e benn. Stegnet a-us d'ar c'hef, war ur pontig, peder c'hordenn, dalc'het war-bouez ul lostenn e traoñ ar c'hef ha dre [[stegnell (sonerezh)|stegnelloù]] eus tu ar penn. Un dezverk eus korf ar violin eo ar stumm anezhañ hervez tres un [[eurier-traezh]], hag ar bolzek m'eo an taol hag ar strad. Tres an eurier-traezh zo ennañ daou gostez krec'h, daou gostez traoñ, ha daou gostez krouizet stumm ur 'C' dezho en &quot;dargreiz&quot;, a ro lec'h evit ar [[gwareg (sonerezh)|wareg]].

=== Ment ===
Kemmus eo hirder ar violin. Graet e vez ''biolin anterin'' eus ur violin en he ment brasañ, hag implijet e vez gant ar violinourien deuet d'o ment. Ur ''violin anterin'' a zo peurvuiañ 36&amp;nbsp;cm hed, penn-da-benn ar c'hef-dasson (an troad lakaet er-maez neuze). Bez' ez eus un skeul nann kenfeurel a hedoù evit ar biolinoù : ar ''seizh eizhvedenn'' — a raer anezhi a-wezhioù ''biolin itron'' — (35&amp;nbsp;cm), an ''tri-c'hard'' (34&amp;nbsp;cm) ; an ''hanter'' (32,5&amp;nbsp;cm) ; da heul e kaver ar ''c'hard'' (29&amp;nbsp;cm), an ''eizhvedenn'' (26,5&amp;nbsp;cm), hag ar ''c'hwezekvedenn'' (22,5&amp;nbsp;cm), homañ ziwezhañ gouestlet d'ar violinourien yaouank-kenañ (3 bloaz peurvuiañ).

=== Ar c'hef dasson ===
[[Taol-zasson]] a reer eus tu gorre ur violin. Oberiet eo gant daou damm pin-kroaz peget en o hed, baotet eo ha toullet a zaou [[Brenkoù (sonerezh)|vrenk]] dezho stumm un ''f'', a zo o fal reiñ digor d'ar fraoñvoù a zeu eus ar c'hef-dasson. An tu traoñ, a reer peurliesañ ar ''c'hein'' pe ar ''strad'' anezhañ, a zo ouzh e ober ur pezh skav-gwrac'h, pe daou bezh peget kenetrezo war o hed. Baotet eo ivez met nebeutoc'h alies. War erien an daou du e spurmanter ul linenn zu doubl : an neudigenn. Dezhi ez euz daou bal : kenedel ha pleustrek (evit disteraat pe zilemel gweredoù stokoù-kostez a c'hellfe c'hoarvezout).

Ar [[kostez|c'hostezioù]] e skav-gwrac'h, a reer [[sklisenn]]où anezho, a c'hronn an taol-zasson hag ar strad a-benn stummañ ur voest a dalvez da [[kef-dasson|gef-dasson]]. A-rez gant ar pontig, kostezioù ar violin o deus stumm ur ''C'' (kleuziet war-zu an diabarzh) : krouizadurioù int, dezho da bal aesaat tremen ar [[gwareg (sonerezh)|wareg]].

E diabarzh ar violin e kaver an ene hag ar [[barrenn-zasson|varrenn-zasson]], o deus ur roll pouezus-kenañ a-fet klevedoniezh. An ene a zo ur granenn vihan a-serzh e [[pin-kroaz]] a liamm an daol-zasson ouzh ar c'hein. Lec'hiet dindan tu dehoù ar [[pontig (sonerezh)|pontig]], n'eo dalc'het en he flas ken nemet dre benn d'ar gwask graet war he daou benn. Ar [[barrenn-zasson|varrenn-zasson]] a zo ur varrenn [[sapr]] peget ouzh an daol-zasson dindan tu kleiz ar [[pontig (sonerezh)|pontig]].

Er c'hef dasson an hini e kaver an dikedenn a veneg anv al [[luder]] en deus he oberiet hag ar bloavezh oberiañ.

=== An troad ===
C'hoarvezout a ra eus ur pezh skav-gwrac'h a echu gant ar penn, kinklet gant ur c'haeradur dezhañ stumm un [[troellenn|droellenn]], ar [[rodell]]. En doare-oberiañ barok ha klasel, betek e-tro da [[1800]], troad ar violin a oa keidet ouzh al lazhenn ha tachet outi, tra ken. Bremañ emañ enklozet ha peget el lazhenn uhelañ&lt;ref&gt;''Le violon, une introduction à son histoire, à sa facture et à son jeu'', [[Eduard Melkus]], Van de Velde, ISBN 2-85868-097-3&lt;/ref&gt;. War ar penn, [[stegnell (sonerezh)|stegnelloù]] a zo siket a-gostez a-benn kontrollañ tennder ar c'herdin. Aes da adanavezout dre he liv du, ur blakenn hir en [[ebena]] a reer an ''douchenn'' anezhi a zo peget war an troad. E dibenn an douchenn, a-rez gant penn ar violin e kaver ar [[gennig]], pezhig [[ebena]] a dalvez da sturiañ ar c'herdin.

=== Ar [[kordenn|c'herdin]] ===
==== Materi implijet ====
Elfennoù a bouez eus ar benveg eo ar c'herdin. E-doug ouzhpenn daou [[kantved|gantved]] e voent fardet gant bouzelloù pur ha kordenn ''sol'' hepken a veze kelc'hiet gant un [[neudenn]] [[arc'hant (metal)|arc'hant]] pe [[kouevr|gouevr]].

Ar [[bouzellenn|bouzelloù]] implijet n'int ket re [[Kazh|kizhier]], evel a glever gouez d'un [[hengoun]] ledet-kenañ. Adkavout a reer ar fazi-mañ da skouer e termenadur fentus ar violin roet gant [[Ambrose Bierce]] e-barzh e ''[[Geriadur an Diaoul]]'' e [[1911]] :
{{Quotation|« Biolin : benveg tonket da hiligañ [[skouarn|divskouarn]] an [[den]] dre rimiañ [[lost]] ur [[marc'h]] war bouzelloù ur c'hazh »}}

E gwirionez, evit oberiañ kerdin bouzelloù e implijer toneg kreiz [[bouzellenn voan]] un [[dañvad]], a zo gouzañvus ar gwiennoù anezhi. Meur a neudenn savet dre he didroc'hañ en he hed a vez gweet a-gevret (etre 3 ha 5 neudenn evit ur gordenn ''mi'').

Dav eo d'ur gordenn vouzellenn bezañ kranennek war he hed, ingal he dreuzkiz hag he [[gwevnded]], stirennek ha treuzwelus he liv. Ma yafe framm an danvez war devaat pe ma vije direoliek e zouester, kement-se a virfe a gendoniañ peurreizh. Sebastian Virdung e [[1511]] ha Mikael Agricola e [[1528]] o deus roet kemennoù a dalvez c'hoazh hiziv an deiz evit ensellet purded ur gordenn vouzellenn.

Abaoe deroù an {{XXvet kantved}}, e reer hiviziken gant un neudenn zir evit kordenn ''mi''. Diwezhatoc'h, ez eus bet lakaet ivez un rolladur [[aluminiom]] da gerdin ''la'' ha ''re'', a zo graet ar [[graoñell]] anezho gant bouzelloù pe gwiennoù kevanaozet. An danvez diwezhañ-mañ a zo bremañ ar muiañ implijet (nemet evit an [[hensonerezh]]), dre ma n'eo ket ken kizidik ouzh an digeidañ, ha n'eo ket ken skoemp da oberiañ, e-se e c'hall bezañ produet hervez [[hentenn]]où greantel. Implijout a reer ivez aliezik kerdin-strad nezet dezho ur graoñell [[dir|zir]], a daol ur son sklaer hogen sec'h. Evit kendoniañ aesoc'h ar c'herdin dir, kalz kizidikoc'h ouzh an tennder, ez eus bet lakaet en o reizh [[gwikefre]]où dre [[viñs]] dibar, siket ouzh al lostenn, ar [[stigner]]où, anezho rodigoù munut.

==== Kudenn an tennder ====
Ma vije an hevelep treuzkiz gant holl gerdin ur benveg, e vefe disteroc'h an tennder evit ar c'herdin-strad. Neuze ne vije ket ingal [[dasparzh]] ar [[gwask]] war an daol na zegemeradus sonusted ar c'herdin-strad dre benn d'ar gwan ma vije an [[dasson]]. Setu perak o deus ar c'herdin treuzkizoù disheñvel, hogen un tennder tost heñvel, a zo diouzh uhelvennad ar sonusted. Stignet e vez kreñvoc'h kordenn [[mi]], a zo skoret war droad dehoù ar pontig, a-benn reiñ dezhi un nerzh hag ur sked brasoc'h. Ar benveg na fraoñv reizh en holl e barzhioù ken nemet pa vez tennder ar c'herdin en ur c'heñver rik.

=== Ar marc'hañ ===
Ar [[pontig (sonerezh)|pontig]] a zo un [[plankenn]]ig kizellet e [[skav-gwrac'h gwenn]] lec'hiet a-skouer gant an taol-zasson etre ar brenkoù hag a zo dezhi div gefridi. Delc'her a ra ar c'herdin en ur c'hefluniadur kromm (n'emañ ket ar c'herdin war an hevelep talenn), evit ma c'hallo pep hini bezañ rimiet distag. Ul [[levezon]] he deus ivez war [[sonusted]] ar violin, dre ma treuzkas fraoñv ar c'herdin d'an [[taol-zasson|daol-zasson]].

O vezañ m'emañ tener a-walc'h ar c'hoad implijet evit ar pontig, ha gant kordenn ''mi'' o waskañ kreñv war un takad bihan-tout (ur [[skouergorneg]] he gorread par da dreuzkiz ar gordenn liesaet gant treuz ar pontig), techet e vije ar gordenn-se da sankañ er c'hoad evel un [[orjal]]enn en [[amann]]. Setu perak ez eus un tammig kroc'hen taboulin etre ar pontig ha kordenn ''mi'', pe neuze un granennig plasteg tro-dro d'ar gordenn, a vez staliet er memes lec'h pa cheñcher kordenn.

Stignet eo ar peder [[kordenn (sonerezh)|c'hordenn]] war-bouez ar [[stegnell (sonerezh)|stegnelloù]]. Tremen a reont dre ar gennig hag a-us d'ar pontig. Dalc'het int e sol ar violin dre ar lostenn, anezhi ur pezh du en [[ebena]] siket ouzh ar c'hef gant un [[nozelenn]].

Ar [[kerdin (sonerezh)|c'herdin]], eus an hini boudañ d'an hini skiltrañ a zo [[kendon (binvioù seniñ)|kendoniet]] dre bempedelladoù en doare a heuilh : ''[[sol]], re, [[la]]'' ha ''mi''.

Gwechall e raed ''skiltrenn'' ha ''boudenn'' eus kerdin ''mi'' ha ''sol''. Kavout a reer roud eus kement-mañ e troidigezh hentenn [[Leopold Mozart]] da skouer. Hiviziken, e notenner ar c'herdin eus I da IV, en ur gregiñ gant hini ar ''mi''.

== An embreg ==
Niverus-tre eo an teknikoù embreget war ar violin evit produiñ ur skalfad ledan a sonioù ha tennañ splet eus holl barregezhioù ar benveg.

=== Dorn dehoù ===
* Embreg boas : ''[[legato]]'' (liammet). Rimiañ a ra ar biolinour ar c'herdin gant ar wareg ha ne zistag ket peb notenn ; flour-kenan eo an embreg. Kaerañ ma c'haller ne oar ket skouarn an den digejañ etre ''bountet'' ha ''sachet''. Gant an daou c'her-mañ e reer anv eus daou [[prantad]] mont-dont ar [[gwareg (sonerezh)|wareg]] : ''sachañ'' pa'z eer eus ar c'hil d'ar beg, ha ''bountañ'' en tu kontrol.
* ''Morzholadenn'' : tardañ ar wareg goude ur prantad hir pe hiroc'h a ro an tu da droc'hañ ar son hag evel-henn da zistagañ bep notenn. Pa loc'her eo peget ar wareg ouzh ar gordenn, neuze e skañvaer trumm ar wask en ur zieubiñ ar wareg, hag e c'hoarier gant tizh ar wareg ; er beg (pe e forzh peseurt lec'h all m'eo bet divizet harpañ an notenn) eo skoret ar gwareg war ar gordenn gant gwask ar biz-yod tra ken.
* ''Staccato'' : un aridennad morzholadennoù an hini eo. Gallout a reer ober [[staccato]] en hevelep gwaregadenn, pe en ur ''sachañ'' ha ''boutañ'' bep eil notenn.
* ''Lammoù''. Ar wareg, a zo kromm un disterañ he gwialenn, a ro an tu d'ober meur a seurt lamm e-ser c'hoari :
** ''Dazlamm'' : pa adlamm meur a wezh ar wareg war ar gordenn e-kerzh ur waregadenn, un dazlamm an hini eo. Kemmañ a ra tizh un dazlamm hervezh pelec'h e loc'her anezhañ (war-zu ar beg, e vez primoc'h un dazlamm) hag hervez uhelder an adlamm.
** ''Saltato'', d.l.e. ''lammiket''. Ar wareg, pa vez lec'hiet en e greiz, en em lak dioutañ e-unan da lammikat (da zistokañ berr-ha-berr diouzh ar gordenn) keit ha ma ''sacher'' ha ''bounter'' a bep eil buan a-walc'h, kement-mañ en ur waskañ kentoc'h gwan gant ar biz-yod.
** ''Spiccato'' : en drederenn gentañ pe en eil kard eus ar wareg, ez eus anv ag ober d'ar wareg lammat dre ur fiñv mont-dont gant an arzorn (ha neket ar vrec'h a-bezh), a rank chom oueskl-tre.
* ''Kerdin doubl'', ''klotadoù''. War div gordenn nes e c'haller lec'hiañ ar wareg, ha seniñ div lodenn zisheñvel war un dro. Gallout a ra ivez ar biolinour, en ur bouezañ un tamm muioc'h war ar wareg, lakaat teir c'hordenn hogos war ar memes talenn ha seniñ ur c'hlotad a 3 notenn kazi er memes prantad. Evit klotadoù peder c'hordenn, kement-mañ a vije dic'hallus a-grenn, ha ''dishiliadiñ'' a reer ar c'hlotad, da lavaret eo e soner div gordenn zoubl da heul (''sol''-''re'' a-gevret, heuliet gant ''la''-''mi'' a-gevret). Kemmoùigoù a c'hoarvez a-wezhioù evit en em ober ouzh stil ar pezh, pergen evit ar c'hlotadoù er pezhioù barok.
* ''Piñsadenn''. Gant ar [[pizzicato]], e piñs ar biolinour ar c'herdin gant an dorn dehoù. Implijet eo peurvuiañ an technik-mañ evit an [[eilerezh]] pe er pezhioù [[jazz]].
* Lec'hiañ. Gallout a reer lakaat ar wareg e lec'hioù disheñvel, pergen
** hanter-hent etre ar [[pontig (sonerezh)|pontig]] hag an douchenn (doare boas) ;
** tost eus ar pontig, evit gounit nerzh ha korf ;
** kazi war ar pontig (''sul ponticello''), evit ur son c'hwitellus tre, terzhiennus, skiltr-kenañ, gwan a-wezhioù ;
** war an douchenn (''sul tasto''), evit ur son diamen ha dihegar, a reer ''gwenn'' anezhañ a-wezhioù.
* ''Col legno'' : n'eo ket mui ar [[reun]] a stok ouzh ar gordenn, koad ar wareg an hini a ra. Gant an dister m'eo an disoc'h a zeu diwar rimiañ ar gordenn (kazi diheverz eo ar son), kaoz a zo kentoc'h eus stekiñ ouzh ar gordenn, evit kaout un doare [[toserezh]] dibar. Deut eo an teknik-se da vezañ brudet a-drugarez d'ar pezh ''Meurzh'' e anv, tennet diwar [[The Planets (Gustav Holst)|Ar Planedennoù]], gant [[Gustav Holst|Holst]].
* ''Marellañ''. Kaoz a zo a dremen buan eus ur gordenn d'he amezegez. Neuze e c'haller seniñ notennoù gant ul lusk prim-kenañ, ha dibunañ troc'hadoù en un doare arvestus pa ne c'houlennont ken nemeur a strivoù gwirion, da skouer un taol-brikañ (boazet kenañ) war kerdin ''sol - re - la - mi - mi - la - re - sol''.

=== Dorn kleiz ===
* ''Embreg boas'' : dont a ra bizied an dorn kleiz da waskañ ar gordenn war an douchenn e seurt da verraat [[hirder]] homañ ziwezhañ. An hirder, a-gevret gant an tennder, a dermen uhelded an [[notenn]]. Evezhiadenn : dre ma servij ar [[biz-meud]] da zerc'hel an troad hepken, ober a reer ''biz kentañ'' eus ar [[biz-yod]], ha kement zo betek ar ''4{{re}} biz'' nemetken.
* ''Treuztroadañ''. Teknik hollbouezus, a dalvez kement ha dilec'hiañ an dorn kleiz a-hed an troad, pezh a ro an tu da seniñ notennoù skiltroc'h war an hevelep kordenn. A-drugarez dezhañ e c'hell [[skeulenn]] ar violin, a save c'hoazh da ziv eizhvedellad ha ziv donenn, mont div [[Eizhvedellad (sonerezh)|eizhvedellad]] pelloc'h. Gant ur reizhiad bizdalc'hoù e vez merket an hedoù ma ranker dilec'hiañ an dorn kleiz.
* ''Froumig''. Dont a ra ar froumig diwar fiñv an [[arzorn]] hag hini penn ar [[biz]]ied, war-raok ha war-gil, war ar gordenn. Kemmet eo savied an notenn evel-henn, o tiskenn en tu-mañ da talvoud boas an notenn hag o pignat en-dro. Dibab a reer tizh ha ampled ar froumig e seurt da glotaat gwellañ ma c'heller gant neuz ar pezh. Distag eo an div arventenn-se ha da heul e c'haller krouiñ meur a varienn gant kengejoù disheñvel a dizh hag a ampled. An ampled brasañ boazet er [[sonerezh klasel]]a zo bihanoc'h a-galz eget un hanterdonenn.
* ''[[Fringol]]'' hag ''[[aridennad]]'' : gant an teknikoù-se ez eus anv a seniñ buan-kenañ a bep eil div notenn etrezo esaouennoù a c'hall mont eus un eilvedellad leiañ (un hanterdonenn) betek ur pervedellad kresket (c'hwec'h hanterdonenn). O embregañ a reer en ur lezel biz an notenn diazez pouezet war an troad, tra ma pouezer ha saver ar biz all a bep eil, buan pe vuanoc'h, war an notenn uhel. An diforc'h etre [[fringol]] hag [[aridennad]] a reer diouzh an esaouenn (en tu-mañ pe en tu-hont eus un donenn).
* ''[[Ledson]]ioù''. A-wezhioù e vez pouezet un disterig ur biz en ul lec'h resis eus ar gordenn, hep gwaskañ, e seurt da harpañ modoù froumañ zo : pa lakaer e viz e-kreiz ar gordenn da skouer e vez lamet ar mod diazez ha klevet a reer neuze dreist-holl al ledson kentañ, un [[Eizhvedellad (sonerezh)|eizhvedellad]] uheloc'h eget an notenn a vez tapet war ar gordenn-se en he frankiz. An notennoù-se a reer ledsonioù anezho ha ur sonusted fleütheñvel o deus.
* ''Kerdin doubl''. Bep a dammig e tesk ar biolinour ren peb biz unan hag unan ha gant resisted, betek seniñ notennoù disheñvel diouzh renk war div gordenn, pe lakaat war un dro e bevar biz war bep a gordenn ha kemmañ bizdalc'h meur a wezh da heul. Sed un embregadenn skoemp-kenañ a-fet [[Kensonegezh|reizhded]].
* ''Pizz dorn kleiz''. Anv a zo amañ a biñsat ar gordenn gant bizied an dorn kleiz. Evel-se, e vez piñset gant an 4{{re}} biz m'emeur o c'hoari gant an 3{{e}}, gant an 3{{e}} m'emeur o c'hoari gant an 2{{l}}, ha c'hoazh, hag implijet ar wareg m'emeur o c'hoari gant ar 4{{re}} biz (bezañ evel-se ur seurt « biz ouzhpenn »). Implijet alies er pezhioù-vailhantiz (da sk. : [[Froudennoù Paganini|24{{re}} Froudenn]] [[Niccolò Paganini]]).
* ''Glissando'' : ruzañ a ra ar biz a-hed ar gordenn e-ser pouezañ warni. Heverk-kenañ eo ar gwered, a c'hell bezañ pleustret war un esaouenn a ziv eizhvedellad, eus ar strad d'ar barr, pe en tu kontrol. Kavet e vez skouerioù splann gant [[Maurice Ravel|Ravel]], evit efedoù aroueziek (avel, kri evned).
* ''Glissando ledsonek'' : evel m'hen dikouez e anv, meskañ daou deknik, a dalvez kement ha lakaat ar biz da ruzañ war ar gordenn hep pouezañ warni. Spinañ a ra ar biz tro ha tro ledsonioù naturel ar gordenn ha ''ledsonioù faos'', c'hwitellus, difraezh ha tanav. [[Ravel]] hen implij ivez evit drevezañ an evned, met ar skouer estlammusañ eus ar mod c'hoari-se a zo digoradur ar c'horollarvest [[An evn tan (Igor Stravinski)|An evn tan]] gant [[Igor Stravinski|Stravinsky]], lakaet en implij gant hemañ evit an holl gerdin.

== Istor ==
=== Orin ===
Ar binvioù-seniñ dre gerdin koshañ a veze dreist holl kravet (da sk. al [[lourenn]] c'hresian). Binvioù dre wareg a c'hellfe bezañ kellidet e sevenadurioù war-varc'h eus Kreiz [[Azia]], ur skouer a zo ar benveg [[Mongolia]]n [[Morin huur]] :
: Ar varc'hegerien [[turked|turk]] ha [[mongoled|mongol]] eus donvro Azia a voe biolinourien gentañ ar bed moarvat. O biolinoù a-serzh div gordenn dezho a zo kordennet gant kerdin reun kezeg, sonet gant gwaregoù reun [[marc'h|kezeg]], ha diskouez a reont alies penn ur marc'h kizellet e dibenn an troad... Ar biolinoù, arvoudoù, ha gaolbiolinoù a sonomp hiziv, zo kordennet c'hoazh o gwaregoù gant reun kezeg, a zo un hêrezh eus ar gantreidi&lt;ref&gt;{{cite web
 |title = ''The Silk Road: Connecting Cultures, Creating Trust'', Silk Road Story 2: Bowed Instruments
 |publisher = [[Smithsonian Center for Folk life and Cultural Heritage]]
 |url = http://www.silkroadproject.org/smithsonian/nomads/story.html
}}
&lt;/ref&gt;.

Peadra zo da grediñ en em ledas en diwezh ar binvioù-se war-zu [[Sina]], [[Indez]], hag ar Reter-kreiz, lec'h ma emdrojont da vinvioù evel an [[erhu]] (Sina), ar [[rebab]] (Reter-kreiz), hag an [[esraj]] (Indez). Ar violin en e stumm a-vremañ a ziwanas e deroù ar {{XVIvet_}} kantved en norzh [[Italia]], e-lec'h ma talc'he [[kêr-porzh|kêrioù-porzh]] [[Venezia]] ha [[Jenoa]] liammoù don dre hentoù [[kenwerzh]] an [[Impalaerezh Mongol]].

=== Ijinadenn ===
Ar violin europat modern a emdroas diwar lies benveg dre gerdin gwareget a voe degaset eur ar Reter-kreiz&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.cso.org/main.taf?p=1,1,4,20
 |title=The NPR® Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z
}}&lt;/ref&gt;. Sur a-walc'h ez amprestas ar saverien biolinoù kentañ diwar tri seurt benveg boas : ar [[rebed]], en implij abaoe an {{Xvet_}} kantved (deveret e-unan eus ar ''[[rebab]]'' [[Sonerezh Arab|arab]]), [[biol]] an Azgivinelezh, hag al ''[[lira da braccio]]''&lt;ref&gt;
   {{cite web
   | last=Arkenberg|first=Rebecca
   | title=Renaissance Violins | date=October 2002
   | url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm
   | accessdate=2006-09-22}}
&lt;/ref&gt;.
Unan eus deskrivadurioù fraezh koshañ ar benveg, doare d'e gendoniañ hag all, a gaver en ''Epitome musical'' gant Jambe de Fer, embannet e [[Lyon]] e 1556&lt;ref&gt;
   {{cite web
   | url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm
   | title=Historical Background of the Violin
   | first=Robin Kay|last=Deverich|date=2006|accessdate=2006-09-22}}
&lt;/ref&gt;. D'an ampoent e oa krog dija ar violin d'en em ledañ dre [[Europa]] a-bezh.

Ar violin teuliaouet koshañ dezhi peder c'hordenn, evel ar violin a-vremañ, a voe oberiet e [[1555]] gant [[Andrea Amati]]. (Biolinoù all, teuliaouet un tamm mat abretoc'h, n'o doa ken nemet teir c'hordenn.) Da hollvrudet ez eas kerkent ar violin, e metoù ar sonerien straed kement hag e-touez an noblañs, evel m'en diskouez ar 24 biolin bet gourc'hemennet gant ar roue gall [[Charlez IX a vro-C'hall|Charlez IX]] digant Amati e 1560&lt;ref&gt;
   {{cite web
   | url=http://www.bartruff.com/history.php
   | title=The History of the Violin
   | first=William|last=Bartruff|accessdate=2006-09-22}}.
&lt;/ref&gt;. Ar violin koshañ deuet betek ennomp, deiziataet e-barzh, a zeu deus an teskad-mañ, bet oberiet e [[Cremona]] w.-d. 1560, hag ober a reer ar &quot;Charlez IX&quot; anezhi. &quot;Ar Mesiaz&quot; pe ''&quot;Le Messie&quot;'' (a reer ivez ar &quot;Salabue&quot; anezhi) oberiet gant [[Antonio Stradivari]] e 1716 a chom flamm-flimin, pa n'eo morse bet implijet. Lec'hiet eo bremañ en [[Ashmolean Museum]] eus [[Oxford]]&lt;ref&gt;{{cite web
   | url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111
   | title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah ; le Messie, Salabue)
   | publisher=Cozio.com}}.
&lt;/ref&gt;.
[[Restr:San Zaccaria.jpg|thumb|Pezh-aoter San Zaccaria (munut), [[Venezia]], [[Giovanni Bellini]], [[1505]]]]

Al [[luderezh|luderien]] vrudetañ etre diwezh ar {{XVIvet_}} kantved hag an {{XVIIIvet_}} kantved a gaver en o zouez :
* Tiegezh luderien italian [[Amati]], Andrea Amati (1500-1577), Antonio Amati (1540-1607), Hieronymus Amati I (1561-1630), Nicolo Amati (1596-1684), Hieronymus Amati II (1649-1740)
* Tiegezh luderien italian [[Guarneri]], Andrea Guarneri (1626-1698), Pietro (eus [[Mantua]]) (1655-1720), Giuseppe Guarneri (Joseph filius Andreae) (1666-1739), Pietro Guarneri (eus [[Venezia]]) (1695-1762), ha Giuseppe (del Gesù) (1698-1744)
* Tiegezh [[Stradivari]] (1644-1737) eus [[Cremona]]
* Tiegezh luderien italian [[Nicolò Gagliano|Gagliano]], Alexander, Nicolò I ha Ferdinand dreist ar re all
* [[Giovanni Battista Guadagnini]] eus Piacenza (1711-1786)
* [[Jacob Stainer]] (1617-1683) eus [[Absam]] en [[Tyrol]]

=== Kemmoù ===
C'hoarvezout a reas kemmoù heverk e doare sevel ar violin er {{XVIIIvet_}} kantved, dreist-holl en hirder ha korn an troad, evel gant ur varrenn-zasson pounneroc'h. Ar vras eus ar binvioù kozh o deus gouzañvet ar c'hemmoù-se, da heul ez int en ur saviad disheñvel a-walc'h diouzh o hini pa kuitajont [[dorn|daouarn]] o oberierien, gant kemmoù hep mar ebet er son hag en dastaol&lt;ref&gt;
   {{cite web
   | title=Violin changes by 1800
   | url=http://rperras.tripod.com/id42.htm|author=Richard Perras
   | accessdate=2006-10-29}}.
&lt;/ref&gt;. Met ar binvioù-se en o stad a-vremañ eo o deus termenet ar pimpatrom evit oberiezh ha son ar violin, hag obererien biolin dre ar bed a-bezh a glask tostaat gwellañ ma c'hellont eus an uhelvennad-se.

Betek hiziv, ar binvioù eus &quot;Oadvezh Aour&quot; al luderezh, dreist-holl ar re oberiet gant Stradivari ha Guarneri del Gesù, eo ar re a zo ar muiañ klask war o lerc'h ken gant dastumerien ken gant sonerien.

Abaoe [[1950]] ez implijer adarre muioc'h mui evit jubenniñ [[sonerezh abred]] (1600-1830), biolinoù en o stad orin, a reer anezho hiziv [[biolin barok|biolinoù barok]]. Neoazh ne reer ket bepred gant ar c'hendoniañ mod barok dre ma ne oa ket termenet al ''la'' en un doare unvan, ha n'eus chomet doare ebet evit termeniñ un dalvoudenn bezet ur maread hag ul lec'hiad. Brasjedet ez eus bet hervez an drovezhioù hinouriezh hag ar boazioù rannvroel talvoudoù etre 390 [[Hertz|Hz]] ha 415 [[Hertz|Hz]], met anavezout a reer talvoudoù dibar a 465 [[Hertz|Hz]].

== Biolinoù divoas ==
Klasket ez eus bet kemmañ meur a wezh ar patrom klasel, pe e sell da wellaat ar son, pe evit tennañ splet eus danvezioù ha teknikoù nevez.

=== Biolin Savart ===
[[Restr:Violon savart.png|thumb|upright=0.6|Biolin Savart]]
[[Félix Savart]] a lakaas en e reizh en {{XIXvet_}} kantved ur violin stumm un tristurieg d'he c'hef dasson, gant brenkoù eeun. Reizhabeg stumm ar c'hef a oa mont dreist ar skoilh a veze eus stumm bolzek an daol a-fet emastenn ar son, tra ma stumm ar brenkoù da bal dezhañ strishaat ar gorread kollet a-rez gant an digoroù-se dre-benn d'o stumm doare un ƒ, a sav d'un drederenn gouez d'e vrasjedadennoù. Kavout a rae da d-Tolbecque e tenn ar violin-se d'ur « gozh megin gegin » tra ken, ha « siwazh, evit a sell ar son, ne oa ket deuet gwelloc'h emichañs »&lt;ref&gt;[[Référence:L'Art du luthier (Auguste Tolbecque)#1999|Tolbecque]], chap. À propos de la structure des voûtes, p. 195-196&lt;/ref&gt;. Miret e vez ur skouerenn anezhi e [[Skol Liesijinerezh (Bro-C'hall)|Skol Liesijinerezh]] [[Palaiseau]]&lt;ref&gt;Notenn : ur luc'hskeudenn tennet eus dastumadenn ar skol a c'heller gwelet [https://web.archive.org/web/20061123174846/http://www.patrimoine.polytechnique.fr/instruments/acoustique/image/violondesavart.jpg amañ]&lt;/ref&gt;.

=== Biolin Chanot ===
[[Restr:Chanot violin.jpg|thumb|left|upright=0.35|Biolin Chanot]]
Ar violin kinniget gant François Chanot e [[1819]], ma chome tostoc'h eus stumm hollek ar benveg, a oa ivez disheñvel-mat eus ar patrom. An daol hag ar strad n'o doa korn ebet a-rez gant ar c'hrouizadurioù, ar brenkoù a oa anezho [[faout]]où digemm o led a heulie bevennoù an daol, eilpennet e oa ar penn evit lakaat aesoc'h en he flas an eil kordenn, hag ar c'herdin a veze staget neket ouzh al lostenn met war-eeun ouzh an daol. Diframmañ an daol a oa disoc'h ar c'hraf diwezhañ-mañ, ha goude barnadennoù meuleudius-kenañ a-zivout ar sonusted, keñveriet gant hini ur Stradivarius, hag a-zivout ar priz (kant skoed), ne voe ket degemeret ar benveg a-vras&lt;ref&gt;[[Référence:L'Art du luthier (Auguste Tolbecque)#1999|Tolbecque]], chap. À propos de la structure des voûtes, p. 196-197&lt;/ref&gt;.

=== Biolin Suleau ===
Loc'hañ a reas Suleau gant ar soñj e oa ret brasaat [[gorread]] froumadus ar violin a-benn kreñvaat nerzh ar son. Pa ne c'halle na ledanat re ar c'hef, nag e zonaat diharz, na kemmañ e hed abalamour da voazioù ar violinourien, divizout a reas kleuziañ [[erv|irvi]], reteret a-skouer gant ar gwiennoù, en ur zelc'her war un dro un tevder digemm d'an daol, ar pezh a rae d'an daol bezañ heñvel ouzh un heuliad gwagennoù ingal pa veze gwelet a-gostez. Dre ma ne oa ket an disoc'hoù a-fet son diouzh ma c'hortoze e klaskas lakaat an irvi memes tu ha gwiennoù ar c'hoad, en aner&lt;ref&gt;[[Référence:L'Art du luthier (Auguste Tolbecque)#1999|Tolbecque]], chap. À propos de la structure des voûtes, p. 198&lt;/ref&gt;.

=== Biolin Stroh ===
[[Restr:Violon de jazz a pavillon 2.jpg|thumb|upright=0.6|Biolin Stroh]]
[[Augustus Stroh]] a empentas hag a breouas e [[1899]] ur violin hep taol, deskrivet evel-henn&lt;ref&gt;''Sciences-Art-Nature'', [[Référence:L'Art du luthier (Auguste Tolbecque)#1999|Tolbecque]], chap. À propos de la structure des voûtes, p. 201&lt;/ref&gt; :
&lt;blockquote&gt;«&amp;nbsp;Lec'hiet eo ar pontig e seurt da dreuskas ar froumadennoù skañvañ d'ul loc'h ; emañ al loc'h e-unan e kenere gant ul lienenn aluminiom, distag. Lodenn bennañ ar violin eo al lienenn-se ; hi an hini eo a ro d'ar son an nerzh ret ; staget eo war-bouez div gib kaoutchoug ouzh framm ar violin. E-kichen al lienenn e tigor ur drompilh vetal a dalvez da greñvat ar sonioù.&amp;nbsp;»&lt;/blockquote&gt;
Pa veze graet « danvez roue ar c'hlaviaz » anezhi e deroù e implij, e voe implijet [[Biolin dre drompilh|biolin Stroh]] ur mareadig evit an enrolladennoù sonskriverez, diskoulmet e veze kudenn ar mikrofonoù nemeur kizidik. Aet eo e implij war zisteraat ingal da c'houde, peogwir eo rouez an testenioù war e zivout, pelloc'h eget at bloavezhioù kentañ, ha n'emañ ket en hor c'herz roadennoù a rofe da c'houzout pet skouerenn a zo c'hoariet hiziv an deiz.

=== Biolin Tolbecque ===
En e levr e tispleg Auguste Tolbecque en deus oberiet ur violin a zo lec'hiet ar brenkoù anezhi war ar sklisennoù, a-rez gant ar c'hrouizadurioù&lt;ref&gt;[[Référence:L'Art du luthier (Auguste Tolbecque)#1999|Tolbecque]], chap. À propos de la structure des voûtes, p. 199&lt;/ref&gt;, kement-se bepred e sell da chom hep koll un drederenn eus gorread an daol a-rez gant ar pontig. Neoazh, n'eus ket en hor c'herz muioc'h a roadennoù a denn ouzh an implij anezhi.

=== Biolinoù tredan ===
[[Restr:5 string electric violin improved.PNG|thumb|left|upright=0.35|Biolin dredan 5 kordenn dezhi]]
E diwezh ar bloavezhioù [[1930]] ez eus bet lakaet en o reizh biolinoù klevet-ha-tredan dezho ur c'hef kleuz gant luderien evel Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff hand Fredray Kislingbury. Ar re gentañ d'e implijout a oa sonerien [[jazz]] pe diseurtaj. Diwezhatoc'h ez eus bet empentet biolinoù tredan hepken, memes doare hag ar [[gitar tredan]] e gorf fetis ijinet e 1942. Implijet eo bet e doare jazz gant [[Jean-Luc Ponty]] peurgetket, hag e doare diseurtaj gant ar ganerez [[Catherine Lara]] ha gant ar jubennourez yaouank [[Vanessa-Mae]].

=== Danvezennoù nevez ===
E tro ar bloavezhioù 1990, ez eus bet lakaat e reizh biolinoù gant [[gwiennoù karbon]] dezho ur splet dreist : o friz izel a-walc'h. Ne servijont an aliesañ ken evel biolinoù studi. Ma 'z int bet dibabet gant sonerien zo evit sonadegoù abalamour d'o ferzhioù a nerzh, a sklaerded hag a meizusted, ez eus kavet dezho goude hir embreg ez int ennoeüs, gant ar « plaen » m'eo ar son, heñvel bepred forzh peseurt arliv a vo lakaet en embreg, hep eztaolusted&lt;ref&gt;Laboratoire d'acoustique musicale, [[Université Pierre-et-Marie-Curie]], Rapport quadriennal d'activité années 2000-2003, p. 34 du [https://web.archive.org/web/20061211175410/http://www.lam.jussieu.fr/src/Productions/RapAct/RaptLAM2004.pdf danevell furmad pdf].&lt;/ref&gt;. Aes-tre eo anavezout ar biolinoù-se dre-benn d'o zaol zu a gaver warni ur [[karrezennadur|c'harezennadur]] teñval munut.

[[Restr:E-Geige (Yamaha Silent-Violin-SV-120).png|thumb|upright=0.35|Biolin eus ar rummad ''Silent'' gant Yamaha.]]
E 2002 e kinnig ar c'hevredad [[Yamaha]] e rummad Silent ma kaver en e ser biolinoù a reer didrouz anezho (hesonoc'h evit gwir) dre ma fazi ur [[kef-dasson|c'hef-dasson]] dezho. Pourvezet eo an amplaat a-drugarez d'ur reizhiad elektronek kontet ennañ ur ragamplaer. Kemer a reont nebeutoc'h a lec'h a-dreuz hag a-led a-drugarez da waregennoù lem-laka. Kement-mañ a zo splannoc'h evit a sell [[gourbiolin]]où ar rummad, a c'hall diskenn o led betek 10&amp;nbsp;cm goude bezañ bet divarc'het ent darnel. Sevel a ra priz biolinoù ar rummad-se da 760  mui pe vui&lt;ref&gt;''Science et Vie'', n°1046, p. 133, miz Du 2004&lt;/ref&gt;.

Gildas Bellego en deus lakaet en e reizh ur violin ouzh e ober un daol e pin-kroaz mui ur strad hag sklissennoù e gwiennoù [[karbon]] ha [[polietilen]]. N'eus korn ebet nag er c'hef abalamour da dres an daol hag ar strad heñvel ouzh biolin Chanot, na kennebeut er juntadurioù strad-sklissennoù ha sklissennoù-taol. Dre ma ne sav ken nemet da 15 niver ar pezhioù da varc'hañ gant moulladur ar ''strad astennet''-se, digreskin a ra ar priz war un dro, da 2000 &lt;ref&gt;''Science et Vie'', n°1050, p.134, miz Meurzh 2005&lt;/ref&gt;.

Savet he deus an [[embregerezh]] stadunanat QRS « Virtuoso Violin », ur violin a son e-unan kevrollennoù er furmad [[Musical Instrument Digital Interface|MIDI]], a-drugarez d'ur reizhiad gwikefreoù evit ar wareg ha d'ur reizhiad tredanwarellek evit termeniñ savied an notennoù&lt;ref&gt;''Science et Vie'', n°1059, p.158, miz Kerzu 2005&lt;/ref&gt;.
== Implij ar benveg ==
=== Sonerezh klasel ===
Abaoe ar marevezh [[Sonerezh barok|barok]] eo bet ar violin unan eus pennañ binvioù ar [[Sonerezh klasel Europat|sonerezh klasel]], evit meur a abeg. Merzet e vez son ar violin a-us da vinvoù all, e-se e tegouezh evit seniñ ar gerzenn. Etre daouarn ur soner ampart ez eo mibin-kenañ ar violin, ha gallout a ra embreger steudadoù notennoù prim ha diaes.

Mont a ra biolinoù d'ober ul lodenn vras eus ur [[klaviaz|c'hlaviaz]], hag ar peurvuiañ ez int ingalet e div gevrenn a reer ar ''biolinoù kentañ'' hag an ''eil biolinoù'' anezho. Gant ar sonaozourien e vez fiziet alies ar gerzenn er biolinoù kentañ, tra ma son an eil biolinoù klotadoù, tresoù eiladur pe ar gerzenn un eizhvedellad izeloc'h eget ar biolinoù kentañ. Heñvel eo ar gont evit ur [[pevarad-kerdin]] en deus rollennoù evit kentañ hag eil biolinoù, kement hag ul rollenn [[arvoud]], hag ur benveg strad, evel ar [[gaolbiolin]] pe, ral a wezh, ur [[gourbiolin]].

Barrek eo ar binvioù dre gerdin da seniñ e ne vern pe savied, alese, etre daouarn sonerien ampart, e teu ur skalfad boemus a livaduroù klotadek, a ra d'ar binvioù bezañ eztaolus-kenañ. Emañ an ampartiz-se en he barr gant toniaoueg ar pevarad-kerdin : enni, kemmoù levn eus un ton d'egile hag eus ur c'hlotad d'egile a grou ur seurt bed heson peurechu ma klever zoken teirvedelladoù o tiñsal, leun o dasson.

=== Jazz ===
Ar menegoù koshañ eus abadennoù jazz oc'h implijout ar violin evel benveg solo a gaver e-barzh teulioù dekvedoù kentañ an {{XXvet_}} kantved. [[Joe Venuti]], anezhañ unan eus kentañ biolinourien jazz, a zo anavezet evit e labour gant ar gitarour [[Eddie Lang]] e-doug ar bloavezhioù 1920. Abaoe ar maread-se ez eus bet meur a violinour primaozer en o zouez [[Stéphane Grappelli]], [[Stuff Smith]], [[Regina Carter]], [[Johnny Frigo]], [[John Blake, Jr.|John Blake]] ha [[Jean-Luc Ponty]]. Daoust dezho na vezañ da gentañ-penn biolinourien jazz, [[Darol Anger]] ha [[Mark O'Connor]] o deus tremenet ul lodenn vat eus o red-micher o seniñ jazz.

Kavout a reer ivez biolinoù e klaviazoù a ambroug paot a enrolladennoù jazz.

=== Pop ===
Betek ar bloavezhioù1970, ar bras eus doareoù pop a implije kerdin dre wareg. Ar gompagnunezh [[Motown]], hollvrudet er [[Stadoù-Unanet Amerika]], a rae un implij stank anezho er bloavezhioù 1960 ha 1970, kement ma oa deuet da vezañ ur seurt sinadur. Doreoù sonerezh pop koshoc'h, er-maez eus luskad ar [[rock'n roll]] da nebeutañ, a oa tuet da implijout klaviazoù hengounel-tre, a-wezhioù lod bras-kenañ ; gallout a reer menegiñ da skouer [[Crooner|&quot;Crooneroù&quot;]] stadunanat evel Bing Crosby. Kement-mañ hor c'has betek sonerezh [[disco]] ar bloavezhioù 1970 evel ''I will survive'' gant [[Gloria Gaynor]] ha ''Love's theme'' gant [[Love Unlimited Orchestra]].

Gant ar [[Sonerezh electronek]] o tiorren er bloavezhioù 1980 ez eo aet o implij war-gil, dre ma oa bet kemeret o lec'h gant kevrennoù kerdin kevanaozet. Koulskoude, petra bennak m'eo treut implij ar violin er sonerezh [[Rock'n roll|rock]], liammoù en deus gant ar [[rock araogennour]] (da sk. [[The Electric Light Orchestra]], [[King Crimson]], [[Kansas (strollad)|Kansas]]) ha brasoc'h c'hoazh eo e lec'h gant strolladoù eus al luskad kendeuziñ arnevez, [[The Corrs]] pergen. Lodek eo bet an violin er sonerezh [[Folk-rock breizhveuriat]], evel e skouerioù a seurt gant [[Fairport Convention]] ha [[Steeleye Span]].

Leun eo sonerezhioù pop [[Pop indezat|indezat]] hag [[Pop arabek|arabek]] a sonioù biolinoù, ken [[unsoner]] ken [[Strollad sonerezh|a-stroll]].

E-doug ar bloavezhioù [[1990]] ha [[2000]] e voe gwelet aliesoc'h biolinoù er sonerezh [[Rock'n roll|rock]]. Gant [[Yellowcard]] e voe zoket fiziet er benveg ur roll kevetal da hini ar gitar e kalz eus o kanaouennoù. Anavezet mat eo [[Smashing Pumpkins]] evit o c'hevrennoù diwar biolinoù, ha [[Saul Davies]] eus [[James (strollad)|James]], a zo ivez ur [[gitar]]our, a voe enfredet er strollad evel biolinour.

Arzourien dizalc'h evel Owen Pallet hag Andrew Bird o deus ivez adlañset an evezh evit ar benveg. Gant ar strolladoù dizalc'h e vez embreget alies doareoù kempenn nevez ha divoas, pezh a ro dezho muioc'h a frankiz evit lakaat ar violin en implij eget d'o genseurted eus ar meurembregerezhioù. Implijet eo bet er rumm post-rock gant strolladoù evel [[Sigur Rós]], [[Zox]], [[Broken Social Scene]], ha [[A Silver Mt. Zion]]. En ur c'henarroud a sonerezh diazeet war ar stokellegoù eo bet implijet zoken ar [[Biolin tredan|violin tredan]] gant strolladoù evel [[The Crüxshadows]].

=== Sonerezh klasel India ===
Un darn pouezus-meurbet eus sonerezh klasel Su-Indezat ([[Sonerezh karnatek]]) eo ar violin. Krediñ a ra d'an dud eo bet degaset e-barzh an hengoun Su-Indezat gant [[Baluswamy Dikshitar]]. Goude ma voe implijet da gentañ-penn evel benveg eilerezh en deus tapet brud evel unanbenveg er c'hlaviazadur. Sonaozourien filmoù poblek evel [[Ilaiyaraaja]] o deus graet un implij ledan eus ar violin e-ser kempenn o sonerezh.

=== Sonerezh hengounel ===
Evel meur a venveg all implijet er [[sonerezh klasel]] e tever ar violin eus hendadoù pell a veze implijet er [[sonerezh hengounel]]. Da heul ul lankad a ziorren fonnus e diwezh an [[Azgivinelezh]], en [[Italia]] dreist-holl, e oa gwellaet ar violin (e-keñver nerzh, sonliv ha mibinded), kement ha ken bihan ma teuas da vezañ neket hepken ur benveg a-bouez-kenañ evit ar sonerezh arzel, met ivez unan e-tailh da hoalañ sonerien hengounel. E fin ar gont, ar benveg nevez en em ledas pell hag a bep tu, en ur gemer a-wezhioù lec'h binvioù dre wareg koshoc'h. Gant an [[Etnosonouriezh|etnosonourien]] eo bet arsellet e implij ledet en Europa, Azia, hag Amerikaoù.

Gant pobloù 'zo eo bet dioroet teknikoù-seniñ dibar. Gallout a reer menegiñ e kreiz-Europa ar Jipsianed hag an Achkenazed ([[sonerezh Klezmer]]) ; en norzh-Europa an Norvegiz ha pobloù an Inizi predenek, an Iwerzhoniz pergen (hag o deus levezonet don sonerezh-pobl ar [[Stadoù-Unanet]]). E su-Amerika en deus graet ar violin e dreuz ken e-touez an henvroiz (re ar sevenadur [[Guaraní]] pergen), ken e metoù ar c'herioù a boblañs europat evel en [[Arc'hantina]] e-lec'h m'eo bet ganet an [[Tango]].

E Breizh ez eus testenioù niverus (adalek ar {{XVIIvet kantved}} da nebeutañ) eus e implij gant sonerien hengounel er vro a-bezh. Padet en doa daoust da gevezerezh an akordeon betek ar brezel 1914 da nebeutañ e meur a gornad, evel e goueled-Leon, tro-dro da Lannuon, da Bontivi, da Bennmarc'h, en Inizi Groe hag ar Gerveur. Aet e oa e implj war goazhañ avat betek mare '''folk revival''' ar bloavezhioù [[1970]], ma chome c'hoazh un hengoun bev d'ober gant ar violin e Bro-Roazhon, Bro ar Vez, ha Bro-Pentevr pergen. Da neuze, ez eus deuet war wel sonerien mennet da zaspugn an hengoun bev ha d'e lakaat da genderc'hel, war un dro gant sonerien levezonet gant hengoun an Inizi Predenek (re Bro-Skos hag Iwerzhon dreist-holl, zoken ma ranker menegiñ hiniennoù ha strolladoù saoz a-bouez, evel Steeleye Span ha Fairport Convention). Krouet o deus ar re-mañ ur stil evit seniñ gant ar violin, war un dro gant ar fleüt-treuz, tonioù a veze boazet gant an daouad biniou-bombard.

==== Biolinourien breizhat heverk ====
&lt;!-- *[[René Werneer]] ([[Alan Stivell]], [[Ys (strollad)|Ys]])
*[[Bruno Barré]] ([[Gwendal]]) : parizianed anezho ! hag hep levezon gwir na badus war ar sonerien a-vremañ --&gt;
* [[Patrice Quéré]] ([[Alan Stivell]])
* [[Jacky Molard]] ([[Gwerz (strollad sonerezh)|Gwerz]], [[Pennoù Skoulm]], [[Den(strollad sonerezh)|Den]], [[Celtic Procession]], [[Archetype]])
* [[Christian Lemaître]] ([[Kornôg (strollad sonerezh)|Kornôg]], [[Pennoù Skoulm]], [[Archetype]])
* [[Fañch Landreau]] ([[Skolvan]], [[Archetype]])
* [[Pierrick Lemou]] ([[La godinette]], [[Gwenva]], [[Archetype]])
* [[Yvon Rouget]] ([[BF 15]], [[Archetype]])
* [[Hervé Bertho]] ([[Loened Fall]], [[Archetype]])
* [[Jean-Claude Riou]] ([[Carré Manchot]], [[Pellgomz]])
* [[Fred Samzun]] ([[Storvan]])
* [[Pierre Stéphan]] ([[Hastañ]])
* [[Dominique Trichet]] ([[Koun, Storvan]])
* [[Laurent Dacquay]] ([[Skedus]])

==== Biolinourien iwerzhonat heverk ====
* Tommy Peoples (the Bothy Band 1975)
* Frankie Gavin (Dé Danann)
* Charlie Lennon
* Andy Mc Gann
* Kevin Burke (the Bothy Band 1976-1978, Patrick Street)
* Seán Keane (the Chieftains)
* Liz Carroll
* Paddy Glackin
* Cathal Hayden
* Gerry O'Connor
* Mairéad Ní Mhaonaigh (Altan)
* Eileen Ivers
* Mary Custy
* Martin Hayes
* Seamus &amp; Manus Mc Guire

== Da selaou ==
=== Un dibab oberennoù brudet bennak ===
* [[Johann Sebastian Bach]], [[sonadennoù ha partitaoù evit biolin a-unan (Bach)|sonadennoù ha partitaoù evit biolin a-unan]] (BWV 1001 da 1006), ''6 sonadenn evit biolin ha [[klavisim]]'' (BWV 1014 da 1019), 2 kengerzad evit biolin (la leiañ, BWV 1041, ha mi muiañ, BWV 1042), ''[[kengerzad]] evit div violin'' (BWV 1043) ;
* [[Béla Bartók]], ''sonadenn evit biolin a-unan, 2 sonadenn evit biolin ha piano, 2 kengerzad evit biolin'' ;
* [[Alban Berg]], ''Kengerzad e koun un ael, kegerzad evit biolin ha klaviaz'' (1935) ;
* [[Luciano Berio]], ''Sequenza evit biolin a-unan, Corale evit biolin ha laz'' ;
* [[Ludwig van Beethoven]], ''[[kengerzad evit biolin gant Beethoven|kengerzad evit biolin e re muiañ]], [[sonadenn evit biolin n° 9 (Beethoven)|sonadenn evit biolin n° 9]], [[sonadenn evit biolin n° 5 (Beethoven)|sonadenn evit biolin n° 5]]'' ;
* [[Johannes Brahms]], ''[[Kengerzad evit biolin gant Brahms|Kengerzad evit biolin e re muiañ]]'', sonadennoù evit biolin ha piano (op. 78, op. 100, op. 108) ;
* [[Max Bruch]], ''[[kengerzad evit biolin n° 1 gant Bruch|kengerzad evit biolin n° 1 e sol leiañ]]'' ;
* [[Claude Debussy]], ''sonadenn evit biolin ha piano'' ;
* [[Antonín Dvořák]], ''kengerzad evit biolin e la leiañ'' (op. 53 B108) ;
* [[César Franck]], ''sonadenn evit biolin ha piano'' ;
* [[Fritz Kreisler]], ''Liebesleid ha Liebesfreud'' ;
* [[Felix Mendelssohn-Bartholdy]], ''ar c'hengerzad evit biolin e mi leiañ'' (op. 64 n° 2) ;
* [[Wolfgang Amadeus Mozart]], ''5 kengerzad evit biolin'' (KV 207, 211, 216, 218, 219), [[sinfonienn kengerzeg evit biolin hag arvoud gant Mozart|sinfonienn gengerzeg (KV 364)]] ;
* [[Niccolò Paganini]], ''4 kengerzad kentañ'', ''[[Peder Froudenn warn-ugent evit biolin gant Paganini|24 froudenn]], Movimento Perpetuo'' (op. 11) ;
* [[Sergeï Prokofiev]], ''[[kengerzad evit biolin n° 1 gant Prokofiev|kengerzad evit biolin n°1 e re muiañ]] ha [[kengerzad evit biolin n° 2 gant Prokofiev|n°2 e sol leiañ]]'' ;
* [[Maurice Ravel]], ''[[sonadenn evit biolin ha piano (Ravel)|sonadenn evit biolin ha piano]], [[Tzigane (Maurice Ravel)|Tzigane]]'' ;
* [[Pablo de Sarasate]], ''Faltazienn a gengerz eus [[Carmen (opera)|Carmen]], Zigeunerweisen, Habanera'' ;
* [[Jean Sibelius]], ''kengerzad evit biolin e re leiañ'' ;
* [[Igor Stravinski]], ''kengerzad evit biolin'' ;
* [[Piotr Ilitch Tchaïkovski]], [[kengerzad evit biolin gant Tchaïkovski|kengerzad evit biolin e re muiañ]] ;
* [[Henri Vieuxtemps]], 6 kengerzad evit biolin ;
* [[Antonio Vivaldi]], ''[[Ar pevar amzer (Vivaldi)|Ar pevar amzer]] , kengerzad e la leiañ, kengerzad e sol leiañ'' ;
* [[Eugène Ysaÿe]], ''sonadennoù evit biolin a-unan'', op. 27

== Ratreañ ==
A-raok seniñ, e lakaer [[rousin]] war ar [[gwareg (sonerezh)|wareg]].
== Fiziologiezh ==
=== Plastegezh an empenn ===
Gant plastegezh an empenn e reer anv eus barregezh an empenn da gemmañ e framm pe e mont en-dro goude e staliadur e-kerzh ma vez ganet en [[egin]].
=== Strafuilhoù ===

== Pennadoù kar ==
* [[Binvioù dre gerdin]]
* [[Klaviaz]]
* [[Pevard dre gerdin]]
* [[Kentañ biolin]] hag [[eil violin]]

== Liammoù diavaez ==
{{commons|Violin|ar Violin}}
* {{en}} [http://www.theviolinsite.com/index.html The violin site]
* {{en}} {{fr}} [https://vimeo.com/22691598 Violin making/fabrication d'un violon]

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Binvioù-seniñ]]
[[Rummad:Binvioù-seniñ dre gerdin]]</text>
      <sha1>j37jks1l3wjjmrf9j8hys2w9huvpqk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odysseia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22748</id>
    <revision>
      <id>2189855</id>
      <parentid>2184160</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46950" sha1="863gdi89hmp9d0bx1zg48gpij5l7alb" xml:space="preserve">[[Restr:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|500px|Odysseüs hag ar [[siren]]ed, taolenn livet gant [[John William Waterhouse]] e 1891]]
An '''''Odysseia''''' ([[henc'hresianeg]] Ὀδύσσεια, ''Odysseia'') zo unan eus an daou [[meurgan|veurgan]] [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] lakaet war gont [[Homeros]], ur [[barzh]] [[dall]], hervez an hengoun. Savet e vije bet goude an [[Ilias]], an oberenn all lakaet war gont ar barzh, e diwezh an {{VIIIvet kantved kt JK}}, un tu bennak en [[Ionia]], da lâret eo en arvor [[Anatolia]] a oa annezet gant [[Henc'hres]]ianed d'ar c'houlz-se.&lt;ref name=&quot;The Odyssey 2003&quot;&gt;[[D.C.H. Rieu]]'s introduction to ''The Odyssey'' (Penguin, 2003), p. ''xi''.&lt;/ref&gt; Kontet eo da vezañ unan eus brasañ pennoberennoù al [[lennegezh]] er bed ha, gant an [[Ilias]], evel unan eus an div varzhoneg pennañ e sevenadur [[Europa]].

Danevelliñ a ra dreist-holl avanturioù an [[haroz]] [[akean]] [[Odysseüs]] (pe [[Ulises]], evel ma oa anvet er vitologiezh [[henroma|roman]]) hag e veaj hir war e giz d'ar gêr goude diskar [[Troia]]. 10 vloaz e voe o tistreiñ d'e enezenn, [[Ithaka]], goude an 10 vloaz bet o vrezeliñ dirak [[Troia]]&lt;ref&gt;Mervel a ra ar c'hi Argos ''autik' idont' Odusea eeikosto eniauto'' (&quot;o welet Odysseüs adarre en ugentvet bloavezh&quot;), [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Od.+17.290 ''Odyssey'' 17.327]; cf. ivez [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Od.+2.129 2.174-6], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Od.+23.85 23.102], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Od.+23.129 23.170].&lt;/ref&gt;. 
E-pad e veaj war vor, heuliet gant kounnar an doue [[Poseidon]], e tegouezh Odysseüs gant ur bern tud vrudet eus ar vitologiezh, evel an [[nimfenn]] [[Kalypso]], ar briñsez [[Naosikaa]], ar [[Kiklop|c'hikloped]], an [[hudourez]] [[Kirke]] pe ar [[siren]]ed. E-keit-se e soñje d'an holl e oa aet da anaon e-pad ar brezel hag e wreg [[Penelope]] hag e vab [[Telemac'hos]] a ranke gouzañv ur strollad noblañsoù turmudus, ar ''Mnesteres'' (henc'hresianeg : Μνηστῆρες) pe ''Proci'', heligentañ etreze da c'hoût piv a euredfe Penelope hag en defe madoù Odysseüs. 
Er meurzanevell ez eus ivez un nebeud arroudennoù ma'z eus danevellet prantadoù eus Brezel Troia ha n'eus ket meneg anezho en Ilias, evel istor [[marc'h Troia]] ha drouziwezh ar gêr-se.

Lennet e vez c'hoazh an oberenn e [[henc'hresianeg|gresianeg Homeros]] ha troet eo bet en ur bern yezhoù en-dro d'ar bed, nemet e brezhoneg n'eo ket avat. Savet e oa ar varzhoneg orin dre gomz gant un ''[[aoidos]]'' (barzh meurzanevellek/kaner), pe marteze gant ur [[rapsod]] (kaner gwerzennoù a-vicher), ha graet e oa da vezañ kanet da gentañ-penn ha n'eo ket da vezañ lennet.&lt;ref name=&quot;The Odyssey 2003&quot;/&gt; Munudoù arz ar barzh hag an doare ma teuas e oberenn da vezañ skrivet e stumm ul levr zo danvez divizoù dibaouez etre al lenneien. Savet e oa an ''Odysseia'' en ur yezh varzhoniel. 12 110 linenn [[heksametr]] [[daktilek]] zo en e stumm skrivet, rannet e 24 ''kan''.&lt;ref&gt;{{citation
   |title=The Classical World: An Epic History from Homer to Hadrian
   |last=Fox
   |first=Robin Lane
   |page=19
   |publisher=Basic Books
   |year=2006
   |isbn=046502496
}}.&lt;/ref&gt;

== Diverradenn ==
[[Restr:Odysseus and Calypso.jpg|thumb|500px|Odysseüs ha Kalypso, taolenn livet gant [[Jan Brueghel gozh]] (1568–1625)]]
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;20&quot;
|-
|
Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ&lt;br /&gt;
πλάγχθη, ἐπεὶ Τροΐης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε·&lt;br /&gt;
πολλῶν δ’ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,&lt;br /&gt;
πολλὰ δ’ ὅ γ’ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν,&lt;br /&gt;
ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
|
O Muzenn, danevell din avantur an den ijinus :&lt;br /&gt;
an hini a breizhas kêr santel Troia, a gantreas e-doug bloavezhioù,&lt;br /&gt;
a welas kement a gêrioù, a zizoloas kant giz,&lt;br /&gt;
an hini a dremenas, war ar morioù, e-kreiz kement a ankenioù,&lt;br /&gt;
da zifenn e vuhez ha distro e verdeidi
|}
=== Kanoù I-IV : Beaj Telemac'hos ===
;Kan kentañ
Kregiñ a ra an Odysseia d'ar mare m'emañ dalc'het [[Odysseüs]] en enezenn an nimfenn [[Kalypso]] a fell dezhi eurediñ gantañ. A-du emañ an holl zoueed da lezel anezhañ da zistreiñ er gêr, nemet [[Poseidon]] en deus miret droug outañ abalamour m'en doa dallet e vab, ar [[kiklop|c'hiklop]] Polyfemos. E-keit m'emañ Poseidon o vanveziñ en [[Etiopia]] en em vod an doueed all ha goulenn a ra [[Athena]] digant [[Zeus]] aotreañ distro Odysseüs. Asantiñ a ra an Doue hag Athena a c'houlenn ma vo kaset [[Hermes]] da lâret da Galipso dieubiñ Odysseüs. Goude e lavar da Zeus emañ e soñj mont da skoazellañ [[Telemac'hos]], mab an haroz.

Hag Athena da Enez [[Itaka]]. Eno eo heget [[Penelope]] gant degadoù a bleustrerien eus tiegezhioù noblañsed Itaka hag eus an inizi tro-war-dro. Dre ma n'eo ket distroet Odysseüs abaoe ugent vloaz e tle Penelope choaz ur [[pried]] nevez da ren war Itaka, met ampellat a ra atav ar mare da choaz abalamour ma esper c'hoazh e teuio Odysseüs en-dro. Da c'hortoz o deus graet ar bleustrerien-o annez e palez Odysseüs, hag e foranont e beadra o vanveziñ dibaouez. Athena, dezhi neuz un estranjour, a ali Telemac'hos da vodañ an Akeaned a-benn tamall o emzalc'h da bleustrerien Penelope, ha da vont kuit goude da [[Pilos|Bilos]] ha da [[Sparta]] da glask goût petra zo c'hoarvezet gant e dad.
;Kan II
An eil devezh, Telemac'hos a dolp ar vodadenn hag a c'houlenn gant ar bleustrerien kuitaat ar palez. Daoust da harp Egiptios ha da hini Halitherses, ha d'ur ragarouez a-du kaset gant [[Zeus]], ne zeu ket a-benn da lakaat ar bleustrerien da blegañ : Antinoos, an den a zo en o fenn, a nac'h krenn. Telemac'hos a embann neuze e raktres beaj da Bilos, met enebiñ a ra ar bleustrerien adarre dre vouezh Leokritos, a zifenn ar veaj-se dezhañ hag a sav an emvod trumm. Ur bedadenn a ra Telemac'hos neuze da Athena a gemer neuz [[Mentor (mitologiezh)|Mentor]] da reiñ kalon dezhañ hag a vroud anezhañ da vont kuit daoust da bep tra. Ne sent ket Telemac'hos ouzh ar bleustrerien, hag amprestañ a ra ul lestr da vont da Bilos diouzh an noz, ambrouget gant an doueez Athena, atav dindan neuz Mentor.
;Kan III
[[Restr:OdysseyPolyphemos.png|thumb|300px|Odysseüs o vezviñ Polyfemos]]
Antronoz, [[Telemac'hos]] hag [[Athena]] (Atav dindan neuz [[Mentor (mitologiezh)|Mentor]]) a zilestr e [[Pilos]] d'ar mare m'emañ [[Nestor]] hag e geneiled oc'h aberzhiñ tirvi en enor da [[Poseidon|Boseidon]]. Kaset int gant unan eus mibien Nestor, Pisitratos, betek e dad a laka anezhe da gemer perzh er pred. Nestor a ra anv eus ar poanioù diwasket gant an harozed e [[Troia]] hag o zonkad gwalleürus. Doare fresk ebet n'en deus avat eus Odysseüs. War goulenn Telemac'hos e teskriv Nestor marv [[Agamemnon]], drouglazhet gant [[Aigistos]] pa zistroas eus ar brezel. Aliet eo Telemac'hos gant Nestor da vont da [[Sparta]]. [[Menelaos]] zo an hini diwezhañ da vezañ distroet er gêr goude kalz avanturioù ha marteze en deus klevet keleier eus Odysseüs. 
Goude o diviz e kinnig Nestor d'e ostizien tremen an noz en e balez. Asantiñ a ra Telemac'hos, Athena-Mentor avat a zistro d'al lestr. Antronoz vintin e kinnig Nestor un aberzh da Athena. Emañ Telemac'hos en e gichen, hag Athena ivez, bepred dindan neuz Mentor. Goude an aberzh hag ar pred, Telemac'hos, ambrouget gant Pisistratos, a ya gant an hent etrezek Sparta.
;Kan IV
Da guzh-heol e tegouezh Telemac'hos e [[Sparta]] ha degemeret eo eno gant [[Menelaos]] hag [[Elen a Gerdroia|Helene vrav]]. Bamet eo Telemac'hos da gaerded palez Menelaos. Hemañ a zanevell an avanturioù hag ar poanioù en deus gouzañvet da zastum ar pinvidigezhioù a weler eno. Kontañ a ra [[Brezel Troia]] ha penaos eo dianadet Odysseüs. [[Elen a Gerdroia|Helene Troia]], a verz strafuilh Telemac'hos, en anavout a ra dre ma taol da Odysseüs a-raok ma lârfe an ostizien o anv. Helene a ginnig d'an daou zen yaouank un evaj, ennañ un dramm distignus, ha da c'houde e tanevell gant Menelaos degouezhioù ma tiskouezas Odysseüs e finesa. Antronoz vintin (Ar c'hwec'hvet devezh abaoe deroù an istor), Menelaos a zeskriv e zistro eus [[Troia]] hag an avanturioù a gasas anezhañ da Egipt, e lec'h ma c'houlennatas [[Proteüs (mitologiezh)|Proteüs]], « den kozh ar mor », goude bezañ tapet anezhañ dre finesa ha gant skoazell a-berzh unan eus merc'hed Proteüs, [[Idotea]]. Evel se eo e teuas Menelaos a-benn da guitaat Egipt, ma oa dalc'het gant avelioù enep abaoe pell. Evel se ivez e teskas tonkad an harozed all eus Brezel Troia, ha dreist-holl marv e vreur [[Agamemnon]]. Menelaos a lâr e oa disklêriet dezhañ gant Proteüs e veve Odysseüs prizoniet en un enezenn. Pediñ a ra Telemac'hos da chom un nebeud devezhioù met hennezh a nac'h e ginnig, daoust ma chomo pelloc'h e Sparta. E-keit-se, en [[Itaka]], e tesk ar bleustrerien e aet Telemac'hos kuit da glask e dad ha divizout a reont stignañ ur griped dezhañ.

=== Kanoù V - VIII : Odysseüs a zegouezh e rouantelezh ar Faiakiaiz ===
;Kan V
[[Restr:OdysseyLeukothea.png|thumb|300px|Leukothea a ro he gouel da Odysseüs]]
Antronoz vintin (seizhvet devezh), distro war [[Olympos|Menez Olympos]], e c'houlenn [[Athena]] adarre digant [[Zeus]] hag an doueed all dieubiñ [[Odysseüs]]. Zeus a zisklêir ez eo tonket Odysseüs da gavout e diegezh en-dro en Itaka, met dleet e vo dezhañ poaniañ ugent devezh war vor, kent douarañ e rouantelezh ar [[Faiakiaiz]] a gaso anezhañ d'ar gêr. Zeus a gas kerkent [[Hermes]] da reiñ da c'hoût da [[Kalypso|Galypso]]. Mont a ra an doue da enezenn Kalypso hag e kav anezhi o wiadiñ en ur groc'h e-kreiz ar c'hoadoù hag al liorzhoù. Asantiñ a ra a-rekin da lezel Odysseüs da vont kuit. Hag hi davet ar merdeer, chomet da hirvoudiñ en aod, hag aliañ anezhañ da sevel ur [[radell]]. Goude ar pred e klask ur wezh diwezhañ distreiñ an haroz diouzh kuitaat an enezenn. Odysseüs avat a gav gwell distreiñ davet e bried, daoust ma c'hall mervel (gwerzennoù 218-219).

Antronoz e sav Odysseüs ur radell en un doare zo deskrivet pizh. Pevar devezh a dremen kent echuiñ e radell ; ar pempvet (an daouzekvet devezh abaoe deroù an danevell) e kuita Enezenn Kalypso. Goude triwec'h devezh o verdeiñ hep chati, emañ war-nes douarañ en enezenn ar Faiakiaiz met Poseidon, o tont war e giz eus [[Etiopia]], a spurmant anezhañ hag a laka ar mor da zirollañ en e enep. Savetaet eo an haroz gant skoazell un doueez eus ar mor, [[Leukothea]] : prestiñ a ra dezhañ ur ouel warezus a vir outañ a veuziñ ur wezh dispennet e radell. Goude daou zevezh ha div nozvezh war-neuñv e teu Odysseüs a-benn gant poan, hag eñ sikouret gant Atena, da zouarañ war aod roc'hellek Faiakia (an 32vet devezh eo).
;Kan VI
[[Restr:OdysseyAlcinoos.png|thumb|350px|[[Odysseüs]] oc'h heuliañ [[Naosikaa]], Skeudenn gant [[John Flaxman]] ([[1810]])]]
E-pad an noz, e-keit ha m'emañ Odysseüs o kousket war an aod, e ya [[Athena]] da balez [[Alkinoos]], roue Faiakiaiz, hag e ro un hunvre d'e verc'h [[Naosikaa]], da reiñ dezhi ar soñj da vont da gannañ he dilhad war vord ar mor. Ur finesa eo da lakaat anezhi da gejañ gant an haroz. Da c'houloù-deiz, Naosikaa, gant asant he zad, a vod he mitizhien hag a ya d'an aod. E-keit m'emañ ar merc'hed yaouank da vat o c'hoari ar vell, echu gante o c'hannadenn ha o c'houronkadenn, e tihun [[Odysseüs]]. Hag eñ er-maez eus ar strouezh, lous, gloazet, spulfet e vlev hag hogoz en noazh. Tec'hout a ra ar mitizhien spontet. Naosikaa hepken a ziskouez kalonegezh. Odysseüs, gant e helavarded kustum, a gomz dezhi ha Naosikaa a asant sikour anezhañ. Kouronkañ a ra an haroz ha gwiskañ dilhad fresk, hag Athena a ro un neuz bravoc'h dezhañ. da c'houde ez a da-heul Naosikaa betek dorioù kêr, ha goude e chom un tamm war he lerc'h e-keit ha ma ya merc'h Alkinoos da reiñ da c'hoût d'he zad ez eus erru un estrañjour.
;Kan VII
Gant sikour Athena he deus kemeret neuz ur plac'h vihan e antre Odysseüs e kêr hag e palez Alkinoos. Aliet eo gant Athena d'en em deuler ouzh treid ar rouanez, [[Arete]], kerkent ha ma vo erruet e sal an tron. Ober a ra an haroz diouzh kuzul Athena, hag asantiñ a ra Alkinoos degemer anezhañ hervez lezennoù an herberc'h. Ur wezh servijet ur pred da Odysseüs, ar roue a c'houlenn gantañ e anv hag eus pelec'h e teu. Hep disklêriañ e anv e teskriv e amzer en enezenn Kalypso, e verdeadenn betek Faiakia hag an degemer graet outañ gant Naosikaa. Goude ar pred hag an diviz e kousk an haroz er palez.
;Kan VIII
[[Restr:OdysseyDemodokos.png|thumb|350px|Odysseüs a ouel en ur selaou Demodokos, [[John Flaxman]] (1810)]]
Antronoz e oa savet gant [[Alkinoos]] ur banvez en enor da [[Odysseüs]]. E-doug ar pred e kan An [[aiodos]] [[Demodokos]] an trouz a oa savet etre Odysseüs hag [[Ac'hilleüs]] en amzer [[Brezel Troia]]. Ne c'hall ket an haroz miret outañ a ouelañ pa soñj er mare-se, met kuzhat a ra e c'hlac'har hag Alkinoos hepken er merz. 
A-benn cheñch temz-spered e ostiz, Alkinoos a ro an urzh da gregiñ c'hoarioù, en o zouez redadegoù, krogadoù gouren, lammoù, teurel ar c'hant ha dornataerezh. Pedet da gemer perzh en unan eus ar c'hevezadegoù e nac'h Odysseüs da gentañ, met divizout a ra kemer perzh pa fell d'un den anvet Eurialos ober goap anezhañ. Teurel a ra ur c'hant pelloc'h evit an holl gevezerien all. Lorc'h ennañ e tae Odysseüs [[Faiakiaiz]] ha fougasiñ a ra e ampartiz o tennañ gant ar [[gwareg|wareg]]. Den avat ne gred keveziñ gantañ. Alkinoos a laka neuze ar c'hoarioù da baouez hag a laka Demodokos da zont en-dro. Hennezh a gan neuze un darvoud fentus eus buhez an doueed : avoultriezh [[Ares]] hag [[Afrodite]], ha finesa [[Hefaistos]], pried Afrodite, da dapout anezhe. Daou eus mibien Alkinoos a zañs ha goude se laka ar roue profañ donezonoù d'e ostiz. E-pad ar pred e kan Demodokos dre an deirvet gwezh hag e kont istor [[Marc'h Troia]]. Ur wezh ouzhpenn, ne c'hall ket Odysseüs miret outañ a ouelañ o soñjal e [[Brezel Troia]]. Kuzhat a ra e c'hlac'har ouzh an holl nemet d'ar roue a c'houlenn erfin digant e ostiz pe anv eo.
=== Kanoù IX - XII : an « danevelloù e palez Alkinoos » ===
;Kan IX
&lt;!--[[Restr:Römischer Meister um 125 v. Chr. 001.jpg|thumb|left|300px|Lodenn eus an ''Odysseia'', murlivadur roman (fin an II kantved kent J.K.)]]--&gt;
[[Restr:Odysseus Polyphemos Cdm Paris 190.jpg|thumb|400px|Odysseüs ha [[Polyfemos]]]]
Disklêriañ a ra Odysseüs e anv da [[Faiakiaiz]], a-benn ar fin, hag e tanevell ar veaj daou vloaz en deus graet etre drouziwezh Troia hag ar mare ma erruas en enezenn Kalypso. Kuitaat a reas aod Troia gant daouzek [[lestr]]. Kaset e oant gant an avelioù betek [[Ismaros]], keoded ar [[Kikoned|Gikoned]], o doa kemeret perzh e Brezel Troia diouzh tu an Droianed. Kemer a reas Odysseüs ar geoded dre souezh ha preizhañ anezhi. Abalamour ma oa chomet e vrezelourien da straniñ eno daoust da ali an [[haroz]] e voent taget antronoz gant ar Gikoned a oa bet o klask sikour digant o amezeien hag e rankjont tizhout diwar dizh. Goude se e voent kaset gant ur barrad-amzer e-pad tri devezh, a-raok distro an amzer vrav. Arruet e-kichen ar [[Kab Maleas|C'hab Maleas]], avelioù enep a ziroudas anezhe adarre betek bro al [[Lotofaged]], en ul lodenn dianav eus ar bed. Degemeret e voent gant ar bobl-se a ginnigas [[lotos]] dezhe da zebriñ. An neb a dañvae ar frouezh-se avat ne felle ket dezhañ mont kuit ken, ha ret e oa da Odysseüs kas dre nerzh d'al listri e geneiled o doa graet un tañva oute.

Mont a reas Odysseüs hag e listri betek enezenn ar [[kiklop|Gigloped]] ha tapet e voe an haroz ha lod eus e dud gant [[Polyfemos]] a blaouias lod anezhe. Dont a rejont a-benn da achap kuit a-drugarez d'ur finesa eus roue Itaka a vezvas ar c'hiklop gant gwin kemeret d'ar Gikoned, a-raok tarzhañ lagad nemetañ an euzhvil e-pad e gousk. Odysseüs en doa touellet Polyfemos da gentañ o lâret e oa ''Outis'' e anv, ar pezh a dalvez &quot;nikun&quot; pe &quot;den ebet&quot;. Ha pa ziredas kenvroidi Polyfemos war e sikour ha goulenn petra a c'hoarveze gantañ e tisplegas edo o paouez bezañ dallet gant den ebet, hag e tremenas evit un inosant. Kuitaat a rejont groc'h ar c'hiklop goude se o kuzhat dindan deñved ramz ar c'hiklop p'o leze da vont da beuriñ. Met d'ar c'houlz ma'z ae kuit e lestr eus an enezenn, ne oa ket Odysseüs evit miret outañ da ziskuliañ e anv gwirion da c'hoapaat Polyfemos. Hennezh, kounnaret-ruz, a daolas roc'helloù bras trema al lestr, ha darbed e oa dezhañ flastrañ anezhañ, ha war-lerc'h e c'houlennas gant e dad [[Poseidon]] veñjañ anezhañ, o viret ouzh Odysseüs da zistreiñ biken en e vro, pe, mard e oa tonket d'en ober, o lezel anezhañ da zistreiñ d'e vro goude poanioù hir, war ur vag estren, kollet gantañ holl e geneiled, ha na gavfe er gêr nemet reuz ha gwalleur.
;Kan X
[[Restr:Circe Offering the Cup to Odysseus.jpg|thumb|300px|[[Kirke]] o profañ ur gibad da [[Odysseüs]]]]
Erruout a ra Odysseüs hag e geneiled en enez arem [[Aiolos]], gward an avelioù. Degemer a ra anezhe ha klask sikour anezhe da zistreiñ er gêr. Kinnig a ra da Odysseüs ur soroc'hell m'en deus lakaet an holl avelioù a c'hallfe miret outañ da zistreiñ timat. Kas a ra dezhe ivez un aezhenn skañv a zle kas anezhe dillo da [[Itaka]]. An dekvet devezh bageerezh goude bezañ kuitaet enezenn Aiolos e spurmant listri Odysseüs aodoù [[Itaka]]. Dinec'het ha divi e chom an haroz kousket. Dre walleur, sur ez eus teñzorioù profet gant Aiolos d'o roue er soroc'hell, e geneiled a zigor anezhi da sellet e-barzh hag a zieub an holl avelioù fall. Dirollañ a ra an avelioù enep ha kas a reont al listri da enezenn Aiolos adarre. Hennezh, annoazhet gant an implij fall graet gant Odysseüs eus e zonezon ha sur ez eo mallozhet an Akeaned gant an doueed, a argas anezhe kuit.

Goude c'hwec'h devezh mor e touaront e [[Telepilos]], keoded al [[Lestrigoned]], renet gant ar roue Antifates. Al Lestrigoned avat zo ramzed ha debrerien tud : lazhet ha plaouiet eo ar re en deus kaset Odysseüs da zizoleiñ ar vro, hag al Lestrigoned, sortiet a-vil-vern eus o c'heoded, a zispenn listri Odysseüs o teurel pezhioù bloc'hadoù roc'h oute. Dont a ra a-benn roue Itaka da dec'het, met ne chom gantañ ken nemet ul lestr hag un dornadig keneiled.

&lt;!--[[Restr:OdysseyAntiphates.png|thumb|300px|Roue al Lestrigoned o lazhañ unan eus keneiled Odysseüs]]--&gt;
Douarañ a reont goude en Enez [[Aiaia]], m'emañ o chom an achantourez [[Kirke]], merc'h da [[Helios]]. Diskenn a ra roue Itaka da gentañ en douar ha lazhañ ur c'harv bras-meurbet a zegas d'e vag. A c'houde un nebeud devezhioù e tiviz kas ur strollad diaraogerien tennet d'ar sord : mont a ra kuit [[Eüriloc'hos]] e penn 20 den tra ma chom Odysseüs hag ar re all e-tal o lestr. Dizoloet eo palez Kirke gant [[Eüriloc'hos]]. Gronnet eo a loened gouez, leoned ha bleizi, hag en em zalc'h evel loened doñv. Degemeret int en un doare hegarat gant an achantourez met Eüriloc'hos, disfizius, a gav gwell chom er-maez. Ar wazed zo aet er palez zo troet e perc'hell e-pad ar pred, rak Kirke he deus fennet un dramm en o evaj. Eüriloc'hos, goude bezañ chomet pell da c'hortoz en aner e geneiled, a zistro d'al lestr hag a lâr da Odysseüs ez int dianadet. Hennezh a gemer diouzhtu penn an hent da saveteiñ e verdeidi. En em gavout a ra gant an doue [[Hermes]], dindan neuz un den yaouank kaer, a ziskouez dezhañ penaos e c'hall bezañ trec'h da hud Kirke. Reiñ a ra dezhañ ur blantenn, ar [[moli]], a zistroio strobinelloù Kirke diwarnañ.

Kirke a zegemer Odysseüs hag a laka un dramm en e evaj, da dreiñ anezhañ e pemoc'h eñ ivez. E strobinell avat ne labour ket. Diouzh alioù Hermes, an haroz a c'hourdrouz neuze an hudourez gant e gleze. Klask a ra hoalañ anezhañ hag e kinnig dezhañ kousket er memes gwele. Odysseüs avat ne asant nemet ur wezh touet ganti dre he le, le bras an doueed, a vir outi a ober an disterañ droug dezhañ. Kousket a ra Kirke gantañ, ha goude se kinnig ur pred dezhañ met an haroz a nac'h debriñ ken na vefe dieubet e dud gant ar strobinellerez. Kirke a rent neuze dezhe o stumm kentañ, ha goude e ro herberc'h dezhe en un doare leal.

Chom a ra Odysseüs hag e geneiled e-pad bloaz e ti Girke o tiskuizhañ hag o vanveziñ. Goude se avat e tegas ar verdeidi da soñj d'o roue ez eo poent dezhe distreiñ d'ar gêr. Kuzuliet int gant Kirke da dremen dre an [[ifern (mitologiezh)|ifern]], rak tasmant an diouganer [[Tiresias]] hepken a c'hell reiñ disaouzan dezhe eus an hent da gemer da zistreiñ en o enezenn. Dres d'ar beurevezh m'emaint o vont kuit e varv unan eus ar vartoloded, [[Elpenor]], en ur gouezhañ diwar lein toenn ar palez.
;Kan XI
[[Restr:Pellegrino Tibaldi 001.jpg|thumb|left|300px|''Keneiled Odysseüs o laerezh chatal Helios'', gant [[Pellegrino Tibaldi]] ([[1454]]-[[1456]])]]
Anvet eo kan XI an '''Odysseia'' ''Nekuia'', da lâret eo &quot;galv ar re varv&quot;.

Goude un devezh mor e tilestr Odysseüs e bro ar [[Kimmered|Gimmered]], beuzet en un noz dibaouez. Evel m'en doa displeget [[Kirke]] dezhañ e ra un aberzh ktonek hag e promet d'an divinour [[Tiresias]] ur bouc'h du ma asant en em ziskouez dirazañ. Tostaat a ra engroez skeudoù ar re varv, Roue Itaka avat a zifenn dezhe debriñ ar gwad a vir evit Tiresias. Goulenn a ra skeud [[Elpenor]] obidoù dereat pa zistroio da di Kirke. Goude se ec'h erru skeud an divinour hag e ro da Odysseüs an titouroù a felle dezhañ. Deskiñ a ra e vo arabat dezhe, pa zouarint en enezenn an heol, ober nep droug da chatal [[Helios]] ma fell dezhe distreiñ d'ar gêr. Betek-gouzout e tebrfent kig eus saout an heol, Odysseüs a c'hallfe mont d'ar gêr memes tra met e-unan, reuzeudik, goude bezañ kollet holl e genseurted, hag e ranko ober un hir a veaj da brofañ aberzhioù d'an holl zoueed evit terriñ o imor.

Goude e komz an haroz gant tasmant e vamm, [[Antikleia]]. Lâret a ra dezhañ emañ atav [[Penelope]] o c'hortoz anezhañ gant fealded, hag e ro dezhañ keleier eus e dad, [[Laertes]], hag e vab, [[Telemac'hos]]. Gwelet a ra goude meur a rouanez hag a harozezed marv : [[Tiro]], [[Antiope (mamm Amfion)|Antiope]], [[Alkmena|Alkmene]], [[Megara (mitologiezh)|Megara]], [[Jokaste|Epikaste]] (anv [[Jokaste]] e skridoù Homeros), [[Kloris (Niobided)|Kloris]] , [[Leda]] a zo mamm [[Elen a Gerdroia|Helene Troia]], Ifimede, [[Faidra]], [[Prokris]] hag [[Ariadne]], Maira, [[Klymene]] hag [[Erifyle|Erifile]]. Un ehan a ra neuze Odysseüs. Meulet eo gant [[Arete]], [[Alkinoos]] hag ar Faiakiaiz zo ouzh e selaou. Alkinoos a bed neuze e ostiz da genderc'hel gant e zanevell.
 
[[Restr:OdysseyUnderworld.png|thumb|300px|Odysseüs diskennet en ifern a wel an harozed varv]]
En eil strollad tasmantoù e wel roue Itaka harozed [[Brezel Troia]] marvet e-doug ar brezel pe goude. Komz a ra gant teuz [[Agamemnon]] a ra anv eus e varv diwar zorn [[Aigistos]], ha war-lerc'h gant ene [[Akilleus]], a zisklêr e vefe gwelloc'h dezhañ bezañ ur paotr-saout reuzeudik, met bev, kentoc'h evit ren war ar re varv. Frealzet eo gant Odysseüs a zanevell dezhañ kurioù e vab [[Neoptolemos]]. Spurmantiñ a ra ivez [[Aias Telamonios|Aias]] en deus droug outañ c'hoazh abalamour d'an trouz a oa bet etreze diwar-benn armoù Akilleus.

Erziwezh e wel Odysseüs annezidi brudet an ifern. Gwelet a ra [[Minos]] o rentañ ar justis, ar ramz [[Orion]], re zaonet an [[Tartaros]] : ar ramz [[Tityos|Titios]] dispennet gant ar guped, [[Tantalos]] o tizeriañ gant an naon hag ar sec'hed, [[Sisyfos|Sisifos]] o vountañ e roc'h en aner. Gwelet a ra ivez tasmant [[Herakles]] o chaseal dibaouez e-touez ar re varv e-skoaz an Herakles wirion, deuet da vezañ doue goude e varv, a vev er [[olimpos|Menez Olimpos]] e kumpagnunezh [[Hebe]]. Goude bezañ gwelet holl ar re varv-se e tistro Odysseüs, gant aon rak bezañ troet e maen gant tasmant [[Medousa]].
;Kan XII
[[Restr:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|250px|Odysseüs hag ar [[siren]]ed, lestr gresian]] 
Goude e veaj e Kimmeria e tistro Odysseüs betek enezenn [[Kirke]] ma'n em gav da noz. Antronoz e chom an Akeaned da ziskuizhañ ha da vanveziñ. Da noz e ro Kirke da Odysseüs titouroù all war ar verdeadenn zo ouzh e c'hortoz a-raok erruout en enezenn an Heol a oa kaoz anezhi gant Tiresias. Komz a ra dezhañ eus ar [[siren]]ed hag eus ar moaien da vezañ gwarezet diouzh o c'han marvus, eus ar [[Simplegades]], div skosell a vrae al listri pa glaskont tremen hag a zo annezet gant daou euzhvil [[C'haribdis]] ha [[Skilla]]. N'eus ken an [[Argonaoted]] a gement zo deuet a-benn da dremen e-biou dezhe gant sikour [[Hera]]. Leuskel a ra Kirke ar choaz da Odysseüs da dremen e-biou an eil pe egile.

Antronoz vintin ez a kuit an Akeaned da vat. A-drugarez da guzulioù Kirke e tremenont hebioù ar [[morganez (mitologiezh)|morganezed]] hep chati, rak Odysseüs en deus roet urzh d'e verdeidi da stoufañ o diskouarn gant koar. Lakaet en deus anezhe da ereañ anezhañ ouzh ar wern abalamour dezhañ da glevet kan ar morganezed hep en em deuler war e benn er mor. Degouezout a reont goude e-kichen skoselloù [[C'haribdis]] ha [[Skilla]]. Tremen a reont pell diouzh [[C'haribdis]] met n'int ket evit treiñ diwar an euzhvil all, Skilla, a gemer hag a zebr 6 den.

Goude se e tosta lestr Odysseüs da Enezenn [[Helios]], an heol. Degas a ra Odysseüs da soñj d'an holl eus kemenn [[Tiresias]] ha difenn a ra oute chaseal en enezenn. Pourvezioù a-walc'h zo el lestr e-pad an devezhioù kentañ da voueta an holl. E-doug ur miz avat ez eo dalc'het an Akeaned en enezenn gant an avelioù enep. Ur miz war-lerc'h ez int erru marnaoniet ha ne c'hallont ket mont kuit abalamour d'ar gwall amzer. Ober a reont o mad eus kousk Odysseüs da zebriñ chatal [[Helios]]. Hennezh, pa wel anezhe diwar lein e garr, a c'houlenn diouzhtu gant [[Zeus]] veñjiñ anezhañ. Banveziñ a ra keneiled Odysseüs e-pad 6 devezh, hep teurel evezh ouzh ar ragarouezioù spontus kaset dezhe : da skouer e vlej ar c'hig zo o treiñ ouzh ar ber. D'ar seizhvet devezh e kouezh an avel hag al lestr a ya kuit. Tapet int en ur barrad-amzer avat ha Zeus a gas ar foeltr ouzh a vag a ra peñse gant an holl verdeidi. Odysseüs hepken, abalamour ma n'en deus ket debret eus chatal an heol, a chom bev. E-pign ouzh un treust ez eo kaset gant ar mor e-pad dek devezh, betek enezenn [[Kalypso]] hag e tremen eno ar seizh bloavezh da-heul, prizoniet gant an nimfenn.

=== Kan XIII da XX : distro Odysseüs da Itaka ===
;Kan XIII
Echu eo danevell Odysseüs. Kinnig a ra [[Alkinoos]] lakaat kas anezhañ da Itaka gant e vartoloded ha mont a ra an holl da gousket. Antronoz, ar pempvet devezh ha tregont, ar [[Faiakiaiz]] a ginnig ul lestr da Odysseüs, ur pare martoloded ha profoù. Da noz e sav Odysseüs e bourzh al lestr goude ur [[banvez]], ha chom a ra kousket e-keit ha ma labour ar vartoloded ha ma klipenn ar vag war ar mor gant un tizh dreistnaturel. Goude un devezh hag un devezh war vor e aoch al lestr en Itaka. Ar Faiakiaiz a lez Odysseüs, kousket atav, en ur groc'h darempredet gant an nimfezed, gant donezonoù Alkinoos.

Hag ar Faiakiaiz kuit. [[Poseidon]] avat a resevas aotre gant [[Zeus]] da gastizañ ar vartoloded o doa daeet ar morioù o kas Odyseüs ken buan all d'ar gêr. D'ar mare m'emañ ar vag oc'h erruout e porzh Faiakia ez eo treuzfurmet en ur roc'hell gant an holl en e vourzh.

E-keit-se e tihun Odysseüs en Itaka da c'houloù-deiz. [[Athena]] avat a vir outañ a anavezout e vro da gentañ. Dic'hizet e mesaer yaouank e tegemer anezhañ hag an haroz a lavar ez eo genidik eus Kreta hag a ro un anv faos. Diskouez a ra Athena piv eo-hi neuze ha terriñ ar strobinell a vire ouzh Odysseüs a anavezout an ardremez. Diskuliañ a ra dezhañ troioù-kamm pleustrerien [[Penelope]], ha reiñ dezhañ neuz ur c'hlasker-bara kozh evit ma c'hallfe gwelet ar pezh a c'hoarvez en e balez hep bezañ anavezet. Mont a ra neuze davet e voc'haer leal, [[Eumaios]].
;Kan XIV
Odysseüs, dic'hizet e klasker-bara, zo degemeret gant [[Eumaios]] a ro bod dezhañ. E-doug ar pred e veneg Eumaios tonkad digernez e vestr dianadet ha drougoberoù ar bleustrerien er palez. Goude ar pred e c'houlennata Odysseüs ar moc'haer diwar-benn e donkad dezhañ e-unan. Hag Eumaios da zisplegañ e teu kalz klaskerien-bara d'ar palez da gontañ gevier ha da reiñ keleier faos eus Odysseüs abalamour da vezañ deuet-mat gant [[Penelope]]. Eumaios e-unan ne gred ket e ve bev Odysseüs c'hoazh daoust d'ar pezh a lavar an haroz dezhañ, ha nec'het eo gant amzer da zont [[Telemac'hos]]. Goulenn a ra neuze Eumaios gant Odysseüs eus pelec'h eo genidik hag an haroz d'en em ginnig dindan un anv faos kuit da vezañ anavezet diouzhtu. Kontañ a ra ez eo genidik eus [[Kreta]], en deus brezelekaet e Troia hag en deus kollet e geneiled e-doug e veaj distro, pa oa en Egipt. Disklêriañ a ra zoken en deus klevet komz diwar-benn Odysseüs e ti Fidon, roue an [[Tesproted|Desproted]], ha lavaret a ra e vefe aet an haroz da [[Dodone|Zodone]] da glevet diougan Zeus. Eumaios a zanevell d'e dro e vuhez pemdez hag e droioù e palez Penelope, met nac'hañ a ra krediñ e ve bev Odysseüs c'hoazh. Da noz e tistro ar vesaerien zo dindan Eumaios da zebriñ koan. E-doug ar pred e tanevell Odyseüs unan eus e avanturioù e [[Brezel Troia]], ur finesa da bourchas ur vantell dezhañ. Hag Eumaios da brestañ unan dezhañ evit an noz.
;Kan XV
[[Restr:OdysseyTelemachos.png|thumb|250px|[[Athena]] ha [[Telemac'hos]], skeudenn savet gant [[John Flaxman]] ([[1810]])]]
E-keit-se, Athena ha mont davet Telemac'hos da [[Sparta]] e-lec'h m'emañ o chom abaoe ur miz e palez [[Menelaos]].
En em ziskouez a ra dezhañ en e [[hunvre]]où hag aliañ anezhañ da zistreiñ d'e vro ha da vont davet Eumaios. Hervez hec'h ali, Telemac'hos a zihun Pisistratos hag o fourchas a reont da vont kuit. Kinnig a ra Menelaos hag [[Elena Troia]] donezonoù hag ur pred dezhe kent ma'z afent gant o hent. D'ar c'houlz ma kuitaont palez Menelaos e kas an doueed dezhe ur ragarouez mat zo displeget gant Elena evel ur sin eus distro prim Odysseüs. Degouezhout a reont diouzh ar beure e Ferae, hag antronoz e Pilos. Gant aon rak bezañ dalc'het gant [[Nestor]] e kav gwell Telemac'hos mont war-eeun e bourzh e lestr abalamour da zistreiñ buanoc'h da Itaka. E-keit ha m'emañ o vageal etrezek e enezenn eo nec'het Telemac'hos o soñjal e dañjerioù an hent.

E-pad an amzer-se e fell da Odysseüs mont da c'houlenn an [[aluzenn]] d'ar palez, e-touez ar bleustrerien, mes Eumaios a ali anezhañ da c'hortoz distro Telemac'hos a vo brokusoc'h gantañ evit ar bleustrerien. Asantiñ a ra Odysseüs ha da ziverrañ an amzer e c'houlennata Eumaios diwar-benn e vuhez tremenet. Kontañ a ra ar [[moc'haer]] e amzer dremenet ha goude i ha mont da gousket.

An deiz war-lerc'h da vintin emañ Telemac'hos en Itaka en-dro. Aet hebiou d'an trap aozet gant ar bleustrerien. N'eo ket gouest da reiñ herbec'h da Deoklimenos abalamour d'ar bleustrerien en e balez, ha lavaret a ra dezhañ da belec'h mont kent loc'hañ etrezek ti Eumaios.
;Kan XVI
An navet devezh ha tregont e erru Telemac'hos ti ar moc'haer Eumaios hag en em gaout a ra gant Odysseüs, e dad, n'eo bet anavezet gant den ebet gant e zilhad klasker-bara betek-henn. Eskemm a ra Telemac'hos hag Eumaios keleier eus ar palez, ma klask atav Penelope herzel ouzh ar bleustrerien. Da c'houde e c'houlenn Telemac'hos piv eo ostiz an ti ; Eumaios a gomz dezhañ eus ar c'hlasker-bara ha pediñ a ra anezhañ da reiñ bod dezhañ. Telemac'hos avat a zisklêr n'eo ket evit en ober abalamour d'ar bleustrerien a ra o fenn er palez. En ur c'houlenn an aluzenn e c'houlenn Odysseüs doare ar bleustrerien hag o stuzioù kasaus gant Telemac'hos. Goulenn a ra hemañ ziwezhañ gant Eumaios, goude, mont davet Penelope da reiñ da c'hoût dezhi. Anv a ra ar moc'haer eus kalonad [[Laertes]], tad Odysseüs, zo o tizeriañ gant ar glac'har abaoe m'eo aet e vab diwar wel. Ur wezh Eumaios kuit, Athena ha tostat ha lavaret d'an haroz, hep bezañ gwelet gant Telemac'hos, ez eo erru poent da zisklêriañ piv eo d'e vab. Rentañ a ra da Odysseüs e neuz roueel ha pa zeu en ti e spont Telemac'hos rak cheñchamant trumm e neuz. Odysseüs avat a zisklêr dezhañ piv eo. Kontañ a ra buan-ha-buan e avanturioù hag an tad hag ar mab a grog d'ober o fourchasoù d'en em zizober eus pleustrerien c'hoantek Penelope. E-keit-se e ro Eumaios da c'hoût er palez emañ Telemac'hos o tistreiñ, ar pezh a zegas levenez da Benelope ha desped d'he fleustrerien a fell dezho lazhañ anezhañ atav. Da noz e tistro Eumaios d'e loch e lec'h ma'z eo dic'hizet Odysseüs adarre.
;Kan XVII
Antronoz e tistro [[Telemac'hos]] d'ar palez ha degemeret eo gant e vamm a c'houlenn gantañ ha bet en deus keleier eus Odysseüs. Hep diskuliañ dezhi eo distro he gwaz e lâr da Benelope e oa dalc'het gant [[Kalypso]] en hec'h enezenn (evel m'en deus en desket gant [[Menelaos]] er c'han IV). D'enderv e ya [[Odysseüs]] hag [[Eumaios]] e kêr. War e hent ez eo kunujennet ha skoet Odysseüs gant ar ar mesaer givri [[Melanteus]] a zo e servij ar bleustrerien. Hag int ha degouezhout goude war dreuzoù Palez Odysseüs. Eno e varv ki kozh an haroz, Argos, goude m'en deus anavezet e vestr. Er sal vras ez eo degemeret Odysseüs, dic'hizet e klasker-bara, gant ar bleustrerien en un doare goapaus tra ma servij Telemac'hos kig dezhañ. [[Antinoos]], an den a zo en o fenn, a gunujenn Odysseüs hag e ro un taol touz dezhañ. Gouzañv a ra an haroz an taolioù hag ar goapadennoù en ur c'houlenn an aluzenn, en ur virviñ gant ar gounnar. Antinoos a daol dezhañ kement a c'houdrouzoù ken eo kavet fall e emzalc'h gant ar bleustrerien all, nec'het abalamour d'an doueed. Komz a ra Eumaios eus ar c'hlasker-bara da Benelope a ziviz komz gantañ. Odysseüs avat a laka anezhi da c'hortoz betek an noz, kuit da sachañ warnañ kasoni ar bleustrerien adarre. Hag Eumaios d'ar gêr.
;Kan XVIII
[[Restr:Lovis Corinth Odysseus im Kampf mit dem Bettler 1903.jpg|thumb|300px|Kann Odysseüs hag Iros, gant [[Lovis Corinth]], 1903]]
Erruout a ra Iros, ur c'hlasker-bara brudet eus Itaka, er palez. Pa wel Odysseüs dic'hizet e klasker-bara hag en e goazez war an treuzoù e krog d'e gunujenniñ. Antinoos hag ar bleustrerien a gav farsus an abadenn ken ez eo hag e prometont kalz kig d'an hini a ganno egile. Daoust d'ar pezh a soñjent ez eo trec'h Odysseüs. Unan eus ar bleustrerien, Amfinomos, a zeu d'ober e c'hourc'hemennoù da Odysseüs ha da ginnig bara dezhañ. Aliañ a ra an haroz dezhañ mont kuit eus ar palez kent distro ar roue, da reiñ ur chañs dezhañ da nompas bezañ lazhet gant ar re all, met Amfinomos a chom. Awenet gant Athena en em ziskouez Penelope d'ar bleustrerien, ha da Odysseüs. Rebech a ra d'ar bleustrerien o emzalcc'h gros, mes Antinoos, o komz en o anv dezhe-holl, a nac'h kuitaat ar palez ken n'he do asantet eurediñ unan anezhe. Melantho, unan eus merc'hed ar palez a du gant ar bleustrerien a gendalc'h da gunujenniñ Odysseüs, ha diouzhtu goude ez eo darbet da unan eus ar bleustrerien, [[Eurimac'hos]], gloazañ an haroz gant un tous. Echuiñ a ra ar banvez en un doare sioul a-walc'h memes tra.
;Kan XIX
[[Restr:Odysseus Penelope Louvre CA860.jpg|thumb|left|220px|[[Odysseüs]] dic'hizet e klasker-bara a amprou fealded e wreg [[Penelope]], 450 a-raok J.-K., [[Mirdi al Louvre]] (war-dro 860)]]
Odysseüs ha Telemac'hos a gemer an armoù a ginkle mogerioù ar palez hag o serr en ul lec'h suroc'h. Komz a ra an haroz gant [[Penelope]] da c'houde hep bezañ anavezet ganti. Displegañ a ra ar rouanez dezhañ ne gred ket e vefe marv Odyssseüs ha ne fell ket dezhi eurediñ adarre. Abalamour da se he deus argaset ar bleustrerien, dre reiñ da grediñ dezhe e wiade ul lienenn evit tad he den met ouzh he dizober bemnoz al labour graet e-doug an devezh. Diouzh e du e tisklêr Odysseüs ez eo sur e teuio ar roue en-dro ha, daoust ma talc'h d'e identelezh faos ha d'an istor en deus kontet da Eumaios c'hoazh, e ro un nebeud titouroù gwirion diwar-benn e zistro hag an amzer en deus tremenet e bro [[Faiakia]]iz. Mont a ra Penelope er-maez goude bezañ roet an urzh d'he mitizhien da walc'hiñ treid ar c'hlasker-bara ha da brientiñ ur gwele dezhañ. Asantiñ a ra Odysseüs gant ma vo graet gant [[Eurikleia]] gozh. Anavezout a ra ar vagerez ur gleizhenn war unan eus divhar Odysseüs e-keit ha m'emañ ouzh o gwalc'hiñ. Gloazet e oa bet e-doug e yaouankiz gant ur pemoc'h-gouez, e-keit ha ma oa o chaseal war ar [[menez Parnassos]] gant mibien Aotolikos. Strafuilhet eo Eurikleia pa gompren ez eo he roue, met Odysseüs a c'houlenn diganti tevel. Goude ar gwalc'h treid e ped penelope ar c'hlasker-bara faos da vont da gousket, met da gentañ e c'houlenn gantañ e ali diwar-benn un hunvre he deus graet : ur ragarouez nevez eus distro Odysseüs eo. Penelope a zisklêr goude e asanto dimeziñ gant an hini a vo barrek da stegnañ gwareg he fried ha da gas ur saezh a-dreuz toulloù daouzek bouc'hal a-steud, evel ma rae Odysseüs. An haroz a gav he soñj mat hag a lavar dezhi e tistroio roue Itaka a-raok ma teufe unan eus ar bleustrerien a-benn d'en ober. Mont a ra neuze an holl da gousket.
;Kan XX
Noziñ a ra met Odysseüs a chom dihun. Evezhiañ a ra ar mitizhien, ha gwelet ar re zo chomet feal hag ar re a ya da ebatal gant ar bleustrerien. Kounañ a ra e avanturioù tremenet da c'hortoz ar mare d'en em veñjiñ : « Pasianted, ma c'halon ! ». Anadiñ a ra Athena dirazañ ha lakaat anezhañ da chom kousket. Pa zihun Penelope en em ro d'ar glac'har. Odysseüs a glev he c'hlemmoù hag a c'houlenn gant zeus kas ur ragarouez mat dezhañ : kerkent e kouezh ar foueltr hag e klev ur vatezh o villigañ ar bleustrerien hag o pediñ evit e zistro.

Er 41{{vet}} devezh, evit ar beure, da-geñver gouel [[Apollon]], e krog ar banvez en-dro. Erruout a ra Eumaios er palez. Dav eo addare da Odysseüs gouzañv kunujennoù ha goapadennoù. Eumaios hag Odysseüs en em gav gant ar paotr-saout Filoetios, chomet feal da Benelope, ha kendrec'het int gant an haroz da chom er palez, o c'hounit evel-se un harper ouzhpenn evit e emgann da zont. E-pad an amzer-se emañ ar bleustrerien o klask an doare da lazhañ Telemac'hos, met ur ragarouez fall a laka anezhe da zilezel o raktres hag ez eont da vanveziñ. E-pad ar pred, ar bleustrerien, na baouezont ket d'ober goap eus Odysseüs dic'hizet ha da wallgas anezhañ, a ziroll trumm da c'hoarzhin en un doare tost d'ar follentez, e-keit ha ma anad ragarouezioù fall niverus kaset gant Athena en-dro dezhe. Diougan a ra Teoklimenos o marv hag e kuita ar banvez dindan goapadennoù ar re all.

=== Kanoù XXI - XXIV : veñjañs Odysseüs ===
;Kan XXI
[[Restr:Mnesterophonia Louvre CA7124.jpg|thumb|400px|Lazhadeg ar bleustrerien gant [[Odysseüs]] ha [[Telemac'hos]], krater eus [[Campania]] gant tresadennoù ruz, war-dro -330 a-raok J.-K., Mirdi Le Louvre (CA 7124)]]
Penelope a laka prientiñ gwareg ha saezhioù Odysseüs. Disklêriañ a ra d'ar bleustrerien he deus divizet dimeziñ d'an hini a vo barrek da stegnañ gwareg Odysseüs ha da kas e saezh a-dreuz daouzek houarn bouc'hal renket a-steud. Telemac'hos, fuloret, a fell dezhañ gounit ar gevezadenn e-unan da argas ar bleustrerien da vat. Klask a ra stegnañ ar wareg dre deir gwezh, met Odysseüs dic'hizet a ra sin dezhañ da ehanañ p'emañ war-nes dont a-benn. War e lerc'h e tremen ar bleustrerien an eil goude egile. Koulskoude hini ebet anezhe ne zeu a-benn da stegnañ ar wareg. E-keit-se ez a Odysseüs davet Eumaios ha Filoetios hag e tiskuilh dezhe piv eo, a-raok reiñ urzh dezhe da glozañ dorojoù ar sal. Hag eñ ha distreiñ da vete ar bleustrerien ha lavaret dezhe e fell dezhañ kemer perzh er gevezadenn. Antinoos a ra goap anezhañ, mes Penelope a lak anezhañ da devel hag a asant reiñ e chañs d'ar c'hlasker-bara. Telemac'hos a ro neuze dezhi an urzh da zistreiñ d'he c'hambr ha da lezel ar wazed o-unan, kuit ma welfe al lazhadeg. Odysseüs ha tapout peg er wareg, hag he stegnañ diboan, ha da gas ur saezh a-dreuz an houarnioù bouc'hal. Spouronet eo ar bleustrerien hag Odysseüs ha Telemac'hos a gemer o armoù.
;Kan XXII
Odysseüs a gas e gentañ saezh a-dreuz gouzoug [[Antinoos]]. Diskuliañ a ra neuze d'an holl piv eo. Aspedet eo an haroz gant [[Eurimac'hos]] da lezel e vuhez dezhañ en eskemm donezonoù fonnus. Met lazhet eo d'e dro. Sevenet o deus ar bleustrerien an torfed a zivuzulded na c'hall ket bezañ pardonet. Odysseüs, gant skoazell e vab Telemac'hos, hini armoc'haer Eumaios hag eus ar mesaer givri [[Eufiletos]] a gastiz ar bleustrerien pep hini d'e dro. Espern a ra ar roue an aoiodos [[Femios]] hag unan eus servijerien ar palez diwar goulenn Telemac'hos. Dre an ober-se e laka kemm etre eñ hag [[Aigistos]]. [[Melantes]] zo tapet e-keit ha ma oa o klask degas armoù d'ar bleustrerien a chome. Spontus eo e gastiz : spazhet eo ha troc'hañ a reer outañ an izili, ha goude e taoler e zilerc'hioù d'ar chas. Goude an abadenn wadek-se, [[Eurikleia]] a ziskuilh an daouzeg matezh o deus traiset tiegezh ar roue. Krouget int gant Telemac'hos goude bezañ bet laket da walc'hiñ dilerc'hioù al lazhadeg.
;Kan XXIII
Da noz ez a Odysseüs davet Penelope he deus douetañs c'hoazh. A-du gant Telemac'hos e chom an haroz hep lâret ez eo marvet ar bleustrerien c'hoazh. Amprouet eo avat gant [[Penelope]] a gont gevier dezhañ diwar-benn o gwele dezho o-daou. Anavezout a ra anezhañ ervat pa zispleg dezhi doareoù ar gwele-se, savet war benn-skod ur wezenn. 
Hag int ha mont da gousket ennañ.

Kalz arbennigourien a soñj dezhe ez echu ar varzhoneg wirion gant ar werzenn XXIII 296, a ra anv eus adkavidigezh an daou bried, hag eo bet staget tout ar pezh a heuilh ouzh ar meurgan da c'houde, evel evit kan X an ''[[Ilias]]''. Kalz a vern penaos e ouzomp e oa eno e oa diwezh an ''Odysseia'' hervez yezhadurourien Aleksandria, Aristofanes hag Aristarc'hos Samotraki. N'eo ket abalamour ma anavezent skouerennoù eus an ''Odysseia'' hag a echue gant ar werzenn-se met abalamour d'ur barnedigezh lennegel.
;Kan XXIV
[[Hermes]] a gas eneoù ar bleustrerien d'an ifernioù, an ''hades'', ha sed an eneoù all o komz eus ar c'heloù. Odysseüs a guita e balez gant e skoazellerien da vont davet e dad [[Laertes]], erru kozh, ha goude bezañ klasket tremen evit un estrañjour e ro dezhañ ur brouenn a ziskouez splann piv eo. D'ar c'houlz-se avat e red brud al lazhadeg en [[Itaka]] hag ul lodenn eus ar geodediz a gemer an armoù d'en em [[dial|zialañ]] daoust da ragarouezioù fall. Goude marv o fenn diwar zorn Laertes avat e tec'hont kuit hag [[Athena]] a c'hourc'hemenn d'an div gostezenn bevañ e [[peoc'h]] hiviziken.

== Framm ar varzhoneg en Henamzer ==
Rannet e oa an ''Odysseia'' e 24 c'han pell goude he savidigezh. Ne oa ket graet c'hoazh war ar [[papiruz]] koshañ eus an ''Odysseia'', skrivet en {{IIIe kantved kt JK}}. Savet e oa ar framm-se gant skiantourien [[Aleksandria]] moarvat&lt;ref&gt;S.o. Digoradur Jean Bérard d'an embannadur Folio (1955), p.16.&lt;/ref&gt;. 
An displegoù kozh diwar-benn an oberenn, da lâret eo ar [[skoli]]où da [[Homeros]] ha displeg [[Eustatios]] dreist-holl, o deus titloù evit lodennoù an istor na glotont ket atav gant ar rannadur e kanoù, met kentoc'h gant pennadoù berroc'h pe da strolladoù darvoudoù. [[Victor Bérard]] en deus implijet an titloù-se da sevel e embannadur eus an ''Odysseia''.

== Oberennoù awenet gant an ''Odysseia'' ==
Awenet he deus an ''Odysseia'' ur bern oberennoù e tachennoù liesseurt.

=== Lennegezh ===
* Ar romant ''[[Les Aventures de Télémaque (Fénelon)|Les Aventures de Télémaque]]'' gant [[Fénelon]] ([[1699]]) ma adskriv an ''Odysseia'' en un doare fonnusoc'h ha gant danevell avanturioù [[Telemac'hos]] o klask e dad.
* Ar romant ''[[Ulysse (romant)|Ulysse]]'' gant [[James Joyce]] ([[1921]]) zo bet displeget evel un doare da adskrivañ an ''Odysseia'' e [[Dulenn]] a vremañ, en un devezh ;
* ''[[Les Aventures de Télémaque (Aragon)|Les Aventures de Télémaque]]'' gant [[Louis Aragon]] (1922) zo unn adskrivadur eus an ''Odysseia''.
* Ar romant ''Ganedigezh an ''Odysseia'' '' gant [[Jean Giono]] (1930) zo un adskrivadur eus an ''Odysseia'' a zanevell ar gaou livet gant un Odysseüs denel-kenañ.
* Romantoù [[Dan Simmons]], ''[[Ilium (romant)|Ilium]]'' (2003) hag ''[[Olympos (romant)|Olympos]]'' (2005), a zanevell darvoudoù diazezet war an ''[[Ilias]]'' ha war Odysseüs en ur bed a [[skiant-faltazi]].
* Ar romant ''[[Ulysse from Bagdad]]'' gant [[Éric-Emmanuel Schmitt]] (2008) a zanevell beaj un divroad dibaper eus Bagdad da Londrez, keñveriet gant [[Odysseüs]].

=== Barzhonegoù ===
* Ar barzh gresian a vremañ [[Constantin Cavafy]] en deus savet meur a varzhoneg awenet war-eeun gant an ''Odysseia'', en o mesk « Une autre Odyssée » (1894) hag « Ithaque » (1911).
* Ar skrivagner gresian a vremañ [[Níkos Kazantzákis]] en deus savet un ''Odysseia'' (1924-39).
== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

== Levrlennadur ==
* [[Samuel Butler]], ''The Authoress of the'' Odyssey, 1897, [http://www.archive.org/search.php?query=butler%20odyssey%20authoress testenn enlinenn war Internet Archive].
* Jean Cuisenier, ''Le Périple d'Ulysse'', Fayard, 2003.
* [[Marcel Detienne]] ha [[Jean-Pierre Vernant]], ''Les Ruses de l'intelligence. La ''mêtis'' des Grecs'', Flammarion, 1974.
* [[Moses Finley]], ''Le Monde d'Ulysse'', Seuil, coll. « Points », 2002.
* Michel Honaker, ''Odyssée'', Flammarion, 2006.
* Pietro Pucci, ''Ulysse polutropos'' : lectures intertextuelles de ''l'Iliade'' et de ''l'Odyssée'', Septentrion, 1995.
* [[Suzanne Saïd]], ''Homère et'' l'Odyssée, Belin, 1998.
* Tim Severin, ''Le Voyage d'Ulysse'', Albin Michel, 1989.

== Liammoù diavaez ==
{{wikimammenn|fr:Odyssée|Odysseia}}
{{wikimammenn|el:Οδύσσεια|ΟΔΥΣΣΕΙΑ}}
{{commonscat|Odyssey|Odysseia}}

* [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Od.+1.1 ''Odysseia'' e henc'hresianeg gant un droidigezh] gant ar raktres Perseus, gant hiperliammoù da notennoù yezhadur ha mitologiezh 
* [https://web.archive.org/web/20070608061708/http://www.mythweb.com/odyssey/index.html Gwengelouriezh c'hresian : An Odysseia]
* [http://roepstem.net/odyssey.html Ster an hengoun en Odysseia Homeros] gant Marcel Bas. Ur sell war an Odysseia studiet diouzh tu ar relijion hag an hengoun indezeuropek.
* [http://www.robotwisdom.com/jaj/homer/odyssey.html Danvez diwar-benn an Odysseia war ar gwiad] gant Jorn Barger. Liammoù etrezek troidigezhioù war ar gwiad.
* [https://web.archive.org/web/20070608041115/http://www.sexualfables.com/homers_women.php Perak e oa bet 19 vloaz Odysseüs o vont d'ar gêr eus Troia?]

[[Rummad:Levrioù gresianek]]
[[Rummad:Odysseia| ]]
[[Rummad:Mojennoù ar mor]]</text>
      <sha1>863gdi89hmp9d0bx1zg48gpij5l7alb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abarrez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25199</id>
    <revision>
      <id>2189824</id>
      <parentid>2166845</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T22:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur maer</comment>
      <origin>2189824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10942" sha1="rjvv8ua39jx92hd8mn225kpy48l6yra" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = Abarrez
| skeudenn = Abbaretz - Église (2).jpg
| alc'hwez = An iliz katolik.
| ardamezioù = Blason ville fr Abbaretz (Loire-Atlantique).svg
| bro = [[Bro Naoned|Naoned]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| arondisamant = [[Arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz|Kastell-Briant-Ankiniz]]
| etrekumuniezh = [[Kumuniezh-kumunioù bro Nozieg]]
| kanton = [[Kanton Nozieg|Nozieg]] betek 2015, 
[[Kanton Gwenvenez-Penfaou|Gwenvenez-Penfaou]] abaoe 2015
| cp = 44170
| maer = Simone Buron
| amzer-gefridi = 2026-2032
| gorread = 61.76
| hedred = -1.53055555556
| ledred = 47.5533333333
| uk = 69
| ubi = 26
| ubr = 91
| lec'hienn web = [http://www.abbaretz.fr/ www.abbaretz.fr]
}}
'''Abarrez''' (''Abbaretz'' [a.ba.ʁɛ ] e [[galleg]]) a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Kanton Gwenvenez-Penfaou]], e [[Liger-Atlantel]], e [[gevred]] ar vro.
== Douaroniezh ==
* Emañ lec'hiet Abarrez 50&amp;nbsp;km war-du an norzh da [[Naoned]] ha 80&amp;nbsp;km war-du ar su da [[Roazhon]].
* En Abarrez emañ andon an [[Izar]].
Kumunioù amezek : [[Nozieg]]; [[Puñsel]]; [[Saverieg]]; [[Melereg-Breizh]]; [[Izeg]]; [[Trefieg]]

== Anv ==

=== Stummoù skrivet ===
E. Vallerie : '''Abbaretiacum''', 1123; '''Les Barrez''', 1140; '''Barreoz''', 1145; '''Abbarez''', 1270; '''Abbaretz''', 1287

=== Gerdarzh ===
Embanadurioù Flohic : diasur e vije ul liamm gant ar ger ''abad''

== Ardameziou ==
&quot;''en gul, e groaz en sabel; pewar konk ennañ :''

''- ouzh 1 : e runell (= terril) en argant,''

''- ouzh 2 : e arbenn ejon en sabel,''

''- ouzh 3 : e manal ed ereek en aour;''

''- ouzh 4 : erminoù, evit Breizh,''

''- ouzh kondon, en argant, e greskenn en gul, heuliet ouzh kab gant div heuzig en sabel, hag ouzh beg gant ur gargen ivez en sabel'' &quot;

== Istor ==

=== Kent 1790 ===
J.B. Ogée : war un uhelder, 8 lev ouzh hanternoz [[Naoned]], e eskopti hag e veli, 14 lev 1/4 diouzh [[Roazhon]], ha diouzh 4 lev diouzh [[Derwal|Derval]], e eil-dileuriadurezh. Priñs a Gonde a zo an aotrou.

=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Krouet e voe kumun Abarrez e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Abarrez e [[Kanton Izeg]] hag e [[Bann Kastell-Briant]]. E 1800 e voe lakaet en [[Arondisamant Kastell-Briant]] hag e 1801 e [[Kanton Nozieg]]&lt;ref&gt;[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=10 Cassini - EHESS - Fichenn kumun Abarrez]&lt;/ref&gt;.
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* 120 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 4,34% eus he foblañs e 1911&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1083 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;; pemp anezhe a varvas e miz Eost 1914 e [[Belgia]] :
* pevar d’an 22 :
** e [[Maissin]], daou a oa en [[93vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|93vet Rujumant Troadegiezh]], unan a oa soudard&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6138147 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;, egile a oa korporal&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2157923 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt; hag ur soudard et [[116vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|116vet Rujumant Troadegiezh]]&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6138149 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;,
** en [[Rossignol|Emgann Rossignol]], ur soudard eus an [[2vet Rujumant Troadegiezh Drevadennel]]&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6094529 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;,
* unan d’an 23 e [[Bièvre]], soudard e oa er [[135vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|135vet Rujumant Troadegiezh]]&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6527260 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=43672] Monumant ar re varv - Memorial Genweb&lt;/ref&gt; .
==== Trevadennoù ====
* [[Brezel Indez-Sina]]: ur milour a varvas e Srok de Krabor [[Kambodja]] e miz Du 1953, adjudant e oa er [[GT III/61 Groupe de Transport]]&lt;ref&gt;
 [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2157847Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
=== {{XXIvet kantved}} ===
* Lakaet e voe ar gumun e [[Kanton Gwenvenez-Penfaou]] pa voe diskaret [[Kanton Nozieg]] e 2014&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028661362 Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique]&lt;/ref&gt;.
== Brezhoneg ==
* 5,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek&lt;ref&gt;Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 321&lt;/ref&gt;.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery&gt;
Restr:Abbaretz - Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv.
&lt;/gallery&gt;
* Monumant ar re varv&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=43672 Memorial Genweb (roll)]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=43672 Memorial Genweb (luc'hskeudenn)]&lt;/ref&gt;. 
&lt;gallery&gt;
Restr:Abbaretz - Église.jpg|An iliz katolik.
&lt;/gallery&gt;
* Iliz katolik ''Sant Pêr'', luc'hskeudennoù&lt;ref&gt;{{fr}}[https://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/44/accueil_44001.htm Clochers de France]&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery&gt;
Restr:Abbaretz mine.jpg|Mengleuz Abbarez
Restr:Abbaretz - Terril (1).jpg|Taolennoù reteriñ war beg an ''terril''
&lt;/gallery&gt;
* ''Terril'' ar mengleuzioù [[staen]].

== Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 ==
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:750 height:340
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0

BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1791
  bar:1792
  bar:1793
  bar:1794
  bar:1795
  bar:1796
  bar:1797
  bar:1798
  bar:1799
  bar:1800 text:1800
  bar:1801
  bar:1802
  bar:1803
  bar:1804
  bar:1805
  bar:1806
  bar:1807
  bar:1808
  bar:1809
  bar:1810
  bar:1811
  bar:1812
  bar:1813
  bar:1814
  bar:1815
  bar:1816
  bar:1817
  bar:1818
  bar:1819
  bar:1820 text:1820
  bar:1821
  bar:1822
  bar:1823
  bar:1824
  bar:1825
  bar:1826
  bar:1827
  bar:1828
  bar:1829
  bar:1830
  bar:1831
  bar:1832
  bar:1833
  bar:1834
  bar:1835
  bar:1836
  bar:1837
  bar:1838
  bar:1839
  bar:1840 text:1840
  bar:1841
  bar:1842
  bar:1843
  bar:1844
  bar:1845
  bar:1846
  bar:1847
  bar:1848
  bar:1849
  bar:1850
  bar:1851
  bar:1852
  bar:1853
  bar:1854
  bar:1855
  bar:1856
  bar:1857
  bar:1858
  bar:1859
  bar:1860 text:1860
  bar:1861
  bar:1862
  bar:1863
  bar:1864
  bar:1865
  bar:1866
  bar:1867
  bar:1868
  bar:1869
  bar:1870
  bar:1871
  bar:1872
  bar:1873
  bar:1874
  bar:1875
  bar:1876
  bar:1877
  bar:1878
  bar:1879
  bar:1880 text:1880
  bar:1881
  bar:1882
  bar:1883
  bar:1884
  bar:1885
  bar:1886
  bar:1887
  bar:1888
  bar:1889
  bar:1890
  bar:1891
  bar:1892
  bar:1893
  bar:1894
  bar:1895
  bar:1896
  bar:1897
  bar:1898
  bar:1899
  bar:1900 text:1900
  bar:1901
  bar:1902
  bar:1903
  bar:1904
  bar:1905
  bar:1906
  bar:1907
  bar:1908
  bar:1909
  bar:1910
  bar:1911
  bar:1912
  bar:1913
  bar:1914
  bar:1915
  bar:1916
  bar:1917
  bar:1918
  bar:1919
  bar:1920 text:1920
  bar:1921
  bar:1922
  bar:1923
  bar:1924
  bar:1925
  bar:1926
  bar:1927
  bar:1928
  bar:1929
  bar:1930
  bar:1931
  bar:1932
  bar:1933
  bar:1934
  bar:1935
  bar:1936
  bar:1937
  bar:1938
  bar:1939
  bar:1940 text:1940
  bar:1941
  bar:1942
  bar:1943
  bar:1944
  bar:1945
  bar:1946
  bar:1947
  bar:1948
  bar:1949
  bar:1950
  bar:1951
  bar:1952
  bar:1953
  bar:1954
  bar:1955
  bar:1956
  bar:1957
  bar:1958
  bar:1959
  bar:1960 text:1960
  bar:1961
  bar:1962
  bar:1963
  bar:1964
  bar:1965
  bar:1966
  bar:1967
  bar:1968
  bar:1969
  bar:1970
  bar:1971
  bar:1972
  bar:1973
  bar:1974
  bar:1975
  bar:1976
  bar:1977
  bar:1978
  bar:1979
  bar:1980 text:1980
  bar:1981
  bar:1982
  bar:1983
  bar:1984
  bar:1985
  bar:1986
  bar:1987
  bar:1988
  bar:1989
  bar:1990
  bar:1991
  bar:1992
  bar:1993
  bar:1994
  bar:1995
  bar:1996
  bar:1997
  bar:1998
  bar:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001
  bar:2002
  bar:2003
  bar:2004
  bar:2005
  bar:2006
  bar:2007
  bar:2008
  bar:2009
  bar:2010
  bar:2011
  bar:2012 text:2012
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 1135
 bar:1800 from:0 till: 829
 bar:1806 from:0 till: 1266
 bar:1821 from:0 till: 1505
 bar:1831 from:0 till: 1671
 bar:1836 from:0 till: 1729
 bar:1841 from:0 till: 1814
 bar:1846 from:0 till: 2274
 bar:1851 from:0 till: 2363
 bar:1856 from:0 till: 2454
 bar:1861 from:0 till: 2493
 bar:1866 from:0 till: 2623
 bar:1872 from:0 till: 2694
 bar:1876 from:0 till: 2727
 bar:1881 from:0 till: 2693
 bar:1886 from:0 till: 2706
 bar:1891 from:0 till: 2775
 bar:1896 from:0 till: 2803
 bar:1901 from:0 till: 2732
 bar:1906 from:0 till: 2730
 bar:1911 from:0 till: 2763
 bar:1921 from:0 till: 2523
 bar:1926 from:0 till: 2392
 bar:1931 from:0 till: 2345
 bar:1936 from:0 till: 2277
 bar:1946 from:0 till: 2087
 bar:1954 from:0 till: 2183
 bar:1962 from:0 till: 2020
 bar:1968 from:0 till: 2007
 bar:1975 from:0 till: 1828
 bar:1982 from:0 till: 1647
 bar:1990 from:0 till: 1572
 bar:1999 from:0 till: 1509
 bar:2005 from:0 till: 1711
 bar:2006 from:0 till: 1747
 bar:2008 from:0 till: 1828
 bar:2009 from:0 till: 1872
 bar:2012 from:0 till: 1956
TextData=
  fontsize:S pos:(50,15)
  text:Mammenn - Cassini hag EBSSA.
&lt;/timeline&gt;
&lt;/div&gt;
== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===
{|
|-
|[[Restr:Chauvin de la Mulotaye.svg|80px]]
|
:'''Chauvin'''
:Aotrounez Limaraud
:''En argant e deir c'hreskenn en gul, an hini ouzh beg war he eneb''
|}

==Liammoù diavaez==
*{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=44001 Abarrez war lec'hienn Geobreizh]
== Levrlennadur==
* J.-B. Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne''; c. 1780
* A. Marteville &amp; P. Varin, warlec'hien Ogée. 1843.
* Adolphe Joanne : ''La Loire Inférieure au XIXè siècle''. 1874; Christophe Belser : ''Loire-Atlantique''. Embannadurioù C.M.D. 2000.
* Jean-Yves Le Moing : ''Noms de lieux bretons de Haute Bretagne''. Coop Breizh. 1990.
* Erwan Vallerie : ''Traité de toponymie historique de la Bretagne''. Embannadurioù An Here. 1995.

== Notennoù ha daveoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]]
[[Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall]]
[[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]]</text>
      <sha1>rjvv8ua39jx92hd8mn225kpy48l6yra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mandubracius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27127</id>
    <revision>
      <id>2189851</id>
      <parentid>1976396</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="rwp6h6mf6o3qkyj0bfyjnab2bz9c55m" xml:space="preserve">==An istor hervez ar skrivagnerien latin==
'''Mandubracius''' a oa mab d'ur roue eus meuriad an d-[[Trinovantes]], anvet ''Imanuentius'' gant [[Julius Caesar]] e [[De Bello Gallico]], a oa bet kaset kuit diwar e dron ha lazhet gant [[Cassivellaunus]], nebeut amzer kent eil ergerzhadenn Caesar e [[Preden]] e 54 kent J.-K.. Tec'het a reas Mandubracius da C'halia da repuiñ e-kichen Caesar.

Cassivellaunus a renas an difenn a-enep ar Romaned, met disklêriet e voe lec'h e greñvlec'h d'ar Romaned gant an d-Trinovantes. Caesar a lakaas seziz warnañ. En em zaskoriñ a reas Cassivellaunus en diwezh. Lezel a reas an tron gant Mandubracius, ha touiñ a reas chom hep brezeliñ outañ&lt;ref&gt;[[Julius Caesar]], ''[[De Bello Gallico]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Caes.+Gal.+5.20 5:20], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Caes.+Gal.+5.22 5:22]&lt;/ref&gt;.

==Hengoun ar Grennamzer==

Kavout a reer anv Mandubracius en-dro dindan bluenn [[Jafrez Menoe]] en e ''[[Historia Regum Britanniae]]'' (1136) dindan an anv '''Androgeus''', mab henañ ar roue mojenn [[Lud mab Heli|Lud]]. Gallout a reer heuliañ fazioù an adskriverien o deus cheñchet e anv abaoe seizh levr an ''Istor a-enep ar Baganed'', savet gant [[Orosius]]. Homañ zo un danevell istor kristen eus ar Vvet kantved a oa bras he levezon e [[Breizh-Veur]] er Grennamzer. Skrivet eo e anv &quot;Mandubragius&quot; pe &quot;Andragorius&quot; e dornskridoù disheñvel&lt;ref&gt;[[Orosius]], ''Historiarum adversum paganos'' (Istor a-enep ar Baganed) [http://www.thelatinlibrary.com/orosius.html 6.9]&lt;/ref&gt;. [[Beda]], a heuilh Orosius tost ger-ha-ger evit a sell e zanevell eus ergerzhadennoù Caesar, a ra &quot;Andragius&quot; anezhañ&lt;ref&gt;[[Beda]], ''[[Historia Ecclesiastica gentis Anglorum]]'' [[Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 1#2|1.2]]&lt;/ref&gt; (un anv implijet gant Jafrez evit unan eus [[Andragius|kentañ rouaned Enez-Vreizh]]). Marteze eo bet levezonet Jafrez gant ar vitologiezh c'hresian hag anv ar priñs [[Androgeos]] e mojenn [[Theseüs]].

E [[krenngembraeg]], e dornskridoù zo eus ''Historia'' [[Jafrez Menoe]],&lt;ref&gt;Acton Griscom, ''The Historiae Regum Britanniae of Geoffrey of Monmouth'' (1929)&lt;/ref&gt; hag e [[Triadennoù Kembre]] ez eo anavet evel '''Afarwy'''. Anv a ra an Triadennoù anezhañ evel unan eus an &quot;Tri den dizenoret eus Enez-Vreizh&quot; abalamour m'en doa pedet Caesar da aloubiñ ar vro&lt;ref&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/triads1.html Triadennoù eus Levr ruz Hergest]&lt;/ref&gt;.

==Notennoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Rouaned vrezhon]]</text>
      <sha1>rwp6h6mf6o3qkyj0bfyjnab2bz9c55m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milendall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27248</id>
    <revision>
      <id>2189853</id>
      <parentid>2161491</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14376" sha1="5drau836vmfymodboz367ecam2zy5on" xml:space="preserve">{{droukveskañ|Mildenhall}}
[[Restr:NAMA Tablette 1287.jpg|thumb|250px|Unan eus koshañ skeudenn Milendall anavezet, war un dablezenn eus ar [[Sevenadur mikenian|marevezh mikenian]] e [[Pylos]], [[Mirdi broadel arkeologouriezh Aten]]]]
Ur '''milendall''' – « mil hent dall » – (λαβύρινθος en henc'hresianeg, ''labyrinthus'' en latin) zo un [[hent]] kildroiennek, gant hentoù-dall diwarnañ, savet da lakaat an dud da goll o hent pe d'o daleañ da vihanañ.

== Hellaz kozh ==
Er vitologiezh c'hresian ez eo anv ar reizhiad ribouloù savet gant [[Daidalos]] evit bac'hañ ar [[Minotaoros]]. Kalz sevenadurioù all o deus implijet an tres-se koulskoude, abaoe mare ar [[Ragistor]] betek ar [[Krennamzer|Grennamzer]], ma kaver milendalloù en ilizoù.
Hiziv e vez implijet ar ger-se evit deskrivañ ur reizhiad gwenojennoù savet e doare da lakaat ar weladennerien pe ar c'hoarierien da goll o hent, el liorzhoù foran peurgetket.

== Milendalloù kozh ==
=== Henamzer ===
[[Restr:Theseus Minotaur Mosaic.jpg|thumb|280px|left|Mozaikenn roman eus [[Raetia]] a ziskouez ar milendall, Theseüs hag ar [[Minotaoros]].]]
[[Restr:Labyrinth 2 (from Nordisk familjebok).png|thumb|Milendall klasel]]
[[Restr:Labyrinth 1 (from Nordisk familjebok).png|thumb|Milendall eus ar grennamzer]]

Hervez [[Herodotos]] e vije bet savet ar c'hentañ milendall gant [[Ammenemes III]], faraon eus an XIIvet tierniezh, en dije bet c'hoant da sevel e balez ramzel, ennañ 3000 pezh ha garidelloù disheñvel war meur a live, e-kichen al lenn Moeris (Lenn Birket-Karoun hiziv). Hemañ en dije roet ar soñj da z[[Daidalos]] da sevel ar prizon e lec'h ma c'hallfe bac'hañ ar [[Minotaoros]].

En e ''[[Naturalis Historia]]'' e veneg [[Plinius]] pevar milendall kozh : milendall Kreta, ur milendall egiptat, ur milendall Lemnian hag ur milendall italian.

Graet e veze &quot;labyrinthos&quot; (λαβύρινθος) eus ar milendall e gresianeg. War a seblant ez eo ur ger [[pelagianeg]] (ar yezh komzet kent ar gresianeg) zo bet amprestet gant ar gresianeg klasel. Liammet eo marteze ouzh al &quot;labrys&quot; lidian (&quot;ar vouc'hal daoubennek&quot;, arouez ar galloud roueel), ar pezh a glot gant an deorienn war ar milendall a lavar e oa palez ar roue [[sevenadur minoean|minoean]] e [[Kreta]], en deroù. &quot;Labyrinthos&quot; a dalvezfe &quot;palez ar vouc'hal daoubennek&quot; gant al lost-ger -inthos a dalvezfe &quot;lec'h&quot; (evel e &quot;Korinthos&quot;).

Treiñ a ra ar gaoz diwar-benn Knosos, evel boaz, met al leurenn-dañs, deskrivet e tresoù war mogerioù [[Knosos]], n'eo ket bet adkavet. Un dra bennak a veze diskouezet d'ar welannederien evel ur milendall e Knosos er {{Iañ kantved kt JK}}&lt;ref&gt;[[Filostratos]], ''De vita Apollonii Tyanei'' iv.34, meneget gant Kerenyi, p 101 n. 171)&lt;/ref&gt;.
En {{IIIe kantved kt JK}} e veze skoet pezhioù moneiz eus Knosos gant arouez ar milendall c'hoazh. An tres ar muiañ implijet e-pad ar prantad-se zo ar an hini anavezet evel ar milendall klasel.

Ar vitologiezh c'hresian ne ra ket anv eus ar fed e vije bet, e Kreta, un itron a oa mestrez war ar milendall. Gwir eo e oa tremenet kantvedoù abaoe. Un dablezenn skrivet er [[skritur linennek B]] kavet e [[Knosos]] a zanevell koulskoude ur prof &quot;mel evit an holl zoueed ; mel evit mestrez ar milendall&quot;. Holl an doueed a-gevred a reseve kement a vel ha mestrez ar milendall hec'h-unan. A-hervez e tlee bezañ un doueez pouezus-kenañ&lt;ref&gt;Kerenyi 1976 p 91&lt;/ref&gt;.

Marteze ec'h adkaver an itron-se en [[Ariadna|Ariadne]]. En ''[[Ilias]]'' [[Homeros]] e lavarer marteze e oa bet ar milendall ul leurenn-dañs a oa bet graet evit Ariadne kentoc'h eget Minos. E-touez an tresoù engravet gant Hefaistos war skoed nevez [[Ac'hilleüs]], unan eus an traoù diskouezet a oa ul leurenn-dañs &quot;evel an hini treset gant [[Daidalos]] e kêr ec'hon Knosos evit Ariadne he rodelloù koant&quot;. Taolennet e oa ar &quot;milendall dañs&quot; zoken war ar skoed, &quot;ma tañse warnañ gwerc'hezed en oad da zimeziñ ha paotred yaouank gant dorn an eil war arzorn egile ... o treiñ ken distroñs war o zreid mibin ha turgn ar poder ... hag e tañsent eno a-linennoù evit kejañ an eil re gant ar re all&lt;ref&gt;''[[Ilias]]'' xviii.590–593&lt;/ref&gt;.&quot;

=== Milendalloù ar grennamzer ha &quot;milendalloù leton&quot; ===
[[Restr:Wing_Maze.jpg|thumb|300px|right| Milendall leton brudet Wing]]
[[Restr:Labyrinth at Chartres Cathedral.JPG|thumb|Ar milendall brudet war leur iliz-veur [[Chartrez]].]]
War-dro an {{XIIvet kantved}} hag an {{XIIIvet kantved}} emañ milendalloù ar Grennamzer en o bleuñv gant ar milendalloù savet war leur an [[iliz-veur|ilizoù-meur]] gotek, re iliz-veur [[Chartrez]] hag iliz-veur [[Amiens]] e Norzh Bro-C'hall hag e [[Duomo di Siena]] e [[Toskan]] peurgetket. Krediñ a reer ez eo ar milendalloù-se o deus awenet ar milendalloù leton zo bet savet e-pad kantvedoù e Breizh-Veur, evel re [[Wing]] er [[Rutland]], [[Hilton]] e [[Cambridgeshire]], [[Alkborough]] e ([[Lincolnshire an norzh]]), hag e [[Saffron Walden]] en [[Essex (Bro-Saoz|Essex]].

E-pad ar memes prantad oa bet savet tost 500 milendall hep liamm gant an ilizoù e [[Skandinavia]]. Savet e vezont, en arvor alies, gant mein a-hed linennoù a heuilh tres klasel eeun ar milendalloù peurliesañ. Alies o devez anvioù a c'haller treiñ gant &quot; Kêr [[Troia]]&quot;. Soñjal a ra an nen ez int bet savet gant strolladoù pesketerien, evit tapout [[troll]]ed droukyoulek pe gwall avelioù en o flegoù, marteze evit asurañ ergerzhadennoù pesketa e surentez. Kavout a reer ivez milendalloù mein war an [[Inizi Syllan]], daoust ma n'eus hini ebet a vije ken kozh ha re Skandinavia, dimp da c'hoût.

Skouerioù zo eus furmoù milendalloù e kalz sevendurioù disheñvel er bed a-bezh. Kavet o bet an arouez-se en holl stummoù hag en holl danvezioù ([[petroglif]]où, tres klasel, tres ar grennamzer, graet gant pavez, leon ha war paneroù) d'ur mare bennak, eus [[Java (enez)|Java]], Amerika an norzh hag ar su, [[Aostralia]], [[India]] ha [[Nepal]].

=== Milendalloù kozh e diavaezh Europa ===
Tost d'ar memes mare hag ar milendall gresian, un tres heñvel a ziwan e sevenadur an [[Amerindianed|Indianed]], milendall an [[Tohono O'odham]]ed a skeudenn an [[I'itoi]], an &quot;Den er milendall&quot;. Tres an Tonoho O'odhamed zo disheñvel diouzh hini ar C'hresianed abalamour da zaou dra : treset int evel skinoù ur rod, hag en nec'h e vez an nor, e-skoaz milendalloù ar C'hresianed a veze o dor en traoñ hag a veze treset e kelc'h.

Ur [[petroglif]] eus ar ragistor, war glann ur ster e [[Goa]] a ziskouez ar memes tres hag e vije bet savet war-dro 2500 kent J.-K.. Kavet ez eus bet skouerioù all e kevioù e norzh [[India]] ha war un [[taol-vaen|daol-vaen]] en ul lec'h sakr e [[menezioù Nilgiri]], met diaes eo goût pegoulz int bet savet gant resisted. Treset eo ar milendalloù kozh eus India hervez an tres klasel ; lod zo bet deskrivet evel taolennoù kreñvlec'hioù ha kêrioù [www.labyrinthos.net/indialabs.htm ]. Kavout a reer milendalloù e levrioù kozh an Indez e testennoù [[Vajraiana|tantrek]] adalek ar {{XVIIvet kantved}}. Alies e vezont anvet &quot;[[Chakravyuha]]&quot; oc'h ober dave d'ur vodadenn emgann diargadus deskrivet er [[Mahabharata]].

=== Ster ar milendalloù kozh ===
Milendalloù ar Ragistor a vije bet implijet evel gripedoù a-enep an drouksperedoù pe evel gwenojennoù treset evit lidoù relijiel pe hud. Da vare ar Grennamzer e oa ar milendalloù arouez an hent diaes a ranked ergerzhout evit tizhout Doue gant ur c'hreiz splann (Doue) hag un nor (ar c'hanedigezh). Gallout a reer sellet ouzh ar milendalloù evel ouzh ur stumm pirc'hirinaj arouezel. Gallout a reer mont gant an hent betek ar salvedigezh pe ar sklêrijennadur. Kalz tud ne oant ket evit beajiñ betek al lec'hioù sakr hag ar broioù santel. Implij ar milendalloù hag ar pedennoù a c'halle kemer plas ar pirc'hirinajoù evite.

Diwezhatoc'h e steuzias ster speredel ar milendalloù hag implijet e voent evit ar blijadur hag ar c'hoarioù. Kalz milendalloù graet a nevez a gaver hiziv an deiz en ilizoù hag el liorzhoù. Implijet e vezont a-wezhioù gant ar gevrinidi evit sikour anezhe da dizhout ur stad arvesterezh. Dre forzh bale dre ar c'hammdroioù e koll ar c'herzher roud ar pevar avel ha naoutur ar bed diavaez, ha dre se e sioula e spered. Un emzalc'h spered distenn eo an disoc'h, hep ungomz diabarzh. Un doare prederi eo. Krediñ a ra kalz tud ez eo mat ar brederi evit ar yec'hed hag ar vuhez speredel.

== Milendalloù a vremañ ==
[[Restr:Schönbusch4.jpg|thumb|250px|Milendall glazur e « Jardin saoz » liorzh Schönbusch, en [[Aschaffenbourg]] ([[Alamagn]])]]
[[Restr:Laberinto11.JPG|thumb|250px|Milendall glazur e Belén de Escobar, [[Buenos Aires]], [[Arc'hantina]].]]
[[Restr:Parc del Laberint d'Horta Barcelona 1.jpg|thumb|right|250px|Liorzh ar milendall, gant Horta, e Barcelona (Katalonia)]]

Betek an [[Azginivelezh]] e oa ar milendalloù traoù a denne d'ar speredelezh ha ne vezent kavet ken er savadurioù relijiel. Adalek ar {{XVIvet kantved}} hepken e tiwanas ar milendalloù glazur e meur a jardin eus Europa o reiñ ur stumm disakr dezhe : reiñ a reont ar blijadur da goll e hent hag an digarez da [[c'hoari]] (E [[c'hoari ar gwazi]] peurgetket).

Ijinet ez eus bet a bep seurt milendalloù gant ar grouerien abaoe.

=== Milendalloù glazur ===
Hiziv, strewet dre Europa a-bezh mennozh ar milendall glazur zo ur mennozh divoutin evit sachañ an douristed — dibad a-wezhioù (parkad maïz) pe padus (Brousgwez). Toullet gant hentoù kammigellus ha froudennek e vezont implijet a-wezhioù evit abadennnoù diazezet war ar marvaihoù pe war divinadelloù da ziskoulmañ...

== Ar milendalloù el lennegezh ==

* ''[[Divina Commedia|Ifern]]'' gant [[Dante]] 	 
* ''[[Ulysses (romant)|Ulysses]]'', gant [[James Joyce]] 	 
* ''Les Gommes'', gant [[Alain Robbe-Grillet]] 
* ''Anv ar rozenn'', gant [[Umberto Eco]] 	 
* ''Dans le labyrinthe'', gant [[Alain Robbe-Grillet]] 	 
* ''Dans le labyrinthe'', gant [[Boris Pahor]] 	 
* ''Sur les sentiers du labyrinthe'', gant [[Italo Calvino]] 	 
* ''L'écriture du labyrinthe'', gant [[Claude Simon]] 	 	 
* ''La solitude du labyrinthe'', gant [[Paul Auster]] 	 
* ''L'homme dans le labyrinthe'', gant [[Robert Silverberg]]
* ''La traversée du labyrinthe'', [[Hugo Pratt]], gant Jean-Claude Guilbert
* ''Dédalogrammes'', gant [[Jean-Clarence Lambert]]

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

== Levrlennadur ==
* [[Karl Kerenyi|Kereny, Karl]], 1976. ''Dionysos: Archetypal Image of Indestructible Life,'' (Princeton University Press).
* Adrian Fisher &amp; Georg Gerster, ''The Art of the Maze'', Weidenfeld &amp; Nicolson (1990) ISBN 0-297-83027-9
* [W.H. Matthews, 1922. ''Mazes and Labyrinths: A general Account of Their History and Development'' (London: Longmans, Green) on-line]
* Jeff Saward, ''Magical Paths'', Mitchell Beazley (2002) ISBN 1-84000-573-4
* [http://www.sacred-texts.com/etc/ml/index.htm W.H. Matthews, ''Mazes and Labyrinths: Their History and Development''] (1927). Includes [http://www.sacred-texts.com/etc/ml/ml27.htm Bibliography.] Dover Publications (1970) ISBN 0-486-22614-X
* Henning Eichberg, 2005: [https://web.archive.org/web/20080307223753/http://www.cisc.sdu.dk/Publikationer/qHE2004_13.pdf ''Racing in the labyrinth? About some inner contradictions of running.''] In: ''Athletics, Society &amp; Identity.'' Imeros, Journal for Culture and Technology, 5:1) Athen: Foundation of the Hellenic World, 169-192.
* Edward Hays, ''The Lenten Labyrinth: Daily Reflections for the Journey of Lent'', 1994.
* « L'archétype universel du labyrinthe. Les stratégies de sortie », dans ''La Face cachée du cerveau'', embannadurioù Dervy, 1992.
* « Le Labyrinthe, un fil d'Ariane » Myriam Philibert - embannadurioù du Rocher, 2000.
* « Chemins de Sagesse » ''Traité du Labyrinthe'' Jacques Attali - embannadurioù Fayard, 1996.
* « La Géométrie du Labyrinthe » Patrick Conty - Coll. ''Questions de -'' n.104 embannadurioù Albin Michel, 1997.
* « L'Univers Secret du Labyrinthe » Paul de Saint-Hilaire - Coll. ''Les énigmes de l'Univers'' embannadurioù Robert Laffont, 1992.
* « Les Labyrinthes » ''Mythes traditionnels et applications modernes'' Sig Lonegren - embannadurioù Dangles, 1993.
* « Labyrinthes et Dédales du Monde » Janet Bord &amp; Clarence Lambert - embannadurioù Les Presses de la Connaissance, 1977.
* « Labyrinthes » France de Ranchin (Textes de Jean-Clarence Lambert) - Coll. ''Plaisir des Jeux'' embannadurioù Hatier, 1983.
* « Nouveaux Labyrinthes » France de Ranchin (Textes de Jean Seisser) - embannadurioù Hoëbeke, 1989.
* ''Le site d'Haouara et le «mystère» du Labyrinthe d'Égypte'', Claude Obsomer - embannadurioù Bibliotheca orientalis (Bibl. Orient.), 1913
* « Chartres, le labyrinthe déchiffré » John Ketley-Laporte, O. Ketley-Laporte - embannadurioù Jean Michel Garnier, 1997.
* « Le labyrinthe : Un chemin initiatique » Marie Hover - embannadurioù Maison De Vie, 2006.

== Liammoù diavaez ==
{{Commons|Labyrinth|ar Milendall}}
* [https://web.archive.org/web/20051216220126/http://www.jerusalem-pedibus.net/site_fr/labyr_fr.html milendalloù hag hent Jerusalem].
* [https://web.archive.org/web/20060916232627/http://www.u-picardie.fr/patrick/Cathedrale/Interieur/nef/Labyrinthe.html Milendall Amiens].
* [https://web.archive.org/web/20070221092626/http://www.bldt.net/Go/Horizons/Symbolisme/Labyrinthe/labyrinthe.html Milendall Chartres]
* [https://web.archive.org/web/20070409034910/http://www.labyrinthus.com/ Les labyrinthes végétaux].
* [https://web.archive.org/web/20070321035350/http://www.chenonceau.com/media/fr/jardins_labyrinthe.php Milendall Chenonceaux]
* [https://web.archive.org/web/20070429220330/http://www.labyreims.com/ Le labyrinthe médiéval].
* {{en}} [http://www.astrolog.org/labyrnth.htm Think Labyrinth!] Ul lec'hienn resis-kenañ diwar-benn ar milendalloù disheñvel
* [http://www.echodelta.net/mafalda/mafalda.htm Mafalda] Ur skouer engehenter milendalloù enlinenn
* [http://www.fassier.fr/labyx/labys.html Philippe Fassier] Lec'hienn ur c'hrouer milendalloù
* [http://www.ilay.org/yann/articles/maze/ Yann Langlais] Algoritmiezh pleustrek ha gwellaenn ar c'hod : engehenterezh milendalloù
* [http://perso.orange.fr/labyrinthe/] Christine Genin
* [https://web.archive.org/web/20170330110907/http://www.mickael.pusku.com/labyrinthe/laby.php gêm ar-lein]

[[Rummad:Liorzhoù]]
[[Rummad:Arouezioù]]
[[Rummad:Savouriezh]]</text>
      <sha1>5drau836vmfymodboz367ecam2zy5on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>François Fillon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28798</id>
    <revision>
      <id>2189846</id>
      <parentid>2182794</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6876" sha1="pyinwoqsmlpeuiw7vd7v6xz72apibha" xml:space="preserve">[[Restr:François_Fillon_2010.jpg|thumb|250px|François Fillon d'an 21 a viz Genver 2010]]
'''François Fillon''', zo bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh [[1954]], er [[Ar Mañs|Mañs]] (pennlec'h departamant ar [[Sarthe]]), [[Kentañ ministr Bro-C'hall]] eo bet etre miz mae 2007 ha miz mae 2012, dindan ar prezidant [[Nicolas Sarkozy]]. Ezel eo eus an [[Union pour un mouvement populaire|UMP]], ha prezidant ar gevredigezh [[France.9]] (kleub preder). Alies e vez lavaret eus François Fillon ez eo ur &quot;gaollist sokial&quot;. &lt;!--G(a)olist Hervez geriaoueg TES ha Diwan--&gt;

== E vuhez ==
Mab eo da Annie Soulet, un istorourez a orin [[euskarat]], ha da Michel Fillon, eus [[Poatev]], noter e [[Vande]]. Tri breur en deus. Kreskiñ a reas e kêr [[Cérans-Foulletourte]] er [[Sarthe]] e-lec'h ma oa e skol ar gumun. Goude e studias er skolaj prevez Saint-Michel-des-Perrais e [[Parigné-le-Pôlin]], ha goude el lise Notre-Dame de Sainte-Croix er Mañs. Ar vachelouriezh prederouriezh en doa bet e [[1972]]. Studiañ a reas e [[Skol-Veur ar Maine]] e-lec'h ma oa unan eus studierien [[Christian Philip]]. Tapet en doa ur vestroniezh war ar Reizh publik e [[1976]]. Bloaz war-lec'h en doa tapet an DEA war ar reizh publik er [[skol-Veur René Descartes]], e Pariz, hag un DEA Skiantoù politik eus ar [[Fondation nationale des sciences politiques]].

Dimeziñ a reas d'an 28 a viz Even 1980 gant Penelope Clarke, a orin kembreat, eus [[Llanover]], e-tal [[Y Fenni]], e [[Gwent]]. Pemp bugel o deus : Marie, Charles, Antoine, Édouard hag Arnaud.

== Ar politikerezh ==
Soñjal a reas e-pad ur mare bezañ kazetenner ha mont a reas d'ober stajoù en [[AFP]] e-pad tri bloaz. Choaz a reas bezañ politiker goude bezañ bet tutet gant kannad ar [[Sarthe]], [[Joël Le Theule]] evel [[eiler kannad]] en [[1976]]. Pa zeuas hemañ da vezañ maodiern, François Fillon a vo eilrener e [[Ministrerezh|vinistrerezh]]. Goude marv [[Joël Le Theule]] e oa bet dilennet kannad ha goude se kuzulier departamant e [[1981]]. Dont a rae da vezañ evel-se ar c'hannad yaouankañ eus ar [[Bodadenn Vroadel (Bro-C'hall)|Vodadenn Vroadel]]. E-pad pell eo bet tost da [[Philippe Séguin]].

Prezidant rannvro [[Broioù al Liger]] eo er bloavezhioù 1990. A-enep adunvaniñ Breizh, labour a ra gant prezidant [[rannvro Breizh]] [[Josselin de Rohan]] evit ma yafe war-raok ar &quot;Grand Ouest&quot;, ur rannvro bolitikel brasoc'h eget Breizh e kornog Frañs.

Eus [[1993]] betek [[1995]] ez eo maodiern an deskadurezh uhelañ hag eus an imbourc'h er [[Gouarnamant Édouard Balladur|Gouarnamant Balladur]]. Goude trec'h [[Jacques Chirac]] en [[2002]] e teu da vezañ maodiern an aferioù sokial en daou gentañ [[Gouarnamant Jean-Pierre Raffarin|Gouarnamant Raffarin]] ([[2002]]-[[2004]]) ha trede den a-bouez ar gouarnamant. Kas a ra da benn adreizhadenn bennañ ar gouarnamant-se : hini al leveoù, anvet [[Lezenn Fillon (leveoù)|lezenn pe adreizhadenn Fillon]], a gasas betek penn daoust da ziplijadur ar C'hallaoued. Kas a reas ivez un adreizhadenn eus ar [[35 eurvezh]] da benn.

Anvet [[Maodierndi an Deskadurezh Vvroadel, an Deskadurezh Uhelañ hag eus an Imbourc'h|Maodiern an Deskadurezh Vroadel]] e miz Meurzh 2004 e voulc'has un adreizhadenn a lakaas da sevel luskadoù enebiezh bras-kenañ e-touez al liseidi en nevezamzer [[2005]] : kalz liseoù zo gronnet pe dalc'het gant al liseidi. Dilezel a reas neuze lodenn an adreizhadenn a selle ouzh ar [[Bachelouriezh (Bro-C'hall)|vachelouriezh]] ha lakaat a reas mouezhiañ ar peurrest eus al lezenn.

Goude trec'h an « nann » d'ar referendom diwar-benn [[skrid-emglev Bonreizhel Europat]] ha dilez [[Jean-Pierre Raffarin]] a heuilh disoc'h ar vouezhiadeg, n'eo ket bet dalc'het er [[Gouarnamant Dominique de Villepin|Gouarnamant Villepin]]. Fuloret an tamm outañ, e tisklêrias kerkent hag an deiz war-lerc'h en ur pennad eus ''[[Le Monde]]'' d'an 3 a viz Even [[2005]] « Ne chomo eñvor ebet eus Chirac, war-bouez ma adreizhadennoù&lt;ref&gt;« de Chirac on ne se souviendra de rien, sauf de mes réformes »,&lt;/ref&gt; ». Embann a reas e oa a-du gant dilennadenn [[Nicolas Sarkozy]] evel prezidant e [[2007]]. Disklêriañ a reas neuze : Graet o deus ac'hanon ar rener eus koulzad Sarkozy&lt;ref&gt;''Le Monde'', d'ar 17 a viz Mae 2007.&lt;/ref&gt;

Kemer a reas perzh en un doare oberiant-kenañ e koulzad danvez prezidant an UMP, evel kuzulier politikel.

Anvet e oa [[Kentañ Ministr (Frañs)|Maodiern Kentañ]] gant [[Nicolas Sarkozy]] d'ar 17 Mae [[2007]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070521091310/http://www.elysee.fr/elysee/elysee.fr/francais/salle_de_presse/communiques/2007/mai/communique_concernant_la_nomination_du_premier_ministre.76689.html Communiqué eus prezidantiezh ar Republik C'hall diwar-benn anvidigezh ar c'hentañ maodiern.]&lt;/ref&gt;, Prezidant ar Republik C'hall dilennet d'ar 6 a viz Mae [[2007]] ha deut da vezañ prezidant d'ar 16 a viz Mae [[2007]].
==== Dilennadeg prezidant ar Republik c'hall 2017 ====
Goude bezañ bet trec'het gant François Fillon en dilennadegoù meur an UMP e voe kannad nemetañ ar strollad da geñver an dillendegoù prezidant 2017. Gwalldapet gant aferioù implijoù faos evit e familh e koll goustadik harp e voterien.
[[Restr:Penelope Fillon.jpg|thumb|[[Penelope Kathryn Fillon]], gwreg François Fillon a roas anv an afer pennañ: an afer Penelope.]]

== Buhez prevez ==
Dik gant ar redadegoù kirri-tan, François Fillon a gemeras perzh e [[2003]] er [[24 eurvezh ar Mañs]] Classic asambles gant [[Henri Pescarolo]] gant ur [[Ferrari 250]] GTO. Plijout a ra kalz dezhañ an [[tarvmakiezh|darvmakiezh]] hag an [[alpaerezh]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070930023747/http://www.tv5.org/TV5Site/info/doc_popup.php?idrub=1&amp;xml=..%2Fdoc%2Ffillon-portrait-une-pol.xml&lt;/ref&gt;.

==Karr==
E 2009 e oa bet savet klemm gant ur Roazhonez a-enep blenier ur c'harr en doa klasket he diskar p'edo war he marc'h-tan war an hent tro-kêr. Da François Fillon e oa ar c'harr, Édouard, ur mab dezhañ, an hini e oa ar blenier hag en devoa graet ur sin-biz hudur dezhi. Nac'het en deus Édouard dic'haouiñ ar vaouez&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100414004008/http://www.liberennes.fr/libe/2010/03/le-fils-de-fillon-ne-veut-pas-payer-pour-ses-%C3%A9carts-de-conduite.html Mab Fillon n'houl ket paeañ, e Libérennes]&lt;/ref&gt;.

==Biñsaskell==
E 2014 ez eus bet rebechet outañ e veajoù dre viñsaskell&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201125054224/https://lelab.europe1.fr/Document-Lab-les-allers-retours-a-6500-euros-de-Francois-Fillon-aux-frais-de-l-UMP-15412&lt;/ref&gt;.

== Levrioù ==
* ''Les retraites'', meurzh 2007, ed. Michalon
* ''La France en majuscules'', gant [[Olivier Dassault]], geñver 2007, ed. Plon
* ''La France peut supporter la vérité'', 2006, ed. Albin Michel

== Notennoù ==
&lt;references/&gt;
{{commonscat|François Fillon}}

[[Rummad:Politikourien Bro-C'hall]]
[[Rummad:Kentañ Ministred Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>pyinwoqsmlpeuiw7vd7v6xz72apibha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roparzh Surcouf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30125</id>
    <revision>
      <id>2189857</id>
      <parentid>2183303</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="6vd49iz3w0kgeojd0d7c27uy6dw3dvn" xml:space="preserve">&lt;p align=&quot;left&quot; style=&quot;spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB&quot;&gt;[[Restr:Books-aj.svg aj ashton 01.svg|100px]] 
'''Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi.''' Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.&lt;/p&gt;
{{databox}}
'''Robert Surcouf''' a oa bet ganet d'an [[12 a viz Kerzu]] [[1773]] hag aet da Anaon d'an [[8 a viz Gouere]] [[1827]] gant ur c'hleñved en e di. Ur [[kourser|c'hourser]] bras e oa eus [[Sant-Maloù]], diouzh mare an [[dispac'h gall|dispac'h]] betek mare [[Napoleon]]. Anavezet mat e oa bet pa en doa trec'het ouzh bigi saoz an Triton hag ar c'hKent.
[[Restr:Robert Surcouf portrait.jpg|thumb|250px|tresad penn Surcouf]]
=== E yaouankiz ===
E zek bloavezh kentañ a oe sioul a-walc'h ha levezonet gant istorioù morlaeron hag hini [[René Duguay-Trouin|Duguay-Trouin]]. Da unnek vloaz e oa Robert re durmud hervez e dad ha neuze e voe kaset da skolaj [[Dinan]] e-lec'h m'en deus bet un deskadurezh relijiel. Diaes e voe dezhañ ha goude bezañ bet distroet e ti e dud e voe lakaet da vezañ paotr-vag war ''le Heron''.

=== E aventur gentañ war vor ===
Da c'hwezek vloaz e oa-eñ martolod war '''L'Aurore''' [[morianetaer]] evit deskiñ e vicher. Derc'hel a ra ar barr-stur hag ul letanant eus St Paol a zeuas da vezañ e vignon ; kontañ a rae dezhañ istoriou bras ar morlu. Un nozvezh e kemeras ''L'Aurore'' e varc'hadourezh. Un devezh distro e voe paket ar vag e-barzh ur barrad amzer hag ur [[gwern (bag)|wern]] a oa bet torret. Mont a reas ar vag da echuiñ he beaj war aodoù [[Afrika]] ; ar vartoloded a c'helle mont kuit met ar varc'hadourezh a zo kollet. Teir gwech ez eas Robert da gerc'hat objedoù ar vartoloded ; goude bezañ bet graet an dra-se e voe disklêriet evel letanant. Adpaket e vezont gant ur vag Portugalat ; pa zistroont e tizoloont e oa c'hoarvezet an dispac'h gall. Deuet en dro e Breizh e tizolo n'eus ket mui a vorlu Gall ha Sant-Maloù hag he deus kollet he c'hreñvder. Mall a zo gant Surcouf mont en dro war-vor ; ne ra ket forzh eus ar cheñchamantou politikel er vro ma n'eo ket difennet dezhañ ober e vicher. Dont a ra da-c'houde da vezañ kapiten ur Brick La Creol hag ur bloaz goude e vez difennet mont da gerc'hat sklaved.

=== E vuhez a gourser ===
E miz Geñver 1793 e lakaas ar bolitikerien da dalvezout al lezenn ez eus tu tagañ bigi an enebourien e anv ar republik. E Sant-Maloù e yud ar boblañs gant al levenez. Ar person Morin a ya da di Surcouf, ur gazetenn en e zorn, evit kelaouiñ Robert. Robert n'en deus ket gortozet evit mont war-vor, mont a ra war Le Navigateur e-giz letanant.
Charles Surcouf, e vreur, a zo paket gant ar Saozon ha toullbac'het e-barzh bigi. N'eus muiñ marteloded c'hall, tapet int bet tout gant Lord Howe.
Surcouf a zo bet mil vrudet e Porzh-Loeiz goude bezañ bet skarzhet blokus ar Saozon. Ur mintin e teuas ur fregat gall '''La prudente''' en enezenn, kelaouiñ a ra ez eo bet dibennet Robespierre; hag ar Saozon a zo o tont evit tagañ anezho. Mont a ra kuit pemp fregat gall evit tagañ ar Saozon. 

E 1795 e c'hortoze Robert e gentañ lizher hag a rofe dezhañ ar gwir da dagañ bigi an enebour saoz met n'en doa nemet ar gwir d'en em zifenn rak aon en deus ar gouarnament rak ar Saozon.

=== Chase an amiral ===
E Gouere 1798 e kasas Surcouf e vreur Nicolas da vont e darempred gant ar Saozon evit gouzout petra z'eus da gas evit kaout Charles en dro ; ret eo bet d'an daou vreur mont da welout an amiral saoz. Mont a reont kuit eus Naoned gant ''la Clarisse''. Eus 1798 betek 1799 e oa la Clarisse war-vor. Ar vag a zo bet tapet gant ar skorbut ha ret e voe da ''la Clarisse'' mont d'un enezenn c'hall. E-Barzh ti ar gouarnamant e tizoloont emañ ''ar Sybille'' a heuilh Surcouf. Evit mont en-dro war ar vor e siliont gant ur vag-all, ''[[La Confiance]]''. [[Restr:Confiance Kent fight.jpg|thumb|left|300px|kent paket gant La confiance]]
Un devezh e kejas ar Sybille gant ur vag saoz diskaret anvet Henter hag un eurvezh goude e oa Surcouf o lidañ e daol.

=== Un devezh bras ===
7 a viz Here 1800 a oa Surcouf dihunet gant ar vijil : ur vag vras, ur vag vrezel anezhi, div wech pe deir brasoc'h eget''' La Confiance'''. Kent anv ar vag gant 400 martelod enni ; Revington en deus choazet ober war dro Robert Surcouf goude e vreur Charles met ar wech-mañ eo kalz dañjerusoc'h. E-Barzh ar vag saoz ez eus '''5 ladies'''. 
E-barzh ar vag gourser eo laouen ar varteloded abalamour m'en deus prometet Surcouf dezho div eurvezh laeroñsi ma c'hounezfent.
An holl varteloded a zo en o flas evit an [[Abourzhaj (tagadenn)|abourzhaj]], sabroù, pistoled en dorn hag ar re na dagont ket (evel mezeged) a zo prest ober o labour.
Dont a ra ''Ar Kent'' an hini gentañ met e-pad un eurvezh e tro La Confiance tro-dro ''ar Kent''. Ne gompren ket Revington ar pezh ar ra La Confiance neuze e laka al '''ladies''' da ziskenn en o c'hambreier ; e-pad an amzer-se en deus roet lañs Surcouf d'an abourzhaj. Klevet e veze an tamboulinou evit an dagadenn. Surcouf a c'houlennas digant e varteloded cheñch tu da zaou ganol evit tennañ ouzh ar varteloded saoz hag e-kerzh an amzer-se eo bannet ur grenad e-kichen ar c'hapiten saoz, mervel a ra war an taol ha goude teir eurvezh emgann eo gounezet gant ar Vretoned. Memes gant marv ar c'hapitain e oar Surcouf e c'hello e vreur mont kuit eus e toull-bac'h. 

[[Restr:Saint-Malo - Surcouf et le Fort National crop.jpg|thumb| delwenn Surcouf e [[Sant-Maloù]] ]]
Goude bezañ bet didoullbac'het e vreur, ned eas ket mui war-vor. Surcouf en deus ijinet neuz &lt;!--petra ?--&gt;evel lakaat ur vag vihan war-vor ha lakaat gouloù enni pa'z a kuit gant ar vag-all evel-se ar bigi hag a heulie anezhañ a heulie ar vag fall (tu zo gwelet an neuz-se e-barzh ar vandenn-dreset ''Barbe rouge'' pe e-barzh ar film ''Master and Commander''). 

Mervel a reas d'an 8 a viz Gouere 1827. Bez' en doa muioc'h a 3 milion a lur c'hall.

== Komzoù brudet ==
* An diviz da-heul a vije bet dalc'het pa godianas ar ''C'hent'' :

Ofiserien ar ''C'hent'' : « Ni, Saozon, en em gann abalamour d'an enor, ha c'hwi, Gallaoued, en em gann abalamour d'an arc'hant ! »

Surcouf : « Atav en em ganner da c'hounit ar pezh n'hon eus ket. »

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20090410023058/http://www.e-historia.net/fr/portraits_gratuit/surcouf/portrait.htm?PHPSESSID=d7dca540ed9c9fee23f200d953b12fb3%7C Pep tra diwar-benn Surcouf : biographie, anecdotes, récit de la ''Prise de Kent''…]
* [https://web.archive.org/web/20070928131346/http://parati.fraternite.net/musiques/31aout.htm Kanaouenn savet evit lidañ an trec'h war ar C'hent]

== Levrlennadur ==
{{Commons | Category:Robert Surcouf}}
=== Levrioù kozh ===
* Robert Surcouf, ''Robert Surcouf'', Cairn, 2003 &lt;small&gt;adembannadur mouladenn 1889&lt;/small&gt;, {{ISBN|2910452646}}&lt;ref&gt;Un diskennad eus breur Roparzh Surcouf, Nicolas, eo an aozer.&lt;/ref&gt;
* Charles Cunat, &quot;Histoire de Robert Surcouf, Capitaine de corsaire&quot;, La Découvrance, adembannadur al levr moulet e 1855, {{ISBN|2910452026}}
Alain Roman &quot;Robert Surcouf et ses frères &quot; editions Christel, Saint Malo. isbn:978-2-84421-050-0..mai 2007. Kendalc'h Saga ar Surcoufed, isbn:2-84421-046-5

=== Bannoù-treset ===
* [[Jean-Michel Charlier]], [[Victor Hubinon]], ''Surcouf, terreur des mers'', 3 albums, [[Dupuis]] (1951, 1952, 1953), adembannadur eus an holl levrennoù, Editions Michel Deligne (1975), Dupuis (1991)
*Tugdual de Langlais, Marie-Etienne Peltier, Capitaine corsaire de la République, Éd. Coiffard, 2017, 240 p. (ISBN 9782919339471).
== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Surcouf,Roparzh}}
[[Rummad:Kourserien]]
[[Rummad:Moraerien Breizh]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1773]]
[[Rummad:Marvioù 1827]]
[[Rummad:Tud eus Sant-Maloù]]
[[Rummad:Raktres Lise Diwan]]</text>
      <sha1>6vd49iz3w0kgeojd0d7c27uy6dw3dvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù Bro Pontkastell-Keren Gweltaz-Lambrizig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30803</id>
    <revision>
      <id>2189815</id>
      <parentid>2034005</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="joseayja7cd0wc18twuzdj56g7wlbwo" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes du pays de Pontchâteau - Saint-Gildas-des-Bois
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 35297
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 326.8
| kumun = 9
}}

'''Kumuniezh-kumunioù Bro Pontkastell-Keren Gweltaz-Lambrizig'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150418145619/http://www.opab-oplb.org/91-kerofis.htm KerOfis Ofis Publik ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt; a zo un [[etrekumuniezh]] lec'hiet e departamant al [[Liger-Atlantel]]. Merañ a ra 326,8 km² ha 35 297 a annezidi (2017).

==Ar c'humunioù==
9 c'humun a ya d'ober an etrekumuniezh:
*[[Devrieg]]
*[[Gweltaz-Lambrizig]]
*[[Gwenred]]
*[[Kroazieg]]
*[[Merzhelieg]]
*[[Pontkastell-Keren]] (sez)
*[[Santez-Anna-ar-Brived]]
*[[Santez-Rouanez-Breizh]]
*[[Severeg]]

==Liammoù diavaez==
*[http://www.cc-paysdepontchateau.fr/ Lec'hienn ofisiel]

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Bro Pontkastell-Keren Gweltaz-Lambrizig]]</text>
      <sha1>joseayja7cd0wc18twuzdj56g7wlbwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù Bro Ankiniz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30844</id>
    <revision>
      <id>2189817</id>
      <parentid>2115918</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="3zpqcpay1xuicwa5vas3u00fawljt5h" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes du pays d'Ancenis
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]&lt;br/&gt;[[Maine-et-Loire]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 66984
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 863.32
| kumun = 20
}}

'''Kumuniezh-kumunioù Bro Ankiniz''', berraet e '''KUMBA''', a zo un [[etrekumuniezh]] lec'hiet e departamantoù [[Liger-Atlantel]] ha [[Maine-et-Loire]]. Krouet eo bet e [[1977]]. Merañ a ra un dachenn a 863,32 km² gant {{formatnum:66984}} a dud o chom e 2017.

==Ar c'humunioù==
20 [[kumun c'hall|kumun]] a zo:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3&quot;&gt;
#[[Ankiniz-Sant-Gerent]] (sez)
#[[ar Bineg]]
#[[Gwer-Liger]]
#[[Ingrandes-Runonn]]
#[[Keller (kumun)|Keller]]
#[[Koufeg]]
#[[Legneg]]
#[[Ligeraosant]]
#[[Mouzel]]
#[[Mousterlez]]
#[[Mezansker]]
#[[Oudon]]
#[[Panezeg]]
#[[Paolieg-ar-Rozioù]]
#[[Rialeg]]
#[[ar Roc'h-Wenn]]
#[[Saonioù-an-Erzh]]
#[[Tilhieg]]
#[[Treant-an-Erzh]]
#[[Yaoued]]
&lt;/div&gt;

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20110202095522/http://www.pays-ancenis.com/ Lec'hienn ofisiel]

{{DEFAULTSORT:Ankiniz}}
[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel]]
[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Maine-et-Loire]]</text>
      <sha1>3zpqcpay1xuicwa5vas3u00fawljt5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh-kumunioù an Erzh hag ar Gevr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31509</id>
    <revision>
      <id>2189819</id>
      <parentid>1987817</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="920" sha1="ceb33k5stejk2hdxdihxu6pmuvd8nn1" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes d'Erdre et Gesvres
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 62179
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 509.36
| kumun = 12
}}'''Kumuniezh-kumunioù an Erzh hag ar Gevr''' a zo un [[etrekumuniezh]] lec'hiet e departamant al [[Liger-Atlantel]]. Krouet e oa bet e [[2002]] dre unvaniñ daou EPCI ha div gumun diabarzh. Merañ a ra un dachenn a 509,36 km² gant 55 541 a annezidi e [[2011]].

==Ar c'humunioù==
12 kumun a ya d'ober anezhi:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
#[[An Dosenneg]]
#[[Enorzh]]
#[[Faouell]]
#[[Gregamp-ar-Feunteunioù]] (sez)
#[[Gwinieg-Breizh]]
#[[Hierig]]
#[[Kazon]]
#[[Kernitron-al-Lann]]
#[[Kervarc'h]]
#[[Sant-Marzh-an-Dezerzh]]
#[[Sulieg]]
#[[Trelier]]

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Erzh hag ar Gevr]]</text>
      <sha1>ceb33k5stejk2hdxdihxu6pmuvd8nn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sébastien Josse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38514</id>
    <revision>
      <id>2189862</id>
      <parentid>2125958</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3394" sha1="omfrzbmv17hyryh04j2oga5r65r11jl" xml:space="preserve">[[Restr:Transat Jacques Vabre 2013 - Sébastien Josse.jpg|thumbnail|Sébastien Josse en Havr-Nevez, 2013]]
'''Sebastien Josse''' a zo ur merdeer gall ganet e [[1975]] e [[Montereau-Fault-Yonne]], e departamant ar [[Seine-et-Marne]] (77).

Kregiñ ' ra da redadegiñ diwezhat a-walc'h. Goude ma vefe aet ar maout gantañ er ''Challenge Espoir Crédit Agricole'' e [[1997]], ez eo degemeret e Pol Frañs Redadeg Diavaez Penn ar Bed. 

E [[2002]] e sin Sebastien un emglev gant ar stal Vañdead VMI evit adprenañ bag Sodebo Thomas Coville. Ar redadegoù a heuilh an eil war-lerc'h eben, echuiñ a ra 8{{vet}} e The Transat e [[2004]] pe c'hoazh 5{{vet}} en transat Jacque Vabre gant [[Isabelle Autissier]]. Pouezusoc'h c'hoazh, echuiñ a ra 5{{vet}} er ''Vendée Globe'' [[2004]]-[[2005]], e 93 devezh. Un taol-kaer eo pa seller eus an niver a genstriverien ha pa seller oad e vag (darn vrasañ ar genstriverien all a rede war bagoù nevez flamm).

E [[2005]], ar bank Izelvroad ''ABN AMRO'' a zarempred gant Sebastien (pa oa eñ c'hoazh war vor er ''Vendée Globe''), evit kinnig dezhañ sturiañ o eil bag evit ar Volvo Ocean Race. Echuiñ a ra skipailh ABN AMRO II pevare er Volvo Ocean Race 2005-2006, goude 8 miz redadeg a tost da 31 000 miles graet tro dro d'ar blanedenn. 

Gourdonniñ a ra hiriv an deiz [[2007]] Sebastien Josse evit prientiñ ar Vendée Globe 2008-2009 a redo war ar vag nevez sponsorizet gant BT (''British Telecom'').

==Loreadeg==
*[[2013]]
** 1{{añ}} an Transat Jacques Vabre war ar MOD 70 Edmond de Rotschild - Gitana XV gant [[Charles Caudrelier]].

*[[2007]]
**Rediet eo ehanañ gant ar Barcelona World Race goude torridigezh penn uhelañ gwern PRB. O redadegiñ e oa a-gevred gant [[Vincent Riou]]
**Gounid a ra ar Rolex Fastnet Race gant [[Vincent Riou]](IMOCA Class) – Barcelona World Race Prologue

*[[2005]]-[[2006]]
**Erruout a ra teir gwech eil war tennadoù ar Volvo Ocean Race war ABN AMRO II. E-kerzh tennad [[New York]]-[[Porthmouth]] e koll ur bourziad [[Hans Horrevoets]] (eus an Izelvroioù) e-pad ur gorventenn. 24 eurvezh goude marv e vourzhiad, e saveta skipailh Movistar a-bez.
E doug ar redadeg-se e sav ur rekord nevez war vagoù ur c'houc'h dezho, 562,96 mile graet war 24 eurvezh.

*[[2005]]
**5{{vet}} ar Vendée Globe war an 60 troatad VMI

*[[2004]]
**8{{vet}} The Transat war an 60 troatad VMI

*[[2003]]
**5{{vet}} an Transat Jacques Vabre war an 60 troatad VMI gant [[Isabelle Autissier]]

*[[2002]]
**Perc'henn war an arouez-trec'h Jules Verne war ar maksi katamaran Orange I, sturiet gant [[Bruno Peyron]]. Graet oa bet ganto tro ar bed e 64 devezh, 8 eurvezh, 37 munutenn ha 24 eilenn.
**Rediet eo paouez gant hent ar Rhum goude bezañ diwerniet.

*[[2001]] (war Figaro Beneteau)
**2{{vet}} e redadeg digenvez ar Figaro
**3{{de}} e tro Breizh war vag dre lien
**3{{de}} er Generali Kreizdouarel

*[[2000]]
**5{{vet}} e kampionad Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez
**1{{añ}} e Hent ar Ponant

*[[1999]]
**4{{re}} tennad kentañ ar Mini Transat
*10{{vet}} e kampionad Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez

*[[1998]]
**2{{vet}} bizuth redadeg digenvez ar Figaro
**1{{añ}} e kampionad Bro-C'hall esper digenvez

*[[1997]]
**1{{añ}} e Challenge Esper Crédit Agricole

{{commonscat}}

{{DEFAULTSORT:Josse, Sebastien}}
[[Rummad:Bageerien dre lien]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1974]]
[[Rummad:Rederien redadegoù bigi Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>omfrzbmv17hyryh04j2oga5r65r11jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mell-dorn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44680</id>
    <revision>
      <id>2189852</id>
      <parentid>2069960</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6736" sha1="pdri8cmjwh49tntwmll3crwx0bdpjxj" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Skeudenn:7m Penalty Handball.jpg|thumb|right]]
Ar '''vell-dorn''', pe '''mell-zorn'''&lt;ref&gt;Kemmadur en implij en anv ar skipailh ''Louannec Mell Zorn'': [http://louannecmz.clubeo.com].&lt;/ref&gt;, pe c'hoazh '''handball''' hervez ar gerioù [[alamanek]] ''Hand'' ha ''Ball'' (''die Hand'' (an dorn) ha ''der Ball'' (ar [[polotenn|vell]])), eo an anvioù a vez graet eus ur sport a-stroll, c'hoariet etre daou skipailh, ha 7 c'hoarier e pep hini, en-dro d'ur vell.


== Istor ==

Hervez istorourien 'zo, e oa bet krouet an handball e 1898 e [[Danmark]] gant gwellidigezh an &quot;håndbold&quot;, c'hoariet war un dachenn vihan, ar memes hini hag hini ar &quot;sept&quot; hiziv-an-deiz.
E 1919, en doa kinniget an Aotroù Carl Schellenz ur reizhadenn eus an trodball ha krouet an handball gant 11 c'hoarier.
E 1926 E Haye, en doa anavezet Kevredad etrevroadel an atletism amatour, ur c'homision evit sevel reolennoù etrevroadel evit ar &quot;c'hoari gant an dorn&quot; deuet da vezañ an handball.
E 1928 e oa deuet an handball (c'hoariet er-maez gant skipailhoù 11 c'hoarier) da vezañ ur sport diskouezadek e C'hoarioù Olimpek Amsterdam. E-pad ar C'hoarioù Olimpek-se e voe krouet &quot;Kevredad etrevroadel an handball amatour&quot; (F.I.H.A)
E 1932 e oa 23 bro e-barzh ar F.I.H.A. Digemeret e oa, an handball e c'hoarioù olimpek Berlin. 6 bro o doa kemeret perzh: Alamagn, Suis, Hungaria, Roumania ha SUA. Daou vloaz goude e voe aozet gant an Alamagn kentañ kampionad ar bed da unnek ha da seizh.
Goude an Eil Brezel Bed e oa bet lamet eus ar program olimpek.
E miz Gouhere 1946, e oa bet krouet gant eizh federation vroadel e [[Kopenhagen]], Kevredad etrevroadel an handball a-vremañ (I.H.A)


'''AR REOLENNOU'''

'''''Reolenn 1''''': ''An dachenn c'hoari''

Ur skouergorneg a 40m a-hed war 20m ledander eo an dachenn c'hoari. E-barzh an hirgarrez-se ez eus ur c'horreenn c'hoari ha div c'horreenn pal.

'''''Reolenn 2''''': ''Amzer c'hoari''

Evit an holl skipailhoù ouzhpenn 16 vloaz, e vez c'hoariet 2 wezh 30 min, an troc'h a bad 10 min.
Evit ar re etre 12 pe 16 bloaz, e vez c'hoariet, 2 wezh 25 min hag evit ar re vihan, a re eus 8 ha 12 vloaz, 2 wezh 20 min.

'''''Reolenn 3''''': ''Ar skipailh, ar cheñchamantoù c'hoarier, an akiperezh''

1.Ar skipailh
Ur skipailh e vez graet gant 12 c'hoarier. War an dachenn avat, 7 outo hepken a c'hoari, hag ar re all a chom war ar c'hostez.
E-penn-kentañ ar match, e rank pep skipailh diskouez 5 c'hoarier d'an neubeutañ.
Pep skipailh zo aotreet da leuriañ 4 enor. An enorioù-se ne c'hellont ket bezañ erlec'hiet e-pad an emgav. Unan anezho a rank bezañ pennkaor ar skipailh.

2.Ar cheñchamantoù
Un erlerc'hier a c'hell mont war an dachenn e forzh peseurt mare eus ar c'hoari gant un doare adlavaret hep en em ziskouez dirak ar paotr e gronometr ha dirak ar sekretour.
Ur cheñchamant direizh a vez kastizet hag e vez skarzhet kuit ar c'hoarier kablus.
Pa vez skarzhet kuit ur c'hoarier eus an dachenn ha ma teu en dro e barzh, eo adkastizet gant ur skarzhamant 2 vunutenn.

3. An akiperezh
Holl c'hoarierien ur skipailh a rank kaout an hevelep dilhad. Dilhad eus ar skipailh a rank en em zikeñvelaat mat gant al livioù eus dilhad ar skipailh enep.
Diwaller pal ur skipailh a rank kaout dilhad disheñvel eus dilhad e skipailh hag ar skipailh enep.
Ar c'hoarier a rank kaout sifroù bras, 20 cm, war e gein ha 10 cm war e vruched. Ar sifroù a za eus 1 betek 20.
Livioù ar sifr a rank lakaat kemm mat etre al livioù hag an abeg eus ar vailhur.
Kabiten pep skipailh a rank kaout ur vrec'henn tost eus 4 cm.
Ar c'hoarierien a rank kaout boutoù sport. Difennet eo d'ar c'hoarierien kaout traoù dañjerus, da skouer: diwalloù evit ar penn, maskloù evit an dremm, kelc'hioù brec'h, gwalennoù, tro c'houzoug, kleierigoù skouarn, lunedoù hep lastikenn. Ne vez asantet lakaat talgenoù nemet pa vezont graet gant un danvez gwevn ha lastik.
Ma vez ur c'hoarier o wadañ pe m'en dez gwad warnañ eo ret dezhañ mont kuit eus an dachenn diouzhtu evit en em bareañ hag en em walc'hiñ. Ne c'hell ket ar c'hoarier, dont en-dro war an dachenn ma ne vez ket graet an dra-se. An holl c'hoarierien ne asantont ket ouzh ar reolenn-se a vez anavezet kablus d'un emzalc'h enep ar sport.

'''''Reolenn 4''''': ''An diwaler pal''

An diwaler pal a c'hell:

- Touchañ ouzh ar volotenn war ar c'horreenn pal gant e gorf a-bezh.

-En em ziplasañ gant ar volotenn war ar c'horreenn pal.

-Kuitaat ar c'horreenn pal hep ar volotenn ha kemer perzh war an dachenn neuze an diwaler pal a heuilh ar memes reolennoù hag ar c'hoarier all.

-Kuitaat ar c'horreenn pal pa na vez ket mestroniet ar volotenn ha kendalc'het da c'hoari ganti war an dachenn c'hoari.

-Lakaat ar c'hoarier enep en dañjer e-pad e obererezhioù.

-Kuitaat ar c'horreenn pal gant ar volotenn.

-Goude an adkas, adtouchañ ar volotenn er-maez e c'horreenn pal ma n'eo ket bet touchet ar volotenn gant ur c'hoarier all a-raok.

-Touchañ ouzh ar volotenn pa vez war al leur pe pa vez o ruilhañ er-maez eus ar c'horreenn pal.

-Adkas war ar c'horreenn pal ar volotenn a zo war al leur pe o ruilhañ er-maez eus ar c'horreenn pal.

-Dont en-dro gant ar volotenn eus an dachenn c'hoari betek ar c'horreenn pal.

-Touchañ ouzh ar volotenn gant an troad pe ar c'har pa vez war ar c'horreenn pal, war al leur pe pa'z a war-zu an dachenn c'hoari.

'''''Reolenn 5''''': ''Ar c'hastizoù''

1.Ar berzioù

Ar berzioù a c'hell bezañ roet evit:

-An direizhderioù hag obererezhioù graet a-enep ur c'hoarier all ha ne'z a ket e-barzh rummad ar &quot;sanctions progressives&quot;.

Ar berzioù a rank bezañ roet evit:

-Direizhderioù kastizet tamm ha tamm.

-Direizhderioù e-pad un taolad deus ar skipailh enep.

-Emzalc'hioù enep sport eus ur c'hoarier pe eus un ofisiel deus ar skipailh.

Arabat da bep c'hoarier kaout muioc'h eget ur berz ha ur skipailh kaout muioc'h eget 3 berz. Ur c'hoarier a zo dija skarzhet kuit 2 vunutenn ne rank kaout berz ebet da c'houde.

2. Ar skarzhoù

Ur skarzh kuit rank bezañ roet digant:

-Cheñchamantoù direizh pe mont e-barzh an dachenn direizh.

-Emzalc'h enep ar sport adlavaret da veur a c'hoarier war an dachenn.

-Diberzhiañ eus ur c'hoarier pe un ofosiel e-pad an amzer c'hoari.

Pep skarzh kuit a zo atav evit 2 vunutenn war an amzer c'hoari. Pa vez skarzhet kuit teir gwezh, ar memes c'hoarier, diberzhiet eo.

3. An diberzhioù

Un dibersh a rank bezañ graet pa:

-Ur c'hoarier difennet dezhañ da c'hoari a za war an dachenn.

-Trede emzalc'h enep ar sport gant unan eus tud ofisiel ar skipailh.

-Un direizhder a ziskouez un dañjer evit ar c'hoarier.

Pennad savet gant 3deidi diwan plijidi
== Notennoù ha daveennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Sportoù a-stroll]]
[[Rummad:Sportoù gant ur volotenn]]</text>
      <sha1>pdri8cmjwh49tntwmll3crwx0bdpjxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wittlich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45614</id>
    <revision>
      <id>2189827</id>
      <parentid>1821136</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>84814</id>
      </contributor>
      <comment>photo added</comment>
      <origin>2189827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="nc0j0g9f0jgpl76mftdr3am13csipwl" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
[[File:Wittlich BW 2018-07-29 14-31-40.jpg|thumb]]
Penngêr [[Landkreis]] [[Bernkastel-Wittlich]] eo '''Wittlich''', e [[Land]] [[Rheinland-Pfalz]] war lez ar stêr [[Lieser]]. Dont a ra e anv eus ar c'hlevgadour roman [[Vitellius]]

19 015 annezad a oa enni o chom d'an 31/12/2006.

7 &quot;karter&quot; ([[Stadtteil]]) zo stag ouzh '''Wittlich''' :

* [[Lüxem]]
* [[Dorf]]
* [[Berlingen]]
* [[Neuerburg]]
* [[Bombogen]]
* [[Belingen]]
* [[Wengerohr]]

== Gevelliñ ==

* [[Image:Flag of the Netherlands.svg|25px]] [[Boxtel]] ([[Izelvroioù]])
* [[Image:Flag of England.svg|25px]] [[Wellingborough]] ([[Bro-Saoz]])
* [[Image:Flag of France.svg|25px]] [[Brunoy]] ([[Frañs]])
* [[Image:Flag of Germany.svg|25px]] [[Zossen]] ([[Alamagn]], [[Brandenburg]])

==Liammoù diavaez==
*[http://www.wittlich.de Load kefridiel kêr Wittlich]

{{Commonscat}}

[[Rummad:Kêrioù Rheinland-Pfalz]]</text>
      <sha1>nc0j0g9f0jgpl76mftdr3am13csipwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189829</id>
      <parentid>2189827</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Freskaat an titouroù</comment>
      <origin>2189829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1326" sha1="683o2d88zy6mgyflgkcy5tpm7n386f3" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
[[Restr:Wittlich BW 2018-07-29 14-31-40.jpg|thumb|Un ti eus ar XVII{{vet}} kantved e Wittlich]]
Penngêr ''[[Landkreis]]'' [[Bernkastel-Wittlich]] eo '''Wittlich''', e [[Land]] [[Rheinland-Pfalz]], en [[Alamagn]]. War lez ar stêr [[Lieser]] emañ. Dont a ra e anv eus ar c'hlevgadour roman [[Vitellius]]. {{formatnum:19049}} annezad a oa enni e 2024&lt;ref&gt; {{de}} ''[https://www.statistik.rlp.de/themen/bevoelkerung/daten/bevoelkerungsfortschreibung/bf-t2b Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz: Bevölkerungsstand von Land, Landkreisen, Gemeinden und Verbandsgemeinden (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2022)]'', Rheinland Pfalz Statistisches Landesamt (lennet d'ar 04/05/2026)&lt;/ref&gt;.

7 &quot;karter&quot; ([[Stadtteil]]) zo stag ouzh Wittlich :
* [[Lüxem]]
* [[Dorf]]
* [[Berlingen]]
* [[Neuerburg]]
* [[Bombogen]]
* [[Belingen]]
* [[Wengerohr]]

== Gevelliñ ==
* [[Image:Flag of the Netherlands.svg|25px]] [[Boxtel]] ([[Izelvroioù]])
* [[Image:Flag of England.svg|25px]] [[Wellingborough]] ([[Bro-Saoz]])
* [[Image:Flag of France.svg|25px]] [[Brunoy]] ([[Frañs]])
* [[Image:Flag of Germany.svg|25px]] [[Zossen]] ([[Alamagn]], [[Brandenburg]])

==Liammoù diavaez==
*[http://www.wittlich.de Lec'hienn ofisiel kêr Wittlich]
{{Commonscat}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Rheinland-Pfalz]]</text>
      <sha1>683o2d88zy6mgyflgkcy5tpm7n386f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mossad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52012</id>
    <revision>
      <id>2189854</id>
      <parentid>2149378</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10911" sha1="9xds1oyww6z5lwmz5s3ydus6yv3wfrz" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Mossad seal.svg|thumb|right|Siell ofisiel Mossad]]

'''Mossad''' (anv klok : המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים hag a dalvez « Ensavadur evit an titouroù hag an aferioù ispisial », Mossad a dalvez « ensavadur ») a zo unan eus teir ajañs titouriñ [[Israel]].

== Titouroù hollek ==
* Deiziad krouidigezh : 13 a viz Kerzu [[1949]]
* Rener a vremañ : [[David Barnea]]
* Niver a implijidi : kuzh (''istimadur'' : 7000 implijiad)
* Burev kreiz : [[Nes Ziyona]], [[Israel]] [https://web.archive.org/web/20090612234130/http://www.drzz.info/article-25352130.html]
* Budjed : kuzh

== Perzh ==
Mossad a zo unan eus ajañsoù titouriñ [[Israel]], evel [[Aman (titouroù)|Aman]] (titouroù an arme) ha [[Shabak]] (surentez diabarzh). Rentañ a ra kont d'ar chentañ ministr nemetken. War dachenn Mossad emañ an titouriñ, an enep-sponterezh, an oberiadennoù ispisial e diavaez [[Israel]] hag an [[tiriadoù palestinian aloubet]] (a vez evezhiet gant [[Shabak]], bet anvet Shin Beth, servij diabarzh an enep-spiañ hag an enep-sponterezh). Staliet eo ar pennoù-bras e [[Tel Aviv]], ha soñjal a reer ez eus war-dro 7000 implijiad. Perzh Mossad a c'haller keñveriañ gant hini ar [[Secret Intelligence Service]] breizhveurat hag hini ar [[Central Intelligence Agency|CIA]]. Perzhioù dibar a zo ivez, hag a zo stag ouzh istor [[Israel]] : sikour a ra ivez ar re a fell dezho kas o [[aliyah]] (distro da Israel) da benn, pa vez difennet outo en ober.

== Istor ==
Diwanet e oa bet Mossad diwar ar pezh a chome eus [[SHAY]], hag a oa servij titouroù [[Haganah]], ur milis kuzh a oa e garg diwall diouzh surentez ar Yuzevien e [[Palestina]] abaoe deroù an XX{{Vet}} kantved. Diwar [[Haganah]] (« difenn » e hebraeg) e voe krouet [[Tsahal]], goude krouidigezh Israel e miz Mae [[1948]]. E miz Gouere [[1949]] e kinnigas [[Reuven Shiloah]], hag a genlaboure gant [[David Ben Gourion]], sevel un ensavadur kreiz a-benn aozañ ha kenurzhiañ ar servijoù surentez ha titouriñ. D'an 13 a viz Kerzu [[1949]] ec'h asantas Ben Gourion e vefe e vefe savet an ensavadur kenurzhiañ-se (politikerezh, kenurzhiañ servikoù ar surentez diabarzh hg an titouriñ arme) : evel-se e voe krouet Mossad. Dindan galloud kentañ ministr [[Israel]] emañ.

== Kevrennoù Mossad ==
Eizh rann a gaver e Mossad, met ne c'haller ket gouzout ez-resis penaos eo o aozadur diabarzh.
* Kelaouiñ : ar rann bouezusañ eo. E karg eus ar spiañ er broioù diavaez emañ. Kuzh pe get e c'hall ar skourroù bezañ. Ar rann-se a zo rannet e meur a vurev, pep hini anezho e karg eus un tiriad, eus ar skourr hag eus an implijidi a labour eno.

* Enklask ha studi : ar rann-se a ra war-dro displegañ an titouroù. Un danevell bemdeziek, ur c'hannadig sizhuniek hag ur c'harned miziek klok a vez embannet ganti. Rannet eo e 15 tiriad : [[Stadoù-Unanet]], [[Kanada]], [[Europa ar C'hornôg]], [[Kevread Rusia]], [[Republik poblek Sina]], [[Afrika]], [[Maghreb]] ([[Maroko]], [[Aljeria]], [[Tunizia]]), [[Libia]], [[Egipt]], [[Irak]], [[Jordania]], [[Siria]], [[Arabia Saoudat]], [[Emirelezhioù Arab Unanet]] hag [[Iran]]. Ur burev stag a heuilh emdroadur armerezh ar broioù tro-war-dro. 

* Brezel psikologel : ar rann-se, anvet ''Loh’ama Psichologit'', a ra war-dro ar brezel psikologel, ar propaganda hag an oberiadennoù touellañ.

* Teknologiezh &amp; teknikoù.

* Steuñviñ, kenurzhiañ ha darempredoù etrebroadel : darempredoù gant ajañsoù ar broioù-mignon hag ivez gant ar re n'o deus ket darempredoù reizh gant [[Israel]]. Er skourroù a-bouez, evel e [[Pariz]] (er c'hannati), e c'hall Mossad kaout meur a oberer : an eil e karg eus ar c'helaouiñ, hag egile e karg eus an darempredoù etrebroadel.

* Rann an oberiadennoù ispisial : ar rann-se (METSADA e hebraeg) a gas an oberiadennoù armeheñvel, ar brezel psikologel, an oberiadennoù morc'herezh hag ar muntroù.

* Stummadur

* Melestradur

== Taolioù brudet ==

[[Eli Cohen]] a oa ur spier israelat brudet. Degemeret e voe e Mossad er bloavezhioù 1960. En em silañ a reas e renkoù uhel gouarnamant [[Siria]], hag e-pad daou vloaz e kasas titouroù strategiezh da [[Israel]] a-raok bezañ dizoloet. Daoust d'ar c'hlemmoù o tont eus ar bed a-bezh e vo krouget war wel an holl.

[[Wolfgang Lotz]], ur spier all, a zeuas a-benn da skoulmañ darempredoù mat gant pennoù-bras arme ha polis [[Egipt]], hag evel-se e teuas a-benn da zastum titouroù prizius war un diazlec'h misiloù hag ivez diwar-benn ur raktres misiloù diorroet gant skiantourien alaman. Etre [[1962]] ha [[1963]] e voe kaset un oberiadenn da benn, ha meur a zen e karg eus ar raktres a voe lazhet.

E miz Kerzu [[1969]] e laeras obererien Mossad eizh lestr-ged bet urzhiet digant [[Bro-C'hall]] ha lakaet dindan embargo gant [[Charles de Gaulle|Charles de Gaulle.]] Brudet e voe an taol dindan an anv [[listri-ged Cherbourg|taol listri-ged Cherbourg]].

E [[1960]] e skrapas Mossad an torfedour brezel [[nazi]] [[Adolf Eichmann]] e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]). Kaset e voe an taol da benn gant [[Rafi Eitan (politikour)|Rafi Eitan]], ha meur a vloaz e padas an enklask. Eichmann a voe kaset da [[Israel]] a-benn bezañ barnet ha kondaonet d'ar marv. Un taol heñvel a voe aozet a-benn tapout [[Joseph Mengele]], met c'hwitañ a reas.

Er bloavezhioù 1970 e voe lazhet meur a ezel eus ar strollad sponterien anvet [[Gwengolo du]], hag en doa graet war-dro skrapañ ha lazhañ 11 atlet israelat e-pad c'hoarioù olimpek [[München]] e [[1972]].

E miz Ebrel [[1988]] e voe kaset un unvez ispisial a-benn aloubiñ un ti didan evezh e [[Tunis]], ha lazhet e voe [[Abou Jihad]], un den tost ouzh [[Yasser Arafat]], hag e karg eus raktresañ gwalldaolioù a-enep da [[Israel]].

[[Gerald Bull]], ur skiantour kanadian hag ijiner ar raktres anvet « Super Gun » evit [[Irak]], a voe muntret en e ranndi e [[Brussel]] e miz Meurzh [[1990]]. Dilezet e voe ar raktres.

C'hwitadennoù a zo bet ivez, evel ma c'hoarvez gant forzh peseurt ajañs titouriñ.

D'ar 7 a viz Genver [[1974]] e voe lazhet dre fazi [[Ahmed Bouchiki]], ur mevel marokan, rak tennañ a rae da [[Ali Hassan Salameh]], an den a oa bet e penn taol [[München]] e [[1972]]. An darvoud-se a c'hoarvezas e [[Lillehammer]] ([[Norvegia]]). An obererien a gase an taol da benn a voe paket gant ar polis, ha c'hwec'h anezho a voe kondaonet d'an toull-bac'h. [[Israel]] a nac'has anzav he doa ul liamm bennak gant an afer. Koulskoude e voe kaset dic'haouioù d'ar familh gant [[Israel]] e [[1996]]. Pa voe lazhet [[Yitzhak Rabin]] e miz Du [[1995]] e voe rediet rener Mossad, [[Shabtaï Shavit]] e anv, da reiñ e zilez. Ar jeneral [[Danny Yatom]] a gemeras e blas.

D'ar 24 a viz Gwengolo [[1997]] e voe kaset daou oberer da [[Jordania]], bep a baseporzh kanadian ganto. Pal o c'hefridi e oa kontammiñ [[Khaled Mechaal]], unan eus pennoù-bras [[Hamas]]. Dizoloet e voent ur wech graet an taol ganto. Un eskemm a voe, ha laosket e voent da vont en eskemm d'an enep-ampoezon, neuze e treuzvevas Mechaal, ha dieubet e voe ivez krouer [[Hamas]], cheikh [[Ahmed Yassine]] e anv.

== Izili vrudet Mossad ==

* [[Michael Ross]], bet er skourr kuzh, 1988-2001

* [[Tzipi Livni]], ministrez aferioù diavaez Israel – bet ezel eus [[Kidon]]

* [[Eli Cohen]], oberer a orin egipsian, silet e [[Siria]] e-pad 3 bloaz 

* [[Zvi Henkine]], oberer a orin gall, bet ad-rener Mossad. Ur perzh bras en deus bet e afer ar fourgadennoù 

* [[Cheryl Ben Tov]], obererez hag a dapas Mordechai Vanunu en un trap e [[Roma]]

* [[Wolfgang Lotz]], oberer alaman bet silet en [[Egipt]] 

* [[Rafael Eitan]], bet e penn an oberiadennoù, bet endalc'het e-barzh skrapadenn Eichmann, marv Ali Hassan Salameh, hag afer Pollard, e-touez re all

== Geriaoueg ==

* [[Sayan]] : oberer anvet « oberer kousket », diazezet e diavaez [[Israel]], hag a c'hall sikour obererien Mossad dre reiñ skoazell aveel dezho
* [[Kidon]] ( [[baionnetezenn]] e hebraeg) : servij ispisial Mossad, unvez vihan e karg eus ar muntroù 
* [[Katsa]] : ofiser titouriñ
* [[Bodel]] : lizher
* [[yahalomin]] : arbennigour war ar c'hehentiñ
* [[mabuah]] : titourer nann-yuzev
* [[pakam]] : urzh kefridi
* [[Hamisrad]] : ar burev : anv implijet gant an implijidi, n'implijont ket ar ger Mossad tamm ebet

== Renerien Mossad ==
* [[Reuven Shiloah]], 1951 - 1952
* [[Isser Harel]], 1952 - 1963
* [[Meir Amit]], 1963 - 1968
* [[Zvi Zamir]], 1968 - 1974
* [[Yitzhak Hofi]], 1974 - 1982
* [[Nahum Admoni]], 1982 - 1990
* [[Shabtai Shavit]], 1990 - 1996
* [[Danny Yatom]], 1996 - 1998
* [[Ephraim Halevy]], 1998 - 2002
* [[Meir Dagan]], 2002 -bremañ

== Ad-renerien Mossad ==
* [[Shmuel Toledano]] 1956-1963
* [[Yaakov Karoz]] 1963-
* [[Zvi Henkine]] 1980-1990
* [[Ephraim Halevy]] 1990-1995
* [[Aliza Magen]] 1995-1998
* [[Amir Levine]] 1998-2000

== Levrlennadur ==
* Uri Dan, ''Mossad, 50 ans de guerre secrète'', Presses de la Cité, 1995
* Frédéric Encel, ''Géopolitique d’Israël : dictionnaire pour sortir des fantasmes'', Seuil, 2004
* Ephraïm Halévy, ''Mémoires d’un homme de l’ombre, les coulisses de la politique internationale au Moyen-Orient par l’ex-directeur du Mossad'', Albin Michel, 2006
* Isser Harel, ''La Maison de la rue Garibaldi, le chef des services secrets israéliens raconte la recherche et la capture de Adolf Eichmann'', Robert Laffont, 1976
* Claire Hoy - Victor Ostrovsky, ''Mossad, un agent des services secrets israéliens parle'', Presses de la Cité, 1990
* Peter Man - Uri Dan, ''Capturer Eichmann, témoignage d'un agent du Mossad'', Édition N̊1, 1987
* Christian Salignon, ''Journal des actions internes'', Filippachi, 1987 
* Gordon Thomas, ''Histoire secrète du Mossad, de 1951 à nos jours'', Nouveau Monde, 2006
* Gordon Thomas, ''Mossad : les nouveaux défis'', Nouveau Monde, 2006
* Michael Ross, ''The Volunteer, the incredible true story of an Israeli spy'', Skyhorse Publishings, 2007 

== Filmoù ==

* ''[[Munich (film)|Munich]]'' : film gant [[Steven Spielberg]], diwar-benn [[Taol Kounnar Doue]], aozet goude ma vege bet tapet gouestlidi e-pad c'hoarioù olimpek München (1972).

* ''[[Les Patriotes]]'' : film gant [[Éric Rochant]], ennañ deskoni ur yuzev gall yaouank a zeu da vezañ ofiser war an titouriñ.

* ''[[Walk on Water]]'' : film gant [[Eytan Fox]]. Un oberer eus Mossad, kollet goude emlazh e wreg, a reseve ur c'hefridi dic'hortoz : mont d'en em silañ e familh un nazi kozh. 

* ''[[NCIS]]'' : rummad filmoù skinwel amerikan krouet gant Donald P. Bellisario ha Don McGill ha skignet war [[Columbia Broadcasting System|CBS]] [[M6]]. Ziva David ([[Cote De Pablo]]) a zo un obererez eus Mossad stag ouzh burev NCIS e Washington abaoe ar rann 3x04. Arbennigourez eo war ar goulennata, an implij armoù hag an emgannañ hep arm ebet.

== Liamm diavaez ==
* {{En}} [https://www.mossad.gov.il/en Lec'hienn ofisiel Mossad]

[[Rummad:Israel]]
[[Rummad:Ajañsoù titouriñ]]</text>
      <sha1>9xds1oyww6z5lwmz5s3ydus6yv3wfrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Genitivel (Troad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53899</id>
    <revision>
      <id>2189828</id>
      <parentid>2138943</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2189828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="67um2g5q9uqvxquw7trie7nvchzl1rv" xml:space="preserve">{{databox}}
Er [[yezhoniezh]] e vez implijet an termen '''troad c'henitivel''', '''genitiv''' pe '''tro-c'henel''' ([[saozneg|saoz.]]: ''genitive case'') evit komz eus un [[Troad (yezhoniezh)|droad yezhadurel]] pennañ a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un [[anv-kadarn]] da vezañ stag ouzh un anv-kadarn all.

== Ar genitiv hag al liammoù perc'hennañ ==
Daoust ha ma talvez puerliesañ ar genitiv da verkañ ul liamm perc'henniezh etre an dou anv-kadarn stag an eil ouzh egile ganti, n'eo ket hemañ e arc'hwel nemeti dre ret hag implijoù resis all e c'hell kaout ivez o kemmañ a yezh da yezh. Disheñvel eo neuze ar genitiv diouzh an [[troad-perc'hennañ|droad-perc'hennañ]] hag an [[troad perc'hennet|droad perc'hennet]] dre ma ne c'hell talvezout an troadoù-se nemet da verkañ ul liamm perc'henniezh. 

== Arc'hwelioù nann-perc'hennañ ar genitiv ==
Unan eus implijoù all ar genitiv eo ar fed ma c'hell talvezout da sevel [[adverb|adverboù]], da skouer.

E-touez an arc'hwelioù liammet ouzh ar genitiv emañ ar re-mañ:

* perc'hennañ (kv. &quot;[[troad-perc'hennañ]]&quot;, d.s. &quot;karr ma mamm&quot;:
* lodennañ (kv. &quot;[[troad partitivel]]&quot;), d.s. &quot;ur strollad tud&quot;:
* kemer perzh en un ober, o verkañ ar [[graer (yezhoniezh)|graer yezhadurel]]/[[rener (yezhadur)|rener]] pe ar [[gouzañver (yezhoniezh)|gouzañver]], d.s. &quot;ma c'hemer&quot; = &quot;kemer ac'hanon&quot;
* ober dave d'un dra bennak, d.s. e [[latin]] ''De Bello Gallico'' (&quot;eus/diwar-benn Brezel Galia&quot;)
* merkañ an orin, d.s. &quot;Paotred Breizh&quot;/&quot;Paotred a Vreizh&quot;)
* deskrivañ perzhioù un dra, ul lec'h pe un den bennak, d.s. &quot;tud a enor&quot; 
* sevel [[ger kevrennek|gerioù kevrennek]], d.s. e [[gouezeleg Skos]] ''ball coise'' = &quot;melldroad&quot;, diwar ''cas'' (nominativ) -&gt; ''coise'' (genitiv)

== Yezhoù skouer ==
Implijet e vez ar gennitiv gant meur a yezh dre ar bed, en o zouez: an [[arabeg]], an [[armenieg]], an [[euskareg]], an [[tchekeg]], ar [[finneg]], ar [[jorjieg]], an [[alamaneg]], ar [[gresianeg]], an [[islandeg]], an [[iwerzhoneg]], al [[latin]], al [[latveg]], ar [[poloneg]], ar [[roumaneg]], ar [[ruseg]], ar [[sañskriteg]] hag an [[turkeg]].

=== [[Yezhoù baltek-finnek]] ===
Implijet e vez an droad c'henitivel gant ar yezhoù baltek-finnek, en o zouez ar [[finneg]] hag an [[estonieg]], da skouer:

* E finneg, merket gant al [[lostger]] &quot;''-n''&quot; (o kenglotaat alies gant stumm an [[troad akuzativel|akuzativ]]):

: ''maa'' ([[Troad nominativel|nominativ]]: &quot;bro&quot;) —&gt; ''maan'' 
: ''lumi'' &quot;erc'h&quot; —&gt; ''lumen'' 

Enebet e vez ivez ouzh an [[troad partitivel|droad partitivel]], merket gant al lostger &quot;''-(t)a''&quot;, da skour

: ''joukko miehiä'' &quot;ur strollad tud&quot;

=== [[Yezhoù slavek]] ===
Meur a implij he deus ar c'henitivel e vez ar genitiv er yezhoù slavek, en o zouez ar [[ruseg]] hag ar [[poloneg]], estreget an implij perc'hennañ pennañ:

* '''Perc'hennañ''':
:[[Troad nominativel|Nominativ]]: ''Вот Антон'' &quot;Setu Anton&quot;.
:Genitiv: ''Вот карандаш Антон'''а''''' &quot;Setu kreion Anton&quot;.

* '''Nac'hañ''':
:[[Troad nominativel|Nominativ]]: ''Мария дома?'' &quot;Hag er gêr emañ Maria?&quot;.
:Genitiv: ''Мари'''и''' нет дома'' &quot;N'emañ ket Maria er gâer&quot;

* '''[[Troad partitivel|Partitiv]]'''
:Genitiv-partitiv: ''Я выпил вод'''ы''''' &quot;Evañ a ris dour&quot;
:[[Troad akuzativel|Akuzativ]]: ''Я выпил вод'''у''''' &quot;Evañ a ris an dour&quot;

=== [[Yezhoù germanek]] ===

Implijet e vez ar genitiv gant yezhoù germanek 'zo, en o zouez an [[alamaneg]] hag an [[islandeg]], da skouer:

* En alamaneg:

: ''das Heft '''der''' Schülerin'' &quot;levr ar skoliadez&quot;
: ''Claudia'''s''' Buch'' &quot;Levr Claudia&quot;

=== [[Yezhoù turkek]] ===
E turkeg ec'h implijer ar genitiv, merket gant al [[lostger]] &quot;-(vogalenn)''n''&quot;, evit merkañ ar perc'hennañ, implijet ur wezh pa vez amstrizh an anv-kadarn perc'hennet, ha div wezh pa vez strizh, da skouer:

* '''Strizh'''
:Nominativ: ''kadın'' &quot;maouez&quot;,''ayakkabı'' &quot;botez&quot;
:Genitiv : ''Kadın'''ın''' ayakkabı'''sı''''' &quot;botez '''ar''' vaouez&quot;

* '''Amstrizh'''

:Nominativ: ''kadın'' &quot;maouez&quot;, ''kıyafet'' &quot;dilhad&quot;
:Genitiv : ''Kadın kıyafet'''i''''' &quot;dilhad '''ur''' vaouez&quot;

=== [[Yezhoù semitek]] ===
En [[arabeg]] ne vez implijet ar genitiv nemet er yezh lennegl, da skouer:

* En arabeg klasel:

:Nominativ: ''baytun'' &quot;un ti&quot;
:Genitiv: ''bābu baytin'' &quot;dor un ti&quot;, ''bābu l-bayti'' &quot;dor an ti&quot;

Implijet e vez ivez ar genitiv a-gevret gant [[araogenn]]où resis, da skouer:

: ''bābun li-baytin'' &quot;un nor evit un ti&quot;

== Gwelit ivez ==
* [[Troad-perc'hennañ]]
* [[Troad perc'hennet]]

== Mammennoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.russianlessons.net/grammar/nouns_genative.php Genitive Case In Russian]
* [https://web.archive.org/web/20090223160849/http://www.russian-resources.info/links.aspx/grammar/nouns/gen Resources to learn Genitive Case in Russian]
* [https://web.archive.org/web/20080502175306/http://arabic.tripod.com/GenitiveConstruction.htm Genitive Case In Arabic]

{{Troadoù yezhadurel}}

[[Rummad:Troadoù yezhadurel|Genitivel]]</text>
      <sha1>67um2g5q9uqvxquw7trie7nvchzl1rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Himachal Pradesh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68850</id>
    <revision>
      <id>2189791</id>
      <parentid>1457578</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>v-k</comment>
      <origin>2189791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="qdg7h4827s4gmzaym74h5xktbm5gr1s" xml:space="preserve">[[Skeudenn:India Himachal Pradesh locator map.svg|200px|right|Stad Himachal Pradesh]]
'''''Himachal-Pradesh''''' (हिमाचल प्रदेश en [[hindieg]]) zo unan eus [[Stadoù ha tiriadoù India|stadoù]] [[India]], en hanternoz ar vro, e-harz ar menezioù [[Himalaya]]. E miz Genver [[1971]] e teuas Himachal Pradesh da vezañ ur stad distag, pa oa ul lodenn eus [[Panjab (India)|Panjab]] a-raok. Emañ etre [[Tibet]] er reter, [[Jammu ha Kachmir]] en hanternoz hag er gwalarn, [[Panjab (India)|Panjab]] er mervent, [[Haryana]] hag [[Uttar Pradesh]] er c'hreisteiz, hag [[Uttaranchal]] er gevred. [[Shimla]] eo ar gêr-benn.

Gant 88,9 % eus annezidi ar stad e vez komzet [[hindieg]], gant 6,3 % [[pandjabeg]] ha gant 1,9 % [[ourdoueg]]. [[Hindieg]] ha [[dogreg]] (pahari) eo div yezh ofisiel ar stad.


{{commons|Himachal Pradesh}}

{{StadoùIndia}}

[[Rummad:Stadoù India]]</text>
      <sha1>qdg7h4827s4gmzaym74h5xktbm5gr1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enez Pask</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76539</id>
    <revision>
      <id>2189796</id>
      <parentid>2143638</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2189796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34666" sha1="hv8fhpjcxizhcxbntto4jdf6tp0wcm3" xml:space="preserve">{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|''Rapa Nui''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Isla de Pascua''&lt;/small&gt;|f00|talbenn map|fff}}
|-
|colspan=&quot;2&quot;|
{|
|-align=&quot;center&quot;
|width=&quot;50%&quot;|[[File:Flag of Rapa Nui, Chile.svg|border|125px]]
|width=&quot;50%&quot;|[[File:Emblem of Easter Island.svg|80px]]
|-align=&quot;center&quot;
|width=&quot;50%&quot;|[[Banniel]]
|width=&quot;50%&quot;|[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
|}&lt;hr&gt;
|-align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;2&quot;|'''[[Kan broadel]]''' : ''[[Te Pito Te Henua]]''&lt;hr&gt;
|-align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;2&quot;|[[File:Amanecer en Tongariki, Isla de Pascua - Flickr - Alanbritom.jpg|250px]]&lt;br&gt;Gouloù-deiz en ''ahu'' Tongariki
|-bgcolor=&quot;#f00&quot;
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#fff;&quot;|Melestradurezh
|-
|'''[[Riez]]'''||{{Chile}}
|-
|'''Rannvro'''||{{Rannvro Valparaíso}}
|-
|'''Tiriad'''||{{Rapa Nui}}
|-
|'''Proviñs'''||{{Rapa Nui}}
|-
|'''Kumuniezh'''||{{Rapa Nui}}
|-
|'''Kêr-benn'''||[[Hanga Roa]]
|-
|'''Gouarnerez'''||Laura Alarcón Rapu 
|-
|'''Maer'''||Pedro Edmunds Paoa
|-
|'''Kod pellgomz'''|| +56 32
|-
|'''Moneiz'''||Peso chilean (CLP)
|-
|'''Yezhoù'''||[[Spagnoleg]]&lt;br&gt;[[Rapanuieg]]
|-bgcolor=&quot;#f00&quot;
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#fff;&quot;|Douaroniezh
|-align=&quot;center&quot;
|colspan=&quot;2&quot;|[https://www.google.com/maps/place/Île+de+Pâques/@-27.1259624,-109.4090267,4z/data=!4m5!3m4!1s0x9947f017a8d4ae2b:0xbbe5b3edc02a2db6!8m2!3d-27.112723!4d-109.3496865 27°07′10″ S – 109° 21′ 17″ K]&lt;hr&gt;
|-
|'''Gorread'''||163,1km²
|-
|'''Uhelder'''||• Uhelañ : 511 m&lt;br&gt;(Maʻunga Terevaka)&lt;br&gt;• Izelañ : 0 m
|-
|'''Poblañs'''||7&amp;nbsp;750 &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;3 819 paotr ha 3 931 plac'h – Gwelit {{es}} {{cite web|url=http://www.censo2017.cl/wp-content/uploads/2017/12/Cantidad-de-Personas-por-Sexo-y-Edad.xlsx|title=Renabl 2017|accessdate=31/05/2019}} (restr &lt;code&gt;.xlsx&lt;/code&gt;).&lt;/ref&gt;
|-
|'''Stankder'''||47,5 ann./km²
|-
|'''Gwerzhid-eur'''||[[UTC]]–6 (Hañv)&lt;br&gt;[[UTC]]–5 (Goañv)
|-
|colspan=&quot;2&quot;|&lt;hr&gt;
|-
|[[Internet]]||[https://web.archive.org/web/20160320173347/http://www.municipalidaddeisladepascua.cl/ Lec'hienn ofisiel]
|}
[[Restr:Orthographic projection centred over Easter Island.png|thumb|Lec'hiadur war ar voul-Zouar (kreiz)]]
'''Enez Pask''', '''''Rapa Nui''''' &quot;Enez Vras&quot; e [[rapanuieg]] hag ''Isla de Pascua'' e [[spagnoleg]], zo un enez e-kreiz su ar [[Meurvor Habask]], anezhi an dachenn douar pellañ eus pep douar all er bed, 3 700 km a-vaez da [[Chile]] ha 4 000 km a-vaez da Enez [[Tahiti]]. Ken pell all emañ an douaroù tostañ en norzh hag er su, gant 3 800 km alese d'an [[Inizi Galápagos]] ha 5 000 km da [[Antarktika]]. Stumm un [[tric'horn]] bihan zo d'an enez, ha hi un tammig brasoc'h he zachennad eget hini [[Pariz]]. 

Istrovanel eo an hin, gant ur [[gwrezverk]] keitat par da 21°C, ar gwrezverk izelañ o vout 18°C e miz Gouere/Eost hag an uhelañ 28°C e miz C'hwevrer. Alies e vez glav (1 138 mm ar bloaz), met a-gementadoù bihan bewech.

Trevadennet eo bet an enez-se gant [[Polinezia]]ned etre ar {{Vvet kantved}} hag an {{XIIvet kantved}}. Lakaet e vez Enez Pask da harz Polinezia e tu ar reter pellañ. Stummañ a ra, gant enezeg [[Hawaii]] en norzh ha [[Zeland-Nevez]] er su, unan eus bevennoù Polinezia, enni kantadoù a inizi.

==Douaroniezh==
===Orin===
[[Restr:Osterinsel Krater-Rano Kao.jpg|thumb|Toull-diskarg ar menez-tan Rano Kau]]
Daou vilion a vloavezhioù zo e kreskas ar [[menez-tan]] [[Poike]] betek toullañ gorre an dour. Ur milion vloaz war-lerc'h e voe ar menez-tan [[Rano Kau]], hag er fin e voe, 760 000 bloaz goude, ar menez-tan [[Maunga Terevaka]]. Savet eo Enez Pask diwar 74 menez-tan dioberiant.&lt;br&gt;Dre mikrohinad paludenn Menez Rano Kau ez eus bet ur bern plant en he c'hreiz, dreist-holl [[broen]] hag [[totora]]. Gouest eo ar plant-se da zougen un den, ken solut ha tev int. Betek [[1973]] ez ae alies ar Rapanuied davit dour e paludenn ar menez-tan Rano Kau.&lt;br&gt;Dek mil bloaz zo e voe dislonkadenn-danveneziek diwezhañ ar menez-tan Rano Kau. E doull-diskarg, lec'hiet 250 m a-us live ar mor, zo tremen 1 km e dreuzkiz, hag ur baludenn 280 m he donder zo ennañ.
===Gweledva===
N'eo ket Enez Pask ur [[baradoz]] : melen/gwenn eo, krin e seblant bezañ, n'eus tamm [[stêr]] ebet enni. Alies-tre e vez skubet an douar gant an avel-mor, ha nebeut-tre a blant zo. Evel-se emañ an enez, dre fazi ar [[Saozon]], peogwir e veze desavet kalz a [[dañvad|zeñved]] gante eno e penn-kentañ an {{XXvet kantved}} ha ne c'helle ar plant kreskiñ da nebeutoc'h eget 50 cm donder en douar, neuze ez eo diaes-tre d'ur wezenn bevañ eno. N'eus nemet div draezhenn, lec'hiet 15 km diouzh ar gêriadenn ; roz int dre m'int graet diwar tammoù [[koural]].

Dre ma 'z eo graet an aod gant [[lava]] ez eus bet toullet ur bern groc'hoù hag a riboulioù danzouar (muioc'h eget 100) gant nerzh ar mor. Alies-tre int bet implijet gant ar Rapanuied d'en em skoachañ ha da lojañ.

N'eus loen ebet o vevañ war an enez-se ha n'eo ket bet degaset gant mab-den. Ar [[razh]]ed hag ar [[Yar (evn)|yer]] a zo bet degaset gant ar Bolinezianed, zo bet e-pad pell ar c'hig nemetañ war an enez. [[Europa|Europiz]] o deus degaset [[marc'h|kezeg]], [[Buoc'h|saout]] ha deñved.

''[[Sophora toromiro]]''&lt;ref&gt;[[Carl Skottsberg|Skottsb.]], [[1922]]&lt;/ref&gt; zo ur [[spesad]] [[gwez]] bihan eus [[kerentiad]] ar [[Fabaceae]] ha na gresk nemet en inizi ar meurvor Habask. N'eus bet kavet hini all ebet war ar blanedenn, neuze e teu sur a-walc'h ar blantenn-se eus Enez Pask ; ken kozh ha 30&amp;nbsp;000 bloaz eo ar roudoù koshañ a zo bet kavet. Implijet e veze ar gwez-se evit kizellañ ''[[moai]]où'' e koad, met distrujet e voent dre fazi an deñved degaset gant Europiz. Ar wezenn ''Sophora toromiro'' diwezhañ a voe kavet e [[1955]] gant an henoniour [[Norvegia|norvegat]] [[Thor Heyerdahl]] er menez-tan Rano Kao. Miret eo he hadoù e mirdioù e [[Chile]] hag e [[Göteborg]] ([[Sveden]]). Ur bern taolioù-esae zo bet graet evit adplantañ ''Sophora toromiro'' en enez, met c'hwitet e voent holl betek [[1995]].

Ar gwez ''[[Paschalococos disperta]]'' (Arecaceae)&lt;ref&gt;[[John Dransfield|J.Dransf.]], [[1991]]&lt;/ref&gt; zo aet da get da vat. Roudoù bras anezho zo bet kavet dre zielfennadur ar [[pollen]] gant [[John Flenley]] hag [[S.M. King]]. Tost-tre e oant d'ar gwez-palm ramzel o tont eus Chile, ''[[Jubaea chilensis]]''&lt;ref&gt;[[Juan Ignacio Molina|Milina]] &amp; [[Henri Ernest Baillon|Baill.]]&lt;/ref&gt;, brasañ gwez-palmez ar blanedenn. Marteze o deus servijet da dreuzdougen ar moaioù. Ar ''Jubaea chilensis'' eo palmez brasañ ar blanedenn.
[[File:Easter Island map-es.svg|600px|center]]
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;margin-top:15px;&quot;&gt;
Pano Anakena beach.jpg|An draezhenn Anakena
&lt;/gallery&gt;
== Istor ==
===Ur sevenadur ha n'eo ket ken kozh-se===
Eus 1500 a-raok J-K betek [[800]] goude J-K ez ergerzhas ar Bolinezianed un dachenn-vor ec'hon-spontus, ec'honoc'h eget hini ar [[Vikinged]]), e-kreiz ar Meurvor Habask. E [[500]] goude J-K e tizhjont Enez Pask, e deroù ar [[Krennamzer|Grennamzer]] europat.&lt;br&gt;
Betek ar [[5 a viz Ebrel]] [[1722]], an deiz ma 'z erruas an [[Izelvroad]] [[Jakob Roggeveen]], ar re hag a zeuas da vezañ ar Rapanuied o devoa savet ur [[sevenadur]] meur. Lavaret e vez hiziv an deiz ez eo unan eus ar sevenadurioù dibarañ a zo bet biskoazh er bed.

Hervez ar bennvojenn rapanui, seiz diaraoger a vije bet kaset er reter gant ar Bolinezianed, ha kavet o devije an enez. Goude-se e teuas ar roue [[Hotu Matua]] evit en em staliañ enni gant e wreg [[Avareipua]]. Ur bern tud a voe degaset ganto, paotred, merc'hed, bugale, plant ha loened evit gallout bevañ eno. Ganto e voe kizellet delwennoù war an enez : seizh moai, unan evit pep unan eus ar seizh diaraoger. O gwelout a reer c'hoazh hiziv an deiz, emaint war ar [[Ahu Akivi]], an ''ahu'' nemetañ lakaet e kreiz an enez hag n'eo ket war an aod evel ar re all. Reteret war-zu ar mor, emaint o sellout war-du Polinezia.

Hervez ar vojenn bepred e voe lodennaouet poblañs an enez. Ar pennlodennoù a oa ar verrskouarneien, sur-a-walc'h diskennidi ar Rapanuied kentañ (diskennidi [[Hotu Matua]]), hag an hirskouarneien, degouezhet kalz goude war an enez.&lt;br&gt;
Meur a vrezel a vije bet etre an div bobl-se, ur bern tud a vije bet lazhet. Sur-a-walc'h ez eus bet ar brezelioù-se dre fazi an diouer a voued, ha dre fazi anadennoù direizh an hin. En ur prantad diskar edo ar Rapanuied, ar pezh a voe grevusaet gant donedigezh Europiz.
===Donedigezh Europiz===
[[Restr:Choris, Osterinseln.jpg|thumb|Donedigezh Europiz]]
An amiral izelvroat Jakob Roggeveen a voe an Europad kentañ o lakaat troad war douar Rapa Nui, d'ar 5 a viz Ebrel 1722, p'edo o klask ur c'hevandir e Meurvor Habask ar Su. Ne chomas nemet pemp devezh war an enez. Ha dre ma 'z eo bet kavet an enez-se da zevezh [[Pask]] ez eo bet anvet ''Paasch-Eyland'' &quot;Enez Pask&quot; gantañ.&lt;br&gt;
Goude an Izelvroad e voe ar [[Spagn]]oled e miz Kerzu [[1770]], renet gant [[Felipe Gonzales y Haedo]], a oa ivez o klask un enez er Su. C'hwec'h devezh e chomjont war an enez. Dont a reas an enez da vezañ ul lodenn eus tiriad Spagn anvet ''[[Isla de San Carlos]]'' en enor d'ar roue [[Carlos III]].

E [[1774]], ar Saoz [[James Cook]] a chomas e-pad tri devezh war an enez p'edo o tistreiñ eus [[Antarktika]]. Komz a reas anezhi e-pad pell en e istorioù, met evitañ ne dalveze ket ar boan he ferc'hennañ, n'he doa perzh strategek ebet, nag evit Bro-Saoz nag evit ar broioù all.

P'edo ar [[Bro-C'hall|Gall]] [[Jean-François de La Pérouse]] oc'h ergerzhout e Meurvor Habask ar Su e kavas an enez d'an [[9 a viz Ebrel]] [[1786]]. Deuet e oa-eñ gant skiantourien hag ofiserien evit ensellout ar monumantoù hag an tier rapanui. Un toullad plantennoù a voe treset ganto, evit ar wech kentañ.

Goude bezañ bet gweladennet gant ar bed a-bezh e voe preizhet an enez forzh pegement.
===Preizhadegoù===
Un toullad bagadoù estrenien a voe o klask argadenniñ an enez e penn-kentañ an {{XIXvet kantved]]. Ar re hag a oa deuet a-benn a voulc'has preizhadegoù spontus. Goude lazhadegoù, skrapadennoù hag gwallerezhioù, e krogas ar Rapanuied da vezañ tagus enep an dud hag a errue war o enez. En em zifenn a rejont dre stlepel mein en ur youc'hal.&lt;br&gt;
D'an [[12 a viz Kerzu]] [[1862]] e voe paket ur miliad a Rapanuied gant marc'hadourien [[sklaved]] deuet eus [[Perou]]. E-touez ar brizonidi e oa ar familh-real hag an holl skiantourien gouest da zigejañ ar skritur [[rongorongo]]. Lakaet e voent da labourat e [[mengleuz]]ioù [[guano]] Perou, ul labour diaes ha taer. Dindan gwask Bro C'hall ha Bro-Saoz e voe dieubet ar pezh a chome eus ar boblad rapanui – 80% anezho a oa marvet er mengleuzioù. Pemzek hepken a zistroas da Enez Pask. Hep gouzout dezho e oant bet kontammet gant ar [[Brec'h (kleñved)|vrec'h]] e Perou. Muioc'h eget an hanter eus ar Rapanuied a chome a voe lazhet gant ar c'hleñved-se. Da get ez eo aet ar boblad rapanui hiziv an deiz, Polinezianed penn-kil-ha-troad eo an holl dud hag a zo o chom war Enez Pask.

Dont a reas ar breur [[Eugène Eyraud]] war an enez e miz Mae [[1863]] : nav mizvezh e chomas, hag e miz Meurzh [[1866]] e tistroas hag en em stalias da vat eno gant tri [[misioner]] evit [[aviel]]añ an annezidi, ha diskar a reas c'hoazh muioc'h ar sevenadur rapanui dre dagañ o [[relijion]]. E [[1868]], da varv ar breur Eyraud, ul lestr-brezel [[amerika]]n a sammas delwenn muiañ kehelet an enez, anvet ''Hoa Hakananai'a'', ar Freuzer Gwagenn.&lt;br&gt;
E miz Ebrel ar memes bloaz ez erruas [[Jean-Baptiste Dutrou-Bornier]], ur c'hantread gall, war an enez. C'hoant en devoa da brenañ ar muiañ a dachennoù-strujus ma c'helle, evit ar magañ loened. Prim a-walc'h en em lakaas da roue an enez ha da vac'homañ ar Rapanuid, en drouklazhas e [[1877]].
=== Bezañs ar Chileaned===
[[Restr:Policarpo Toro.jpg|150px|thumb|left|Policarpo Toro]]
D'an [[9 a viz Gwengolo]] [[1888]] e kemeras ar c'homandant chilean [[Policarpo Toro]] an enez evit Chile. Nebeud goude e lezas ar [[gouarnamant]] chilean al labour-douar gant ur gompagnunezh saoz, [[Williamson-Balfour]], da vagañ deñved, ar pezh a zrastas glazadur Enez Pask.&lt;br&gt;
Tamm-ha-tamm e voe parket annezidi an enez er gêriadenn [[Hanga Roa]] hag a zo kêr-benn an enez hag ivez ar gêr nemeti, kelc'hiet gant orjal-dreinek. Arabat e voe mont er-maez eus an dachenn-se hep aotre ur pennsoudard chilean.&lt;br&gt;
E [[1952]] ez echuas kevrat-feurmiñ an enez gant ar Saozon. Kreñvaat a reas ar Chileaned o dalc'h war an tiriad evit abegoù strategek ofisiel. Kontrolliñ a rejont neuze 90% eus an enez, en ur barkañ ar boblañs er gêriadenn.&lt;br&gt;
E [[1966]] e voe staget annezidi Enez Pask da broviñs [[Valparaíso]]. Roet e vez dezho ar gwir da votiñ ha paperioù identelezh. Anvet int ''Pascuenses'', diwar ''Pascua'', a zo &quot;Pask&quot; e spagnoleg.

Hiziv an deiz ez eo liammet an enez gant [[Santiago de Chile|Santiago]], kêr-benn Chile, ha gant [[Papeete]] dre zaou garr-nij hag a zeu bep sizhun, eus ar gompagnunezh-aer LAN Chile, ganto ur monopol.&lt;br&gt;
Kelennet e vez ar yezh rapanui evit he saveteiñ, ha fellout a ra da annezidi Enez Pask bout emrenoc'h dre skañvaat pouez ar veli chilean. E Santiago e soñj ar pennadurezhioù n'eo ket gouest ar ''Pascuenses'' da verañ o c'hudennoù o-unan.
==Henoniezh==
=== Delwennoù ramzel ===
[[Restr:Ahu-Tongariki-2013.jpg|thumb|15 moai war an ahu Tongariki]]
Bez' ez eus 838 moai en enez, da aroueziañ an doueoù hag an hendadoù.&lt;br&gt;
Unan a oa da bep meuriad, lakaet war ur savenn-sakr anvet ''ahu'' ; implijet e vezent ivez evel bezioù ha bepred e vezent staliet a-hed an aodoù, o treiñ kein d'ar mor hag o sellout ouzh an tier a warezent. Hervez an hengoun ez eo kiriek pep moai eus al lodenn eus ar bed emañ o selloù paret warni.

Diwar roc'h ar menez-tan Rano Raraku, a zo aes da gizellañ, ez eo bet molumet an darn vuiañ eus ar meurvein. Kemmesket eo ar roc'h gant ludu fetisaet ar menez-tan ha gant tammoù maen-bazalt, ar pezh a ro un danvez mat-tre evit kizellañ. Ar moaioù a veze kizellet penn-da-benn er vengleuz a-raok bezañ degaset d'al lec'h ma voent staliet.

Hervez ar vojenn e veze douget ar moaioù gant un dreistnerzh anvet ar ''mana', kerzhout a raent o-unan betek o savenn. E gwirionez, kalz tud a veze rekis evit o zreuzdougen, gant ur pezh mell nerzh hag ivez kalz amzer.&lt;br&gt;
Ne oa ket trawalc'h a goad gant ar Rapanuied evit lakaat an idoloù da ruilhal war hanochennoù ; dilec'hiet e vijent bet war o sav, en ur sachañ war kordennoù-plant dre an tu dehoù ha goude dre an tu kleiz.

[[Moai Te Paro]] eo ar brasañ moai war an enez : 12 metr uhelder (gant ar ''pukao'', an tog) ha 80 tonenn a bouez ; gourvezet emañ hiziv. E savenn, anvet ''Ahu Te Pito Kura'', zo lec'iet 6 km diouzh ar vengleuz. Da lavar lod skiantourien ez eus bet ezhomm ur bloavezh ha 30 den evit e gizellañ, 2 vizvezh ha 90 den evit e zilec'hiañ, 5 mizvezh hag 90 den a-benn e lakaat sonn war e savenn. Unan all brasoc'h c'hoazh, diechu avat, zo bet kavet er vengleuz : 21,65 m e uhelder ; ''Te Tokanga'' eo e anv. Ur wech distaget e vefe bet pounner-tre, 200 tonenn.

Moaioù brasoc'h-brasañ a veze kizellet gant ar Rapanuied evit sioulaat an doueoù hag an hendadoù e-pad ma c'hoarveze kemmoù gwashoc'h-gwashañ en hin, ha ma veze nebeutoc'h-nebeutañ a draoù da zebriñ. Brezelioù a voe etre ar meuriadoù e fin an {{XVIIIvet kantved}} ; distrujet e voe delwennoù ar c'hlannoù all e-giz rebourserezh. Gant Kornôgiz an XIXvet kantved e voe preizhet ha diskaret an nebeud moaioù hag a chome. En XXvet kantved ez eo bet adlakaet lod moaioù en o sav gant ar skiantourien hag a-drugarez da vadoberourien estren.&lt;br&gt;
E 1955, Thor Heyerdahl a adlakaas war e sav moai digenvez an Ahu Ature Huki e pleg-mor Anakena a-drugarez da Bedro Atan, maer ar gêriadenn; 18 devezh labour a voe ret. Sonn emañ c'hoazh hiziv an deiz.
===Delwennoù koad===
[[Restr:Moai Kavakava 4.JPG|thumb|Moaioù Kavakava]]
Ar ger rapanuiek ''moai'' a dalvez evit n'eus forzh peseurt kizelladur denheñvel pe loenheñvel, e koad pe e mein.&lt;br&gt;
Ar c'hizelladur war goad zo unan eus koshañ ha sakrañ hengoun ar pobladoù polinezian. Evito ez eo ar c'hoad an danvez hag a arouez ar muiañ an darempredoù etre an den hag an nerzhoù dreistordinal : liammañ a reont an douar gant an oabl ha gwareziñ a reont an evned, a zo kannaded an doueoù.

Ar moaioù e koad n'int ket ken stereotipet hag ar re e maen, met savet int hervez dezverkoù a gened resis-tre.&lt;br&gt;
Tri rummad delwennoù denheñvel zo.
*Ar moaioù ''tangata'', a vez alies-tre tud en noazh, hendadoù sur a-walc'h ; ral-tre int, n'eus ket muioc'h eget pemp en EnezPask.
*Ar moaiù ''kavakava'', a arouez an ''akuaku'', ar speredoù ; daoust d'o c'hostezennoù balirek, da wareg o abrantoù, d'o aval-gouzoug ha d'o groñj merket ez eo kizellet o c'horf dre gaer. Echu a ra al livenn-gein gant ur walenn e live an dargreiz, evel ar moai e maen. Ne chom nemet hanter-kant anezho. 
*Ar moaioù ''papa'', a zo plat a-walc'h pa seller outo a-gostez hag uhel pa seller outo a-dal ; n'eus nemet un dek bennak hag a zo anavezet.
Ar moaioù loenheñvel a ziskouez tud hanter loen, kizellet en un tamm koad kamm. Bras eo gwareg o abrantoù, echuiñ a ra o fri en un tric'horn, ront eo krec'h o c'hlopenn, kuzhet eo o brec'h dindan o c'horf, hir e vez bizied o dorn a-wechoù, staget eo an divhar, e penn al livenn-gein ez eus un aveler e stumm lost ul labous. An hevelep arouez a weler war ar moai ''tangata manu'' (an den-labous).

''Rei miro'' a dalvez &quot;tro-gouzoug e koad&quot;, douget e veze gant roue an enez ha tud e lez, deuet eo da vezañ arouez ar banniel rapanui.
===Orongo hag an den-labous===
E mervent Enez Pask emañ ar gêriadenn [[Orongo]], e tu kleiz ar menez-tan Rano Kau. Bez' ez eus un 50 ti bennak eno, savet gant ar Rapanuied diwar darennoù mein moan berniet. Izel-tre eo an digoroù, ret e oa mont tre en ur skrampañ. Adal Orongo e c'helle ar Rapanuied gwelout inizi [[Motu Kau Kau]], [[Motu Iti]] hag [[Motu Nui]]. Bep bloaz e nije gwennili-mor a-hed tremen 100 km evit dont da zozviñ war an inizi-se. Kement-se a c'hanas pouezusañ lid relijiel an enez : an den-labous a veze lidet adalek miz Gouere betek miz Eost, e-pad nevezamzer ar Su, ar c'houlz ma tozv ar gwennili. Ur genstrivadeg e oa, ar pal a oa degas kentañ vi ar c'houlz-amzer, ret e oa neuial a-hed 2 km betek Enez Motu Nui en dour dañjerus darempredet gant [[rinkin]]ed ; goude bezañ erruet war an enez e veze ret gortoz sizhunvezhioù evit kaout vi kentañ an nevezamzer. Neb a c'houneze en devoe titl an den-labous, dont a rae da vezañ un hanter-doue, lavaret e veze e oa bet degaset gant an doue Make Make, doue meur ar Rapanuied. E-pad bloaz e oa ret d'an den-labous chom en ur groc'h ma veze degaset boued dezhañ, pa oa lakaet da gendivizer etre an doueoù hag an dud. Kalz skeudennoù a gaver war dachenn henoniel Orongo.
=== Petroglif ===
Kalz [[piktogramm]]où a voe livet gant ar Rapanuied e meur a lec'h en enez. Aroueziadurioù grafek int, skeudennus pe arouezel ; ne chom nemet un nebeud anezho hiziv an deiz. An hini arouezusañ, gant laboused, a voe kavet e su an enez, e-barzh ar groc'h Ana Kai Tangata. Evit livañ o zresadennoù ez implije ar Rapanuied ur meskad eoulek a anvent ''ki'ea''hag a zeue eus an douar gwenn ha ruz, eus an tornaodoù hag eus sev ar plant. Ar moaioù a oa ivez induet gant ar meskaj-se.&lt;br&gt;
Ar petroglifoù zo engravadurioù war vein, a gaver ivez e meur a lec'h en enez. En Orongo ha dirak an ''ahu'' Tongari emañ ar re vravañ ha brasañ : petroglifoù Papa Tataku Poki, kizellet war an douar roc'hellek, hag a arouez glifoù rapanui, baoted, pesked hag an den-labous ivez.

Ar [[Park broadel rapanui]], 40% eus an enez, a voe disklêriet evel glad bedel mab-den e miz Kerzu [[1995]].
== Sevenadur ==
[[Restr:Rano Raraku quarry.jpg|thumb|Mengleuz ar menez-tan Rano Raraku, ma veze kizellet ar moaioù]]
=== Yezh ===
Ar [[rapanuieg]] eo yezh annezidi Enez Pask ; ur yezh kar d'an [[tahitieg]] eo. Treuskaset e vez a remziad da remziad abaoe muioc'h eget 15 kantved. Ul lusk merket ha konsonennoù dous zo er yezh, alies e vez adlavaret ar silabennoù, evel er ger ''rongorongo'', &quot;skritur&quot;.&lt;br&gt;
Hiziv an deiz, un darn vrase us 7&amp;nbsp;750 annezad Enez Pask zo Chileaned ha ne ouzont nemet spagnoleg. Met stourm a ra ar Rapanuied evit buhez o yezh, he nevesaat a reont dre dreiñ gerioù arnevez e rapanuieg evit lakaat ar yezh da vont war-raok.&lt;br&gt;
E-pad ar [[bloavezhioù 1960]], Enez Pask a gemeras perzh en [[armerzh]] Chile dre savadur an aerborzh ha melestradurezh keodedel ar Stad. En em staliañ war an enez a reas kargidi deuet eus ar c'hevandir, kalz dimezioù kemmesket a vez etre tud Rapa Nui ha re deuet eus Chile pe eus broioù all. Kalz muioc'h a veajoù da Chile a voe ivez, ha kalz muioc'h a douristed o tont d'an enez ; kollet gant ar Rapanuied o mestroniezh war o ziriad neuze. Goude-se ez eo kalz aesoc'h implijout ar spagnoleg er c'hornioù kumuniezhel, ha bez' ez eus muioc'h-muiañ a dud hag a oar spagnoleg, yezh-vamm lod bugaligoù eo, evit n'o devije ket ar memes kudennoù hag o deus bet o zadoù.&lt;br&gt;Daoust ma 'z eo bet un tammig lezet a-gostez ar rapanuieg e dibenn an XIXvet kantved e chom ar yezh muiañ komzet gant kalz annezidi. Divyezhek bremañ eo an darn vrasañ eus an oadourien ha na ouient nemet rapanuieg ; spagnoleg a gomzont el lec'hioù foran met e rapanuieg ez eont etrezo er gêr ; da skouer, spagnolek eo an [[oferenn]] [[Iliz kaolik roman|gatolik]] dre vras, met rapanuieg a glever enni ivez. Hervez an arbennigourien war ar yezh e chomo bev e-pad pell c'hoazh.

E [[1975]] e voe lakaet da ofisiel deskadurezh ar yezh gant maodierniezh an Deskadurezh-Stad. E [[1986]] e veze desket rapanuieg er skolioù kentañ-derez. Hervez skol-veur gatolik Valparaíso, 58% eus ar boblañs a gomze rapanuieg e [[1998]], pa ne oa nemet 39% e [[1979]]. E 1998 e krogas deskadurezh ar rapanuieg er mod &quot;soubidigezh&quot; el [[lise]] Lorenzo Baez Vega en Enez Pask. An holl gentelioù zo kelennet e rapanuieg, war-bouez ar spagnoleg. Kant skoliad zo kelennet er mod-se ; ar re all e vez kelennet dezho ar mojennoù, an hengounioù, ar c'hoarioù hag ar sonerezh rapanui. E [[2004]] e voe krouet Akademiezh ar rapanuieg.
;Al lizherenneg rapanui
Dek [[kensonenn]] ha pemp [[vogalenn]] zo e rapanueg, aroueziet gant ugent lizherenn [[latin]] : '''A • Â • E • Ê • G • H • I • Î • K • M • N • O • Ô • P • R • T • U • Û • V • ʻ '''.
{|align=&quot;center&quot;
|-valign=&quot;top&quot;
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=text-align:center
|+Kensonennoù
!
! [[Kensonenn gweuz|Gweuz]]
! [[Kensonenn kevig|Kevig]]
! [[Kensonenn drekstaon|Drekstaon]]
! [[Kensonenn troc’h-avel|Troc’h-avel]]
|-
! [[Kensonenn dre fri|Friet]]
|/[[Kensonenn diweuz dre fri mouezhiet|m]]/ (m)
|/[[Kensonenn kevig dre fri mouezhiet|n]]/ (n)
|/[[Kensonenn drekstaon dre fri mouezhiet|ŋ]]/ (g)
|
|-
! [[Kensonenn dre serriñ|Serret]]
|/[[Kensonenn diweuz dre serriñ divouezh|p]]/ (p)
|/[[Kensonenn kevig dre serriñ divouezh|t]]/ (t)
|/[[Kensonenn drekstaon dre serriñ divouezh|k]]/ (k)
|/[[Kensonenn troc'h-avel dre serriñ|ʔ]]/ (ʻ⟩
|-
! [[Kensonenn dre daravat|Daravet]]
|/[[Kensonenn gweuz-dent dre daravat mouezhiet|v]]/ (v)
|
| ha 
|/[[Kensonenn troc'h-avel dre daravat divouezh|h]]/ (h)
|-
! [[Kensonenn dre stlakat|Stlaket]]
|
|/[[Kensonenn kevig dre stlakat|ɾ]]/ (r)
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+Vogalennoù
!
! [[Vogalenn a-raok|A-raok]]
! [[Vogalenn greiz|Kreiz]]
! [[Vogalenn a-dreñv|A-dreñv]]
|-
! [[Vogalenn serr|Serr]]
| [[Vogalenn serr a-raok plaen|i]]
|
| [[Vogalenn serr a-dreñv ront|u]]
|-
! [[Vogalenn etre|Etre]]
| [[Vogalenn damserr a-raok plaen|e]]
|
| [[Vogalenn damserr a-dreñv ront|o]]
|-
! [[Vogalenn digor|Digor]]
|
| [[Vogalenn digor a-raok plaen|a]]
|
|}
|}
;Skritur
[[Restr:Rongo-rongo script.jpg|thumb|Ar skritur ''rongorongo'']]
Ar Rapanuied eo ar boblad polinezian nemeti bet ijinet ganti ur skritur, met goude ar skrapoù bet graet en Enez Pask e XIXvet kantved hag ar gouennlazh hag a zo bet goude, ster ar skritur-se zo aet da get ; unan eus kevrinoù meur Enez Pask eo hiziv an deiz.&lt;br&gt;
''Rongorongo'' eo anv ar skritur rapanui. N'eus bet kavet nemet 21 tablezenn, 1 vazhig-skritur ha 595 glif anezhañ. Stummoù denheñvel, loenheñvel pe ventoniel zo bet engravet en ur mod linennel gant dent rikined pe gant tammoù maen-gwer war skorioù e koad-levn.&lt;br&gt;
Evel ar [[boustrofedon]] e lenner ar rongorongo : al linenn gentañ a gleiz da zehoù, an eil linenn a zehoù da gleiz, hag evel-se a bep eil betek diwezh ar skrid. Nebeud a dud a ouie lenn an testennoù-sakr, an ''tangata manu''.
;Geriaoueg|
[[File:Reimiro with faces.jpg|thumb|upright=1.8|Ur ''rei miro'', dremm un den war bep penn]]
[[File:Ahu-Tongariki-2013.jpg|thumb|upright=1.8|Ahu Tongariki]]
Setu amañ un nebeud gerioù rapanuiek.
*AHU : sichenn-led ar moaioù. Alies e vezont war vord ar mor, kenstur gant an aod ; lod zo staliet diouzh dezverkoù [[steredoniezh|steredoniel]], kenstur gant an heol pe el lec'h ma sav an heol er goursavioù pe gedezioù. Da vezioù e servijent ivez. ''Mmrae'' eo an anv e rannvroioù polinezian all.
*AKUAKU : boud dreistnaturel ; spered ar familh.
*ANAKENA : traezhenn Anakena e biz an enez, a zo gant hini Ovahe unan eus div draezhenn Enez Pask. Eno en dije dilestret Hotu Matua, kentañ roue Rapa Nui. Staliet eo war an draezhenn-se an ''ahu'' Nau Nau hag e bemp moai, gant o fukao.
*HOPU MANU : bep nevezamzer, ar servijer hag a neuñv da gentañ betek Motu Nui, e-kerzh lid an den-labous, davit kentañ vi ur gwennili.
*MAKEMAKE : doue-krouer hag a zo doue pouezusañ ar Rapanuied kozh.
*MANA : ur galloud dreistnaturel ha hud bec'hiet e lod tud, a oa gouest da zougen an delwennoù ramzel. Evito e teue ar galloud-se eus ar blev, neuze pa varvas roue diwezhañ an enez en abeg d'ar vrec'h e voe troc'het e vlev hag e kollas e nerzh. Dre-se e voe kollet ar ''mana'' da viken.
*OTEKA hag OUA : anvioù an div vag implijet gant an enbroerien bolinezian dindan urzhioù Hotu Matua evit erruout war an enez.
*PARO : anv an delwenn, un dek metr bennak he uhelder, hag a zo staliet war ar savenn Te Pito Kura.
*PIPI HOREKA : un tamm maen hag a servije da vevenn douaroniel.
*PUKAO : un tog bras-tre e koc'hien tanveneziek, ur metr pe zaou e uhelder ha daou pe dri metr e dreuzkiz, etre nav ha daouzek tonenn a bouez ennañ, hag a weler war penn lod moaioù. Nepell diouzh Hanga Roa emañ Puna Pau, ar vengleuz ma veze kizellet pukaoioù.
*RAPA NUI : &quot;Enez Vras&quot; ; anv hengounel Enez Pask hag he henvroidi.
*REI MIRO : ur c'hinkladur kerc'henn e stumm ur greskantenn, alies douget gant an ''ariki'' (ar pennoù). Unan zo war banniel Rapa Nui.
*TONGARIKI : an ''ahu'' Tongariki eo steudad-moai brasañ an enez, e gevred an enez, e traoñ ar menez-tan Rano Raraku, mengleuz ar moaioù. Diskaret e voe ar 15 moai - an hini ponnerañ eus an enez en o zouez, 86 tonenn ennañ – gant un ''[[tsunami]]'' e [[1960]] ; gant gouarnamant Chile hag un embregerezh [[Japan]]at e voent adlakaet en o sav e [[1990].
===Kontadennoù hag mojennoù===
[[Restr:Ahu-Akivi-1.JPG|thumb|left|Moaioù ar seizh ergerzher]]
[[Restr:Easter Island 11.jpg|thumb|Enezig Motu Nui]]
;Hotu Matua hag ar seizh ergerzher
Edo ar roue Hotu Matua o chom e [[Hiva]] p'en devoe e guzulier kozh [[Hau-Maka]] ur welidigezh : un dachenn douar pellvor, anvet &lt;q&gt;Te pito o te kainga&lt;/q&gt; pe &lt;q&gt;Matakiterani&lt;/q&gt; (&quot;Lagad o sellout ouzh ar stered&quot;), e-kreiz ar meurvor, war-du an heol. Kas a reas Hotu Matua seizh ergerzher da glask an enez-se ; anvet e oant Ira, Raparena, Ku'uku'u A'Huatava, Rinirini A'Huatava, Nonoma A'Huatava, Uure A'Huatava ha Makoi Rinirini A'Huatava. Erruet war Rapa Nui e klaskjont ul lec'h evit en em staliañ ha plantañ [[ignam]]. Degaset e oa bet gant daou anezho ur moai hag un dro-gouzoug e perlez, hag a voe kuzhet war an enez. Unan eus an ergerzherien a chomas war an enez, ar re all a yeas kuit evit lavarout d'o roue ar pezh o doa kavet.&lt;br&gt;
D'un deiz e kollas Hotu Matua e ditl a roue, mont a reas neuze gant e familh hag e heuliad war daou ''vahi'' (ur [[kanoe|c'hanoe]] doubl eo ur ''bahi'') war-du Te pido o te kainga. Goude un toullad devezhioù war ar mor e tilestrjont war draezhenn Anakena, ma voe savet an ti-real nevez. Adal neuze e voe anvet an enez &lt;q&gt;Te pito o te henua&lt;/q&gt; (&quot;[[Begel]] ar bed&quot;).&lt;br&gt;
Hiziv an deiz c'hoazh e laka an ahu Akivi (&quot;Savenn-sakr&quot;) da soñjal e donedigezh ar seizh ergerzher : seizh moai zo eno, o selloù paret war an dremmwel war-du Hiva, al lec'h ma teuont.
;Ar verrskouarneien hag an hirskouarneien
En amzer ma oa [[Tu'u Ko Iho]] ar roue ez erruas an dud anvet''Hanau eep'' (&quot;an hirskouarneien&quot;) war an enez. Souezhet-bras e voe ar bobl ''Hanau momoko'' (&quot;ar verrskouarneien&quot;) ha diskennidi Hotu Matua pa weljont ar boblad gwazed hirskouarnek-se o erruout, diwragez ha diroue. War ledenez Poike, e kornôg an enez, en em stalias an hirskouarneien. Kizellerien moai e oant, gouzout a raen o staliañ war ar savennoù-sakr ''(ahu)''. P'o devoa kemeret an tu-kreñv war ar verrskouarneien e c'houlennjont diganto teurel mein o tont eus douar Poike er mor, evit kompezañ an douar. Pa nac'has ar verrskouarneien e toullas an hirskouarneien ur pezh mell touflez eus Te Hakarava betek Mahatua war ledenez Poike, evit en em zispartiañ diouzh ar verrskouarneien. Neuze e voe leuniet an douflez gant dafar helosk evit lazhañ o c'henoazerien.&lt;br&gt;
Skrapet a voe Moko Pinge'i, ur vaouez Hanau momoko, gant un Hanau eepe. Bevañ a reas ar vaouez verrskouarnek gant ar gwaz hirskouarnek e Poike, ha gouelañ evit he fobl. D'un noz ez eas-hi da welet an Hanau momoko evit lavarout dezho an dañjer. Antronoz hag en he arhent e voe taget an Hanau eepe dre souezh, e-keit ha m'edont o kousket, dre c'hoari an dro da Te hakavara dre an aod. Taolet e voe an Hanau eepe en touflez a oa entanet. Tri anezho hepken a chomas bev : daou a voe [[peuliañ|peuliet]] goude hag an hini diwezhañ a voe lezet e vuhez dezhañ ; dimeziñ a reas gant unan eus an Hanau momokoed, hag ur bugel o devo, a yeas da Dahai er c'hornôg. Met ne voe mui kizellet moai ebet, ne voe mui staliet hini ebet war an enez, aet da get e oa aet ar ouiziegezh-se, dre fazi an Hanau eepe.
;Evned Rapa Nui
Pell 'zo, ne oa labous ebet o tozviñ war Rapa Nui, na war an enez nag war an enezig Motu Nui. D'un deiz e teuas ur [[beleg|velegez]] anvet [[Hiu]] d'en em azezañ war bord pleg-mor Hanga Nui, klopenn un den en he c'hichen war ur roc'hell ; dont a reas ur skeud da gemer ar c'hlopenn diganti, neuñvial a reas Hiu evit e adtapout. Neuial a reas ar velegez har ar c'hlopenn neuze e-pad nozvezhioù ha devezhioù betek erruout war enez Motu Motiro Hiva ([[Enez Sala y Gómez]] hiziv, er biz da Rapa Nui). Ur bern [[guano]] gwenn laboused-mor a oa war an enez-se. Pan erruas Hiu war an draezhenn en em droas ar c'hlopenn en doue Makemake, a zo doue pennañ ar Rapanuied. Bez' edo war Motu Motiro Hiva an doue [[Haua]], ur mignon da Vakemake, hag a zegemeras ar velegez ha Makemake en ur reiñ boued dezho. D'un deiz e c'houlennas Makemake ur c'houblad evned digant e vignon Haua. Ur wech distroet war Rapa Nui e lakaas Hiu ar c'houblad en e frankiz war ledenez Poike, e reter an enez.&lt;br&gt;
Bloaz goude e tistroas Makemake war an enez da welout hag-eñ e oa kresket an niver a laboused, met debret e oa bet ar vioù gant an annezidi. Goude-se e voe degaset ar c'houblad gant Makemake e Viahu, e su an enez, met debret e voe c'hoazh ar vioù gant an annezidi. Bloaz goude c'hoazh e voe kaset ar c'houblad gant Makemake da grec'h ar menez-tan Rano Kau, e Vai a Tare e kornôg an enez. Ur vi hepken a voe lezet gant an annezidi, genel a reas dioutañ kentañ labous ''manu-tara'' (gwennili-mor) an enez. Ha bloaz goude e tistroas Makemake war an enez, met ar wech-se e lezas al laboused war an enezig Motu Nui, el lec'h ma teujont a-benn da c'houennañ en diwezh.&lt;br&gt;
Neuze, goude-se, e krogas lid relijiel bloaziek an Tangata Manu (an den-labous). Bep bloaz, en nevezamzer hag evit an doue Makemake, un den hag a gavfe vi kentañ ar bloaz a vefe hanter-doue hag en defe titl-sakr an den-labous.
==Fiesta Tapati==
[[Restr:Tapati 3227a.jpg|thumb|Gouel Tapati]]
[[Restr:Tapati.JPG|thumb|An Haka Pei]]
Abaoe 40 vloaz, e-penn kentañ ar bloaz, e vez ur gouel meur anvet ar ''Fiesta Tapati'' war Rapa Nui ; darvoud sevenadurel pennañ ar bloaz eo. Kurunennet e vez Tapati Rapa Nui, bravañ plac'h an enez. Se zo er c'hentañ koulz, ur mod da genderc'hel gant an hengoun rapanui en ur ebatal. E-pad div sizhunvezh e vez dispartiet ar gêriadenn e daou du ; pep hini anezho a zilenn ur plac'h, ha ret e vez degas poentoù dezhi dre c'hounez kenstrivadegoù hag a adsav ar sevenadur, ar sportoù hag an hengoun rapanui. Pep tra a vez notennaouet gant ur juri ; an titl a Rouanez Rapa Nui a vez deroet d'ar plac'h hag he deus dastumet ar muiañ a boentoù, hag e-pad ur bloavezh e vez hi arouez an hengoun sevenadurel.&lt;br&gt;
An [[Haka Pei]] zo kenstrivadeg dañjerusañ ar gouel. Lakaet e vez tud en o gourvez ha staget e vezont ouzh garoù [[bananez]]enned a-raok bezañ lakaet da riklañ war diribin tor ar menez-tan [[Maungo pu'i]] ; ret eo diskenn ar buanañ ar gwellañ, betek 80 [[tizh|km/eur]] a-wechoù. 

Un doare [[triatlon]] eo ''Ta'ua Rapa Nui'', a vez redet e-kerzh ar Fiesta Tapati ivez. Teir amprouenn zo e toull-diskarg ar menez-tan [[Rano Raraku]] :
#treuziñ paludenn ar menez-tan war ur skafig korz ;
#redek tro-dro d'al lenn en ur zougen bananez dindan kazell, ha goude war lez an toull-diskarg ;
#adtreuziñal lenn war ur [[surf]] korz.

Kenstrivadegoù all zo : dansoù ha dilhad polinezian, kanaouennoù hengounel o kontañ mojennoù, c'hoarioù gant gwienn kanab (anvet ''kai kai''), kizelladurioù war dodenn ar moai, tresañ ha fardañ troioù-gouzoug, [[keginerezh]], ha kenstrivadeg labour-douar (bravañ frouezh ha legumaj an enez).
== Liammoù diavaez ==
{{Commons|Easter Island}}
*{{es}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20080120000351/http://www.museorapanui.cl/Inicio/ ''Museo de Rapanui'']
*{{es}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20100310025846/http://www.portalrapanui.cl/ ''Portal Rapa Nui'']
*{{en}} [http://www.youtube.com/watch?v=Z2395gyWjw8 ''Haka Pei'']
*{{en}} [http://www.sacredsites.com/americas/chile/easter_island.html ''Sacred Sites - Easter Island''] 
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20170414074421/http://www.mysteriousplaces.com/Easter_Island/ ''Mysterious places - Easter Island'']
*{{en}} {{wikivoyage|Easter_Island|Easter Island}}
*{{en}} [http://islandheritage.org/wordpress/?page_id=3 ''Easter Island Foundation'']
==Notennoù==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Inizi ar Meurvor Habask|Pask]]
[[Rummad:Inizi Chile|Pask]]
[[Rummad:Glad bedel]]</text>
      <sha1>hv8fhpjcxizhcxbntto4jdf6tp0wcm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keflusker Stirling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76577</id>
    <revision>
      <id>2189850</id>
      <parentid>2183631</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15954" sha1="5ecmfz3ltm0t0fxuq5ctp31ex5b2hah" xml:space="preserve">&lt;p align=&quot;left&quot; style=&quot;spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB&quot;&gt;[[Restr:Books-aj.svg aj ashton 01.svg|100px]] 
'''Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi.''' Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.


&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;

Ar c’heflusker Stirling a zo ur c’heflusker gant un devidigezh diavaez, ennañ ur gaz a heuilh ur c’helc’hiad pevar fred. D'e gas en dro ne c’houlenn nemet un diforc’h a temperadur etre div lodenn anezhañ. Anvet e oa ivez keflusker dre aer tomm e penn kentañ.

Ijinet eo bet e 1816 gant [[Robert Stirling]] ur pastor a vro Skos hag ouzhpennet gantañ, un neubeut amzer goude, ur pezh talvoudus : an adc’haner. Implijet eo bet e mare ar [[mekanik-aezhenn]] dre ma ne darzhe ket.

Dianavezet e chom ar c’heflusker-mañ gant an dud voutin daoust dezhañ kaout perzhioù a zedenn an arbennigourien.
[[Restr:Animrhombor.gif|thumb|right|200px|'''Keflusker Stirling beta''' Gant un adc'haner eo hennezh.]]

== An istor ==

E-penn kentañ an {{XIXvet}} kantvet e tarzhe alies kaoterioù ar vekanikoù-aezhenn o gloazañ tud. Sur a-walc’h eo an abeg-se en deus mennet [[Robert Stirling]] da labourat a-benn seveniñ ur c’heflusker hep kaoter gant gwaskoù re uhel ennañ hag ouzhpenn-se gwellaat spletusted ar mekanik rak n’eo ket dav tommañ dour. E 1816 e kemeras neuze [[Robert Stirling]] ur breved war e mekanik dre aer tomm hag un neubeut amzer goude e ouzhpennas dezhañ ur pezh talvoudus : an adc’haner. Ar pezh-se, dre raktommañ ha rakyennañ ar gaz, en deus kresket kalz spletusted ar c’heflusker. E 1843 eo bet staliet gant James Stirling (breur Robert Stirling) ur c’heflusker Stirling en uzin ma laboure evel ijinour. Siwazh, rak un diouer a galloudegezh ha kudennoù torridigezh ez eo bet erlec’hiet gant ur mekanik-aezhenn un neubeut amzer goude. E 1871 a drugarez araokadennoù an [[termodinamik]] ez eus bet tu da [[Gustav Schmidt]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.sesusa.org/DrIz/isothermal/Schmidt.html The Schmidt Analysis]&lt;/ref&gt; diskrivañ kelc’hiad ar c’heflusker Stirling gant ar matemetik.

Ranket eo bet gortoz goude studiadennoù an embregerezh Phillips er bloavezhioù 1930 evit ma vije adimplijet anezhañ e 1938 ez eo bet krouet ur mekanik 200 marc’h-nerzh (147&amp;nbsp;kW), gant un efedusted a 30%. Implijet eo ar c’heflusker-mañ hiziv gant ar griogeniezh, evit produiñ azot dourennek da skouer, pe gant ar genganerezh, evit dastum energiezh termek e moged ar c’haoterioù-aezhenn, pe treuzfeurmiñ energiezh an [[Heol]] e tredan en ur implijout uheldeknologiezhioù : danvezhioù a gouzañv diforc’hioù bras a demperadur, evel ar gwer Pyrex, pe reoù all, ur perzh gante da eskemm mat-tre o energiezh termek gant ar gazoù, evit an adc’haner.

Gantañ ez eus talvoud uhelañ a efedusted evit treiñ energiezh an [[Heol]] e 2008&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.cleanergyindustries.com/Lec'hien Cleanergy industries]&lt;/ref&gt;.

Ur beñveg studi eo deuet da vezañ hiziv kement evit tud prevez, embregerezhioù arbenniget pe evit an [[NASA]].

== Pennaenn ==
[[Restr:MM-7 Stirling Engine.jpg|thumb|right|Keflusker Stirling MM-7, Eus ar seurt gamma eo ha goulenn a ra un diforc'h temperadur a 4&amp;nbsp;°C hepken da vont en dro&lt;ref&gt;[http://www.stirlingengine.com/product/78?product_id=78 {{en}}Lec'hien an embregerezh en deus krouet an MM-7]&lt;/ref&gt;.]]
Ar c’heflusker Stirling a dreuzfeurm energiezh termek en energiezh mekanek. Evit en ober e vez implijet ur fluidenn, ur gaz (aer, dihidrogen pe heliom), hag a vez tommet ha yennaet a-benn implijout fenomenn an emled.

E-penn kentañ ar c’helc’hiad e vez kaset ar gaz endalc’het er c’heflusker davet al lodenn tomm : kreskiñ ’ra e demperadur ha neuze e wask. Laosket e vez goude ar ribouler da gilaat dindan gwask ar gaz : treuzfeurmet eo bet energiezh termek ar gaz en energiezh mekanek. Met dre ma ne c’hall ket ar gaz en em emledañ dibaouez e vo ret kenwaskañ anezhañ a-benn distreiñ e penn kentañ ar c’helc’hiad, en ur implijout an neubeutañ a energiezh mekanek ma c’haller. Evit en ober e vo kaset ar gaz adalek al lodenn tomm davet al lodenn yen a-benn digreskiñ e wask, kenwasket e vo ar gaz da c’houde. Dre ma vez bevezet nebeutoc’h a energiezh evit kenwaskañ ar gaz yenaet eget ma vez daspugnet gant emled ar gaz tommet evez produet energiezh mekanek. Anvet e vez ar c’helc’hiad-se kelc’hiad Stirling, daoust ma n’eo ket [[Robert Stirling]] hag en deus e ziskrivet.

Al lodenn tomm a veze tommet gant [[glaou-douar|glaou]] da vare [[Robert Stirling]], met n’eo ket 'blam da-se n’ez eus ket moien tommañ anezhi gant petrol, gaz naturel pe koad, peotramant gant energiezhioù adnevesaüs, skinoù an heol pe gwrez-douar da skouer.

=== Kelc’hiad Stirling ===

Kelc’hiad Stirling a zo ar c’helchiad termodinamik diskrivet gant an holl geflukerioù Stirling. Ar c’helc’hiad-se a zo amginus da lâret eo e c’hall ur c’hefluker Stirling produiñ energiezh termek, ha diouzh an tu ma troio e yeno pe e tommo al lodenn a vez sañset tommet anezhi.
[[Restr:Stirling Cycle.png|160px|thumb|left|[[Diagram Clapeyron]] kelc’hiad Stirling teorikel, ezpleustrek ez eo tost elliptek.]]
Ar c’helchiad-se a zo ur c’helc’hiad serret hag adc’haner. Serret rak implijet e vez atav ar memes fluidenn ennañ hag adc’haner rak e vez un adc’haner a dalvez da welaat efedusted ar c’helc’hiad.

Peder frantad a zo er c’helc’hiad : (selet war ar grafik)

* Poent 1 betek 2 : Distennadur izoterm (gant un temperadur digemm). Brasaat ’ra ar volum ha diskenn ’ra ar gwask. Er prantad-mañ e vez produet an energiezh mekanek.
* Poent 2 betek 3 : Yenadur izokor (gant ur volum digemm). Trement a ra ar gaz en adc’haner en ur tommañ anezhañ. Yenaat a ra da c’houde e lodenn yen ar c’heflusker. Diskenn a ra temperadur ha gwask ar gaz er prantad-se.
* Poent 3 betek 4 : Kenwaskadur izoterm. Yenaet e vez ar gaz e-keit ma vez kenwasket anezhañ. Er prantad-se e vez bevezet energiezh mekanek da kenwaskañ ar gaz.
* Poent 4 betek 1 : Tommadur izokor. Trement ’ra ar gaz en adc’haner un ur yenañ anezhañ. Tommet eo da c’houde e lodenn tomm ar c’hefluker. Kreskiñ a ra temperadur ha gwask ar gaz er prantad-mañ.

=== An adc’haner ===
An adc’haner a zo sur-wac’h ijinadenn pennañ [[Robert Stirling]]. Efedusted ur c’heflusker Stirling a zo diouzh an diforc’h a [[temperadur]] a zo etre al lodenn tomm hag al lodenn yen met ivez diouzh an adc’haner hag e perzh pouezus.

An adc’haner a zo ur pezh a vez lakaet etre al lodenn tomm hag al lodenn yen hag a vez e roll da esperniañ energiezh. A-benn en ober e vez raktommet pe rak yenaet ar gaz pa trement ennañ. Raktommet eo ar gaz pa trement dre an adc’haner adalek al lodenn yen davet al lodenn tomm, yenaet e vez neuze an adc’haner en ur kemer energiezh termek dezhañ. En tu kontrol, rakyenaet e vez ar gaz pa trement ennañ war zu al lodenn tomm, kollet e vez energiezh termek gant ar gaz en ur tommañ an adc’haner.

Dre an adc’haner e vez nebeutoc’h a eskemmoù d’ober el lodennoù yen pe tomm, da lâret eo e vez kresket efedusted ar c’heflusker, met krouet e vez ivez ur volum kollet. Dre ma n’eo ket aes d’ober eskemoù energiezh gant ar gazoù, ez eo diaes jediñ stumm ha mentoù an adc’haner met dre ma vez kresket efedusted ar c’heflusker e ra dioutañ luziet met talvoudus.&lt;ref name=&quot;moteurstirling.com&quot;&gt;[http://www.moteurstirling.com/ {{fr}}Ul lec'hienn diwar benn ar c'hefluskerioù dre aer tomm]&lt;/ref&gt;.

== Perzhioù mat ha perzhioù fall ==
=== Perzhioù mat ===
* Produiñ a ra neubeut a daskrennoù rak n’ez eus tarzhadenn ebet, klapet ebet na gazoù o vont er maez, ar pezh a ra dioutañ ur c’heflusker didrouzus.
* Un efedusted uhel en deus hag ouzhpenn-se ez eus moien da implijout anezhañ d'ober kenganerezh.
* Aez da zerc’hel a drugarez ma n’ez eus eskemm ebet etre ar maez hag an diabarzh, reaktadenn kimiek ebet ennañ hag ur veizherezh simpl.
* Liester an andonioù tomm posupl : skinoù an Heol, geotermiezh, koad, petrol pe memes tommder ar c’horf.
* Amginus eo a-drugarez d’e gelc’hiad. En ur luskañ anezhañ gant ur c’heflusker all e teu da vezañ ur pomp gwrez a c’hall tommañ a-us 700&amp;nbsp;°C pe yenañ da -200&amp;nbsp;°C.
* Ecologeloc’h eo rak ez eo kalz aesoc’h ober un devidigezh klok en diavaez eget en diabarzh ur c’heflusker.

=== Perzhioù fall ===
* Rankout a ra peurstankadur ar ribouler bezañ uhel kenañ hag an diforc’hioù temperadur ne aesont ket d’en ober. Ouzhpenn-se ez eo diaes da gaout un diforc’h bras a temperadur etre daou beg ar memes sailh evit ar c’hefluskerioù beta ha gamma.
* Ur veizerezh diaes rak ez eo diaes d’ober eskemmoù temperadur gant ar gazoù hag ez eo ret kaout an neubeutañ a volumoù kollet (lec’h ma ne vez ket graet ar c’helc’hiad gant ar gaz). Ouzhpenn-se ez eus kudennoù liammet ouzh fiñvoù ar gaz er c’hefluker.
* Diaes eo kemm lusk ha koublad ar c’heflusker-se rak ez eus tu en ober hepken en ur kemmañ feur gwaskañ ar fluidenn. Ar pezh a sav ur gudenn bras evit industriezh ar sevel kirri-tan.
* Ar priz a zo uhel rak ne vez ket produet kalz gant an industriezh ha dianavezet eo gant an dud voutin, ar pezh ne chikour ket da werzhañ anezhañ. Ar fed-se a c’hallfe cheñch gant an enklaskoù war ar produiñ energiezh ha dreist holl energiezh adnevesaüs.

== Implijoù hiziv an deiz ==

* Implijoù kenwerzhel pennañ ar c’heflusker Stirling a zo produiñ tempadurioù izel kenañ a-benn glizhenniñ gazoù.
* Studiet eo bet evit listri-spluj svedek Classe Gotland rak ez eo didrouzus a-walc’h met ivez rak ez eus nebeutoc’h a zour-tan dizevet.
* Un nebeud listri amerikan o deus kefluskerioù Stirling d'o kas en dro.
* Studiet eo bet gant an [[NASA]] evit produiñ energiezh evit al loarelloù hag ur raktres a zo ivez evit produiñ energiezh war al Loar.
* Kinniget eo bet gant an embregerezh MSI a grou kartennoù vamm urzhiaterezh yenaat anezhe gant kefluskerioù Stirling tommet gant ar gartenn da yenaat.
* Lakaet eo bet gant ar saverien kaoterioù hiniennel lakaat kefluskerioù Stirling da zaspugnañ an energiezh a chom e moged ha da broduiñ neuze [[tredan]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100203084648/http://cogeneration.discutforum.com/microcogeneration-stirling-f1/la-chaudiere-electrogene-a-moteur-stirling-type-siemens-double-effet-t13.htm {{fr}}Lec'hien kinnig an teknik-se]&lt;/ref&gt;.
* Produiñ tredan adalek skinoù an Heol. Graet eo bet en [[Arizona]] gant 1.5MW a zo staliet en dezezh&lt;ref name=&quot;moteurstirling.com&quot;/&gt;.

== Seurtoù disheñvel ar c’hefluker Stirling ==

=== Stirling alfa ===
Ur c’helusker Stirling alfa a vez ennañ daou ribouler galloudegezh : unan er sailh tomm hag egile er sailh yen. An daou sailh a zo distag an eil ouzh eben ha liammet ouzh un duelenn warnañ an adc’haner, ma n’eo ket an duelenn un adc’haner dezhañ e unan. Ar c’heflusker-se en deus ur c’heñver galloudegezh-volum uhel. N’en deus ket ar c’heflusker-se a ribouler diblaser.

Sed aze chema ur c’heflusker Stirling alfa, trein a ra e memes tu hag a [[horolaj]].

=== Stirling beta ===
[[Restr:BetaStirlingTG4web.jpg|thumb|'''Troc'h ur c'heflusker Stirling beta'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#F994CF; color:#F994CF;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Bailh tomm&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#88ADA6; color:#88ADA6;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Bailh yen&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#BDB80E; color:#BDB80E;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Digor ar yenaer&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#0E7624; color:#0E7624;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Gwrezdisfuiñ etre tomm ha yen&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#9EFB9B; color:#9EFB9B;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Bailh dilerc'hier&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#026FE4; color:#026FE4;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Bailh ar gremm&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#73E0E4; color:#73E0E4;&quot;&gt;WWW&lt;/span&gt; - Rodaoueg&lt;/small&gt;]]
Ar c’heflusker Stirling beta a implij ur gaz endalc’het etre div vountell kenahelel hag a fiñv an eil e keñver eben pa vez cheñchamantoù volum gant ar gaz, hag asambles pe dost e fiñvont evit cheñch lodenn ar gaz. Al lodenn domm hag an hini yen a zo e pennoù enep ar memes bailh, ar pezh a sav kudennoù eskemm energiezh etreze.

Daou berzh mat a zo : stañk eo ar c’hefluskerioù eus ar stumm-se ha ne vez ket a goll aerodinamikel a energiezh rak ne vez tuellenn ebet evit ar gaz. Daou berzh fall a zo ivez : kolloù energiezh termek zo dre goñduadur-gwez ha dibosupl eo implijout un adc’haner.

Bez' ez eus memestra kefluskerioù anvet &quot;beta&quot; ma vez implijet al lodenn a zo a-us ar vontell domm evel lodenn tomm ha neuze e c'heller lakaat un adc’haner etre an div lodenn. Ar stumm-se a zo tostoc’h d'ur c’heflusker Stirling gamma.

=== Stirling gamma ===
Ar c’heflusker Stirling gamma a zo ur c’heflusker gant : evel en hini beta al lodenn tomm hag al lodenn yen e pennoù enep ar memes sailh, met e gant daou ribouler ha n’int ket kenahelel. En em diblasañ a ra ar ribouler diblaser adalek al lodenn tomm betek al lodenn yen en ur skarzhañ kuit ar gaz el lodenn enep. Kemmoù temperadur ar gaz a laka neuze ar gwask da kemmañ hag ar ribouler galloudegezh da fiñval.

Ar volum e lec’h ma fiñv ar ribouler diblaser dre ma n’hall ket bezañ ar ribouler galloudegezh ennañ, seveniñ a ra neuze ur volum nann implijet. Setu perak ne c’hall ket ar c’hefluskerioù Stirling gamma kaout ur feur waskañ uhel-tre, ha neuze e bihana an efedusted. Met dre simplder e veizerezh e-keñver hini ar stumm beta e vez implijet anezhañ. Graet e vez ivez kefluskerioù gant meur a sailh en ur implijout ar seurt-se.

Gant kefluskerioù 'zo eus ar seurt gamma e vez ur ribouler diblaser peurstank ha neuze e vez moien lakaat un adc’haner etre al lodenn tomm hag an hini yen, ha brasaat an efedusted.

=== Ar fluidyn ===

Ar fluidyn a zo ur c’heflusker a heuilh kelc’hiad Stirling ha dre-se ez eo ur c’heflusker Stirling daoust dezhi kaout tost pezh ebet o finval ha da vont en dro gant ul lusk izel kenañ (0.5–1&amp;nbsp;Hz). Tost, rak ez eus hepken an div glozell hag a fiñv un neubeut.

Pa vez tommet ar gaz el lodenn tomm e kresk ar gwask hag a lak an dourenn da ziskenn el lodenn tomm ha da pignat un neubeut el lodenn yen, dre ma vez gwasket e trement un neubeut a zourenn dreist d’ar glozell uhelañ ivez. Goude e tiskenno an dourenn el lodenn yen evit pignat el lodenn tomm, neuze e vez kaset ar gaz etrezek al lodenn yen. El lodenn yen e tigresk temperadur ar gaz ar pezh a laka ar gwask da izellaat ha dre-se e vez sunet un neubeut a zourenn. Pignat a raio goude an dourenn el lodenn yen en ur c'has ar gaz el lodenn tomm.

Dre ma n’ez eus pezh ebet diaes da seveniñ ar pomp-se n’eo ket uhel e priz met ne vez ket sunet kalz ganti keneubeut (unan 2&amp;nbsp;cm treuzkiz, 50&amp;nbsp;°Ca ziforc’h etre an div lodenn a sun tro-dro 6L dre eur)&lt;ref&gt;{{fr}}[http://mon.danstagueule.fr.free.fr/NRJrealiste/stirling/Lanzetta.pdf Teuliad diwar-benn ar fluidin]&lt;/ref&gt;.

=== Kemmoù all diouzh ar pennaenn ===
Kalz a kemmoù a zo bet kinniget :
* Pezhioù elastik e plas ar pezhioù solut : diafragm, dourenn. En ur implijout an teknikoù-se ez eus tu sevel kefluskerioù gant riboulerioù dieub.
* Sevel ur mekanik gant meur a c’heflusker Stirling lakaet a-steud evel-se e teu da vezañ pep ribouler galloudegel ha diblaser. Evel ar c’hefluskerioù doubl efed.
* En ur lakaat pennaenn ar c’heflusker Stirling da vont en dro gant keflukerioù troiüs e vez tu da lakaat meur a gelc’hiad da vont en dro asambles, ar c'haziturbin eo.

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references/&gt;

== Liammoù diavaez ==
* {{fr}}[http://www.moteurstirling.com/ Lec'hienn diwar-benn ar c'heflusker Stirling]
* {{fr}}[http://www.dailymotion.com/video/x3i0zn_le-moteur-stirling_auto Video o tiskouezh splan e c'hall ar c'heflusker Stirling tommañ pe yenañ ivez.]

[[Rummad:Raktres Lise Diwan]]
[[Rummad:Kefluskerioù]]</text>
      <sha1>5ecmfz3ltm0t0fxuq5ctp31ex5b2hah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wall-E</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76867</id>
    <revision>
      <id>2189865</id>
      <parentid>2155798</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6155" sha1="4kx2hacrqtb31r8vuonh44aocaxpj24" xml:space="preserve">{{databox}}{{Raktres Lise Diwan}}
'''Wall-E''' a zo ur film bevaat amerikan graet gant skeudennoù kevanaoz. An navet film aozet gant [[Pixar]] eo. Graet eo bet gant Andrew Stanton, ha deuet eo er-maez e [[2008]]. Ar film, hag a dremen en amzer dazont, a heuilh istor ur robot bihan anvet Wall-E, krouet eo bet evit naetaat ar blanedenn, an Douar dre ma z’eo deuet da vezañ lous teil. Mes ur robot all, EVE, a zeuio war ar blanedenn eus an oabl, Wall-E vo amourus. An daou robot bihan-se a cheñcho istor an denelezh.
Warlerc'h Bed Nemo, Andrew Stanton en deus bet ar soñj da grouiñ ur film a dremenfe en oabl dre m’en doa gwelet e oa tu da Pixar krouiñ drezeverezhioù gwirvoudel d’eus ar fizik dindan-vor. An darn vrasañ d’eus an tudennoù er film na gomz ket, pe nemet dre sonioù robotek ha jestroù, krouet gant Ben Burtt. Wall-E e oa ar c’hentañ hir-film deus Pixar da gaout ennañ prizioù deus leurennoù gwirvoudel.

Walt Disney Pictures en deus lakaet maez ar film er Stadoù-Unanet hag er C’h/kanada ar 27 a viz mezheven 2008. Gounezet eo bet 23,1 million a dollars amerikan evit an deiz kentañ, ha 63 million en dibenn sizhun kentañ e-koulz e oa skeudennet e 3992 sal sinema, kentañ er Box-ofis. Ar film en deus graet ar pevare gwellañ mont maez en un dibenn-sizhun evit ur film Pixar, an 31 a viz Mae 2009. Evel boazamant Pixar e oa ivez ur filmig, Presto. Ar film en deus, evit an darn vrasañ, bet burutelladennoù vat, bez e oa memes 96% war Rotten Tomatoes. Er bed a-bezh en deus dastumet 534 million a dollar amerikan, loreet eo bet deus Golden Globe ar gwellañ film birvilh, priz Victor Hugo evit ar gwellañ hir film reuzeudik, hag an Oskar d’eus film birvilh gwellañ. 

== Istor ==

E penn-kentañ an XXIIvet kantved, an embregerezh Buy’n Large a zo e-penn ekonomiezh an Douar hag e teu da vezañ ar gouarnamant bedel. Ar reveveziñ a lak ar blanedenn da vezañ ul lasterezh divent, evit savetiñ an denelezh, an embregerezh a grou listri-spas evit un ermaeziadeg. Sensemant eo ret d'an ermaeziadeg padout 5 bloavezh, e-pad an amzer-se eo bet kaset war an douar milionoù a Wall-E (''Waste Allocation Load Lifter Earth-Class'') evit netaat an Douar.

War-lerc’h 700 bloaz ne chom nemet ur Wall-E. E zigenvez a echu pa gas ul listri-spas ur robot all anvet EVE, (Extraterrestrial Vegetation Evaluator) karget da gas en-dro d’an Den un dra hag a brouo ez eus c’hoazh buhez war an douar. Wall-E a zo amourus d’eus EVE, hag e ro dezhi ur blantenn en deus kavet en ur ober e labour. Al lestr en doa kaset EVE war an Douar a zeu en-dro da glask anezhi, mes Wall-E a heuilh EVE betek al listri, krogiñ a ra e-barzh evit mont ganti. Neuze e vez gwelet eo chomet bev Mab-Den en ul listri-spas divent. Mes Oto, al levier ardivink en deus urzhioù kuzh evit difenn da Mab-den mont en dro war ar blanedenn. Ret e vo da Wall-E, EVE ha tud al listri enebiñ a enep Oto evit lakaat al listri da vont en dro war an Douar.

== Fichenn deknikel ==

* - Titl orin: Wall-E
* - Sevener: Andrew Stanton
* - Senario: Andrew Stanton
* - Sonerezh: 
:- Thomas Newman
:- Peter Gabriel (krouer ha kaner kanaouenn ar film)
* - Klinkadennoù: Ralph Eggleston
* - Birvilh: Frank Aalbers, Jeremy Birn, Brian Boyd, Stephan Vladimir Bugaj, Dovi Anderson, Brett Coderre, Arik Ehle, Mark Cordell Holmes, George Hull, Todd Krish, Bruce Kuei, Victor Navone, Raphael Suter, Rob Duquette Thompson, Jeremy Vickery, Stephen L. Wong, Gordon D.B. Cameron, Jiayi Chong, Trent Crow, Simon Dunsdon, Christopher Lee Fowler, Sarah Fowler Deluna, Diego Garzon, Patrick Guenette, Christopher James Hall, Andrew Jimenez, Jason Johnston, Fran Kalal, Paul Kanyuk, Tom Nixon, Brandon Onstott, Evan Pontoriero, Afonso Salcedo, Suzanne Slatcher, Keith Stichweh, Eunkyoung Lee Swearingen, Gaston Ugarte, Bill Watral
* - Son: Ben Burtt, Michael Semanick, Tom Myers, Matthew Wood
* - Produerien: 
: - Jim Morris
:- Lindsey Collins (eil-produour)
:- Pete Docter, John Lasseter (oberiañ)
* - Embregerezh produiñ: Pixar Animation Studios
* - Dalc’hen: Walt Disney Studios Motion Pictures
* - Arc’hant evit krouiñ: 180 000 000 $
* - Bro orin: [[Stadoù-Unanet Amerika]]
* - Padelezh: 98 munutenn
* - Deizad mont er maez:
:-SUA: d'an 23 a viz Mezheven [[2008]]
:- Bro-C’hall – Belgia : d'an [[30 a viz Gouere]] [[2008]]

== Dasparzh ==
=== Mouezhioù orin ===
* Ben Burtt eo an ijinour war ar son evit Wall-E, tudenn bennañ ar film, hag evit ar robotoù all.[3]
* Elissa Knight : EVE
* Jeff Garlin : kabiten McCrea
* Fred Willard : Shelby Forthright,PRH (Prezidant Rener Hollek) eus BnL
* John Ratzenberger : John
* Kathy Najimy : Mary
* Sigourney Weaver : urzhiater bord
* MacInTalk : AUTO

=== Mouezhioù Galleg ===
* Philippe Bozo : WALL•E
* Marie-Eugénie Maréchal : EVE
* Emmanuel Jacomy : Kabiten McCrea
* Hervé Jolly : Shelby Forthright, PRH (Prezidant Rener Hollek) eus BnL
* Jean-François Aupied : John
* Brigitte Virtudes : Mary
* Pascale Clark : urzhiataer bord
* Patrick Osmond : AUTO
* Mark Lesser : M-O

=== Mouezhioù Kebeg ===
* Philippe Bozo : Wall-E
* Marie-Eugénie Maréchal : EVE
* Thiéry Dubé : Kabiten
* Jean-Luc Montminy : Shelby Forthright
* Yves Soutière : John
* Julie Saint-Pierre : Mary
* Mélanie Laberge : Urzhiater bord
* Patrick Osmond : AUTO
* Mark Lesser : M-O

== Mont maez er Sinema ==
''Nemet menneg kontrol, keloù da heul a zeu d’eus an [[Internet Movie Database]].''
* Rusia : Kentañ bedel an 28 a viz Mezheven 2008, e Gouel bedel d'eus ar film er Moskoù
* Chili : 26 a viz Mezheven 2008
* Brasil, Stadoù-Unanet, Kanada, Kolombia, Panama : 27 a viz Mezheven 2008
* Koweït : 3 gouere 2008
* Meksik : 4 gouere 2008
* Arc'hantina : 9 gouere 2008
* Israel : 10 gouere 2008
* Island : 16 gouere 2008
* Lituania, Polonia, Rouantelezh-Unanet : 18 a viz Gouere 2008
* Bro-c'hall, Belgia : 30 a viz Gouere 2008

== Prizioù ==
* Golden Globe Award 2009 : Gwellañ film bevaat
* Oscars 2009 : anvet 6 gwech, gounit a ra Oscar ar film bevaat gwellañ

[[Rummad:Filmoù 2008]]
[[Rummad:Filmoù SUA deuet er-maez e 2008]]
[[Rummad:Filmoù skiant-faltazi]]
[[Rummad:Filmoù bevaat]]
[[Rummad:Filmoù saoznek]]</text>
      <sha1>4kx2hacrqtb31r8vuonh44aocaxpj24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oferenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77257</id>
    <revision>
      <id>2189856</id>
      <parentid>2014473</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5108" sha1="ok8d5crej14d82t1oekibv7p6nq2ot4" xml:space="preserve">[[restr:Misa de Barcelona.JPG|thumb|upright=1.3|''&lt;q&gt;Agnus Dei&lt;/q&gt;, Misa de Barcelona'', {{XIVvet kantved}}]]

An '''oferenn''' ([o'fern], [u'vern]) eo anv al [[lid]] pouezusañ er [[relijion gristen]]. An oferenn zo ul lid liturgiezh ma lid ar beleg pe ar veleien e karg [[Sakramant an Aoter]]. Pa vez oferennoù-lid e c'hall bezañ meur a oferenner.
Lavaret e vez an oferenn en un [[iliz]] peurliesañ, pe en ur [[chapel]], hervez unan eus al lidoù degemeret gant unan eus an ilizoù kristen : al [[Iliz katolik roman|lid roman]], bizantat, armenian, luterian, [[Iliz anglikan|anglikan]]... 

Gallout a ra an oferenn bezañ lidet bemdez gant pep beleg, war-bouez Da [[Gwener ar Groaz|Wener ar Groaz]], met ivez da-geñver sakramantoù all ([[badeziant]], eured, [[kouzoumenn]], urzhiadur ur beleg), da vare lidoù sakramantel &lt;!--sacramentaux--&gt;(interamant, kurunidigezh), ha da goulz darvoudoù lidek eus buhez an Iliz hollvedel (sened-iliz, sened kardinaled) pe lec'hel (donedigezh ur [[person]] nevez).

En hengoun katolik pe protestant e talc'h ar sonerezh ul lec'h a-bouez el lidoù. Ar ger « oferenn » a ya neuze dre astenn da envel ur pezh sonerezh, anezhañ hollad ar c'hanennoù hag ar pennadoù sonerezh a heuilh kerzh an oferenn. Er ster-se ez eo ur sort sonerezh stag ouzh ar sonerezh relijiel. Kalz saverien o deus krouet « oferennoù », pa vefe evit al lidoù boaz pe evit darvoudoù divoaz (oferennoù kurunadur, oferennoù eured, oferennoù interamant, ha kement zo...)

== Al lid katolik ==
===Seurtoù oferennoù===
Bemdez e rank ar beleg katolik lavarout an oferenn nemet aotreet e vije da chom hep ober. &lt;br /&gt;
Bep Sul da vihanañ e rank ur c'hristen mont d'an oferenn hervez [[gourc'hemennoù an Iliz]]. Abaoe ar bloavezhioù 1980 ez eo aotreet da vont d'an Oferenn-sul-se adalek ar sadorn abardaez ivez, adalak 16 eur. &lt;br /&gt;
Meur a seurt oferenn a zo:
* ''an oferenn-veure'', an hini a-raok an oferenn-bred
* ''an oferenn-bred'' eo an hini hir a vez d'ar sul a-raok kreisteiz
* ''an oferenn war-blaen'', pe ''oferenn-blaen'', an hini verrañ
* ''an oferenn war-gan'', an hini hirañ, gant kantikoù 
* ''oferenn gentañ'', kentañ oferenn ur beleg nevez beleget
* un ''oferenn-[[eured]]'', pa vez roet sakramant ar briedelezh e-pad an Oferenn-se ;
* an [[obidoù]] a vez peurliesañ un oferenn-gañv a-raok kas d'ar vered arched unan aet da [[Anaon]] ;
* An '' [[oferenn drantell]] '', ul lid [[hud]] hervez ar mojennoù.

Un oferenn hepken zo e gwirionez, hogen lidet e vez e doareoù disheñvel, hervez an degouezh.

Abaoe ar 7 a viz Gouere 2007 en deus lakaet ar Pab en-dro e talvoud doare lidañ an Oferenn hervez ar Pab Pius V, a vez anvet hiviziken &quot;Stumm dreist ordinal an Oferenn&quot; : un oferenn e latin ez eo, gant ar sarmon hag ar c'hantikoù e yezh an dud, ur bedenn-veur hepken, nebeut a brefasoù ha lennadennoù heñvel bep bloaz hervez koulz al liturgiezh.
Da heul Goursened Vatikano II ez eus tu da lidañ en ur stumm &quot;ordinal&quot;, e yezh an dud peurliesañ, gant nebeutoc'h a donioù latin ha dreist-holl peder pedenn veur da zibab ha lennadennoù hervez al liturgiezh a zeu en-dro bep tri bloaz ha n'eo ket bep bloaz.

==Al lid luteriek ==
[[restr:Concordia,_Dresden_1580_-_fba.jpg|thumb|''[[Levr an Unvaniezh]]'', pajenn titl eus embannadur 1580 ([[Dresden]])]]
E ''Levr an Unvaniezh'' (''Liber Concordiae''), mellad XXIV [[Dislêriadenn Augsbourg]] (« Diwar-benn an oferenn ») (1530) a grog evel se : « E gaou e tamaller ouzh hon ilizoù da vezañ lamet an oferenn, rak miret eo bet an oferenn en hon touez, lidet e vez gant an doujañs ar brasañ. N'hon eus ket torret an oferenn met mirout ha difenn a reomp anezhi en un doare relijius ... derc'hel a reomp d'ar stumm liturgek hengounel ... En hon ilizoù e vez lidet an oferenn pep sul ha da vare an deizioù kensakret arall, pa vez kinniget ar sakramant d'ar re o deus c'hoant goude ma vijent bet goulennataet ha m'o dije bet an absolvenn (mellad XXIV). » 

[[martin Luther|Marzhin Luther]] en deus argaset lodennoù zo eus an oferenn gatolik roman (reolenn an oferenn peurgetket), ha lakaet en he lec'h ul lid adwelet, ''[[Formula missae]]'', e latin ha diwezhatoc'h e yezh boblek, an ''[[Deutsche Messe]]''. Lavaret a rae ne glote ket an elfennoù na zigemere ket na gant &quot;[[Lizher d'an Hebraed|Hebraed]]&quot; 7:27, ma eneber beleien an [[Testamant Kozh]], a ranke kinnig aberzhioù ingal evit pardon ar pec'hedoù, d'ar C'hrist, beleg nemetañ na ginnig e gorf nemet ur wezh en aberzh, na gant &quot;Hebraed&quot; 9:26, 9:28 ha 10:10. 

En [[alamaneg]], e yezhoù [[Skandinavia]] hag e [[finneg]], al [[Lutheriezh|Lutheriz]] (ha Luteriz zo er Stadoù-Unanet) a implij ar ger a glot en o yezh gant ar ger « oferenn » evit al lidoù relijiel&lt;ref&gt;Nicholas Hope, ''German and Scandinavian Protestantism, 1700 to 1918'' (Oxford University Press 1995 ISBN 0-19-826994-3), p. 18; sellet ivez ouzh [[Deutsche Messe]]&lt;/ref&gt;, met er pep brasañ eus an ilizoù saozneger e lârer « servij doueek », « Kumuniezh santel », pe « Eukaristia santel ».

==Notennoù==
{{Daveoù}}
{{Wikeriadur|oferenn}}
[[Rummad:Katoligiezh]]</text>
      <sha1>ok8d5crej14d82t1oekibv7p6nq2ot4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henrik Nordbrandt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79413</id>
    <revision>
      <id>2189868</id>
      <parentid>2138979</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2189868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3355" sha1="cz6z4oigiow54zetcyl27el2o065j2c" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = Henrik Nordbrandt
 | skeudenn         = 
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = 
 | anv pluenn       = 
 | obererezh        = romantoù, arnodadennoù, pozioù
 | deiziad ganet    = [[21 a viz Meurzh]] [[1945]]
 | lec'h ganet      = e [[Frederiksberg]]
 | deiziad marv     = 
 | lec'h marv       = 
 | yezh             = [[daneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = [[Priz lennegezh Kuzul an Norzh]] [[2000]] gant ''Drømmebroer''
 | oberennoù pennañ = 
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = 
}}
'''Henrik Nordbrandt''' ([[21 a viz Meurzh]] [[1945]] e [[Frederiksberg]]) a zo ur skrivagner romantoù hag arnodadennoù [[Danmark|danat]]. Pozioù a vez skrivet gantañ ivez. E [[1966]] e voe embannet e levr kentañ, un dastumad barzhonegoù titlet ''Digte''. E [[2000]] e tapas [[Priz lennegezh Kuzul an Norzh]] gant e zastumad barzhonegoù ''Drømmebroer''.&lt;ref name=nordic-price&gt;http://www.norden.org/nr/pris/lit_pris/uk/arkiv.asp?&amp;lang=&amp;p_id=542&lt;/ref&gt;

== Oberennoù ==
* ''Digte'' (1966)&lt;ref name=hnpi&gt;[https://web.archive.org/web/20110927114500/http://blog.lib.umn.edu/cla/discoveries/2009/03/danish-poetry-its-hereditary-t.html &quot;Henrik Nordbrandt&quot;] e lec'hienn Poetry International&lt;/ref&gt;
* ''Miniaturer'' (1967)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Syvsoverne'' (1969)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Omgivelser'' (1972)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Opbrud og ankomster'', Kopenhagen: Gylandal, 72 pajennad ([[1974]])&lt;ref name=hnls&gt;[https://web.archive.org/web/20101223163443/http://www.litteratursiden.dk/forfattere/henrik-nordbrandt &quot;Henrik Nordbrandt&quot;] e lec'hienn Literatur.siden&lt;/ref&gt;
* ''Ode til blæksprutten og andre kærlighedsdigte'', Kopenhagen: Gylendal, 55 pajennad ([[1975]])&lt;ref name=hnpi/&gt;&lt;ref name=hnls/&gt;
* ''Glas'', Kopenhagen: Gylendal, 53 fajennad ([[1976]])&lt;ref name=hnpi/&gt;&lt;ref name=hnls/&gt;
* ''Istid'' (1977)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Guds hus'' (1977)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Breve fra en ottoman'' (1978)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Rosen fra Lesbos'' (1979)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Spogelselege'' (1979)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Forsvar for vinden under doren'' (1980)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Armenia'' (1982)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''84 digte'', Kopenhagen: Gylendal, 125 pajennad ([[1984]])&lt;ref name=hnpi/&gt;&lt;ref name=hnls/&gt;
* ''Armenia'' (1984)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Violinbyggernes by'' (1985)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Håndens skælven i november'' (1986)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Vandspejlet'' (1989)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Glemmesteder'' (1991)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Stovets tyngde'' (1992)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Ormene ved himlens port'' (1995)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Egne digte'', Kopenhagen: Gylendal, 289 fajennad ([[2000]])&lt;ref name=hnpi/&gt;&lt;ref name=hnls/&gt;
* ''Drømmebroer'' (2000)&lt;ref name=hnpi/&gt;
* ''Besøgstid'' ([[2007]])&lt;ref name=hvdlis&gt;van der Liet, Henk, troet gant Russell Dees, [https://web.archive.org/web/20110719121732/http://www.danishliterarymagazine.dk/index.php?id=1615 &quot;Images, Sounds and the Return of the Divine? Some Forays into Danish Poetry 2007&quot;], ''Danish Poetry Magazine'', Nevez amzer 2008&lt;/ref&gt;

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{Priz Lennegezh Kuzul an Norzh}}

{{DEFAULTSORT:Nordbrandt, Henrik}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1945]]
[[Rummad:Skrivagnerien Danmark]]
[[Rummad:Skrivagnerien danek]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]</text>
      <sha1>cz6z4oigiow54zetcyl27el2o065j2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Justin Bieber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85692</id>
    <revision>
      <id>2189848</id>
      <parentid>2160255</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="mecj80j1f19o8azedc4hn11y2kkjrpo" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Justin Bieber''', pe ''Justin Drew Bieber'' hervez e wir anv, ganet d'ar [[1añ a viz Meurzh]] 1994 e [[Stratford (Ontario)|Stratford]] en [[Ontario]] ([[Kanada]]), zo ur c'haner [[pop]] ha [[R&amp;B]]. Pa oa yaouankik en doa kroget da redek e reuz war [[Youtube]], e-lec'h e oa bet kavet gant Scooter Braun, e wazour. Ar c'haner [[Usher]] en deus produet albomoù Justin Bieber. E albom kentañ MY WORLD, a zo bet gwerzhet muioc'h eget pevar milion a skouerennoù anezhañ. Seniñ a ra trompilh, piano, gitar, ha taboulinoù. Anavezet eo abalamour d'e vouezh ha d'e ampartiz da zañsal. Rolloù bihan en deus bet ivez e heuliadoù filmoù.

== E vuhez skoliad ==
Abaoe 2007 en deus harzet Justin Bieber gant ar skol evit ober troiadoù e-barzh ar bed. Ur c'helenner a heuilh anezhañ e-barzh e droiadoù evit kenderc'hel da studiañ. 

== Buhezskrid ==
Eñ zo bet intereset yaouank-tre gant ar muzik pa ne oa ket sonerien e gerent. Desket en deus seniñ gitar, piano, ha trompilh dhezañ e-unan. Met evit deskiñ seniñ taboulinoù en doa bet da heuliañ kentelioù. Morse n'en deus heuliet kentelioù kanañ.
Da 12 vloaz en doa lakaet e anv en ur genstrivadeg lec'hel. E vamm he doa embannet ur video war Youtube, evit e familh hag o mignoned. Scooter Braun, e wazour da zont, en doa dizoloet ar video ha dibabet da gas anezhañ gantañ da [[Atlanta]]. Eno en deus Justin Bieber kejet gant ar c'haner sonaozour [[Usher]]. 
En un doare ofisiel en doa sinet ur c'hevrat gant an ti-pladennoù [[Island Records]] e 2008. Embannet en doa e ganaouenn gentañ, One Time, d'ar 7 a viz gouere 2009. E albom kentañ, My World, a zo embannet d'ar 17 a viz Du er Stadoù-Unanet, e-lec'h e vo e penn ar gwerzhioù.
Skrivet en deus daou albom, hag enrollet seizh klip video. Kaset en doa troiadoù er Stadoù-Unanet e 2010, goude bezañ graet lodenn gentañ sonadegoù ar ganerez Taillor Swifft.
Daoust d'e red micherel berr, en deus resevet kalz prizioù : Teen Choice Awards 2010, MTV Europe Music Awards 2010.
== Daveennoù ==
* [http://www.justinbiebermusic.com www.justinbiebermusic.com]

{{DEFAULTSORT:Bieber, Justin}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]]
[[Rummad:Kanerien Kanada]]
[[Rummad:Kanerien R&amp;B]]</text>
      <sha1>mecj80j1f19o8azedc4hn11y2kkjrpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Down (strollad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87400</id>
    <revision>
      <id>2189845</id>
      <parentid>2136257</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7332" sha1="o8wtqgec47ohwqq88v487odoeosqvzl" xml:space="preserve">{{Infobox Sonerezh (arzour)
 | karta           = strollad
 | anv             = Down
 | alias           = 
 | skeudenn        = [[Restr:Down on stage.jpg|275px]]
 | alc'hwez        = Down e-pa ur sonadeg e [[Praha]]
 | logo            = 
 | bro orin        = [[New Orleans]], [[Louisiana]],&lt;br /&gt;[[Stadoù-Unanet Amerika]]
 | bloavezhioù     = [[1991]]–[[1996]]&lt;br /&gt;[[1999]]–[[2002]]&lt;br /&gt; abaoe [[2006]]
 | doare           = [[Heavy metal]], [[sludge metal]]
 | label           = [[Elektra Records|Elektra]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros]], [[Roadrunner Records|Roadrunner]] 
 | izili           = [[Phil Anselmo]]&lt;br /&gt;[[Pepper Keenan]]&lt;br /&gt;[[Kirk Windstein]]&lt;br /&gt;[[Jimmy Bower]]&lt;br /&gt;[[Rex Brown]]
 | izili bet       = [[Todd Strange]]
 | endro           = [[Arson Anthem]], [[Corrosion of Conformity]], [[Crowbar (strollad Amerikan)|Crowbar]], [[Eyehategod]], [[Kingdom of Sorrow]], [[Pantera]], [[Rebel Meets Rebel]], [[Superjoint Ritual]]
 | lec'hienn       = [http://www.down-nola.com www.down-nola.com]
}}

'''Down''' a zo ur ''superstrollad'' [[heavy metal]] [[stadunanat]] savet e [[1991]] e [[New Orleans]] er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]]. 

Abaoe e stummadur, Down en deus embannet teir fladenn, ''[[NOLA (pladenn)|NOLA]]''&amp;nbsp;(1995), ''[[Down II: A Bustle in Your Hedgerow]]''&amp;nbsp;(2002); ha ''[[Down III: Over the Under]]''&amp;nbsp;(2007). Down a zo er mare-mañ o labourat war &quot;''Down IV''&quot; hag a vo sur a-walc'h embannet fin [[2011]]. 

== Istor ==

=== Stummadur ha ''NOLA'' (1991–1998) ===
[[Restr:Kirk&amp;phil.jpg|thumb|left|180px|Kirk Windstein ha Phil Anselmo]]
Savet eo bet Down e [[1991]] gant ar c'haner [[Phil Anselmo]] ([[Pantera]]), ar gitarour [[Pepper Keenan]] ([[Corrosion of Conformity]]), an eil gitarour [[Kirk Windstein]], ar gitarour-boud [[Todd Strange]] (an daou-se ezel eus [[Crowbar (strollad Amerikan)|Crowbar]]) hag an tabouliner [[Jimmy Bower]] ([[Eyehategod]]). 

Ar strollad a embann e gentañ pladenn e miz [[Gwengolo]] [[1995]] dindan al label Elektra Records. Ar bladenn a zo degemeret mat-tre hag en em renk diouzhtu d'ar renk #55 er ''Billboard 200''. David Reamer eus al lec'hien ''Allmusic'' a ro un notenn eus 4.5 war 5 o lavarout &quot;''This is a landmark album that combines the talents of dedicated rock musicians, and should be included in any collection of heavy metal music''&quot;&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;token=&amp;sql=10:kpfixqehld6e ''NOLA'' - Down | Allmusic] Kavet d'ar 04/05/11&lt;/ref&gt;. 
Goude un droiad 13 sonadeg, Down a ra un troc'h a-benn e c'hellfe izili ar strollad labourat gant o strollad da bep hini.


=== ''A Bustle in Your Hedgerow'' hag ''Over the Under'' (1999–2008) ===
[[Restr:RexBrown.jpg|thumb|right|150px|Rex Brown]]
E [[1999]], [[Todd Strange]] a zibab kuitaat ar strollad hag erlerc'hiet eo gant gitarour-boud [[Pantera]], [[Rex Brown]]. E [[2002]], Down a skriv hag a enroll ar bladenn ''Down II: A Bustle in Your Hedgerow'' e 28 devezh en ur grañj anvet &quot;Nödferatu's lair&quot;. Embannet eo ar baldenn d'ar 26 a viz [[Meurzh]] [[2002]] met ne ket degemeret ken mat hag e diagentour. Borivoj Krgin eus al lec'hienn ''Blabbermouth'' a lâr, &quot;''Down II appears to have been thrown together more haphazardly, with much of the material falling short of the standard set by the Down's classic debut offering''&quot;&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/showreview.aspx?reviewID=72 CD Reviews | DOWN - Down II (Elektra)] Kavet d'ar 04/05/11&lt;/ref&gt;. Daoust d'an degemer-se ar baldenn en deus kroget d'ar renk #44 er ''Billboard 200''. Down a gemer perzh en Ozzfest hag ober a reont adarre un troc'h evit ober war-dro o strolladoù da bep hini. 

E [[2006]] goude an troc'h, sinañ a reont gant al label [[Warner Bros. Records]]. ''[[Down III: Over the Under]]'' a zo skrivet ar bloavezh goude. Ar c'homzioù a zo diwar-benn disparti ar strollad [[Pantera]], lazhadenn [[Dimebag Darrell]], ar gorventenn Katrina e [[New Orleans]], hag adc'hounidigezh Anselmo goude e oberatadenn eus ar c'hein hag e gudennoù gant an drammoù. Embannet eo ar bladenn d'ar 25 a viz [[Gwengolo]] [[2007]], en em renk a ra diouzhtu #26 er ''Billboard 200'' ha degemeret eo mat dre-vras. Kirk Miller eus ''Decibel Magazine'' a lâr, &quot;''for almost an hour, it’s like the metal world was set right again''&quot;.


=== ''Down IV'', ''Diary of a Mad Band'', hag an dazont (2008–bremañ) ===
[[Restr:Phil Anselmo in Madrid.jpg|thumb|left|130px|Phil Anselmo e Madrid]]
An 30 a viz [[Meurzh]] [[2009]] ar strollad a zisklar war e forum ofisiel e vint e studio e miz [[Gwengolo]] [[2009]]] evit enrollañ ar pezh a c'hellfe bezañ ''Down IV''.

D'ar 5 a viz [[Gwengolo]] [[2010]] eo embannet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] ar CD/DVD ''[[Diary of a Mad Band: Europe in the Year of VI]]'' hag a heuilh ar strollad e-kerzh e droiad e [[Europa]].

Nevez zo, [[Rex Brown]] en deus kudennoù yec'hed, met Anselmo a lavar en ur pennad war lec'hienn ofisiel ar strollad eo [[Rex Brown|Brown]] atav ezel eus ar strollad hag e gemer nemet un tamm amzer evit yac'haat eus e oberatadenn eus ar pankreaz.


== Izili ==
=== Izili a-vremañ ===
* [[Phil Anselmo]] - kan, gitar (er studio) &lt;small&gt;(abaoe 1991)&lt;/small&gt;
* [[Jimmy Bower]] - taboulinoù &lt;small&gt;(abaoe 1991)&lt;/small&gt;
* [[Rex Brown]] - gitar boud &lt;small&gt;(abaoe 1999)&lt;/small&gt;
* [[Pepper Keenan]] - guitar &lt;small&gt;(abaoe 1991)&lt;/small&gt;
* [[Kirk Windstein]] - gitar, gitar boud &lt;small&gt;(abaoe 1991)&lt;/small&gt;


&lt;gallery caption=&quot;@ [[Hellfest]] 2013&quot;&gt;
File:W0827-Hellfest2013 Down PatrickBruders PhilAnselmo 69270.JPG|[[Patrick Bruders]] &amp; [[Phil Anselmo]]
File:W0828-Hellfest2013 Down PepperKeenan 69263.JPG|[[Pepper Keenan]]
File:W0829-Hellfest2013 Down PhilAnselmo 69245.JPG|[[Phil Anselmo]]
File:W0830-Hellfest2013 Down PhilAnselmo KirkWindstein 69259 (cropped).JPG|[[Phil Anselmo]] &amp; [[Kirk Windstein]]
&lt;/gallery&gt;


=== Izili bet er strollad ===
* [[Todd Strange]] - gitar boud &lt;small&gt;(1991–1999)&lt;/small&gt;


== Pladennoù ==
=== Pladennoù studio ===

* [[1995]]: ''[[NOLA (pladenn)|NOLA]]''
* [[2002]]: ''[[Down II: A Bustle in Your Hedgerow]]''
* [[2007]]: ''[[Down III: Over the Under]]''

=== Pladennoù live ===

* [[2010]]: ''[[Diary of a Mad Band: Europe in the Year of VI]]'' (Live CD/DVD)

=== Singles ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bloavezh
! Pladenn
! Titl
! Video
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1995
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;| ''[[NOLA (pladenn)|NOLA]]''
| &quot;Lifer&quot;
| Ket
|-
| &quot;Stone the Crow&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Ya
|-
| &quot;Temptations Wings&quot;
|-
| 1996
| &quot;Bury Me in Smoke&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Ket
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2002
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| ''[[Down II: A Bustle in Your Hedgerow]]''
| &quot;Beautifully Depressed&quot;
|-
| &quot;Ghosts Along the Mississippi&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Ya
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2007
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| ''[[Down III: Over the Under]]''
| &quot;On March the Saints&quot;
|-
| ''|&quot;I Scream&quot;''
| rowspan=&quot;2&quot;| Ket
|-
| 2008
| &quot;Mourn&quot;
|}

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.down-nola.com Lec'hienn ofisiel]
* [http://www.lambgoat.com/features/interviews/down.aspx Interview gant Kirk Windstein war al lec'hienn Lambgoat.com]
* [http://www.nolaunderground.com/ NOLA Underground (New Orleans underground music scene)]
* [http://www.myspace.com/downnola MySpace Official fan page]

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Strolladoù sonerezh Heavy metal]]</text>
      <sha1>o8wtqgec47ohwqq88v487odoeosqvzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deiziadur hindouek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88772</id>
    <revision>
      <id>2189844</id>
      <parentid>2114818</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21471" sha1="lzrp1klo2tp11po0jexjwb2cs7b3k4m" xml:space="preserve">[[Restr:Hindu calendar 1871-72.jpg|right|250px|thumb|Pajenn eus un deiziadur hindouek a glot gant ar bloavezh gregorian 1871-72, [[Rajasthan]]. Gwelout a reer 10 avatar Vishnu er bann kleiz. An eil bann adalek an tu dehou a ziskouezh an 12 arouez eus ar zodiak hindouek.
Er c'hreiz, ouzh krec'h e weler [[Ganesha]] gant daou genseurt. War an eil e weler Krishna ha daou zen.]]

An '''deiziadur hindouek''', implijet abaoe pell-kenañ, zo un [[deiziadur loarel-ha-heolel]]. Kentañ devezh ar bloavezh mann eus an deiziadur hindouek a glot gant an 23 a viz Genver 3102 kent J.K. eus an [[deiziadur gregorian]] proleptek. Kemmet en deus a-hed an amzer ha diouzh ar broioù : un nebeud Stadoù indian o deus o stumm dezhe o-unan, ouzhpenn [[deiziadur broadel India]] ha [[Pakistan]] a ra deiziadur ''desi'' anezhañ.

Ar pep brasañ eus an deiziadurioù-se a zeu eus ur reizhiad displeget da gentañ er ''[[Vedanga Jyotisha]]'' eus Lagadha, ur stagadenn diwezhat d'ar [[Veda]]où, standardizet er ''[[Surya Siddhanta]]'' ({{IIIe}} kantved CE) hag adreizhet kalz gant [[steredoniezh|steredoniourien]] evel [[Aryabhata]] (499 CE), [[Varahamihira]] ({{VIvet}} CE), ha [[Bhāskara II|Bhaskara]] ({{XIIvet}} CE). Stank eo an diforc'hioù hag an argemmoù lec'hel. Ar pezh a heuilh zo ur sell dre vras war reizhiad an deiziadur-se.

== Devezhioù ==
En deiziadur hindouek e krog an devezh gant ar sav-heol. Pep devezh en deus pemp perzh disheñvel anvet ''angas''. Emañ :

# An ''[[tithi]]'' (unan eus 30 rann eus ar [[miz sinodek]]) oberiant da vare ar sav-heol
# Ar ''vaasara'', ''vaar'' (''ravi-vaar'', ''som-vaar'', etc.) pe devezh ar sizhun
# An ''[[nakchatra]]'' (unan eus 27 rann eus [[ekliptik]] an oabl) m'emañ al loar d'ar sav-heol
# Ar ''yoga'' (unan eus 27 rann diazezet war [[hedred an ekliptik|hedred ekliptik]] an Heol hag al Loar) oberiant da vare ar sav-heol
# Ar ''karana'' (rannoù diazezet war tithis) oberiant da vare ar sav-heol.
''panchāngas'' a vez graet anezhe a-gevret, diwar ar ([[sañskriteg]]: ''pancha'' = pemp). Un displegadenn eus ar ger-se zo da-heul.

=== Vaasara ===
Vaasara a vez lavaret evit devezhioù ar sizhun a zo heñvel-kenañ ouzh anvioù an deizioù e sevenadurioù ar c'hornôg:'''[https://web.archive.org/web/20200603030616/https://jitendramotiyani.com/aaj-ka-panchang-in-hindi-2020-2021/ drik panchang]''' 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; border;1px&quot;
!Nnn
!Anv [[sañskriteg|sañskritek]] ha [[kannadeg|kannadek]] eus deiz ar sizhun
!Anv [[Brezhoneg|brezhonek]] ha [[Latin]] eus deiz ar sizhun
!Korf-oabl
|-
|1
|[[Surya|Ravi]] vāsara &lt;br /&gt; रविवासरः ಭಾನುವಾರ
|[[Sul]]/dies [[Sol (mitologiezh)|Solis]]
|[[Surya|Ravi]] = [[Heol]]
|-
|2
|[[Soma]] vāsara &lt;br /&gt; सोमवासरः ಸೋಮವಾರ
|[[Lun]]/dies [[Selene|Lunae]]
|[[Chandra|Soma]] = al [[Loar]]
|-
|3
|[[Mangala]] vāsara &lt;br /&gt; मंगलवासरः ಮಂಗಳವಾರ
|[[Meurzh]]/dies [[Meurzh (doue)|Martis]]
|[[Mangala]] = [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]]
|-
|4
|[[Budha]] vāsara &lt;br /&gt; बुधवासरः ಬುಧವಾರ
|[[Merc'her]]/dies [[Merc'her (doue)|Mercurii]]
|[[Budha]] = [[Merc'her (planedenn)|Merc'her]]
|-
|5
|[[Guru]] vāsara&lt;br /&gt;गुरुवासरः ಗುರುವಾರ&lt;br /&gt;or&lt;br /&gt;[[Brihaspati|Bruhaspati]] vāsara&lt;br /&gt;बृहस्पतिवासरः 
|[[Yaou]]/dies [[Jupiter (doue)|Iovis]]
|[[Brihaspati|Guru (Brihaspati)]] = [[Jupiter]]
|-
|6
|[[Shukra]] vāsara &lt;br /&gt; शुक्रवासरः ಶುಕ್ರವಾರ
|[[Gwener]]/dies [[Venus|Veneris]]
|[[Shukra]] = [[Gwener (planedenn)|Gwener]]
|-
|7
|[[Shani]] vāsara &lt;br /&gt; शनिवासरः ಶನಿವಾರ
|[[Sadorn]]/dies [[Sadorn (doue)|Saturnis]]
|[[Shani]] = [[Sadorn (planedenn)|Sadorn]] 
|-
|}
Ar ger '''-vaasara''' a vez berraet alies e ''vaara'' pe '''vaar''' er yezhoù a ziskenn eus ar [[sañskriteg]]. Kalz argemmoù zo en anvioù-se er yezhoù rannvroel, lod oc'h ober gant anvoioù all eus ar [[korf-egor|c'horfoù-egor]] meneget dreist-holl.

=== an Nakchatraoù ===
Rannet eo an [[ekliptik]] e 27 [[nakchatra]] a glot gant kelc'hiad al [[Loar]] dirak ar stered diloc'h, e-pad 27 devezh ha 7¾ eurvezh. Kempouezet eo lodenn ar [[kevrenn|gevrenn]] gant un 28vet ''nakchatra'' etrelakaet.
Hañval eo e anavaezed ar Nakchatraoù e mare ar [[Rig Veda]], en eil ha kentañ milved Kent J.K.

Rannet eo an ekliptik e ''nakchatraoù'' o vont eus ar c'hornôg d'ar reter, hag o kregiñ en ul lec'h a zo, hervez an hengoun, ur poent war an ekliptik rag-eeun en tu enep d'ar steredenn [[Spica]] anvet ''Chitrā'' e sañskriteg. (termenadurioù all hag un tamm disheñvel zo.) Anvet eo'''Meshādi''' pe &quot;Deroù [[Aries (steredouriezh)|Aries]]&quot;. Kement-se a oa gwir pa oa ar [[Kedez|gedez]] — el lec'h ma kej an [[ekliptik]] gant ar [[keheder|c'heheder]] — en Aries (Hiziv emañ er Pisces, 28 derez a-raok deroù Aries). Ar c'hemm etre Meshādi hag ar gedez a-vremañ zo anvet ayanāngsha pe kevrenn an ekliptik. Abalamour da gelc'hiad 25 800 vloaz [[presesiad ar c'hedehezioù]] e oa ar gedez rag-eeun en tu enep da Spica e 285 CE, war-dro mare ar ''Surya Siddhanta''&lt;ref&gt;Chatterjee, S.K., ''Indian Calendric System'', Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, 1998&lt;/ref&gt;.{{,}}&lt;ref&gt;
[http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/projects/dc-urops.pdf Indian Calendars: Comparing the Surya Siddhanta and the Astronomical Ephemeris], Chia Daphne and Helmer Aslaksen, April, 2001]]&lt;/ref&gt;

Setu amañ da-heul roll an ''nakchatraoù'' gant rannoù an oabl a glot gante, hervvez Basham&lt;ref&gt;Basham A.L., ''The Wonder that was India'',  Macmillan (Rupa and Co, Calcutta, reprint), 1954, Appendix II : Astronomy&lt;/ref&gt;. Evel boaz ez eus kalz stummoù gant kemmoù bihan. an anvioù er bann a-zehou a ziskouez penaos e klot ar ''nakchatraoù'' gant an anvioù stered a-vremañ tamm-pe-damm. Taolit evezh n'eo ket ar ''nakchatraoù'' (er c'hennarroud-se) steredennoù hepken met kentoc'h tammoù eus an ekliptik enno ur steredenn pe muioc'h. Abalamour da se e vez meneget estroc'h evit ur steredenn evit pep ''nakchatra''.

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;&quot;
|- bgcolor=#cccccc
!#!![[sañskriteg|Anv e sañskriteg]]&lt;br /&gt;संस्कृतम्!![[Malayalameg|Anv e Malayalameg]]&lt;br /&gt;മലയാളം!! [[Tamileg|Anv e Tamileg]]&lt;br /&gt;தமிழ்!![[Telougoueg|Anv e Telougoueg]]&lt;br /&gt;తెలుగు!! [[Kannadeg|Anv e Kannadaeg]]&lt;br /&gt;ಕನ್ನಡ!! Anvioù stered eus ar c'hornôg
|-
| 1|| [[Ashvinī]]&lt;br /&gt;अश्विनी|| Ashvati&lt;br /&gt;അശ്വതി|| [[Aswini]]&lt;br /&gt;அஸ்வினி|| [[Aswini]]&lt;br /&gt;అశ్విని||[[Ashwini]]&lt;br /&gt;ಅಶ್ವಿನಿ|| [[Beta Arietis|β]] ha [[Gamma Arietis|γ]] [[Maout (steredeg)|Arietis]]
|-
| 2|| [[Bharanī]]&lt;br /&gt;भरणी || Bharaṇi&lt;br /&gt;ഭരണി || Baraṇi&lt;br /&gt;பரணி ||Bharani&lt;br /&gt;భరణి ||Bharaṇi&lt;br /&gt;ಭರಣಿ ||[[35 Arietis|35]], [[39 Arietis|39]], ha [[41 Arietis|41]] [[Maout (steredeg)|Arietis]]
|-
| 3 ||[[Krittikā]]&lt;br /&gt;कृत्तिका || Kārttika&lt;br /&gt;കാർത്തിക || Kārthikai&lt;br /&gt;கார்த்திகை || Krithika&lt;br /&gt; కృత్తిక || Krithika&lt;br /&gt; ಕೃತಿಕ ||[[ar Yar wenn(tolzenn stered)|ar Yar wenn]]
|-
| 4 ||[[Rohini (nakchatra)|Rohini]]&lt;br /&gt;रोहिणी || Rōhiṇi&lt;br /&gt;രോഹിണി || Rōhiṇi&lt;br /&gt;ரோகிணி ||Rohini &lt;br /&gt;రోహిణి||Rohini &lt;br /&gt;ರೋಹಿಣಿ ||[[Aldebaran]]
|-
| 5 || [[Mrigashīrsha]]&lt;br /&gt;म्रृगशीर्षा || Makayiram&lt;br /&gt;മകയിരം || Mirugasīridam&lt;br /&gt;மிருகசீரிடம் || Mrigashīra&lt;br /&gt; మృగశిర|| Mrigashīra&lt;br /&gt; ಮೃಗಶಿರ ||[[Lambda Orionis|λ]], φ [[Orion (steredeg)|Orionis]]
|-
| 6 || [[Ardra (nakchatra)|Ārdrā]]&lt;br /&gt;आद्रा || Ātira or Tiruvātira&lt;br /&gt;ആതിര (തിരുവാതിര) || Thiruvādhirai&lt;br /&gt;திருவாதிரை ||Arudra&lt;br /&gt; ఆరుద్ర ||Aridra&lt;br /&gt; ಆರಿದ್ರ ||[[Betelgeuz]]
|-
| 7 || [[Punarvasu]]&lt;br /&gt;पुनर्वसु || Puṇartam&lt;br /&gt;പുണർതം || Punarpoosam&lt;br /&gt;புனர்பூசம் ||Punarvasu&lt;br /&gt;పునర్వసు||Punarvasu &lt;br /&gt;ಪುನರ್ವಸು ||[[Kastor (steredenn)|Castor]] ha [[Pollux (steredenn)|Pollux]]
|-
| 8 || [[Pushya]]&lt;br /&gt;पुष्य || Pūyam&lt;br /&gt;പൂയം || Poosam&lt;br /&gt;பூசம் ||Pushyami&lt;br /&gt;పుష్యమి||Pushya &lt;br /&gt;ಪುಷ್ಯ ||[[Gamma Cancri|γ]], [[Delta Cancri|δ]] ha [[Theta Cancri|θ]] [[Krank (steredeg)|Cancri]]
|-
| 9 || [[Āshleshā]]&lt;br /&gt;आश्ळेषा / आश्लेषा|| Āyilyam&lt;br /&gt;ആയില്യം ||Ayilyam&lt;br /&gt;ஆயில்யம் ||Āshleshā&lt;br /&gt;ఆశ్లేష||Aslesha &lt;br /&gt; ಆಶ್ಲೇಷ ||δ, ε, η, ρ, ha [[Sigma Hydrae|σ]] [[Hydra (constellation)|Hydrae]]
|-
| 10 || [[Maghā]]&lt;br /&gt;मघा || Makam&lt;br /&gt;മകം || Magam&lt;br /&gt;மகம் ||Makha&lt;br /&gt;మఖ||Maghe &lt;br /&gt; ಮಘೆ||[[Regulus (steredenn)|Regulus]]
|-
| 11 || Pūrva or [[Pūrva Phalgunī]]&lt;br /&gt;पूर्व फाल्गुनी || Pūram&lt;br /&gt;പൂരം || Pooram&lt;br /&gt;பூரம் ||Pūrva Phalgunī/Pubba&lt;br /&gt;పూర్వా ఫల్గుణి / పుబ్బ || Hubba &lt;br /&gt;ಹುಬ್ಬ ||[[Delta Leonis|δ]] ha [[Theta Leonis|θ]] [[Leon (steredeg)|Leonis]]
|-
| 12 || Uttara or [[Uttara Phalgunī]]&lt;br /&gt;उत्तर फाल्गुनी || Utram&lt;br /&gt;ഉത്രം || Uthiram&lt;br /&gt;உத்திரம் ||Uttara Phalgunī/Uttara&lt;br /&gt;ఉత్తర ఫల్గుణి / ఉత్తర ||Utthara &lt;br /&gt;ಉತ್ತರೆ ||[[Denebola]]
|-
| 13 || [[Nakchatra#Divisions|Hasta]]&lt;br /&gt;हस्त || Attam&lt;br /&gt;അത്തം ||Astham&lt;br /&gt;அஸ்தம் ||Hasta&lt;br /&gt;హస్త||Hastha &lt;br /&gt;ಹಸ್ತ ||[[Alpha Corvi|α]], [[Beta Corvi|β]], [[Gamma Corvi|γ]], [[Delta Corvi|δ]] ha [[Epsilon Corvi|ε]] [[(Bran (steredeg)|Corvi]]
|-
| 14 || [[Nakchatra#Divisions|Chitrā]]&lt;br /&gt;चित्रा || Chittira (Chitra)&lt;br /&gt;ചിത്തിര (ചിത്ര) ||Chithirai&lt;br /&gt;சித்திரை ||Chitta&lt;br /&gt;చిత్త||Chittha &lt;br /&gt;ಚಿತ್ತ ||[[Spika]]
|-
| 15 || [[Svātī]]&lt;br /&gt;स्वाती || Chōti&lt;br /&gt;ചോതി ||Swathi&lt;br /&gt;சுவாதி ||Swathi&lt;br /&gt;స్వాతి||Swarhi &lt;br /&gt;ಸ್ವಾತಿ ||[[Arcturus]]
|-
| 16 || [[Vishākhā]]&lt;br /&gt;विशाखा || Vishākham&lt;br /&gt;വിശാഖം ||Visakam&lt;br /&gt;விசாகம்||Vishākhā&lt;br /&gt;విశాఖ ||Vishakhe&lt;br /&gt;ವಿಶಾಖೆ || [[Alpha Librae|α]], [[Beta Librae|β]], [[Gamma Librae|γ]] ha ι [[Balañs (steredeg)|Librae]]
|-
| 17 || [[Anurādhā]]&lt;br /&gt;अनुराधा || Anizham&lt;br /&gt;അനിഴം || Anusham&lt;br /&gt;அனுஷம் ||Anurādhā&lt;br /&gt;అనూరాధ||Anuradha&lt;br /&gt;ಅನುರಾಧ ||[[Beta Scorpii|β]], [[Delta Scorpii|δ]] ha [[Pi Scorpii|π]] [[Krug (steredeg)|Scorpionis]]
|-
| 18 || [[Jyeshtha]]&lt;br /&gt;ज्येष्ठा || Kēṭṭa (Trikkēṭṭa)&lt;br /&gt;കേട്ട (തൃക്കേട്ട)||Kettai&lt;br /&gt;கேட்டை ||Jyeshtha&lt;br /&gt;జ్యేష్ఠ||Jesta&lt;br /&gt;ಜೇಷ್ಟ || [[Alpha Scorpii|α]], [[Sigma Scorpii|σ]], ha [[Tau Scorpii|τ]] [[Krug (steredeg)|Scorpionis]]
|-
| 19 || [[Mula (astrology)|Mūla]]&lt;br /&gt;मूल || Mūlam&lt;br /&gt;മൂലം|| Mūlam&lt;br /&gt;மூலம் ||Moola&lt;br /&gt;మూల||Moola &lt;br /&gt;ಮೂಲ || [[Epsilon Scorpii|ε]], ζ, [[Eta Scorpii|η]], [[Theta Scorpii|θ]], ι, [[Kappa Scorpii|κ]], [[Lambda Scorpii|λ]], [[Mu Scorpii|μ]] ha [[Nu Scorpii|ν]] [[Krug (steredeg)|Scorpionis]]
|-
| 20 || [[Pūrva Ashādhā]]&lt;br /&gt;पूर्वाषाढा || Pūrāṭam&lt;br /&gt;പൂരാടം || Pūradam&lt;br /&gt;பூராடம் ||Pūrva Ashādhā&lt;br /&gt;పూర్వాషాఢ||Poorvashada&lt;br /&gt;ಪೂರ್ವಾಷಾಢ ||[[Delta Sagittarii|δ]] hag [[Epsilon Sagittarii|ε]] [[Saezhataer (steredeg)|Sagittarii]]
|-
| 21 || [[Uttara Ashādhā]]&lt;br /&gt;उत्तराषाढा || Utrāṭam&lt;br /&gt;ഉത്രാടം || Uthirādam&lt;br /&gt;உத்திராடம் ||Uttara Ashādhā&lt;br /&gt;ఉత్తరాషాఢ||Uttharashada&lt;br /&gt;ಉತ್ತರಾಷಾಢ ||[[Zeta Sagittarii|ζ]] ha [[Sigma Sagittarii|σ]] [[Saezhataer (steredeg)|Sagittarii]]
|-
| 22 || [[Shravana]]&lt;br /&gt;श्रवण || Tiruvōnam &lt;br /&gt;ഓണം (തിരുവോണം)|| Tiruvōnam&lt;br /&gt;திருவோணம் ||Shravanam&lt;br /&gt;శ్రవణం||Shravana&lt;br /&gt;ಶ್ರಾವಣ ||[[Alpha Aquilae|α]], [[Beta Aquilae|β]] ha [[Gamma Aquilae|γ]] [[Erer (steredeg)|Aquilae]]
|-
| 23 || Shravishthā or [[Dhanishta]]&lt;br /&gt;श्रविष्ठा or धनिष्ठा || Aviṭṭam&lt;br /&gt;അവിട്ടം || Aviṭṭam&lt;br /&gt;அவிட்டம் ||Dhanishta&lt;br /&gt;ధనిష్ఠ ||Dhanishta&lt;br /&gt;ಧನಿಷ್ಟ || [[Alpha Delphini|α]] to δ [[Delfin (steredeg)|Delphinus]]
|-
| 24 || [[Shatabhishā]] or Shatataraka&lt;br /&gt;शतभिषक् / शततारका|| Chatayam &lt;br /&gt;ചതയം|| Sadayam&lt;br /&gt;சதயம் ||Shatabhishām&lt;br /&gt;శతభిషం||shathathara&lt;br /&gt;ಶಥತಾರ || [[Gamma Aquarii|γ]] [[Skuilh-dour (steredeg)|Aquarii]]
|-
| 25 || [[Pūrva Bhādrapadā]]&lt;br /&gt;पूर्वभाद्रपदा / पूर्वप्रोष्ठपदा || Pūruruṭṭāti&lt;br /&gt;പൂരുരുട്ടാതി|| Pūruruṭṭādhi&lt;br /&gt;பூரட்டாதி ||Pūrva Bhādra&lt;br /&gt;పూర్వాభాద్ర||poorvabadhra&lt;br /&gt;ಪೂರ್ವಾ ಭಾದ್ರ|| [[Alpha Pegasi|α]] ha [[Beta Pegasi|β]] [[Pegasus (steredeg)|Pegasi]]
|-
| 26 || [[Uttara Bhādrapadā]]&lt;br /&gt;उत्तरभाद्रपदा / उत्तरप्रोष्ठपदा || Uttṛṭṭāti&lt;br /&gt;ഉത്രട്ടാതി || Uttṛṭṭādhi&lt;br /&gt;உத்திரட்டாதி ||Uttara Bhādra&lt;br /&gt;ఉత్తరాభాద్ర||Uttharabadhra&lt;br /&gt;ಉತ್ತರಾ ಭಾದ್ರ|| [[Gamma Pegasi|γ]] [[Pegasus (steredeg)|Pegasi]] hag [[Alpha Andromedae|α]] [[Andromeda (steredeg)|Andromedae]]
|-
| 27 || [[Revati (nakchatra)|Revati]]&lt;br /&gt;रेवती || Rēvati&lt;br /&gt;രേവതി || Rēvathi&lt;br /&gt;ரேவதி ||Rēvathi&lt;br /&gt;రేవతి||Revati&lt;br /&gt;ರೇವತಿ || ζ [[Pesked (steredeg)|Piscium]]
|}

Ur 28vet nakchatra etrelakaet ouzhpenn, [[Abhijit]] (अभिजित्)([[Alpha Lyrae|α]], [[Epsilon Lyrae|ε]] and ζ [[Lourenn (steredeg)|Lyrae]] - [[Vega]] - etre Uttarasharha ha Sravana. &lt;!-- Last two (third and fourth) Padas of Uttrashada and first two (first and second) Padas of Sravana are considered to be Abhijit. Unless specifically mentioned it is not included in the list of the 27 constellations.--&gt;

An ''nakchatra'' m'emañ al loar da vare sav-heol un devezh lakaet, eo an ''nakchatra'' evit an deiz-se.

=== Anvioù ar mizioù ===
Daouzek miz zo deiziadur loarel hindouek :

# [[Chaitra]] (चैत्र, चैत)
# [[Vaisakha|Vaishākh]] (वैशाख, बैसाख)
# [[Jyeshta|Jyaishtha]] (ज्येष्ठ, जेठ)
# [[Aashaadha|Āshādha]] (आषाढ, आषाढ़)
# [[Shraavana|Shrāvana]] (श्रावण, सावन)
# [[Bhaadra|Bhaadra pe, Bhādrapad]] (भाद्रपद, भादो)
# [[Ashwin|Āshwin]] (आश्विन)
# [[Kartika (miz)|Kārtik]] (कार्तिक)
# [[Agrahayana|Agrahayana pe, Mārgashīrsha]] (मार्गशीर्ष, अगहन)
# [[Pausha|Paush]] (पौष)
# [[Maagha|Māgh]] (माघ)
# [[Phalguna|Phālgun]](फाल्गुन)

Gouzout petore anv e kemer ur miz loarel zo kemplezh. Diazezet eo war ar ''rāshi'' (arouezioù ar zodiag) ma tremn an Heol e-doug ur miz loarel, i.e. a-raok al loar nevez a echuoar miz.

Daouzek anv ''rāshi'' zo ha daouzek anv miz loarel. Pa dremen an Heol dre ar ''Mesha rāshi'' e-pad ur miz loarel, neuze ez eo ''Chaitra'' anv ar miz loarel. Pa dremen an Heol e ''Vrishabha'', neuze ez eo ''Vaishākh'' anv ar miz loarel. Ha kement zo ...

Pa implijer tremen an Heol dre [[steredeg]]où disheñvel eus ar zodiak (Rashi) neuze en em gaver gant mizioù diouzh an Heol, na gemmont ket e-keñver an [[deiziadur gregorian]]. Mizioù heolel an deiziadur hindouek, ar c'houlzioù-bloaz hindouek a glot gante hag ar mizioù gregorian zo :

{| CELLPADDING=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|- BGCOLOR=&quot;#CCCCCC&quot;
! (Rashi)&lt;br /&gt;Saur Maas&lt;br /&gt;(Miziom diouzh an Heol)
! [[Ritu (deiziadur hindouek)|Ritu]]&lt;br /&gt;(Koulz-bloaz)
! Mizioù&lt;br /&gt;gregorian
! [[Zodiak]]
|-
| Mesha
| ROWSPAN=&quot;2&quot; | Vasant&lt;br /&gt;([[Nevezamzer]])
| Meurzh/Ebrel
| [[Tourz (steredeg)|Tourz]]
|-
| Vrishabha
| Ebrel/Mae
| [[Tarv (steredeg)|Tarv]]
|-
| Mithuna
| ROWSPAN=&quot;2&quot; | Grishma&lt;br /&gt;(Hañv)
| Mae/Mezheven
| [[Gevelled (steredeg)|Gevelled]]
|-
| Karkata
| Mezeheven/Gouere
| [[Krank (steredeg)|Krank]]
|-
| Simha
| ROWSPAN=&quot;2&quot; | Varsha &lt;br /&gt;([[monson]])
| Gouere/Eost
| [[Leon (steredeg)|Leon]]
|-
| Kanya
| Eost/Gwengolo
| [[Gwerc'hez (steredeg)|Gwerc'hez]]
|-
| Tula
| ROWSPAN=&quot;2&quot; | Sharad&lt;br /&gt;([[diskar-amzer]])
| Gwengolo/Here
| [[Balañsoù (steredeg)|Balañsoù]]
|-
| Vrishchika
| Here/Du
| [[Krug (steredeg)|Krug]]
|-
| Dhanur
| ROWSPAN=&quot;2&quot; | Hemanta&lt;br /&gt;(diskar-amzer-goañv)
| Du/Kerzu
| [[Saezhataer (steredeg)|Saezhataer]]
|-
| Makara
| Kerzu/Genver
| [[Gavr (steredeg)|Gavr]]
|-
| Kumbha
| ROWSPAN=&quot;2&quot; | Shishir&lt;br /&gt;(Goañv-Nevezamzer)
| Genver/C'hwevrer
| [[Skuilher-dour (steredeg)|Skuilher-dour]]
|-
| Meena
| C'hwevrer/Meurzh
| [[Pesked (steredeg)|Pesked]]
|}

==Anvioù ar bloazioù==
{{col-begin}}{{col-break|width=33%}}
:{{spaces|2}}1. Prabhava
:{{spaces|2}}2. Vibhava
:{{spaces|2}}3. Shukla
:{{spaces|2}}4. Pramoda
:{{spaces|2}}5. Prajāpati
:{{spaces|2}}6. Āngirasa
:{{spaces|2}}7. Shrīmukha
:{{spaces|2}}8. Bhāva
:{{spaces|2}}9. Yuva
:10. Dhātri
:11. Īshvara
:12. Bahudhānya
:13. Pramādhi
:14. Vikrama (2000-2001)
:15. Vrisha (2001-02)
:16. Chitrabhānu (2002-03)
:17. Svabhānu (2003-04)
:18. Tārana (2004-05)
:19. Pārthiva (2005-06)
:20. Vyaya (2006-2007){{col-break|width=33%}}
:21. Sarvajeeth (2007-08)
:22. Sarvadhāri (2008-09)
:23. Virodhi (2009-10)
:24. Vikrita (2010-11)
:25. Khara (2011-12)
:26. Nandana (2012-13)
:27. Vijaya
:28. Jaya
:29. Manmadha
:30. Durmukhi
:31. Hevilambi
:32. Vilambi
:33. Vikāri
:34. Shārvari
:35. Plava
:36. Shubhakruti
:37. Sobhakruthi
:38. Krodhi
:39. Vishvāvasu
:40. Parābhava{{col-break|width=33%}}
:41. Plavanga
:42. Kīlaka
:43. Saumya
:44. Sādhārana
:45. Virodhikruthi
:46. Paridhāvi
:47. Pramādicha
:48. Ānanda
:49. Rākshasa
:50. Anala
:51. Pingala
:52. Kālayukthi
:53. Siddhārthi
:54. Raudra
:55. Durmathi
:56. Dundubhi
:57. Rudhirodgāri
:58. Raktākshi
:59. Krodhana
:60. Akshaya
{{col-end}}

==Oadvezhioù==
Pevar a zo:
# [[Krita Yuga]] or [[Satya Yuga]]
# [[Treta Yuga]]
# [[Dvapara Yuga|Dvāpara Yuga]]
# [[Kali Yuga]]

== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

== Levrlennadur ==
* Reingold and Dershowitz, ''Calendrical Calculations, Millennium Edition'', [[Cambridge University Press]], 2004. ISBN 0-521-77752-6
* S. Balachandra Rao, ''Indian Astronomy: An Introduction'', Universities Press, Hyderabad, 2000.
* &quot;[http://www.1911encyclopedia.org/Hindu_Chronology Hindu Chronology]&quot;, [[Encyclopædia Britannica Eleventh Edition]] (1911)
* Shriramana Sharma, [https://web.archive.org/web/20110213024532/http://sites.google.com/site/jamadagni/calendars/hindu-calendars Deiziadurioù hindou]

== Liammoù diavaez ==
* [http://drikpanchang.com Hindu Calendar with most festivals from 1583 to 2582 C.E.]
* [https://web.archive.org/web/20110711170536/http://himalayanacademy.com/resources/panchangam/pancha_intro.PDF Dizoleiñ an deiziadur hindouek (pdf)]
* [http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/projects/dc-urops.pdf Keñveriañ ar Surya Siddhanta hag an deiziadur steredoniezh gant Daphne Chia] (pdf, 404KB)
* [https://web.archive.org/web/20091017232854/http://hinduism.iskcon.com/practice/402.htm ISKCON An deiziadur hindouek]
* [http://www.mypanchang.com Hindu Calendar / Panchang evit ar bed.]
* [http://www.mypanchang.com/100yearspanchang.html Panchangam evit 1900-2006 107 vloaz.]
* [http://www.radhavallabh.com/almanac.html Hindu Festival Deiziadur Vrindavan.]
* [https://web.archive.org/web/20110710160322/http://www.dwaparayuga.com/2009/08/yuga-calendar-calculator-for-iphone-and.html Jederez evit jubennadur Swami Sri Yukteswar eus ar Youga]
* [https://web.archive.org/web/20110707230210/http://www.bestcyberzone.com/nepalicalendar/ An deiziadur nepalek]
* [https://web.archive.org/web/20110727162827/http://panchangaganitam.org/Proposed.html First National Prezegenn diwar-benn Panchanga Ganitam, Tirumala, 24-26 a viz Kerzu 2010]
* [http://puraniccosmologyupdated.blogspot.com/2010/12/importance-of-makar-sankranti-in-hindu.html Pennad Patrizia Norelli-Bachelet diwar-benn Panchanga Ganitam kinniget d'ar c'hentañ prezegenn vroadel diwar-benn Panchanga Ganitam, Tirumala, 25 a viz Kerzu 2010]
* [http://time.chronolabs.coop Hindu Calendar as Real Time Clock as RSS Feed for Tickets]
* [https://web.archive.org/web/20110610173411/http://www.rajapanchangam.com/ Universal panchangam for selection of Muhurthas using all ayanamsas like Lahiri, Raman, KP, Vakya, Drik (Thiru Ganitham), Sayana (Western)]

[[Rummad:Deiziadurioù]]</text>
      <sha1>lzrp1klo2tp11po0jexjwb2cs7b3k4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thyreophora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89450</id>
    <revision>
      <id>2189870</id>
      <parentid>2138299</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="ow3e4bu5n5giurzprnol8jktiuq1jon" xml:space="preserve">{{databox}}
An ''[[Thyreophora]]'' (eus an [[henc'hresianeg]] ''Thyreophora'', a dalvez « douger skoed ») zo un isurzhiad [[dinosaor]]ed eus strollad an ''[[ornithischia]]''. [[Geotdebrer]]ien bevarzroadek e oant ha gwarezet e veze o c'hein gant plakennoù askornek, ha broudoù. Bevañ a rejont eus deroù ar [[Juraseg]] betek diwezh ar [[kretase|C'hretase]]. Hervez ar c'herentiadoù ez ae o ment eus 1 da 10 metr.

== Deskrivadur==

E-touez an ''[[Ornithischia]]'', an ''Thyreophora'' a oa ur strollad kentidik a-walc'h, dezhe karvanoù na oant ket ken kemplezh ha re ar ''[[Marginocephalia]]'' hag an ''[[Ornithopoda]]''. Anavout a reer daou gerentiad ''Thyreophora'' disheñvel :

* Ar ''[[Stegosauria]]''. Loened pevarzroadek e oant, dezhe izili kreñv, uheloc'h o dargreiz evit o divskoaz. Ouzhpenn ar plakennoù hag ar broudoù war o c'hein e oa daou rumm drein ouzh o lost. Un empenn &quot;kentidik&quot; o doa. Kenurzhiet e veze al lost hag ar pavioù a-dreñv gant un eil kreizenn nervennoù. Badezet eo bet a-wezhioù e gaou « eil empenn » met ne oa ken ur volzenn eus [[mel-livenn|mel al livenn]] a gaver gant an holl [[mellkeineg|vellkeineg]]ed, a live gant o izili a-dreñv). Bevet o deus dreist-holl e-pad ar [[Juraseg]], daoust m'o deus bevet lod anezhe betek ar C'hretase. (sellet ouzh ''[[Stegosaurus]]'')

* An ''[[Ankylosauria]]''. Berroc'h e oa o izili a-dreñv evit re ar ''Stegosauria''. Hobrejonet e veze ivez o gouzoug, o c'hein hag o daougostoù gant drein ha plakennoù askornek. Darn a oa ur [[bataraz|vataraz]] gante ouzh dibenn o lost. Lod all o devoa broudoù hir ouzh o divskoaz. Kemer a rejont lec'h ar ''Stegosaura'' e deroù ar C'hretase ha bevañ a rejont betek fin ar c'hretase. (Sellet ouzh ''[[Euoplocephalus]]'')

A-raok an daou gerentiad-se e vevas ur strollad ''Thyreophora'' all, e-doug ar [[Juraseg]], ar ''[[Scelidosaurus]]'', un aneval 4 metr hirder, dezhañ ur penn bihan hag ur c'hein goloet a zrein. Un ''Thyreophora'' diazez eo eta, tost da hendad boutin ar ''Stegosauria'' hag an ''Ankylosauria''.


=== Liammoù diavaez===
* [https://web.archive.org/web/20120508022857/http://paleodb.org/ The Paleobiology database : Thyreophora, Nopcsa (1915)] (saozneg)

== Notennoù ==
{{Daveoù}}


[[Rummad:Thyreophora]]</text>
      <sha1>ow3e4bu5n5giurzprnol8jktiuq1jon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>24 eurvezh ar Mañs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96899</id>
    <revision>
      <id>2189836</id>
      <parentid>2178016</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54236" sha1="qk2w2r2ziq09dr0cx3mjo9gc86wefkh" xml:space="preserve">{{databox}}
'''24 eurvezh ar Mañs''' (&quot;''Les 24 heures du Mans''&quot; e galleg) a zo ur redadeg kirri a bad 24 eurvezh, a vez redet e miz Even diouzh boaz war un droiad hent e-kichen [[Ar Mañs|ar Mañs]] e [[Bro-C'hall]]. Redet e vez bep bloaz abaoe [[1923]]. Ur redadeg [[Andur]] eo, o lakaat ar c'hirri, ar bandennoù-rod hag ar vlenierien da badout ar muiañ e vez posupl. Unan eus redadegoù-kirri brudetañ er bed eo hag unan eus kurunennoù ar [[Kurunenn Dripl|Gurunenn Dripl]] eo, asambles gant an [[Indianapolis 500]] ha [[Priz Bras kirri Monako|Priz Bras Monako]].

Aozet e vez ar redadeg gant an [[Automobile Club de l'Ouest]] (ACO) war 24 eurvezh a zo an amzer e lec'h ma rank ar berzhidi ober ar muiañ a gilometradoù a c'hellont ober. Da gentañ e oa digor ar redadeg evit kirri a c'hallfe bezañ gwerzhet da n'eus forzh piv, met bremañ e vez digor ar redadeg d'ar C'hentpatromoù (Renkad ''Prototype'' e galleg) ha d'an Touristerezh Bras (Renkad ''Grand Tourisme'' e galleg).

Awenet en deus ar redadeg redadegoù-all evel [[24 eurvezh Daytona]], [[24 eurvezh an Nürburgring]] pe [[24 eurvezh Spa]] ha kevezadegoù zo graet diwar reolennoù 24 eurvezh ar Mañs evel an [[American Le Mans Series|ALMS]] pe an [[European Le Mans Series|ELMS]]. E-barzh [[Kevezadeg bed an Andur|kevezadeg bed an Andur]] emañ ar redadeg bremañ. Alies e oa bet perzh eus [[Kevezadeg bed ar C'hirri Sport]] abaoe 1953 hag abaoe 2012 emañ perzh eus [[Kevezadeg bed an Andurañs]].

== Ar redadeg ==
Dalc'het e vez e miz Even, pa vez an noz en he hirañ, met d'ur mare ma c'hell an amzer bezañ tomm, goude ma ra glav alies a-walc'h d'ar mare-se eus ar bloaz. Komañs a ra ar redadeg e-kreiz an endervezh d'ar Sadorn hag echuiñ a ra d'ar memes eur d'ar Sul. Bep an amzer e oa bet daleet ar redadeg, e miz Gwengolo e [[1968]] pe d'an hevelep miz e [[2020]] abalamour da [[ Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020]].

En amzerioù modern e reder alies war-dro 5000 km, gant ar rekord bet graet e [[2010]] gant 5410 km, c'hwec'h gwezh hirder [[Indianapolis 500]] ha triwec'h gwezh hirder ur Priz Bras [[Formulenn 1]]. Poaniañ a ra ar skipailhoù hag ar vlenierien evit mont ar fonnusañ posupl en ur chom hep kaout kudennoù mekanik hag en ur verañ an eoul-tan hag ar [[bandenn-rod|bandennoù-rod]] kenkoulz hag ar stardoù. Testiñ a ra ivez andurañs ar vlenierien a rank redek div eurvezh diouzh renk pe muioc'h.

=== Ar c'hirri ===
War-dro 60 karr a c'hell redek, met n'int ket holl eus ar memes rummad. Rummadoù diseurt a zo bet met bremañ n'eus nemet pevar, daou eus ar rummad ''Kentpatromoù'' (''Le Mans Prototype 1'' pe ''LMP1'' ha ''Le Mans Prototype 2'' pe ''LMP2''), ha daou eus ar rummad Touristerezh Bras (''Grand Tourisme'' e galleg, ''Grand Tourer'' e saozneg) (''GT Endurance Pro'' evit ar vlenierien a vicher ha ''GT Endurance AM'' evit ar re n'int ket) a heuilh reolennoù ar FIA GT2. An holl a red asambles, met loreet e vez un trec'hour e pep rummad ouzhpenn an trec'hour hollek. Ar rummad pouezusañ eo an LMP1, hag alies mat e teu an trec'hour eus ar rummad-se. A-wezhioù avat e trec'h unan eus ar rummadoù all a drugarez d'ur fiziout gwelloc'h.

Da bep rummad ez eus reolennoù disheñvel met un nebeud a zo boutin. Pep karr a dlee kaout daou varazh, pe da nebeutañ gallout kaout un eil barazh. Daou zor nemetken zo aotreet evit ar c'hirri serr, evit ar re zigor n'eus ket ezhomm eus dorioù. Adalek 2014 e rank bezañ serr an holl girri ar rummad LMP1 ha memes tra en LMP2 abaoe 2017. En LMP2 e rank ar skipailhoù redek gant unan eus ar pevar c'hastell-karr aotreet - ORECA, Ligier, Dallara pe Multimatic/Riley - asambles gant ur c'heflusker Gibson V8 4.2 litrad. N'eus ket a reolennoù a seurt-se en LMP1 ha dre m'int skañvoc'h, galloudusoc'h ha luzietoc'h e-keñver an aerodinamik ez eont kalz buanoc'h eget an LMP2. Aotreet int da implijet an teknologiezh daou-nerzh. E 2020 e oa bet lakaet e plas ur sistem kevatalder etre an otoioù LMP1 dre ma vanke a saverien-kirri er rummad-se.

Raktreset eo erlec'hiañ ar rummad LMP1 a-benn 2021 gant ar rummad ''Hiperkarr'' (''Hypercar'' e saozneg pe ''LMH'' ''Le Mans Hypercar'') gant reolennoù disheñvel e-keñver an aerodinamik hag ar sistem daou-nerzh. Ouzhpenn d'ar rummad-se e vo lakaet ouzhpenn a-benn 2022 un isrummad ''LMDh'' (''Le Mans Daytona h'') gant doareoù heñvel a c'hello redek e Stadoù-Unanet ivez.

=== Ar vlenierien ===
[[Restr:United autosports le mans 2018 tuesday-01 (28896068288).jpg|thumb|225px|kleiz|Skeudenn ar vlenierien e 2018]]
Da gentañ ne oa reolenn ebet evit ar vlenierien, ha, ma oa implijet da nebeutañ daou vlenier gant pep skipailh e-pad ar bloavezhioù kentañ, e voe klasket gant tud zo ([[Pierre Levegh]] hag [[Eddie Hall]] da skouer) ober ar redadeg a-bezh gant ur blenier nemetken, evit mirout amzer eus cheñchamantoù blenierien. Berzet e voe se diwezhatoc'h. E fin ar bloavezhioù 1980 e voe embannet e voe ret d'an holl skipailhoù lakaat tri blenier da redek hag arabat e voe redek muioc'h a beder eurvezh diouzh renk hag ouzhpenn se e voe berzet redek e-pad muioc'h a bevarzek eurvezh, evit klask gwellaat ar savete.

Er bloavezhioù 1990, abalamour da dizh an otoioù hag o welet pegen skuizh e oa ar vlenierien e voe divizet ne c'hellje ket ar vlenierien bleniañ e-pad ouzhpenn 240 munutenn war ur prantad 6 eurvezh. En ur labourat mat e c'helle ar skipailhoù implijet daou vlenier nemetken (evel [[Jeroen Bleekemolen]] ha [[Cooper MacNeil ]] e 2014) met chom a reas ar boaz da redek gant tri blenier. Ur cheñchamant all a voe graet e 2017 evit leuskel an ofisourien da rediañ ar vlenierien da chom hep redek ouzhpenn 80 munutenn diouzh renk ha d'ober ehanoù 30 munutenn ma vez tommoc'h an aer eget 32° C.

=== Kustumoù ha reolennoù dibar ===
[[Restr:Lemans-20100613-final.jpg|200px|thumb|dehou|Ar gomiserien o saludiñ ar vlenierien e 2010]]
Goude ma oa perzh eus [[Kevezadeg bed ar C'hirri Sport]] e oa reolennoù disheñvel d'ar redadeg e-keñver an doare da redek hag ar surentez abalamour d'he hirder, met pas hepken. E-pad meur a zegad e ranke an holl otoioù redek un eurvezh-pad hep lakaat dourennoù en oto - da skouer eoul pe dourenn-yenaat - hep kontañ an [[eoul-tan]]. Soñj an [[Automobile Club de l'Ouest|ACO]] a oa rediañ ar saverien-kirri da sevel otoioù fiziapl. Ar re ne oant ket gouest da badet kement a amzer hep adlakaat dourennoù a c'helle tapet ur c'hastiz.

Ur reolenn dibar d'ar Mañs eo e rank an otoioù bezañ mouget pa chomont a-sav er standoù da lakaat eoul-tan. Un doare da greñvaat ar surentez eo dre ma n'eus ket kement a riskloù da gaout ur gwalldan met un doare eo ivez da brouiñ pegen fiziapl eo an otoioù dre ma vez start adlakaat an otoioù da vont e-pad ur redadeg. Ouzhpenn d'ar reolenn-se eo difennet d'ar mekanikourien labourat war an oto pa vez lakaet eoul-tan enni, estreget evit sikour ur blenier da vont kuit eus an oto pe da vont e-barzh dre ma c'hellont en ober e-pad ma vez adlakaet eoul-tan e-barzh an oto. Adalek 2009 e voe lakaet reolennoù ouzhpenn : n'eo aotreet nemet daou vekanikour d'ober war-dro an oto war al linenn-standoù. A-walc'h eo evit cheñch ar rodoù met ma fell d'ur skipailh ober muioc'h a draoù war an oto pe gounid amzer ma vez da dresañ un dra bennak e rank kas an oto e-barzh ar c'harrdi. Talvezet a ra ar reolennoù-se evit [[Kevezadeg bed an Andurañs]] ivez.

Kustumoù dibar d'ar Mañs a zo ivez, da skouer d'an disparti ma vez diskouezet ar banniel triliv d'ar vlenierien tra ma tremen aerlistri-jet dreist al linenn-zisparti o kas mogedoù glas-gwenn-ruz. E fin ar redadeg e vez diskouezet holl bannieloù-surentezh gant komiserien ar redadeg evit reiñ o gourc'hemennoù d'ar vlenierien.

Ganet e oa bet er Mañs ivez ar c'hustum da c'hlebiañ an dud tro-dro gant champagn. Pa oa bet tapet an trec'h gant [[Dan Gurney]] asambles gant [[A.J.Foyt]] e [[1967]] en doa gwelet en traoñ ar podiom rener [[Ford]] [[Henry Ford II]], rener ar skipailh [[Caroll Shelby]] asambles gant ur strollad kazetennerien o doa diouganet ez aje o redadeg da fall. Hejañ a reas Gurney ar voutailhad champagn warno.

=== Deiziadoù ===
[[Restr:Le Mans Race Control.jpg|200px|thumb|dehou|Linenn ar standoù]]
Aozet e voe ar redadeg kentañ d'ar 26-27 a viz Mae 1923 met redet e vez diouzh boaz e miz Even abaoe - war-bouez e 1956 pa voe aozet e miz Gouere, e 1968 pa voe daleet da viz Gwengolo abalamour da zarvoudoù [[Mae 1968|miz Mae]], hag e 2020 pa voe redet e miz Gwengolo abalamour da [[Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020|vedreuziad ar C'HOVID-19]]. Nullet e voe ar redadeg dek gwezh en holl - e 1936 abalamour d'an enkadenn sokial hag ekonomiezh hag etre 1940 ha 1948 abalamour d'an [[Eil Brezel Bed]].

Diouzh e reder d'an eil dibenn-sizhun e miz Even gant an esaeoù hag an abadennoù-titliñ d'ar Merc'her ha d'ar Yaou, goude enselladenn an otoioù a vez dalc'het d'al Lun ha d'ar Meurzh. Ar Gwener zo un devezh diskuizh ma vez diskouezet ar vlenierien en un dibunadeg e kêr [[Ar Mañs]].

Betek 2008 e loc'he ar redadeg d'ar Sadorn da 4e goude merenn, nemet e 1968 pa voe loc'het ar redadeg da 2e goude merenn abalamour ma voe redet ken diwezhat er bloaz, e 1987 ha 2007 pa voe loc'het da 3e eur goude merenn abalamour d'an dilennadegoù. E 2006 e voe loc'het da 5e goude merenn evit tremen etre daou grogad mell-droad. Abaoe 2009 e vez loc'het ar redadeg da 3e nemet e 2020 pa voe loc'het da 2e30 goude merenn dre ma oa bet redet e miz Gwengolo.

===Renkadur===
[[Restr:Lemans Circuit Bugatti.JPG|200px|thumb|dehou|Linenn-zisparti an troiad]]
Da gentañ-penn e trec'he an oto az ae ar pellañ posupl diwar al lec'h m'he doa komañset ar redadeg. Abalamour d'ar reolenn-se e voe tapet [[Ford]] e [[1966]] pa voe goulennet gant ar blenier e-penn [[Ken Miles]] leuskel an eil Ford bleniet gant [[Bruce McLaren]] da adtapet he dale evit ober ur foto war al linenn-dibenn, Ken Miles o vezañ un tammig dirak Bruce McLaren. Ford McLaren a oa parket pelloc'h eus al linenn-dibenn e penn-kentañ ar redadeg avat ha diwar-neuze he doa redet an hent pellañ e-pad 24 eurvezh. Trec'h e oa gant Ford McLaren hag [[Chris Amon|Amon]] evit 8 metrad neuze, o lakaat Miles ha [[Denny Hulme|Hulme]] da goll ur redadeg e oant e penn anezhi a-hed an amzer. Dipitusoc'h c'hoazh, Ken Miles en doa tapet an trec'h evit an div redadeg andurañs kentañ e Sebring ha Daytona, gant trec'h ar Mañs en dije bet tapet ur gurunenn-dribl en andurañs war ur bloaz - an hini kentañ oc'h ober an dra-se.

Cheñchet e voe ar reolenn e [[1971]] pa voe cheñchet an doare da gomañs ar redadeg gant an disparti lañset. Adalek ar bloaz-se emañ trec'h gant an oto az a ar pellañ adalek al linenn-zisparti betek fin an dro diwezhañ. Ar memes linenn-zisparti zo evit an holl neuze. Pa echu div oto gant ar memes niver a droioù e kemerer an oto zo aet ar buanañ. Implijet e voe ar reolenn-se e [[2011]] pa ne voe nemet 13 eilenn etre an div oto gentañ.

Ouzhpenn d'ar reolenn-se a laka ar renkadur da c'hortoz da vezañ savet e rank an otoioù doujañ da reolennoù all :
*Ret eo ober an dro diwezhañ buanoc'h eget un amzer-dro kinniget en a-raok. Amjestr eo ar reolenn-mañ avat ha bountet he doa skipailhoù gant otoioù o doa bet ur gwallzarvoud da lakaat anezho da c'hortoz er standoù pe war-bord an hent a-raok lakaat o c'heflusker war elum evit ober an dro diwezhañ daoust d'o freuz evit bezañ listennet e-touez ar re o doa echuet ar redadeg. Difennet e oa bet ober seurt traoù n'eus ket pell zo.
*70% eus an hent hollek a rank ober an otoioù ha pa vije bet graet ganto an dro diwezhañ. Ma c'hwitont an dra-se n'int ket koñsideret din da vezañ kontet e-touez an otoioù fiziabl ha buan a red er Mañs.

Evel just, ma vez darvoudoù dic'hortoz e c'hell ar gomiserien kemmañ ar reolennoù-se.

===An disparti===
[[Restr:2020 Hours of Le Mans - Starting Grid.jpg|200px|thumb|dehou|Ar gael mod Le Mans er redadeg 2020]]
Etre 1923 ha 1970 e oa anavezet ar redadeg evit un doare dibar da gomañs ar redadeg, ''disparti ar Mañs'' e anv, pa veze parket an otoioù a-hed linenn ar standoù en epi. Betek 1962 e oa renket na otoioù diouzh ment o c'heflusker met adalek 1963 a voent urzhiet diouzh un abadenn ditliñ. En o sav e chome ar vlenierien en tu all d'an hent da c'hortoz e vije leusket banniel Frañs da gouezhañ. Ur wezh kouezhet e rede ar vlenierien e-barzh o otoioù da vont e-barzh ha da gomañs ar redadeg. Adalek ar bloavezhioù 1960 e teuas da vezañ ur gudenn surentez dre ma ne stage ket ar vlenierien o gouriz surentez atav, goude ma oant nevez a-walc'h. Lod anezho a oa boaz d'ober an troioù kentañ gant o gouriz staget fall dre ma oant o klask ober en ur redek, pe - gwashoc'h - ne oant ket staget tamm ebet, ar pezh a gasas meur a hini d'ar marv gant gwallzarvoudoù penn-kentañ ar redadeg.

Evit gounit amzer e oa bet cheñchet gant [[Porsche]] an doare da lakaat ar c'heflusker war elum en ur lakaat an alc'hwez a-gleiz d'ar rod-stur. Gant an dorn-kleiz e lakae ar vlenierien an oto war elum ha gant an dorn-dehou e lakaent an tizh kentañ, o c'hounit un nebeud degvedenn. [[Stirling Moss]] eus e du a barke e oto gant an tizh kentañ klikedet. En ur vont e-barzh e lakae ar c'heflusker war elum hep bountañ an anteller. Ul lamm a rae e oto war-raok met ar c'heflusker ne'z ae ket war elum dre ma oa re izel an TdM. Gant an oto o vont war-raok e vounte war an anteller ar pezh a lakae ar c'heflusker war elum.

Lod eus ar vlenierien a savas a-enep an doare-se da gomañs ar redadeg, [[Jacky Ickx]] en o zouez. E [[1969]] e tiskouezas e enebiezh o vale evit mont betek e oto e-lec'h redek. Darbet e oa bet dezhañ kaout ur gwallzarvoud gant oto ur blenier a oa bet buanoc'h met trenkil e kendalc'has da vale betek e oto, o kemer amzer evit stagañ e c'houriz. Ar blenier prevez [[John Woofle]] a varvas e-pad an dro gentañ. An trec'h a dapas Ickx.

Cheñchet e voe an doare da gomañs ar redadeg e [[1970]]. Ar memes aozadur e voe nemet edo ar vlenierien e-barzh o oto a-raok, o gouriz staget. Ur wezh leusket banniel Frañs da gouezhañ e c'hellent loc'hañ. Ar bloaz war-lerc'h e voe cheñchet evit un disparti mod ''Indianapolis'', da lavaret eo loc'het goude un dro a-dreñv an oto-surentez.

== Troiad ==
[[Restr:Circuit de la Sarthe track map.svg|250px|thumb|dehou|Troiad ar Sarthe gant troiad Bugatti.]]
Redek a reer 24 eurvezh ar Mañs war [[Troiad ar Sarthe]] diwar an anv an [[Sarthe|departamant]]. Ur meskaj etre troiad peurbadel hag hentoù foran difennet d'ar publik da vare ar redadeg. Abaoe 1923 e oa bet kemmet an troiad meur a wezh diwar abegoù surentez dreist-holl. Goude ma'z ae e-barzh kêr [[Ar Mañs]] e penn-kentañ e voe berraet an troiad evit gwareziñ an arvesterien ha krouet e voe kourb Dunlop ha biraj an Tertre Rouge evit ober al liamm ouzh an troiad kozh betek [[Mulsanne]]. E 1990 e voe cheñchet an troiad c'hoazh diwar goulenn an [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] a nac'he aotreañ un troiad ennañ ul linenn reizh hiroc'h eget 2 km. Div gammigell a voe lakaet ouzhpenn neuze war al linenn reizh 6 km, ur raktres a oa bet e preder an aozerien o welet pegen fonnus ez ae an otoioù e fin ar bloavezhioù 1980, betek 405 km/h e fin al linenn reizh. Bremañ ne'z a ket buanoc'h eget 330 km/h. Bremañ eo 13,626 km hed.

Un diforc'h bras zo etre al lodennoù peurbad hag al lodennoù foran eus an troiad. Abalamour ma vez implijet kalz gant an dud n'eo ket peurvat an hentoù foran, n'eo ket plaen-plaen ha dreist-holl e vank eus ar c'homenn a vez lakaet war an troiad gant an otoioù redadeg, da nebeutañ e penn-kentañ ar redadeg, ar pezh a laka ar vlenierien da gaout nebeutoc'h a c'hrip. Ne serrer al lodennoù foran eus an troiad nemet un nebeud eurvezhioù a-raok an esaeoù hag ar redadeg ha digeriñ a reer anezho hogozik diouzhtu goude fin ar redadeg. Berr-tre eo an amzer evit staliañ ha distaliañ an harzoù-surentez tro-dro da lodennoù foran an troiad.

== Istor ==
=== Ar redadegoù kentañ (1923-1939) ===
Dalc'het e voe 24 eurvezh ar Mañs kentañ d'ar 26 ha 27 a viz Mae 1923 war hentoù-publik tro-dro d'[[ar Mañs]]. Da gentañ-penn e voe raktreset evel un darvoud war tri bloaz da lakaat an dud da c'hounit ar c'hib [[Rudge-Whitworth]] en ur sevel un oto gouest da vont ar pellañ war teir redadeg 24 eurvezh. Dilezet e voe ar soñj e [[1928]] ha lakaet e voe da drec'hour an oto az ae ar pellañ war ur redadeg 24 eurvezh. Blenierien, skipailhoù hag otoioù eus [[Frañs]], [[Breizh-Veur]] hag [[Italia]] a voe e penn an traoù, gant [[Bugatti]], [[Bentley]] hag [[Alfa Romeo]] evel ar merkoù gwellañ. Komañs a reas an otoioù da vezañ labouretoc'h e fin ar bloavezhioù 1930, gant Bugatti hag Alfa Romeo o lakaat otoioù kempennet e-keñver an aerodinamik da vont buanoc'h war [[linenn-reizh Mulsanne]]. Nullet e voe ar redadeg e [[1936]] abalamour da [[Talbenn ar Bobl (Frañs)|Dalbenn ar Bobl]] hag adarre e [[1939]] pa darzhas an [[Eil Brezel Bed]]. Ne zistroas ket ar redadeg e-pad dek vloaz.

=== Mare an &quot;harozed&quot; (1949-1969) ===
[[Restr:1969Ferrari312P.jpg|thumb|300px|Ferrari e 1969]]
Goude bezañ adsavet savadurioù an troiad e voe adkroget gant ar redadegoù e [[1949]] gant interest bras ar saverien-kirri. Trec'h kentañ [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gant an [[Ferrari 166 S|166MM]] bleniet gant [[Luigi Chinetti]] ha [[Peter Mitchell-Thomson]]. E [[1953]] e voe savet [[Kevezadeg Bed ar C'hirri-sport]], enni redadeg ar Mañs, ha neuze e komañsas saverien-kirri evel [[Scuderia|Ferrari]], [[Aston Martin]], [[Mercedes-Benz]] pe [[Jaguar]] da gas meur otoioù war un dro da dapet an trec'h war ar saverien all. An doare-se da geveziñ asambles gant reolennoù-surentez ne oant ket mat a gasas war-zu gwalleurioù evel [[gwalleur 1955 ar Mañs|e 1955]] pa stokas oto [[Pierre Levegh]] en ur mor a arvesterien, 80 anezho a voe lazhet. Diwar ar gwallzarvoud-se e teuas reolennoù-surentez, war ar redadeg met ivez er bed a-bezh. War an troiad e voe distrujet ar standoù da vezañ adsavet un tamm pelloc'h evit ledanaat al linenn-reizh, goude ma ne voe savet tamm harz ebet etre an troiad hag ar standoù. Gwellaet e voe standardoù surentez met fonnusoc'h e voe an otoioù ivez ha dre ma tremenjod eus otoioù-digor da otoioù-serr a gasas anezho en tu all da 320 km/h e Mulsanne. Hanterenn ziwezhañ ar bloavezhioù 1960 a voe merket gant stourm taer [[Ford]] ha [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], gant Ford oc'h ober un dae d'ar saver italianat en doa tapet kement a drec'hioù. Ar Ford [[Ford GT40|GT40]] a dapas peder zrec'h diouzh renk etre 1966 ha 1969 a-raok ma cheñchas bras ar redadeg hag an otoioù.

=== Mestroniezh an diesel ===
E 2006, goude 5 trec'h gant e skipailh-eñ ha 6 gant e geflusker V8 turbo (dre v[[Bentley]]), e tivizas Audi ober un dae nevez gant an diesel, un teknologiezh ha oa bet implijet dija en Andur, met didrec'h.

=== Koulzad nevez adalek 2014 ===
Gant ar bloavezh 2014 e krog ur c'houlzad nevez gant reolennoù LMP1 adsavet diwar implij an esañs hag an tredan. Ouzhpenn-se eo bet divizet gant Porsche dont en-dro er redadeg evit difenn e rekord ouzh Audi. [[Toyota Motorsport|Toyota]] a chomo ivez evit klask gounit ar redadeg.

== Roll al loreidi ==

{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Bloavezh
! Rummad
! Blenierien
! Skipailh
! Karr
! n°
! Troioù
! Pellder
! Keidenn
|- bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 17,262 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1923|1923]]
| 3.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[André Lagache]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[René Léonard]]
| ''Anv skipailh ebet''
| [[Chenard et Walcker]] Sport
| 9
| 128
| 2209,536 km
| 92,064 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1924|1924]]
| 3.0
| [[Skeudenn:Canadian Red Ensign 1921-1957.svg|20px]] [[John Duff]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Frank Clement]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] Duff &amp; Aldington
| [[Bentley 3 Litre]] Sport
| 8
| 120
| 2077,341
| 86,555 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1925|1925]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Gérard de Courcelles]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[André Rossignol]]
| ''Anv skipailh ebet''
| [[Lorraine-Dietrich]] B3-6
| 5
| 129
| 2233,982 km
| 93,082 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1926|1926]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Robert Bloch]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[André Rossignol]]
| ''Anv skipailh ebet''
| [[Lorraine-Dietrich]] B3-6
| 6
| 147
| 2552,414 km
| 106,350 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1927|1927]]
| 3.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Dudley Benjafield]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Sammy Davis]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Bentley Motors]] Ltd.
| [[Bentley 3 Litrad]] Super Sport
| 3
| 137
| 2369,807
| 98,740 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1928|1928]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Woolf Barnato]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Bernard Rubin]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Bentley Motors]] Ltd.
| [[Bentley 4½ Litre]]
| 4
| 154
| 2669,272 km
| 111,219 km/h
|- bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 16,340 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1929|1929]]
| 8.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Woolf Barnato]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Henry Birkin]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Bentley Motors]] Ltd.
| [[Bentley Speed Six]]
| 1
| 174
| 2843,83 km
| 118,492 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1930|1930]]
| &gt;3.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Woolf Barnato]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Glen Kidston]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Bentley Motors]] Ltd.
| [[Bentley Speed Six]]
| 4
| 179
| 2930,663 km
| 122,111 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1931|1931]]
| 3.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Francis Curzon, 5vet Earl Howe|Lord Howe]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Henry Birkin]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Francis Curzon, 5vet Earl Howe|Lord Howe]]
| [[Alfa Romeo 8C 2300]]
| 16
| 184
| 3017,654 km
| 125,735 km/h
|- bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,492 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1932|1932]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Raymond Sommer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] [[Luigi Chinetti]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Raymond Sommer]]
| [[Alfa Romeo 8C 2300]]
| 8
| 218
| 2954,038 km
| 123,084 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1933|1933]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Raymond Sommer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] [[Tazio Nuvolari]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] Soc. Anon. [[Alfa Romeo]]
| [[Alfa Romeo 8C 2300]]
| 11
| 233
| 3144,038 km
| 131,001 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1934|1934]]
| 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] [[Luigi Chinetti]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Philippe Étancelin]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|20px]] [[Luigi Chinetti]] / [[Philippe Étancelin]]
| [[Alfa Romeo 8C 2300]]
| 9
| 213
| 2886,938 km
| 120,289 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1935|1935]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Johnny Hindmarsh]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Luis Fontés]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] Arthur W. Fox / Charles Nichol
| [[Lagonda]] M45R Rapide
| 4
| 222
| 3006,797 km
| 125,283 km/h
|-
! 1936
| colspan=7 align=center | Redadeg freuzet gant harzioù [[Talbenn ar bobl]]
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1937|1937]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean-Pierre Wimille]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Robert Benoist]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] Roger Labric
| [[Bugatti Type 57]]G Tank
| 2
| 243
| 3287,938 km
| 136,997 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1938|1938]]
| 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Eugène Chaboud]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean Trémoulet]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Eugène Chaboud]] / [[Jean Trémoulet]]
| [[Delahaye 135|Delahaye 135CS]] 
| 15
| 235
| 3180,94 km
| 132,569 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1939|1939]]
| 8.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean-Pierre Wimille]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Pierre Veyron]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean-Pierre Wimille]]
| [[Bugatti Type 57]]S Tank
| 1
| 248
| 3354,76 km
| 139,781 km/h
|-
! 1940&lt;br&gt;betek&lt;br&gt;1948
| colspan=7 align=center | Redadegoù freuzet e-pad an [[Eil Brezel-Bed]] ha adsevel Bro-C'hal
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1949|1949]]
| S 2.0
| [[Skeudenn:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Luigi Chinetti]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Peter Mitchell-Thomson]]
| [[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Peter Mitchell-Thomson|Lord Selsdon]]
| [[Ferrari 166|Ferrari 166MM]]
| 22
| 235
| 3178,299 km
| 132,420 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1950|1950]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Louis Rosier]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean-Louis Rosier]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Louis Rosier]]
| [[Talbot-Lago]] T26 Grand Sport
| 5
| 256
| 3465,12 km
| 144,380 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1951|1951]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Peter Walker]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Peter Whitehead]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Peter Walker]]
| [[Jaguar C-Type|Jaguar XK-120C]]
| 20
| 267
| 3611,193 km
| 150,466 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1952|1952]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Hermann Lang]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Fritz Riess]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Mercedes Grand Prix|Daimler-Benz AG]]
| [[Mercedes-Benz W194]]
| 21
| 277
| 3733,839 km
| 155,575 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1953|1953]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Tony Rolt]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Duncan Hamilton]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Jaguar]] Ltd.
| [[Jaguar C-Type]]
| 18
| 304
| 4088,064 km
| 170,336 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1954|1954]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Argentina.svg|20px]] [[José Froilán González]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Maurice Trintignant]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari]]
| [[Ferrari America|Ferrari 375]] Plus
| 4
| 302
| 4061,15 km
| 169,215 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1955|1955]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Mike Hawthorn]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Ivor Bueb]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Jaguar]] Ltd.
| [[Jaguar Type D]]
| 6
| 307
| 4135,38 km
| 172,308 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,461 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1956|1956]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Ron Flockhart]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Ninian Sanderson]]
| [[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Ecurie Ecosse]]
| [[Jaguar Type D]]
| 4
| 300
| 4034,939 km
| 168,122 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1957|1957]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Ron Flockhart]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Ivor Bueb]]
| [[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Ecurie Ecosse]]
| [[Jaguar Type D]]
| 3
| 327
| 4397,108 km
| 183,217 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1958|1958]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Olivier Gendebien]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Phil Hill]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari]]
| [[Ferrari 250 Testa Rossa|Ferrari 250 TR58]]
| 14
| 305
| 4101,926 km
| 170,914 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1959|1959]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Carroll Shelby]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Roy Salvadori]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[David Brown Limited|David Brown Racing Dept.]]
| [[Aston Martin DBR1]]
| 5
| 323
| 4347,90 km
| 181,163 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1960|1960]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Olivier Gendebien]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Paul Frère]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari]]
| [[Ferrari 250 Testa Rossa|Ferrari 250 TR59/60]]
| 11
| 314
| 4217,527 km
| 175,730 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1961|1961]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Olivier Gendebien]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Phil Hill]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari]]
| [[Ferrari 250 Testa Rossa|Ferrari 250 TRI/61]]
| 10
| 333
| 4476,58 km
| 186,527 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1962|1962]]
| E +3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Olivier Gendebien]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Phil Hill]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari|Spa Ferrari SEFAC]]
| [[Ferrari 330]] TRI/LM Spyder
| 6
| 331
| 4451,255 km
| 185,469 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1963|1963]]
| P 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Ludovico Scarfiotti]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Lorenzo Bandini]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari|Spa Ferrari SEFAC]]
| [[Ferrari P#250 P|Ferrari 250 P]]
| 21
| 339
| 4561,71 km
| 190,071 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1964|1964]]
| P 4.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean Guichet]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Nino Vaccarella]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari|Spa Ferrari SEFAC]]
| [[Ferrari P#275 P|Ferrari 275 P]]
| 20
| 349
| 4695,31 km
| 195,638 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1965|1965]]
| P 4.0
| [[Skeudenn:Flag of Austria.svg|20px]] [[Jochen Rindt]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Masten Gregory]]
| [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[North American Racing Team]] (NART)
| [[Ferrari 250 LM]]
| 21
| 348
| 4677,11
| 194,880 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1966|1966]]
| P +5.0
| [[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Bruce McLaren]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Chris Amon]]
| [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Shelby|Shelby-American Inc.]]
| [[Ford GT40]] Mk. II
| 2
| 360
| 4843,09 km
| 201,795 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1967|1967]]
| P +5.0
| [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Dan Gurney]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[A.J. Foyt]]
| [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Shelby|Shelby-American Inc.]]
| [[Ford GT40]] Mk. IV
| 1
| 388
| 5232,9 km
| 218,038 km/h
|- bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,469 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1968|1968]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Pedro Rodríguez]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Lucien Bianchi]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[John Wyer|John Wyer Automotive Engineering]]
| [[Ford GT40]] Mk. I
| 9
| 331
| 4452,88 km
| 185,536 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1969|1969]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Jackie Oliver]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[John Wyer|John Wyer Automotive Engineering]]
| [[Ford GT40]] Mk. I
| 6
| 372
| 4997,88 km
| 208,250 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1970|1970]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Hans Herrmann]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Richard Attwood]]
| [[Skeudenn:Flag of Austria.svg|20px]] [[Porsche]] KG Salzburg
| [[Porsche 917]]K
| 23
| 343
| 4607,81 km
| 191,992 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1971|1971]]
| S 5.0
| [[Skeudenn:Flag of Austria.svg|20px]] [[Helmut Marko]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Gijs van Lennep]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Martini Racing]] Team
| [[Porsche 917]]K
| 22
| 397
| 5335,313 km
| 222,304 km/h
|- bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,640 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1972|1972]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Henri Pescarolo]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Graham Hill]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Matra Sports|Équipe Matra-Simca]] [[Royal Dutch Shell|Shell]]
| [[Matra Simca MS670]]
| 15
| 344
| 4691,343 km
| 195,472 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1973|1973]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Henri Pescarolo]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Gérard Larrousse]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Matra Sports|Équipe Matra-Simca]] [[Royal Dutch Shell|Shell]]
| [[Matra Simca MS670]]B
| 11
| 355
| 4853,945 km
| 202,247 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1974|1974]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Henri Pescarolo]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Gérard Larrousse]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Matra Sports|Matra]] [[Gitanes]]
| [[Matra Simca MS670]]C
| 7
| 337
| 4606,571 km
| 191,940 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1975|1975]]
| S 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Derek Bell]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[John Wyer|Gulf Research Racing Co.]]
| [[Mirage GR8]]-[[Ford]] [[Cosworth]]
| 11
| 336
| 4595,577 km
| 191,484 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1976|1976]]
| Gp.6 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Gijs van Lennep]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Martini Racing]] [[Porsche]] System
| [[Porsche 936]]
| 20
| 349
| 4769,923 km
| 198,748 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1977|1977]]
| Gp.6 3.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hurley Haywood]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Jürgen Barth]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Martini Racing]] [[Porsche]] System
| [[Porsche 936]]
| 4
| 342
| 4671,83 km
| 194,651 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1978|1978]]
| Gp.6 3.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean-Pierre Jaussaud]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Didier Pironi]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Renault Sport]]
| [[Renault Alpine A442]]B
| 2
| 369
| 5044,53 km
| 210,189 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,626 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1979|1979]]
| Gp. SP
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Klaus Ludwig]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Bill Whittington]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Don Whittington]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche]] [[Kremer Racing]]
| [[Porsche 935]] K3
| 41
| 307
| 4173,93 km
| 173,913 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1980|1980]]
| S +2.0
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean Rondeau]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean-Pierre Jaussaud]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean Rondeau]]
| [[Rondeau M379]]B-[[Ford]] [[Cosworth]]
| 16
| 338
| 4608,02 km
| 192,000 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1981|1981]]
| S +2.0
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Derek Bell]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche]] System
| [[Porsche 936]]
| 11
| 354
| 4825,348 km
| 201,056 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1982|1982]]
| C
| [[Skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Derek Bell]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Rothmans]] [[Porsche]] System
| [[Porsche 956]]
| 1
| 359
| 4899,086 km
| 204,128 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1983|1983]]
| C
| [[Skeudenn:Flag of Australia.svg|20px]] [[Vern Schuppan]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Al Holbert]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hurley Haywood]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Rothmans]] [[Porsche]]
| [[Porsche 956]]
| 3
| 370
| 5047,934 km
| 210,330 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1984|1984]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Klaus Ludwig]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Henri Pescarolo]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing]]
| [[Porsche 956]]
| 7
| 359
| 4900,276 km
| 204,178 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1985|1985]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Klaus Ludwig]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Paolo Barilla]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[John Winter|« John Winter » (L. Krages)]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing]]
| [[Porsche 956]]
| 7
| 373
| 5088,507 km
| 212,021 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,528 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1986|1986]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Derek Bell]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Hans-Joachim Stuck]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Al Holbert]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Rothmans]] [[Porsche]] AG
| [[Porsche 962]]C
| 1
| 367
| 4972,731 km
| 207,197 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,535 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1987|1987]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Derek Bell]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Hans-Joachim Stuck]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Al Holbert]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Rothmans]] [[Porsche]] AG
| [[Porsche 962]]C
| 17
| 354
| 4791,78 km
| 199,657 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1988|1988]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Jan Lammers]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Johnny Dumfries]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Andy Wallace]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Silk Cut]] [[Jaguar (automobile)|Jaguar]] ([[Tom Walkinshaw Racing|TWR]])
| [[Jaguar XJR-9]]LM
| 2
| 394
| 5332,79 km
| 221,665 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1989|1989]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Jochen Mass]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Manuel Reuter]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Stanley Dickens]]
| [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] Team [[Sauber]] [[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| [[Sauber C9]]-[[Mercedes-Benz]]
| 63
| 389
| 5265,12
| 219,990 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,600 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1990|1990]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[John Nielsen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Price Cobb]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Martin Brundle]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Silk Cut]] [[Jaguar (automobile)|Jaguar]] ([[Tom Walkinshaw Racing|TWR]])
| [[Jaguar XJR-12]]
| 3
| 359
| 4882,4 km
| 204,036 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1991|1991]]
| C2
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Volker Weidler]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Johnny Herbert]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Bertrand Gachot]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Mazdaspeed]] Co. Ltd.
| [[Mazda 787B]]
| 55
| 362
| 4922,81 km
| 205,333 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1992|1992]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Derek Warwick]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Yannick Dalmas]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Mark Blundell]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Peugeot Sport|Peugeot Talbot Sport]]
| [[Peugeot 905]] Evo 1B
| 1
| 352
| 4787,2 km
| 199,340 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1993|1993]]
| C1
| [[Skeudenn:Flag of Australia.svg|20px]] [[Geoff Brabham]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Christophe Bouchut]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Eric Hélary]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Peugeot Sport|Peugeot Talbot Sport]]
| [[Peugeot 905]] Evo 1B
| 3
| 375
| 5100,00 km
| 213,358 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1994|1994]]
| LMGT1
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Yannick Dalmas]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Hurley Haywood]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Mauro Baldi]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] Le Mans [[Porsche]] Team
| [[Dauer 962 Le Mans]]
| 36
| 344
| 4678,4 km
| 195,238 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1995|1995]]
| LMGT1
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Yannick Dalmas]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Finland.svg|20px]] [[Jyrki Järvilehto]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Masanori Sekiya]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] Kokusai Kaihatsu Racing
| [[McLaren F1|McLaren F1 GTR]]
| 59
| 298
| 4055,8 km
| 168,992 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1996|1996]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Manuel Reuter]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Davy Jones|Davy Jones]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Austria.svg|20px]] [[Alexander Wurz]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing]]
| [[Tom Walkinshaw Racing|TWR]] [[Porsche WSC-95]]
| 7
| 354
| 4814,4 km
| 200,600 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,605 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1997|1997]]
| LMP
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Michele Alboreto]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Stefan Johansson]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing]]
| [[Tom Walkinshaw Racing|TWR]] [[Porsche WSC-95]]
| 7
| 361
| 4909,60 km
| 204,186 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 1998|1998]]
| LMGT1
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Laurent Aïello]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Allan McNish]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Monaco.svg|20px]] [[Stéphane Ortelli]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche]] AG
| [[Porsche 911 GT1]]-98
| 26
| 351
| 4775,33 km
| 199,326 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 1999|1999]]
| LMP
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Pierluigi Martini]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Yannick Dalmas]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joachim Winkelhock]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] Team [[BMW Motorsport]]
| [[BMW V12 LMR]]
| 15
| 365
| 4967,90 km
| 207,000 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 2000|2000]]
| LMP900
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frank Biela]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Emanuele Pirro]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Audi]] Sport [[Joest Racing|Team Joest]]
| [[Audi R8 (voiture de course)|Audi R8]]
| 8
| 368
| 5007,98 km
| 208,666 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2001|2001]]
| LMP900
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frank Biela]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Emanuele Pirro]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Audi]] Sport [[Joest Racing|Team Joest]]
| [[Audi R8 (voiture de course)|Audi R8]]
| 1
| 321
| 4357,20 km
| 180,949 km/h
|-bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,650 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2002|2002]]
| LMP900
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frank Biela]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Emanuele Pirro]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Audi]] Sport [[Joest Racing|Team Joest]]
| [[Audi R8 (voiture de course)|Audi R8]]
| 1
| 375
| 5130 km
| 213,068 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2003|2003]]
| LMGTP
| [[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Rinaldo Capello]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Guy Smith]]
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Bentley Motors|Team Bentley]]
| [[Bentley Speed 8]]
| 7
| 377
| 5145,571 km
| 214,399 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2004|2004]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Seiji Ara]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Rinaldo Capello]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Audi|Audi Sport Japan]] [[Team Goh]]
| [[Audi R8 (voiture de course)|Audi R8]]
| 5
| 379
| 5169,97 km
| 215,415 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2005|2005]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Finland.svg|20px]] [[Jyrki Järvilehto]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Marco Werner]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]
| [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[ADT Security Services|ADT]] [[Champion Racing]]
| [[Audi R8 (voiture de course)|Audi R8]]
| 3
| 370
| 5050,5 km
| 210,216 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2006|2006]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frank Biela]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Emanuele Pirro]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Marco Werner]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Audi]] Sport [[Joest Racing|Team Joest]]
| [[Audi R10 TDI]]
| 8
| 380
| 5187 km
| 215,409 km/h
|- bgcolor=&quot;#CCCFFF&quot;
!colspan=9|Troiad 13,629 km
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2007|2007]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frank Biela]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Emanuele Pirro]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Marco Werner]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport North America]]
| [[Audi R10 TDI]]
| 1
| 369
| 5036,85 km
| 209,152 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 2008|2008]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Rinaldo Capello]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Allan McNish]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport North America]]
| [[Audi R10 TDI]]
| 2
| 381
| 5192,65 km
| 216,360 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2009|2009]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Australia.svg|20px]] [[David Brabham]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Spain.svg|20px]] [[Marc Gené]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Austria.svg|20px]] [[Alexander Wurz]]
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Peugeot Sport|Team Peugeot]] [[Total (embregerezh)|Total]]
| [[Peugeot 908 HDi FAP]]
| 9
| 382
| 5206,28 km
| 216,664 km/h
|- 
! [[24 eurvezh ar Mañs 2010|2010]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Timo Bernhard]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Romain Dumas]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Mike Rockenfeller]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport North America]]
| [[Audi R15|Audi R15+ TDI]]
| 9
| 397
| 5410,71 km
| 225,446 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2011|2011]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[André Lotterer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Benoît Tréluyer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Marcel Fässler]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport Team Joest]]
| [[Audi R18|Audi R18 TDI]]
| 2
| 355
| 4838,30 km
| 201,596 km/h
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2012|2012]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[André Lotterer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Benoît Tréluyer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Marcel Fässler]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport Team Joest]]
| [[Audi R18|Audi R18 e-Tron quattro]]
| 1
| 378
| 5151,76 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2013|2013]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Tom Kristensen]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Allan McNish]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Loïc Duval]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport Team Joest]]
| [[Audi R18|Audi R18 e-Tron quattro]]
| 1
| 348
| 4742,89 km 
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2014|2014]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[André Lotterer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Benoît Tréluyer]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Marcel Fässler]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Joest Racing|Audi Sport Team Joest]]
| [[Audi R18|Audi R18 e-Tron quattro]]
| 2
| 379
| 5165,39 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2015|2015]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Nico Hülkenberg]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Earl Bamber]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Nick Tandy]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche Team]]
| [[Porsche 919 Hybrid]]
| 19
| 395
| 5383,46 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2016|2016]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Romain Dumas]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Neel Jani]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Marc Lieb]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche Team]]
| [[Porsche 919 Hybrid]]
| 2
| 384
| 5233,53 km 
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2017|2017]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Timo Bernhard]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Earl Bamber]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Brendon Hartley]]
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche Team|Porsche LMP Team]]
| [[Porsche 919 Hybrid]]
| 2
| 367
| 5001,834 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2018|2018]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Sébastien Buemi]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Kazuki Nakajima]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Toyota Motorsport|Toyota Gazoo Racing]]
| [[Toyota TS050 Hybrid]]
| 8
| 388
| 5286.888 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2019|2019]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Sébastien Buemi]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Kazuki Nakajima]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Toyota Motorsport|Toyota Gazoo Racing]]
| [[Toyota TS050 Hybrid]]
| 8
| 385
| 5246,01 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2020|2020]]
| LMP1
| [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Sébastien Buemi]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Brendon Hartley]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Kazuki Nakajima]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Toyota Motorsport|Toyota Gazoo Racing]]
| [[Toyota TS050 Hybrid]]
| 8
| 387
| 5273.262 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2021|2021]]
| Hypercar
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Mike Conway]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Kamui Kobayashi]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Argentina.svg|20px]] [[José Maria López]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Toyota Motorsport|Toyota Gazoo Racing]]
| [[Toyota GR010 Hybrid]]
| 7
| 371
| 5054.5 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2022|2022]]
| Hypercar
| [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Sébastien Buemi]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Brendon Hartley]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Ryō Hirakawa]]
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Toyota Motorsport|Toyota Gazoo Racing]]
| [[Toyota GR010 Hybrid]]
| 8
| 380
| 5177.17 km
| 
|-
! [[24 eurvezh ar Mañs 2023|2023]]
| Hypercar
| [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[James Calado]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Antonio Giovinazzi]]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Alessandro Pier Guidi]]
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari]] - [[AF Corse]]
| [[Ferrari 499P]]
| 8
| 342
| 4660.1 km
| 
|}


== Rekordoù ==
=== Trec'hioù dre saver-kirri ===

{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Renk
! Saver-kirri
! Trec'hioù
! Bloavezh
|-
! 1
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Porsche]]
| align=&quot;center&quot; | 19
| align=&quot;center&quot; | 1970, 1971, 1976, 1977, 1979, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985,&lt;br&gt;1986, 1987, 1994*, 1996*, 1997*, 1998, 2015, 2016, 2017
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
! 2
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Audi]]
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | 2000, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007,&lt;br&gt;2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014
|-
! 3
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
| align=&quot;center&quot; | 10
| align=&quot;center&quot; | 1949, 1954, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 2023
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
! 4
| [[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Jaguar (saver-kirri)|Jaguar]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 1951, 1953, 1955, 1956, 1957, 1988, 1990
|-
! 5
| [[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Bentley]]
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 1924, 1927, 1928, 1929, 1930, 2003
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
!  6
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Toyota]]
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 2018, 2019, 2020, 2021, 2022
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 7
| [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Alfa Romeo]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | 4
| align=&quot;center&quot; | 1931, 1932, 1933, 1934
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Ford]]
| align=&quot;center&quot; | 1966, 1967, 1968, 1969
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| 9
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Matra Sports|Matra Simca]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 1972, 1973, 1974
|-
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Peugeot]]
| align=&quot;center&quot; | 1992, 1993, 2009
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;| 11
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Lorraine-Dietrich]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | 2
| align=&quot;center&quot; | 1925, 1926
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Bugatti]]
| align=&quot;center&quot; | 1937, 1939
|- 
! rowspan=&quot;13&quot;| 13
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Chenard et Walcker]]
| rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; | 1
| align=&quot;center&quot; | 1923
|-
| [[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Lagonda]]
| align=&quot;center&quot; | 1935
|-
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Delahaye]]
| align=&quot;center&quot; | 1938
|-
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Talbot-Lago]]
| align=&quot;center&quot; | 1950
|-
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Mercedes-Benz]]
| align=&quot;center&quot; | 1952
|-
| [[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Aston Martin]]
| align=&quot;center&quot; | 1959
|-
| [[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Mirage (saver-kirri)|Mirage]]
| align=&quot;center&quot; | 1975
|-
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Renault]]-[[Alpine Renault|Alpine]]
| align=&quot;center&quot; | 1978
|-
| [[Skeudenn:Flag of France.svg|20px]] [[Jean Rondeau|Rondeau]]
| align=&quot;center&quot; | 1980
|-
| [[Skeudenn:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Sauber|Sauber-Mercedes]]
| align=&quot;center&quot; | 1989
|-
| [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|20px]] [[Mazda]]
| align=&quot;center&quot; | 1991
|-
| [[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[McLaren Automotive|McLaren]]
| align=&quot;center&quot; | 1995
|-
| [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Bayerische Motoren Werke AG|BMW]]
| align=&quot;center&quot; | 1999
|}

* E 1996 ha 1997 ne oa Porsche nemet saver keflusker ar c'harr en deus gounezet, gant ur c'hastell-karr TWR. E 1994 a oa awenet kalz an Dauer 962 GT1 gant ar Porsche 962 Groupe C.

== Liammoù diavaez ==
{{commons|24 Heures du Mans}}
* {{fr}} {{en}} {{ja}} [https://web.archive.org/web/20070825110413/http://www.lemans.org/24heuresdumans/pages/accueil_fr.html Lec'hienn ofisiel ar redadeg]

[[Rummad:24 eurvezh ar Mañs]]
[[Rummad:Kevezadeg bed an Andur]]
[[Rummad:Redadegoù kirri]]
[[Rummad:Sport e Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>qk2w2r2ziq09dr0cx3mjo9gc86wefkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabilia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100480</id>
    <revision>
      <id>2189814</id>
      <parentid>2189737</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/Naslechat|Naslechat]] ([[User_talk:Naslechat|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Huñvreüs|Huñvreüs]]</comment>
      <origin>2189553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="8q077uoqe8semwcrknjkqu0so7a7ddd" xml:space="preserve">{{databox}}

[[Restr:Lockab2.png|thumb|300px|dehou|Lec'hiadur Kabilia.]]
[[Restr:Flag of the Republic of Kabylia.svg|thumb|Banniel Kabil.]]
[[Restr:Berber flag.svg|thumb|Banniel ar re [[Amazigh]].]]
Lec'hiet eo '''Kabilia''' (''Tamurt n Iqbayliyen'' pe ''Tamurt n Izwawen'' e [[kabileg]], ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⴻⵏ e [[Skritur berberek|tifinagh]]) e biz [[Aljeria]] en [[Afrika an Norzh]], war vord ar [[Mor Kreizdouarel]]. E reter [[Aljer]] emañ. Ul lec'h meneziek-tre eo.

==Poblañs==
Eus ar ger [[arabeg|arabek]] &lt;big&gt;'''القبائل'''&lt;/big&gt; ''al-quabila'', &quot;meuriad&quot; e teufe anv ar vro.&lt;br /&gt;
6 490 776 a dud a vev en holl e Kabilia (2011).&lt;br /&gt;
10 000 km² eo gorread Kabilia

E 1871 e oa bet un emsavadeg gant ar Gabiled a-enep ar [[Bro-C'hall|C'hallaoued]] ha neuze e oa bet rannet Kabilia e div lodenn gant ar C'hallaoued : norzh Kabilia a veze anvet ganto ''Kabilia Veur'', ha su Kabilia, ''Kabilia Vihan''. Ur bern Kabiled a vev en diavaez eus Kabilia, peurliesañ en Europa, hag alies e Bro-C'hall.

==Traoù all da c'houzout==
E Kabilia e vez komzet kabileg pe [[tamazigteg|tamazight]] (hag a zo berbereg), arabeg Aljeria ha galleg.

[[Bejaia]], [[Tizi Ouzou]], [[Bouira]], [[Bourmedes]] [[Setif|f]] eo ar c'hêrioù pennañ.

''A nerrez wala a neknu'' eo ger-stur Kabilia, hag a dalvez kement ha « Kentoc'h terriñ eget plegañ ». (Hini Breizh : Kentoc'h mervel eget bezañ saotret).

E-pad [[brezel Aljeria]] ([[1954]]-[[1962]]) e oa bet Kabilia e-kreiz an afer abalamour d'ar struj hag a c'holo anezhi. Tu a oa da soudarded an [[FLN]] (''Font de Libération National'') da guzhat diouzh o enebourien.

===Kabilia Veur===
Norzh Kabilia a vez graet ''Kabilia Veur'', lec'hiet e norzh Aljeria ; eus kêr ''Thenia'' betek ''Tigzirt'' en em astenn, en norzh d'ar stêr ''Soumam'' a echu er mor Kreizdouarel, e-kichen porzh Beija (orin ar ger gallek ''bougie'', &quot;goulaouenn-goar&quot;). [[Tizi Ouzou]] eo kêr-benn Kabilia Veur.&lt;br /&gt;
5 084 374 a dud a zo o vevañ e Kabilia Veur ha 135 088 e Tizi Ouzou. Ar menez brasañ eo menez Lalla-Khadidja, a zo 2308 m e uhelder. Kabilia Veur zo un dachenn hag a oa anvet ''Tamawya taqbaylit'' &quot;Kevredad Kabilia&quot; gwezhall gant ar Gabiled kozh. Kabileg a vez komzet eno, ur rannyezh eus ar ''berbereg'' pe ''tamazight''.

Rannet eo Kabilia Veur ha Kabilia Vihan gant menezioù an Djurdjura, e traoñienn ar Soumam

Diforc'het e vez Kabilia Veur diouzh Kabilia Vihan gant he menezioù uhel en em astenn, eus an Norzh betek ar Su, eus ar mor Kreizdouarel betek menezioù an Djurdjura. Tri menez pouezus a zo e Kabilia Veur : 
*Er biz, betek ar mor, emañ menez Tamgout, 1278 m uhelder dezhañ.
*Er Su, emañ menezioù an Atlas (2308 m uhelder).
*Etre an daou emañ menez Agawa, 800 m uhelder dezhañ. War ar menez-se emañ Tizi Ouzou.

===Kabilia Vihan===
Kêr vrasañ Kabilia Vihan eo Bejaia, a zo lesanvet ''Bgayet n Lejdud'' (&quot;Bejaia ar re gozh&quot;).&lt;br /&gt;
1 406 402 a dud a vev e Kabilia Vihan ha 177 988 a vev e Bejaia. Kabileg a vez komzet eno, en un doare un tamm disheñvel diouzh yezh Kabilia Veur. ''Tamurt wadda'' a reer e kabileg eus Kabilia Vihan, a pezh a dalvez kement ha &quot;Bro ar Su&quot;, peogwir emañ e Su traoñienn ar stêr Soumam. Menez Eponim ao ar menez uhelañ eno, 2004 m uhelder dezhañ.&lt;br /&gt;
Brasoc'h eget Kabilia Veur eo Kabilia Vihan.


&lt;!-- DIECHU ?
==Gweledvaoù==
Gweledeva Bejaïa. Tu a zo da welet war ar                Estreget ar mor hag a vez gwelet e skeudenn-se ar mor hag a zo tro-dro da Gabilia             Kabilia evel gweledva met, ar menezioù a vez gwelet kalz.
--&gt;
==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Kabylie}}
* ''[https://kabyles.net/ Kabyles.net]'' e galleg, kabileg (''tamazight''), alamaneg, saozneg pe spagnoleg.

[[Rummad:Kabilia]]</text>
      <sha1>8q077uoqe8semwcrknjkqu0so7a7ddd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tulsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102615</id>
    <revision>
      <id>2189793</id>
      <parentid>1814228</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Freskaat ar boblañs</comment>
      <origin>2189793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="aeath6xir8g3fldbf8gw8lym8n3c5d9" xml:space="preserve">[[Restr:OKMap-doton-Tulsa.PNG|right|250px|border]]
'''Tulsa''' zo ur gêr lec'hiet e biz stad [[Oklahoma]] er [[Stadoù-Unanet]]. Er bloavezh [[2010]] e oa {{formatnum:415154}} a annezidi o chom enni&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/tulsacityoklahoma/PST045224 Tulsa city, Oklahoma]'', US Census Bureau (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;. Krouet eo bet anv Tulsa en ur mod ofisiel e [[1836]].

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Tulsa Skyline.jpg
Tulsa Oklahoma Sister Cities Sign.jpg
Lightning over Tulsa.jpg
Philtower in Tulsa.jpg
Cains Ballroom Tulsa.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Kêrioù gevellet ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bro
! Kêr
|-
| {{Sina}}
| [[Haikou]]
|-
| {{Alamagn}}
| [[Celle (Alamagn)|Celle]]
|-
| {{Bro-C'hall}}
| [[Amiens]]
|-
| {{Mec'hiko}}
| [[San Luis Potosí]]
|-
| {{Israel}}
| [[Tiberias]]
|-
| {{Japan}}
| [[Utsunomiya]]
|-
| {{Rusia}}
| [[Zelenograd]]
|-
| {{Taiwan}}
| [[Kaohsiung]]
|}

== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://www.cityoftulsa.org/default.aspx Lec'hienn ofisiel]
{{Commons|Tulsa, Oklahoma}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Oklahoma]]</text>
      <sha1>aeath6xir8g3fldbf8gw8lym8n3c5d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189794</id>
      <parentid>2189793</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1100" sha1="1fyjtnagdxb26cejl0o449w4vixev4e" xml:space="preserve">[[Restr:OKMap-doton-Tulsa.PNG|right|250px|border]]
'''Tulsa''' zo ur gêr lec'hiet e biz stad [[Oklahoma]] er [[Stadoù-Unanet]]. E 2024 e oa {{formatnum:415154}} a annezidi o chom enni&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/tulsacityoklahoma/PST045224 Tulsa city, Oklahoma]'', US Census Bureau (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;. Krouet eo bet anv Tulsa en ur mod ofisiel e [[1836]].

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Tulsa Skyline.jpg
Tulsa Oklahoma Sister Cities Sign.jpg
Lightning over Tulsa.jpg
Philtower in Tulsa.jpg
Cains Ballroom Tulsa.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Kêrioù gevellet ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bro
! Kêr
|-
| {{Sina}}
| [[Haikou]]
|-
| {{Alamagn}}
| [[Celle (Alamagn)|Celle]]
|-
| {{Bro-C'hall}}
| [[Amiens]]
|-
| {{Mec'hiko}}
| [[San Luis Potosí]]
|-
| {{Israel}}
| [[Tiberias]]
|-
| {{Japan}}
| [[Utsunomiya]]
|-
| {{Rusia}}
| [[Zelenograd]]
|-
| {{Taiwan}}
| [[Kaohsiung]]
|}

== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://www.cityoftulsa.org/default.aspx Lec'hienn ofisiel]
{{Commons|Tulsa, Oklahoma}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Oklahoma]]</text>
      <sha1>1fyjtnagdxb26cejl0o449w4vixev4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù al Lenn Veur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110648</id>
    <revision>
      <id>2189822</id>
      <parentid>1987819</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="5566d65py003an1vpinibyk1zejc7mu" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes de Grand Lieu
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| bro velestradurel = [[Bro Machikoul hag al Lon]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 39014
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 259.97
| kumun = 9
}}

'''Kumuniezh-kumunioù al Lenn-Veur''' a zo un [[etrekumuniezh]] lec'hiet e su departamant al [[Liger-Atlantel]]. Savet eo bet e [[1993]]. Merañ a ra un dachenn a 297,57 km² gant 35 730 a annezidi e [[2010]].

==Ar c'humunioù==
9 kumun a ya d'ober anezhi:
#[[Banaleg-ar-Gevred]]
#[[Bignon]]
#[[Kerc'hevrel]] (sez)
#[[Kerlouevig]]
#[[Monteverzh]]
#[[Pont-Marzhin]]
#[[Sant-Filberzh-Deaz]]
#[[Sant-Koulman]]
#[[Sant-Leven-ar-C'hoad]]

==Prezidant==
*Johann Boblin (2014-), maer Kerc'hevrel

==An anv==
Diwar al [[Lenn Veur]], brasañ lenn Breizh.

==Liammoù diavaez==
*[http://www.cc-grandlieu.fr Lec'hienn ofisiel]

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Lenn Veur]]</text>
      <sha1>5566d65py003an1vpinibyk1zejc7mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù Bro Blaen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111019</id>
    <revision>
      <id>2189818</id>
      <parentid>2134165</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1354" sha1="l58d2mb81onx86rm2417m3hqdna0ghn" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes de la région de Blain
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 16253
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 213.16
| kumun = 4
}}

'''Kumuniezh kumunioù Bro Blaen''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] e departamant [[Liger-Atlantel]], e Breizh. Krouet e voe e [[2001]].

Emañ he sez e [[Blaen]]. He frezidantez eo Rita Schladt, kuzulierez-kêr Blaen&lt;ref&gt;{{Fr}} « [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/blain-44130/rita-schladt-elue-presidente-du-pays-de-blain-4d19b61c-5c0f-4969-b4b5-b36fc9f39343 Rita Schladt élue présidente du Pays de Blain] », [[Presse-Océan|''Presse-Océan'']], 14 Gouere 2020.&lt;/ref&gt;.

== Kumunioù ==
Ar gumuniezh kumunioù a ya 4 c'humun d'ober anezhi:
* '''[[Blaen]]''' (sez)
* [[Bolvronn]]
* [[Ar C'havr]]
* [[Faouell]]

== Liamm ==
* [http://www.pays-de-blain.com/ Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù]


== Brezhoneg ==

E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 47 skoliad (2,5 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)&lt;ref&gt;[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt;

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Blaen]]</text>
      <sha1>l58d2mb81onx86rm2417m3hqdna0ghn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111121</id>
    <revision>
      <id>2189820</id>
      <parentid>2019027</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:fr:Projet:JavaScript/Notices/HotCatsMulti|HotCatsMulti]] :  ± [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel]]→[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù kozh Liger-Atlantel]]</comment>
      <origin>2189820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="4rdwvcyaac16hicvkotyp6o8yqvya52" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = communauté de communes Loire-Atlantique méridionale
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| bro velestradurel = [[Bro Machikoul hag al Lon]]
| poblañs = 8727
| deiziad-poblañs = 2012
| gorread = 152.92
| kumun = 3
}}

'''Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel''' a oa anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] e departamant [[Liger-Atlantel]], e Breizh. Krouet e voe e [[1995]].

Edo he sez e [[Levieg]]. He frezidant diwezhañ oa Claude Neau, maer Kerc'haoueg&lt;ref&gt;« [http://www.ouest-france.fr/election-du-president-de-la-communaute-le-plus-age-lemporte-2195580 Élection du président de la communauté : le plus âgé l'emporte !] », ''[[Ouest-France]]'', 15 a viz Ebrel 2014.&lt;/ref&gt;.

== Kumunioù ==
Ar gumuniezh kumunioù a yae 3 c'humun d'ober anezhi:
* [[Kerc'haoueg]]
* '''[[Levieg]]''' (sez)
* [[Tolvez]]

== Liamm ==
* [https://web.archive.org/web/20140517073204/http://ccmeridionale44.fr/ Lec'hienn web ar gumuniezh-kumunioù]

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù kozh Liger-Atlantel|kreisteiz al Liger-Atlantel]]</text>
      <sha1>4rdwvcyaac16hicvkotyp6o8yqvya52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh-kumunioù bro Nozieg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111124</id>
    <revision>
      <id>2189823</id>
      <parentid>1987821</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T22:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="mj53nw15xb5jmnbhfvwupadc27kg6o6" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes de Nozay
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| bro velestradurel = [[Bro Kastell-Briant]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 15877
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 273.48
| kumun = 7
}}

'''Kumuniezh-kumunioù bro Nozieg''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] e departamant [[Liger-Atlantel]], e Breizh. Krouet e voe e [[1994]].

Emañ he sez e [[Nozieg]]. He frezidantez eo Claire Théveniau, maerez Puñsel&lt;ref&gt;« [http://www.ouest-france.fr/claire-theveniau-la-tete-de-la-communaute-de-communes-2447068 Claire Théveniau à la tête de la communauté de communes] », ''[[Ouest-France]]'', 26 a viz Ebrel 2014.&lt;/ref&gt;.

== Kumunioù ==
Ar gumuniezh kumunioù a ya 7 kumun d'ober anezhi:
* [[Gwez (kumun)|Gwez]]
* [[Kergaval]]
* [[Kerrigon]]
* '''[[Nozieg]]''' (sez)
* [[Puñsel]]
* [[Saverieg]]
* [[Trefieg]]

== Liamm ==
* [http://www.cc-nozay.fr/ Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù]

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Nozieg]]</text>
      <sha1>mj53nw15xb5jmnbhfvwupadc27kg6o6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189825</id>
      <parentid>2189823</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T22:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="8vpu6q2nx2d8r0zw440mir50jk5rcxe" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Communauté de communes de Nozay
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| bro velestradurel = [[Bro Kastell-Briant]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 15877
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 273.48
| kumun = 7
}}

'''Kumuniezh-kumunioù bro Nozieg''' a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] e departamant [[Liger-Atlantel]], e Breizh. Krouet e voe e [[1994]].

Emañ he sez e [[Nozieg]]. He frezidantez eo Simone Buron, maerez Abarrez&lt;ref&gt;« [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/nozay-44170/simone-buron-nouvelle-presidente-de-la-communaute-de-communes-e7fd9830-34d9-11f1-ae75-c5ed14121965 La maire d’Abbaretz, Simone Buron, nouvelle présidente de la communauté de communes de Nozay] », ''[[Ouest-France]]'', 10 a viz Ebrel 2026.&lt;/ref&gt;.

== Kumunioù ==
Ar gumuniezh kumunioù a ya 7 kumun d'ober anezhi:
* [[Abarrez]]
* [[Gwez (kumun)|Gwez]]
* [[Kerrigon]]
* '''[[Nozieg]]''' (sez)
* [[Puñsel]]
* [[Saverieg]]
* [[Trefieg]]

== Liamm ==
* [http://www.cc-nozay.fr/ Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù]

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Nozieg]]</text>
      <sha1>8vpu6q2nx2d8r0zw440mir50jk5rcxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldebaran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122305</id>
    <revision>
      <id>2189838</id>
      <parentid>1884377</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>(via JWB)</comment>
      <origin>2189838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="t2at3mt7qtbj5i1q8l4t459ru9552u5" xml:space="preserve">[[Restr:Aldebaran-Sun comparison-fr.svg|thumbnail|kleiz|Aldebaran hag an Heol lakaet keñver-ha-keñver]]

'''Aldebaran''', anvet ivez '''Alpha Tauri''' (''α Tauri/α Tau''), pe '''Ruzan''' e brezhoneg&lt;ref&gt;Joseph Monard, ''Astronymie et onomastique calendaire celtiques, le ciel et l'année chez les Celtes'', Label LN, 2005.&lt;/ref&gt;, eo lugernusañ [[steredenn]] [[Tarv (steredeg)|steredeg an Tarv]]. Emañ àr-dro 65 [[Bloavezh-gouloù|blead-gouloù]] douzh an [[Douar]] ha 14vet lugernusañ steredenn an oabl douzh an noz.
Donet a ra an anv Aldebaran ag an arabeg ''al dabarān'' (الدبران) hag a dalv « an hani a heuilh », da lâret eo ar steredenn a heuilh [[gronnad stered]] ar [[Pleiades|yarig hag he foñsined]].
Hañval a ra bout Ruzan/Aldebaran e-mesk an [[Hyades]], neoazh emañ etre an Douar hag ar gronnad stered-se. Hec'h anv brezhonek a tahe ag ar vitologiezh kelt.

== Taolennadur ==
[[Restr:Orion-guide svg.png|thumbnail|dehou|Ul linenn-faltazi a dremen dre Sirius, an Tri Roue, Aldabaran/Ruzan hag ar Pleiades]]
Ur [[ramzsteredenn ruz]] eo Ruzan ha 44 gwezh brasoc’h evit an [[Heol]] eo ha 150 gwezh lugernusoc’h. E [[1997]] e tinoer ur blanedenn vras pe ur [[korrsteredenn c’hell|gorrsteredenn c’hell]] e-taldi.
Gellout a reer lec’hiañ Ruzan ken aes ha tra é vout m’eo lugernus-tre ha peogwir e c’heller tresiñ ul linenn-faltazi a ya ag an [[Tri Roue]] e [[steredeg]] [[Orion (steredeg)|Orion]] betek ar Yarig hag he foñsined é tremen dre Ruzan.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Stered]]
[[Rummad:Tarv (steredeg)]]</text>
      <sha1>t2at3mt7qtbj5i1q8l4t459ru9552u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù Kastell-Briant - Derwal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130740</id>
    <revision>
      <id>2189821</id>
      <parentid>1987827</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1918" sha1="byrwtjg40kosc5s8n1reot478q54i1o" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = communauté de communes Châteaubriant-Derval
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| bro velestradurel = [[Bro Kastell-Briant]]
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 44124
| deiziad-poblañs = 2014
| gorread = 877.7
| kumun = 26
}}
'''Kumuniezh kumunioù Kastell-Briant - Derwal'''&lt;ref&gt;[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm KerOfis Ofis Publik ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt; (''{{lang|fr|communauté de communes Châteaubriant-Derval}}'' e galleg) a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] savet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017 etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Liger-Atlantel]], e [[Breizh]].

== Istor ==
Krouet e voe ar gumuniezh diwar bodañ [[kumuniezh kumunioù Kastell-Briant]] ha [[kumuniezh kumunioù Bro Derwal]]&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.loire-atlantique.gouv.fr/content/download/24656/179930/file/RAA%20hebdomadaire%20n%C2%B0%20112%20du%2023%20d%C3%A9cembre%202016.pdf Arrêté du 22 décembre 2016 portant création de la communauté de communes Châteaubriant-Derval]&lt;/ref&gt;.

==Kumunioù==
D'ar [[1añ a viz Genver]] 2017 ez ae 26 kumun d'ober ar gumuniezh kumunioù:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3&quot;&gt;
#[[Arwerneg-Veur]]
#[[Arwerneg-Vihan]]
#[[Chapel-Glenn]]
#[[Derwal]]
#[[Ervoreg]]
#[[Ferreg]]
#[[Hentieg]]
#[[Hezin-ar-Mengleuzioù]]
#[[Izeg]]
#'''[[Kastell-Briant]]''' (sez)
#[[Kerbod]]
#[[Lanvoe]]
#[[Lufer]]
#[[Luzevieg]]
#[[Maezon-ar-Stêr]]
#[[Marzheg]]
#[[Melereg-Breizh]]
#[[Noal-ar-Bruz]]
#[[Ruzieg]]
#[[Ruzinieg]]
#[[Sant-Albin-ar-C'hestell]]
#[[Sant-Juluan-Gouwent]]
#[[Sant-Visant-al-Lann]]
#[[Saoudan]]
#[[Soulvac'h]]
#[[Yaoueneg-ar-Mousterioù]]
&lt;/div&gt;

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.pornicagglo.fr/ Lec'hienn ofisiel]

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel]]</text>
      <sha1>byrwtjg40kosc5s8n1reot478q54i1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumuniezh kumunioù an Aber hag an Erv</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130745</id>
    <revision>
      <id>2189816</id>
      <parentid>2134166</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pymouss</username>
        <id>690</id>
      </contributor>
      <comment>hizivadur</comment>
      <origin>2189816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="1kmgi4dk99je8x9wx6l4pwjeb95rx3y" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = communauté de communes Estuaire et Sillon
| rannvro = [[Broioù al Liger]]
| departamant = [[Liger-Atlantel]]
| bro velestradurel = 
| amzer-gefridi = 2026-2032
| poblañs = 38590
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 306.25
| kumun = 11
}}

'''Kumuniezh kumunioù an Aber hag an Erv''' (''{{lang|fr|communauté de communes Estuaire et Sillon}}'' e galleg) a zo anezhi ur [[kumuniezh kumunioù|gumuniezh kumunioù]] savet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017 etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Liger-Atlantel]], e [[Breizh]].

== Istor ==
Krouet e voe ar gumuniezh diwar bodañ [[kumuniezh kumunioù Kalon an Aber]] ha [[kumuniezh kumunioù al Liger hag an Erv]]&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.loire-atlantique.gouv.fr/content/download/24656/179930/file/RAA%20hebdomadaire%20n%C2%B0%20112%20du%2023%20d%C3%A9cembre%202016.pdf Arrêté du 22 décembre 2016 portant création de la communauté de communes Estuaire et Sillon]&lt;/ref&gt;.

==Kumunioù==
D'ar [[1añ a viz Genver]] 2017 ez ae 11 kumun d'ober ar gumuniezh kumunioù:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2&quot;&gt;
# [[Bozeg]]
# [[Chapel-ar-Wern]]
# [[Gwal-Liger]]
# [[Kambon]]
# [[Kerwall]]
# [[Killig]]
# [[Kordevez]]
# [[Prevenkel]]
# [[Sant-Stefan-Brengoloù]]
# '''[[Savenneg]]''' (sez)
# [[Templ-Breizh]]
&lt;/div&gt;

== Brezhoneg ==
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 0 skoliad (0 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)&lt;ref&gt;[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt;

== Liammoù diavaez ==
*

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Liger-Atlantel|Aber hag Erv]]</text>
      <sha1>1kmgi4dk99je8x9wx6l4pwjeb95rx3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daouzek krennlavar flamank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135074</id>
    <revision>
      <id>2189871</id>
      <parentid>2004595</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="ndwwaw4fz4t8jfdty2n5hgv2xtzmr2s" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Daouzek krennlavar flamank''' zo un oberenn gant [[Pieter Brueghel gozh]] en 1558. War ziskouez emañ er Mirdi Mayer van den Bergh en [[Antwerpen]]. Sinet eo '' &quot;15(5)8 BRVEGHEL&quot;''.


[[Rummad:Livadurioù Pieter Brueghel gozh]]</text>
      <sha1>ndwwaw4fz4t8jfdty2n5hgv2xtzmr2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katalonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135131</id>
    <revision>
      <id>2189849</id>
      <parentid>2186317</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44201" sha1="g5qnz0ab4ae4vt69qvnl1mz445lof9i" xml:space="preserve">{{Implijoù all}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! {{Infobox/Titl|'''Katalonia'''&lt;br&gt;'''Catalunya''' {{ca}}&lt;br&gt;'''Catalonha''' {{oc}}&lt;br&gt;'''Cataluña''' {{es}}|abcdef|talbenn map|000}}
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140&quot; | [[Skeudenn:Flag_of_Catalonia.svg|130px|Banniel Katalonia]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140&quot; | [[Skeudenn:Coat of Arms of Catalonia.svg|70px|Ardamezioù Katalonia]]
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | ([[Banniel Katalonia]])
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | ([[Ardamezioù Katalonia]])
|}
{|
|-
| bgcolor=&quot;#c6c6c6&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Skeudenn:E.U-Catalonia.png|300px|Lec'hiadur Katalonia]]
|-
| '''[[Kan broadel]]'''
| ''Els Segadors''
|-
| '''[[Yezh ofisiel|Yezhoù ofisiel]]'''
| [[katalaneg]], [[okitaneg]], [[spagnoleg]]
|-
| '''[[Kêr-benn]]'''
| [[Barcelona]]
|-
| '''Gouarnamant'''
|-
| '''Doare'''||Gouarnamant emren &lt;br /&gt;en ur monarkiezh bonreizhek
|- 
| '''Statud emrenerezh'''|| 9 a viz Gouere 1932&lt;br /&gt;18 a viz Gwengolo 1979&lt;br /&gt;9 a viz Eost 2006 (e pleustr)
|-
| '''Framm'''|| Generalitat Katalonia
|-
| '''Prezidant'''|| [[Pere Aragonès]]
|-
| '''Kambr'''&lt;br&gt;Prezidant|| [[Parlamant|Parlamant Katalonia]]&lt;br /&gt; [[Laura Borràs]]
|-
| '''Stummañ'''||988 &lt;br /&gt;([[Kontelezhioù katalan]])&lt;br /&gt;1137 &lt;br /&gt;(Unvaniezh gant [[Rouantelezh Aragon|Aragon]])&lt;br /&gt;1283 &lt;br /&gt;([[Bonreizhioù katalan]])&lt;br /&gt;1469 &lt;br /&gt;(Unvaniezh gant [[Rouantelezh Kastilha|Kastilha]])&lt;br /&gt;1716 &lt;br /&gt;(Dekredoù Nueva Planta)
|-
|'''Gorread'''&lt;br&gt;-Hollad&lt;br&gt;-Dour
| &lt;br&gt; 32114&amp;nbsp;km²&lt;br&gt;
|-
|'''Poblañs'''&lt;br&gt; -Stankter
| 7504008 &lt;small&gt; ([[2015]]) &lt;/small&gt;&lt;br&gt;234&amp;nbsp;km²
|-
|'''PDB'''|| 204.189.000.000 € (2015)
|-
|}
|}
'''Katalonia''' ([[katalaneg]] : ''Catalunya'', [[okitaneg]] : ''Catalonha'', [[spagnoleg]] : ''Cataluña'') zo unan eus ar 17 [[kumuniezh emren]] bet krouet e [[Spagn]] e [[1979]], hag adwelet he Statud Emrenrezh e [[2006]] m'eo lakaet da ''vroadelezh'', daoust ma oa bet votet e penn-kentañ he lakaat da ''vroad'', ar pezh a zo bet nac'het gant justis [[Spagn]].

E [[biz (roud-avel)|biz]] [[Ledenez iberek]] emañ. Stekiñ a ra ouzh [[Frañs]] hag [[Andorra]] en norzh, ouzh [[Kumuniezh Emren Aragon|Aragon]] er c'hornôg ha [[Kumuniezh Valencia]] er su.

Peder [[Proviñs|froviñs]] he deus Kumuniezh Emren Katalonia: [[Proviñs Barcelona|Barcelona]], [[Proviñs Girona|Girona]], [[Proviñs Lleida|Lleida]] ha [[Proviñs Tarragona|Tarragona]]. He c'hêr vrasañ eo he c'hêrbenn, [[Barcelona]], a zo ivez eil kêr vrasañ [[Spagn]] ha seizhvet kêr vrasañ [[Unvaniezh Europa]].

Ar brasañ eus tiriad kozh [[Priñselezh Katalonia]] az a d'ober ar Generalitat, nemet ar [[Roussillon]] a oa bet roet da [[Frañs]] gant [[Spagn]] e 1659 (emañ e departamant [[Pireneoù-ar-Reter]] bremañ).

E fin an {{VIIIvet kantved}}, kontelezhioù marzhoù Gothia hag ar re spagnol a voe savet evel stadoù gladdalc'hel gant ar rouantelezh frank. Un difenn e oa al lec'h a-enep tagadennoù ar vuzulmaned. Kontelezhioù reter ar marzhioù-se a oa bet unvanet dindan sujidigezh ur gwaz d'ar Franked, graet kont Barcelona anezhañ. E [[988]] ne anavezas ket ken beli rouaned ar Franked warno. Diwezhatoc'h eo e teuio war-wel an anv Katalonia. Unanet e voe gant [[Rouantelezh Aragon]] e [[1137]] dre zimeziñ. Adalek [[1469]] e voe renet an daou rouantelezh gant ar memes familh met derc'hel a rejont o ensavadurioù. Goude ur brezel etre [[Spagn]] ha [[Frañs]] (etre 1635–1659) ma teuas Katalonia da vezañ ur Republik dindan beli [[Frañs]] e kollas ar Roussillon e [[1659]]. E-pas brezel hêrezh Spagn (1701–1714) e tibabas Katalonia bezañ a-enep [[Felipe V|Fulub V]] a zeuas da vezañ Roue Spagn. Embann a reas adalek [[1716]] dekredoù a-enep an ensavadurioù katalan hag a-enep implij ar c'hatalaneg gant ar Stad hag ar gevredigezh. Brezelioù [[Napoleon]] a rivinas ar vro met ar c'hantved war-lerc'h a voe hini un adsavidigezh war an ekonomiezh hag ar sevenadur. E-pad an XXvet kantved e voe liammet ar stourm evit un demokratelezh hag ar [[Eil Republik spagnol|Republik Spagn]] ouzh ar stourm evit an emrenerezh, gant ar Generalitat e [[1931]], a voe distrujet gant [[Francisco Franco]] e [[1936]]. Berzet e voe ar c'hatalaneg adarre dindan e veli ha freuzet ensavadurioù ar vro. Gant distro an demokratelezh e Spagn e voe adsavet ar Generalitat hag un eil prantad a adsevel ekonomiezh ha sevenadur a zeuas. Adalek ar bloavezhioù 2000 avat, gant selloù disheñvel war ensavadurioù ar vro ha statud Katalonia e Spagn etre gouarnamant Madrid hag ar Gatalaniz e teuas war wel ul lusk evit an dizalc'hidigezh. An dizalc'herien, e penn a vro, o doa aozet e [[2017]] un referendom berzet gant [[Madrid]] diwar-benn an dizalc'hidigezh, a voe disklêriet e miz Here daoust ma n'o doa ket kemeret perzh ar re a-enep ha ma oa bet flastret gant polis Spagn. Abaoe miz Here emañ ensavadurioù Katalonia dindan beli [[Madrid]].

==Etimologiezh==
Implij ar ger ''Katalonia'', e katalaneg : '''''Catalunya''''', skrivet ''Cathalonia'' pe ''Cathalaunia'' e latin ar Grennamzer, a zeu eus an XIvet kantved evit ober anv eus ar strollad kontelezhioù a oa evit un darn ul lodenn eus Mark ar Gothed ha evit un darn all ul lodenn eus Mark Hispania, dindan beli kont Barcelona. N'eus ket kalz a roudoù evit liammañ an anv-se ouzh anvioù all ha diwar neuze ez eus deuet meur a deorienn evit displegañ anezhañ.

Unan anezho a lak ''Catalunya'' da zont diwar ''Gothia Launia'' (da lavaret eo ''Bro-C'hothed'') kar orinoù ar gonted katalan a oa gant Mark ar Gothed. Skrivagnerien eus [[Impalaeriezh roman ar Reter]] o doa lakaet Alaned da gendeuziñ gant ar Gothed, ar pezh en dije roet ''Goth-Alania''.

Martezeadennoù all a zo, met n'int ket degemeret kement :
* ''Catalunya'' a vije ''bro ar c'hestell'', diwar ar romaneg ''castlà'' pe ''castlan'', a dalveze mestr ar c'hastell. [[Kastilha]] he dija ar memes gwriziennoù evit hec'h anv neuze.
* Un orin keltiek a vije, diwar anv ur pobl kelt eus kreiz Hispania, met tachenn Katalonia a oa aloubed gant Ibered kentoc'h.
* Lakaet e oa bet an orin gant anv ur meuriad iberian eus al lec'h, ''Lacetani'' en dije gouzañvet ur vetatezenn evit ober ''Catelani''.
* Miguel Vidal en doa lakaet war wel kudennoù ar martezeadennoù-mañ, da skouer bezañs ar soniad /t/ en dije emdroet da /d/ gant ar c'hemmadurioù bet c'hoarvezet e romaneg. Evitañ e teu an anv diwar an arabeg ''qattāl'' (قتالو, liester. ''qattālūn'' قتالون) a dalvez ''muntrer'', un anv-kunujenn bet roet gant an Arabed da vrezelourien eus an norzh a zeue d'ober lazhadegoù en Al-Andalus. Adperc'hennet e vije bet an anv gant ar Gristened neuze. Anv ar vro a zeuje diwar al liester padal e teu anv ar yezh (''català'') diwar an unander.

Distagañ a reer ''Catalunya'' ''[kətəˈluɲə]'' e [[katalaneg]] kreiz a zo ar standard. An anv e [[kastilhaneg]] a zo ''Cataluña'', distaget ''[kataˈluɲa]'', hag an anv [[okitaneg|okitanek]] (a zo ofisiel en [[Aran]]) a zo ''Catalonha'', distaget ''[kataˈluɲɔ]''.

==Politikerezh==
[[Restr:Parliament of Catalunya edited.JPG|thumb|[[Parlament Katalonia]], lec'hiet e [[Ciutadella park]], Barcelona]]
===Gouarnamant ha lezenn===
Statud emrenerezh Katalonia a lak ar vro da vezañ aozet dindan framm [[Generalitat de Catalunya|Generalitat Katalonia]], a zo ennañ [[Parlamant Katalonia]], [[Prezidentelezh Katalonia]] ha [[Gournamant Katalonia]].

====Lezenniñ====
Parlamant Katalonia (e katalaneg : ''Parlament de Catalunya'') a zo karget d'ober lezennoù ha da reprezantiñ keodedourien Katalonia en o fezh. Dilennet e vez bep a bevar bloaz dre ar vot hollek. Galloudoù en deus d'ober lezennoù war an deskadurezh, ar yec'hed, ar sevenadur, aozadur diabarzh an ensavadurioù, hag aozadur ar vro. Kontrolliñ a ra Prezidant ha gouarnamant ar vro hag ar mare d'ober dilennadegoù. En e garg emañ budget ar Generalitat ivez. Dalc'het e oa bet an dilennadegoù diwezhañ e miz Kerzu [[2017]], dindan ar mellad 155 eus Bonreizh Spagn en doa freuzet ensavadurioù katalan. [[Roger Torrent]] eo Prezidant ar Parlamant abaoe miz Genver 2018.

====Prezidantelezh====
[[Restr:Casa generalitat web.jpg|thumb|kleiz|''[[Palau de la Generalitat de Catalunya]]'', Barcelona, sez Gouarnamant ha Prezidantelezh Katalonia]]
Den e karg uhelañ ar vro eo Prezidant Generalitat Katalonia (e katalaneg : ''president de la Generalitat de Catalunya''), a zo kiriek eus obererezhioù ar gouarnamant. Abaoe ma oa bet adlakaet ar Generalitat e plas e oa bet Prezidant [[Josep Tarradellas]] (1977–1980), a oa bet Prezidant en harlu dindan Franco, [[Jordi Pujol]] (1980–2003), [[Pasqual Marragal]] (2003–2006), [[José Montilla]] (2006–2010), [[Artur Mas]] (2010–2016) ha [[Carles Puigdemont]] (abaoe 2016). Emañ Puigdemont en harlu abaoe ma oa bet lakaet e plas mellad 155 ar Vonreizh hag emañ Madrid e penn ar vro dre vez-kentañ ministrez [[Soraya Sáenz de Santamaría]].

====Gouarnamant====
[[Restr:Foto oficial del nou Govern Puigdemont.jpg|thumb|[[Gouarnamant Katalonia (2016-2017)|Gouarnamant Katalonia e 2016–2017]]. [[Carles Puigdemont]], Prezident diskaret ar Generalitat e kreiz ar rank izelañ, [[Oriol Junqueras]], bez-prezidant diskaret, en e du dehoù]]
Ar c'huzul ober (e katalaneg : ''Consell Executiu'') pe gouarnamant (''Govern'') a zo e karg gouarnamant ar Generalitat. Ennañ emañ Prezidant ar Generalitat, e Vez-Prezidant hag ar Vinistred. Emañ e seiz e [[Palau de la Generalitat]] e Barcelona.

===Polis ha Justis===
He folis dezhi he deus Katalonia, ar [[Mossos d'Esquadra]], ez ofisiel (''Mossos d'Esquadra-Policia de la Generalitat de Catalunya''), diazezet war ur c'horf polis eus an XVIIIvet kantved. Krouet en-dro e 1980 dindan renerezh ar Generalitat eo bet astennet o niver evit erlec'hiañ ar [[Guardia Civil]] hag ar Polis Broadel adalek ar bloavezhioù 1990. Ober a reont war-dro pep tra nemet an traoù a vez graet war o zro gant ar Guardia Civil hag ar Polis Broadel, da lavaret eo ar porzhioù-mor, an aerborzhioù, an aodoù, an harzoù etrevroadel, kontroll an armoù hag ar stourm a-enep ar sponterezh.

Dindan beli sistem justis Spagn emañ justis Katalonia, a zo [[Lez-varn Uhel Katalonia]] he c'horf uhelañ. Ar memes justis torfedel a zo e Spagn a-bezh met disheñvelioù a zo gant ar justis keodedel abaoe 2002.

===Aozadur melestriñ===
[[Restr:CatMCVPtoponims.svg|thumb|320px|Rannoù melestriñ Katalonia]]
Aozet eo Katalonia e proviñsoù, rannet e ''cormarca'' hag e kummunioù. Diazezet eo an aozadur-se war Statud emrenerezh 2006.

====Proviñsoù====
Rannet eo Katalonia e peder froviñs renet gant bodad-kannad ar proviñs (e katalaneg : ''Diputació Provincial''). Sed aze ar peder proviñs hag o foblañs :
* [[Proviñs Barcelona]] : 5 507 813 a dud.
* [[Proviñs Girona]] : 752 026 a dud.
* [[Proviñs Lleida]] : 439 253 a dud.
* [[Proviñs Tarragona]] : 805 789 a dud.

====Kumunioù====
948 kumun (''municipis'') a zo e Katalonia bremañ, pep hini renet gant ur c'huzul (''ajuntamant'') dilennet gant annezidi ar c'humunioù. Er c'huzul ez eus un niver bennak a izili (''regidors'') hervez niver a boblañs ar gumun, a zilenn ar maer (''alcalde'' pe ''batlle''). E tiez-kêr e vez dalc'het an emvodoù (''ajuntamant'', ''casa de la ciutat'' pe ''casa de la vila'').

&lt;gallery caption=&quot;Kêrioù pennañ Katalonia&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;185&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Eixample aire cropped.jpg|[[Barcelona]] diwar an oabl.
File:E5320-Vista-de-Tarragona.jpg|[[Tarragona]]
File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont).jpg|[[Lleida]]
File:Girona des de l aire edited.jpg|[[Girona]]
&lt;/gallery&gt;
[[Restr:Seu Vella gotisch-romanische Kathedrale 1286-1431 Festung 1707 Turó de la Seu Vella Lleida Lérida Spanien Ost Foto 2017 Wolfgang Pehlemann DSC06840.jpg|thumb|center|1000px|View from east of La Seu Vella, old cathedral and bishop's buildings (1286) and fortress (1707) on Turó de la Seu Vella in Lleida (Photo 2017)]]

====Comarcas====
Tolpad kumunioù eo ar c'hComarques bet aozet evit merañ servijoù asambles. Gwriziennoù aozadur a-vremañ a zo gant dekredoù ar Generalitat e 1936, a-raok ma oa bet freuzet gant Franco. Adaozet e oa bet mod-se gant ar Generalitat e 1987 o lakaat tri c'hComarques nevez ouzhpenn ([[Alta Ribagorça]], [[Pla d'Urgell]] ha [[Pla de l'Estany]]) ar bloaz war-lerc'h. Unan nevez a oa bet krouet e 2015 c'hoazh ([[Moianès]]) ar pezh a gresk o niver betek 41 neuze. Pep hini a zo renet gant kuzul ar c'hComarca.

Comarca [[Aran]] a zo gwelet evel un ''tiriad unvan'' gant ur statud ispisial hag ur gouarnamant emren anvet [[Conselh Generau d'Aran]].

====Verguerias====
Ur rannadur melestriñ nevez eo ar verguerias evit labour ar gouarnamant hag aesaat al labour etre ar c'humunioù evit kemer plas un tamm d'ar c'hCormarcas.

==Poblañs==
E 2016 e oa, ez ofisiel, 7 448 332 a dud a zo o chom e Katalonia, 15% anezho (da lavaret eo 1 104 782 a dud) o deus ur vroadelezh all eget hini Spagn. Tolpad kêr Barcelona a zo 5 217 864 a annezidi war 2 268&amp;nbsp;km². E 1900 e oa 1 966 382 a dud o chom er vro ha 5 122 567 e 1970&lt;ref&gt;http://www.idescat.cat/pub/?id=aec&amp;n=245&amp;lang=es=Confirmar&lt;/ref&gt;, diwar ar c'hresk poblañs a oa bet e Spagn a-bezh er bloavezhioù 1960 ha 1970 ha diwar dont embroidi eus rannvroioù all e Spagn o klask bevañ er rannvro binvidikañ Spagn, dreist-holl eus [[Andalucía]], [[Murcia]] ha [[Extremadura]]. Adalek ar bloavezhioù 1990 ez eus deuet embroidi eus stadoù all, dreist-holl diwar Afrika, met ivez eus Azia ha Europa ar reter, staliet kentoc'h e tolpadoù kêr.

===Relijionoù===
Ez-istorel eo kristen ar Gatalaniz, katolik zoken, met abaoe ar bloavezhioù 1980 e weler un tech da ziskar ar gristenelezh ha da gresk an nann-relijiel (agnostisism pe diouzeelegezh). Hervez ur studiadenn bet graet gant gouarnamant Katalonia, 56.5% eus ar Gatalaniz en em wel c'hoazh evel kristen, en o zouez 52.4% a gatoliked, 2.5% a brotestanted hag evañjelisted, 1.2% a reizhkredourien ha 0.4% a Destoù Jehovah. 18.2% eus ar boblañs en en em wel evel tud dizoue, 12% evel agnostik, 7.3% evel muzulmaned, 1.3% evel boudisted ha an 2.3% eus relijionoù all&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170926184822/http://governacio.gencat.cat/web/.content/afers_religiosos/documents/Mapa_2014/Barometre2014_resultats.pdf&lt;/ref&gt;.

===Yezhoù===
[[File:Paisos catalans.svg|thumb|Tachennoù [[Katalaneg|katalanek]] en Europa]]
Teir yezh a zo anavezet evel yezhoù ar vro gant ar Generalitat : ar [[Katalaneg|c'hatalaneg]] (''català'') a zo yezh ar vro, ar [[Kastilhaneg|c'hastilhaneg]] (''castillan'') a zo yezh Spagn hag an [[Okitaneg|okitaneg aranek]] a zo yezh [[Aran]].

Hervez sontadeg yezhel gouarnamant Katalonia, graet e 2013, eo ar [[Kastilhaneg|c'hastilhaneg]] ar yezh muiañ komzet e Katalonia, gant 46,53% o lavaret eo o yezh dezho, heuliet gant ar [[Katalaneg|c'hatalaneg]], gant 37,26% o lavaret eo o yezh. War ar pemdez e lavar 11,95% eus an dud e implijont an div yezh kement ha kement padal ez eus 45,92% a lavar e implijont kastilhaneg kentoc'h ha 35,54% a implij kentoc'h ar c'hatalaneg. Un diforc'h bras a zo etre takad Barcelona-Tarragona ma vez klevet kastilhaneg kentoc'h hag an takadoù war ar maez a zo katalaneg o yezh bennañ. Ouzhpenn ar yezhoù-se e vez komzet diwar an embroadur yezhoù all, eus Norzh-Afrika dreist-holl met ivez [[ourdoueg]] pe [[roumaneg]].

Abaoe [[1979]] ha Statud an emrenerezh eo [[Okitaneg|okitaneg Aran]] ofisiel e traoñienn [[Aran]], an dachenn nemeti er bed ma vez ofisiel ur rannyezh eus ar yezh-se. Adalek 2006 eo ofisiel ivez e Katalonia a-bezh, asambles gant katalaneg ha kastilhaneg. 22,4% eus a dud en Aran a gomz araneg. Anavezet eo ivez yezh sinoù Katalonia.

Katalaneg eo yezh ar vro, anavezet evel-se abaoe statud emrenerezh 1979, un doare anavezet gant Bonreizh Spagn da reiñ pouez d'ar yezh. Dinan beli Franco ne oa ket bet anavezet, berzet e oa zoken er skolioù hag en holl implijoù ofisiel. Berzet e oa ivez disklêriañ ar vugale dindan un anv katalanek&lt;ref&gt;Joan Miralles i Montserrat; Josep Massot i Muntaner (2001). Entorn de la histáoria de la llengua. L'Abadia de Montserrat. p. 72. ISBN 978-84-8415-309-2.&lt;/ref&gt;. Er bloavezhioù 1940 e oa difennet ivez an embann e katalanek, ar pezh a oa bet tremenet e-bioù dre moullañ levrioù gant un deiziad faos. Lamet e voe ar berzh-se e 1946 pa oa bet posupl da embann e katalaneg adarre.

Implij ar c'hatalaneg az eas war ziskar goude ar bloavezhioù 1950 gant fiñv tud eus ar maezioù e rannvroioù all eus Spagn o doa degaset implij muioc'h a gastilhaneg, kreñvaet goude pa oa deuet embroidi eus diavaez eus Spagn. Gant ar gevredigezh e voe komañset da glask mont a-enep al lusk-se ha kresket e voe an obererezhioù sevenadurel adalek ar bloavezhioù 1960, da skouer gant kentelioù yezh ar gevredigezh [[Òmnium Cultural]].

Goude marv Franco ha distro an demokratelezh e voe kaset ur politikerezh yezh gant ar gouarnamant emren gant ar pal kreskiñ implij ar c'hatalaneg er gevredigezh. Anvet e voe ar politikerezh-se ''normalizadur yezh'' (''normalització lingüística'' e katalaneg) gant harp ar brasañ eus poblañs Katalonia adalek 1983 ha nebeut-tre a enebiezh. Harpet eo ivez gant an darn vrasañ eus ar strolladoù politikel er vro. An enebiezh a zeu eus strolladoù zo a lavar e klask al lezennoù-se digalonekaat an dud da gaozeal kastilhaneg&lt;ref&gt;Belen Parra (5 a viz Even 2008). &quot;[http://medios.mugak.eu/noticias/noticia/150764 Diario El Mundo, Spanish Only]&quot;. Medios.mugak.eu. Lennet d'an 25 a viz Ebrel 2010&lt;/ref&gt; Kadarnaet eo bet ali ar gouarnamant katalan ha doareoù ar politikerezh-se gant [[Unvaniezh Europa]]&lt;ref&gt;Spongenberg, Helena (4 a viz Gouere 2006). &quot;[https://euobserver.com/political/22007 Catalan, Basque and Galician get EU language boost]&quot;. EUobserver. Lennet d'an 11 a viz Here 2017.&lt;/ref&gt; en doa disklêriet eo doujus seurt politikerezh&lt;ref&gt;ABCDESEVILA. &quot;[http://sevilla.abc.es/hemeroteca/s Buscador online de noticias]&quot;. abcdesevilla.es.&lt;/ref&gt; hag e rankje bezañ ur skouer evit lec'hioù all en Europa&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20090325180133/http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/publ/pdf/language/highreport_en.pdf High Level Group on Multilingualism – Final Report: from the Commission of the European Communities in which Catalan immersion is taken as an example which &quot;should be disseminated throughout the Union]&quot; (p. 18)&quot; (PDF). Diellaouet diwar ar (PDF) orin d'an 25 a viz Meurzh 2009. Lennet d'an 25 a viz Ebrel 2010.&lt;/ref&gt;.

Gant ar c'hatalaneg e ra kentoc'h ar gouarnamant hag an aozadurioù publik a zo dindan e veli. Katalanek eo ar skolioù, gant div eurvezh kastilhaneg bep sizhun. Rediet eo an embregerezhioù da ziskouez an titouroù e katalaneg da nebeutañ, hep bezañ rediet da ziskouez titouroù e kastilhaneg peotramant en okitaneg, met n'eus harz ebet da lakaat yezhoù all ouzhpenn ar c'hatalaneg. Adalek 1997 e oa bet lakaet e plas kastizoù a-enep d'an embregerezhioù ne zoujjent ket d'al lezenn.

Al lezenn a warez gwirioù an holl geodedourien da implijout katalaneg pe kastilhaneg e pep degouezh, gant an ensavadurioù publik pe er vuhez prevez, hep gouzañv drougziforc'hañ. Implijet e vez katalaneg evit kelaouiñ ar geodedourien, met ar gwir o deus da c'houlenn e vije kaset traoù e kastilhaneg diouzh o menn. Er Parlamant e vez dalc'het an eskemmoù e katalaneg tost bewezh ha ar [[TV3 (Katalonia)|Servij publik skinwel katalan]] a skign e abadennoù e katalaneg peurgetket.

Abaoe un dek vloaz bennak ez eus deuet muioc'h a enebiezh ouzh al lezennoù diwar-benn implij ar c'hatalaneg. E [[2010]] da skouer e oa bet graet harz-labour gant 75% eus ar sinemaioù a-enep ul lezenn da rediañ dezho da skignañ an hanter eus ar filmoù e katalaneg. Komite Gwirioù an Dud Bodad ar Broadoù Unanet en doa kemeret un diviz a-enep seurt lezennoù e [[Kebek]] e [[1993]] oc'h embann &quot;''A State may choose one or more official languages but it may not exclude outside the spheres of public life, the freedom to express oneself in a certain language''&quot;&lt;ref&gt;&quot;Ur Stad a c'hell dibab ur yezh pe ziv evel yezh(où) ofisiel met n'hall ket skarzhañ er-maez eus ar vuhez foran ar frankiz da gaozeal en ur yezh.&quot;&lt;/ref&gt;. Gouarnamant ar [[Stadoù-Unanet]] o deus goulennataet en o Rentañ-kont war Gwirioù an Dud&lt;ref&gt;https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/eur/136059.htm&lt;/ref&gt; al lezennoù diwar-benn ar yezh en ur rentañ-kont diaesterioù kastilhanegerien zo e Katalonia. Lakaet ez eus bet war-wel ivez diaesterioù katalanegerien zo evit komz o yezh e Katalonia pe e broioù katalanek, dreist-holl abalamour da ensavadurioù ar Stad.&lt;ref&gt;https://www.plataforma-llengua.cat/que-fem/noticies/2252/la-plataforma-per-la-llengua-denuncia-en-un-informe-40-casos-greus-de-discriminacio-linguistica-a-les-administracions-publiques-ocorreguts-els-darrers-anys&lt;/ref&gt; Emañ a-du gant politikerezh yezh ar gouarnamant an darn vrasañ eus keodedourien Katalonia, ha pa vijen kastilhanegerien zoken.&lt;ref&gt;Joan Albert Argenter, ed. (1991). [https://books.google.fr/books?id=HFGjJKrayXQC&amp;pg=PA24&amp;redir_esc=y&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=falsea Debat sobre la normalització lingüística]: Ple de l'Institut d'Estudis Catalans (18 d'abril de 1990). Institut d'Estudis Catalans. p. 24. ISBN 978-84-7283-168-1.&lt;/ref&gt;.

Taeroc'h eo deuet an enebiezh goude ma oa erru er vuhez politikel [[Ciudadanos (strollad politikel)|Keodedourien]], ur strollad krouet e [[2006]] evit stourm a-enep ar vroadelouriezh e Katalonia, da heul burutelladennoù intellektualed zo, evel [[Albert Boadella]]. Stourm a ra a-enep ar politikerezh yezh ha klask a ra lakaat muioc'h a gastilhaneg er skolioù. Emañ e penn an tu a-enep goude ar bloavezhioù diwezhañ ha savet en deus a-du gant divizoù gouarnamant Spagn en deus freuzet a-drugarez d'ar mellad 155 ken-ofisielegezh an araneg ha goulennet da dud ar vugale e peseurt yezh e fell dezho e vije ar skol a-benn an distro-skol 2018. Un enebour all eo [[Partido Popular (Spagn)|Strollad ar Bobl]], dreist-holl a live Spagn. Forc'hellekoc'h eo e soñjoù e Katalonia, er Parlamant e tifenn sav-boent ar gouarnamant ha klask a ra sevel skolioù divyezhek par met er c'hêrioù e vez gwelet dilennidi o tifenn implij ar c'hatalaneg hag al lezennoù yezh, a-enep soñjoù o c'heneiled.

==Istor==
===Un tremen d'an diktatourelezh d'ur Stad demokrateloc'h : spioù bras Katalonia===
Pa voe marvet [[Francisco Franco|Franco]] e 1975 e savas un darn mat eus kevredigezh Katalonia a-enep an diktatouriezh, asambles gant kevredigezh Spagn a-bezh. Komañs a reas neuze ur marc'hata etre an nerzhioù demokrat ha nerzhioù ar frankouriezh evit demokratekaat ar Stad. Adsavet e voe ar Generalitat e 1977 ha distreiñ a reas he Frezidant kozh [[Josep Tarradellas]] en he fenn. Kadarnaet e voe distro emrenerezh Katalonia gant [[Bonreizh Spagn 1978]] a voe votet kalz eviti gant ar Gatalaned (hag ar Spagnoled all) ha [[Statud Emrenerezh Katalonia 1979]]. [[Jordi Pujol]] a voe dilennet da Brezidant ar Generalitat en dilennadegoù kentañ a chom a reas e post betek [[2003]], e penn ur c'hevredad anvet [[Convergència i Unió]] (CiU), eus an tu-kreiz dehouour ha broadelour katalan. Dioren a reas emsavadurioù ar vro, ar polis ([[Mossos d'Esquadra]] krouet e 1983), ar skinwel ([[Televisió de Catalunya]] ha chadenn TV3 e 1983 ivez). Dont a reas da gumuniezh emren dinamikañ e-keñver an ekonomiezh e [[Spagn]] er bloavezhioù 1980 ha 1990 betek hiziv. [[Barcelona]] a voe kadarneet he ferzh a gêrbenn sevenadurel, ekonomiezh e mor Kreizdourarel, e Katalonia hag e Spagn, o tegas ur bern touristed hag o tegemer ar C'hoarioù Olimpek e 1992.

E 2003 ez eas ar maout e dilennadegoù ar Parlamant gant ar strollad [[Strollad Sokialourien Katalonia|PSC]] asambles gant [[Esquerra Republicana de Catalunya|ERC]] hag [[Iniciativa per Catalunya Verds|ICV]] ha dont a reas [[Pasqual Maragall]] da Brezidant ar Generalitat. Divizet a reas ar gouarnamant labourat war ur Statud Emrenerezh nevez ha kreñvaat emrenerezh ar vro. Adoptet e voa ar [[Statud emrenerezh Katalonia (2006)|Statud nevez]] gant ur referendom goude ma oa bet votet er Parlamant katalan ha kemmet gant [[Cortes Spagn]]. Evelato, ha daoust d'ar c'hemmoù-se o doa disteraet kalz ar Statud e-keñver lakaat war-raok eo Katalonia ur vroad ha plas ar c'hatalaneg e emsavadurioù ar Generalitat, e oa diwanet e Spagn ur sañtimant enep-katalan kreñv, maget dreist-holl gant kabaliñ ar [[Partido Popular]] a-enep ar Statud en e bezh, betek goulenn boykotiñ ar produioù katalan.

===Sav an dizalc'hidigiezh e Katalonia, un tabut diabarzh ha diavaez===
Kaset e voe ar Statud dirak al [[Lez-Varn Bonreizh Spagn|Lez-Varn Bonreizh]] gant mirourien Spagn (renet gant [[Mariano Rajoy]] az eas da [[Prezidant Kuzul Spagn|Gentañ Ministr]] war-lerc'h evit klask nullañ anezhañ. E [[2010]] e voe nullet melladoù a-bouez er Statud, dreist-holl ar pezh a denne d'ar vroad (en ur dennañ talvoudegezh ar mellad 1 a-fet gwir hag en ur reiñ un talvoudegezh aroueziek nemetken), da statud ar yezh, d'an aozadur tiriadel, da sistem ar justis (a vije bet dizalc'h eus Spagn) hag an doare da arc'hantaouiñ ar Generalitat. Diwan a reas neuze ul lusk e kevredigezh Katalonia war an emdermeniñ gant manifestadoù bras dindan ar ger stur ''Som una nació. Nosaltres decidim'' (''Ur vroad omp, deomp-ni da zivizet'') a vodas ur milion a dud.

Lañset e voe neuze ul luskad war-zu an dizalc'hidigezh, dreist-holl abaoe 2012 ma voe aozet e vanifestadeg veur gentañ gant an [[Assemblea Nacional Catalana]] a vod tud ha maered intereset gant an dizalc'hidigezh. E kêrioù zo, dreist-holl war ar maez, e voe aozet votadegoù diwar-benn ar sujed-se abaoe 2009, gant arguzennoù troet eus tu an ekonomiezh. Cheñch a reas tamm ha tamm ar brezegennoù war-zu an demokratelezh pa voe nac'het kaozeal ha marc'hata gant penn-gounarnamant [[Spagn]], [[Mariano Rajoy]]. Koñvoket e voe gant [[Artur Mas]], Prezidant ar Generalitat, dilennadegoù e [[2012]] e-lec'h ma voe soutenet hent an dizalc'hidigezh evit ar wezh gentañ gant strollad Mas [[Convergència i Unió]] (kreiz-dehou) asambles gant [[Esquerra Republicana de Catalunya]] (tu-kleiz) ha [[Candidatura d'Unitat Popular]] (tu-kleiz pell). Gounezet e voe an dilennadegoù gant ar strolladoù dizalc'hour. Artur Mas a chomas Prezidant, harpet gant ERC war ar goulennoù e-keñver rielezh Katalonia.
D'ar memes ampoent e voe aozet manifestadegoù ramzel gant an [[Assemblea Nacional Catalana|ANC]] hag [[Òmnium Cultural]] (ouzhpenn 1 milion a dud peurvuiañ) bep bloaz. E deroù 2013 e voe savet un emglev etre ar strolladoù rielour da aozañ ur referendom emdermeniñ a-benn 2014. Nac'het e voe gant gouarnamant Spagn reiñ e aotre da aozañ seurt votadeg war patrom an emglev savet etre gouarnamant [[Bro-Skos]] ha gouarnamant ar [[Rouantelezh-Unanet]]. A-du e oa ar strolladoù politikel dizalc'hour reprezantet e Parlamant Katalonia da lakaat an dud da vouezhiañ war ar goulennoù se : &quot;''Ha fellout a ra deoc'h e vefe Katalonia ur Stad'' ha ''Ha fellout a ra deoc'h e vefe ur Stad dizalc'h ?''&quot;.

Nullet e voe ar referendom gant al Lez-Varn Bonreizh ha neuze e voe treuzfurmet en ur votadeg hep levezon war divizoù gouarnamant Katalonia, aozet gant tud a youl mat. Mont a reas ar votadeg war-raok daoust ma voe nullet ur wezh all gant al Lez-varn. 42% eus ar voterien a zeuas da vouezhiañ, gant un trec'h krenn (ouzhpenn 80%) evit an dizalc'hidigezh. Evelato e voe sellet an disoc'hoù-mañ gant ar re a-enep ar referendom evel prouenn ne oa ket a-du voterien Katalonia gant ar votadeg ha int a-enep an dizalc'hidigezh. Diouzhtu goude ar votadeg e voe tamallet gouarnamant Katalonia, en o zouez e Brezidant Artur Mas, gant justis Spagn evit bezañ disentet d'un urzh Lez-varn ha postet arc'hant evit un dra difennet.

Dizemglevioù war ar 'procès' a vountas ar CUP da derriñ e liammoù gant ar strolladoù dizalc'hour all e 2015. Abalamour da se e voe aozet dilennadegoù e fin 2015 evit Parlamant Katalonia. Mont a reas ar CDC (a gemeras plas ar CiU) hag ERC asambles en ul listenn [[Junts pel Sí]] oc'h embann e vije disklêriet an dizalc'hidigezh ma vije trec'h ganto en dilennadegoù. Asambles gant ar CUP e voe tizhet ar majorelezh e sezoù er Parlamant, daoust ma ne voe nemet 48% eus ar mouezhioù. E miz Gwengolo e voe votet gant ar Parlamant ur mellad-stur evit kas hent an dizalc'hidigezh war-raok. Respont a reas penn gouarnamant Spagn, [[Mariano Rajoy]], e implijje an holl c'halloudoù roet dezhañ evit difenn &quot;rielezh pobl Spagn ha interestoù hollek Spagn&quot;, da lavaret e c'hellje kas an arme ma vije bet ezhomm. E miz Genver 2016 e voe dilennet [[Carles Puigdemont]] da Brezidant ar Generalitat, goude ma voe nac'het gant ar CUP votiñ evit Artur Mas. Pa zeuas da Brezidant e nac'has Puigdemont ober e le a fealiezh evit ar Roue hag evit Bonreizh Spagn : Prezidant ar Generalitat kentañ a voe oc'h ober kement-mañ.

===2017 : referendom, disklêriadenn a zizalc'hidigezh ha mellad 155===
D'an 23 a viz Kerzu 2016 e voe embannet e vije aozet ur [[Referendom war dizalc'hiezh Katalonia (2017)|referendom]] evit dizalc'hiezh Katalonia. E-kerzh ar bloavezh 2017 e voe votet meur a lezennoù evit krouiñ ur stern lezennel evit ar referendom ha krouiñ ar Republik katalan. Ar goulenn a vije &quot;''Ha fellet a ra deoc'h e vefe eus Katalonia ur Stad dizalc'h e stumm ur Republik ?''&quot;. Ne voe ket goulennet un dregantad minimom a gemer perzh ha divizet e oa bet e vije trec'h gant unan eus an daou du gant 50% eus ar mouezhioù. Votet e voe al lezennoù-se hep bezañs ar strolladoù politikel nann-dizalc'hour a oa a-enep krenn e vije goulennet o soñj gant ar Gatalaniz : hervezo hag hervez gouarnamant Spagn ez a a-enep al lezenn kement referendom ne c'houlenn ket gant pobl Spagn a-bezh e ali war dizalc'hidigezh Katalonia. D'ar 1añ a viz Here 2017 e voe aozet, goude ma oa bec'h etre ar stad spagnol, a lavare e oa graet e-maez al lezenn, hag ar Generalitat. D'ar 27 a viz Here 2017 e voe embannet savidigezh ar [[Republik Katalan]].

D'an 28 a viz Gwengolo 2020 e voe torrret diouzh e garg [[Quim Torra]], prezidant gouarnamant emren Katalonia, goude barnadenn [[Lez Uhelañ Spagn]] a gadarna ur gondaonidigezh kent gant ul lez-varn izeloc'h.

==Sevenadur==
Ur sevenadur pinvidik he deus Katalonia war pep tachenn.

===Arouezioù ar vro===
[[Restr:Senyera (Pl. Octavià, S. Cugat del Vallès) 01.jpg|thumb|[[Senyera|Banniel Katalonia]]]]
Meur a arouez a zo evit ar Gatalaniz :
*Banniel Katalonia, anvet [[Senyera]], diazezet war skoed [[Kontet Barcelona]] hag hini [[Rouantelezh Aragon]]. Peder bandenn ruz war ur foñs aour a zo d'ober anezhañ. Ur simbol ofisiel eus ar Generalitat eo abaoe [[1932]] met reprezantiñ a ra ivez al lodenn [[Frañs|gall]] eus Katalonia (sellet ouzh [[Katalonia Norzh]] hag ar [[Brozioù katalan]] dre vras.
*[[Devezh broadel Katalonia]], pe ''la Diada'' a zo d'an 11 a viz Gwengolo. E koun seziz Barcelona e [[1714]] a oa bet kollet gant ar Gatalaniz e brezel hêrezh Spagn eo.
*[[Els Segadors]] zo kanaouenn vroadel Katalonia, skrivet gant [[Emili Guanyavents]] e [[1899]] diwar ur ganaouenn hengounel. Lakaet e voe da ganaouenn vroadel dre ul lezenn eus [[1993]]&lt;ref&gt;&quot;[http://noticias.juridicas.com/base_datos/CCAA/ca-l1-1993.html Lezenn 1/1993 Kanouenn vroadel Katalonia]&quot;. Noticias.juridicas.com. Bet gwelet d'ar 25 a viz Ebrel 2010.&lt;/ref&gt;. Diazezet eo war darvoudoù [[Brezel ar Falc'herien]] er XVI&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved.
*[[Diada de Sant Jordi]], d'an 23 a viz Ebrel, a zo lidet war an ton bras gant ar Gatalaniz. Eskemmet e vez levrioù ha rozennoù er c'houbladoù pe familhoù.

===Gouelioù===
[[File:4 de 9 amb folre i pilar.jpg|thumb|Castell 4 de 9 amb folre i pilar by Colla Vella de Valls]]
Da vare ar gouelioù e vez aozet [[Castells]] gant ar Gatalaniz, da lavaret eo e reont tourioù gant an dud, pep hini keñveriet gant tourioù graet gant ur skipailh all. Anavezet eo an hengoun gant an [[Unesco]] abaoe 2010.

Dibunet e vez ivez ar straedoù gant [[Gigantes y cabezudos]], ramzed, ha [[Correfocs]], diaouled, dreist-holl e-pad ''La [[Patum de Berga]]'' a vez aozet bep bloaz e [[Berga]] hag a zo anavezet ivez gant an Unesco abaoe [[2005]].

Doareoù hengounel all a zo ivez da geñver [[Nedeleg]] e Katalonia. Tudenn [[Tió de Nadal]] a vez meneget alies, ur sichenn o deus ar vugale da skeiñ gantañ gant bizhier evit ma &quot;kac'hje profoù&quot;, un tamm evel ur [[piñata]], en ur ganañ kanaouennoù Nedeleg. Kraou Nedeleg a vez aozet ivez, e-touez an tudennoù ur [[Caganer]], un dudenn kizellet en ur kac'hat.

Gouelioù hag hengoun Spagn a c'heller gwelet ivez abalamour ma oa deuet forzhig a dud eus diavaez Katalonia da chom er vro er bloavezhioù 1950–1960.

E 2010 e voe berzet ar stourmoù-tirvi diwar ur sinadeg he doa rastellet 180 000 sinadurioù. Ar stourmoù diwezhañ a voe dalc'het e [[2011]] met nullet e voe an diviz gant [[Lez-varn Bonreizh Spagn]] e [[2016]]&lt;ref&gt;''[http://www.lavanguardia.com/politica/20161005/41795044539/tribunal-constitucional-prohibicion-toros-catalunya.html El TC aplaza el anuncio de la anulación de la prohibición de los toros en Catalunya]'' embannet e ''La Vangardia''. 2016. Bet gwelet d'ar 25 a viz Ebrel 2018.&lt;/ref&gt;.

===Lennegezh===
Implij lennegel ar c'hatalaneg a grogas kerkent hag an XI&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved gant an destenn relijiel [[Homilies d'Organyà]]. Ur mare aour eus implij ar c'hatalaneg dre skrid a zo bet etre an XIII&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; hag ar XV&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved pa voe skrivet kronikoù Rouantelezh Aragon a-raok ma kilas an implij er mare a voe lesanvet ''Decadència'' gant ar romantelourien, gant abegoù disheñvel (fin paeroniezh an noblañsed war ar skrivagnerien katalanek, implij ar c'hastilhaneg pa voe anv eus sevenadur...).

Adalek an XIX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved e tiwanas ur ''Renaixença'' sevenadurel ha politikel harpet gant skrivagnerien ha barzhed evel [[Jacint Verdaguer]], [[Narcís Oller]], [[Joan Maragall]] hag [[Àngel Guimerà]]. Ur rummad all, diwanet adalek 1914, lesanvet [[Noucentisme]] az eas war-raok gant al lennegezh evit kinnig traoù nevez, en o zouez : [[Eugeni d'Ors]], [[Joan Salvat-Papasseit]], [[Josep Carner]], [[Carles Riba]] ha [[J.V. Foix]]. Da c'houde e teuas mare diktatouriezh [[Primo de Riviera]], [[Brezel Spagn]] ha diktatouriezh Franco. Daoust d'an enkadennoù-se ha da bolitikerezh drougziforc'hañ a-enep ar yezh e talc'hjed da skrivañ e katalaneg, met dreist-holl en harlu. Eus ar mare-se e teu [[Salvador Espriu]], [[Josep Pla]], [[Josep Maria de Sagarra]] (a zo gwelet evel tad distro ar proz e katalaneg), [[Mercè Rodoreda]], Joan Oliver Sallarès lesanvet &quot;[[Pere Quart]]&quot;, [[Pere Calders]], [[Gabriel Ferrater]], [[Manuel de Pedrolo]], [[Agustí Bartra]] pe [[Miquel Martí i Pol]]. Skrivagnerien eus an diavaez a zeuas ivez da stourm gant ar Gatalaniz er [[Brezel Spagn|Brezel diabarzh]] e-mesk ar [[Bagadoù etrevroadel (Brezel Spagn)|Badagoù etrevroadel]] hag o doa war-lerc'h rentet kont eus ar pezh o doa bevet, da skouer ar skrivagner saoz [[George Orwell]] en doa skrivet [[Homage to Catalonia]].

Pa zistroas an demokratelezh e Spagn e tiwanas adarre ar vuhez lennegel er vro, sikouret gant ar Generalitat nevez-adsavet, a embannas lezennoù evit sikour ha gwareziñ ar skrivañ hag an embann katalanek. Er rummad skrivagnerien deuet er mare-se e c'heller lenn [[Joan Brossa]], [[Agustí Bartra]], [[Manuel de Pedrolo]], [[Pere Calders]] or [[Quim Monzó]]. Ul lennegezh eus Katalonia e kastilhaneg a zo ivez abaoe distro an demokratelezh, reprezantet gant [[Ana María Matute]], [[Jaime Gil de Biedma]], [[Manuel Vázquez Montalbán]] ha [[Juan Goytisolo]] e-touez tud all.

===Sonerezh ha dañs===
Unan eus dañsoù pobl Katalonia eo ar [[sardana]], dañset e kelc'h war binvioù-sonerezh evel an [[tamborí]], an [[tible]] hag an [[tenora]] (eus familh an oboell), an [[Trompilh|drompilh]] an trombó (ur seurt trombon), ar ''fiscorn'' hag ar ''c'hContrabaix'' (ur gourvioloñs gant teir c'hordenn), sonet gant ur c'h[[cobla]]. Meur a zoare all da zañsal a zo hengounel er vro.

Degaset e voe an opera diwar Italia kerkent hag adalek an XVIII&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved ha buan e voe skrivet hag aozet operaioù er vro, da skouer gant [[Domènec Terradellas]], [[Carles Baguer]], [[Ramon Carles]], [[Isaac Albéniz]] and [[Enric Granados]]. [[Gran Teatre del Liceu]] a zo unan eus al lec'hioù pennañ e Spagn evit selaou opera ha ti unan eus skolioù sonerezh anavezetañ eo. Meur a arzourien tremenet er skol-se a oa deuet da vezañ brudet-tre war-lerc'h : [[Victoria de los Ángeles]], [[Montserrat Caballé]], [[Giacomo Aragall]] and [[Josep Carreras]].

==Douaroniezh==
===Hin===
[[File:Mapa climàtic de Catalunya.png|thumb|Hinoù Katalonia of Catalonia&lt;br /&gt;En orãnjez, [[hin greizdouarel|hin kreizdouarel]] an aod&lt;br /&gt;E melen, hin kreidouarel an diabarzh&lt;br /&gt;E roz, hin kreizdouarel levezonet gant ar c'hevandir&lt;br&gt;E glas, hin kreizdouarel levezonet gant ar menez&lt;br /&gt;E mouk, hin ar menezioù]]
Lies eo hin ar vro. An dachenn tro-dro Tarragona, Barcelona ha Girona o dez un [[Hin greizdouarel|hin kreizdouarel]] gant hañvoù tomm, padal e proviñs Lleida hag en diabarzh proviñs Barcelona ne vezont ket ken tomm. Er Pirineoù e kaver un hin kevandirel pe menezel zoken, nemet en traoñiennoù e-kichen ar mor o dez un hin morel.

Tomm ha sec'h e vez an hañvoù en takad kreizdouarel e hin, gant avel-vor. Betek 26-31° a geidenn a c'heller santout. Klouar e vez ar goañvoù, betek yen zoken a-wezhioù. Erc'h a ra alies e Pireneoù hag a-wezhioù ivez en traoñ, war aod zoken. Glav a ra alies en nevez-amzer hag en diskar-amzer, nemet e Pireneoù ma vez barr-amzer en hañv.

En diabarzh e vez tommoc'h ha sec'hoc'h an amzer. Betek 35° a c'hell kreskiñ an dommder, 40° devezhioù zo. Yenoc'h e vez an nozioù eget war an aod, diskenn a ra betek 14-17°. Latar a vez alies en traoñiennoù pe e plaenennoù ha prantadoù yen-tre a c'hoarvez ingal, dreist-holl a-hed an Ebro.

===Torosennadur===
[[Restr:Canigou et Puig Sec, by nico66.jpg|thumb|kleiz|Puig Sec e [[Pireneoù]] ]]
Liesseurt eo gweledvaioù Katalonia, dreist-holl pa weler pegen bihan eo ar vro. Levezonet eo gant [[Mor Kreizdouarel]], gant 580&amp;nbsp;km a aodoù, ha gant ar Menezioù Pirineoù en norzh. Tri zakad az a d'ober Katalonia :
*Ar Pireneoù : ar menezioù a ra al liamm etre [[Ledenez iberek]] hag [[Europa]], en hanternoz ar vro.
*Menezioù an aod : un heuliad rozoù ha traoñiennoù a heuilh an aod.
*An draoñienn greiz : a zo traoñienn an Ebro.

An hanter eus hed ar Pireneoù a zo e Katalonia (200&amp;nbsp;km). Pica d'Estats (3143 m) a zo menez uhelañ Katalonia. An draoñienn greiz a zo douaroù etre 200 ha 600 m. Gant an dour a zeu eus ar menezioù e c'hounezer aes an douar eno, dreist-holl gant sikour kanolioù-dourañ.

===Anevaled ha plant===
War un tiriad bihan e tiskouez Katalonia gweledvaoù Europa. Liesseurt eo an ekologiezh er vro gant gweledvaoù, takadoù ha spesadoù pinvidik.

E-touez anevaled ar vro e kaver spesadoù a-orin eus ar vro met ar brasañ n'int ket, met emdroet int evit bezañ adaptet ouzh an hin kreizdouarel. E-touez ar vronneged ez eus [[Pemoc'h gouez|moc'h gouez]], [[lern]] ha chamois. Degaset ez eus bet [[arzhed]] en-dro n'eus ket pell zo.

Er morioù e kaver [[balum]]ed ha daofined e-mesk spesadoù all.

==Ekonomiezh==
[[Restr:Camps de Presseguers a Aitona, Segrià.jpg|thumb|kleiz|Parkoù avaloù-pech en [[Aitona]]]]
[[Restr:Polígon Industrial Aquiberia - panoramio.jpg|thumb|kleiz|Tachenn greantel [[Castellbisbal]]]]
Diazezet eo ekonomiezh ar vro war ar [[Greanterezh]] dreist-holl. E [[2014]] e oa PDB Katalonia da 200 milion a euroioù (an hini uhelañ e Spagn), da lavaret eo 27 000 € dre annezad, a-dreñv rannvro [[Madrid]] (31 000 €) ha [[Navarra]] (28 000 €). Kresk PDB ar vro a oa 3.4% e [[2017]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201025102225/http://catalonia.com/newsletter_news/news/2018/Catalan-economy-grows-2017.jsp&lt;/ref&gt;, daoust da nec'hamant ar metoù ekonomikel e-keñver ar referendom war an dizalc'hidigezh&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-spain-politicas-catalonia-economy/spain-2018-economic-growth-forecast-at-risk-due-to-catalonia-deputy-pm-idUSKBN1CI1LQ&lt;/ref&gt;. 1.4% a oa kresk ar PDB e [[2014]]&lt;ref&gt;http://www.ine.es/prensa/np901.pdf&lt;/ref&gt;. Gant an enkadenn bolitikel etre Spagn ha Katalonia ez eus un toullad embregerezhioù o doa dilojet eus Katalonia d'ur gumuniezh emren all etre 2014 ha 2017, ar pezh a zo bet aesaet gant gouarnamant Spagn en doa e miz Here 2017 lammet dalc'hioù zo a vire outo da votiñ evit mont kuit.

Gant an enkadenn ekonomikel a zo bet adalek 2008 e oa bet kresket dlee Katalonia betek bezañ 38% eus dlee hollek kumuniezhioù emren Spagn, goude ur c'hil 2% eus he fPDB e 2009. Notennoù an ajañsoù war an dlee a zo BBB- (arc'hantaouiñ izel, gant Fitch Ratings) ha BB (Nann-arc'hantaouiñ gant Standard &amp; Poor's).

Rannet eo an ekonomiezh evel-se :
*Rann kentañ : 3%, gant 33% eus an douaroù d'ar gounid douar.
*Eil rann : 37% (E Spagn, 29%).
*Trede rann : 60% (E Spagn, 67%).

Kreñv eo an douristelezh e [[Barcelona]], e traezhennoù Costa Brava e [[Girona]], Costa del Maresme ha Costa del Garraf eus [[Malgrat de Mar]] betek [[Vilanova i la Geltrú]]. Tachennoù skiañ a zo e Pireneoù, nepell eus [[Lleida]]. Degas a ra an douristelezh kudennoù sokial er vro, da skouer gan enkadenn al lojañ e Barcelona, ar pezh en deus lakaet gouarnamant ar vro da lakaat e plas un taos war an douristelezh, evit implijout arc'hant war ar bruderezh ha war kempenn ar savadurioù touristel ha dieubiñ arc'hant e lec'hioù all.

Ur bern bankoù a zo e Katalonia ivez, 10 (diwar 46 eus Spagn) o vezañ lec'hiet er vro. Ur marc'had lodennoù a zo e Barcelona, an eil e Spagn goude hini Madrid.

===Transportoù===
====Aerborzhioù====
Perc'hennet eo aerborzhioù Katalonia gant [[Aena]], a zo perc'hennet gant gouarnamant [[Spagn]], war-bouez daou e [[Lleida]] a zo perc'hennet gant [[Aeroports de Catalunya]] diwar gouarnamant Katalonia.

====Porzhioù-mor====
Abaoe ar Grennamzer emañ Katalonia e-kreiz an eskemmoù-mor ha porzh Barcelona a zo c'hoazh unan pouezus-kenañ er bed evit ar c'henwerzh, ar greanterezh hag an douristelezh. Perc'hennet eo gant gouarnamant Spagn.

====Hentoù====
[[Restr:Autopista C-16.jpg|thumb|[[Autovía C-16|Autovia C-16]] (''Eix del Llobregat'')]]
12 000 kilometr a hentoù a zo er vro. An hentoù-tizh pennañ a zo an '''AP-7''' (''Autopista de la Mediterrània''), an '''A-7''' (''Autovia de la Mediterrània'') a dreuz a vro eus harzoù [[Frañs]] betek [[Valencia]], [[Murcia]] hag [[Andalucia]]. Diwar [[Barcelona]] e komañs an hentoù peurvuiañ. An '''AP-2''' (''Autopista del Nord-est'' hag an '''A-2''' (''Autovia del Nord-est'') a ra al liamm ouzh diabarzh [[Spagn]] ha [[Madrid]].

Hentoù publik Katalonia a zo meret gant ar Generalitat (aroueziet int gant ur '''C''' neuze) peotramant int meret gant ar [[Spagn|Stad]] (hag int aroueziet gant '''A''').

====Hentoù-houarn====
[[Restr:RN103007TarJPVL.JPG|thumb|kleiz|[[AVE]] e [[Camp de Tarragona]] ]]
Ar c'hentañ hent-houarn bet savet e Katalonia a voe savet kostez [[Barcelona]] e [[1848]]. An hini kentañ e [[Ledenez iberek]] e oa ivez. Diwar an topografiezh e teu pep linenn eus [[Barcelona]], he deus ivez ur [[metro]] ha servijoù treuzdougen en diabarzh. Linenn bennañ an aod reter az a d'ober ur liamm gant rouedad an [[SNCF]] (rouedad linennoù-houarn [[Frañs]]) e [[Portbou]].

Div embregerezh publik a zo e Katalonia : [[Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya|FGC]], meret gant ar Generalitat evit servij ar vro ha [[Renfe Operadora]] a zo meret gant Spagn evit al linennoù pell ha fonnus (servijoù [[AVE]] hag ''Avant''). Al linennoù-tizh a ra ul liamm etre Barcelona ha Madrid e-bioù [[Lleida]] ha [[Tarragona]] dindan div eurvezh hanter. Ul liamm a zo ivez gant linennoù-tizh [[Frañs|gall]] e-bioù [[Girona]] ha [[Figueres]] hag en deus lakaet Spagn, Frañs ha Katalonia da doullañ un tunnel e [[Pireneoù]].

==Daveeoù==
{{Daveoù}}

==Gwelet ivez==
*[[Broioù Katalanek]]

{{Rannoù melestradurel Spagn}}

[[Rummad:Katalonia]]</text>
      <sha1>g5qnz0ab4ae4vt69qvnl1mz445lof9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SARS-CoV-2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142315</id>
    <revision>
      <id>2189858</id>
      <parentid>2183723</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2030" sha1="4mvwlgk5yh8hoe6n64vjizykt9tmc9h" xml:space="preserve">{| style=&quot;border:2px solid #b80600; border-radius:1em; font-size:100%;&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;padding:5px;|[[Restr:Icon attention.svg|40px]]
|style=&quot;font-size:1.0em; color:#b80600;&quot;|'''Wikipedia ne ro ket alioù mezegel pe yec'hedel'''&lt;hr&gt;
|-
|style=&quot;padding:5px;&quot;|''Titouroù diamzeriet pe ziwir a c'hall bout er pennad-mañ. Un den a-vicher hepken war ar vezegiezh a c'hall reiñ un ali mezegel deoc'h, ha pennadurezhioù yec'hedel ho pro hepken zo anadouek war ar reiñ kemennoù a-fet yec'hed foran.''
|-
|''Diwar-benn ur viruz eo ar pennad-mañ. Gwelit [[COVID-19]] m'emaoc'h o klask deskrivadur ar c'hleñved, [[Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020]] m'emaoc'h o klask deskrivadur bedreuziad ar C'hCOVID-19.''
|}
[[Restr:2019-nCoV-CDC-23312 without background.png|thumb|right|lang=br|An Novel coronavirus (2019-nCoV)]]
[[Restr:3D medical animation coronavirus structure.jpg|thumb|Dielfennadenn 3-ment Coronavirus ar Wuhan]]
An '''Novel coronavirus 2019''' (anvet da gentañ '''2019-nCoV'''), lesanvet '''Kurunviruz Wuhan''', zo ur [[viruz]] hag a zegas ur [[Kleñved|c'hleñved]] a [[kurunviruz|gurunviruz]] : ar [[COVID-19]]. Degas a ra kudennoù bras er benvegad analañ. Abeg [[kleñved-red Wuhan]] eo e 2019–20, hag ar [[Bedreuziad kurunviruz 2019-2020|bedreuziad kurunviruz]] a heuilh anezhañ e 2020.

Darn eus an dud klañv zo bet liammet ouzh ur marc'had an anevaled, ar viruz a vefe deuet eus loened. Keñveriet eo bet spis ar c'hurunviruz-se gant kleñvedoù all ha tostik-tost eo ouzh ar [[SARS-CoV]] (79.5%) ha Kurunviruz al [[Logodenn-zall|logod-dall]] (96%). Dre ar studiadennoù-se e c'heller soñjal e vefe liammet neuze ar c'hurunviruz eus Wuhan ouzh al logod-dall.

== Penaos e treant ar c'horf ==
Poreañ a ra ar viruz ar [[Kellig|c'helligoù]] en ur mont tre dre un [[endokitoz]].

[[Restr:Symptoms of coronavirus disease 2019.svg|thumb|upright=2|Displegadenn ar c'hudennoù degaset gant ar [[COVID-19|c'hCOVID-19]].]]

== Pennadoù kar ==
* [[Kleñved-red Wuhan]]
[[Rummad:Viruzoù]]
[[Rummad:Istor Sina]]</text>
      <sha1>4mvwlgk5yh8hoe6n64vjizykt9tmc9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bedreuziad COVID-19</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142318</id>
    <revision>
      <id>2189869</id>
      <parentid>2169514</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* War an deskadurezh */</comment>
      <origin>2189869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96184" sha1="lwheea8n69rt1id0au512tdmy216dsk" xml:space="preserve">{{Gouzavadenn COVID-19}}
[[Restr:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg|upright=1.2|thumb|Red COVID-19 dre ar bed '''(30 Meurzh 2020)'''&lt;br&gt;{{legend|#900000| &gt; 100 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#c80200| 10–100 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ee7070| 1–10 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ffC0C0| 0.1–1 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ffdfe0| 0.001–0.1 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#e0e0e0| N'eus den klañv ebet disklêriet/N'eus den ebet}}]]
D'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[2019]] e stagas ur c'hleñved da redek e kêr [[Wuhan]], e [[Republik Pobl Sina]] : ar c'h[[COVID-19]]. Ur c'hurunviruz nevez, anvet [[SARS-CoV-2]], a oa krog da redek dre [[Wuhan]], kêr-benn proviñs [[Hubei]]. Meur a zen a oa bet tapet gant [[tanijenn skevent]] hep ma vefe sklaer eus pelec'h e teue ar c'hleñved. An holl pareoù implijet a oa chomet diefed. Buan a-walc'h e oa deuet war-wel e oa eus un eskemm den-den evel doare treuzkas. An niver a dud klañv a oa aet buan war gresk betek tizhout milieroù a dud e fin miz Genver 2020. Meur a vro a oa bet tapet gant ar c'hleñved ouzhpenn Sina, en Europa, Norzhamerika ha dreist-holl en Azia. Mare goradur ar c'hleñved (pa vezer kontamet betek ar c'hentañ azonoù) zo etre 2 ha 14 devezh. Gallout a ra un den klañv binimañ tud all pad ma vez klañv met ivez e-pad meur a zevezh ur wech pareet. An azonoù zo lies met an daou azon diazez eo an derzhienn uhel hag ur skuizhder bras. Goude-se e krog kudennoù gant ar reizhiad analañ, kudennoù gant al lounezh, ar reizhiad gwazhiadur. Gellout a reer mervel diwar ar c'hleñved.

Diaes spontus eo kaout sifroù skiantel war an niver a dud klañv hag an niver a dud marvet. D'ar 1añ a viz C'hwevrer 2020 e voe embannet gant [[Sina]] e vefe bet 361 den marvet nemetken ha 17 300 den klañv. Hervez skiantourien arbennikaet war ar c'hleñvedoù-red, e vefe e-tro 44 000 den klañv d'ar 27 a viz Genver hag e miz C'hwevrer e vefe 100 000 den klañv d'an nebeutañ, pell-tre diouzh sifroù ofisiel ar vro&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/connait-vraiment-le-taux-de-mortalite-du-coronavirus-6717061|titl=Connaît-on vraiment le taux de mortalité du coronavirus|oberour=Ouest-France}}&lt;/ref&gt;.

D'an 11 a viz Meurzh 2020 eo disklêriet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] eo deuet kleñved-red Wuhan da vezañ ur bedreuziad.

Evit ar 26 a viz Meurzh a oa bet testeniekaet ouzhpenn 522 000 den klañv gant ar c'hCOVID-19 en ouzhpenn 190 bro ha tiriad, gant 23 701 den marvet gant ar c'hleñved hag ouzhpenn 123 000 den pareet&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6|titl=Coronavirus COVID-19 Global Cases by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University (JHU)|oberour=Johns Hopkins University|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

==Doareoù==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|[[Restr:Symptoms of 2019 novel coronavirus.svg|260px]]&lt;br&gt;Kudennoù degaset gant COVID-19&lt;hr&gt;
|-
!Azonoù&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf|titl=1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|oberour=Aozadur Bed ar Yec'hed (ABY) - World Health Organization (WHO)|deiziad=16-24.02.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;
!%
|-
|Terzhienn||87.9%
|-
|Paz sec'h||67.7%
|-
|Skuizhder||38.1%
|-
|[[Digraostiñ]]||33.4%
|-
|[[Anosmiezh]] (koll ar c'hlevet dre ar fri)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.entuk.org/sites/default/files/files/Loss%20of%20sense%20of%20smell%20as%20marker%20of%20COVID.pdf|titl=ENT UK at The Royal College of Surgeons of England 35-43 Lincoln’s Inn Fields London WC2A 3PE Tel: 020 7404 8373 | Email: entuk@entuk.org|Web: www.entuk.org1Loss of sense of smell as marker of COVID-19 infection|oberour=ENT UK|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;||30–66%
|-
|Berranal||18.6%
|-
|Poan-gigennoù||14.8%
|-
|Gourlañchenn sec'h||13.9%
|-
|Poan-benn||13.6%
|-
|Krenañ gant ar riv||11.4%
|-
|C'hoant rechetiñ||5.0%
|-
|Stoufet ar fri||4.8%
|-
|Dipadapa||3.7–31%&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wei|first=Xiao-Shan|last2=Wang|first2=Xuan|last3=Niu|first3=Yi-Ran|last4=Ye|first4=Lin-Lin|last5=Peng|first5=Wen-Bei|last6=Wang|first6=Zi-Hao|last7=Yang|first7=Wei-Bing|last8=Yang|first8=Bo-Han|last9=Zhang|first9=Jian-Chu|last10=Ma|first10=Wan-Li|last11=Wang|first11=Xiao-Rong|date=26 February 2020|title=Clinical Characteristics of SARS-CoV-2 Infected Pneumonia with Diarrhea|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=3546120}}&lt;/ref&gt;
|-
|Pasat gwad||0.9%
|-
|Poan-lagad||0.8%
|}
Ur viruz eus familh ar [[grip]] hag ar [[sifern]] eo, kar ivez da hini ar [[SRAS]] (2003) hag d'ar gripoù [[H5N1]] hag [[H1N1]]. Infektiñ a ra dreist-holl ar skevent. 80% eus an dud detektet o dez simptomoù bihan (terzhienn, pas) met evit ar peurrest anezho e c'hell ar c'hleñved bezañ grevus a-walc'h, betek kas unan bennak d'an ospital ma n'eo ket e lazhañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/fr/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/q-a-coronaviruses|titl=Maladie à coronavirus 2019 (COVID-19) : questions-réponses|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Seblantout a ra chom hep touchal ar vugale dindan 10 vloaz&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot; /&gt; ha seul goshoc'h an den klañv, seul zañjerusoc'h evitañ, dreist-holl ma vez klañv gant traoù all ([[krign-bev]]...). Adalek 60% e c'hell ar c'hleñved lazhañ 30% eus an dud detektet.

Kavet e oa bet e c'hell ivez ur bern tud tapet ar viruz hep bezañ klañv gantañ. Evit doare e vije un den disimptom evit un den gant simptomoù, pezh zo e c'hell an dud disimpton kas ar viruz d'ar re all memestra.

Gorrek eo ar viruz da gemmañ e [[TDN]] hervez enklaskoù bet graet e [[Sina]] hag en [[Italia]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/stability-of-coronavirus-genome-is-good-news-for-vaccine-development-scientists-say/?fbclid=IwAR08_ZGXcI0rFQc5GnGDM3-WguNEkSt13erWL97n4LPuqmnmlJndkJ-B2WI|titl=Stability Of Coronavirus Genome Is Good News For Vaccine Development, Scientists Say|oberour=IFLS|deiziad=27.03.2020|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; ar pezh a zo keloù mat evit kavet ur brec'hiadur.

===Treuzkas===
Diouer zo a vunudoù war an doare ma vez treuzkaset etre an dud. Ur studiadenn bet embannet d'ar [[27 a viz Meurzh]] a ziskouez penaos e vez treuzkaset dreist-holl dre darempredoù tost ha [[takennoù halañ]] produet en ur streviañ pe en ur basaat&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|titl=How Coronavirus Spreads|oberour=Center for Disease Control and Prevention (SUA)|deiziad=4.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Darempredoù tost a dalvez dindan ur metrad pe zaou. Takennoù halañ a vez kaset ivez en ur gaozeal, met ne seblant ket ar viruz bezañ kaset pelloc'h gant an aer.&lt;ref name=&quot;Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19) - WHO&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|titl=Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19)|oberour=Aozadur Bed ar Yec'hed (ABY) - World Health Organization (WHO)|deiziad=9.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Gallout a reer tapet ar viruz en ur douchal goreoù koñtaminet a-raok touchal e fri, e zaoulagad pe e c'henoù.&lt;ref name=&quot;Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19) - WHO&quot; /&gt;

Evit en em wareziñ eus ar viruz e oa bet erbedet da walc'hiñ an daouarn alies, gant soavon (a zo gouest da derriñ he c'hurunenn&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://covid19.govt.nz/|titl=United against Covid-19|oberour=Gouarnamant [[Zeland-Nevez]]|deiziad=25.03.2020|lennet d'=ar 25 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;) pe gant kaod dour-alkool hag ober kement-all d'ar gorreoù&lt;ref&gt;Kampf, G.; Todt, D.; Pfaender, S.; Steinmann, E. (March 2020). &quot;Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and their inactivation with biocidal agents&quot;. The Journal of Hospital Infection.&lt;/ref&gt;.

===Viruz===
Ar [[SARS-CoV-2]] (Kleñved halañ grevus kurunviruz 2) zo ur viruz nevez kavet da gentañ e-barzh tri den tapet gant ur bneumoniezh e-liamm ouzh ar skoulmad kleñvedoù-halañ e [[Wuhan]] e [[Sina]].&lt;ref name=&quot;Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf|titl=Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update|oberour=ECDC (Kreizenn Europa evit diwall diouzh ar c'hleñvedoù)|deiziad=14.02.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Dre e orin e tenn kalz eus ar c'hurunviruzoù all. Seblantout a ra ar viruz bezañ ur chimera etre daou viruz, unan boaz da iñfektiñ [[logod-dall]], egile boaz da iñfektiñ ar [[pangolin]]ed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/coronavirus-origins-genome-analysis-suggests-two-viruses-may-have-combined/?fbclid=IwAR03THMxlrzvzFRw1rFcNpZM12unRJFJ8xqKip4jq6Uc_HZU_QCa1KAjDmI|titl=Coronavirus Origins: Genome Analysis Suggests Two Viruses May Have Combined|oberour=IFLS|deiziad=24.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Tostoc'h eo viruz ar pangolin ouzh ar SARS-CoV-2 met mankout a ra eus ur protein a laka anezhañ da vezañ gouest da vont e-barzh kelloù mab-den, evel hini al logo-dall.

===En em wareziñ diouzh ar viruz===
Erbedet eo da gentañ bezañ naet evit talañ ouzh ar viruz, da gentañ penn gwalc'hiñ an daouarn alies, chom hep touchal e zremm, e zaoulagad, e c'henoù dre vras, met dreist-holl gant daouarn lous, goude bezañ paset. Pasat pe streviañ a rankjed ober en ur mouchouer da skarzhañ, pe da nebeutañ en e ilin evit chom hep louzañ an daouarn. Ar re glañv hag a oar a rankje dougen ur meskl evit chom hep kas ar c'hleñved da dud all.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|titl=Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization|deiziad=8.02.2020 bet nevesaet d'an 18.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Erbedet eo ivez da lakaat e plas doareoù evit lakaat an dud da bellaat an eil diouzh egile (''physical distancing'' e saozneg, ''pellaat sokial'' e brezhoneg da c'hortoz e vije studiet an term-se)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/|titl=Coronavirus (COVID-19) – 5 things you can do to protect yourself and your community|oberour=Public Health England|deiziad=4.03.2020|lennet d'=28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Pa oa nevez a-walc'h ar viruz e veze erbedet gant ur bern broioù chom hep beajiñ d'ar broioù pe rannvroioù tapet gant ar viruz, da lavaret eo [[Wuhan]], [[Sina]] da gentañ penn, met dibosupl e oa deuet da vezañ heuliañ an ali-se adalek fin miz C'hwevrer 2020 abalamour ma rede ar c'hleñved un tammig e pep lec'h er bed.

Dañjerus-kenañ eo ar viruz evit ar vedisined, ar glañvdiourien hag an dud a labour tost ouzh ar re glañv dre vras&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.officiel-prevention.com/sante-hygiene-medecine-du-travail-sst/service-de-sante-au-travail-reglementations/detail_dossier_CHSCT.php?rub=37&amp;ssrub=151&amp;dossid=556|titl=Les mesures de prévention et de protection du personnel en cas de pandémie|oberour=Officiel Prévention - Santé et Sécurité au travail|deiziad=Meurzh 2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; hag aliet eo dezho labourat gant meskloù [[Meskl FFP2|FFP2]], dreist-dilhad ha lunedoù-gwareziñ. E broioù zo, evel Frañs, evelato o doa savet ur bern tud a vicher war ar yec'hed o mouezh evit klemm e vankont eus peadra evit en em wareziñ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lavoixdunord.fr/727741/article/2020-03-17/coronavirus-les-professionnels-de-sante-en-colere-contre-la-penurie-de-masques|titl=Coronavirus : les professionnels de santé en colère contre la pénurie de masques|oberour=La Voix du Nord|deiziad=17.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour da choazoù bet graet gant ar gouarnamantoù tremenet a-raok&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-pourquoi-la-france-manque-t-elle-de-masques-respiratoires_3871243.html|titl=Coronavirus : pourquoi la France manque-t-elle de masques de protection respiratoire ?|oberour=France Info TV|deiziad=19.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh}}&lt;/ref&gt; ha da stad an ospitalioù dre vras&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.sciencesetavenir.fr/politique/greves-illimitees-et-demissions-massives-l-appel-a-l-aide-de-l-hopital_140490|titl=Grèves illimitées et démissions massives : l'appel à l'aide de l'hôpital|oberour=Sciences &amp; Avenir|deiziad=15.01.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Heuliañ an darempredoù (medisinerezh)|Heuliañ an darempredoù]] zo un hentenn a-bouez evit talañ ouzh ar viruz. Klask a reer gouzout gant piv eo bet unan iñfektet e darempred evit kelaouiñ, gwareziñ ha dispellañ ha neuze kavet mammenn ur skoulmad-infektiñ ha miret ouzh ar viruz strewiñ muioc'h&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/|titl=Coronavirus (COVID-19) Expert interview: What is contact tracing?|oberour=Public Health England|deiziad=13.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; E fin miz Meurzh 2020 ne oa ket c'hoazh eus [[brec'hiad]]où evit ar viruz-se, daoust ma'z eus leizh ha labourvaioù oc'h ober war-dro.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/coronavirus-vaccine|titl=Coronavirus vaccine: Everything you need to know|oberour=Medical News Today|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

====Gwalc'hiñ e zaouarn====
Gwalc'hiñ e zaouarn zo aliet groñs evit talañ ouzh ar viruz. Gant ar [[Center for Disease Control and Prevention|Greizenn evit kontroliñ ha diwall diouzh ar c'hleñvedoù]] amerikan e oa bet erbedet gwalc'hiñ e zaouarn gant dour ha soavon alies, e-pad 20 eilenn da nebeutañ, drest-holl goude bezañ bet er privezioù pe ma vez lous an daouarn da vat ; a-raok mont da zebriñ ; goude bezañ streviet, pasaet pe c'hwezhet e fri. Ma n'haller ket gwalc'hiñ an daouarn diouzhtu e c'heller implijet kaod dour-alkool, gant 60% alkool ennañ da nebeutañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fprepare%2Fprevention.html|titl=How to Protect Yourself|oberour=CDC|deiziad=18.03.2020|lennet d'=29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Erbedet eo ivez gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] chom hep touchal an daoulagad, ar fri, ar genoù ma n'eo ket gwalc'het an daouarn.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt;

====Yec'hed an analiñ====
Erbeded eo gant aozadurioù ar yec'hed da c'holoiñ e c'henoù hag e fri pa vezer o pasaat pe o streviañ, gant pleg e vrec'h pe ur mouchouer d'en em zizober diouzhtu en un doare sur.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt; An dud iñfektet a rankfe dougen ur meskl surjian&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.chp.gov.hk/files/pdf/pneumonia_respiratory_health_advice_abstract.pdf|titl=Prevention of Pneumonia and Respiratory Tract Infection|oberour=Gouarnamant Hong Kong|deiziad=Genver 2020|lennet d'=29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html|titl=What To Do if You Are Sick|oberour=CDC|deiziad=25.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour ma c'hell ar meskl herzel d'an takennoù analiñ mont re bell ha re niverus pa vezer o pasaat, o streviañ pe o kaozeal c'hoazh, met dreist-holl hervez Stephen Griffin, ur virologour eus [[Skol-Veur Leeds]], e c'hell miret ouzh an dud da douchal o bizaj&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/future/article/20200317-how-to-stop-touching-your-face|titl=How to avoid touching your face so much|oberour=BBC|deiziad=18.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Alioù zo bet roet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] evit penaos dougen ar meskl&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2019%E2%80%9320_coronavirus_pandemic#cite_note-WHO_masks-358|titl=Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks|oberour=WHO - ABY|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Aliet eo groñs dougen ur meskl evit an dud a labour e bed ar yec'hed, dreist-holl ar re a labour gant tud klañv gant ar viruz&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks&quot;/&gt; met an dud n'int ket klañv ne rankfent dougen ur meskl nemet ma vez riskloù (abalamour ma reont war-dro unan bennak klañv da skouer). Burutellaet eo bet gouarnamant [[Frañs]] avat abalamour d'an alioù disheñvel roet diwar-benn talvoudegezh ar meskl, ar pezh zo bet liammet ouzh an diouer a veskloù miret gant ar Stad&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.liberation.fr/debats/2020/03/24/masques-mais-de-qui-se-moque-t-on_1782908|titl=Masques : mais de qui se moque-t-on ?  - Pennad gant Serge Galam, enklaskour e CNRS ha CEVIPOF|oberour=Libération|deiziad=24.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.europe1.fr/medias-tele/pour-marina-carrere-dencausse-on-a-menti-sur-lutilite-des-masques-pour-une-bonne-cause-3959187|titl=Pour Marina Carrère d'Encausse, on a menti sur l'utilité des masques &quot;pour une bonne cause&quot;  - Pennad gant Par Jonathan Grelier|oberour=Europe1|deiziad=01.04.2020|lennet d'=an 01 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

====Pellaat sokial====
[[Restr:Covid-19-Transmission-graphic-01.gif|thumb|upright=1.4|Ur gif e saozneg evit taolenniñ penaos e c'heller herzel ouzh red ar c'hleñved.]]
Un doare da herzel ouzh red ar c'hleñved zo bihanaat niver a zarempredoù a c'hell unan bennak kaout e-korf un devezh. Gallout a ra mont betek un dispell ; herzel ouzh ar beajoù ; berziñ ar bodadoù ouzhpenn un niver resis a dud (5000, 1000, 100 a dud) ; serriñ ar skolioù, an embregerezhioù n'int ket ret evit buhez ar vro, al lec'hioù-sport pe sevenadur, ar stalioù... Erbediñ an dud da chom er gêr a c'heller ober ivez, pe da vihanañ da chom hep mont da lec'hioù paket gant ur mor a dud, implijet doare d'en em saludiñ hep touchal an den all, chom pell an eil diouzh egile.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt;

Aliet eo d'an dud deuet kozh a-walc'h pe d'an dud tapet gant ur c'hleñved evel an [[diabet]], ar [[Kleñvedoù kalongwazhiedel|c'hleñvedoù kalongwazhiedel]], an [[uswask]] pe c'hoazh an [[immunodigresk]] chom er gêr ivez abalamour ma vez muioc'h a riskloù da ziorren ur stumm kreñv eus ar c'hleñved&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/indonesia/news/detail/08-03-2020-knowing-the-risk-for-covid-19|titl=Media Statement: Knowing the risks for COVID-19|oberour=ABY ([[Aozadur Bedel ar Yec'hed]]) - WHO (World Health Organization)|deiziad=8.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Kavet e oa bet e-kerzh miz Meurzh 2020 e oa re forc'hellek ar ger saoznek ''social distancing'' ha gwelloc'h e vije bet implijet ar ger ''physical distancing'' (''pellaat fizikel'') evit diskouez e c'heller digreskiñ an niver a zarempredoù fiziel en ur viret an darempredoù sokial, alies eus un tammig pelloc'h pe gant ar binvioù niverel.

== Er bed ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot; style=&quot;margin-top:20px;&quot;&gt;
Coronavirus patients at the Imam Khomeini Hospital in Tehran, Iran -- بخش ویژه بیماران کرونا در بیمارستان امام خمینی تهران -- March 1, 2020.jpg|Un ospital e [[Tehran]]
蔡總統視導33化學兵群 02.jpg|Karbed naetaat e [[Taipei]]
Avenue CdG - confinement.jpg|Bali Charles de Gaulle e Neuilly-sur-Seine d'an 18 a viz Meurzh
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Dried pasta shelves empty in an Australian supermarket.jpg|Gourmarc'had [[aostralian]] goullonderet
Empty shelves in Bangor, Wales.jpg|Goullo estajerennoù e [[Bangor]], [[Kembre]]
Emergenza coronavirus (49501382461).jpg|Tud a youl vat ar surentez trevour en Italia
Affichette rupture stock pharmacie Strasbourg 1er mars 2020.jpg|Skritell o kelaouiñ n'eus ket ken a veskloù e Strasbourg
Ensemble Bleuniadur Brittany 2020 06.jpg|Dañserez hengounel e Breizh e 2020
Skritell Koronavirus Skol Diwna Kommanna.png|Skritell e brezhoneg 2020
&lt;/gallery&gt;

Meur a vartezeadenn a zo diwar-benn ar [[Klañvour kentañ|c'hlañvour kentañ]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/future/article/20200221-coronavirus-the-harmful-hunt-for-covid-19s-patient-zero|titl=Who is 'patient zero' in the coronavirus outbreak?|oberour=Fernando Duarte|embanner=BBC Future|deiziad=24.02.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; ha eus a belec'h e teu. An hini kentañ zo bet kavet e oa bet paket klañv gant ar viruz nevez a oa bet kavet roudoù anezhañ d'ar 1añ a viz Kerzu [[2019]] e [[Wuhan]] e [[Sina]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally|titl=Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally|oberour=John Cohen|embanner=Science|deiziad=26.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Hervez lod avat e oa bet marvet ar c'hlañvour kentañ, un den 55 vloaz anezhañ, d'ar 17a viz Du [[2020]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/3074991/coronavirus-chinas-first-confirmed-covid-19-case-traced-back|titl=Coronavirus: China’s first confirmed Covid-19 case traced back to November 17|oberour=Joséphine Ma|embanner=South China Morning Post|deiziad=13.03.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. D'an 30 a viz Kerzu [[2019]] e voe sachet evezh gouarnamant [[Sina]] gant ur strollad medisined eus Ospital Kreiz Wuhan, renet gant Dr. Ai Fen ha [[Li Wenliang]], diwar-benn ur c'hurunviruz nevez heñvel ouzh ar [[SARS-CoV]].

D'an 31 a viz Kerzu e voe a-walc'h a glañvourien evit ma voe savet un enklask e [[Wuhan]] gant an aozadurioù yec'hed, ha liammet e voe ar bneumoniezh nevez ouzh [[Marc'had Boued Mor Huanan]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025|titl=China pneumonia outbreak: Mystery virus probed in Wuhan|oberour=BBC|deiziad=3.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/westernpacific/emergencies/covid-19|titl=Coronavirus disease (COVID-19) outbreak|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Soñjet e voe neuze e oa ar c'hleñved a-orin an anevaled gouez gwerzhet er marc'had ha ne dremene ket a dud da dud.

Gant lidoù ar [[Bloaz Nevez Sinat]], ha gant [[Wuhan]] bezañ un hub a-bouez e treuzdougen ar vro, e strewas ar c'hleñved e-kerzh miz Genver da broviñsoù all [[Sina]]&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot; /&gt; goude ur prantad ma zouble an niver a dud klañv bep sizhun. D'an 20 a viz Genver 2020 e oa bet kelaouet e oa 6174 a dud o doa bet simptomoù&lt;ref&gt;The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team. [http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51 The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) — China, 2020][J]. China CDC Weekly, 2020, 2(8): 113-122.&lt;/ref&gt;.

D'an 10 a viz Genver e voe embannet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] ur gemmennadenn evit goulenn gant an dud o veajiñ e rannvro Wuhan da heuliañ doareoù da &quot;zigreskiñ riskloù iñfektiñ en ur veajiñ.&quot;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/articles-detail/who-advice-for-international-travel-and-trade-in-relation-to-the-outbreak-of-pneumonia-caused-by-a-new-coronavirus-in-china/|titl=WHO advice for international travel and trade in relation to the outbreak of pneumonia caused by a new coronavirus in China|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|deiziad=10.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Ne c'houlenne ket e vije berzet beajiñ e Wuhan avat, goude ma chome amsklaer an doareoù iñfektiñ. D'an 12 a viz Genver e voe embannet gant an [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|ABY]] ne oa ket riskloù evit micherourien ar yec'hed ha ne oa ket prouet e veze kaset ar c'hleñved a zen da zen&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/csr/don/12-january-2020-novel-coronavirus-china/en/|titl=Novel Coronavirus – China|oberour=ABY - WHO|deiziad=12.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'an 13 a viz Genver e voe diskuliet ar c'hlañvour kentañ er-maez eus [[Sina]], ur beajour sinat&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.statnews.com/2020/01/13/woman-with-novel-pneumonia-virus-hospitalized-in-thailand-the-first-case-outside-china/|titl=Woman with novel pneumonia virus hospitalized in Thailand — the first case outside China|oberour=Andrew Joseph|embanner=Stat News|deiziad=13.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 20 a viz Genver e voe disklêriet gant [[Bodad Yec'hed Broadel Sina]] e oa eus treuzkazoù den da zen gant ar c'hCOVID-19.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/20/coronavirus-spreads-to-beijing-as-china-confirms-new-cases|titl=China confirms human-to-human transmission of coronavirus|oberour=Lily Kuo|embanner=The Guardian|deiziad=21.01.2020|lennet d'=30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'ar 24 a viz Genver e voe nevesaet alioù an ABY diwar-benn ar beajoù o c'houlenn ma vije arsellet ar veajourien, hep berziñ ar beajoù avat.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/articles-detail/updated-who-advice-for-international-traffic-in-relation-to-the-outbreak-of-the-novel-coronavirus-2019-ncov-24-jan/|titl=Updated WHO advice for international traffic in relation to the outbreak of the novel coronavirus 2019-nCoV|oberour=ABY -WHO|deiziad=24.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 27 a viz Genver e voe lakaet gourdrouz ar c'hCOVID-19 da &quot;uhel dre vras&quot; gant an ABY.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/planete/article/2020/01/27/coronavirus-en-france-quels-criteres-de-risques-comment-reagir-les-questions-que-vous-vous-posez_6027408_3244.html|titl=Coronavirus en France : quels symptômes ? Comment réagir ? Les questions que vous vous posez|oberour=Le Monde avec AFP|embanner=[[Le Monde]]|deiziad=27.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Restr:COVID-19 Outbreak lockdowns.svg|350px|thumb|dehou|Kartenn an dispelloù broadel (glas teñval) ha rannvroel (glas sklaer)]]

Daou zevezh war-lerc'h e voe disklêriet gant an ABY e oa ar c'hleñved ur g[[Kudenn Etrevroadel a Yec'hed Publik Mallus]], o kelaouiñ an holl vroioù o doa da brientiñ doareoù da dalañ ouzh ar c'hleñved, da lavaret eo eveshaat, anavezet abred piv zo klañv, emglozañ, ober war-dro an dud klañv ha dont war-lerc'h roudoù o darempredoù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|titl=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|oberour=ABY - WHO|deiziad=30.01.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; O welet an niver a dud klañv o kreskiñ er-maez eus Sina e voe disklêriet gant rener [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|ABY]] [[Tedros Adhanom]] e oa dañjer d'ar viruz dont da [[bedreuziad|vedreuziad]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nationalreview.com/news/who-head-warns-of-potential-pandemic-after-initially-praising-chinas-response-to-coronavirus/|titl=WHO Head Warns of ‘Potential Pandemic’ after Initially Praising China’s Response to Coronavirus|oberour=Tobias Hoonhout|embanner=National Review|deiziad=24.02.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ez ofisiel e voe disklêriet ar stad a [[bedreuziad|vedreuziad]] evit ar c'h[[COVID-19]] d'an 11 a viz Meurzh gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]], goude ur prantad ma chome ar c'hleñved-red kontrollet tamm pe tamm e meur a lec'h er bed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020|titl=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020|oberour=ABY - WHO|deiziad=11.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; gant [[Europa]] o tont tamm ha tamm da vezañ kreiz ar c'hleñved-red&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51876784|titl=Coronavirus: Europe now epicentre of the pandemic, says WHO|oberour=BBC|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Muioc'h a dud klañv anavezet a oa bet kavet er-maez eus [[Sina]] eget e-barzh ar vro adalek ar 16 a viz Meurzh.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/03/16/world/coronavirus-covid-19-update-intl-hnk/index.html|titl=More coronavirus cases outside mainland China than inside as pandemic accelerates|oberour=Helen Regan|embanner=CNN|deiziad=17.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 19 a viz Meurzh ne voe disklêriet tamm den klañv nevez ebet e [[Sina]] (war-bouez tud deuet eus an estrenvro) tra ma voe muioc'h a dud marvet gant ar c'hleñved en [[Italia]] eget e [[Sina]] d'an deiz-se.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51964307|titl=Coronavirus: Italy's death toll overtakes China's|oberour=BBC|deiziad=19.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel [[2020]] e oa 823 626 den bet klañv kadarnet er bed a-bezh (72 736 nevez) ha 40 598 den marvet gant ar c'hleñved (4193 nevez).&lt;ref name=&quot;Rentañ-kont ABY 1.04.2020&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200401-sitrep-72-covid-19.pdf?sfvrsn=3dd8971b_2|titl=Coronavirus disease 2019 (COVID-19)Situation Report –72|oberour=ABY - WHO|deiziad=1.04.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

=== E Sina ===
[[Restr:COVID-19 Confirmed Cases Animated Map.webm|thumb|upright=1.2|Red e Sina abaoe ar 24 a viz Genver]]
D'ar [[1añ a viz C'hwevrer]] [[2020]] e voe embannet gant Sina e vefe bet 361 den marvet nemetken ha 17 300 den klañv
D'ar 6 a viz C'hwevrer 2020 e vez embannet e oa bet 564 den marvet ha 28 359 den klañv. D'an 10 a viz C'hwevrer e vez embannet gant Sina e vefe 908 den marvet ha 40 000 den klañv&lt;ref&gt;https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/coronavirus-le-bilan-grimpe-908-morts-en-chine-et-plus-de-40-000-contamines-6728993&lt;/ref&gt;. D'an [[2 a viz Meurzh]] [[2020]] e oa 3058 den marvet ha 89252 klañv gant 45216 den pareet.&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/coronavirus/&lt;/ref&gt;.

=== En Europa ===
D'an 9 a viz Meurzh 2020 eo lakaet Italia a-bezh en dispell gant gouarnamant ar vro. Graet eo kement all gant [[Spagn]] d'ar 15, ha gant [[Frañs]] d'ar 17. Ret eo d'an dud chom er gêr, nemet ha ne c'hallont ket pellabourat. Gant broioù all avat (An Izelvroioù, Sued, Breizh-Veur er penn-kentañ) eo dibabet ur strategiezh all, an immuniezh a-stroll. An holl stadoù a serr o harzoù, o skolioù hag an darn vuiañ eus an embregerezhioù hag an amaezhiadurezh.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel [[2020]] e oa 464 121 den bet klañv kadarnet er bed a-bezh (40 226 nevez) ha 30 089 den marvet gant ar c'hleñved (4193 nevez).&lt;ref name=&quot;Rentañ-kont ABY 1.04.2020&quot; /&gt;

==== E Frañs ====
[[Restr:COVID-19 Outbreak Hospitalized in France 13 Regions &amp; DomTom.svg|thumb|left|Rannvroioù Frañs hervez an niver a dud klañv ospitalizet]]
Kavet e oa bet an den klañv kentañ gant ar viruz d'ar 24 a viz Genver, e [[Bourdel]]. Un den 48 vloaz, eus [[Frañs]] ha [[Sina]] a oa erruet e [[Frañs]] daou zervezh a-raok&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-en-france-le-parcours-des-trois-patients_3799837.html|title=Coronavirus en France : le parcours des trois patients|date=24 January 2020|work=France Info|access-date=26 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221231826/https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-en-france-le-parcours-des-trois-patients_3799837.html|archive-date=21 February 2020|language=fr}}&lt;/ref&gt; Da c'houde e oa bet detektet un nebeud tud c'hoazh, en o zouez 6 den eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[Savoia]], betek lakaat an niver-se da 12. En o zouez e oa pareet 11 hag unan zo marvet, un tourist eus [[Sina]], 80 vloaz anezhañ, a oa chomet da reanimañ e-pad pell.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51514837|title=First coronavirus death confirmed in Europe|date=2020-02-15|work=BBC News|access-date=2020-02-27|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219204410/https://www.bbc.com/news/world-europe-51514837|archive-date=19 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ar wezh kentañ e oa marvet unan bennak en [[Europa]] abalamour d'ar c'hleñved-se.

D'an 29 a viz C'hwevrer e oa 100 den bet klañv gant ar c'hleñved-red-se e Frañs : 11 o doa pareet, 2 a oa marvet. Kresket e voe buan an niver a dud klañv avat : ouzhpenn 2000 e voe d'an 11 a viz Meurzh&lt;ref&gt;https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-le-passage-au-stade-3-devrait-arriver-dans-les-prochains-jours_3861193.html&lt;/ref&gt; ha 48 den a oa marvet gantañ, ken ma voe lakaet ar gaoz war aozadur an dilennadegoù ti-kêr. Nullet e voe ur bern darvoudoù sportel (marathon Pariz) pe sevenadurel (sonadegoù [[Tri Yann]] e Pariz) ha serret e voe ar skolioù en [[Oise]], [[Haut-Rhin]] ha [[Korsika]]. Klañv e oa ivez un nebeud kannaded eus ar [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|Vodadeg Vroadel]] ha ministr ar sevenadur [[Franck Riester]]. [[Nicole Belloubet]], ministrerezh ar Justis zo bet testet ivez, met negatif e oa&lt;ref&gt;https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-pourquoi-nicole-belloubet-franck-riester-et-olivier-veran-ont-ils-pu-etre-depistes-alors-que-le-test-n-est-plus-systematique_3860613.html&lt;/ref&gt;.

D'an 12 a viz Meurzh, pa oa 2876 den iñfektet (pe bet iñfektet) ha 61 den marv, e oa bet disklêriet gant Prezidant ar Republik [[Emmanuel Macron]] e vije serret ar skolioù, ar skolajoù, al liseoù, ar skolioù-meur hag ar magourioù e Frañs a-bezh, ouzhpenn goulenn gant an dud koshoc'h eget 70 vloaz da chom er gêr ar muiañ ma c'hellent ha d'an holl dud chom hep mont re er-maez dre vras. Divizet e oa bet memestra delc'her an dilennadegoù ti-kêr d'ar 15 a viz Meurzh daoust d'ar riskloù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-les-etats-unis-ferment-leurs-frontieres-aux-europeens_3862735.html|titl=DIRECT. Coronavirus : Emmanuel Macron annonce la fermeture de tous les établissements scolaires dès lundi|oberour=France Info|deiziad=12 a viz Meurzh 2020|lennet d'=12 viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Er [[Stadoù-Unanet]] e oa bet disklêriet gant ar Prezidant [[Donald Trump]] e oa berzet d'ar Frañsizien mont di e-pad 14 devezh.

Daou zervezh war-lerc'h, d'ar 14 a viz Meurzh e oa bet disklêriet gant [[Édouard Philippe]] e vije serret an holl stalioù n'int ket eus ar redioù kentañ (tavarnioù, sinemaioù...) ha goulennet gant an dud chom &quot;ar muiañ posupl er gêr&quot;. Chom a ra digor ar stalioù-boued, an apotikerezhioù hag un nebeud stalioù all. Koulskoude e chomo dalc'het an dilennadegoù ti-kêr raktreset an deiz war-lerc'h hag ar genstrivadegoù publik daoust d'an niver a dud o komañs da sevel o mouezh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-epidemie-de-coronavirus-covid-19-les-restrictions-sur-les-voyages-se-multiplient-dans-le-monde_3866075.html|titl=DIRECT. Coronavirus : l'Espagne interdit les déplacements sauf pour travailler ou aller faire ses courses|oberour=France Info|deiziad=14 a viz Meurzh 2020|lennet d'=ar 14.03.2020}}&lt;/ref&gt;.

==== E Breizh ====
D'an 29 a viz C'hwevrer e oa 5 den klañv e Breizh : 2 ospitalaet e [[Brest]] goude beaj ar gwaz en [[Ejipt]], daou e [[Roazhon]] goude ur veaj en [[Oise]] hag unan en [[Naoned]], medisinez an den bet klañv en Oise da gentañ, a oa e vakañsoù er [[Ar Baol-Eskoubleg|Baol-Eskoubleg]].

D'an 2 a viz Meurzh e oa bet kavet 20 den klañv e Breizh&lt;ref name=&quot;Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/covid-19-cas-confirmes-morbihan-ecoles-fermees-1793731.html|title=Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions|website=France 3 Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-02}}&lt;/ref&gt;, 13 anezho en ur skoulmad nevez kavet tro-dro [[Krac'h]], [[Karnag]] hag [[An Alre]].&lt;ref name=&quot;Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions&quot; /&gt; Tamm ha tamm e oa kresket ar skoulmad-se betek tizhet [[Kiberen]] ha [[Brec'h]].

An hini kentañ a varvas e [[Breizh]] a voe un den 92 vloaz, ospitalizet e [[Gwened]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/coronavirus-en-bretagne-les-dernieres-infos-en-direct-02-03-2020-12515408.php|title=Coronavirus en Bretagne : premier décès dans le Morbihan [Direct]|date=2020-03-02|website=Le Telegramme|language=fr|access-date=2020-03-03}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/coronavirus-quatrieme-mort-france-homme-92-ans-morbihan-1794551.html|title=[VIDEO] Coronavirus : un quatrième mort en France, un homme de 92 ans dans le Morbihan|website=France 3 Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-03}}&lt;/ref&gt;.

Divizet e oa bet gant prefed Morbihan chom a-sav gant an holl zarvourdoù publik en departamant ha goulenn gant tud ar parrezioù tapet er skoulmad chom eno ha chom hep mont re er-maez. D'an dud a vije aet kuit dija e oa bet goulennet chom er gêr e-pad pemzekteiz da c'hortoz e vijent sur da chom hep bezañ klañv.

D'an 9 a viz Meurzh e voe lakaet war-wel 80 rannet evel-se : 11 en [[Il-ha-Gwilun]], 9 e [[Liger-Atlantel]], 5 e [[Penn ar Bed]], 55 er [[Morbihan]] hag hini ebet en [[Aodoù an Arvor]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-09%20bulletin%20information%20COVID-19%20%28002%29.pdf|title=Bulletin d'information n°3 Covid19|date=2020-03-09|website=Agence Régionale de Santé en Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-09}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-09%20bulletin%20information%20COVID-19.pdf|title=Bulletin d'information n°7 Covid19|date=2020-03-09|website=Agence Régionale de Santé en Pays de la Loire|language=fr|access-date=2020-03-09}}&lt;/ref&gt;.

D'an 11 a viz Meurzh e oa bet kavet 105 den klañv e Breizh : 13 en Il-ha-Gwilun, 12 e Liger-Atlantel, 7 e Penn ar Bed, 73 e Morbihan hag hini ebet c'hoazh en Aodoù an Arvor&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-11-bulletin%20information%20COVID-19_numero5_VF.pdf|titl=Bulletin de l'ARS|oberour=ARS rannvro Breizh|deiziad=11.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Kavet e oa bet ur skoulmad nevez kostez [[Bruz]], e-kichen [[Roazhon]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-le-passage-au-stade-3-devrait-arriver-dans-les-prochains-jours_3861193.html|titl=DIRECT. Coronavirus : l'Italie ferme tous ses commerces en dehors des enseignes alimentaires et des pharmacies|oberour=Mathilde Goupil ; Kocila Makdeche : Yann Thompson|embanner=France TV Info|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

D'an 12 a viz Meurzh e voe disklêriet e oa marvet ur vaouez a 93 vloaz er Morbihan&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/morbihan/coronavirus-un-deuxieme-deces-dans-le-morbihan-12-03-2020-12523534.php?utm_term=Autofeed&amp;utm_medium=Social&amp;utm_source=Twitter#Echobox=1584009956|titl=Coronavirus : un deuxième décès dans le Morbihan|oberour=Le Telegramme|deiziad=12.03.2020|lennet d'=13.03.2020}}&lt;/ref&gt;. Kemeret e oa bet ivez an diviz nullañ [[Tro Breizh (belo)|an Dro Breizh war velo]] evit e 54{{vet}} redadeg, raktreset e miz Ebrel 2020&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://twitter.com/tourdebretagne/status/1238056294159876097|titl=Tweet Aozadur Tro-Breizh war velo evit displegañ e oa bet nullet ar redadeg|oberour=Aozadur Tro-Breizh war velo|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; D'an noz e oa bet kavet 135 den klañv e Breizh : 22 en Il-ha-Gwilun, 15 e Liger-Atlantel, 12 e Penn ar Bed, 85 e Morbihan hag unan en Aodoù an Arvor&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-12-bulletin%20information%20COVID-19_VF.pdf|titl=BULLETIN D’INFORMATION N°6 COVID-19|oberour=ARS Breizh|deiziad=12/03/2020|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2020}}{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-12%20bulletin%20information%20COVID-19%20%282%29.pdf|titl=BULLETIN D’INFORMATION COVID-19|oberour=ARS Broioù al Liger|deiziad=12/03/2020|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Evel e Frañs a-bezh e oa bet serret ar skolioù e Breizh adalek ar 16 a viz Meurzh ha kenfinet an holl dud adalek ar 17 a viz Meurzh. Mouezhioù a savas kerkent pa voe gouezet e oa deuet ur bern tud eus Pariz d'en em genfinañ lec'h all, en o eil tiez, e Breizh ivez, ha dreist-holl war an aod pe en inizi&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nouvelobs.com/coronavirus-de-wuhan/20200318.OBS26267/re-belle-ile-groix-les-parisiens-se-confinent-sur-les-iles-et-ne-sont-pas-forcement-les-bienvenus.html#modal-msg|titl=Ré, Belle-Ile, Groix… les Parisiens se confinent sur les îles, et ne sont pas forcément les bienvenus|oberour=Le Nouvel Obs|deiziad=19 a viz Meurzh 2020|lennet d'=22.03.2020}}&lt;/ref&gt; Nec'het e oa an dud kar n'eo ket savet ospitalioù an inizi evit kement a dud, dreist-holl ma vez kudennoù ken don, ha dre vras e oa kavet ne oa ket sirius a-walc'h ar c'henfinañ gant darn eus an dud nevez-emgavet, dre ma oa brav an amzer. Evit kaout an tu da fiñval eo ret kaout un testenni dilec'hiañ hag a vez kavet e brezhoneg&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240617125059/https://www.lorient.bzh/fileadmin/lorient.bzh/brezhoneg/Testeni-dilec-hian-disdalc-hus.pdf&lt;/ref&gt;.

Adalek an 22 a viz Meurzh e oa lakaet war wel gant prefeti rannvro Breizh sifroù an dud n'emaint ket o chom e rannvro Breizh met a zo ospitalizet enni asambles gant sifroù an dud testet hep gouzout e peseurt departamant emaint o chom&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.prefectures-regions.gouv.fr/bretagne/Actualites/Coronavirus-informations-recommandations-et-mesures-sanitaires|titl=Situation en Bretagne : 446 cas confirmés au 22 mars 2020|embanner=Prefeti Rannvro Breizh|deiziad=22 a viz Meurzh 2020|lennet d'=an 22 av viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Embannet e oa bet d'an 23 a viz Meurzh e oa kenfinet [[Johanna Rolland]], maerez [[Naoned]] en he zi abalamour ma oa he merc'h tapet gant simptomoù ar viruz&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/sa-fille-suspectee-de-covid-19-la-maire-de-nantes-se-place-en-confinement-23-03-2020-12530586.php|titl=Covid-19 : sa fille présente des symptômes, la maire de Nantes se place en confinement|oberour=Le Telegramme|deiziad=23.03.2020|lennet d'=an 23 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

7 den eus skipailh a zo klañv war mordreizher Celebrity Apex e [[Sant-Nazer]]. Ar skipailh eus 1407 a zo bet kenfinet ar vourzh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/saint-nazaire/coronavirus-7-cas-testes-positifs-bord-du-paquebot-celebrity-apex-saint-nazaire-1807142.html|titl=Coronavirus : 7 cas testés positifs à bord du paquebot Celebrity Apex à Saint-Nazaire|oberour=France 3 Pays de la Loire|deiziad=26.03.2020|lennet d'=an 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 31{{añ}} a viz Meurzh e voe embannet e oa 106 gwele evit ar glañvourien, ha 40 gwele advevaat e [[Sant-Brieg]] ( Ospital Y. ar Foll) ha [[Plerin]] ( Ospital Prevez Aodoù an Arvor )&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/coronavirus-le-nombre-de-lits-en-reanimation-augmente-dans-le-secteur-de-saint-brieuc-6796903|titl=Coronavirus. Un train médicalisé arrive ce mercredi : combien de lits disponibles à Saint-Brieuc ?|oberour=Ouest-France|deiziad=31.03.2020|lennet d'=an 31 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; E skipailh ar mordreizher Celebrity Apex e Sant-Nazer, e-mesk 157 den corona-pozitivel, e oa 144 n'ho doa tamm azon ebet eus ar c'hleñved.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/economie/entreprises/crise-du-coronavirus/coronavirus-saint-nazaire-157-cas-positifs-bord-du-paquebot-apex-6796845|titl=Coronavirus. Saint-Nazaire : 157 cas positifs à bord du paquebot Apex|oberour=Ouest-France|deiziad=31.03.2020|lennet d'=an 31 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel e erruas 12 den klañv e Roazhon gant un [[Tren Tizh-ha-Tizh|TTB]] mezegel, ha kaset d'ar pennospital&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/rennes-un-train-voyageurs-transforme-en-train-medicalise-6797850|titl=Rennes un train voyageurs transforme en train medicalise|oberour=Ouest-France|deiziad=01.04.2020|lennet d'=ar 1 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Kaset e voe tud all da [[Sant-Brieg]] ha da [[Brest|Vrest]].

D'ar 4 a viz Ebrel : 7 den eus AHDOD (annez herberc'hiañ evit an dud oadet dalc'het) Stz Ana e [[Lannuon]] a zo marv e-pad ar sizhunvezh. 14 tud all eus Stz Ana a zo klanv&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/cotes-d-armor/coronavirus-six-residents-ehpad-sainte-anne-lannion-sont-morts-du-covid-19-1811610.html|titl=six-residents-ehpad-sainte-anne-lannion-sont-morts-du-covid-19|oberour=France3|deiziad=04.04.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'an [[11 a viz Mae]] [[2020]] e oa roet lamm d'ar c'hefinamant e Breizh. Aotreet eo fiñval hag un-dro en ur c'helc'h 100 kilometrad tro-dro d'an ti.
===== Stadegoù Breizh =====
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:3%; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Niver a dud bet tapet gant ar viruz e pep departamant Breizh
|- valign=&quot;top&quot;
! Deiziad !! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad&lt;br&gt;Breizh !! Diavaezidi !! Tud&lt;br&gt;dianav o&lt;br&gt;departamant !! Hollad 
|-
| 6.03.2020 || 4 || 0 || 24 || 6 || 3 || '''41''' ||colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;16&quot;|[[Restr:Skritell Koronavirus Skol Diwna Kommanna.png|200px]]&lt;br&gt;Skritell vrezhonek&lt;br&gt;Skol Diwan Kommanna
|-
| 7.03.2020 || 5 || 0 || 35 || 7 || 4 || '''51'''
|-
| 8.03.2020 || 5 || 0 || 47 || 7 || 8 || '''67'''
|-
| 9.03.2020 || 5 || 0 || 55 || 11 || 9 || '''80'''
|-
| 10.03.2020 || 7 || 0 || 63 || 11 || 9 || '''90'''
|-
| 11.03.2020 || 7 || 0 || 73 || 13 || 12 || '''105'''
|-
| 12.03.2020 || 12 || 1 || 85 || 22 || 15 || '''135'''
|-
| 13.03.2020 || 22 || 1 || 100 || 34 || 22 || '''179'''
|-
| 14.03.2020 || 34 || 4 || 106 || 34 || 32 || '''210'''
|-
| 15.03.2020 || 34 || 4 || 114 || 43 || 39 || '''234'''
|-
| 16.03.2020 || 35 || 5 || 129 || 44 || 39&lt;ref&gt;D'ar 16 a viz Meurzh e oa bet disklêriet gant ARS Broioù-al-Liger ne vije ket roet ar sifroù hollek ken, ha chomet e oant a-sav da reiñ ar sifroù dre zepartamant.&lt;/ref&gt; || '''252'''
|-
| 17.03.2020 || 43 || 11 || 132 || 50 || ? || '''&gt; 275'''
|-
| 18.03.2020 || 51 || 12 || 134 || 55 || ? || '''&gt; 291'''
|-
| 19.03.2020 || 60 || 16 || 134 || 58 || ? || '''&gt; 307'''
|-
| 20.03.2020 || 79 || 21 || 134 || 72 || ? || '''&gt; 345'''
|-
| 21.03.2020 || 91 || 27 || 157 || 84 || ? || '''&gt; 398'''
|-
| 22.03.2020 || 99 || 33 || 174 || 91 || ? || '''&gt; 436''' || 11 || 38 || '''&gt; 485'''
|-
| 23.03.2020 || 112 || 36 || 181 || 105 || ? || '''&gt; 473''' || 14 || 42 || '''&gt; 529'''
|-
| 24.03.2020 || 127 || 38 || 185 || 115 || 147&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/coronavirus-pays-loire-comptent-14-victimes-359-cas-testes-positif-ce-24-mars-1805872.html|titl=Coronavirus : les Pays de la Loire comptent 14 victimes et 368 cas testés positifs ce 24 mars|oberour=France 3 Pays de la Loire|en linenn d'=ar 25 a viz Meurzh 2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; || '''612''' || 19 || 42 || '''673'''
|-
| 25.03.2020 || 143 || 47 || 206 || 135 || ? || '''&gt; 678''' || 24 || 48 || '''&gt; 750'''
|-
| 26.03.2020 || 171 || 60 || 231 || 152 || 191&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/coronavirus-seuil-epidemique-est-depasse-point-region-ars-ce-jeudi-26-mars-1807182.html|titl=Coronavirus : le seuil épidémique est dépassé, le point dans la région avec l'ARS ce jeudi 26 mars|oberour=France 3 Pays de la Loire|deiziad=26.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; || '''805''' || 32 || 61 || '''898'''
|-
| 27.03.2020 || 191 || 77 || 256 || 167 || ? || '''&gt; 882''' || 39 || 67 || '''&gt; 988'''
|-
| 28.03.2020 || 210 || 92 || 276 || 187 || ? || '''&gt; 956''' || 46 || 78 || '''&gt; 1 080'''
|-
| 29.03.2020 || 230 || 107 || 313 || 208 || ? || '''&gt; 1 049''' || 48 || 56 || '''&gt; 1 153'''
|-
| 30.03.2020 || 235 || 112 || 320 || 220 || ? || '''&gt; 1 078''' || 49 || 57 || '''&gt; 1 184'''
|-
| 31.03.2020 || 249 || 122 || 338 || 236 || ? || '''&gt; 1 136''' || 51 || 44 || '''&gt; 1 231'''
|-
| 01.04.2020 || 260 || 136 || 357 || 257 || ? || '''&gt; 1 201''' || 52 || 47 || '''&gt; 1 300'''
|-
| 02.04.2020 || 270 || 154 || 372 || 272 || 425&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-04/2020-04-02-bulletin%20information%20COVID-19.pdf|titl=Bulletin d'Information COVID-19 - 29|oberour=ARS Broioù al Liger|deiziad=02.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; || '''1493''' || 55 || 48 || '''1576'''
|-
| 03.04.2020 || 285 || 157 || 391 || 282 || 471 || '''1 586''' || 66 || 54 || '''1 706'''
|-
| 04.04.2020 || 291 || 167 || 414 || 289 || 510 || '''1 671''' || 72 || 52 || '''1 795'''
|-
| 05.04.2020 || 305 || 177 || 428 || 303 || 542 || '''1 755''' || 74 || 55 || '''1 884'''
|-
| 06.04.2020 || 312 || 178 || 438 || 308 || 556 || '''1 792''' || 75 || 57 || '''1 924'''
|-
| 07.04.2020 || 314 || 182 || 452 || 324 || 575 || '''1 847''' || 88 || 54 || '''1 989'''
|-
| 08.04.2020 || 326 || 188 || 459 || 338 || 633 || '''1 944''' || 98 || 51 || '''2 093'''
|-
| 09.04.2020 || 339 || 200 || 475 || 362 || 651 || '''2 027''' || 98 || 46 || '''2 171'''
|-
| 10.04.2020 || 366 || 209 || 478 || 377 || 689 || '''2 119''' || 102 || 49 || '''2 270'''
|-
| 11.04.2020 || 371 || 213 || 489 || 391 || 734 || '''2 198''' || 106 || 51 || '''2 355'''
|-
| 12.04.2020 || 375 || 222 || 491 || 404 || 762 || '''2 254''' || 107 || 60 || '''2 421'''
|-
| 13.04.2020 || 377 || 223 || 496 || 414 || 779 || '''2 289''' || 107 || 60 || '''2 456'''
|-
| 14.04.2020 || 380 || 226 || 501 || 416 || 779 || '''2 302''' || 106 || 58 || '''2 466'''
|-
| 15.04.2020 || 495 || 265 || 505 || 556 || 798 || '''2 619''' || 118 || 70 || '''2 807'''
|-
| 16.04.2020 || 505 || 268 || 510 || 571 || 823 || '''2 677''' || 120 || 68 || '''2 865'''
|-
| 17.04.2020 || 513 || 272 || 523 || 588 || 849 || '''2 745''' || 121 || 67 || '''2 933'''
|-
| 20.04.2020 || 522 || 314 || 526 || 606 || 855 || '''2 823''' || 123 || 101 || '''3 047'''
|----
|21.04.2020
|527
|316
|532
|607
|
|
|122
|
|
|----
|22.04.2020
|540
|322
|545
|618
|
|
|121
|
|
|----
|23.04.2020
|544
|322
|549
|629
|
|
|121
|
|
|----
|24.04.2020
|550
|326
|555
|636
|
|
|123
|
|
|----
|27.04.2020
|553
|328
|567
|646
|
|
|126
|
|
|----
|28.04.2020
|554
|338
|573
|649
|
|
|126
|
|
|----
|29.04.2020
|573
|339
|619
|658
|
|
|129
|60
|
|----
|30.04.2020
|575
|379
|622
|664
|
|
|129
|60
|
|----
|01.05.2020
|577
|380
|626
|667
|
|
|129
|60
|
|----
|04.05.2020
|584
|390
|637
|671
|
|
|
|74
|
|----
|05.05.2020
|585
|392
|641
|671
|
|
|
|
|
|----
|06.05.2020
|591
|404
|642
|672
|
|
|
|
|
|----
|07.05.2020
|592
|420
|642
|676
|
|
|
|
|
|----
|08.05.2020
|594
|420
|642
|677
|
|
|
|
|
|----
|11.05.2020
|598
|436
|647
|678
|
|
|128
|64
|
|----
|12.05.2020
|599
|437
|648
|678
|
|
|129
|65
|
|----
|13.05.2020
|599
|439
|649
|680
|
|
|129
|65
|
|----
|14.05.2020
|599
|441
|649
|681
|
|
|129
|65
|
|----
|15.05.2020
|599
|446
|659
|684
|
|
|129
|67
|
|----
|18.05.2020
|602
|517
|665
|692
|
|
|129
|68
|
|----
|19.05.2020
|602
|517
|665
|694
|
|
|129
|68
|
|----
|20.05.2020
|606
|537
|668
|701
|
|
|130
|67
|
|----
|21.05.2020
|608
|578
|673
|703
|
|
|131
|67
|
|----
|22.05.2020
|609
|596
|673
|708
|
|
|131
|67
|
|----
|25.05.2020
|612
|617
|679
|714
|
|
|132
|66
|
|----
|26.05.2020
|612
|619
|686
|715
|
|
|132
|66
|
|----
|27.05.2020
|614
|621
|686
|715
|
|
|132
|67
|
|----
|28.05.2020
|614
|631
|689
|715
|
|
|132
|67
|
|----
|29.05.2020
|615
|638
|692
|720
|
|
|132
|67
|
|----
|01.06.2020
|619
|641
|699
|724
|
|
|133
|67
|
|----
|02.06.2020
|619
|642
|699
|724
|
|
|133
|67
|
|----
|03.06.2020
|619
|643
|699
|725
|
|
|133
|67
|
|----
|04.06.2020
|620
|643
|699
|728
|
|
|133
|67
|
|----
|05.06.2020
|621
|644
|699
|730
|
|
|133
|67
|
|----
|08.06.2020
|622
|645
|699
|732
|
|
|133
|67
|
|----
|09.06.2020
|622
|645
|700
|733
|
|
|133
|67
|
|----
|10.06.2020
|624
|649
|702
|733
|
|
|133
|67
|
|----
|12.06.2020
|627
|649
|702
|735
|
|
|133
|68
|
|----
|15.06.2020
|629
|649
|702
|735
|
|
|134
|68
|
|----
|17.06.2020
|629
|650
|702
|736
|
|
|135
|68
|
|----
|19.06.2020
|629
|652
|705
|736
|
|
|136
|68
|
|----
|22.06.2020
|630
|655
|707
|737
|
|
|136
|68
|
|----
|24.06.2020
|631
|655
|711
|737
|
|
|136
|68
|
|----
|26.06.2020
|632
|658
|712
|739
|
|
|136
|68
|
|----
|30.06.2020
|632
|667
|722
|742
|
|
|136
|70
|
|----
|03.07.2020
|637
|668
|726
|743
|
|
|136
|70
|
|----
|07.07.2020
|645
|670
|727
|744
|
|
|139
|70
|
|----
|10.07.2020
|655
|670
|732
|755
|
|
|141
|74
|
|----
|15.07.2020
|703
|683
|734
|785
|
|
|156
|76
|
|----
|17.07.2020
|764
|700
|744
|805
|
|
|170
|77
|
|----
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&lt;!--margin-left:3%;--&gt; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Niver a dud en Ospital (Deuet, Adreiñ buhez ''(Réa.)'', Distro d'ar gêr, Marv )&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/carte-coronavirus-le-point-sur-les-malades-hospitalises-et-les-deces-departement-par-departement-6792616|titl=carte-coronavirus-le-point-sur-les-malades-hospitalises-et-les-deces-departement-par-departement|oberour=ouest-france|deiziad=29.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://dashboard.covid19.data.gouv.fr/|titl=Tableau de bord COVID 19 Données santé publique France|deiziad=03.04.2020|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;
|- 
|
|colspan=6| Ospital 
|colspan=6| Advevaat
|colspan=6| Distro d'ar gêr 
|colspan=8| Marv 
|-
! Deiziad !! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
|| Marv e-pad
 pemzektez
|-
| 29.03.2020 || 50 || 36 || 98 || 84 || 158 || '''426''' || 11 || 5 || 26 || 15 ||39 || '''96''' || 28 || 8 || 79 || 51 || 41 || '''207''' || 5 || 3 || 28 || 5 || 23 || '''64'''
|-
| 30.03.2020 || 54 || 39 || 106 || 91 || 158 || '''448''' || 12 || 5 || 29 || 17 ||40 || '''103''' || 29 || 9 || 79 || 53 || 53 || '''223''' || 6 || 3 || 29 || 7 || 28 || '''73'''
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.04.2020 || 56 || 47 || 133 || 106 || 188 || '''530''' || 17 || 5 || 32 || 25 || 45 || '''124''' || 41 || 13 || 86 || 62 || 81 || '''283''' || 7 || 6 || 32 || 10 || 36 || '''91'''
|-
| 02.04.2020 || 66 || 59 || 138 || 106 || 204 || '''595''' || 27 || 16 || 30 || 38 || 52 || '''163''' || 48 || 16 || 95 || 68 || 91 || '''318''' || 7 || 9 || 35 || 12 || 38 || '''101'''
|-
| 03.04.2020 || 74 || 65 || 143 || 129 || 216 || '''627''' || 32 || 17 || 29 || 36 || 60 || '''174''' || 55 || 20 || 98 || 72 || 109 || '''354''' || 7 || 9 || 37 || 16 || 43 || '''112'''
|-
| 04.04.2020 || 79 || 62 || 136 || 131 || 244 || '''652''' || 33 || 17 || 24 || 38 || 63 || '''175''' || 56 || 25 || 110 || 82 || 121 || '''394''' || 8 || 10 || 40 || 17 || 45 || '''120'''
|-
| 05.04.2020 || 82 || 70 || 135 || 136 || 250 || '''673''' || 34 || 16 || 24 || 38 || 67 || '''179''' || 59 || 25 || 113 || 83 || 133 || '''413''' || 9 || 10 || 45 || 17 || 45 || '''126'''
|-
| 06.04.2020 || 93 || 75 || 147 || 156 || 261 || '''732''' || 40 || 17 || 35 || 49 || 69 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''210''' || 60 || 29 || 119 || 88 || 138 || '''434''' || 9 || 11 || 48 || 20 || 47 || '''135'''
|-
| 07.04.2020 || 94 || 69 || 144 || 154 || 264 || '''625''' || 42 || 13 || 34 || 44 || 64 || '''197''' || 62 || 42 || 127 || 104 || 160 || '''495''' || 9 || 13 || 52 || 23 || 51 || '''148'''
|-
| 08.04.2020 || 102 || 66 || 154 || 162 || 263 || '''747''' || 43 || 13 || 34 || 46 || 66 || '''202''' || 66 || 45 || 149 || 113 || 169 || '''552''' || 11 || 14 || 55 || 27 || 54 || '''161'''
|-
| 09.04.2020 || 109 || 64 || 147 || 173 || 274 || '''767''' || 40 || 12 || 33 || 48 || 66 || '''199''' || 69 || 49 || 162 || 117 || 197 || '''594''' || 11 || 16 || 55 || 27 || 57 || '''166'''
|-
| 10.04.2020 || 110 || 70 || 139 || 171 || 289 || '''779''' || 40 || 11 || 34 || 42 || 70 || '''197''' || 78 || 54 || 175 || 124 || 210 || '''641''' || 12 || 17 || 56 || 36 || 60 || '''181'''
|-
| 11.04.2020 || 116 || 69 || 130 || 172 || 288 || '''775''' || 39 || 12 || 35 || 38 || 65 || '''189''' || 82 || 59 || 194 || 135 || 227 || '''697''' || 13 || 18 || 59 || 39 || 62 || '''191'''
|-
| 14.04.2020 || 120 || 77 || 127 || 190 || 297 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''811''' || 37 || 10 || 34 || 36 || 63 || '''180''' || 86 || 66 || 207 || 152 || 244 || '''755''' || 19 || 21 || 65 || 44 || 77 || '''226'''
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.04.2020 || 115 || 75 || 118 || 196 || 292 || '''796''' || 34 || 8 || 31 || 33 || 58 || '''164''' || 89 || 72 || 215 || 164 || 259 || '''799''' || 20 || 22 || 69 || 48 || 83 || '''242''' || +151
|-
|26.04.2020
|75
|51
|125
|157
|253
|'''661'''
|17
|6
|16
|19
|32
|'''90'''
|122
|122
|267
|261
|362
|'''1134'''
|36
|24
|76
|67
|115
|'''318'''
|-
|
|-
| 30.04.2020 || 64 || 50 || 127 || 150 || 221 || '''644''' || 14 || 4 || 14 || 15 || 25 || '''72''' || 128 || 130 || 288 || 277 || 410 || '''1233''' || 37 || 25 || 80 || 70 || 124 || '''336'''
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.05.2020 || 59 || 46 || 126 || 142 || 216 || '''589''' || || || || || || || || || || || || || 37 || 25 || 80 || 70 || 125 || '''337''' || +95 
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.05.2020 || 40 || 53 || 89 || 83 || 150 || '''415''' || || || || || || || || || || || || || 40 || 30 || 84 || 79 || 141 || '''374''' || +37 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.06.2020 || 26 || 38 || 62 || 70 || 127 || '''323''' || 1 || 4 || 7 || 5 || 6 || '''23''' || 162 || 184 || 384 || 413 || 566 || '''1709''' || 43 || 33 || 90 || 85 || 146 || '''397''' || +23 
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.06.2020 || 19 || 28 || 36 || 58 || 77 || '''216''' || || || || || || || || || || || || || 43 || 37 || 91 || 86 || 156 || '''413''' || +16 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.07.2020 || 13 || 13 || 27 || 37 || 37 || '''128''' || 0 || 0 || 1 || 2 || 2 || '''5''' || 175 || 209 || 424 || 464 || 696 || '''1968''' || 43 || 38 || 92 || 86 || 159 || '''418''' || +5
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.08.2020 || 7 || 3 || 16 || 30 || 7 || '''63''' || 0 || 0 || 0 || 3 || 0 || '''3''' || || || || || || || 44 || 39 || 96 || 88 || 164 || '''431''' || +13
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.09.2020 || 9 || 7 || 14 || 35 || 14 || '''79''' || 1 || 0 || 0 || 5 || 2 || '''8''' || || || || || || || 44 || 40 || 96 || 89 || 170 || '''439''' || +8
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.09.2020 || 19 || 7 || 39 || 51 || 33 || '''149''' || 4 || 0 || 2 || 6 || 4 || '''16''' || || || || || || || 44 || 40 || 97 || 90 || 172 || '''443'''|| +4
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.10.2020 || 23 || 15 || 73 || 79 || 57 || '''247''' || 4 || 3 || 2 || 10 || 12 || '''31''' || || || || || || || 48 || 42 || 100 || 101 || 178|| '''469'''|| +26
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.10.2020 || 26 || 19 || 70 || 86 || 95 || '''296''' || 3 || 2 || 5 || 15 || 13 || '''38''' || || || || || || || 48 || 43 || 102 || 108 || 194 || '''495'''|| +26
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.11.2020 || 81 || 135 || 56 || 211 || 267 || '''750''' || 28 || 11 || 24 || 6|| 34 || '''107''' || || || || || || || 54 || 51 || 119 || 131 || 212 || '''567'''|| +72
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.11.2020 || 126 || 81 || 216 || 296 || 373 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''1092''' || 31 || 13 || 31 || 39 || 49 || '''163''' || || || || || || || 69 || 66 || 146 || 169 || 286 || '''736'''|| +169
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.12.2020 || 72 || 58 || 152 || 260 || 277 || '''819''' || 17 || 7 || 13 || 33 || 29 || '''99''' || || || || || || || 84 || 87 || 174 || 217 || 349 || '''911'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+175
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.12.2020 || 93 || 95 || 165 || 247 || 258 || '''858''' || 11 || 5 || 11 || 26 || 26 || '''79''' || || || || || || || 98 || 97 || 191 || 248 || 377 || '''1011'''|| +100
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.01.2021 || 105 || 62 || 143 || 208 || 209 || '''727''' || 9 || 1 || 6 || 19 || 14 || '''49''' || || || || || || || 126 || 109 || 205 || 287 || 416 || '''1143'''|| +132
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.01.2021 || 106 || 52 || 147 || 280 || 197 || '''782''' || 9 || 1 || 6 || 19 || 27 || '''62''' || || || || || || || 140 || 112 || 225 || 317 || 440 || '''1234'''|| +91
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.02.2021 || 132 || 37 || 173 || 369 || 245 || '''956''' || 11 || 3 || 9 || 23 || 27 || '''73''' || || || || || || || 164 || 121 || 255 || 382 || 505 || '''1427'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+193
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.02.2021 || 119 || 57 || 150 || 396 || 227 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''1090''' || 10 || 4 || 8 || 35 || 32 || '''89''' || || || || || || || 187 || 124 || 273 || 458 || 571 || '''1613'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+186
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.03.2021 || 93 || 68 || 166 || 355 || 227 || '''956''' || 13 || 6 || 10 || 27 || 21 || '''77''' || || || || || || || 203 || 138 || 306 || 505 || 604 || '''1756'''|| +143
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.03.2021 || 75 || 86 || 159 || 396 || 246 || '''892''' || 15 || 13 || 13 || 28 || 25 || '''94''' || || || || || || || 214 || 157 || 331 || 535 || 645 || '''1882'''|| +126
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.04.2021 || 98 || 118 || 172 || 377 || 286 || '''1200''' || 22 || 12 || 25 || 51 || 39 || '''149''' || || || || || || || 222 || 179 || 349 || 577 || 704 || '''2031'''|| +149
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.04.2021 || 104 || 119 || 219 || 362 || 297 || style=&quot;background: #ffaadc;&quot; |'''1296''' || 30 || 16 || 40 || 57 || 52 || '''195''' || || || || || || || 226 || 198 || 366 || 613 || 739 || '''2142'''|| +111
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.05.2021 || 97 || 112 || 208 || 395 || 271 || '''1241''' || 26 || 13 || 25 || 39 || 55 || '''158''' || || || || || || || 234 || 225 || 393 || 655 || 788 || '''2295'''|| +153
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.05.2021 || 88 || 85 || 175 || 335 || 181 || '''987''' || 15 || 7 || 17 || 42 || 42 || '''123''' || || || || || || || 251 || 238 || 408 || 685 || 814 || '''2396'''|| +101
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.06.2021 || 72 || 36 || 132 || 240 || 127 || '''692''' || 12 || 3 || 14 || 26 || 30 || '''85''' || || || || || || || 259 || 246 || 430 || 705 || 836 || '''2452'''|| +56
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.06.2021 || 64 || 29 || 102 || 194 || 92 || '''536''' || 6 || 5 || 8 || 19 || 17 || '''55''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2479'''|| +27
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.07.2021 || 57 || 21 || 86 || 156 || 48 || '''400''' || 6 || 3 || 6 || 9 || 8 || '''32''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2494'''|| +15
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.07.2021 || 47 || 20 || 76 || 136 || 37 || '''338''' || 6 || 1 || 5 || 5 || 5 || '''22''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2506'''|| +12
|-
|}
{{Coronavirus/Graph/Breizh}}
|}

== Levezon ar bedreuziad ==
=== War an deskadurezh ===
[[Restr:COVID-19 school closures.svg|thumb|upright=1.6|Skolidi touchet gant ar bedreuziad COVID-19 (17/03/2020) {{legend|#e6550d|Skolioù serret er vro a-bezh}} {{legend|#fdae6b|Skolioù serret e lec'hioù zo}} {{legend|#1f78b4|Skol serret ebet}} {{legend|#c0c0c0|Titour ebet}}]]
E fin miz Meurzh 2020 e oa 1.5 miliard a skolidi a oa bet serret o skol evit ar vro a-bezh er bed, muioc'h c'hoazh e broioù zo ma oa bet kemeret an diviz gant rannvroioù zo ha pas reoù all.&lt;ref name=&quot;COVID-19 Educational Disruption and Response&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://en.unesco.org/covid19/educationresponse|titl=COVID-19 Educational Disruption and Response|oberour=UNESCO|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Hogozik 90% eus studierien ar bed a oa er-maez eus o skol neuze. E [[Taiwan]], [[Singapour]], [[Aostralia]], [[Sveden]] hag e stadoù zo eus an [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]] e chome digor ar skolioù avat.

Daoust ma klasked serriñ ar skolioù war berr-amzer ez eus bet levezonoù e meur a zoare war buhez ar familhoù ha doareoù da zeskiñ ar vugale. N'eo ket gouest an holl familhoù da gemer amzer d'ober [[skol er gêr]], dreist-holl ma rankont [[Pellabour|pell-labourat]] pe chom a-sav da labourat.&lt;ref name=&quot;COVID-19 Educational Disruption and Response&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/penaos-ober-skol-bar-ger-respontet-vez-deoc-h-gant-an-aotrou-ministr-jean-michel-blanquer-1809486.html|titl=Penaos ober skol bar gêr ? Respont a ra an Aotrou ministr, Jean-Michel Blanquer, deoc'h.|oberour=Chloé Tempéreau|embanner=Frañs 3 Breizh|deiziad=01.04.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Evit ober war-dro ar skolidi e oa erbedet gant an [[UNESCO]] implijet hentennoù [[deskiñ a-bell]] ha arloadoù evit deskiñ dre an internet evit liammañ ar skolidi hag o c'helennerien hag eskemm dielloù, ober kentelioù video, a-seurt ma chomje un deskadurezh e-keit ma voe serret ar skolioù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://en.unesco.org/news/290-million-students-out-school-due-covid-19-unesco-releases-first-global-numbers-and-mobilizes|titl=290 million students out of school due to COVID-19: UNESCO releases first global numbers and mobilizes response|oberour=UNESCO|deiziad=04.03.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Klask a reas ar skolioù hag ar rouedadoù skolioù aozañ ur &quot;c'hendalc'husted d'ar c'helenn&quot; gant a-bep seurt mennozhioù ha doareoù.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.diwan.bzh/br/diwan-e-mare-ar-chenfinan|titl=Diwan e mare ar c’henfinañ|oberour=Diwan Breizh|deiziad=24.03.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Kudenn ar [[brezhoneg]] a oa bet lakaet war-wel evit ar skolidi en hentennoù divyezhek dre soubidigezh [[Diwan]] pe gant eurvezhioù par ([[Div Yezh]] ; [[Dihun]]) : aon a oa e kollje ar vugale o liamm gant ar brezhoneg, da nebeutañ evit ar re zo e familhoù gallek nemetken. Gant Diwan e oa bet renablet danvez evit delc'her gant ar brezhoneg&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.diwan.bzh/br/renabl-danvez-niverel-e-brezhoneg-evit-talan-ouzh-epidemiezh-ar-chovid-19|titl=Renabl danvez niverel e brezhoneg evit talañ ouzh epidemiezh ar c’hovid-19|oberour=Diwan Breizh|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.skolaerien.diwan.bzh/embann/|titl=Dafar Diwan|oberour=Skolaerien Diwan|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pa oa bet klasket gant ar stummadurioù hir doareoù nevez da gelenn.

=== War an abadennoù sevenadur ===
Dre an divizoù bet kemeret evit talañ ouzh ar bedreuziad (berziñ ar bodadoù tud ouzhpenn 5000 den, da c'houde 500, 10... ; kenfinañ an dud hag all...) a oa bet ul levezon kreñv war bed ar sevenadur, evit ar publik kenkoulz hag evit an dud a labour er bed-se. Er broioù a oa bet tapet ar muiañ e oa bet nullet pe daleet ur bern abadennoù arz, diskouezadegoù ha serret an holl virdioù, levraouegoù, stalioù-levrioù e fin miz Meurzh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theartnewspaper.com/news/here-are-the-museums-that-have-closed-due-to-coronavirus|titl=Here are the museums that have closed (so far) due to coronavirus|oberour=Hannah McGivern ; Nancy Kenney|embanner=The Art Newspaper|deiziad=14.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/coronavirus-chateau-de-versailles-le-louvre-orsay-l-olympia-le-chatelet-le-theatre-des-champs-elysees-une-avalanche-de-fermetures_3864933.html|titl=Coronavirus : Château de Versailles, Tour Eiffel, Louvre, Centre Pompidou, Musée d'Orsay, Olympia, Châtelet, Théâtre des Champs-Elysées... des fermetures en cascade|oberour=France Info|deiziad=14.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Diaezamantoù a oa bet savet ivez e greanterezh ar [[sinema]] abalamour ma oa bet ranket serriñ ar seveniñ evit meur a film, daleet embannadur filmoù zo a-raok ma oa bet serret ar sinemaoù el lec'hioù tapet gant ar viruz. Daleet e voe [[Gouel Canas|Gouel ar filmoù Canas]] d'un deiziad ne oa ket bet lavaret e penn-kentañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18688648.html|titl=Cannes 2020 : le Festival reporté !|oberour=Vincent Garnier|embanner=Allociné|deiziad=19.03.2020|lennet d'=2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

E [[Breizh]] e oa bet divizet nullañ (pe daleañ en ur cheñch ar stumm) ar [[Redadeg 2020]], a oa sañset bezañ redet e miz Mae,&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francebleu.fr/infos/culture-loisirs/redadeg-2020-annulee-ou-reportee-en-raison-du-coronavirus-1584813970|titl=Redadeg 2020 annulée en raison du Coronavirus|oberour=Tudi Crequer|embanner=France Bleu Breizh Izel|deiziad=21.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag ivez [[Gouel Breizh]]. Serret e voe ar c'hentelioù-noz hag ar stummadurioù hir er vro a-bezh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://7seizh.info/2020/03/16/brest-nullet-ar-chenteliou-e-sked-suspension-des-cours-a-sked/|titl=Brest : Nullet ar c’hentelioù e SKED/Suspension des cours à SKED|oberour=7seizh|deiziad=16.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Evit talañ ouzh an diouer a vrezhoneg er mediaoù abalamour ma oa digresket plas an abadennoù vrezhonek&lt;ref&gt;Nullet e oa bet [[Bali Breizh]] hag an [[Taol Lagad]] ouzhpenn ar c'heleier e brezhoneg war [[France Bleu Breizh Izel]]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/info-breton-au-ralenti-1810152.html|titl=Coronavirus. L'info en breton au ralenti.|oberour=Bleuenn ar Borgn|embanner=Frañs 3 Breizh|deiziad=02.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; e oa bet kaset un nebeud raktresoù war-raok, evel ar podkast [[Klozet]] kinniget gant [[Metig Jakez-Vargas]] ha [[Tudi Crequer]] war [[Dispak]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.dispak.bzh/klozet-ar-podkast-savet-dindan-ar-cholched/|titl=Klozet – ar podkast savet dindan ar c’holc’hed|oberour=Metig Jakez-Vargas|embanner=Dispak|deiziad=01.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== War an abadennoù sport ===
Ur bern abadennoù meur a denne d'ar sport a oa bet daleet pa ne oant ket nullet e-pad mizioù kentañ 2020. Amañ dindan e kavoc'h ur renabl eus an abadennoù-se :
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Abadennoù sport daleet, ehanet pe nullet abalamour d'ar bedreuziad
|- valign=&quot;top&quot;
! Abadenn !! Sport !! Deiziad !! Statud !! Bro
|-
| [[C'hoarioù Olimpek]] hañv 2020 || A bep seurt || Gouere [[2020]] || Daleet da [[2021]] || Etrevroadel
|-
| [[UEFA Euro 2020]] || [[Mell-droad]] || Gouere [[2020]] || Daleet da [[2021]] || Etrevroadel
|-
| [[Tournamant ar C'hwec'h Bro]] [[2020]] || [[Rugbi]] || C'hwevrer - Meurzh [[2020]] || Daleet pevar c'hrogad || Etrevroadel
|-
| [[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2020]] || [[Redadegoù kirri]] || Meurzh 15 - Du 29 [[2020]] || 2 redadeg nullet&lt;br&gt;6 redadeg daleet || Etrevroadel
|-
| [[IndyCar 2020]] || [[Redadegoù kirri]] || Meurzh 15 - Gwengolo [[2020]] || 3 redadeg nullet&lt;br&gt;3 redadeg daleet || [[Stadoù-Unanet]]
|-
| [[Indianapolis 500]] 2020 || [[Redadegoù kirri]] || Mae [[2020]] || Daleet da viz Eost [[2020]] || [[Stadoù-Unanet]]
|-
| [[Tournamant Wimbledon]] 2020 || [[Tennis]] || Even [[2020]] || Nullet || [[Bro-Saoz]]
|-
| [[Tro Breizh war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Ebrel [[2020]] || Nullet || [[Breizh]]
|-
| [[Tro Menez Are]] 2020 || [[Bale]] || Mae [[2020]] || Nullet || [[Breizh]]
|-
| [[Kampionad mell-droad Frañs]] 2019-2020 || [[Mell-droad]] || Eost [[2019]] - Miz Even [[2020]] || Ehanet || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Gouere [[2020]] || Dalc'het || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Paris-Nice]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Meurzh [[2020]] || Dalc'het&lt;br&gt;Nullet an devezh diwezhañ || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Tro Italia war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Mae [[2020]] || Daleet || [[Italia]]
|-
| [[Tournamant Roland-Garros]] [[2020]] || [[Tennis]] || Mae [[2020]] || Daleet da viz Gwengolo [[2020]] || [[Bro-C'hall]]
|}

=== War ar vuhez relijiel ===
Dre ma oa c'hoarvezet da vare gouelioù relijiel bras (evel ar [[Bloaz Nevez Sinat]], [[Pask]] pe [[Pesac'h]]) en deus bet ar bedreuziad ul levezon bras war buhez ar gredourien, met diheñchet eo bet ivez ar vuhez pemdez, dreist-holl evit ar relijionoù reolennet-tre.&lt;ref name=&quot;Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.ou.org/covid19/|titl=Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19|oberour=Orthodox Union - Kevredigezh ar yuzevien reizhkredour en [[SUA]]|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Gant difenn ar bodadoù tud ouzhpenn 5000 (da c'houde 1000 ma ne oa ket aet betek 10) a dud e voe serret an [[iliz]]ioù, ar [[sinagogenn]]où hag ar [[moskeenn]]où en ur bern broioù. Nullet e oa bet lidoù [[Sizhun Fask]] er [[Vatikan]]&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/03/14/world/churches-mosques-temples-coronavirus-spread/index.html|titl=The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus|oberour=Daniel Burke|embanner=CNN|deiziad=14.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; tra ma oa bet aozet [[oferenn]]où dre ar radio evit derc'hel an dud er gêr&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.foxnews.com/us/coronavirus-update-church-sunday-service-online|titl=Churches cancel Sunday service, move online amid coronavirus outbreak|oberour=Caleb Parke|embanner=Fox News|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot; /&gt; Komañs ar reas ar [[pab]] [[Frañsez (pab)|Frañsez]] d'ober oferennoù e-unan war [[plasenn Sant-Pêr]] da bediñ evit ar bed.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.la-croix.com/Monde/Virus-pape-preside-solitaire-priere-planetaire-2020-03-27-1301086448|titl=Le pape affronte «la tempête» du coronavirus, seul sur la place Saint-Pierre|embanner=La Croix, gant an AFP|deiziad=27.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Nullet e voe ivez pirc'hinaj [[Mekka]] gant [[Arabia Saoudat]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.middleeasteye.net/news/coronavirus-saudi-arabia-bans-umrah-pilgrimage-residents-and-citizens|titl=Coronavirus: Saudi Arabia bans all Umrah pilgrimage to Mecca|embanner=Middle East Eye|deiziad=4.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

E metoù ar [[yuzevegezh]] ez eus bet tabutoù diwar-benn lidoù ar [[Chabat]] ma ranker sañset kaout ur minyan a zek den. Lod eus ar sinagogennoù o deus graet ar choaz da zelc'her ar minyanoù-se en linenn&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.timesofisrael.com/in-shadow-of-coronavirus-american-jews-brace-for-a-shabbat-like-no-other/|titl=In shadow of coronavirus, American Jews brace for a Shabbat like no other|oberour=Ben Harris ha Josefin Dolsten|embanner=Times of Israel|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; padal e voe divizet chom a-sav gant ar minyan, ha pa vije prevez, gant lod all.&lt;ref name=&quot;Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19&quot; /&gt; A-benn lidoù [[Pesac'h]] (eus an 8 betek ar 16 a viz Ebrel e [[2020]]), tra ma oa difennet bodañ familhoù asambles evit ar [[Seder Pesac'h|seder]], e oa bet erbedet gant kumuniezhioù zo aozañ ur rak-seder gant ar familh a-raok ma kouezhje an noz gant doareoù elektronek&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://fr.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/4706874/jewish/Comment-tenir-un-rassemblement-familial-pr-Sder-sur-Zoom.htm|titl=Comment tenir un rassemblement familial pré-Séder sur Zoom|oberour=Chabad|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha, zoken, derc'hel ar seder e-unan dre zoareoù elektronek (gant ma vezont lakaet war elum a-raok an noz), gant rabined reizhkredour eus en [[Israel]], o lakaat war wel pegen dibar e oa an amzerioù-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.jpost.com/israel-news/raabis-approve-the-use-of-zoom-to-celebrate-passover-due-to-coronavirus-622221|titl=Senior Orthodox rabbis allow Zoom for Passover Seder due to coronavirus|oberour=Jeremy Sharon|embanner=Jerusalem Post|deiziad=25.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Holl zoareoù ar yuzevegezh o deus lakaet pouez war an ezhomm saveteiñ buhezioù a oa dreist pep tra hervez o lezenn.&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot; /&gt;

Tabut zo bet e [[Frañs]] e penn-kentañ ar c'henfinañ abalamour ma vije bet roet gwir d'ar yuzevien mont d'ar sinagogenn d'ar Sadorn hep an atestadenn dleet (n'eus ket droed kaout objedoù gant an nen devezh ar Chabat). Savet e oa bet ur bern mouezhioù a-enep ar gwir-se, daoust ma ne oa diwar intrudu ur post-polis bennak nemetken, hep goulenn alioù gant ar hierarikiezh, ha daoust ma oa serret holl sinagonennoù ar vro hag e oa diezhomm reiñ seurt aotre. Evelato e oa bet ur bern evezhiadennoù enebyuzev goude bezañ embannet ar c'heloù-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.i24news.tv/fr/actu/international/europe/1584880598-polemique-autour-d-une-pretendue-derogation-permettant-aux-juifs-de-se-promener-pendant-le-shabbat-sans-attestation|titl=Polémique autour d'une prétendue &quot;dérogation&quot; permettant aux Juifs de se promener pendant le shabbat sans attestation|oberour=i24 News|deiziad=22.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== War an endro ===
[[Restr:Pollutant Drops in wuhan china due to virus.png|200px|thumb|dehou|Skeudenn graet gant an [[NASA]] a ziskouez live ar CO2 kaset e kêr [[Wuhan]] d'an hevelep deiziadoù e [[2019]] hag e [[2020]]]]
Abalamour d'ar muzulioù bet kemeret evit talañ ouzh ar c'hleñved, abalamour d'an digresk e-keñver implij an trañsportoù e oa bet kavet e oa nebeutoc'h a saotradur en aer en ur bern broioù ha rannvroioù er bed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution|titl=Coronavirus pandemic leading to huge drop in air pollution|oberour=Jonathan Watts ha Niko Kommenda|embanner=The Guardian|deiziad=04.04.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; : da skouer e oa 25% nebeutoc'h a garbon en aer e [[Sina]] e-pad ar c'henfinañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffmcmahon/2020/03/16/coronavirus-lockdown-may-have-saved-77000-lives-in-china-just-from-pollution-reduction/#109ddd1b34fe|titl=Study: Coronavirus Lockdown Likely Saved 77,000 Lives In China Just By Reducing Pollution|oberour=Jeff McMahon|embanner=Forbes|deiziad=16.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kavet e oa bet gant [[Ajañs European an Egor]] e oa bet digresket ar saotradur oksid nitrus produet gant an otoioù, ar greizennoù tredan hag an ijinadegoù e plaenenn ar [[Pô]] en [[Italia]] etre deroù miz Genver hag an 11 a viz Meurzh [[2020]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-italy-pollution/air-pollution-clears-in-northern-italy-after-coronavirus-lockdown-satellite-shows-idUSKBN2102X4|titl=Air pollution clears in northern Italy after coronavirus lockdown, satellite shows|oberour=Matthew Green|embanner=Reuters|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Koulskoude e oa bet kavet ne oa ket keloù mat dre ret abalamour d'ar c'hoant m'o dije ar broioù da adtapet o dale&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.csis.org/analysis/global-impacts-coronavirus-outbreak|titl=The Global Impacts of the Coronavirus Outbreak|oberour=Center for Strategic &amp; International Studies|deiziad=05.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe c'hoazh d'an diouer a arc'hant abalamour d'an enkadenn ekonomiezh gortozet evit arc'hantaouiñ e-barzh an energiezhioù padus.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/13/coronavirus-could-weaken-climate-change-action-hit-clean-energy.html|titl=Coronavirus could weaken climate change action and hit clean energy investment, researchers warn|oberour=Emma Newburger|embanner=CNBC|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Sachet e oa bet evezh an dud ivez diwar-benn ar meskloù d'en em zizober anezho hag a veze skarzhet en natur.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-hongkong-environme/discarded-coronavirus-masks-clutter-hong-kongs-beaches-trails-idUSKBN20Z0PP|titl=Discarded coronavirus masks clutter Hong Kong's beaches, trails|oberour=Reuters|deiziad=12.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Un efed padus eus ar bedreuziad a vije war ar [[pellabour]], ar pezh en deus ul levezon mat war ar saotradur abalamour d'an trañsportoù met ul levezon fall war ar saotradur abalamour d'ar rouedad internet.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://fortune.com/2020/03/10/coronavirus-remote-flexible-work-from-home/|titl=Coronavirus may finally force businesses to adopt workplaces of the future|oberour=Erin L. Kelly ha Phyllis Moen|embanner=Fortune|deiziad=10.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Tremenet e oa bet kalzig a skeudennoù eus anevaled o pourmen e kêrioù dilezet gant an dud (marmouzed e [[Thailand]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/coronavirus-affames-ces-singes-se-battent-en-pleine-rue-en-thailande_fr_5e6cf7bfc5b6bd8156f85149|titl=Coronavirus: affamés, ces singes se battent en pleine rue en Thaïlande|oberour=Matthieu Balu|embanner=The Huffington Post|deiziad=14.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; moc'h gouez e [[Barcelona]], [[Katalonia]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lci.fr/planete/video-coronavirus-singes-daims-dauphins-les-animaux-sauvages-a-l-assaut-des-villes-2148637.html|titl=VIDÉO - Coronavirus : Singes, daims, dauphins… Les animaux sauvages à l’assaut des villes|oberour=Jerôme Vermelin|embanner=LCI|deiziad=20.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, youc'hed en [[Aovergn]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/auvergne-rhone-alpes/loire/saint-etienne/loire-confinement-animaux-plus-plus-pres-maisons-1808480.html|titl=Loire : avec le confinement, des animaux de plus en plus près des maisons|oberour=Matthieu Boudet|embanner=France 3 Auvergne Rhône-Alpe|deiziad=29.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;...). Gortozet e oa un efed mat war parañ al laboused ivez&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-quand-le-monde-animal-reprend-ses-droits_3890509.html|titl=Coronavirus : quand le monde animal reprend ses droits|oberour=France 2|embanner=France TV Info|deiziad=29.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Sklaeroc'h e voe ivez dourioù [[Venezia]], met hervez ar maer ne oa ket abalamour ma oa nebeutoc'h a saotradur met kentoc'h abalamour ne oa ket a vont ha dont bigi a veske dour ha sedimantoù ar c'hanolioù.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://thehill.com/changing-america/sustainability/environment/488286-italys-coronavirus-lockdown-shows-what-nature|titl=As Italy quarantines over coronavirus, misleading reports of swans and dolphins in Venice canals go viral|oberour=Anagha Srikanth|embanner=The Hill|deiziad=18.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kontrol d'ar pezh a oa bet lavaret gant mediaoù zo ne oa ket distroet [[delfin]]ed eno, nag [[Alarc'h|elerc'h]] (a oa kustum da zaremprediñ ar Serenissima a-raok ar c'henfinañ).&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nationalgeographic.fr/environnement/2020/03/coronavirus-attention-aux-fake-news-sur-le-retour-de-la-vie-sauvage|titl=Coronavirus : attention aux fake news sur le retour de la vie sauvage|oberour=Natasha Daly|embanner=National Geographic|deiziad=24.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Kaz ouzh an estrañjourien ha gouennelouriezh ===
Abaoe ma oa tarzhet ar c'hleñved-red, ha dre ma oa tarzhet en [[Azia]] ar Gevred, a-raok en em zilec'hiañ en [[Europa]] hag en [[Amerika an Norzh]], e oa bet notennet ur c'hresk en emzalc'hioù hag e tagadennoù gouennelour e-keñver tud a-orin eus al lec'hioù-se, dreist-holl Azia&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html|titl=Fears of coronavirus trigger anti-China sentiment worldwide|oberour=The Korea Times|deiziad=02.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tra ma chome ar c'hleñved-red e [[Sina]] dreist-holl e oa bet lakaet war-wel ur santimant gouennelour a-enep tud a-orin Azia ar Gevred, o lavaret e veritent tapet ar c'hleñved,&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/its-catching/202002/the-coronavirus-and-the-search-scapegoats|titl=The Coronavirus and the Search for Scapegoats|oberour=Robert Bartholomew Ph.D.|embanner=Psychology Today|deiziad=06.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/coronavirus-pangolins-racism-why-conservationism-prejudice-shouldn-t-mix-ncna1136681|titl=Coronavirus, pangolins and racism: Why conservationism and prejudice shouldn't mix|oberour=Dr. Jonathan Kolby|embanner=NBC News|deiziad=15.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; liammet alies ouzh ar soñj n'eo ket propr ar Sinaiz.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians|titl=The coronavirus exposes the history of racism and “cleanliness”|oberour=Nylah Burton|embanner=Vox|deiziad=7.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Annezidi [[Wuhan]] ha proviñs [[Hubei]] o doa klemmet bezañ bet drougziforc'hiet e Sina abalamour d'al lec'h ma oant o chom.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/china-desperate-to-stop-coronavirus-turns-neighbor-against-neighbor/articleshow/73922967.cms|titl=China, desperate to stop coronavirus spread, turns neighbor against neighbor|oberour=New York Times|embanner=Economic Times|deiziad=04.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tud a-orin [[Italia]] o doa bet kudennoù ivez dre ar bed.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.wsj.com/articles/italians-are-being-treated-as-a-risk-abroad-over-coronavirus-11582913454|titl=Italians Are Being Treated as a Risk Abroad Over Coronavirus|oberour=Margherita Stancati|embanner=The Wall Street Journal|deiziad=28.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Keodedourien eus [[Malaysia]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nst.com.my/news/nation/2020/01/559942/some-malaysians-calling-ban-chinese-tourists|titl=Some Malaysians calling for ban on Chinese tourists|oberour=Farah Solhi|embanner=News Straits Times|deiziad=26.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, [[Zeland-Nevez]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12304816|titl=Calm urged as anti-Chinese sentiment felt in New Zealand|oberour=Ben Leahy|embanner=New Zealand Herald|deiziad=2.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; [[Singapour]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://eu.usatoday.com/story/news/nation/2020/01/31/coronavirus-chinese-xenophobia-racism-misinformation/2860391001/|titl=Coronavirus is spreading. And so is anti-Chinese sentiment and xenophobia.|oberour=Marco della Cava ha Kristin Lam|embanner=USA Today|deiziad=03.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha broioù all o doa savet sinadegoù evit difenn ouzh ar Sinaiz mont e-barzh o bro. E [[Japan]] e voe krouet an hashtag #''ChineseDontComeToJapan'' (« &quot;#SinaizNaZeuitKetDaJapan&quot;) a reas berzh war [[Twitter]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.forbes.com/sites/sarahkim/2020/01/30/coronavirus-racism-asian-communities/#381321ee2865|titl=As The Coronavirus Spreads, So Does Racism — Both Against And Within Asian Communities|oberour=Sarah Kim|embanner=Forbes|deiziad=30.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tud a-orin Sina, pe c'hoazh a-orin Azia dre vras, ha pa vijent tud ganet ha maget en o bro, a voe kunujennet pe taget e [[Stadoù-Unanet]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/23/us/chinese-coronavirus-racist-attacks.html|titl=Spit On, Yelled At, Attacked: Chinese-Americans Fear for Their Safety|oberour=Tavernise, Sabrina; Oppel Jr, Richard A.|embanner=The New York Times|deiziad=23.03.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag e [[Frañs]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/le-coronavirus-chinois-reveille-les-stereotypes-racistes-envers-les-asiatiques_fr_5e2ff88cc5b68f86c8cd7e87|titl=Le coronavirus chinois réveille les stéréotypes racistes envers les Asiatiques|oberour=Marine Le Breton|embanner=The Huffington Post|deiziad=28.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Feuket e oa bet tud o klevet Prezidant ar [[Stadoù-Unanet]] [[Donald Trump]] oc'h ober &quot;biruz Sina&quot; eus ar viruz-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/18/us/politics/china-virus.html|titl=Trump Defends Using ‘Chinese Virus’ Label, Ignoring Growing Criticism|oberour=Rogers, Katie; Jakes, Lara; Swanson, Anna|embanner=The New York Times|deiziad=18.03.2020 nevesaet d'an 19.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag embannet e voe gant prezidant ar [[Bharatiya Janata Party]] e [[Kornôg Bengal]] [[Dilip Gosh]], en [[India]], e oa bet distrujet an natur gant ar Sinaiz hag e oa abalamour d'an dra-se en doa &quot;kemeret Doue rebech outo&quot;, ar pezh en doa desachet ur respont feuket gant kannad Sina e [[Kolkata]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/chinese-government-condemns-bjp-bengal-presidents-comment-on-coronavirus/article31044588.ece|titl=Chinese government condemns BJP Bengal president’s comment on Coronavirus|embanner=The Hindu|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ne voe ket tapet tud Azia nemetken avat, tud distro eus [[Sina]] o doa gouzañvet emzalc'hioù feuls ivez, evel [[Ukraina]]niz (ha tud a-estrenvro) a oa bet digarzhet eus Wuhan ha taget gant manifestourien en [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/02/21/europe/ukraine-wuhan-bus-coronavirus-intl/index.html|titl=Protesters attack buses carrying Wuhan evacuees in Ukraine|oberour=Nathan Hodge, Anastasia Graham-Yooll ha Tara John|embanner=CNN|deiziad=21.02.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe c'hoazh studierien a-orin eus [[India]] ar Biz, tost ouzh Sina, o chom e kêrioù bras a oa bet harellet e-liamm ouzh ar c'hleñved evit doare&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/students-from-northeast-complain-of-racism-at-kmc/articleshow/74071475.cms|titl=Students from Northeast complain of racism at Kirori Mal Col .. Read more at: http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/74071475.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst|oberour=Mohammad Ibrar|embanner=The Times of India|deiziad=11.02.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Drougziforc'hiezh ha feulster a oa kresket ivez a-enep kumuniezh [[Islam|muzulman]] India, abalamour ma oa bet lakaet ar biz war bodadoù anezho evel mammenn ar c'hleñved en India.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://slate.com/news-and-politics/2020/04/tablighi-jamaat-india-muslims-coronavirus.html|titl=Indian Muslims Are Being Scapegoated for the Coronavirus|oberour=Namrata Kolachalam|embanner=Slate|deiziad=09.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://foreignpolicy.com/2020/04/07/islamophobia-coronavirus-crisis-worse-india-tablighi-jamaat/|titl=Islamophobia Is Making the Coronavirus Crisis Worse|oberour=Ravi Agrawal|embanner=Foreign Policy|deiziad=07.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; E [[Sina]] ivez e oa savet sañtimantoù e-enep an dud estren, taolennet evel &quot;lastez estren&quot; gant tud zo, &quot;da gas d'ar boubellenn&quot;.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-04-09/coronavirus-intensifies-anti-foreigner-sentiment-in-china/12128224|titl=Print Email Facebook Twitter More As coronavirus sparks anti-Chinese racism, xenophobia rises in China itself|oberour=Max Walden ha Samuel Yang|embanner=ABC|deiziad=09.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==
* [[COVID-19]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Li Wenliang]], [[sacher evezh]] ar c'hurunviruz-mañ e Wuhan.

== Liammoù diavaez ==
===Aozadurioù yec'hed===
* {{en}} [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 Pajenn gouestlet d'ar bedreuziad war lec'hienn an ABY]
* {{en}} [https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19-pandemic COVID-19 Lec'hienn Kreizenn Europa evit Diwall ha Kontrolliñ ar C'hleñvedoù-red]
* {{fr}} [https://www.bretagne.ars.sante.fr/coronavirus-actualite-et-conduite-tenir-8 ARS rannvro Breizh]
* {{fr}} [https://www.ch-stbrieuc.fr/IMG/pdf/tutoriel_masque_patron.pdf Ospital Sant-Brieg : fardañ maskloù]
* {{fr}} [http://www.prefectures-regions.gouv.fr/bretagne/Actualites/Coronavirus-informations-recommandations-et-mesures-sanitaires Pajenn Prefeti Rannvro Breizh diwar-benn ar c'hleñved-red]
* {{fr}} [https://www.gouvernement.fr/info-coronavirus Lec'hienn gouarnamant Frañs diwar-benn ar c'hleñved-red]
* {{fr}} [https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/maladies/2019-nouveau-coronavirus/symptomes.html Lec'hienn gouarnamant Kanada diwar-benn ar c'hleñved]

===Kartennoù ha data===
*{{fr}} [https://bing.com/covid Benveg kartennel hizivaet bep kardeur]
*{{en}} [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/situation-reports/ Lizher-kelaouiñ an ABY diwar-benn ar bedreuziad (gant ur gartenn)]
*{{en}} [https://www.worldometers.info/coronavirus/ Worldometers]
*{{en}} [https://experience.arcgis.com/experience/685d0ace521648f8a5beeeee1b9125cd Kartenn bedel red ar c'hleñved]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù=3}}
|}
|}

[[Rummad:Kleñvedoù-red]]
[[Rummad:Istor Sina]]</text>
      <sha1>lwheea8n69rt1id0au512tdmy216dsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean Victor Marie Moreau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143131</id>
    <revision>
      <id>2189847</id>
      <parentid>2070926</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8927" sha1="lgkcd0inpcpcjm084d65o2o4pbz8dhp" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Jean-Victor Moreau.jpg|thumb|Poltredet e [[1810]]]]
'''Jean Victor Marie Moreau''' (1763 e [[Montroulez]], [[Breizh]] - [[1813]] e [[Louny]], [[Impalaeriezh Aostria]]) a oa ur [[jeneral]] en arme c'hall ha goude [[feldmarichal]] en arme rusian e-pad an [[Dispac'h Gall]] ha [[Brezelioù Napoleon]]. Difenn a reas ar Republik a-hed e vuhez, da gentañ o vezañ trec'h alies war ar Re Gevredet, hag o skoazellañ [[Napoleone Buonaparte]] da gemer ar galloud met ivez oc'h enebiñ outañ e-pad an Impalaeriezh.

== Tiegezh ==
[[Restr:Morlaix maison général Moreau.jpg|thumb|''E di genidik e [[Montroulez]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Auguste Mayer]], [[1845]]&lt;/small&gt;]]
Barner, letanant keodedel ha torfedel beliezh Montroulez ha kuzulier ar roue a oa e dad, Gabriel-Louis Moreau, aotroù Lizoreux (1730-1794). Merc'h d'ur c'henwerzher ha merc'h-vihan da [[Bierre Bernard de Basseville]] ur [[korser|c'horser]] brudet eus Montroulez a oa e vamm Catherine Chapperon de L'Isle. Eizh bugel diwar pemzek anezho a zreistvevas. Dibennet e voe an tad e Brest d'an 13 a viz Gouere 1794 goude bezañ bet kondaonet evit kuzhañ [[beleg didou|beleien zidou]], sikour [[Divroadur gall (1789-1815)|Divroidi]] ha reiñ arc'hant da markiz Lescoët.

[[Joseph Moreau|Joseph]] ([[1764]] - [[1849]] e Montroulez), e vreur eil-henañ, a voe alvokad, kannad ha prefed. Pierre-Marie-Lubin, e vreur yaouankañ, a voe [[koronal]] ha baron e-pad ar [[Eil Restaorasion|Restaorasion]]. Kerentiañ a rae ar familh gant [[Pierre Louis Moreau de Maupertuis|Maupertuis]] (1698-1759), ar skiantour brudet hag enebour Voltaire.

== Deroù an Dispac'h Gall e Roazhon ==
Studiet en doe Jean Moreau ar Gwir e [[Skol-veur Roazhon]] goude bezañ tremenet pevar bloaz e Skolaj al Leon e [[Kastell-Paol]]. E-touez e gelennerien e oa [[Jean-Denis Lanjuinais]], [[Isaac Le Chapelier]] ha [[Louis Gohier]].

Kemer a reas perzh er freuz a savas e Roazhon e [[1788]] ha [[1789]], e penn studierien ar gêr ha re Naoned deuet da reiñ dorn dezho. An holl yaouankizoù a-du gant ar soñjoù nevez a zeue d'en em lakaat en e c'houc'hemenn&lt;ref&gt;Danevellet gant [[Pitre-Chevalier]]&lt;/ref&gt;. Dont a reas da vezañ [[frañmason]] e miz Here 1789.

== Remzad milourel ==
=== Un ofiser dreist ===
[[Restr:Jean Victor Marie Moreau (1792).jpg|thumb|''Jean Victor Marie Moreau, letanant-koronal e 1añ batalhon Il-ha-Gwilen e 1792'', gant [[François Bouchot]], 1835.]] 
Dilennet e voe letanant-koronal batalhon gentañ youlidi Il-ha-Gwilen e miz Gwengolo [[1791]] hag az ejont diouzhtu da harzoù reter Bro-C'hall. Servijout a rejont e [[Arme an Norzh (Dispac'h Gall)|Arme an Norzh]] [[Charles François Dumouriez|Dumouriez]] e [[1792]]. Lakaat a reas Moreau e grog war kreñvlec'h [[Stephenswerth]] d'an 9 a viz C'hwevrer 1793. Brud a dapas en [[emgann Neerwinden (1793)|emgann Neerwinden]] hag o tifenn [[Dunkirk]] kelc'hiet gant ar Saozon. Sevel a reas e rez, mont da letanant-koronal hag adjudant hollek, ha [[brigadennour]] d'an 20 a viz Kerzu war un dro gant [[Napoleone Buonaparte]], trec'h war ar Saozon e [[Toulon]].

Lakaet e voe da [[jeneral rannlu]] gant [[Lazare Carnot]] d'ar 14 a viz Ebrel [[1794]]. E penn korn dehoù an arme edo e [[Flandrez]], kemer a reas [[Kortrijk]] ha [[Menen]] ha kemer a reas perzh en trec'h e [[Moeskroen]] d'an 29 a viz Ebrel 1794. Tremen a reas dindan urzhioù [[Jean-Charles Pichegru]] ha kemer a reas [[Ieper]], [[Brugge]], [[Oostende]], [[Nieuwpoort (Flandrez)|Nieuwpoort]] ha [[Sluis]]. Kemeret e voe Holland eta. Anvet e voe da benngomandant [[Arme an Norzh (Impalaeriezh C'hall Kentañ)|Arme an Norzh]] d'an 3 a viz Meurzh 1795, e-lec'h Pichegru. Eveshaat ouzh ar c'hendivizad etre ar Republik c'hall hag ar [[Republik Batav]] a voe e gefridi.

=== Ur giladeg kaer ===
Brasaat a reas e vrud gant [[Emgann Toerkonje]] hag anvet e voe da jeneral [[Arme Roen-ha-Mosel]] d'an 21 a viz Ebrel [[1795]]. Mont a reas da vrezeliñ da [[Alamagn]]. Trec'h e voe da gentañ : sezizoù [[Mainz]] ha [[Kehl]], trec'h [[Heidenheim an der Brenz|Heidenheim]] d'an 11 a viz Eost [[1796]], met ret e voe dezhañ kilam dirak ar Rusianed hag an Aostrianed. Gwelet e voe ar giladeg-se evel ur patrom skouer, ha graet gantañ 5000 prizoniad war ar marc'had. Anvet e voe da benngomandant armeoù unanet [[Arme Roen-ha-Mosel|Roen-ha-Mosel]] ha [[Arme Sambre-ha-Meuse|Sambre-ha-Meuse]] d'an 25 a viz Kerzu 1795. Emgann a reas en Alamagn, met torret e voe eus e garg. E droukc'hras ar Vonapartourien e oa deuet da vezañ.

=== E-barzh ar jeu adarre ===
Adanvet e voe da benngomandant [[Arme Italia (Bro-C'hall)|Arme Italia]] d'an 21 a viz Ebrel [[1799]], peogwir en doa ezhomm an arme c'hall da gaout ur jeneral arroutet. Kemer a reas perzh e [[taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn]] gant [[Napoleone Buonaparte]], a zisoc'has war [[Ren ar Gonsuled]]. Lakaet e voe Moreau e penn [[Arme ar Roen (1791-1801)|Arme ar Roen]] gant Buonaparte.
[[Restr:Général JEAN VICTOR MOREAU.jpg|thumb|left|''Jean Victor Moreau, jeneral (1764-1813)'', gant [[François Gérard]].]]
[[Restr:Bataille de Hohenlinden.jpg|thumb|''[[Emgann Hohenlinden]]'' gant [[Henri-Frédéric Schopin]], tro-dro [[1835]].]]
Dimeziñ a reas gant [[Eugénie Hulot d'Osery]], ur vignonez da [[Joséphine de Beauharnais]], 19 vloaz dezhi.

Trec'h e voe en [[Emgann Engen]] hag emgannoù all e [[1800]]. Sinet e voe an arsav-brezel gant ar jeneral aostrian [[Pál Kray|Kray]] hag en em staliañ a reas Arme ar Roen e [[Rouantelezh Bavaria|Bavaria]]. Met un nebeud mizioù goude e klaskas an Aostrian adarre diarbenn an alouberien. Digeriñ a reas [[Emgann Hohenlinden]] dindan an erc'h d'an 3 a viz Kerzu [[1800]]. Trec'h e voe Moreau war arme an arc'hdug [[Johann von Österreich|Yann Aostria]]. Emgann diwezhañ an Dispac'h Gall e voe ha gant Jean Moreau e voe gounezet.

=== Eus ar Stadoù-Unanet da Europa en-dro ===
Fin ar [[Kentañ Republik c'hall|C'hentañ Republik]] e voe deroù an [[Impalaeriezh C'hall Kentañ]]. Distroet da Bariz, eneber ha kevezer ouzh Buonaparte, barnet e voe Moreau met didamallet e voe gant e varnerien. Darvennout a reas Buonaparte kaout un eil barnedigezh ha, goude bezañ kondaonet d'an toul-bac'h, e voe kaset d'an harlu a-benn ar fin.

Erruout a reas Jean Moreau hag e wreg e [[New York]] e miz Eost [[1805]]. Un degemer c'hwek a voe roet dezho gant an Amerikaned. Goude bezañ beajet er vro e chomas e [[Morrisville]], e-kichen [[Trenton]], war harzoù [[New Jersey]] ha [[Pennsylvania]]. Kinniget e voe dezhañ gant ar [[James Madison|prezidant Madison]] bezañ e penn [[Lu ar Stadoù-Unanet]] e [[Brezel 1812]] a-enep ar Rouantelez-Unanet. O soñjal reiñ e asant e oa pa glevas e oa distrujet an &quot;Arme Veur&quot; e [[Rusia]]. Divizout a reas distreiñ da Europa ha brezeliñ gant ar Re Gevredet.

Ur wech distroet da Europa e krogas da gevraouiñ gant [[Jean-Baptiste Bernadotte]] (a vo roue Sveden diwezhatoc'h) peogwir e felle dezhañ adstaliañ ar Republik e Frañs. Sveden ha Rusia a oa gant Aostria ha Prusia a-enep Bro-C'hall bremañ ha kuzuliañ a reas anezho. En [[Emgann Dresden]] e [[1813]] e voe gloazet d'ar marv d'an 27 a viz Eost. Mervel a reas e [[Louny]] (bremañ e [[Republik Tchek]]) d'an 2 a viz Gwengolo. 
{{clr|left}}
== Goude e varv ==
[[Restr: La mort du général Moreau-Auguste Couder mg 8221.jpg|thumb|''Marv ar jeneral Moreau'' gant [[Louis-Charles-Auguste Couder|Auguste Couder]]]]
An tsar [[Aleksandr Iañ (Rusia)|Aleksandr Iañ]] a lakas anezhañ da vezañ beziet en iliz-veur katolik [[Sant-Petersbourg]]. Reiñ a reas ul leve d'e intañvez. Anvet e voe da [[Marichal a Vro-C'hall|Varichal a Vro-C'hall]] gant [[Loeiz XVIII (Bro-C'hall)|Loeiz XVIII]]. Hag en enor dezhañ e voe roet e anv da gêr [[Moreau (kêr)|Moreau]] er Stadoù-Unanet, e [[Stad New York]].

Daou vugel en doe gant Eugénie Hulot d'Osery :
* Victor Eugène Moreau (1802-1808),
* Isabelle Moreau (1804-1877), dimezet gant Ernest Dubois de Courval, kuzulier departamant en Aisne.

El lennegezh :
* haroz [[Kastell Keryann Koadanskourr]], ar romant brezhonek kentañ (1830), a heuilh Moreau eus afer Breujoù Breizh pa oa studier e Roazhon betek prosez ar jeneral e 1804, goude bezañ bet e eiler war an tachennoù emgann en Alamagn hag Italia,
* tudenn bennañ ''Каждому своё'' (''To each his own'' e saozneg) eo ar marichal Moreau, ur romant eus 1983 gant ar skrivagner soviedat [[Valentin Pikoul]].

== Levrlennadur ==
* {{fr}} ''Victor Moreau, général, citoyen de France et d'Europe'' gant Marcel Coz, S. l, Cloître imprimeurs, 2008 {{ISBN|978-2-7466-0155-0}}.

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Moreau, Jean Victor Marie}}
[[Rummad:Soudarded vreizhat]]
[[Rummad:Jeneraled vreizhat]]
[[Rummad:Jeneraled brezelioù an Dispac'h Gall]]
[[Rummad:Jeneraled Napoleone Buonaparte]]
[[Rummad:Jeneraled Impalaeriezh Rusia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1763]]
[[Rummad:Marvioù 1813]]
[[Rummad:Tud nac'het ganto al Lejion a enor Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>lgkcd0inpcpcjm084d65o2o4pbz8dhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>YHWH</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143201</id>
    <revision>
      <id>2189866</id>
      <parentid>2096118</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="7ec5g7x3l4ej2vlz3qvdquit6vsvzwy" xml:space="preserve">[[Restr:Tetragrammaton scripts.svg|250px|thumb|dehou|An tetragramm e [[lizherenneg fenikek]] (XII{{vet}} kantved da 150 a-raok hon mare&lt;br/&gt;e [[lizherenneg henhebraek]] X{{vet}} kantved da 135 hon mare&lt;br/&gt;hag e [[lizherenneg hebraek]] karrezek (adalek an III{{e}} kantved a-raok hon mare]]
'''יהוה''' eo an '''Tetragramm''' (diwar ar [[gresianeg]] τετραγράμματον ''Tetragrámmaton'' &quot;[ur ger] peder lizherenn ennañ&quot;) a zo anv Doue Israel. Ar peder lizherenn, da lenn eus an tu dehoù d'an tu kleiz, zo ''yodh'', ''he'', ''waw'' ha ''he''. Bogalennet e vez ''Yahweh'' peurvuiañ hiziv an deiz goude un hir a ziviz war etimologiezh ha furm ar ger.

Er [[yuzevegezh]] e c'heller lenn an anv-se en [[Torah]] hag er peurrest eus an [[Tanac'h]] war-bouez un nebeud levrioù evel [[Levr Esther]] ha [[Kanenn ar C'hanennoù]]. Ar Yuzevien oberiant a heuilh an hengoun [[Talmud|talmudel]] zo boaz da chom hep distagañ '''יהוה''' pa vez lennet, erlec'hiañ a reont an anv gant un anv all evel ''Adonay'' ('va Aotrou'), ''HaChem'' ('an Anv') pe ''hadakoch baruc'h hu'' ('an Hini santel, ra vezo benniget). Ober a reont kement-all pa gaozeont ouzh Doue pe pa reont anv anezhañ. Ouzhpenn-se e klaskont ober gant kement anv Doue a zo gant doujañs dre skrid ivez. An dielloù ma vezont skrivet warno ne vezont ket kaset d'ar boubellenn, lakaet e vezont e lec'hioù-mir pe e vezont douaret e beredoù yuzev. Ma vez ezhomm skrivañ an anv e c'heller erlec'hiañ ul lizherenn da skouer : '''יקוק''') pe lakaat ur sin diakritek. Goude ma ne vez ket kavet ret gant ar brasañ eus an aotrouniezhoù yuzev eur boas d'ober kemend-all gant ar ger 'Doue' e saozneg (ma vez skrivet 'G-d') pe e galleg (D'ieu).

[[Rummad:Yuzevegezh]]</text>
      <sha1>7ec5g7x3l4ej2vlz3qvdquit6vsvzwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magnus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145678</id>
    <revision>
      <id>2189801</id>
      <parentid>2147045</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>astenn, kempenn</comment>
      <origin>2189801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="dzj3iltds9dd06wtkpbndmq5g50vorr" xml:space="preserve">'''Magnus''' a dalv « (an hini) bras » e [[latin]]. Un [[anv-bihan norgeek]], [[Anvioù-bihan svedek|svedek]] ha [[Anvioù-bihan danek|danek]] eo.

====Rouaned Norge====
* [[Magnus Iañ Norge]] (1024–1047)
* [[Magnus II Norge]] (1048–1069)
* [[Magnus III Norge]] (1073–1103)
* [[Magnus IV Norvegia]] ([[circa|c.]] 1115–1139)
* [[Magnus V]] (1156–1184)
* [[Magnus VI]] (1238–1280)
* Magnus VII Norge, pe [[Magnus IV Sveden]] (1316–1374)

====Rouaned Danmark====
* [[Magnus Vat]] (1042-1047), pe Magnus Iañ Norge.

====Rouaned Sveden====
* [[Magnus Iañ Sveden]] (war-dro 1106–1134)
* [[Magnus II Sveden]] (marvet e 1161)
* [[Magnus III Sveden]] (1240–1290)
* [[Magnus IV Sveden]] (1316–1374), pe Magnus VII Norge.

====Roue Livonia====
* [[Magnus (Dug Holstein)]] (1540–1583)

====Duged====
* [[Magnus, Dug Sachsen]] (c. 1045–1106)
* [[Magnus an Deol, Dug Brunschweig-Lüneburg]] (a-raok 1318–1369)
* [[Magnus II, Dug Brunschweig-Lüneburg]] (1324–1373), pe Magnus e Dro-c'houzoug
* [[Magnus Iañ, Dug Sachsen-Lauenburg]] (1488–1543)

====Sent====
* [[Magnus Anagni]] (marvet en Eil kantved)
* [[Magnus Cuneo]] (marvet en Trede kantved)
* [[Magnus (eskob Milano)|Magnus Milano]], eskob Milano (518-530)
* [[Magnus Avignon]] (marvet e 660), eskob Avignon
* [[Magnus Füssen]], avieler Su Alamagn, VIIvet pe VIII{{vet}} kantved. 
* [[Magnus Erlendsson (Jarl Orc'h)]]

====Tud all====
* [[Magnus (Roman usurper)]] (marvet e 235)
*[[Magnus Clemens Maximus]], impalaer roman ar C'hornôg eus 384 da 388.
* [[Magnus (koñsul 460)]] (c. 390 pe 405–475)
* [[Magnus Forteman]], penn bras e Friz en 8{{vet}}-9{{vet}} kantved
* [[Magnus (eskob)]], eskob katolik Turku etre 1291 ha 1308
* [[Magnus, Priñs Anhalt-Köthen]] (1455-1524)
* [[Magnus Arvidsson]], anv meur a zen
* [[Magnus Beronius]], arc'heskob svedat
* [[Magnus Bäckstedt]], marc'hhouarner svedat
* [[Magnus Betnér]], komedian svedat
* [[Magnus Carlsen]], mestrc'hoarier echedoù eus Norvegia
* [[Magnus Cormack]], politiker aostralian
* [[Magnus Erlendsson (Kont Orc'h)]]
* [[Magnus Ilmjärv]], istorour estonian 
* [[Magnus Lindberg]], sonaozer finnat

[[Rummad:Anvioù-bihan norvegek]]
[[Rummad:Anvioù-bihan svedek]]
[[Rummad:Anvioù-bihan danek]]</text>
      <sha1>dzj3iltds9dd06wtkpbndmq5g50vorr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Departamant Morazán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147452</id>
    <revision>
      <id>2189872</id>
      <parentid>1911282</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="dxd04ynpypelo0pmi2x5e80atmdh4z7" xml:space="preserve">{{databox}}
[[File:Morazan_in_El_Salvador.svg|thumb| Sede pelec'h emañ Departamant Morazán en [[El Salvador]]. ]]
'''Departamant Morazán''' zo unan eus pevarzek [[Departamantoù El Salvador|departamant]] [[El Salvador]], ha [[San Francisco Gotera]] eo ar gêr-benn anezhañ.

[[Rummad:Departamantoù El Salvador|Morazan]]</text>
      <sha1>dxd04ynpypelo0pmi2x5e80atmdh4z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donbas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155185</id>
    <revision>
      <id>2189882</id>
      <parentid>2056082</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="5n1bgyw2zq2fgljp09awfn1z2ud1mc0" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Map of Donbas region.svg|250px|thumb|dehou|An Donbas hiziv an deiz]]
'''Donbas''' ([[ukraineg]] : '' Донба́с'' [{{LFE|donˈbɑs}}] ; [[rusianeg]] : ''Донба́сс'' [{{LFE|dɐnˈbas}}]) zo ur rannvro istorel, sevenadurel hag ekonomikel e reter [[Ukraina]]. Ur ger-malizenn eo, diwar '''Donets Basin''', ur berradur eus ''Diaz Glaou an Donetsk'' ([[ukraineg]] : ''Донецький вугільний басейн'', &lt;small&gt;romanizet&lt;/small&gt; : ''Donetskyi vuhilnyi basein''; [[rusianeg]] : ''Донецкий угольный бассейн'', &lt;small&gt;romanizet&lt;/small&gt; : ''Donetskii ugolnyi bassein''), a denn e anv diwar ar stêr [[Donetsk]].

Goude ma cheñch bevennoù ar rannvro diouzh an dud hag ar mare e lavarer hiziv emañ en daou Oblast [[Oblast Louhansk|Louhansk]] ha [[Oblast Donetsk|Donetsk]]. Kêrioù brasañ ar rannvro zo [[Donetsk]], [[Louhansk]] ha [[Marioupol]].

Abaoe [[2014]] emañ kontrollet ul lodenn eus an Donbas gant daou c'houarnamant disrannour, [[Republik Pobl Donetsk]] ha [[Republik Pobl Louhansk]], sikouret gant [[Rusia]], goude darvoudoù ar memes bloaz ma oa bet kaset prezidant pro-rusian kuit eus ar vro. E [[Alboubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|2022]] he doa klasket [[Rusia]] aloubiñ ar peurrest eus an Donbas, asambles gant tiriadoù ukrainat all.

[[Rummad:Douaroniezh Ukraina]]
[[Rummad:Rannvroioù Ukraina]]</text>
      <sha1>5n1bgyw2zq2fgljp09awfn1z2ud1mc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skritur an inizi gouezelek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157728</id>
    <revision>
      <id>2189861</id>
      <parentid>2081972</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9600" sha1="qavfnzd9hf4zc0jbmvlknp765j9vt1t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;padding:0.25em&quot; background:lightblue;&quot; |Skritur an inizi gouezelek&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; style=&quot;padding-top:0.4em;padding-bottom:0.4em;&quot; |[[File:BookDurrowInitMark86r.jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot; style=&quot;border-bottom:1px solid #aaa;&quot;&gt;Deroù [[Aviel Mark]] diwar [[Levr Durrow]]&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right:0.6em;&quot; |Stumm skrid
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;line-height:1.25em&quot;&gt;     [[Lizherenneg]]
          &lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right:0.6em;&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;&quot;&gt;Prantad&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |war-dro 600–850
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right:0.6em;&quot; |Yezhoù
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Latin]], [[heniwerzhoneg]], [[Hensaozneg]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:#ddd&quot; |Skriturioù kar
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right:0.6em;&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;&quot;&gt;Sistemoù kerent&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;div style=&quot;padding-top:0.15em;&quot;&gt;[[Lizherenneg latin|Skritur latin]]
* Skritur an iniz gouezelek
&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right:0.6em;&quot; |&lt;div style=&quot;display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;&quot;&gt;Sistemoù bugel&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Skritur gouezelek]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-below noprint selfref&quot; style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; |&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&amp;nbsp;Er pennad-mañ ez eus '''[[Treuzskrivadenn fonetek|treuzskrivadennoù fonetek]] gant al [[Lizherenneg fonetek etrebroadel]] (LFE)'''.&lt;/span&gt;
|}
'''Skritur an inizi gouezelek''' a oa ur sistem [[Kaerskriverezh|skritur]] eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]] krouet en [[Iwerzhon]] hag a levezonas bed an [[Angled-ha-Saozon]] hag Europa ar c'hevandir abalamour da levezon [[Kristeniezh Iwerzhon]]. Misionourien iwerzhonat a gasas ar skrid da Europa ar c'hevandir e-lec'h ma savent manatioù e-giz hini [[Abati Bobbio|Bobbio]]. Implijet e veze ar skridoù e manatioù evel hini [[Abati Fulda|Fulda]], a voe levezonet gant misionourien saoz.  Liammet int ouzh [[arz an inizi predenek]], dalc'het dreist-holl gant [[Dornskrid enlivet|dornskridoù enlivet]] bremañ. Levezonet o deus [[reizhskrivadur an iwerzhoneg]] ouzhpenn ar [[Skritur gouezelek|skriturioù gouezelek]] a-vremañ, dre zorn ha moullet.

Gant skritur an inizi gouezelek e kaver ur familh liesseurt implijet evit palioù disheñvel. E penn an hierarkiezh edo [[skritur hanter-onsial]] an inizi (pe &quot;[[pennlizherenn]] an inizi&quot;), implijet evit dielloù pouezus ha testennoù sakr. An [[Skritur onsial|onsial]], en ur stumm anvet &quot;onsial saoz&quot;, a voe implijet e Bro-Saoz. Da c'houde, en urzh digresk e-leñver lorc'hañs ha tizh ar skritur e teu &quot;al lizherennoù bihan set&quot;, &quot;ar skritur-red bihan&quot; hag ur skritur bihan all. Implijet e voent evit testennoù ne oa ket ezhomm da skrivañ brav, lizhiri, kontaouiñ, notennoù ha meur a destenn all.&lt;ref&gt;[[Michelle P. Brown|Brown, Michelle P.]], ''Manuscripts from the Anglo-Saxon Age'', p. 13 (arroudet), 2007, British Library, {{ISBN|978-0-7123-0680-5}}&lt;/ref&gt;

== Orin ==
Aozet e voe ar skriturioù-se en Iwerzhon adalek ar {{VIIvet kantved}} hag implijet e voent ken diwezhat hag an {{XIXvet kantved}}, daoust ma voent implijet dreist-holl etre 600 ha 850. Liammoù kreñv a oa gant an onsial hag an hanter-onsial.

== Stumm ==
[[Restr:Script,_Chad-Gospels.jpg|thumb|[[Avieloù Lichfield]] : Et factum est iter[um cum sabbatis ambula]ret Iesus per sata (Mark 2:23, p.&amp;nbsp;151)]]
[[Restr:Evolution_of_minuscule.svg|thumb|400x400px|Liammoù eeunaet etre meur a skrid disheñvel, da ziskouez emdroadur an Onsial diwar an Onsial roman ha gresian.]]
Al labourioù skrivet gant skridoù an inizi a implij alies ul lizherenn gentañ brasoc'h kelc'hiet gant pikoù e liv ruz (goude m'eo gwir evit [[Kaerskriverezh|skridoù]] all graet en Iwerzhon hag e Bro-Saoz).  Al lizherennoù a heuilh ul lizherenn gentañ brasoc'h e penn-kentañ ur rannbennad pe ul lodenn a zigresk tamm-ha-tamm alies a-feur ma oant skrivet a-hed al linenn pe ar bajenn betek ma oa tizhet ar vent normal, ar pezh a zo anvet un &quot;efed diminuendo&quot; hag a zo ur perzh nevez degaset gant skritur an inizi hag a levezonas stiloù ar c'hevandir. Al lizherennoù a ya war an uhel (''b'', ''d'', ''h'', ''l'' hag all) a zo skrivet gant tric'hornioù en nec'h. Ledan-tre eo gwareg lizherennoù eve ''b'', ''d'', ''p'', ha ''q''. Meur a stagell a zo implijet ha meur a verradennoù.

Degaset e voe skritur an inizi da Vro-Saoz gant misionoù beleien iwerzhonat ha kejañ a reas gant ar skritur onsial degaset gant Aogustin, arc'heskob Canterbury. Levezonoù an daou skritur a roas sistem klok skritur an inizi. Er sistem-se e voe lakaet war wel pemp live gant ar paleografour Julian Brown, pep hini o tigreskiñ a-fet lorc'husted :

* Hanter-onsial an inizi, pe &quot;pennlizherenn Iwerzhon&quot; : an hini lorc'husañ; a voe implijet evit rubrikennoù hepken ha traoù heverk all adalek an {{IXvet kantved}}.&lt;ref name=&quot;formal&quot;&gt;{{Cite book|last=Saunders|first=Corinne|title=A Companion to Medieval Poetry|url=https://books.google.com/books?id=CTtR2i7I3dgC&amp;pg=PA52|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-1910-1|page=52}}&lt;/ref&gt;
* Lizherenn vihan kemmesk an inizi : al lizherennoù bihan lorc'husañ, implijet gant al levrioù iliz pa voe digresket implij &quot;pennlizherenn Iwerzhon&quot;.&lt;ref name=&quot;formal&quot; /&gt;
* Lizherenn-set vihan an inizi
* Lizherenn-red bihan an inizi
* Lizherenn-vuan an inizi : an hini uvelañ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Michael Lapidge|title=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England|url=https://books.google.com/books?id=WaAzAQAAQBAJ&amp;pg=PA423|date=2013|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-118-31609-2|page=423}}: Entry &quot;Script, Anglo-Saxon&quot;&lt;/ref&gt;

Brown en doa kinniget daou brantad evit emdroadur ar skritur, gant an eil prantad levezonet gant skouerioù en onsial roman goveliet e [[Abati Wearmouth-Jarrow|Wearmouth-Jarrow]] ha skoueriekaet gant [[Aviel Lindisfarne]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Brown|first=Thomas Julian|title=A Palaeographer's View. Selected Writings of Julian Brown.|editor=J. Bately|year=1993|publisher=Harvey Miller Publishers|location=London}}&lt;/ref&gt;

== Implij ==
Estreget evit levrioù relijiel [[latin]] e voe implijet skritur an inizi, met evit a bep seurt levrioù, evel levrioù skrivet e yezhoù all. Gallout a reer menegiñ [[Levr Kells]], [[Cathach Sant Columba]], Ambrosiana Orosius, [[Darn eus Levraoueg Iliz-Veur Durham A. II. 10.|Darn eus Aviel Durham]], Levr Durrow, [[Avieloù Durham]], [[Avieloù Echternach]], [[Aviel Lindisfarne]], [[Avieloù Lichfield]] ha Levr Armagh.

Gant skritur an inizi e voe levezonet diorren [[skritur karolingian]] e [[Skridva|scriptoria]] impalaeriezh [[Karl Veur]].

En Iwerzhon e voe kemeret lec'h skritur an Inizi gant skritur diwezhañ an inizi adalek war-dro [[850]]. E Bro-Saoz e voe heuliet gant ur stumm eus ar skritur karolingian.

An ''et'' &lt;span style=&quot;font-family: segoe ui symbol, helvetica, dejavu sans, sans-serif&quot;&gt;⟨⁊⟩ [[Notennoù Tiro|Tiro]]&lt;/span&gt; — kevatal da '''&amp;''' — a veze implijet stank (gant talvoudegezh ''agus'' ‘ha’ en iwerzhoneg hag ''ond'' ‘ha’ en [[hensaozneg]]) hag a-wezhioù e vez implijet c'hoazh e fontoù gouezelek modern.

== Unicode ==
Unicode a ra gant lizherennoù al [[lizherenneg latin]] skrivet gant skritur an inizi evel ur choaz font n'en deus ket ezhomm da vezañ kodet ouzhpenn.&lt;ref name=&quot;Everson&quot;&gt;{{Cite web|author=Everson|first=Michael|authorlink=Michael Everson|title=N3122: Proposal to add Latin letters and a Greek symbol to the UCS|url=https://www.unicode.org/L2/L2006/06266-n3122-insular.pdf|publisher=ISO/IEC JTC1/SC2/WG2|date=2006-08-06|accessdate=2016-11-22}}&lt;/ref&gt; Un nebeud lizherennoù an inizi o deus kodoù-dibar avat abalamour ma vezont implijet gant arbennigourien ar fonetik. Da ziskouez al lizherenneg a-bezh e ranker choaz ur font a-zevri, evel Junicode, Montagel, ha Quivira. Gentium ha Charis SIL a ziskouez al lizherennoù (U+A77x and U+A78x).

Hervez Michael Everson, e-barzh kinnig Unicode evit al lizherennoù-se, e 2006 :&lt;ref name=&quot;Everson&quot;/&gt;
&lt;blockquote&gt;Da skrivañ un destenn gant ur font gouezelek ordinal, ne rankjed implij nemet lizherennoù ASCII gant ar font oc'h erlec'hiañ ar pezh a zo ezhomm; al lizherennoù eus an inizi [kinniget amañ] a zo da vezañ implijet gant arbennigourien hepken evit palioù resis.&lt;/blockquote&gt;

== Daveoù ==
{{Daveoù}}

== Mammennoù ==
* O'Neill, Timothy. ''The Irish Hand: Scribes and Their Manuscripts From the Earliest Times''. Cork: Cork University Press, 2014. {{ISBN|978-1-7820-5092-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-7820-5092-6|978-1-7820-5092-6]]

== Mont pelloc'h ==
* [https://web.archive.org/web/20170911175229/http://guindo.pntic.mec.es/jmag0042/ingles.php?d=LATIN_PALEOGRAPHY.pdf 'Manuel paleografiezh latin'] (Ur restr .pdf klok gant 82 pajenn skeudennaouet kaer, miz Even 2014).

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20100816072825/http://robert-pfeffer.spacequadrat.de/schriftarten/englisch/pfeffer_mediaeval.html Pfeffer Mediæval] Ul lizherenn vihan an inizi evel ur font [[Unicode]] (evit gwir ul lizherenn vihan karolingian gant variezonoù an inizi)
[[Rummad:Skriturioù]]
[[Rummad:Sevenadur Iwerzhon]]
[[Rummad:Krennamzer]]</text>
      <sha1>qavfnzd9hf4zc0jbmvlknp765j9vt1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6,35 mm Browning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169045</id>
    <revision>
      <id>2189832</id>
      <parentid>2175965</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="bjp10qt2v6e2i7sa79j0cd5o1he4z7l" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|6,35 mm Browning|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:.25_ACP.jpg|liamm=Restr:.25_ACP.jpg|alt=Skeudenn ar pennad 6,35 mm Browning|frameless|313x313px]]&lt;br&gt;Ur gartouchenn '''6,35 mm Browning'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Kalibr
|.25 / 6,35 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare douilhez
|damvourled
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}&lt;br&gt;{{Belgia}} (hervez ar CIP)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|6,38 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø trogleuziñ
|6,17 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|7 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|7,1 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|7,7 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,1 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|15,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|23,1 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|1 da 4 g
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|230 da 530 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|1.700 bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|85 da 200 J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SP
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
Ar '''6,35 Browning''', e anv metrek '''6,35 × 16 mm SR''', anavezet ivez dindan an anvioù '''.25 ACP''' pe '''.25 Auto''', zo ur [[munision]] ijinet e 1903 gant ar Stadunanad [[John Browning|John M. Browning]] evit ar [[Pistolenn|pistolennoù]] damaotomatek bihan.

== Istor ==
Deveret eo ar 6,35 Browning eus ar c'hartouchennoù kozh evel ar [[.25 Stevens]] hag ar [[6,35 mm Pickerts|6,35 Pickerts]]. Pal ar c'halibr-mañ e oa bezañ ken galloudus hag unan .32 Smith &amp; Wesson ha ken bihan hag unan [[.22 Long Rifle|.22 LR]]. John Browning en doa choazet e vije skoet ar munision e-kreiz ha n'eo ket war e dro, ar pezh a zo gwelloc'h evit adkargañ an armoù damaotomatek pe aotomatek.
== Implij ==
Izeloc'h eo energiezh ur vannadell 6,35 Browning evit unan [[.22 Long Rifle]], ha brasoc'h eo he zreuzkiz. Izeloc'h eo neuze he galloud-herzel. Ar gartouchenn vihanañ a c'haller [[Adkargañ (munisionoù)|adkargañ]] eo&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 200&lt;/ref&gt;.

Poblek e oa ar munision-mañ e penn-kentañ an XX{{Vet}} kantved evit an dud a glaske ober gant pistolennoù bihan : polis, ofiserien, siviled stadunanat o doa c'hoant da gaout un arm er gêr d'en em zifenn. Ar bistolenn [[Browning M1906]], a implije ar munision-mañ, a oa deuet da vezañ poblek peogwir e c'halle bezañ renket pe kuzhet en ur c'hodell.

E fin an [[Eil Brezel Bed|Eil Brezel-bed]] en doa ar .25 ACP kollet tachenn dirak ar munision [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 Court (.32 ACP)]] a oa marc'hadmatoc'h. Abaoe un nebeud bloavezhioù e teu diouzh ar c'hiz en-dro, hag armoù kambret e 6,35 Browning a vez kinniget bremañ gant ar merkoù [[Česká zbrojovka a.s.|CZ]] pe [[Beretta]].

== Er sevenadur ==
Meneget eo ar munision er ganaouenn anarkour gallek ''[[Cayenne (kanaouenn)|Cayenne]]'' savet gant [[Aristide Bruant]] e deroù an XX{{Vet}} kantved&lt;ref&gt;{{Fr}} ''&quot;Moi qui étais son mec et pas une peau de vache, / Moi qui dans ma jeunesse pris des principes d'apache, / 'sortis mon 6.35, et d'une balle en plein cœur / Je l'étendis raide mort et fus serré sur l'heure !...&quot;''&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page4.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:6,35 mm}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]
[[Rummad:Munisionoù Belgia]]</text>
      <sha1>bjp10qt2v6e2i7sa79j0cd5o1he4z7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SAKO</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169124</id>
    <revision>
      <id>2189788</id>
      <parentid>2183348</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Produioù kozh Sako (Europa) */</comment>
      <origin>2189788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6738" sha1="d5tb1j0pql371yf1z5oll5jgi6wofsg" xml:space="preserve">[[Restr:Sako.png|Logo ar merk|dehou|200x200px]]
'''SAKO, Limited''' (eus ar [[finneg]] '''Suojeluskuntain Ase- ja Konepaja Oy''') zo un embregerezh finnat hag a brodu [[Arm-tan|armoù-tan]] ha [[Munision|munisionoù]] e [[Riihimäki]] (rannvro Kanta Häme) e su [[Finland]]. Perc'henn eo war an embregerezh armoù [[Tikka]] abaoe 1983. Perzh eo abaoe 2020 eus ar [[Beretta|Beretta Holding]].

== Istor ==
E 1919, daou vloaz goude ma vije disklêriet dizalc'hidigezh Finland diouzh [[Impalaeriezh Rusia]], Servij Armoù Gward Sivil ar vro ('''''Suojeluskuntain Yliesikunnan Asepaja''''') a zigoras un atalier en ur vraserezh kozh e [[Helsinki]] da gempenn [[Fuzuilh|fuzuilhoù]] rusian kozh evit ma servijfent d'ar vro nevez-c'hanet. E 1921 e teuas an atalier da vezañ ur stal brevez. Servij an Armoù a zilojas e 1927 d'un uzin munisionoù e Riihimäki. Adanvet e voe '''SAKO''' e 1931.

An embregerezh nevez a grogas da ezporzhiañ munisionoù da [[Sveden]] er bloavezhioù 1930 hag e produas kartouchennoù [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] e-pad an [[Eil Brezel-bed|Eil Brezel Bed]]. Goude ar brezel e produas armoù-tan evit ar siviled.

E 1983 e voe prenet Tikkakoski, un embregerezh armoù finnat all, gant SAKO&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.sako.global/company-story-and-history-highlights Sako History]'' war lec'hienn ar merk (lennet d'an 20/08/2024)&lt;/ref&gt;. Implijet e vez c'hoazh anv Tikka evit produioù zo hiziv an deiz (karabinennoù [[Tikka T3]] ha [[Tikka T1x|T1x]] da skouer).

E 1986 en em vodas Sako gant lodenn armoù an embregerezh Stad finnat Valmet, hag e teuas an embregerezh da vezañ Sako-Valmet. Adwerzhet e voe d'ar strollad [[Beretta Holding]] e 2000&lt;ref&gt;{{Fi}} LÄHTEENMÄKI Pekka, ''[https://www.talouselama.fi/uutiset/suomalainen-asetehdas-loysi-isannan-italiasta-olemme-outo-osakkeenomistaja/b1ea9aa1-643a-355b-b7ba-8a505567512f Suomalainen asetehdas löysi isännän Italiasta – &quot;Olemme outo osakkeenomistaja&quot;]'', Talouselämä, 28/12/2016 (lennet d'an 08/05/2025)&lt;/ref&gt;.

== Fuzuilhoù produet bremañ ==
[[Restr:Sako TRG-42.jpg|thumb|Ur fuzuilh Sako TRG.]]

=== Merk ''Sako'' ===
* Sako S20
* Sako 85
* Sako A7
* Sako TRG
* Sako Quad
* Sako Finnfire II
[[Restr:Tikka T3 02.01.2008 11-41-55 3156x2128.JPG|thumb|Ur garabinenn Tikka T3.]]

=== Merk ''Tikka'' ===
* [[Tikka T3|Tikka T3x]] (meur a adstumm dezhañ)
* [[Tikka T1x]] (stummoù MTR, Hunter, UPR)

== Produioù kozh Sako (Europa) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|'''Bloavezh'''
|'''Model'''
|'''Kalibroù'''
|-
|1942
|L42
|7 × 33 mm Sako
|-
|1946
|L46
|5,6 × 35 mm R, [[.22 Hornet]], [[.218 Bee]], [[.222 Remington|.222 Rem]], .222 Rem Mag, .25-20 Win, 7 × 33 mm Sako, .32-20 Win
|-
|1954?
|P54/P54T
|[[.22 Long Rifle|.22 LR]]
|-
|195?
|M98
|[[.270 Winchester|.270 Win]], [[.30-06 Springfield|.30-06]], [[.300 H&amp;H Magnum|.300 H&amp;H]], 8 × 60mm, [[9,3 × 62 mm]], .375 H&amp;H
|-
|1957
|L57
|[[.243 Winchester|.243 Win]], .244 Rem, [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Win]]
|-
|1959
|L579 Forester
|[[.22-250 Remington|.22-250]], .243 Win, .244 Rem, .308 Win
|-
|1961
|L461 Vixen
|.17 Rem, .222 Rem, .222 Rem Mag, .223 Rem
|-
|1961
|L61R Finnbear
|.264 Win, .270 Win, 30-06
|-
|1961
|L61R Finnbear Magnum
|7mm Rem Mag, [[.300 Winchester Magnum|.300 Win Mag]], .300 H&amp;H, [[.338 Winchester Magnum|.338 Win Mag]], .375 H&amp;H
|-
|1963
|VL63 Finnwolf
|.243 Win, .244 Rem, .308 Win, .358 Win
|-
|1972
|L61R Finnbear
|.25-06 Rem, [[6,5 × 55 mm]], .270 Win, [[7 × 64 mm]], .30-06, 9,3 × 62 mm
|-
|1972
|L61R Finnbear Magnum
|7mm Rem Mag, .300 Win Mag, .338 Win Mag, .375 H&amp;H
|-
|1972
|P72 Finnscout
|.22 LR, [[.22 WMR]]
|-
|1974?
|Sako M74 Super
|.222 Rem, .223 Rem, .22-250, .243 Win, .308 Win, .25-06, .270 Win, .30-06, .264 Mag, 7 mm Rem Mag, .300 Win Mag, .300 H&amp;H, .338 Win Mag, .375 H&amp;H
|-
|1975
|P75
|.22 Hornet
|-
|1978
|M78 Finnscout
|.22 LR, .22 WMR, .22 Hornet
|-
|1979/80
|AI/L461
|.17 Rem, .222 Rem, .223 Rem
|-
|1987
|AI/L461 PPC
|.22 PPC USA, 6mm PPC USA
|-
|1979/80
|AII/L579
|.22-250 Rem, .243 Win, 7mm-08, .308 Win
|-
|1979/80
|AIII
|
|-
|1979/80
|AIV
|
|-
|1979/80
|AV/L61R
|.25-06 Rem, 6,5 × 55 mm, .270 Win, 7 × 64 mm, .30-06 Springfield, 9,3 × 62 mm
|-
|1979/80
|AV Mag/L61R Magnum
|7 mm Rem Mag, .300 Win Mag, .300 Wby, .338 Win Mag, .375 H&amp;H, .416 Rem Mag
|-
|1982?
|VL63 Finnwolf Sako Collectors Association
|.243 Win, .308 Win
|-
|1988
|M579 SM (Super Match)
|.308 Win
|-
|1989
|TRG-21
|.308 Win
|-
|1989
|TRG-41
|[[.338 Lapua Magnum|.338 Lapua Mag]]
|-
|1992
|M591 Left hand
|.22-250, .243 Win, 7mm-08 Rem, .308 Win
|-
|1992
|M995 TRG-S
|.25-06 Rem, 6,5 × 55 mm, .270 Win, .280 Rem, 7 × 64 mm, .308 Win, .30-06 Spr., 9,3 × 62 mm
|-
|1992
|M995 TRG-S Magnum
|.270 Wby, 7mm Rem Mag, 7mm Wby, 7mm STW,  .300 Win Mag, .300 Wby, .338 Win Mag, .340 Wby, [[.375 H&amp;H Magnum|.375 H&amp;H]], .416 Rem Mag
|-
|1992
|M995 TRG-S Super Magnum
|7.21 Firebird, 7.82 Warbird, .30-378 Wby, .338 Lapua Magnum
|-
|1993
|S491
|.17 Rem, .222 Rem, .223 Rem, .22 PPC USA, 6 mm PPC USA
|-
|1993
|M591
|.22-250, .243 Win, 7mm-08 Rem, .308 Win
|-
|1993
|L691
|.25-06, 6.5 × 55 mm, .270 Win, 7×64, .280 Rem, .30-06, 9.3 × 62 mm
|-
|1993
|L691 Mag
|.270 Weatherby, 7mm Rem Mag, 7mm Weatherby, .300 Win Mag, .300 Weatherby, .338 Win Mag, .340 Weatherby, .375 H&amp;H, .416 Rem Mag
|-
|1997
|Sako 75 I
|.222 Rem, .223 Rem
|-
|1997
|Sako 75 III
|.22 PPC USA, 6mm PPC USA
|-
|1997
|Sako 75 III
|.22-250, .243 Win, .260 Rem, 7 mm-08 Rem, .308 Win
|-
|1997
|Sako 75 SM
|.270 WSM, .300 WSM
|-
|1997
|Sako 75 IV
|.25-06, 6,5 × 55 mm, .270 Win, 7 × 64 mm, .30-06, 9,3 × 62 mm, 9.3 × 66 mm Sako
|-
|1997
|Sako 75 V
|7 mm Rem Mag, .300 Win Mag, .375 H&amp;H, .416 Rem Mag
|-
|1999
|TRG-22
|.260 Rem, .308 Win
|-
|1999
|TRG-42
|.300 Win Mag, .338 Lapua Mag
|-
|2001
|Sako 75 V Safari anniversary model
|.375 H&amp;H
|-
|2001
|Sako Finnfire (P94S)
|.22 LR
|-
|2006
|Sako Quad
|.17 Mach 2, .17 HMR, .22 LR, .22 WMR
|-
|2006
|Sako 85 XS
|.204 Ruger, .222 Remington, .223 Remington
|-
|2006
|Sako 85 S
|.22-250, .243 Win, .260 Rem, 7mm-08 Rem, .308 Win, .338 Federal
|-
|2006
|Sako 85 SM
|.270 WSM, 7mm WSM, .300 WSM
|-
|2006
|Sako 85 M
|.25-06, 6,5 × 55 mm, .270 Win, 7 × 64 mm, .30-06, 9,3 × 62 mm, 9,3 × 66 mm Sako
|-
|2006
|Sako 85 L
|7mm Rem Mag, .300 Win Mag, .338 Win Mag, .375 H&amp;H Mag
|-
|2011
|Sako TRG M10
|.308 Win, .300 Win Mag, .338 Lapua Mag
|-
|2014
|Sako Finnfire II
|.17 HMR, .22 LR
|-
|2020
|Sako S20
|.243 Win, 6.5 CM, 6.5 PRC, 7mm Rem Mag, .308 Win, .30-06, .300 Win Mag
|}

== Liammoù diavaez ==
* [https://www.sako.global/ Lechienn Sako]
== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù Finland]]
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1931]]</text>
      <sha1>d5tb1j0pql371yf1z5oll5jgi6wofsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Winchester Repeating Arms Company</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169298</id>
    <revision>
      <id>2189809</id>
      <parentid>2183000</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Brezel-bed Kentañ */</comment>
      <origin>2189809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7153" sha1="tfx6vpmg6wko9k32arv0itezk5l3043" xml:space="preserve">[[Restr:Winchester-logo.svg|dehou]]
Ar '''Winchester Repeating Arms Company''' a oa ur produer [[Arm-tan|armoù-tan]] tennata ha [[Munision|munisionoù]] a bouez e fin an XIX{{Vet}} ha deroù an XX{{Vet}} kantved. Krouet e oa bet e 1866 gant [[Oliver Winchester]] ha diazezet e oa e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]] ([[Connecticut]]). E adreizhadur barnerezhel e voe lakaet an embregerezh e 1931 ha prenet e voe gant ar Western Cartridge Company, a zeuas da vezañ goude an [[Olin Corporation]]. Armoù-tan ha munisionoù a vez produet dindan an anv Winchester c'hoazh.

== Istor ==
[[Restr:Oliver_Winchester.jpg|dehou|thumb|Oliver Winchester]][[Horace Smith]] ha [[Daniel B. Wesson]], daou [[Armerezh|armeurer]] stadunanat, a savas e 1855 ar [[Volcanic Repeating Arms Company]] da werzhañ o frodu nevez, ar bistolenn [[Volcanic (pistolenn)|Volcanic]]. Ur produer rochedoù, [[Oliver Winchester]], a brenas ar braz eus lodennoù an embregerezh. Ne reas ket berzh produioù Volcanic hag e 1857 e voe adprenet e zle gant Oliver Winchester, a adaozas anezhañ dindan an anv [[New Heaven Arms Company|New Haven Arms Company]]. Smith ha Wesson a savas diwezhatoc'h [[Smith &amp; Wesson]], un embregerezh armoù brudet all.

Berzh a reas an New Haven Arms Company gant ar [[Henry (fuzuilh)|fuzuilh Henry]], ur [[Arm-tennata|fuzuilh-dennata]] hep [[Geriaoueg an armoù-tan#Taboulin|taboulin]] ebet, dezhi ul [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]], enni ur [[Karger (armoù-tan)#Karger korzennek|c'harger korzennek]] 16 kartouchenn.

E 1866 e savas dizemglev etre [[Benjamin Tyler Henry|Benjamin T. Henry]], krouer ar fuzuilh Henry, hag Oliver Winchester. Hemañ a adaozas an embregerezh hag adanvet e voe '''Winchester Repeating Arms Company'''&lt;ref&gt;{{En}} BOORMAN, Dean K., ''History of Winchester Firearms.'' Guilford, CT: Lyons Books, 2001, p. 19&lt;/ref&gt;. E 1880 e varvas Oliver Winchester, evel e vab hag heulier William Wirt un nebeud mizioù war e lerc'h.

Kenlabourat a reas an embregerezh gant an ijinour armoù brudet [[John Browning|John M. Browning]] etre 1883 ha 1898. Frouezhus e voe ar c'henlabour-se ha berzh a reas Winchester d'ar mare-se, ken niverus ha modern e oa an ijinadennoù degaset gant Browning.

=== Brezel-bed Kentañ hag Enkadenn Veur ===
[[Restr:Winchester_Repeating_Arms_Company_advertisement,_1898.jpg|dehou|thumb|Bruderezh evit an embregerezh en ur gelaouenn, 1898.]]
E-pad ar [[Brezel Bed Kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e produe Winchester fuzuilhoù [[Pattern 1914 Enfield|Enfield Pattern 1914]] kambret e [[.303 British]] evit ar [[Rouantelezh-Unanet]] ha fuzuilhoù [[M1917 Enfield|Enfield M1917]] kambret e [[.30-06 Springfield]] evit an [[Arme ar Stadoù-Unanet|U.S. Army]]. Er memes mare ec'h ijinas John Browning ar [[BAR M1918|Browning Automatic Rifle (BAR)]] hag e voe krouet gant ijinourien Winchester asambles gantañ ar c'halibr munisionoù [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]] (12,7 × 99&amp;nbsp;mm) da vont ennañ.

Kalz arc'hant a oa bet amprestet gant an embregerezh Winchester e-pad ar brezel evit brasaat he froduerezh. Goude ar brezel he doe poan o restaoler an arc'hant-se abalamour da zigresk ar goulenn war an armoù hag ar munisionoù goude 1919. Armoù nevez a voe ijinet, evel ar [[Winchester Model 52|Model 52]] priziet adalek 1920 gant an [[Sportoù tennañ|dennerien sport]], met ne zeuas ket an embregerezh a-benn da vont dreist an [[Enkadenn Veur]]. Freuzstal a reas hag adprenet e voe gant ar familh Olin er bloavezhioù 1930. Ar garabinenn [[Winchester Model 70|Model 70]], produet adalek 1936 a reas berzh ; ouzhpenn daou vilion anezhi zo bet graet betek hiziv&lt;ref&gt;{{En}} Tom BECKSTRAND, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/winchester-model-70-evolution/391985 The Evolution of the Winchester Model 70]'', Guns &amp; Ammo, 21/04/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

=== Eil Brezel-bed hag amzer-vremañ ===
E-pad an [[Eil Brezel Bed|Eil Brezel-bed]] e voe produet armoù-tan hiniennel e uzinoù Winchester, evel an [[M1 Garand]] hag an [[M1 (karabinenn)|M1 Carbine]]. Goude ar brezel e produas ivez fuzuilhoù [[M14 (fuzuilh)|M14]]. Hiziv an deiz e vez implijet c'hoazh ar merk Winchester gant an Olin Company a brodu munisionoù dindan e anv. Daou embregerezh o deus ul lisañs evit produiñ armoù-tan dindan an anv Winchester : an [[FN Herstal]] ([[Belgia]]) ha Browning (SUA).[[Restr:Winchester_Repeating_Arms_Co._ad_1900.jpg|dehou|thumb|Bruderezh evit ar fuzuilhoù Winchester, war-dro 1900.]]
== Produioù ==

=== Fuzuilhoù ha karabinennoù brudetañ ===

* Winchester Model 1866
* [[Winchester Model 1873]]
* Winchester Model 1876
* Winchester Model 1885
* [[Winchester Model 1886]]
* [[Winchester Model 1892]]
* [[Winchester Model 1894]]
* Winchester Model 1895
* [[Lee Navy M1895]]
* [[Winchester Model 1897]]
* [[Winchester Model 1912]]
* [[Winchester Model 52]]
* [[Winchester Model 54]]
* [[Winchester Model 70]]
* [[Winchester Model 1200|Winchester Model 1200/1300]]
* [[Winchester Wildcat]]

[[Restr:Women_of_the_Auxiliary_Territorial_Service_unload_rifles.jpg|dehou|thumb|Maouezed an Auxiliary Territorial Service (Rouantelezh-Unanet) o tougen armoù-skoaz Winchester da vare an Eil Brezel-bed.]]

=== Munisionoù ijinet gant an embregerezh ===
An embregerezh a ijinas [[Kalibr (armoù-tan)|kalibroù munisionoù]] e-touez ar re vrudetañ, dreist-holl a-drugarez d'e labour gant John Browning. Ar braz anezhe a vez produet c'hoazh. Daou anezhe a zo chomet evel munisionoù standart armeoù [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] (an .308 en e stumm milourel hag an .50 BMG).
* [[.22 WMR]] (.22 Magnum)
* [[.243 Winchester]]
* [[.270 Winchester]]
* [[.284 Winchester]]
* [[.30 Carbine]]
* [[.30-30 Winchester]] (.30 WCF)
* [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]]
* [[.300 Winchester Magnum]]
* [[.350 Legend]]

* [[.44 Henry]]
* [[.44-40 Winchester]]
* [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]]
* [[6 mm Lee Navy]]

== Tro-dro da Winchester ==
* Er western ''[[Winchester '73 (film)|Winchester '73]]'' (1950) e kemer perzh an aktour [[James Stewart]] en ur genstrivadeg evit gounit ur garabinenn Winchester M1873 ispisial : hervez ar vojenn e veze produet ur garabinenn dreistordinal diwar vil gant Winchester, uheloc'h he c'halite evit ar re all.
* Dastumadeg armoù, munisionoù ha dafar an embregerezh a zo er mirdi [[Cody Firearms Museum]] e [[Cody (Wyoming)|Cody]] ([[Wyoming]])&lt;ref&gt;{{En}} NICHOLSON Ben, ''[http://www.bennicholson.com/guns/Cody-Firearms-Museum.html 18. Cody Firearms Museum]'' (lennet d'an 08/08/2024)&lt;/ref&gt;.
* Ur garabinenn Winchester Model 1873 produet e 1882 zo bet kavet e 2014 harp ouzh ur [[Jenevreg-boutin|wezenn-jenevreg]] e [[Great Basin National Park]] ([[Nevada]], SUA). Eno e vije bet laosket ouzhpenn 100 vloaz zo. Lesanvet eo bet ''[[Winchester ankounac'haet|The Forgotten Winchester]]'' gant an arkeologourien.

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} [https://www.winchesterguns.com/ Lec'hienn an embregerezh] (lennet d'an 03/10/2024)

== Daveennoù ==
&lt;references /&gt;{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù SUA]]
[[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1866]]</text>
      <sha1>tfx6vpmg6wko9k32arv0itezk5l3043</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colt M1911</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169375</id>
    <revision>
      <id>2189813</id>
      <parentid>2173264</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="00t59i7lhsij923n845t2k7il7qc6l0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Colt M1911|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:m1911a1.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur bistolenn '''Colt M1911 M1A1'''   
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[.45 ACP]] (da gentañ)&lt;br&gt;[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]&lt;br&gt;[[.38 Super|.38 Super Auto]]&lt;br&gt;[[.40 S&amp;W]]&lt;br&gt;[[10 mm Auto]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer orin
|[[Colt's Manufacturing Company|Colt's Patent Firearms Manufacturing Company]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|1911–1985 ([[US Army]])
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|1,100 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|216 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|89 da 127 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|50 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|253 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger-fiñv 7-8 kartouchenn (e .45 ACP)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Adstummoù
|M1A1, M1A3, M2 hag M3
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Colt''' '''M1911''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek stadunanat dezhi ur [[Platinenn (arm-tan)|blatinenn un-ober]]. Awenet he deus tost an holl bistolennoù damaotomatek modern ha brudet-tre eo e bed an [[Arm-tan|armoù-tan]]. Arm-dorn standart an [[Arme ar Stadoù-Unanet|U.S. Army]] eo bet e-pad 74 vloaz eus 1911 betek 1985, a-raok e vije kemeret e blas gant ar [[Beretta 92]]. Ar braz eus ar skouerennoù zo bet produet gant ar [[Colt's Manufacturing Company|Colt's Patent Fire Arms Manufacturing Company]] e [[Hartford (Connecticut)]].
[[Restr:M1911 and M1911A1 pistols.JPG|kleiz|thumb|Stumm orin ar Colt M1911 (a-us) ha stumm modernizaet 1924, an M1911 A1 (dindan).]]

== Istor ==
Savet eo bet gant [[John Browning|John Moses Browning]] ha choazet evel arm standart gant an US Ordnance Department d'an 29 a viz Meurzh 1911 a-raok e krogje ar produiñ d'an 28 a viz Kerzu er memes bloaz&lt;ref&gt;{{En}} SAPP Rick, ''Standard Catalog of Colt Firearms'', F+W Media, 2007, 288 &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt;&lt;/ref&gt;.

Implijet e veze e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant ar Stadoù-Unanet. E 1926 e voe modernizaet hag andanvet M1911A1. Ouzhpenn 1,3 milion a skouerennoù a voe produet e-pad an [[Eil Brezel-bed]] gant Colt hag embregerezhioù all evel [[Remington]].

Kambret e oa da gentañ e [[.45 ACP]]. Adstummoù pe kopiennoù a gaver bremañ e .38 Super Auto, .40 S&amp;W, 10 mm Auto ha [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], dreist-holl abaoe eo echu brevedoù an arm hervez lezenn. Priziet eo hag implijet kalz gant armeoù pe polisoù er bed a-bezh hiziv an deiz.

Implijet eo bet e brezelioù brasañ an XX{{Vet}} kantved : Brezel-bed Kentañ, Eil Brezel-bed, [[Brezel Korea]], [[Brezel Aljeria]], [[Kentañ brezel Indez-Sina|Brezel Indez-Sina]], [[Brezel Viêt Nam]] hag all. Ar [[Beretta 92|Beretta M9]] he deus kemeret he flas evel arm-dorn standart kalz rannoù eus an [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] er bloavezhioù 1980.

=== Skouerennoù kinklet ===
Da vare an Eil Brezel-bed e voe kinklet plakennoù-lamm kalz pistolennoù M1911 gant soudarded stadunanat dre ma oant aes da cheñch. Tri seurt plakennoù kinklet a veze gwelet e-lec'h ar re orin e koad :

* reoù e gwer kregen ;
* reoù e olifant, keroc'h ha raloc'h ;
* reoù e [[polimetakrilat metil]] (anvet boas ''Plexiglas'') savet a-drugarez da werennoù-dal ar c'hirri-nij. Dre ma oant treuzwelus e c'halle bezañ silet dindane skeudennoù a oa peurliesañ reoù aktourezed pe pin-ups, peotramant stag ouzh istor personel an hini a zouge anezhe (ur vedalenn, un anv, un ael pe ul loen da skouer)&lt;ref&gt;{{Fr}} PERQUIN Jean-Louis, ''Les customisations des Colt 45 pendant la Seconde Guerre Mondiale'' e La Gazette des Armes n°575, miz Even 2024, pp. 58-62&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
* Ar Colt M1911 zo bet choazet evel arm ofisiel stad [[Utah]] e 2011, gant ar gouarnour [[Gary Herbert]]&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.nrawomen.com/content/9-states-with-official-firearms 9 States With Official Firearms]'', NRA Women, 09/09/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{WW2SUATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>00t59i7lhsij923n845t2k7il7qc6l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Armoù-tan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170211</id>
    <revision>
      <id>2189789</id>
      <parentid>2189585</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karabinennoù */</comment>
      <origin>2189789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33464" sha1="sx5qcymupu7a92tzbku4e99w7fh8h0t" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>sx5qcymupu7a92tzbku4e99w7fh8h0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189802</id>
      <parentid>2189789</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karabinennoù */</comment>
      <origin>2189802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33488" sha1="baktok1kjui892snmzmijr9dlqlqwl9" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • Winchester Model 54 • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>baktok1kjui892snmzmijr9dlqlqwl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189803</id>
      <parentid>2189802</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karabinennoù */</comment>
      <origin>2189803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33492" sha1="19tcaatnfpe2dmtsr48gejhjveh10td" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>19tcaatnfpe2dmtsr48gejhjveh10td</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189805</id>
      <parentid>2189803</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33539" sha1="elpvilsnda77pqv04aokozc4e8b13xt" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>elpvilsnda77pqv04aokozc4e8b13xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189806</id>
      <parentid>2189805</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33576" sha1="rnj6bmbwkmmouq26ecmblr81k1qe526" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M1917 Enfield]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>rnj6bmbwkmmouq26ecmblr81k1qe526</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189831</id>
      <parentid>2189806</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fuzuilhoù */</comment>
      <origin>2189831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33554" sha1="73lwnnh3ixknc123rd3fovogy48zp7s" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>73lwnnh3ixknc123rd3fovogy48zp7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189833</id>
      <parentid>2189831</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pistolennoù */</comment>
      <origin>2189833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33571" sha1="gcrb9hakyivsxgb8dcq2gpbyfato5eh" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] ===
[[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] •  [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] •  [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]]

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] •  [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>gcrb9hakyivsxgb8dcq2gpbyfato5eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7,65 × 17 mm Browning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171342</id>
    <revision>
      <id>2189834</id>
      <parentid>2148669</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="phwddt5ay95bc0qn3z51lascj0826ia" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|7,65 × 20 mm Long}}
{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|7,65 × 17 mm Browning&lt;br&gt;(.32 ACP)|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:7.65x17 mm Browning ReconTanto.jpg|frameless|313x313px|-]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Div gartouchenn '''7,65 × 17 mm Browning'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|damgreuzenn, eeun
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}&lt;br&gt;{{Belgia}} (hervez ar CIP)
|- bgcolor=&quot;#b0c4de&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#000000; text-align:center;&quot;|Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|7,94 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø trogleuziñ
|7,63 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|8,55 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|8,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|9,1 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,1 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|17,3 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|25 mm
|- bgcolor=&quot;#b0c4de&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#000000; text-align:center;&quot;|Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|4 da 5 g
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|282 da 335 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|1.410 bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|167 da 240 J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SP
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}

Ar '''7,65 × 17 mm Browning''', anvet ivez '''.32 ACP''', '''.32 Automatic''', '''7,65 mm Browning Short''' pe '''7,65 × 17 mm SR''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]], zo ur [[munision]] armoù-dorn ijinet gant ar stadunanat [[John Browning]] ha produet adalek 1899 evit an [[Browning M1900|FN M1900]], ar bistolenn damaotomatek kentañ graet gant an [[FN Herstal]]&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 201&lt;/ref&gt;.

Unan eus ar c'hartouchennoù poblekañ evit ar [[Pistolenn|pistolennoù]] eo bet en XX{{Vet}} kantved. Armoù modern a vez kambret eviti hiziv an deiz c'hoazh.

== Un nebeud armoù kambret e .32 ACP ==
Kantadoù a armoù zo bet kambret e 7,65 mm Browning, en o zouez re vrudet evel :
* [[Astra A-60]]
* [[Beretta M1915]]
* [[CZ 27|CZ 27 (vz. 27)]]
* [[Browning M1900|FN/Browning M1900]]
* [[FN Model 1910|FN/Browning Model 1910]]
* [[MAB D|MAB Modèle D]]
* [[Mauser 1914|Mauser 1914/1934]]
* [[Star Izarra]]
* [[Star M14]]
* [[Walther PP]]
* [[Walther PPK]]
== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page12.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]
== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:7,65 × 17 mm}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù Belgia]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>phwddt5ay95bc0qn3z51lascj0826ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.375 H&amp;H Magnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172119</id>
    <revision>
      <id>2189787</id>
      <parentid>2184541</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3754" sha1="lamz2cz319taixc2cpu3omf5uy4zqjv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.375 H&amp;H Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:375vs338.png|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kartouchennoù '''.375 H&amp;H Magnum''' (a-gleiz) ha [[.338 Winchester Magnum|.338 Win Mag]] (e-kreiz)
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|gouriz, boutailh
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Rouantelezh-Unanet}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1912
|-
! scope=&quot;row&quot; |Saver
|[[Holland &amp; Holland]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|9,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø trogleuziñ
|9,3 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|10,2 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø skoaz
|11,4 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|13 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|13,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,3 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|72,4 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|91,4 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|17 - 23 g&lt;br&gt;Boled standart : 300 greunenn (19,44 g)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|700 - 800 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|5.575 - 5.915 J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LRM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.375 Holland &amp; Holland Magnum''' pe '''.375 H&amp;H Mag.''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]], zo ur [[munision]] armoù-skoaz galloudus-kenañ krouet gant an embregerezh breizhveurat [[Holland &amp; Holland]] e 1912&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;'''{{Fr}}''' DE SAINT LÉGER Baudouin, ''[https://www.chassons.com/armes-et-munitions/calibre-du-mois-375hh-magnum/63087/ Un classique de la chasse du gibier africain: Le calibre 375HH Magnum]'', war Chassons.com, 29/07/2023 (lennet d'an 30/08/2024)&lt;/ref&gt;. Unan eus ar c'hartouchennoù kentañ dezhe ur gouriz tro-dro d'o douilhez e oa&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 182&lt;/ref&gt;.

Abalamour d'e berzhioù e vez implijet evit chaseal loened bras [[Afrika]] evel ar [[Bual Afrika|bualed]]. En [[Norzhamerika]] e voe implijet adalek ar bloavezhioù 1930&lt;ref&gt;'''{{En}}''' ''[https://web.archive.org/web/20191019203027/http://www.exteriorballistics.com/reloadbasics/cartcase.cfm The Cartridge Case]'', war Exterior Ballistics (lennet d'an 30/08/2024)&lt;/ref&gt;. Eno hag en [[Europa (kevandir)|Europa]] e c'haller ober gant an .375 H&amp;H Mag. evit chaseal [[Wapiti|wapitied]], [[Karv ruz|kirvi ruz]] pe [[Elan (bronneg)|elaned]]. Ar munision implijetañ eo e-touez ar [[Kalibr afrikan|c'halibroù afrikan]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. An [[.300 H&amp;H Magnum]] zo deveret anezhañ&lt;ref&gt;{{En}} Craig BODDINGTON, ''[https://www.petersenshunting.com/editorial/300-hh-magnum-cartridge-centennial/519159 The .300 H&amp;H Magnum Cartridge Celebrates 100 Years]'', Petersen's Hunting, 09/04/2025 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/tabiiical-fr-page27.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:375 H&amp;H Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù ar Rouantelezh-Unanet]]
[[Rummad:Munisionoù-chase]]</text>
      <sha1>lamz2cz319taixc2cpu3omf5uy4zqjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charleville (Aostralia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172229</id>
    <revision>
      <id>2189843</id>
      <parentid>2116542</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="l7o62i5lezial64n1odx1d2jdkwhlis" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Charleville''' zo ur gêr vihan en [[Aostralia]] war ar maez e su Stad [[Queensland]], lec'hiet 753 km er c'hornôg d'ar gêr-benn [[Brisbane]] dre an hent. Emañ war ribl ar stêr [[Warrego]], hag e penn ar gourhent Warrego.

== Demografiezh ==
E 2006 e oa 3 278 annezad e Charleville. Hervez niveradeg 2016 e oa 3 335 den o chom eno : 15,3% anezho a oa henvroidi ha tud eus inizi [[Strizh-mor Torres]] ; 83,6% eus an dud a oa bet ganet en Aostralia, war-lerc'h e oa tud eus [[Viêt Nam]] gant 3,3% ; a-fet yezh, 87,6% eus an dud ne gomzent nemet [[saozneg]] er gêr, ha 3,5% a gomze [[vietnameg]] ; a-fet relijion, 34,1% eus an dud en em zisklêrie katoliked, 24,1% anezho anglikaned, 17,2% hep relijion ebet.

En niveradeg graet e 2021 e oa bet kontet 2 992 a dud e Charleville.

== Lec'hioù touristel ==
* Kreizenn-weladenniñ &quot;Royal Flying Doctor Service of Australia&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | website=Queensland.com | date=27 a viz Du 2021 | title=Charleville Royal Flying Doctor Service Visitor Centre | url=https://www.queensland.com/us/en/things-to-do/attractions/p-56b25f47aeeeaaf773cf1bff-charleville-royal-flying-doctor-service-visitor-centre | access-date=4 a viz Genver 2022 | archive-date=4 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220104080412/https://www.queensland.com/us/en/things-to-do/attractions/p-56b25f47aeeeaaf773cf1bff-charleville-royal-flying-doctor-service-visitor-centre | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*Mirdi Istor Charleville&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Charleville Historical Museum|url=http://www.mulgatraining.com.au/historic/index.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091023143147/http://www.mulgatraining.com.au/historic/index.htm|archive-date=23 October 2009|access-date=29 November 2007}}&lt;/ref&gt;
*  &quot;Cosmos Centre&quot;, ur greizenn steredoniezh amatour&lt;ref&gt;{{cite web | title=Homepage | website=Cosmos Centre | date=23 a viz Ebrel 2020 | url=https://www.cosmoscentre.com/ | access-date=4 a viz Genver 2022 | archive-date=4 a viz Genver 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220104080415/https://www.cosmoscentre.com/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Bon kuzh an Eil Brezel Bed, lec'h ma oa 3500 den eus an &quot;[[United States Army Air Forces]]&quot; e 1943&lt;ref&gt;{{Liamm web|deiziad=2021-09-01|titl=WWII Secret Base - Charleville {{!}} Outback Queensland|url=https://www.outbackqueensland.com.au/attractions/wwii-secret-base-charleville/|access-date=2021-09-01|language=en-AU|archive-date=1 a viz Gwengolo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901102719/https://www.outbackqueensland.com.au/attractions/wwii-secret-base-charleville/}}&lt;/ref&gt;
*&quot;Charleville Bilby Experience&quot;, un neved hag a heuilh ur programm sevel-loened evit gwareziñ ar [[bilby]], ur [[godelleg]] en arvar&lt;ref&gt;{{cite web| website=Charleville Bilby Experience| publisher=Save the Bilby Fund| title=Home page| url=https://www.savethebilbyfund.org.au/charleville-bilby-experience/| access-date=4 January 2022| archive-date=4 January 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220104083429/https://www.savethebilbyfund.org.au/charleville-bilby-experience/| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
== Liammoù diavaez ==
* [http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?locationLastSearchTerm=Charleville&amp;locationSearchTerm=Charleville&amp;newarea=UCL312200&amp;submitbutton=View+QuickStats+%3E&amp;mapdisplay=on&amp;collection=Census&amp;period=2006&amp;areacode=UCL312200&amp;geography=&amp;method=Place+of+Usual+Residence&amp;productlabel=&amp;producttype=QuickStats&amp;topic=&amp;navmapdisplayed=true&amp;javascript=true&amp;breadcrumb=PL&amp;topholder=0&amp;leftholder=0&amp;currentaction=104&amp;action=401&amp;textversion=false&amp;subaction=1 Stadegoù diwar-benn Charleville]

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Kêrioù Aostralia]]</text>
      <sha1>l7o62i5lezial64n1odx1d2jdkwhlis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7,65 × 20 mm Long</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172265</id>
    <revision>
      <id>2189835</id>
      <parentid>2148715</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3667" sha1="mnouo32fm9cm02bir0q7cb8lsbsd8z3" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|7,65 × 17 mm Browning}}
{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|7,65 × 20 mm Long|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:7.65mm Longue ATS 1948 Cartridges.png|frameless|313x313px]]Kartouchennoù '''7,65 × 20 mm Long'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare douilhez
|kreuzenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1918
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|7,85 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø trogleuziñ
|7,65 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|8,50 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|8,53 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|8,50 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|19,70 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|30,24 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|5 g
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|345 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:4150}} bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|297 J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SP
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
Ar '''7,65 × 20 mm Long''', anvet ivez '''7,65 mm French''' er broioù saoznek, '''7,65 MAS''', pe '''7,65 Long''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]], zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] armoù-tan a-orin stadunanat implijet dreist-holl e armoù gall etre en daou vrezel-bed evel ar bistolenn [[Pistolet automatique modèle 1935A|M1935]], ar [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[MAS 38]] ha pimpatromoù nebeud-produet evel an [[ETVS (pistolenn-vindrailher)|ETVS]].

Ijinet e voe er Stadoù-Unanet e 1918 gant [[John Pedersen]], un armeurer hag a glaske [[Pedersen device|treuzfurmiñ]] ar fuzuilhoù [[Springfield M1903]] e armoù damaotomatek. 80 [[Greunenn (unanenn)|greunenn]] e oa ar vannadell orin. Diwar atiz John Browning e voe kresket e vas da 90 greunenn. Dedennet e voe an [[Arme Frañs|arme c'hall]] gant ar munision, ha dibab a reas anezhañ evit un nebeud armoù adalek kreiz ar bloavezhioù 1930&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 202&lt;/ref&gt;. Produet e voe gant ar [[Société Française des Munitions]] adalek 1927, ha gant embregerezhioù gall all betek deroù ar bloavezhioù 1970&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/765%20long.html 7,65 mm Long]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 17/09/2024)&lt;/ref&gt;.

Uhel eo he zizh hag e c'halloud-toullañ, met izeloc'h he galloud-herzel evit ar c'hartouchennoù [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Diwar-lerc'h eo deuet da vezañ ar 7,65 mm Long.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} BASTIÉ Jean-Pierre, ''Les armes réglementaires françaises en 7,65 Long - PA 1935 A &amp; S, PM 1938'', Crépin-Leblond, 2021, 208 p., ISBN 9782703004646

== Liammoù diavaez ==
* '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page13.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>mnouo32fm9cm02bir0q7cb8lsbsd8z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189860</id>
      <parentid>2189835</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3668" sha1="p4sn1vh4um40c89jqt7q2npc9p5knj0" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|7,65 × 17 mm Browning}}
{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|7,65 × 20 mm Long|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:7.65mm Longue ATS 1948 Cartridges.png|frameless|313x313px]]Kartouchennoù '''7,65 × 20 mm Long'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare douilhez
|kreuzenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1918
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|7,85 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø trogleuziñ
|7,65 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|8,50 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|8,53 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|8,50 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|19,70 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|30,24 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|5 g
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|345 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:4150}} bar
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|297 J
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SP
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
Ar '''7,65 × 20 mm Long''', anvet ivez '''7,65 mm French''' er broioù saoznek, '''7,65 MAS''', pe '''7,65 Long''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]], zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] armoù-tan a-orin stadunanat implijet dreist-holl e armoù gall etre en daou vrezel-bed evel ar bistolenn [[Pistolet automatique modèle 1935A|M1935]], ar [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[MAS 38]] ha kentpatromoù nebeud-produet evel an [[ETVS (pistolenn-vindrailher)|ETVS]].

Ijinet e voe er Stadoù-Unanet e 1918 gant [[John Pedersen]], un armeurer hag a glaske [[Pedersen device|treuzfurmiñ]] ar fuzuilhoù [[Springfield M1903]] e armoù damaotomatek. 80 [[Greunenn (unanenn)|greunenn]] e oa ar vannadell orin. Diwar atiz John Browning e voe kresket e vas da 90 greunenn. Dedennet e voe an [[Arme Frañs|arme c'hall]] gant ar munision, ha dibab a reas anezhañ evit un nebeud armoù adalek kreiz ar bloavezhioù 1930&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 202&lt;/ref&gt;. Produet e voe gant ar [[Société Française des Munitions]] adalek 1927, ha gant embregerezhioù gall all betek deroù ar bloavezhioù 1970&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/765%20long.html 7,65 mm Long]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 17/09/2024)&lt;/ref&gt;.

Uhel eo he zizh hag e c'halloud-toullañ, met izeloc'h he galloud-herzel evit ar c'hartouchennoù [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Diwar-lerc'h eo deuet da vezañ ar 7,65 mm Long.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} BASTIÉ Jean-Pierre, ''Les armes réglementaires françaises en 7,65 Long - PA 1935 A &amp; S, PM 1938'', Crépin-Leblond, 2021, 208 p., ISBN 9782703004646

== Liammoù diavaez ==
* '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page13.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>p4sn1vh4um40c89jqt7q2npc9p5knj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Long rifle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173568</id>
    <revision>
      <id>2189811</id>
      <parentid>2172674</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Er sevenadur */</comment>
      <origin>2189811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6409" sha1="8pb61vnnh23bsjq0rk7uy4te6eowctz" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|.22 Long Rifle}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Long rifle|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:John Spitzer - Kentucky Rifle - Walters 511434 - Side A.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur '''Kentucky rifle''' savet gant John Spitzer war-dro 1810
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|[[Restr:Red ensign of Great Britain (1707–1800, square canton).svg|20x20px]] Trevadennoù Breizh-Veur e Norzhamerika&lt;br&gt;[[Restr:Flag of the United States (1776–1777).svg|20x20px]] [[Trizek trevadenn]]&lt;br&gt;{{SUA}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Mousked]] rizennet e ganol
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|Un-tenn, [[Platinenn (arm-tan)|platinenn]]-gailhastr da gentañ, platinenn-skeiñ adalek kreiz an XIX{{vet}} kantved
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]]
|Eus .25 (6,35 mm) da .62 (15,75 mm)&lt;br&gt;Peurliesañ etre .40 (10,16 mm) ha .48 (12,19 mm)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|Atalieroù [[armerezh]] artizanel e reter [[Norzhamerika]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Eus ar bloavezhioù 1700 betek dibenn an XIX{{vet}} kantved
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|Etre 3 ha 4,5 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|Etre 1.370 mm ha 1.778 mm (54' - 70')
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|Etre 812 mm ha 1.219 mm (32' - 48')
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|100 m&lt;br&gt;War-dro 180 m etre daouarn un tenner mat
|-
! scope=&quot;row&quot; |Lusk tennañ teorikel
|Hervez an tenner, peurliesañ 2 denn/mn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh o vont e-maez
|Etre 360 ha 490 m/s
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
Al '''Long rifle''', anavezet dindan an anvioù '''Kentucky rifle''' pe '''Pennsylvania Rifle''' ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, pp. 112-113&lt;/ref&gt;, a zo ur rummad [[Mousked|fuzuilhoù-mousked]] produet e reter [[Norzhamerika]] adalek ar XVIII{{Vet}} kantved hag implijet eno betek dibenn an XIX{{Vet}} kantved. Gwelet e vezont evel an armoù kentañ disheñvel diouzh reoù [[Europa (kevandir)|Europa]] produet war ar c'hevandir-se, abalamour da elfennoù evel o hirder hag o [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]]. An armoù rizennet kentañ produet un niver bras anezhe e voent e istor Mab-den ivez.

== Istor ==
E deroù an {{XVIIIvet}} kantved en em gavas e [[Pennsylvania]] enbroidi eus stadoù [[Alamagn]] a-vremañ. En em staliañ a rejont e kontelezhioù gorre ar stad dreist-holl, evel reoù [[Berks County (Pennsylvania)|Berkshire]], [[York County (Pennsylvania)|York]], [[Lancaster County (Pennsylvania)|Lancaster]] pe [[Chester County (Pennsylvania)|Chester]]. Evit ar chase e krogjont da broduiñ fuzuilhoù karget dre o beg heñvel ouzh ar re implijet gante en o bro orin, met azasaet ouzh ezhommoù Pennsylvania&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Miret e voe ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Kanol|rizennoù]] er c'hanol, met hiraet e voe kalzig : pa rae etre 75 ha 80 cm war ar braz eus an armoù-skoaz european, e voe lakaet da vezañ ouzhpenn ur metr. Kement-mañ a zegasas muioc'h a resisted hag a hed-tenn. Bihanaet e voe kalibr ar boledoù evit skañvaat pouez an dafar douget da vare ar chaseadegoù. [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|Platinennoù-kailhastr]] a oa gant an holl Long rifles ; ar platinennoù-skeiñ a gemeras o flas e kreiz an {{XIXvet}} kantved. Dilezet e voe tamm-ha-tamm al [[Lamm (arm-tan)|lammoù]] dezhe divjod tev mod [[Bavaria]] evit reoù eeun tostoc'h d'ar re vodern, ha brasaet e voe ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Pontig|pontigoù]] evit gwareziñ gwelloc'h an [[Draen (armoù)|draenoù]] diouzh strouezh ar vro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Fr}} LESPART Michel, ''Les armes de la conquête de l'Ouest'', Jean Dullis Éditeur, 1975, pp. 9-16&lt;/ref&gt;.

== Implij ==
Priziet e oa al Long rifle gant ar chaseourien evit he resisted hag he hed-tenn. Implijet e voe ivez e brezelioù Norzhamerika e-pad daou gantved, en o zouez ar [[brezelioù gall hag indian]] (1754-1763), ar [[Brezelioù amerindian|brezelioù indian]] (deroù ar {{XVIIvet}} kantved - dibenn an {{XIXvet}} kantved), [[brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet]] (1775-1783), [[brezel 1812]] etre SUA hag ar Rouantelezh-Unanet, [[dispac'h Texas]] (1835-1836), ar [[brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]] (1846-1848), emgannoù ar ''[[Bleeding Kansas]]'' (1854-1861) ha betek [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet]] (1861-1865). Dont a reas da vezañ diwar-lerc'h abalamour da ledanaat implij an [[Arm-tennata|armoù-tennata]] e kard diwezhañ an {{XIXvet}} kantved.

== Er sevenadur ==
* Er romant [[The Last of the Mohicans|''The last of the Mohicans: A Narrative of 1757'']] skrivet gant [[James Fenimore Cooper]] e 1826, hag er [[The Last of the Mohicans (film, 1992)|film deveret anezhañ]] e 1992, e ra tudenn Nathan &quot;Hawkeye&quot; Poe ([[Daniel Day-Lewis]] er film) gant ul Long rifle&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Kentucky_Flintlock_Rifle Kentucky Flintlock Rifle]'', IMFDB (lennet d'an 29/01/2025)&lt;/ref&gt;. Lesanvet e vez « ''Longue carabine'' » gant ar C'hallaoued.
* ''Kentucky rifles'' a weler etre daouarn meur a dudenn er film ''[[The Patriot (film, 2000)|The Patriot]]'' sevenet e 2000 gant [[Roland Emmerich]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Al ''Long rifle'' zo bet choazet evel arm ofisiel stadoù [[Kentucky]] (e 2013) ha Pennsylvania (e 2014)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.nrawomen.com/content/9-states-with-official-firearms 9 States With Official Firearms]'', NRA Women, 09/09/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} KAUFFMAN Henry J., ''The Pennsylvania-Kentucky Rifle'', Masthof Press, 2022, 384 p., ISBN 978-1883294557
* {{En}} KOLAR John, ''Long Rifles of the American Revolution: How Lancaster County Craftsmen Helped Win the War'', Historic Rock Ford, 2022
* {{En}} IRWIN John Rice, ''Guns and Gunmaking Tools of Southern Appalachia: The Story of the Kentucky Rifle'', Schiffer Craft, 1997, 118 p., ISBN 978-0916838812

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Mouskedoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>8pb61vnnh23bsjq0rk7uy4te6eowctz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carlos Hathcock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174802</id>
    <revision>
      <id>2189804</id>
      <parentid>2152171</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="rtlbfsw23kfm69omraxiqnoewvhooj5" xml:space="preserve">[[Restr:Carlos Hathcock DM-SD-98-02324.JPG|dehou|205x205px]]
'''Carlos Norman Hathcock II''', ganet d'an 20 a viz Mae 1942 e [[Little Rock (Arkansas)|Little Rock]] ([[Arkansas]]) ha marvet d'an 22 a viz C'hwevrer 1999 e [[Virginia Beach]] ([[Virginia]]), a oa ur [[serjant-kanolier]] eus an [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet|USMC]], ha [[sniper]] da vare [[brezel Viêt Nam]]. Hervez e lazhas 93 ezel eus [[Arme Pobl Vietnam]] ha deus ar [[Talbenn Broadel Dieubidigezh Su Viêt Nam|Việt Cộng]] eno&lt;ref&gt;{{En}} KENNEDY Harold, ''Marine Corps Sets Sights On More Precise Shooting'' ([http://www.nationaldefensemagazine.org/issues/2003/Mar/Marine_Corps_Sets.htm diell]), National Defense, miz Meurzh 2003 (lennet d'an 08/05/2025)&lt;/ref&gt;. Lesanvet e voe ''Lông Trắng'' (Pluenn wenn) gant e enebourien, abalamour d'ar bluenn a oa war e dok. Betek 2002 e chomas gantañ taol-dreist al lazhadenn bellañ (war-dro 2.290 metr) e miz C'hwevrer 1967, a-drugarez d'ur vindrailherez [[M2 Browning|Browning M2]] savet ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] warni&lt;ref&gt;{{En}} HENDERSON Charles W., ''Silent Warrior'', Berkley Books, 2003, 336 p., ISBN 978-0425188644                               ‎                           &lt;/ref&gt;. Peurliesañ e rae Hathcock gant ur garabinenn [[Winchester Model 70]]&lt;ref&gt;{{en}} Philip SCHREIER, ''[https://www.shootingillustrated.com/content/the-classics-winchester-model-70/ The Classics: Winchester Model 70]'', Shooting Illustrated (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Hatchcock, Carlos Norman II}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1942]]
[[Rummad:Marvioù 1999]]
[[Rummad:Soudarded SUA]]
[[Rummad:Tennerien]]</text>
      <sha1>rtlbfsw23kfm69omraxiqnoewvhooj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colt Walker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175851</id>
    <revision>
      <id>2189812</id>
      <parentid>2173859</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6225" sha1="i5lxg8120row46nmz1hc6pb9yychy6t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Colt Walker|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Colt Walker Percussion Revolver, serial no. 1017 MET 58.171.1 002feb2015.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur revolver '''Colt Walker''' miret er [[Metropolitan Museum of Art|MET]] ([[New-York]])
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Revolver]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Platinenn (arm-tan)|Platinenn-skeiñ]] un-ober
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Kalibr
|.44
|-  
! scope=&quot;row&quot; |Ijinerien
|[[Samuel Colt]]&lt;br&gt;[[Samuel Hamilton Walker]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1846
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Eli Whitney Jr.]] ([[Whitneyville (Connecticut)|Whitneyville]], [[Connecticut]])
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|1847
|-
! scope=&quot;row&quot; |Niver produet
|1.100
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''Texas Model''
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas
|2 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|390 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|230 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus
|War-dro 90 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|Etre 300 ha 410 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|[[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|Taboulin]] 6 tenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
Ar '''Colt Walker''', anvet ivez '''Colt Whitneyville-Walker''', zo ur [[revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|un-ober]] ijinet e 1846 er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] gant [[Samuel Colt]] ha [[Samuel Hamilton Walker|Samuel H. Walker]]. Unan eus an armoù-dorn galloudusañ a rae gant [[poultr du]] eo.

== Istor ha deskrivadur ==
Samuel Colt en doa lakaet produiñ e revolver kentañ, ar [[Colt Paterson]], adalek 1836. Daoust dezhañ bezañ ar revolver modern kentañ, ne reas ket berzh, hag embregerezh kentañ Colt a reas freuzstal e 1842. Implijet e voe koulskoude an arm gant an [[Texas Ranger Division|Texas Rangers]] : e-pad [[emgann Walker's Creek]] (1844), ar Paterson a sikouras ar soudarded stadunanat da vezañ trec'h a-enep [[Comanched|Komanched]]&lt;ref&gt;'''{{En}}''' SPURLIN Charles, ''[https://www.tshaonline.org/handbook/entries/walker-samuel-hamilton Samuel H. Walker: Texas Ranger and Mexican War Veteran]'', Texas State Historical Association, 1976, kempennet d'ar 16/02/2019 (lennet d'an 18/07/2025)&lt;/ref&gt;.

E 1846 e tarzhas ar [[brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]]. Samuel Hamilton Walker, ur c'habiten eus [[U.S. Cavalry|marc'hegerezh ar Stadoù-Unanet]] hag en doa implijet armoù Colt e emgann Walker's Creek, a voe karget gant e c'houarnamant da brenañ 1.000 revolver evit kont an arme&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} VENTURINO Mike, ''[https://americanhandgunner.com/handguns/the-colt-walker-44/ THE COLT WALKER .44]'', American Handgunner (lennet d'an 18/07/2025)&lt;/ref&gt;. Kejañ a reas gant Samuel Colt ha goulenn a reas gantañ sevel un arm disheñvel diouzh ar Paterson : ponneroc'h, uheloc'h e [[Kalibr (armoù-tan)|galibr]] (.44 meutad e-lec'h .36), dezhañ un [[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|daboulin]] 6 tenn, ha gouest da anduriñ ur gargad poultr du uhel&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} STAMMEL H. J., ''Colt Whitneyville-Walker'', in ''Les armes à feu des pionniers'', France Loisirs, 1975, pp. 49-50, ISBN 2-7269-0002-X&lt;/ref&gt; (60 [[Greunenn (unanenn)|greunenn]] e pep kambr, tost da 4 gram).

Diwar labour an daou zen e voe krouet neuze ar Colt Walker. Abalamour da Samuel Colt bezañ fripet e lod goude freuzstal e embregerezh kentañ e voe lakaet sevel an armoù e atalieroù an armeurer [[Eli Whitney Jr.]]&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/24844 Colt Walker Percussion Revolver, serial no. 1017]'', MET (lennet d'an 18/07/2025)&lt;/ref&gt; e [[Whitneyville (Connecticut)|Whitneyville]] ([[Connecticut]]). 950 skouerenn anezhe a voe kaset d'an Texas Rangers. Ken galloudus e oa an arm e c'halle lazhañ un den da 400 metr c'hoazh. Re bonner e oa da vezañ douget ouzh gouriz ar soudarded : daou revolver a veze staget ouzh dibroù ar varc'hegerien, e-barzh gouinoù a ratozh&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Un nebeud sioù en doa ar Colt Walker memestra, pa oa techet e ganol pe e daoulin da darzhañ a-wechoù abalamour da c'halloud ar gargad poultr uhel&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' BIANCHI Didier, ''Dragoon de Uberti en cal. 44'', Cibles n°659, miz Mae 2025, pp. 81-85&lt;/ref&gt; ha da galite izel an dir implijet d'ar poent-se&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Mervel a reas Samuel H. Walker un nebeud mizioù goude, e miz Here 1847, e [[Mec'hiko]]. An arm en doa ijinet asambles gant Samuel Colt a blijas d'an arme ha d'ar gouarnamant, a c'houlennas prenañ muioc'h a revolverioù. Colt a wellaas an arm, ha kinnig a reas e 1848 ar [[Colt Dragoon]], a voe gwerzhet un niver uhel anezhe, hag a verkas deroù berzh an ijinour stadunanat. Hemañ en doa lakaet sevel 1100 Colt Walker e-lec'h 1000 gant arc'hant ar gouarnamant ; a-drugarez d'ar gounidoù graet war ar 100 skouerenn ouzhpenn e c'hellas postiñ arc'hant evit lakaat sevel un uzin e [[Hartford (Connecticut)|Hartford]] (Connecticut) evit e embregerezh nevez, ar [[Colt's Manufacturing Company]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Er sevenadur ==
* Ar Colt Walker a c'haller implijout er c'hoari video ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns disassembly]]''&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Colt_Walker Colt Walker]'', IMFDB (lennet d'an 18/07/2025)&lt;/ref&gt;.
* Ar revolver zo bet choazet evel arm ofisiel stad [[Texas]] e 2021, gant ar gouarnour [[Greg Abbott]]&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.nrawomen.com/content/9-states-with-official-firearms 9 States With Official Firearms]'', NRA Women, 09/09/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Charles W. Pate, ''The Colt Walker Army Revolver'', Andrew Mowbray Publishers, Inc., 2021, 96 p., ISBN 978-1931464888

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Revolverioù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù implijet er westernoù]]</text>
      <sha1>i5lxg8120row46nmz1hc6pb9yychy6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tro-vale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176009</id>
    <revision>
      <id>2189864</id>
      <parentid>2153329</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8798" sha1="mynhy31wnk9k4k8aplspiyf80q3jtwh" xml:space="preserve">{{databox}}
An '''dro-vale''' zo un obererezh [[dudi]] a dalvez da [[kerzhout|gerzhout]] en natur, e-unan pe a-stroll, en ur heuliañ un hent balizennet peurliesañ. Un obererezh korf eo, mat evit ar yec'hed, hag un diduamant hag a ro an dro da zizoleiñ ha da arvestiñ an natur. Gallout a ra bezañ ur sport pa vez graet a-greñv.

== Doareoù da vale ==
[[Restr:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg|thumb|Trekking e [[Salta (proviñs)|Salta]] ([[Arc'hantina]]).]]
Un dro-vale er maezioù a c'hall padout un nebeud eurvezhioù, war hentoù balizennet. Kalz doareoù da vale a zo, da skouer :
* kerzhet giz norzhat, un doare berramzer da vale, oc'h implijout bizhier
* an &quot;trekking&quot; war tachennoù start (menezioù, gouelec'hioù...) hag e-pad meur a zeiz
* ar c'herzh afghan, un teknik kerzhout dre an analadur

=== An aveadur ===
[[Restr:Bréhat 22 Marcheurs Paon 2010.jpg|thumb|Seier-kein ([[enezeg Briad]]).]]
Diouzh an dachenn, an amzer hag ar c'houlz-bloaz e ranker kemer gantañ pe ganti :
* botoù bale
* ur [[sac'h-kein]]
* dour, boued
* un tok
* ur pezh-dilhad evit ar glav
* ur [[bazh-kerzhout|vazh-kerzhout]]
* ur [[poellgomz]]
* ur gartenn, un [[nadoz-vor]] pe ur reizhiad [[Global Positioning System|GPS]]

== Istor ==
Araok an XIX{{vet}} kantved e yae an dud da vale evit abegoù pleustrek pe relijiel, evel ar [[pirc'hirinded]]où. Hentoù-bale a hiziv a heuilh c'hoazh an hentadoù kozh-se, evit mont da [[Kêrgent|Gêrgent]] pe da [[Hent Sant Jakez|Sant-Jakez a Gompostel]] da skouer.

Amzer an diaraogerien eo dibenn an XVIII{{vet}} kantved, pa krogas tud zo da vale er menezioù. Embannet e voe zoken ur sturlevr gant ar beleg skosat Thomas West kerkent ha 1778 evit brudañ ar c'herzh e [[Lake District]]&lt;ref&gt;{{en}} Thomas West, A Guide To The Lakes.&lt;/ref&gt;, hag ober a reas berzh al levr.

=== An XIX{{vet}} kantved ===
An dro-vale gant at ster a hiziv a zeuas war wel en XIX{{vet}} kantved. A-raok e veze keñveriet ar c'herzh gant ar baourentez hag ar baleantañ. Cheñch a reas ar sell ouzh an natur hag ar gweledva adalek ar [[romantelezh|prantad romantel]], hag un diforc'h a zeuas war-wel tamm ha tamm etre kerzhout ha bale er maezioù hag er c'hoadoù evit an dudi. E 1790 en doa graet ar barzh saoz romantel [[William Wordsworth]] tro Bro-C'hall, Suis hag Alamagn, ar pezh eo deskrivet gantañ en e varzhoneg emvuhezskridel ''The Prelude'' e 1850. E 1801 ez eas ar beajour ha skrivagner alaman [[Johann Gottfried Seume]] da vale war e dreid eus [[Leipzig]] betek [[Sikilia]], ha distreiñ a reas da Leipzig dre Bariz goude nav miz&lt;ref&gt;{{De}} {{Cite book|last=Krüger|first=Arnd|title=Wandertourismus: Kundengruppen, Destinationsmarketing, Gesundheitsaspekte|date=2010|isbn=978-3-486-70469-3|editor-last=Menzel|editor-first=Anne|location=München|oclc=889248430|editor-last2=Endress|editor-first2=Martin|editor-last3=Hedorfer|editor-first3=Petra|editor-last4=Antz|editor-first4=Christian}}&lt;/ref&gt;.

Er Stadoù-Unanet en em ziorrenas an dro-vale ivez dre levezon daou skrivagner, [[Ralph Waldo Emerson]] (1803–82) ha [[Henry David Thoreau]] (1817–62), an daou anezho e-barzh al luskad anvet ''transcendentalism''. E 1876 e voe krouet ar c'hlub tro-vale kentañ e Norzhamerika, an ''&quot;Appalachian Mountain Club&quot;''.

En Alamagn e voe embannet sturlevrioù gant Karl Baedeker (1801–1859) evit deskrivañ e hentadoù bale. E 1864 e voe krouet ar gevredigezh gentañ en Europa evit brudañ an touristerezh kerzhet, ''[[:de:Schwarzwaldverein|Schwarzwaldverein]]'' {{de}} hec'h anv (&quot;kevredigezh ar [[Koad Du|C'hoad Du]]&quot;). Eizh bloaz war-lerc'h e voe krouet ar &quot;[[Club Vosgien]]&quot; en [[Elzas]] diwar ar skouer-se. Ar mennozh-mañ a oa diwanet e penn un nebeud louzawourien hag ergerzherien eus ar Vojoù-Uhel evel Frédéric Kirschleger kerkent ha dibenn ar bloavezhioù 1860&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.alsace.eu/Data-Content/7777/index.html Alles Güete im Vogese Klub ! Le Club Vosgien, plus ancienne association de randonnée de France, fête les 150 ans de sa création. ''Toute l'Alsace'', Le Magazine de la collectivité européenne d'Alsace], miz Here 2022, pp.22-23&lt;/ref&gt;. Balizennet eo an hentoù-bale er [[Vojoù]] gant ar gevredigezh. 

E 1837 e Bro-C'hall eo embannet ur sturlevr bale e [[koadeg Fontainebleau]] : ''Quatre promenades en forêt de Fontainebleau''. Treset eo an hent-bale kentañ eno e 1842 gant Claude François Denecourt (1788–1875).

=== En XX{{vet}} kantved ===
En em ziorren a reas kalz an dro-vale en Europa hag er Stadoù-Unanet, dre gluboù, kevredigezhioù, ar [[skout]]ed...

E 1921 e voe krouet an ''Appalachian Trail'', gwenodenn-vale an [[Appalachoù]]. 

Dale a voe gant Bro-C'hall pa voe krouet an hentoù-bale hir e 1947 nemetken, gant ar &quot;GR3&quot; etre [[Orleañs]] ha [[Beaugency]]. War lerc'h Bro-C'hall e voe krouet ar wenodenn-vale kentañ e Belgia e 1959. Kempennet e voe ar BH &quot;Tro [[Menez Gwenn]]&quot; e 1951 en Alpoù.

E 1969 e voe krouet [[Kevread Europa ar dro-vale war droad]].

=== En XXI{{Añ}} kantved ===
[[Restr:Youth hiking.JPG|thumb|Yaouankizoù o vale en Israel.]]
Doareoù nevez da vale zo deuet war-wel gant temoù diouzh ar c'hiz evel an [[hevlezouriezh]], an istor, hag ivez an [[treuzpeuriñ]], da skouer e [[Sardegna]]. Troioù-bale zo a ginnig un hentad o pebeilañ treuzadenn gwelioù meur ha tremen war an traezhennoù.

E Bro-C'hall eo krouet hentoù-bale e kêr evit daremprediñ Marseille (ar BH 2013, krouet e 2013 eta) ha Pariz (ar BH75 krouet e 2017, adanvet ar BH2024 evit enoriñ C'hoarioù Olimpek Pariz 2024). 

== An hentoù-bale hir er bed ==
=== En Europa ===
Rouedadoù hentoù-bale hir bras a zo bet krouet e pep bro en Europa, da skouer &quot;Grande Randonnée&quot; (GR) e Frañs, &quot;Grote Routepaden&quot; pe &quot;Lange-afstand-wandelpaden&quot; en Izelvroioù, &quot;Grande Rota&quot; e Portugal, &quot;Gran Recorrido&quot; e Spagn, an &quot;National Trails&quot; e Bro-Saoz ha Bro-Gembre, &quot;Kungsleden&quot; e Sveden... E menezioù Norvegia, Sveden, Aostria, Slovenia, Suis, Alamagn, Bro-C'hall hag Italia e c'haller ober troiadoù bale en ur implijout ur reizhiad [[ti-repu|tiez-repu]].

En Europa ez eus bet savet ur rouedad hentoù-bale hir anvet ar &quot;[[Gwenodenn-vale hir europat|gwenodennoù-bale hir europat]]&quot;. Pep gwenodenn a dreuz meur a vro europat dre viliadoù a gilometradoù. Ar &quot;wenodenn europat E4&quot; da skouer, hirañ gwenodenn tro-vale Europa, a zo 10 450 km hirder dezhi. Loc'hañ a ra e Portugal ha treuziñ a ra Bro-Spagn, Katalonia, Andora, Okitania, Suis, Alamagn, Aostria, Hungaria, Roumania, Bulgaria, Gres (en ur dremen dre Greta) evit echuiñ e Kiprenez.

==== Ar rouedad tro-vale e Frañs ====
E Frañs ez eus tri seurt gwenodennoù-bale :
* re an [[tro-vale-hir|dro-vale hir]] (BH)
* re an [[tro-vale-hir bro|dro-vale hir bro]] (BHB) evit dizoleiñ ur rannvro
* re an dro-vale berr gant hentoù pourmen ha bale, hag a c'hall bezañ 15 pe 25 km hir da skouer.

E menezioù [[Korsika]] eo brudet ar BH20 evit bezañ ar wenodenn-vale hir kaletañ.

E Breizh e c'haller ober tro ar vro dre an aodoù gant ar [[Hent-bale hir 34|BH34]], an « hent ar valtouterien » hollvrudet. Gallout a reer ivez treuziñ Breizh en he c'halon gant ar [[Hent-bale hir 37|BH37]], ha mont eus [[Menez Mikael ar Mor]] da [[Gwenrann|Wenrann]] gant ar [[Hent-bale hir 39|BH39]]. 

=== E lec'h all er bed ===
[[Restr:Hiking to the Ice Lakes. San Juan National Forest, Colorado.jpg|thumb|Bale er [[Menezioù San Juan]] e [[Colorado]].]]
Er Stadoù-Unanet emañ an ''&quot;National Trail System&quot;'', hentoù-bale evit an dudi a-zivout braventezioù an natur met ivez an istor.

Er-maez Europa e c'haller menegiñ ivez Kanada, Aostralia, Zeland-Nevez, Nepal. Rouedadoù bihanoc'h zo e broioù all eus Azia evel Turkia, Israel ha Jordania.

== Un obererezh poblek ha mat evit ar yec'hed ==
Mat eo an dro-vale evit yec'hed ar c'horf hag ar spered. 

27 milion a dud a zo aet da vale evit ar blijadur e Frañs e 2021, ar pezh a ra an dro-vale ar sport poblekañ eno. 

== Bale er sevenadur ==
E 1883 en em stalias ar prederer ha barzh alaman [[Friedrich Nietzsche]] war aod [[Provañs]]. Mont a rae da vale, doare ar &quot;c'herzh arvestiñ&quot;, war ur wenodenn a sav war uhelioù [[Esa (Bro-isa)|Esa]] (e Bro-Nisa). Anvet eo &quot;gwenodenn Nietzsche&quot; bremañ.

El lennegezh e c'haller menegiñ :
* 1879 : ''Travels with a Donkey in the Cévennes'' gant ar skrivagner skosat [[Robert Louis Stevenson]]
* 1956 : ''The Long Walk'' gant [[Sławomir Rawicz]]
* 1974 : ''Meditazioni delle vette'' (Darvestiñ al leinoù) gant [[Julius Evola]]
* 2007 : ''Africa trek'' gant Alexandre ha Sonia Poussin

Er sinema a kaver : 
* 1975 : ''Picnic At Hanging Rock'' gant [[Peter Weir]]
* 1997 : ''Les Randonneurs'' gant Philippe Harel
* 2010 : ''127 Hours'' gant [[Danny Boyle]]
* 2014 : ''Wild'' gant [[Jean-Marc Vallée]]

== Notennoù ha daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Tro-vale|*]]</text>
      <sha1>mynhy31wnk9k4k8aplspiyf80q3jtwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189883</id>
      <parentid>2189864</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istor */</comment>
      <origin>2189883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8828" sha1="swqflp6z6pu11t6ic6l25by59gadmj3" xml:space="preserve">{{databox}}
An '''dro-vale''' zo un obererezh [[dudi]] a dalvez da [[kerzhout|gerzhout]] en natur, e-unan pe a-stroll, en ur heuliañ un hent balizennet peurliesañ. Un obererezh korf eo, mat evit ar yec'hed, hag un diduamant hag a ro an dro da zizoleiñ ha da arvestiñ an natur. Gallout a ra bezañ ur sport pa vez graet a-greñv.

== Doareoù da vale ==
[[Restr:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg|thumb|Trekking e [[Salta (proviñs)|Salta]] ([[Arc'hantina]]).]]
Un dro-vale er maezioù a c'hall padout un nebeud eurvezhioù, war hentoù balizennet. Kalz doareoù da vale a zo, da skouer :
* kerzhet giz norzhat, un doare berramzer da vale, oc'h implijout bizhier
* an &quot;trekking&quot; war tachennoù start (menezioù, gouelec'hioù...) hag e-pad meur a zeiz
* ar c'herzh afghan, un teknik kerzhout dre an analadur

=== An aveadur ===
[[Restr:Bréhat 22 Marcheurs Paon 2010.jpg|thumb|Seier-kein ([[enezeg Briad]]).]]
Diouzh an dachenn, an amzer hag ar c'houlz-bloaz e ranker kemer gantañ pe ganti :
* botoù bale
* ur [[sac'h-kein]]
* dour, boued
* un tok
* ur pezh-dilhad evit ar glav
* ur [[bazh-kerzhout|vazh-kerzhout]]
* ur [[poellgomz]]
* ur gartenn, un [[nadoz-vor]] pe ur reizhiad [[Global Positioning System|GPS]]

== Istor ==
Araok an XIX{{vet}} kantved e yae an dud da vale evit abegoù pleustrek pe relijiel, evel ar [[pirc'hirinded]]où. Hentoù-bale a hiziv a heuilh c'hoazh an hentadoù kozh-se, evit mont da [[Kêrgent|Gêrgent]] pe da [[Hent Sant Jakez|Sant-Jakez a Gompostel]] da skouer.

Amzer an diaraogerien eo dibenn an XVIII{{vet}} kantved, pa grogas tud zo da vale er menezioù. Embannet e voe zoken ur sturlevr gant ar beleg skosat Thomas West kerkent ha 1778 evit brudañ ar c'herzh e [[Lake District]]&lt;ref&gt;{{en}} Thomas West, A Guide To The Lakes.&lt;/ref&gt;, hag ober a reas berzh al levr.

=== An XIX{{vet}} kantved ===
An dro-vale gant at ster a hiziv a zeuas war wel en XIX{{vet}} kantved. A-raok e veze keñveriet ar c'herzh gant ar baourentez hag ar baleantañ. Cheñch a reas ar sell ouzh an natur hag ar gweledva adalek ar [[romantelezh|prantad romantel]], hag un diforc'h a zeuas war-wel tamm ha tamm etre kerzhout ha bale er maezioù hag er c'hoadoù evit an dudi. E 1790 en doa graet ar barzh saoz romantel [[William Wordsworth]] tro Bro-C'hall, Suis hag Alamagn, ar pezh eo deskrivet gantañ en e varzhoneg emvuhezskridel ''The Prelude'' e 1850. E 1801 ez eas ar beajour ha skrivagner alaman [[Johann Gottfried Seume]] da vale war e dreid eus [[Leipzig]] betek [[Sikilia]], ha distreiñ a reas da Leipzig dre Bariz goude nav miz&lt;ref&gt;{{De}} {{Cite book|last=Krüger|first=Arnd|title=Wandertourismus: Kundengruppen, Destinationsmarketing, Gesundheitsaspekte|date=2010|isbn=978-3-486-70469-3|editor-last=Menzel|editor-first=Anne|location=München|oclc=889248430|editor-last2=Endress|editor-first2=Martin|editor-last3=Hedorfer|editor-first3=Petra|editor-last4=Antz|editor-first4=Christian}}&lt;/ref&gt;.

Er Stadoù-Unanet en em ziorrenas an dro-vale ivez dre levezon daou skrivagner, [[Ralph Waldo Emerson]] (1803–82) ha [[Henry David Thoreau]] (1817–62), an daou anezho e-barzh al luskad anvet ''transcendentalism''. E 1876 e voe krouet ar c'hlub tro-vale kentañ e Norzhamerika, an ''&quot;Appalachian Mountain Club&quot;''.

En Alamagn e voe embannet sturlevrioù gant Karl Baedeker (1801–1859) evit deskrivañ e hentadoù bale. E 1864 e voe krouet ar gevredigezh gentañ en Europa evit brudañ an touristerezh kerzhet, ''[[:de:Schwarzwaldverein|Schwarzwaldverein]]'' {{de}} hec'h anv (&quot;kevredigezh ar [[Koad Du|C'hoad Du]]&quot;). Eizh bloaz war-lerc'h e voe krouet ar &quot;[[Club Vosgien]]&quot; en [[Elzas]] diwar ar skouer-se. Ar mennozh-mañ a oa diwanet e penn un nebeud louzawourien hag ergerzherien eus ar Vojoù-Uhel evel Frédéric Kirschleger kerkent ha dibenn ar bloavezhioù 1860&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.alsace.eu/Data-Content/7777/index.html Alles Güete im Vogese Klub ! Le Club Vosgien, plus ancienne association de randonnée de France, fête les 150 ans de sa création. ''Toute l'Alsace'', Le Magazine de la collectivité européenne d'Alsace], miz Here 2022, pp.22-23&lt;/ref&gt;. Balizennet eo an hentoù-bale er [[Vojoù]] gant ar gevredigezh. 

E 1837 e Bro-C'hall eo embannet ur sturlevr bale e [[koadeg Fontainebleau]] : ''Quatre promenades en forêt de Fontainebleau''. Treset eo an hent-bale kentañ eno e 1842 gant Claude François Denecourt (1788–1875).

=== En XX{{vet}} kantved ===
En em ziorren a reas kalz an dro-vale en Europa hag er Stadoù-Unanet, dre gluboù, kevredigezhioù, ar [[skout]]ed...

E 1921 e voe krouet an ''Appalachian Trail'', gwenodenn-vale an [[Appalachoù]]. 

Dale a voe gant Bro-C'hall pa voe krouet an hentoù-bale hir e 1947 nemetken, gant ar &quot;GR3&quot; etre [[Orleañs]] ha [[Beaugency]]. War lerc'h Bro-C'hall e voe krouet ar wenodenn-vale kentañ e Belgia e 1959. Kempennet e voe ar BH &quot;Tro [[Menez Gwenn]]&quot; e 1951 en Alpoù.

E 1969 e voe krouet [[Kevread Europa ar dro-vale war droad]].

=== En XXI{{Añ}} kantved ===
[[Restr:Youth hiking.JPG|thumb|Yaouankizoù o vale en Israel.]]
Doareoù nevez da vale zo deuet war-wel gant temoù diouzh ar c'hiz evel an [[hevlezouriezh]], an istor, hag ivez an [[treuzpeuriñ]], da skouer e [[Sardegna]]. Troioù-bale zo a ginnig un hentad o pebeilañ treuzadenn gwelioù meur ha tremen war an traezhennoù.

E Bro-C'hall eo krouet hentoù-bale e kêr evit daremprediñ Marseille (ar BH 2013, krouet e 2013 eta) ha Pariz (ar BH75 krouet e 2017, adanvet ar BH2024 evit enoriñ C'hoarioù Olimpek Pariz 2024). 

== An hentoù-bale hir er bed ==
=== En Europa ===
Rouedadoù hentoù-bale hir bras a zo bet krouet e pep bro en Europa, da skouer &quot;Grande Randonnée&quot; (GR) e Frañs, &quot;Grote Routepaden&quot; pe &quot;Lange-afstand-wandelpaden&quot; en Izelvroioù, &quot;Grande Rota&quot; e Portugal, &quot;Gran Recorrido&quot; e Spagn, an &quot;National Trails&quot; e Bro-Saoz ha Bro-Gembre, &quot;Kungsleden&quot; e Sveden... E menezioù Norvegia, Sveden, Aostria, Slovenia, Suis, Alamagn, Bro-C'hall hag Italia e c'haller ober troiadoù bale en ur implijout ur reizhiad [[ti-repu|tiez-repu]].

En Europa ez eus bet savet ur rouedad hentoù-bale hir anvet ar &quot;[[Gwenodenn-vale hir europat|gwenodennoù-bale hir europat]]&quot;. Pep gwenodenn a dreuz meur a vro europat dre viliadoù a gilometradoù. Ar &quot;wenodenn europat E4&quot; da skouer, hirañ gwenodenn tro-vale Europa, a zo 10 450 km hirder dezhi. Loc'hañ a ra e Portugal ha treuziñ a ra Bro-Spagn, Katalonia, Andora, Okitania, Suis, Alamagn, Aostria, Hungaria, Roumania, Bulgaria, Gres (en ur dremen dre Greta) evit echuiñ e Kiprenez.

==== Ar rouedad tro-vale e Frañs ====
E Frañs ez eus tri seurt gwenodennoù-bale :
* re an [[tro-vale-hir|dro-vale hir]] (BH)
* re an [[tro-vale-hir bro|dro-vale hir bro]] (BHB) evit dizoleiñ ur rannvro
* re an dro-vale berr gant hentoù pourmen ha bale, hag a c'hall bezañ 15 pe 25 km hir da skouer.

E menezioù [[Korsika]] eo brudet ar BH20 evit bezañ ar wenodenn-vale hir kaletañ.

E Breizh e c'haller ober tro ar vro dre an aodoù gant ar [[Hent-bale hir 34|BH34]], an « hent ar valtouterien » hollvrudet. Gallout a reer ivez treuziñ Breizh en he c'halon gant ar [[Hent-bale hir 37|BH37]], ha mont eus [[Menez Mikael ar Mor]] da [[Gwenrann|Wenrann]] gant ar [[Hent-bale hir 39|BH39]]. 

=== E lec'h all er bed ===
[[Restr:Hiking to the Ice Lakes. San Juan National Forest, Colorado.jpg|thumb|Bale er [[Menezioù San Juan]] e [[Colorado]].]]
Er Stadoù-Unanet emañ an ''&quot;National Trail System&quot;'', hentoù-bale evit an dudi a-zivout braventezioù an natur met ivez an istor.

Er-maez Europa e c'haller menegiñ ivez Kanada, Aostralia, Zeland-Nevez, Nepal. Rouedadoù bihanoc'h zo e broioù all eus Azia evel Turkia, Israel ha Jordania.

== Un obererezh poblek ha mat evit ar yec'hed ==
Mat eo an dro-vale evit yec'hed ar c'horf hag ar spered. 

27 milion a dud a zo aet da vale evit ar blijadur e Frañs e 2021, ar pezh a ra an dro-vale ar sport poblekañ eno. 

== Bale er sevenadur ==
E 1883 en em stalias ar prederer ha barzh alaman [[Friedrich Nietzsche]] war aod [[Provañs]]. Mont a rae da vale, doare ar &quot;c'herzh arvestiñ&quot;, war ur wenodenn a sav war uhelioù [[Esa (Bro-isa)|Esa]] (e Bro-Nisa). Anvet eo &quot;gwenodenn Nietzsche&quot; bremañ.

El lennegezh e c'haller menegiñ :
* 1879 : ''Travels with a Donkey in the Cévennes'' gant ar skrivagner skosat [[Robert Louis Stevenson]]
* 1956 : ''The Long Walk'' gant [[Sławomir Rawicz]]
* 1974 : ''Meditazioni delle vette'' (Darvestiñ al leinoù) gant [[Julius Evola]]
* 2007 : ''Africa trek'' gant Alexandre ha Sonia Poussin

Er sinema a kaver : 
* 1975 : ''Picnic At Hanging Rock'' gant [[Peter Weir]]
* 1997 : ''Les Randonneurs'' gant Philippe Harel
* 2010 : ''127 Hours'' gant [[Danny Boyle]]
* 2014 : ''Wild'' gant [[Jean-Marc Vallée]]

== Notennoù ha daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Tro-vale|*]]
[[Rummad:Obererezhioù korf]]</text>
      <sha1>swqflp6z6pu11t6ic6l25by59gadmj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apocalypse Now</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176837</id>
    <revision>
      <id>2189840</id>
      <parentid>2162478</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="aeqflxepb2jpdobi1un23p8x9ddk8md" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Apocalypse Now''}}
{{databox}}
'''''Apocalypse Now''''' zo ur film [[film brezel|brezel]] ha [[faltazi psikologel|psikologel]] stadunanat embannet e [[1979]] [[produer filmoù|produet]] ha [[Filmaozer|filmaozet]] gant [[Francis Ford Coppola]]. Ar senario a zo bet kenskrivet gant Coppola, [[John Milius]], ha [[Michael Herr]], ha damziazezet eo war ar romant embannet e 1899 hag anvet ''[[Heart of Darkness]]'' gant [[Joseph Conrad]]. Kemmet eo bet lec'h an istor, eus [[Stad dizalc'h Kongo|Kongo e fin an XIXvet kantved]] etrezek [[Brezel Vietnam]]. Ar film a heuilh ur veaj war ur stêr eus [[Su Vietnam]] betek [[Rouantelezh Kambodja (1953-1970)|Kambodja]] gant ar c'habiten Willard ([[Martin Sheen]]), hag a zo da gas da benn ur gefridi guzh da lazhañ ar c'horonal Kurtz ([[Marlon Brando]]), un treitour d'an [[United States Army Special Forces|nerzhioù ispisial]] hag a damaller muntroù dezhañ hag a lakaer da sot. An aktourien all er film eo [[Robert Duvall]], [[Frederic Forrest]], [[Albert Hall (aktour)|Albert Hall]], [[Sam Bottoms]], [[Laurence Fishburne]], [[Dennis Hopper]], hag [[Harrison Ford]].

[[Rummad:Filmoù 1979]]
[[Rummad:Filmoù brezel]]
[[Rummad:Francis Ford Coppola]]</text>
      <sha1>aeqflxepb2jpdobi1un23p8x9ddk8md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruskenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177009</id>
    <revision>
      <id>2189889</id>
      <parentid>2160882</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="5gpsn4meh8639rih1y01dvzjoe3qirg" xml:space="preserve">[[Restr:Ruche entre l'Hospitalet et Lardiers.jpg|thumb|Ur ruskenn doare Dadant e [[Okitania]].]]
Ur '''ruskenn''', anvet '''koloenn''' pe '''kestenn''' hervez an dud hag he danvez ivez, zo un endalc'her savet gant Mab-den ennañ un [[Gwenan|taol-gwenan]]. Danvezioù ha stummoù liesseurt a zo bet d'ar ruskennoù hervez ar mare pe al lec'h. E [[Breizh]] ez eus bet graet gant koloennoù e-pad kantvedoù a-raok donedigezh ar ruskennoù tiretennek koad en XX{{Vet}} kantved, ha reoù e plastek hiziv an deiz zoken.

''Ruskeg'' a vez graet eus ur bodad ruskennoù.

== Doareoù ruskennoù ==

* Langstroth
* [[Warré (ruskenn)|Warré]]
* Voirnot
* [[Dadant (ruskenn)|Dadant]]
{{Porched gwenanerezh}}
[[Rummad:Dafar gwenanerezh]]</text>
      <sha1>5gpsn4meh8639rih1y01dvzjoe3qirg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olifant brezel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177245</id>
    <revision>
      <id>2189873</id>
      <parentid>2167445</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="6tqz4yfz7bv4gg8oaewrvsqpnxneuj0" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''olifant brezel''' eo un [[olifant]] hag a zo [[gourdonerezh loened|gourdonet]] ha sturiet gant un den evit seveniñ kefridioù milourel. An olifanted brezel en Istor a oa implijet dreist-holl evit [[sailhañ|argadiñ]] al linennoù enebour, freuzañ ar renkadoù, ha degas ur barrad aon d'an enebourien. '''Olifanterezh''' eo an droienn hag a vez implijet er bed milourel evit ober eus an unvezioù milourel gant soudarded pignet war olifanted.

[[Rummad:Olifanted]]
[[Rummad:Brezelioù Kartada]]</text>
      <sha1>6tqz4yfz7bv4gg8oaewrvsqpnxneuj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189874</id>
      <parentid>2189873</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="2rumhsnaetpozslxggyir814ga33zei" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''olifant brezel''' eo un [[olifant]] hag a zo [[gourdonerezh loened|gourdonet]] ha sturiet gant un den evit seveniñ kefridioù milourel. An olifanted brezel en Istor a oa implijet dreist-holl evit [[Arsailh|argadiñ]] al linennoù enebour, freuzañ ar renkadoù, ha degas ur barrad aon d'an enebourien. '''Olifanterezh''' eo an droienn hag a vez implijet er bed milourel evit ober eus an unvezioù milourel gant soudarded pignet war olifanted.

[[Rummad:Olifanted]]
[[Rummad:Brezelioù Kartada]]</text>
      <sha1>2rumhsnaetpozslxggyir814ga33zei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189875</id>
      <parentid>2189874</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>v-k</comment>
      <origin>2189875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="k8a4nrq3ugi96d2jt43p6oqa80xarkj" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''olifant brezel''' zo un [[olifant]] hag a zo [[gourdonerezh loened|gourdonet]] ha sturiet gant un den evit seveniñ kefridioù milourel. An olifanted brezel en Istor a veze implijet dreist-holl evit [[Arsailh|argadiñ]] al linennoù enebour, freuzañ ar renkadoù, ha degas ur barrad aon d'an enebourien. ''Olifanterezh'' eo an droienn hag a vez implijet er bed milourel evit ober eus an unvezioù gant soudarded pignet war olifanted.

[[Rummad:Olifanted]]
[[Rummad:Brezelioù Kartada]]</text>
      <sha1>k8a4nrq3ugi96d2jt43p6oqa80xarkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sistr Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177510</id>
    <revision>
      <id>2189859</id>
      <parentid>2185795</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a heul → a heuilh (via JWB)</comment>
      <origin>2189859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13024" sha1="ic9axmfcjzz0g92hclgu2idnhe912z1" xml:space="preserve">Ar '''sistr''', pe '''chistr''', zo un un evaj boas hag hengounel e Breizh. Produet e vez gant [[avaloù sistr]] gounezet un tamm e pep lec'h e Breizh, nemet e [[Gwinieg Naoned]] a zo bro ar gwin. Ul [[Lec'h orin gwarezet|LOG]], un [[AOK]] hal ul Label ruz zo bet krouet. Ar broduerien a vez kavet stank, e [[Bro-Gerne]] hag e [[Traoñ ar Renk]] da skouer, disheñvel sistr pep hini avat.

E-touez an avaloù-sistr brudetañ emañ ar Marie-Ménard, avaloù-sistr sukret hag a zeu eus bro [[Matignon]], er reter da vro-Sant-Brieg, hag an avaloù Kermerrien, e Bro-Gerne.

Sistr-per a vez graet ivez, da skouer hini [[Klegereg]] graet gant pêr Boreign&lt;ref&gt;[https://actu.fr/bretagne/cleguerec_56041/bretagne-cette-commune-est-la-capitable-du-chistr-per-cidre-de-poire_62951479.html Bretagne : cette commune est la capitable du chistr per (cidre de poire)] gant Pontivy Journal, 25 a viz Gouere 2025, gwelet d'an 8 a viz eurzh 2026.&lt;/ref&gt; 

== Istor ar sistr e Breizh ==
[[Restr:195 Quintin (Côtes-d'Armor).jpg|thumb|Gwaskell sistr (Gouel ar Wiaderien e [[Kintin]], Bro-Sant-Brieg, e 2014).]]
Testeniekaet e oa produet evajoù goet gant avaloù en Arvorig en {{VIIIvet kantved}}.

Sistr-aval a oa an evaj boas e tost Breizh a-bezh en XIXvet hag en XXvet kantved, koulz er maezioù hag er c'hêrioù. 

== Sistr Bro-Gerne ==
Roet e oa bet un [[Anvadur Orin Kontrollet]] (AOK) da sistr Kerne e [[1996]].

== Sistr Bro-Dreger ==
[[Restr:Cidre Artisinal from Brittany.jpg|thumb|150px|Un voutailhad sistr artizanel eus [[Plegad-Gwerann]] (Bro-Dreger).]]
Sistr Bro-Dreger 

== Sistr Traoñ ar Renk ==
Stank eo ar produiñ e Traoñ ar [[Renk]].

== Sistr Bro-Gwened ==
Ar sistroù Royal Guillevic zo ul [[label ruz]] ganto abaoe [[2000]]&lt;ref&gt;{{Liamm web |titl=Arrêté du 25 août 2010 portant homologation d'un cahier des charges de label rouge Cidre de variété Guillevic |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000022799237 |lec'hienn=www.legifrance.gouv.fr |deiziad=25/08/2010 |consulté le=2022-08-27}}&lt;/ref&gt;, evit ar broduerien hag an dreuzfurmerien hag a heuilh pizh kaier ar c'hargoù&lt;ref&gt;{{Liamm web |aoazer=Association Royal Guillevic |titl=Cahier des charges Cidre Guillevic |url=https://extranet.inao.gouv.fr/fichier/CDC-LA1599-CidreGuillevic-2010.pdf |site=extranet.inao.gouv.fr |deiziad=15/10/2010 |consulté le=2022-08-27}}&lt;/ref&gt;.

== Ar sistr industriel ==
Aozet e vez sistr gant kalz produerien vihan, met gant embregerezhioù bras ivez. Brudet eo ar merk Loïc Raison, Kerisac eus ar strollad [[Agrial]], Le Brun.

== Al lec'h orin gwarezet (LOG) ==
[[Restr:Zone de production du cidre breton (2014).svg|thumb|Kartenn takad al Lec'h Orin Gwarezet ''&quot;cidre breton&quot;''.]]
Krouet e voe ul [[Lec'h Orin Gwarezet]] (LOG) ''&quot;cidre de Bretagne&quot;''' pe ''&quot;cidre breton&quot;'' e 2000&lt;ref&gt;{{Liamm web |titl=Sistr Breizh pe Sistr breizhat war lec'hienn Ensavadur broadel an orin hag ar galite|url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013301 |lec'hienn=inao.gouv.fr |deiziad=03/11/2024 |consulté le=2024-11-03}}&lt;/ref&gt;. An takad a zo kaoz ne glot ket tre gant tiriad Breizh avat. Kontañ a ra [[Sarthe]], [[Mayenne]] hag ul lodenn eus [[Maine-ha-Liger]] e-barzh ; er c'hontrol, [[Bro-Raez]] ha [[Gwinieg Naoned]] n'emaint ket e-barzh.

== Ar beveziñ ==
En e vog e voe an evañ sistr etre eil lodenn an {{XIXvet kantved}} ha dibenn an Eil Brezel-bed. Ar sistr produet er gêr a veze evet er gêr : un evaj pemdeziek e oa koulz war ar maez hag e kêr, pa oa ral kavout dour mat da evañ.

Tizhout a reas an evañ sistr e bar e Breizh etre eil lodenn an {{XIXvet kantved}} ha dibenn an Eil Brezel-bed. Aozet e veze er gêr dreist-holl : evaj pemdeziek ar menajoù hag er c'hêrioù, en diaouer a zour mat da evañ. Bevezet e veze 491 litr dre annezad e Roazhon e [[1852]]&lt;ref&gt;Yann-Ber Kemener, p. 8.&lt;/ref&gt;, war-lerc'h 400 litr dre annezad e [[Felger]] e [[1905]]. E [[Redon]] eo brasjedet e veze evet ul litr dre zen bep pred, met evet e veze ivez er-maez an daol : etre pemp ha dek litr evit un arer eus [[Kastellbriant]] o labourat er parkoù.

En {{XXvet kantved}} e kemeras ar gwin plas ar sistr evel boeson pemdeziek. E 2023 ne veze evet nemet 1,23 litr dre zen gour bep bloaz&lt;ref&gt;[https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-bretagne-premiere-region-productrice-de-cidre-en-france-mais-lon-en-boit-de-moins-en-moins-e634c1e4-6457-11ef-9eb6-0615c3e175fc ''La Bretagne, première région productrice de cidre en France… mais l’on en boit de moins en moins''], pennad-skrid gant Olivier MÉLENNEC, Ouest-France, 07/09/2024.&lt;/ref&gt;.

&lt;graph&gt;
{
  &quot;version&quot;: 2,
  &quot;width&quot;: 400,
  &quot;height&quot;: 300,
  &quot;padding&quot;: {&quot;top&quot;: 10,&quot;left&quot;: 100,&quot;bottom&quot;: 40,&quot;right&quot;: 100},
  &quot;data&quot;: [
    {
      &quot;name&quot;: &quot;table&quot;,
      &quot;values&quot;: [
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Aodoù-an-Arvor&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 419
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Aodoù-an-Arvor&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 166
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Aodoù-an-Arvor&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 205
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Aodoù-an-Arvor&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 469
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Il-ha-Gwilen&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 480
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Il-ha-Gwilen&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 196
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Il-ha-Gwilen&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 193
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Il-ha-Gwilen&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 454
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Liger-Atlantel&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 141
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Liger-Atlantel&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 39
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Liger-Atlantel&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 686
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Liger-Atlantel&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 913
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Penn-ar-Bed&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 155
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Penn-ar-Bed&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 39
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Penn-ar-Bed&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 654
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Penn-ar-Bed&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 894
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Mor-Bihan&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 408
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Mor-Bihan&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;cidre&quot;,
          &quot;hl&quot;: 219
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Mor-Bihan&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;50s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 115
        },
        {
          &quot;dpt&quot;: &quot;Mor-Bihan&quot;,
          &quot;dec&quot;: &quot;60s&quot;,
          &quot;b&quot;: &quot;vin&quot;,
          &quot;hl&quot;: 401
        }
      ]
    }
  ],
  &quot;scales&quot;: [
    {
      &quot;name&quot;: &quot;dec&quot;,
      &quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
      &quot;range&quot;: &quot;height&quot;,
      &quot;padding&quot;: 0.15,
      &quot;domain&quot;: {&quot;data&quot;: &quot;table&quot;,&quot;field&quot;: &quot;dec&quot;}
    },
    {
      &quot;name&quot;: &quot;conso&quot;,
      &quot;type&quot;: &quot;linear&quot;,
      &quot;range&quot;: &quot;width&quot;,
      &quot;nice&quot;: true,
      &quot;domain&quot;: [0,1000]
    },
    {
      &quot;name&quot;: &quot;b&quot;,
      &quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
      &quot;range&quot;: &quot;category10&quot;,
      &quot;domain&quot;: {&quot;data&quot;: &quot;table&quot;,&quot;field&quot;: &quot;b&quot;}
    }
  ],
  &quot;axes&quot;: [{&quot;type&quot;: &quot;x&quot;,&quot;scale&quot;: &quot;conso&quot;, &quot;title&quot;: &quot;Beveziñ e miliadoù a hektolitroù&quot;}],
  &quot;legends&quot;: [
    {&quot;fill&quot;: &quot;b&quot;, &quot;title&quot;: &quot;Boisson&quot;}
  ],
  &quot;marks&quot;: [
    {
      &quot;name&quot;: &quot;decs&quot;,
      &quot;type&quot;: &quot;group&quot;,
      &quot;from&quot;: {
        &quot;data&quot;: &quot;table&quot;,
        &quot;transform&quot;: [{&quot;type&quot;: &quot;facet&quot;,&quot;groupby&quot;: [&quot;dec&quot;]}]
      },
      &quot;scales&quot;: [
        {
          &quot;name&quot;: &quot;y&quot;,
          &quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
          &quot;range&quot;: &quot;height&quot;,
          &quot;points&quot;: true,
          &quot;padding&quot;: 1.2,
          &quot;domain&quot;: {&quot;data&quot;: &quot;table&quot;,&quot;field&quot;: &quot;dpt&quot;}
        }
      ],
      &quot;axes&quot;: [
        {
          &quot;type&quot;: &quot;y&quot;,
          &quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
          &quot;tickSize&quot;: 0,
          &quot;properties&quot;: {&quot;axis&quot;: {&quot;stroke&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;transparent&quot;}}}
        }
      ],
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;enter&quot;: {
          &quot;x&quot;: {&quot;value&quot;: 0.5},
          &quot;y&quot;: {&quot;scale&quot;: &quot;dec&quot;,&quot;field&quot;: &quot;key&quot;},
          &quot;height&quot;: {&quot;scale&quot;: &quot;dec&quot;,&quot;band&quot;: true},
          &quot;width&quot;: {&quot;field&quot;: {&quot;group&quot;: &quot;width&quot;}},
          &quot;stroke&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;#ccc&quot;}
        }
      },
      &quot;marks&quot;: [
        {
          &quot;type&quot;: &quot;symbol&quot;,
          &quot;properties&quot;: {
            &quot;enter&quot;: {
              &quot;x&quot;: {&quot;scale&quot;: &quot;conso&quot;,&quot;field&quot;: &quot;hl&quot;},
              &quot;y&quot;: {&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,&quot;field&quot;: &quot;dpt&quot;},
              &quot;size&quot;: {&quot;value&quot;: 50},
              &quot;stroke&quot;: {&quot;scale&quot;: &quot;b&quot;,&quot;field&quot;: &quot;b&quot;},
              &quot;strokeWidth&quot;: {&quot;value&quot;: 2},
              &quot;fill&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;transparent&quot;}
            }
          }
        }
      ]
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;text&quot;,
      &quot;from&quot;: {&quot;mark&quot;: &quot;dec&quot;},
      &quot;properties&quot;: {
        &quot;enter&quot;: {
          &quot;x&quot;: {&quot;field&quot;: {&quot;group&quot;: &quot;width&quot;}, &quot;mult&quot;: 0.5},
          &quot;y&quot;: {&quot;field&quot;: &quot;y&quot;, &quot;offset&quot;: -2},
          &quot;fontWeight&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;bold&quot;},
          &quot;text&quot;: {&quot;field&quot;: &quot;datum.dec&quot;},
          &quot;align&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;center&quot;},
          &quot;baseline&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;bottom&quot;},
          &quot;fill&quot;: {&quot;value&quot;: &quot;#000&quot;}
        }
      }
    }
  ]
}
&lt;/graph&gt;

{| class=&quot;wikitable center&quot; style=&quot;width: 60%;&quot;
 |+ Roadennoù tarzh
 !
 ! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;2&quot; | Beveziñ [[sistr]] e miliadoù a hektolitroù
 ! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;2&quot; | Beveziñ [[gwin]] e miliadoù a hektolitroù
 |-
 ! style=&quot;width: 20%;&quot; scope=&quot;col&quot; | Departamant
 ! style=&quot;width: 20%;&quot; scope=&quot;col&quot; | 1950–51
 ! style=&quot;width: 20%;&quot; scope=&quot;col&quot; | 1961–62
 ! style=&quot;width: 20%;&quot; scope=&quot;col&quot; | 1950–51
 ! style=&quot;width: 20%;&quot; scope=&quot;col&quot; | 1961–62
 |-
 ! scope=&quot;row&quot; | [[Aodoù-an-Hanternoz]]
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 419
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 166
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 205
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 469
 |-
 ! scope=&quot;row&quot; | [[Penn-ar-Bed]]
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 155
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 39
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 654
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 894
 |-
 ! scope=&quot;row&quot; | [[Il-ha-Gwilen]]
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 480
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 196
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 193
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 454
 |-
 ! scope=&quot;row&quot; | [[Liger-Izelañ]]/[[Liger-Atlantel]]
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 141
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 39
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 686
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 913
 |-
 ! scope=&quot;row&quot; | [[Mor-Bihan]]
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 408
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 219
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 115
 | style=&quot;text-align: right&quot; | 401
 |}

== Implijoù all ==
Gant chistr Breizh e vez strilhet [[lambig]]. An [[avaleg]] a zo un died alkoolek all, graet gant lambig ha chistr mesket. An daou anezho a zo diedoù alkoolek kreñvoc'h.

An alkol avaloù en deus servijet ivez en industriezh ur mare zo bet : implijet e veze da sec'hiñ ar [[poultr du]]. Reiñ a rae fred da industriezh ar sistr e Breizh, betek an Eil Brezel-bed.

== Er sevenadur ==
[[Son ar chistr]] zo ur ganaouenn brudet-kenañ savet e [[Gwiskri]] e [[1929]]. Berzh bras he deus graet kement hag he deus graet tro ar bed, azasaet ha troet e meur a yezh.

Embannet e voe un dastumad kontoù gant Marc Gléonec dindan an titl &quot;''Contes et histoires du pays du cidre''&quot;, ar Forest-Fouenant, embanner Macgleo, 2012 (BNF:42791495).

== Sistr en Élysée ==
E 1993 e krogas ar sistrer Éric Baron da aozañ ur sistr bio e Domani Kervegen, e [[Gwimaeg]] (Bro-Dreger). E [[1997]] e voe dibabet ar pelestrad « Carpe Diem Prestige » evit pourveziñ [[palez an Élysée]], ti prezidant ar Republik C'hall&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/finistere/morlaix-29600/spanfetespan-les-20-ans-du-cidre-de-lelysee-1980970.php|titl=Fête. Les 20 ans du cidre de l'Élysée|aozer=|deiziad=26 a viz Here 2013|lec'hienn=letelegramme.fr}}.&lt;/ref&gt;.

== Levlennadur ==
* Yann-Ber Kemener, Avaloù ha sistr Breizh, Skol Vreizh, 2005, 84 p. (ISBN 2-915623-12-0, ISSN 0755-8848).
* Les Mordus de la pomme, Le cidre et ses pommes en Bretagne, [[Kever]], Les Mordus de la pomme, [[Ekomirdi ar Bintinais|Ekomirdi bro-Roazhon]], Mirdi an Aval hag ar Sistr, 2000, 31 p. (BNF 37676015)

== Liammoù diavaez ==
* [https://www.routeducidre-cornouaille.bzh/Le-CIDREF.html Comité Cidricole de Développement et de Recherche Fouesnantais et Finistérien]
* [https://web.archive.org/web/20250911025254/https://www.royal-guillevic.fr/Le-Royal-Guillevic Kevredigezh ar broduerien Royal-Guillevic]

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Sistr]]
[[Rummad:Diedoù breizhat]]
[[Rummad:Diedoù alkoolek]]
[[Rummad:Keginerezh Breizh]]</text>
      <sha1>ic9axmfcjzz0g92hclgu2idnhe912z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiski Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179749</id>
    <revision>
      <id>2189797</id>
      <parentid>2187091</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2189797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3741" sha1="iwb41ny639mymp0anp1shqftmolsn60" xml:space="preserve">[[Restr:Armorik original.jpg|thumb|150px|''Armorik original'' hag e voest, eus ar strilherezh Warenghem.]]
'''Wski Breizh''' zo [[wiski]] produet gant meur a strilherezh e [[Breizh]]. Gwarezet eo gant al label europat [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) abaoe 2015. Kroget e voe d'ober wiski e Breizh e 1958 en [[Entraven]], met lañset e voe ar [[single malt]] kentañ e Breizh e 1998 gant ar [[strilherezh Warenghem]] eus [[Lannuon]]. 

Ar wiski strilhet en Entraven a oa anvet ''Royal n° 1'' da gentañ, ha goude ''Le Biniou'' e deroù ar bloavezhioù 1970. Produet e veze gant ur gompagnunezh anvet ''Les Arômes de Bretagne'', perc'hennet gant ar &quot;Société des Alcools du Vexin&quot;. Paouezet e voe e deroù ar bloavezhioù 1980&lt;ref&gt;[http://www.slate.fr/story/113051/pourquoi-france-attendu-whisky ''Pourquoi la France a-t-elle attendu 300 ans pour produire du whisky ?''] gant Christine Lambert, Slate, 21/01/2016, gwelet d'an 12/05/2020.&lt;/ref&gt;.

Diazezet e oa bet ar strilherezh Warenghem e 1900 e Lannuon hag ober a rae ul likor plant. E 1987 e tivizas en em lañsañ er wiski hag e 1990 e werzhas he boutailhadoù wiski kentañ, ur [[blend]] savet diwar wiskioù malt hag ed. Dek vloaz goude e prenas daou lambig skosat hag aozañ a reas ar [[single malt]] kentañ e Frañs, ''Armorik'', e 1998&lt;ref&gt;[https://www.lefigaro.fr/conso/2018/02/22/20010-20180222ARTFIG00038-le-whisky-francais-a-la-conquete-du-monde.php ''Le whisky français à la conquête du monde''] gant Louis Delatronchette, Le Figaro, 22/02/2018, gwelet d'ar 07/05/2020.&lt;/ref&gt;.

Meneget e voe ar « wiski breizhat » gant reolennadur Europa war an traoù kreñv evit ar wech kentañ d'ar 15 a viz Genver 2008. Ar bloaz war-lerc'h en em vodas ar broduerien vreizhat evit kas war-raok ur raktres Lec'h orin gwarezet (LOG). Met paouezet ee voe gant ar raktres-se gant ar strilherezhioù Distilleries des Menhirs, Kaerilis ha Glann ar Mor e 2011 abalamour da rediennoù Ensavadur Broadel an Orin hag ar Galite (INAO). Kendalc'het e voe an difraeoù gant ar strilherezh Warenghem&lt;ref name=&quot;unidivers-20150807&quot;&gt;[https://www.unidivers.fr/whisky-breton-precisions-dementis-glann-ar-mor-warenghem-igp/ ''Whisky breton, précisions et démentis autour d’une IGP alambiquée''] gant Thomas Moysan, Unidivers, 07/08/2015, gwelet d'an 09/05/2020.&lt;/ref&gt; hag e rener, David Roussier, a ziazezas « Sindikad Difenn ar Wiski breizhat » e deroù 2014&lt;ref name=&quot;unidivers-20150803&quot;&gt;[https://www.unidivers.fr/distillerie-glann-ar-mor-whisky-breton-polemiques-igp-inao/ ''Distillerie Glann ar Mor : Sueurs froides pour le whisky breton''] gant Thomas Moysan, Unidivers, 03/08/2015, gwelet d'an 09/05/2020.&lt;/ref&gt;.

A-benn ar fin e voe disklêriet al Lec'h orin gwarezet gant an INAO e miz Du 2015. Koulskoude ul lodenn eus al Liger-Atlantel n'emañ ket e-barzh an takad gwarezet&lt;ref name=&quot;inao-cahier-ch&quot;&gt;[https://extranet.inao.gouv.fr/fichier/PNOCDC-IGWhiskyBretagne.pdf ''Cahier des Charges de l'indication géographique « Whisky de Bretagne » ou « Whisky Breton »''] gant Ensavadur Broadel an Orin hag ar Galite, 17/04/2014, gwelet d'an 09/05/2020.&lt;/ref&gt;. E zerez alkool a zle bezañ 40% da nebeutañ.

== Ar strilherezhioù e Breizh ==
* ar [[strilherezh Warenghem]] e [[Lannuon]] (Bro-Dreger),
* ar strilherezh [[Glann ar Mor]] e [[Pleuvihan]] (Bro-Dreger),
* an [[distillerie des Menhirs]] e [[Ploveilh]] (Bro-Gerne),
* ar strilherezh Kaerilis e [[Porzh-Lae]] er Gerveur (Bro-Gwened).

== Levrlennadur ==
* ''Whisky Collector'' gant [[Patrick Mahé]], embannadur Gründ, 2020

== Pennad nes ==
{{porched|Boued ha Keginerezh}}
* [[Wiski]]
* [[Keginerezh Breizh]]

== Daveoù ==
{{daveoù}}
{{porched Breizh}}
[[Rummad:Wiski]]
[[Rummad:Diedoù breizhat]]
[[Rummad:Lec'h orin gwarezet]]</text>
      <sha1>iwb41ny639mymp0anp1shqftmolsn60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dour andon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179753</id>
    <revision>
      <id>2189798</id>
      <parentid>2187083</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2189798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="nz02045j2orklqu1umzzucbdvnivppk" xml:space="preserve">[[Restr:Eau de la source chez Champboisé.jpg|thumb|Dour andon kempennet e [[feunteun]] e [[Kebek]].]]
'''Dour andon, dour eien, dour mammenn, dour stivell''' pe '''dour-sav''' a zo dour a zeu eus un [[andon]] ent-naturel.

Ur rummad dour boutailhet eo ivez hag a heuilh reolennoù hag a c'hall cheñch hervez ar broioù. Dre vras e tle bezañ a orin danzouar ha bezañ bet gwarezet diouzh ar saotradur. N'eus ket danvezennoù meinel ret evel evit an [[dour melar]].

An dour andon boutailhet ne zeu ket eus an andon war-eeeun met eztennet e vez dre [[talaradur|dalaradur]] peurliesañ.

[[Rummad:Dour]]
[[Rummad:Diedoù]]</text>
      <sha1>nz02045j2orklqu1umzzucbdvnivppk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lestr-treizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179755</id>
    <revision>
      <id>2189799</id>
      <parentid>2187111</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2189799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1509" sha1="sjvotpc7tqqfd2zrk4w7n8g2yofk8nk" xml:space="preserve">{{databox}}
Al '''lestr-treizh''' a zo ul lestr a zoug tud ha kirri evit treuziñ ur vrec'h-vor, pe ar mor dre vras, met atav evit un dreizhadenn verr. Kavet e vezont er bed a-bezh, lec'h ma 'z eus : 
* strizhoù-mor : [[strizh-mor Jibraltar]], [[Kattegat]], [[strizh-mor Dover]], [[strizh-mor Messina]], an [[Dardanelloù]], [[Strizh-mor Magalhães|strizh-mor Magellan]],B
*  enezegoù : [[Filipinez]], [[Indonezia]], [[Japan]], [[Bro-Skos]],
* lennoù,
* morioù bihan a-walc'h : ar [[Mor Kreizdouar]], ar [[Mor Baltel]], [[Mor Breizh]], ar [[Mor Ruz]],
* evit darbariñ an inizi dre vor.

Ar [[bag-treizh|vag-treizh]] a zo plat, bihanoc'h ha goustatoc'h, servijout a ra da dreuziñ ur stêr pe ul lenn.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250px&quot;&gt;
Ferry de Belle Ile.jpg|Ul lestr-treizh ouzh ar c'hae e [[Porzh-Lae]] er [[Ar Gerveur|Gerveur]].
&lt;/gallery&gt;
Rouedad listri-treizh [[Istanbul]] eo ar rouedad vrasañ er bed, gant 40 milion a dreizhidi bep bloaz&lt;ref&gt;{{liamm web |titl=Şehir Hatları ® Tanıtım |url=https://www.sehirhatlari.istanbul/tr/kurumsal/hakkimizda-215 |deiziad=2023-12-16 |lec'hienn=www.sehirhatlari.istanbul |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216123416/https://www.sehirhatlari.istanbul/tr/kurumsal/hakkimizda-215 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Pennadoù kar ==
* [[bag-treizh]]
* [[karrlestr]]
* [[roll ar c'harbedoù]]

== Daveoù ==
{{daveoù}}
{{Porched an treuzdougerezh}}
{{Porched ar mor}}
[[Rummad:Bigi]]
[[Rummad:Karbedoù]]
[[Rummad:Mor]]</text>
      <sha1>sjvotpc7tqqfd2zrk4w7n8g2yofk8nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rock ukrainek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179756</id>
    <revision>
      <id>2189876</id>
      <parentid>2189459</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2189876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22546" sha1="s0ka3az2zi17iqf8xqatij907bh7xyh" xml:space="preserve">[[File:Юрко Кох «Welcome to Вивих-1990».png|thumb|Skritell ar festival Вивих e 1990]]
'''Rock ukrainek''' ([[ukraineg]] : Український роk ''Ukrayinsʹkyy rok)'') a reer eus ar [[sonerezh rock]] en [[Ukraina]].

Er [[bloavezhioù 1970]] ha [[bloavezhioù 1980|1980]] e teuas ar sonerezh a vremañ war wel en Ukraina, ar rock e-barzh, diwar sonerezh an SMB / ''Strollad Mouezh-Binvioù'' ([[ruseg]] : ВИА / Вокально-инструментальный ансамбль ''Vokalno-instrumentalny ansambl''), eleze ar strolladoù sonerien a veze deuet-mat gant gouarnamant [[URSS]] adalek ar [[bloavezhioù 1960]]. Ar sonerezh reoliet-se a oa ur respont da sonerezh rock ar C'hornôg a oa o treuziñ harzoù [[Republik Soviedel Ukraina]]. Pouezus e donedigezh an doare sonerezh-se en Ukraina e voe ar festival ''Tchervona Routa'' (Червона рута &quot;Ar Straed Ruz&quot;), ma veze klevet ouzhpenn d'ar c'hanaouennoù poblek ha d'ar [[folklor]].

Niverus en Ukraina eo ar strolladoù sonerezh rock a bep doare, ''heavy metal'' en o zouez : ''Metal Heads Mission'' eo ar festival brasañ en Ukraina hag e broioù an ez-URSS.

== Istor ==
===Deroù ===
En eil hanterenn ar [[bloavezhioù 1950]] e krogas Istor ar sonerezh rock en Ukraina, p'en em strewas ar ''beat music'' deuet eus [[Liverpool]] e [[Bro-Saoz]], hini ''[[The Beatles]]'' pergen, dre an holl vroioù a oa en URSS. Alese e teuas an SMB, a oa un doare treuzvarc'had etre ar berz a oa war sonerezh &quot;bourc'hizel&quot; ar C'hornôg hag ar c'hresk er c'hoantadennoù dudioù arnevez e-pad an &quot;diskorn&quot; a voe da vare prezidantelezh [[Nikita C'hrouchtchov]], a badas eus [[1953]] da [[1964]].

En abeg da waskerezh ar gouarnamant ha d'ar berzidigezhioù niverus en URSS e ranke kalz sonerien seniñ dre guzh ar pezh a voe anvet ''underground music'' (&quot;sonerezh danzouar&quot;, sonerezh nann ofisiel). Ar [[Rideoz houarn]] hag ar c'hontrollerezh o virout ouzh ar sonerien a glask stiloù nevez, an tonioù a gleved a gendastume elfennoù a bep tu, gant ma vefent aotreet. Da skouer, ne oa ket a [[kanaouennoù-stourm|ganaouennoù-stourm]] en SMB, ma ne gleved nemet danvez lourennek ha milis.

En Ukraina evelato e felle d'ar yaouankizoù pouezañ war o broadelezh, ha dre ma oant liammet-start ouzh sonerezh ''bard'' (бард) an Unaniezh Soviedel, da lavaret eo ouzh kanaouennoù a oa un tamm mat dreist an harzoù ofisiel, hep bout berzet da vat koulskoude. Abalamour se e lakaas sonerien Ukraina elfennoù folklorel en o sonerezh ''beat'', ha ''rock'' goude ; damheñvel e voe al luskad-se ouzh distro ar sonerezh ''folk'' er C'hornôg&lt;ref name=&quot;GS&quot;&gt;{{uk}} Skrypnyk, G. (eener). Українська музична енциклопедія (''Holloueziadur sonerezh Ukraina''), levrenn 6, p. 165. Kyiv : ІМФЕ (''Ensavadur Istor an Arzoù, ar Folklore hag an Dudoniezh''), 2006.&lt;/ref&gt;.
=== Bloavezhioù 1960 ===
[[File:Taras Petrynenko in Muenchen Gasteig 01.jpg|thumb|Taras Petrynenko, unan eus diazezerien ar strollad Еней / Eney]]
E [[Kyiv]] ha [[Lviv]] e voe ar strolladoù kentañ o seniñ sonerezh ''beat'' en ukraineg, a voe lakaet da heñvelster gant ''rock'' en URSS. Kalz lazoù ukrainat eus ar mare a implije [[benveg-seniñ|binvioù-seniñ]] hengounel evel ar ''sopilka'' (Cопiлка, ur [[fleüt]]), an ''tsymbaly'' (цимбали, ur benveg dre gerdin skoet) hag ar ''bandoura'' (бандура, ul lud/kitar) evit seniñ tonioù levezonet gant an hengoun hag ar ''jazz rock''&lt;ref name=&quot;GS&quot; /&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Genver [[1966]] e voe dalc'het ar c'hentañ festival sonerezh ''beat'' e [[C'harkiv]]. Er bloaz-se ivez e krogas Sergei Aleksandrovitch Korotkov (Сергій Олександрович Коротков, [[1946]]-[[2010]]) da embann ur magazin ''samizdat''&lt;ref&gt;[[Ruseg]] : самиздат ; ur magazin disrannat embannet ha skignet dre guzh.&lt;/ref&gt; anvet Бит-Эхо (''Beat-Heklev''), a voe ar gelaouenn gentañ en Ukraina a oa gouestlet d'ar sonerezh rock. E [[1967]] e voe 30 strollad o kemer perzh en ur festival ''beat'' e Kyiv, ha bloaz goude e voe aozet e Ti-post Kreiz Kyiv ar c'hentañ kenstrivadeg ''beat'' en URSS, ma sonas lazoù eus Kyiv, Lviv ha C'harkiv koulz ha reoù deuet eus rannoù all eus an Unaniezh Soviedel. Met a-c'houde aloubidigezh [[Tchekoslovakia]] gant URSS, [[Bulgaria]], [[Republik Poblek Hungaria]] ha [[Polonia|Republik Poblek Polonia]] d'an 20 a viz Eost [[1968]] e krogas ar pennadurezhioù soviedel da voustrañ an obererezhioù sonerezhel-se, a lakaent da re frank a spered. Ar [[kazetennerezh|wask]] hag ar [[skinwel]] a voe arveret gant ar galloud kreiz evit lakaat ar sonerien rock da freuzerien an Unaniezh, hag o sonerezh da zañjerus. Kalz sonerien a voe dispellet, ha berzet e voe outo mont war leurenn pe leurenn.
=== Bloavezhioù 1970 ===
Pa voe deuet ar gouarnamant kreiz a-benn da derriñ ar ''big-beat'', da lavaret eo bodadoù tud hag a aoze abadennoù ''beat'', ''rock 'n' roll'', ''jazz'' ha ''twist'' – kement-se holl o vout &quot;sonerezh rock&quot; evit ar pennadurezhioù — e savas e deroù ar bloavezhioù 1970 un doare sonerezh nevez a anved an SMB. Disheñvel e voe an traoù evit ar strolladoù-se : hollret e oa dezho bout marilhet ent-ofisiel, ha seniñ war leurennoù al lazoù klasel, e &quot;palezioù ar sevenadur&quot; (Дворец культуры, eleze kreizennoù sokial) pe e labouradegoù. Harzoù a voe lakaet d'o zoniaouegoù, ha ret e veze peurliesañ ma vefe aozet o zonioù gant sonerien ha [[barzh]]ed a vicher a oa izili en Unaniezh Vroadel Sonaozerien ha Skrivagnerien Republik Soviedel Ukraina (Національна спілка письменників України ''Natsionalna spilka pysmennykiv Ukrainy''). Reoliet-strizh ivez e oa ar c'hensonadegoù aotreet : ret e oa d'ar sonerien bout gwisket en un doare dereat, gant pezhioù hengounel pe vilourel, hag holl izili ar strollad a ranke bout gwisket heñvel ; arabat e oa fiñval war al leurenn. Ur wellaenn a voe koulskoude : binvioù a vicher a veze pourchaset da izili ar strolladoù giz SMB, pa rankent betek neuze en em zibab evit kavout binvioù-seniñ a-zoare. Daoust da gontrollerezh ar gouarnamant, sonerien ukrainat ar mare-se a zeuas a-benn da zegas gizioù kornôgel war al leurenn, pa lakaent bommoù ''funk'', ''jazz fusion'' hag all en o sonerezh, en ur virout he doare ukrainek.

Kêr Lviv a voe unan eus kreizennoù stourm an arzourien ouzh ar renad soviedel en Ukraina. Dre-se e veze deuet-mat ar sonerezh rock gant he yaouankizoù, alese krouidigezh ar strollad ''hard rock'' ''Super Vujky'' (Супер вуйки, &quot;Eontred Dreist&quot;) e [[1974]] ; e [[1975]] e krogas ''Super Vujky'' da seniñ war leurennoù hag e c'hounezas brud e-mesk ar gumuniezh ''[[hippie]]''. E-maez lezenn un tamm e oa ar strollad : tri ezel a oa eus Lviv, ar pevare eus [[Arc'hantina]], unan anezho hepken a oa ur soner a vicher, hag e sonent azasadurioù ukrainek eus tonioù gant strolladoù [[Breizh-Veur|breizhveurat]] evel ''Deep Purple'', ''Focus'', ''[[Led Zeppelin]]'', ''Nazareth'', ''Rainbow'', hag all. Diwezhatoc'h e sonjont o zonioù dezho, betek ma voent berzet gant ar gouarnamant soviedel e [[1981]] (advodet e voe ar strollad e 2011, hag e 2014 ec'h embannjont ur bladenn nevez&lt;ref&gt;{{uk}} {{cite web|url=https://photo-lviv.in.ua/lehenda-lvivskoi-rok-muzyky-istoriia-hurtu-super-vuyky/ |title=Mogenn ar rock e Lviv : istor ar strollad Супер вуйки|publisher=Photo Lviv|accessdate=03 Ebr 25}}&lt;/ref&gt;).
[[File:Володимир Івасюк.jpg|thumb|Volodymyr Ivasiouk, un den pouezus en Istor an SMB en Ukraina]]
Aliesoc'h-aliesañ e veze berzet d'ur strollad reiñ ur gensonadeg en e-unan ; pouezusoc'h-pouezusañ neuze e voe ar festivalioù evit brudañ ar sonerezh poblek er Stadoù hag en Unvaniezh a-bezh. Anv ur ganaouenn eo anv ar festival kentañ, ''Tchervona Routa'' (Червона рута, &quot;Louzaouenn-ar-ruz ruz&quot;) : e [[1971]], ar ganaouenn a voe dilennet da Ganaouenn ar Bloaz (Песня года ''Pesnya goda'') e [[skinwel]] [[Moskov]], ha ''Feunteun'' (Водограй) a c'hounezas e [[1972]]. Ar [[mezegiezh|mezeg]] ukrainat Volodymyr Myc'hailovitch Ivasiouk (Володимир Михайлович Івасюк, [[1949]]-[[1979]]) e oa aozer an div ganaouenn-se, hag hollvrudet e voe koulz en Ukraina hag en URSS, ar pezh a vroc'has ar pennadurezhioù rak broadelour e oa ar c'hanaouennoù – broc'het ivez e voe ar sonaozourien a vicher rak gwarizi a gemerjont. Mac'homet e voe ar mezeg betek e dremenvan e 1979, a c'hoarvezas en un doare amsklaer. D'ur vanifestadeg enep ar pennadurezhioù soviedel e troas an obidoù, ha meur a berzhiad a voe aterset gant [[KGB]]. Gant marv Volodymyr M. Ivasiouk e c'hoarvezas un digresk e berzh an SMB, ha ret e voe d'ar strolladoù kemmañ o doare a-c'houde donedigezh stiloù nevez evel ar sonerezh elektronek, an ''disco'', an ''new wave'' hag ar ''soft rock''.
=== Bloavezhioù 1980 ===
Krak a-raok [[C'hoarioù olimpek|C'hoarioù olimpek]] an hañv e Moskov e [[1980]] e voe skañvaet gwask gouarnamant URSS war ar sonerezh rock, pa glaskas ar pennadurezhioù reiñ da grediñ e rene ar frankiz [[sevenadur]]el en Unaniezh soviedel, kement-se evit desachañ gweladennerien. Unan eus an abadennoù pouezus er mare-se e voe Festival Rock [[Tbilisi]] e [[Jorjia]] e 1980 end-eeun. Adalek [[1983]] avat e voe heskinerezh a-nevez a-enep ar sonerien rock, re an ''underground'' peurgetket, pa sonent war leurennoù nann ofisiel. Goude-se e voe prosezioù foran, ma veze embannet kablusted ar sonerien a-raok selaou o difennoù zoken. Ne grogas an traoù da sioulaat nemet gant ''perestroika'' (перестройка, &quot;adsevel&quot;) [[Mikhail Gorbatchev]] e [[1985]].
[[File:Mariya Burmaka 0211.jpg|thumb|Maria Burmaka, unan eus ar sonerezed ukrainat kentañ a sonas en ''Tchervona Routa'']]
Gant ratozhioù M. Gorbatchev – ar ''perestroika'', ar ''glasnost'' (гласность, &quot;foranded ar breudoù) hag an ''ouskorenie'' (ускорение, &quot;buanadur&quot;) – e teuas ar sonerezh rock war-c'horre en Ukraina. D'ar mare-se e voe levezonet gant ar sonerezh ''punk'', ar ''post-punk'', an ''alternative rock'' hag an ''heavy metal'', kement ha ken bihan ma voe pozioù a-enep ar reizhiad soviedel. Gant an enepkultur-se e voe awenet sonaozourien bennañ Ukraina evel Viktor Yevhenovytch Morozov (Віктор Євгенович Морозов, *[[1950]]), Edouard Valeriiovytch Dratch (Едуард Валерійович Драч, *[[1965]]), Mariya Viktorivna Bourmaka (Марія Вікторівна Бурмака, *[[1970]]) hag ar strollad Brady Hadyoukiny (Брати Гадюкіни, &quot;ar vreudeur Hadyoukiny&quot;, un anv ijinet hag a dalv &quot;ar vreudeur Naeron&quot;) eus Lviv. Ur skouer eo ar strollad-se, gant e sonerezh levezonet gant ar ''rock 'n' roll'', ar ''blues'', ar ''punk'', ar ''reggae'', ''ar funk'' hag ar ''folk'', en o fozioù bommoù e rannyezh Lviv, e [[luc'haj]] hag e ''surzhyk'' (суржик, a zo ukraineg ha ruseg kemmesket).

E [[1986]] e tigoras ''Kouznya'' (кузня, &quot;ar c'hovel&quot;) e Kyiv, ar c'hentañ ''rock club'' ofisiel en Ukraina ; kleuboù all a voe digoret diwezhatoc'h, e C'harkiv, Lviv hag [[Odesa]]. 

Er c'hleuboù-se e c'helle strolladoù kêr pleustriñ, mont war al leurenn en un doare frank hag ober gant binvioù a-zoare, ober bruderezh ha daremprediñ sonerien all. Kalz strolladoù dizalc'h a voe krouet en Ukraina ar mare-se, ar re vrudetañ o vout ''Kvartyra 50'' (Квартира № 50), ''Kollec'hskiy Asessor'' (Коллежский асессор) ha ''Vopli Vidoplyasova'' (Воплі Відоплясова).

E [[1986]] ha [[1987]] e voe dalc'het meur a gensonadeg rock e Kyiv, ha brudet e voe ar c'hanaouennoù er c'hazetennoù lec'hiel zoken. E [[1988]] e voe e Kyiv ar c'hentañ festival etrebroadel ar sonerezh rock, ha strolladoù eus URSS a voe war al leurenn koulz ha reoù eus Republik Poblek Hungaria, eus Republik Poblek Polonia hag eus an [[Izelvroioù]]. Er prantad 1987-[[1990]] e voe aozet festivalioù rock e Berdiansk, e Dniprodzerc'hynsk (''Kamianske'' abaoe [[2016]]), e [[Donetsk]], e Loutsk hag e [[Simferopol]].

E Lviv e miz Genver 1988 e voe dalc'het ar c'hentañ festival rock asantet gant ar pennadurezhioù. Bloaz war-lerc'h e voe aozet e [[Tchernivtsi]] ar c'hentañ festival ''Tchervona Routa'', e koun Volodymyr M. Ivasiouk ; ne voe klevet nemet strolladoù a gane en ukraineg.
=== Bloavezhioù 1990 ===
[[File:Okean-elzy-2008.jpg|thumb|''Okean Elzy'', unan eus ar strolladoù rock ukrainat brudetañ]]
E dibenn ar bloavezhioù 1980 hag e deroù ar [[bloavezhioù 1990]] e teuas war wel ur rummad nevez e bed ar sonerezh rock ukrainek, ar strollad ''Opalnyi Prynz'' (Опальний Принц, &quot;Ar priñs diskaret&quot;, 1987-1991) o kas an emdroadur war-raok.

Unan eus an darvoudoù pouezusañ en Istor ar sonerezh rock en Ukraina a c'hoarvezas e-kerzh bloaziadoù diwezhañ ar renad soviedel : e Lviv e voe aozet e 1990 ar festival ''Vyvyc'h'' (Вивих, &quot;Difloskadur&quot;), krak e-kreiz an Dispac'h ukrainat ([[1989]]-[[1991]]). Un doare da vanifestiñ e voe ar festivalioù sonerezh rock, hag ur perzh bras a gemerjont e lusk Ukraina war-du an dizalc'hiezh.

Un darvoudenn bouezus all e voe &quot;Gwagenn Nevez Ukraina 92&quot; (Пісенний Вернісаж, &quot;Digor ar c'han&quot;), ur festival-kenstrivadeg sonerezh ''folk/pop/rock'' ukrainek penn-da-benn, aozet gant Kevredigezh ukrainat an arzourien bobl (Асоціація діячів естрадного мистецтва України), Maodiernezh ukrainat ar Sevenadur hag an Touristerezh, Kevread sindikadoù Ukraina, kêr hag oblast Kyiv, [[skingomz]] ha skinwel broadel Ukraina, ha Kourati gwarez gwirioù an arzourien-sonerien. Eno e teraouas red-micher ar strollad ukrainat ''Okean Elzy'' (Океан Ельзи, &quot;Meurvor Elza&quot;)&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://okeanelzy.com/en/ |title=Okean Elzy|accessdate=03 Ebr 25}}.&lt;/ref&gt;, a zo bet e-pad pell ar strollad rock hollvrudetañ en Ukraina ; ur strollad all e voe ''Mandry'' (Мандри, &quot;Kantreadennoù&quot;), a geje sonerezh hengounel Ukraina gant ''rock'', ''blues'', ''reggae'', ''punk'' ha kanaouennoù [[Bro-C'hall|gall]].
=== XXI{{vet}} kantved ===
[[File:Jinjer - Wacken Open Air 2023 12.jpg|thumb|''Jinjer'' war al leurenn e 2023]]
E deroù an {{XXIvet kantved}}, er [[bloavezhioù 2000]], e vleunias ar festivalioù sonerezh en Ukraina evit kas war-raok he sevenadur hag ar sonerezh etrebroadel a vremañ. E-touez ar re vrasañ e voe ar festival ''Kraina Mriy'' (Країна мрій, &quot;Bro an Hunvreoù&quot;) bet aozet gant ar soner Oleh Youriovitch Skrypka (Оле́г Ю́рійович Скри́пка, *1964) eus ar strollad ''Vopli Vidoplyasova'' hag anvet diwar titl unan eus e bladennoù.

Pa darzhas ar [[brezel etre Ukraina ha Rusia]] e miz C'hwevrer [[2014]] e krogas ar festivalioù da vout luskadoù sokial ouzhpenn da vout reoù sevenadurel, evit skorañ [[nerzhioù lu Ukraina]]. Meur a gensonadeg a droas da abadennoù karitez evit skoazellañ repuidi ha soudarded c'hloazet. Ur perzh en ditouriñ ivez a c'hoarias ar sonerezh ukrainek, koulz hengounel hag a vremañ, evit sevel a-enep ar propaganda rus.

== Festivalioù pennañ ==
[[File:Haydamaky in Sheshory 2005.jpg|thumb|''Haydamaky'' (Гайдамаки) e festival Chechory e 2005]]
* ''Tchervona Routa'' (Червона рута, &quot;Louzaouenn-ar-ruz Ruz&quot;), e meur a lec'h, abaoe 1989.
* ''Taras Boulba'' (Тарас Бульба)), Dubno, Oblast Rivne, abaoe 1991.
* ''C'hoarioù Tavria'' (Таврійські ігри), Kac'hovka, Oblast C'herson, abaoe 1992.
* ''Rok-Ekzystentsiya'' (Рок-Екзистенція), Kyiv, 1996–2005.
* ''Rock N Sich'', Kyiv, 2006–2013.
* ''Banderchtat'' (Бандерштат, &quot;Spered Ukraina&quot;), Tchanging, Oblast Volyn, abaoe 2007.
* ''Stare Misto'' (Старе Місто), Lviv, 2007–2013).
* ''Trypilske kolo'' (Трипільське коло), Rc'hychtchiv, Oblast Kyiv, abaoe 2008.
* ''Zac'hid (Західфест), Oblast Lviv Oblast, abaoe 2009.
* ''Respublica '', Kamianets-Podilskyi, Oblast Khmelnytskyi, abaoe 2011.

== Strolladoù ukrainat pennañ er sonerezh rock ==
[[File:Flugery Lvova 0065.JPG|thumb|''Mertvyi Piven'' e Lviv, 2010]]
=== ''Alternative rock'' ===
* ''The Hardkiss'' (abaoe 2011).
=== ''Art rock'' ===
* ''Eney'' (Еней, &quot;[[Aineias]]&quot;, 1968-1977)&lt;ref&gt;Disheñvel diouzh ar strollad ukrainat heñvelanvet a zo e Polonia.&lt;/ref&gt;.
* ''TELNYOUK: Sisters'' (ТЕЛЬНЮК: Сестри, abaoe 1986).
* ''Mertvyi Piven'' (Мертвий Півень, &quot;Kilhog Marv&quot;, 1989-2011 hag abaoe 2023).
* ''Plach Yeremiyi'' (Плач Єремії, &quot;Hirvoudoù [[Yirmia]], abaoe 1990).
* ''Gorgisheli'' (Ґорґішелі, abaoe 1997).

=== ''Black metal'' ===
[[File:Khors Dark Troll 2016 14.jpg|thumb|''Khors'' eus C'harkiv e 2016]]
* ''Nokturnal Mortum'' (abaoe 1994).
* ''Hate Forest'' (Ліс ненависті, 1995-2004 hag abaoe 2019).
* ''Astrofaes'' (1996).
* ''Drudkh'' (&quot;Koadeg&quot; e [[sañskriteg]], abaoe 2002).
* ''Khors'' (abaoe 2004).
* ''Blood of Kingu'' (2005-2016).
=== ''Death metal'' ===
* ''FireLake'' (abaoe 1997).
* ''Fleshgore'' (abaoe 2000).
=== ''Indie rock'' ===
[[File:Basowiszcza-2007-TinSoncia-3.JPG|thumb|''Tin Sontsya'' e Basowiszcza, 2007]]
* ''Esthetic Education'' (abaoe 2004).
* ''Marakesh'' (Маракеш, abaoe 2006).
* ''Brunettes Shoot Blondes'' (abaoe 2010).
* ''Valentyn Strykalo'' (Валентин Стрикало, 2010-2018).
=== ''Folk metal'' ===
* ''Holy Blood'' (Свята кров, abaoe 1999).
* ''Tin Sontsya'' (Тінь Сонця, &quot;Skeud an Heol&quot;, abaoe 1999).
* ''Kroda'' (Крода, abaoe 2003).
* ''[[FRAM (strollad)|FRAM]]''/ F.R.A.M (ФРАМ, abaoe 2008).
* ''Motanka'' (мо́танка, &quot;poupinell bilhoù&quot;, abaoe 2015).

=== ''Folk rock'' ===
[[File:Mandry-2008.jpg|thumb|''Mandry'' da-geñver Gouel Dizalc'hiezh Ukraina e 2008]]
* ''Vopli Vidopliasova'' (Воплі Відоплясова, abaoe 1986).
* ''Haydamaky'' (Гайдамаки, abaoe 1991).
* ''Mandry'' (Мандри, &quot;Kantreadenn&quot;, abaoe 1997).
* ''Yurcash'' (Юрке́ш, abaoe 2004).
* ''Los Colorados''(abaoe 2006).
* ''PanKe Shava'' (ПанКе Шава, abaoe 2008).
* ''Kozak System'' (Козак систем, abaoe 2012).
* ''TIK'' (ТіК, &quot;Treuzoù&quot;, abaoe 2005).
===''Gothic metal''===
* ''Obiymy Doshchu'' (Обійми Дощу, &quot;Briad ar Glav&quot;, abaoe 2004).
===''Gothic rock''===
[[File:Komu Vnyz v TERNOPOLI.jpg|thumb|''Komu Vnyz'' e Ternopil, 2007]]
* ''Komu Vnyz'' (Кому Вни, abaoe 1988).
* ''Viy'' (Вій, &quot;Malgudennoù&quot;, abaoe 1991).
=== ''Heavy Metal'' ===
* ''Conquest'', abaoe 1996.
* ''Exact Division'', abaoe 2012 (anvet ''Exile e 1992-1994 ha 2011-2012&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.metal-archives.com/bands/Exact_Division/3540367246 |title=Encyclopaedia Metallum|accessdate=04 Ebr 26}}.&lt;/ref&gt;).
* ''KPP'' (КПП, abaoe 1998).
* ''JackRebel'' (abaoe 2011).
* ''Bila Vec'ha'' (Біла Вежа, &quot;Tour Gwenn&quot;, abaoe 2002).
=== ''Metalcore'' ===
* ''JetRockers'' (abaoe 2007).
* ''Jinjer'' (abaoe 2008).
* ''Make Me Famous'' (2010-2012).
===''Pop rock''===
[[File:Boombox-gdansk-nnastazja-IMG 6504-2.jpg|thumb|''BoomBox'' e Polonia, 2022]]
* ''Opalnyi Prynz'' (Опальний Принц), &quot;Ar Priñs Diskaret&quot;, 1987-1991).
* ''Skriabin'' (Скрябін, abaoe 1989).
* ''Okean Elzy'' (Океан Ельзи, &quot;Meurvor Elza&quot;, abaoe 1994).
* ''Druha Rika'' (Друга Ріка, abaoe 1996).
* ''Kryc'hitka'' (Крихітка, abaoe 1997, a oa Крихітка Цахес ''Kryc'hitka Tsac'hes'' betek 2007).
* ''SKAI'' (СКАЙ, abaoe 2001).
* ''BoomBox'' (Бумбокс, abaoe 2004).
* ''Lama'' (abaoe 2005).
* ''Trystavisim'' (Триставісім, &quot;308&quot;, abaoe 2010).
=== ''Post-rock'' ===
* ''Krobak'' [[''Post-rock/Math rock'']&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.progarchives.com/artist.asp?id=3397 |title=Krobak|publisher=Progarchives|accessdate=04 Ebr 26}}.&lt;/ref&gt;]] (Кробак, &quot;Ran&quot;, abaoe 2006).
===''Punk rock''===
[[File:FLIT danieluk 2005.jpg|thumb|Volodymyr Novikov eus ''FliT'', 2005]]
* ''Braty Hadiukiny'' (Брати Гадюкіни, &quot;Ar vreudeur Gadyoukin&quot;, 1988-1996 hag abaoe 2006).
* ''Dymna Sumish'' (Димна Суміш, &quot;Moged Kemmesket&quot;, 1998-2012).
* ''Perkalaba'' (Перкалаба, abaoe 1998).
* ''C'hadan i Sobaky'' (Жадан і собаки, abaoe 2000).
* ''FliT'' (Флит, abaoe 2001 ; anvet ''Flit'' e 2001-2018).
* ''O.Torvald'' (Оторвальд, abaoe 2005).
* ''Robots Don't Cry'' (abaoe 2005).
* ''Teoriia Gvaltu'' (Теорія Ґвалту &quot;Damkan ar Feulster&quot;, 2007-2017).
* ''The Sixsters'' (maouezi hepken, abaoe 2018).
=== ''Rap rock'' ===
[[File:ТарТак.jpg|thumb|Oleksandr Poloc'hynskyi eus ''Tartak'', 2008]]
* ''TNMK'' (Танок на майдані Конґо, ''Tanok na Maidani Kongo'', &quot;Koroll war Leurgêr Kongo&quot;, abaoe 1989).
* ''Tartak'' (Тартак, &quot;brenn-heskenn&quot;, abaoe 1996).
=== ''Rockabilly'' ===
* ''Mad Heads XL'' (abaoe 1991 ; anvet ''Mad Heads'' betek 2004).
* ''Ot Vinta!'' (от винта!, &quot;Loc'homp !&quot;&lt;ref&gt;Ger-ha-ger : &quot;Setu ar viñs !&quot;, luc'haj an aerlu. En nijerezioù kentañ e oa ret gwaskañ an trelosk a-raok loc'hañ, ar pezh a veze graet dre lakaat ur viñs da dreiñ. Gwelit {{ru}} {{cite web|url=https://ru.wiktionary.org/wiki/%D0%BE%D1%82_%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0 |title=от винта|publisher=Викисловарь/Wikislovar'|accessdate=04 Ebr 26}}&lt;/ref&gt;, abaoe 1994).
=== ''Techno-punk'' ===
* ''C'hamerman znychtchouye virousy'' (Хамерман знищує віруси, &quot;Hammerman a zistruj ar Viruzoù&quot;, abaoe 1996).

== Strolladoù ukrainat hag ukrainek divroet ==
* ''The Ukrainians / The Ukes'', [[Leeds]], {{Bro-Saoz}} (abaoe 1991).
* ''Eney'' (Еней, &quot;[[Aineias]]&quot;, Olsztyn, {{Polonia}} (abaoe 2002).
* ''Sontse-C'hmary'' (Сонце-Хмари, &quot;Heol-Koabr&quot;), Sankt-Peterbourg, Rusia (abaoe 2002)
* ''Berkut'' (Беркут, &quot;[[Erer meur]]&quot;), Olsztyn, Polonia (abaoe 2004).
* ''Klooch'', [[Toronto]], {{Kanada}} (abaoe 2006).
* ''Svoboda'' (Свобода, &quot;Frankiz&quot;), [[Sankt-Peterbourg]], {{Rusia}} (2012-2016).

== Levrlennadur ==
* {{en}} Bohachevsky-Chomiak, Martha. ''Feminists Despite Themselves – Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939''. Edmonton, Alberta : Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 1988 {{ISBN|978-0-920862-57-5}}

== Liammoù diavaez ==
* {{en}} {{cite web|url=https://www.metal-archives.com/ |title=Encyclopaedia Metallum|accessdate=04 Ebr 26}}.

== Notennoù ==
{{daveoù}}
[[Rummad:Ukraina]]
[[Rummad:Sonerezh rock]]</text>
      <sha1>s0ka3az2zi17iqf8xqatij907bh7xyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmen Alfaro Asins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179757</id>
    <revision>
      <id>2189878</id>
      <parentid>2187128</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2189878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="893" sha1="3fb1yg7ar9bo4n47ihuslmclto5hh3t" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Carmen Alfaro Asins''', ganet d'an [[8 a viz Mae]] [[1952]] hag aet da Anaon d'an [[9 a viz Even]] [[2005]], a oa un [[Arkeologiezh|arkeologourez]], ur [[Moneizoniezh|voneizoniourez]] hag ur virourez.

Bet he oa bet mirourez Departamant ar moneiz e [[Mirdi arkeologel broadel (Madrid)|Mirdi broadel arkeologel]] e [[Madrid]], e [[Spagn]]. Eno e oa bet arbennikaet war ar moneizioù fenikian-[[Henkartada|punek]].

Enoret e oa bet gant medalenn ar Prezidant ha gant ar Priz Javier Conde Garriga gant kevredigezh moneizoniezh Spagn e 1994, ha gant ar Priz Xavier Calicó gant Kevredigezh Spagn ar voneizoniourien a-vicher e 2003. Enoret e oa bet c'hoazh da-geñver XIII{{vet}} [[Kendalc'h etrebroadel ar moneizerezh]] dalc'het e Madrid e 2003. 

{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Alfaro Asins, Carmen}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1952]]
[[Rummad:Marvioù 2005]]
[[Rummad:Moneizoniourien]]</text>
      <sha1>3fb1yg7ar9bo4n47ihuslmclto5hh3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Württemberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179758</id>
    <revision>
      <id>2189879</id>
      <parentid>2187123</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2189879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4723" sha1="gk8x7p67zqymxs1srcdeepevnrc4y70" xml:space="preserve">[[File:1851issue 6kr Riedlingen Mi3a.jpg| thumb|left|upright 0.8|Timbr ar rouantelezh (1851)]]

[[File:1863ca 6kr Württemberg Mi27 sign Pfenninger.jpg| thumb|right|upright 0.8|Timbr ar rouantelezh (1863)]]

[[Rouantelezh Württemberg]] (en  alamaneg : ''Königreich Württemberg'') a voe krouet d'ar 26 a viz Kerzu 1805 , diwar atiz an impalaer [[Napoleon Iañ]], diwar [[dugelezh Württemberg]] a oa anezhi abaoe 1495.
Goude fin [[Brezelioù Napoleon]] e 1815 e teuas da vezañ ezel eus ar [[Kengevread alaman|C'hengevread alaman]] dre ziviz [[Kendalc'h Vienna]]. E 1871 e kemeras perzh ar rouantelezh en [[Impalaeriezh alaman]] nevez-savet evel ur stad kevredet.

Da-heul ar Brezel-bed kentañ hag an dispac'h a darzhas en Alamagn e 1918 e tilezas ar roue [[Gwilherm II Württemberg]] e dron. Treiñ a reas Württemberg en un demokratelezh parlamantel ha dont a reas da vezañ ur stad pobl e diabarzh [[Republik Weimar]].

== An timbroù kentañ ==
Embannet e voe timbroù kentañ Württemberg e 1851, savet pep hini anezho war ar memes patrom. Karrezek e oant, nann-kranellet, an destenn a oa bet moullet war baper livet (gell, melen, glas, h.a.). An anv Württemberg a oa war wel en nec'h, hag ar ger « Freimarke » en traoñ. E-kreiz an timbroù, war ur c'harrez roudennek a-dreuz edo ar sifr a roe da c’houzout [[an talvoud-gwerzh]] e [[kreuzer]].

An eil rummad a voe embannet e 1857 a oa bet oberiet a-feson, gant ma oa bosek tresadenn ardamezioù ar rouantelezh a oa danvez an timbroù. Gwelet e veze neudennoù seiz a-liv war gein an timbroù.
Advoullet e voe an daou rummad-se betek 1866 gant kemmoù : hep neudenn seiz, gant dentoù, war baper tanav pe tev... 

Embannet e voe timbroù diwezhañ ar rouantelezh e 1890, un nebeud bloavezhioù a-raok ma voe kendeuzet he servijoù-post gant re an Impalaeriezh alaman, d'ar 1añ a viz Ebrel 1902.

== Timbroù-servij ==
[[File:Württemberg 1916 243 König Wilhelm II.jpg|thumb|left|upright 0.7| Ar roue Gwilherm II (1916)]]
[[File:DR-D 1920 58 Dienstmarke.jpg| thumb|right|upright 0.7|Timbr-servij (1920)]]

[[Timbr-servij|Timbroù-servij]] a zo bet moullet betek 1924 evit implijidi melestradurezh Württemberg.

War an heuliad eus 1916 a ziskoueze poltred ar roue, e lenner &lt;small&gt;STAATMARKE WÜRTTEMBERG &lt;/small&gt; hiviziken, da lavaret &quot;Timbroù ar Stad&quot;. Ne oa mui diskouezet talvoud-gwerzh an timbroù e kreuzer met e [[pfennig|pfennigoù]], moneiz Alamagn.

Goude bezañ bet enframmet e Republik Weimar e voe dreistmoullet timbroù penn-kentañ ar c'hantved gant VOLKSTAAT WÜRTTEMBERG e 1919, ha gant DEUTSCHES REICH e 1920, e lizherennoù gotek.

Württemberg, evel broioù all en Alamagn, ne voe ket espernet diouzh reuz an enkadenn voneizel ha c'hwezadur ar prizioù ar bloavezhioù 1920. E 1923 ha 1924 e voe dreistmoullet timbroù gant talvoudoù miliadoù pe milionoù a [[Deutschmark|varkoù]], zoken.

Daou heuliad divliv heverk a voe embannet e 1920 : unan a ziskoueze tresadenn ur c'harv, egile gweledvaoù kêrioù bras ar vro ([[Stuttgart]], [[Ulm]], [[Tübingen]], [[Ellwangen]]).

== Aloubadeg arme Bro-C’hall ==
[[File:Fr. Zone Württemberg 1948 27 Kloster Zwiefalten.jpg|thumb|right|upright 0.6| Manati Zwiefalten (1948)]]
[[File:Fr. Zone Württemberg 1947 05 Friedrich Hölderlin.jpg|thumb|left|upright 0.6| F. Hölderlin (1947)]]

E 1945 e voe rannet Württemberg e div lodenn : al lodenn su, dindan dalc'h Bro-C'hall, a voe enframmet e stad nevez Württemberg-Hohenzollern, tra ma yae al lodenn norzh, dindan dalc'h ar Stadoù-Unanet, d'ober distrig Norzh Württemberg.

E 1952 e adkavas hec'h unaniezh gant krouidigezh stad [[Baden-Württemberg]], savet diwar kendeuzadur an div rannvro gant stad [[Baden]].

Gant melestradurezh Bro-C’hall e voe embannet eus 1947 da 1949 timbroù « rannvroel » e stadoù [[Baden]], [[Rheinland-Pfalz]] ha [[Württemberg]]  bet aloubet gant arme Frañs goude an Eil Brezel-bed. Tennet eus ar werzh e voe an timbroù gant an alc’hwez « Zone Française » a veze implijet eno a-raok.

Tro hanter-kant timbr-boutin a voe moullet war an hevelep patrom hag en takadoù alaman all dindan aotronouniezh Frañs, gant diforc’hioù a-fed an danvez a selle ouzh istor ar vro. Dibabet e voe da skouer poltredoù [[Friedrich von Schiller |von Schiller]] ha [[Friedrich Hölderlin|Hölderin]] – hag int genidik eus Württemberg – ha savadurioù ar vro (Manati Bebenhausen, tour Ravensburg, manati Zwiefalten…).

Graet e voe gant timbroù [[Republik Kevreadel Alamagn]] pa voe savet e 1949.

== Pennadoù kar ==
*[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh]]
*[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar]]
*[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed]]

[[Rummad:Timbroù Alamagn|Württemberg]]</text>
      <sha1>gk8x7p67zqymxs1srcdeepevnrc4y70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meri Arabidze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180060</id>
    <revision>
      <id>2189792</id>
      <parentid>2189784</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad europat hiniennel (kemmesk).</comment>
      <origin>2189792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5921" sha1="rkugnl1l8bng5rxh7zqucvvcd2e3hca" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Meri Arabidze 2013 (cropped).jpg|200px|right|Meri Arabidze e 2013.]]
''' Meri Arabidze''' (e [[jorjieg]]:   მერი არაბიძე) a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e  [[Samtredi]] ([[Jorjia]]).&lt;br/&gt;Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.&lt;br/&gt;Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2014, Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2012, Mestrez Etrebroadel (WIM)  abaoe 2009 ha  Mestrez FIDE (WFM) abaoe 2004&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;2 409 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026, 2 351 he renk ''Fonnapl'' ha 2 355 he renk ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichennFIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;2 466 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard''  kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 2024.&lt;br/&gt;
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ====
Trec'h e voe e 2019.
==== Kampionad europat ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== 
Trec'h e voe:
* er rummad e-dan dek vloaz e 2004,
* er rummad e-dan daouzek vloaz e 2006,
* er rummad e-dan pevarzek vloaz e 2008.
==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ====
===== 2004 - 2011 ===== 
Trec'h e voe:
* er rummad e-dan dek vloaz e 2004,
* er rummad e-dan daouzek vloaz e 2005,
* er rummad e-dan triwec'h vloaz e 2011.
===== Rummad e-dan ugent vloaz&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-wu20g.html World Girls' Junior Chess Championship – Olimp Base]&lt;/ref&gt; ===== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Eost 2012||30||{{Gres}} [[Aten]]||9/13 (+ 6, = 6 , - 1)||5/66
|-
|Gwengolo 2013||31||{{Turkia}} [[Kocaeli]]||8/13 (+ 5, = 6, - 2)||11/77
|-
|Here 2014||13||{{India}} [[Pune]]||8,5/13 (+ 7, = 7, - 3)||8/78
|-
|}
==== Kampionad europat ar Maouezi ==== 
Kemer a reas perzh trizek gwezh. Trec'h e voe e 2023&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Meurzh 2009||10 ||{{Rusia}} [[Sant-Petersbourg]]||6/11 (+ 5, = 2, - 4)||59/168
|-
|Meurzh 2010||11|||{{Kroatia}} [[Rijeka]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||54/158
|-
|Mae 2011||12||{{Jorjia}} [[Tbilisi]]||6,5/11 (+ 4, = 5, - 2)||33/130
|-
|Meurzh 2012||13||{{Turkia}} [[Gaziantep]]||6,5/11 (+ 5, = 3, - 3)||32/103
|-
|Gouhere 2013||14||{{Serbia}} [[Beograd]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/169
|-
|Gouhere 2014||15||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||18/116
|-
|Mae 2015||16||{{Jorjia}} [[Chakvi]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||30/98
|-
|Mae 2016||17||{{Roumania}} [[Mamaia]]||5,5/11 (+ 2, = 7, - 2)||52/112
|-
|Ebrel 2017||18||{{Latvia}} [[Riga]]||6,5/11 (+ 3, = 7, - 1)||29/144
|-
|Ebrel 2018||19||{{Slovakia}} [[Vysoké Tatry]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||22/144
|-
|Ebrel 2019||20||{{Turkia}} [[Antalya]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||72/130
|-
|Eost 2021||21||{{Roumania}} [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/117
|-
|Meurzh 2023||23||{{Montenegro}} [[Petrovac]]||8,5/11 (+ 6, = 5, - 0)||1/136
|}
==== Kampionad europat (Kemmesk) ==== 
Kemer a reas perzh teir gwezh&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Meurzh 2014||15||{{Armenia}} [[Yerevan]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||121/259
|-
|Mae 2017||18|||{{Belarus}} [[Minsk]]||5,5/11 (+ 4, = 4, - 3)||196/397
|-
|Meurzh 2018||19||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||156/302
|-
|}
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== Kampionad jorjiat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== 
C'hoariet he deus div wezh&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersge/frfrt9te.html Georgian Women's Chess Club Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Bloaz||Tablezenn||Kleub||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh
|-
|2014||4||Chess Club Kutaisi||3/7 (+ 1, = 4, - 2)||42,9||4||-
|-
|2015||4||Chess Club Kutaisi||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||3||arem
|-
|}
==== Kampionad europat ar Maouezi ==== 
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Jorjia&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html European Women Team Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh
|-
|2013||2||10||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4/8 (+ 3, = 2 , - 3)||50||9||-||2||argant
|-
|2015||erlec'hierez||11||{{Island}} [[Reykjavik]]||2/6 (+ 1, = 2, - 3)||33,3||10||-||3||arem
|-
|2019||4||13||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6,5/8 (+ 2, = 1 , - 2)||81,3||2||argant||4||-
|-
|}
==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== 
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Jorjia&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html Word Women’s Team Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.chessdom.com/georgia-takes-gold-in-womens-world-team-chess-championship/ Georgia takes gold in Women's World Team Chess Championship Chessdom, 28 a viz Ebrel 2015]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Tablezenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh
|-
|Ebrel 2015||3||{{Sina}} [[Chengdu]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour
|-
|}

{{EloChart|Q13604040}}
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=118082 He fartiennoù e Chessgames]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Meri_Arabidze He fartiennoù e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Arabidze, Meri}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]]</text>
      <sha1>rkugnl1l8bng5rxh7zqucvvcd2e3hca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189800</id>
      <parentid>2189792</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad bedel ar Maouezi.</comment>
      <origin>2189800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6142" sha1="muu61qkrggp6u0p32fj8q1amm7w418l" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Meri Arabidze 2013 (cropped).jpg|200px|right|Meri Arabidze e 2013.]]
''' Meri Arabidze''' (e [[jorjieg]]:   მერი არაბიძე) a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e  [[Samtredi]] ([[Jorjia]]).&lt;br/&gt;Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.&lt;br/&gt;Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2014, Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2012, Mestrez Etrebroadel (WIM)  abaoe 2009 ha  Mestrez FIDE (WFM) abaoe 2004&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;2 409 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026, 2 351 he renk ''Fonnapl'' ha 2 355 he renk ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichennFIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;2 466 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard''  kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 2024.&lt;br/&gt;
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ====
Trec'h e voe e 2019.
==== Kampionad europat ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== 
Trec'h e voe:
* er rummad e-dan dek vloaz e 2004,
* er rummad e-dan daouzek vloaz e 2006,
* er rummad e-dan pevarzek vloaz e 2008.
==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ====
===== 2004 - 2011 ===== 
Trec'h e voe:
* er rummad e-dan dek vloaz e 2004,
* er rummad e-dan daouzek vloaz e 2005,
* er rummad e-dan triwec'h vloaz e 2011.
===== Rummad e-dan ugent vloaz&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-wu20g.html World Girls' Junior Chess Championship – Olimp Base]&lt;/ref&gt; ===== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Eost 2012||30||{{Gres}} [[Aten]]||9/13 (+ 6, = 6 , - 1)||5/66
|-
|Gwengolo 2013||31||{{Turkia}} [[Kocaeli]]||8/13 (+ 5, = 6, - 2)||11/77
|-
|Here 2014||13||{{India}} [[Pune]]||8,5/13 (+ 7, = 7, - 3)||8/78
|-
|}
==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== 
E 2015 e kemeras perzh er c'hardgourfenn goude bout bet trec'h war
[[Elisabeth Pähtz]] en dro gentañ, [[Yaniet Marrero López]] en eil tro ha [[Viktorija Čmilytė]] en trede tro.
==== Kampionad europat ar Maouezi ==== 
Kemer a reas perzh trizek gwezh. Trec'h e voe e 2023&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Meurzh 2009||10 ||{{Rusia}} [[Sant-Petersbourg]]||6/11 (+ 5, = 2, - 4)||59/168
|-
|Meurzh 2010||11|||{{Kroatia}} [[Rijeka]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||54/158
|-
|Mae 2011||12||{{Jorjia}} [[Tbilisi]]||6,5/11 (+ 4, = 5, - 2)||33/130
|-
|Meurzh 2012||13||{{Turkia}} [[Gaziantep]]||6,5/11 (+ 5, = 3, - 3)||32/103
|-
|Gouhere 2013||14||{{Serbia}} [[Beograd]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/169
|-
|Gouhere 2014||15||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||18/116
|-
|Mae 2015||16||{{Jorjia}} [[Chakvi]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||30/98
|-
|Mae 2016||17||{{Roumania}} [[Mamaia]]||5,5/11 (+ 2, = 7, - 2)||52/112
|-
|Ebrel 2017||18||{{Latvia}} [[Riga]]||6,5/11 (+ 3, = 7, - 1)||29/144
|-
|Ebrel 2018||19||{{Slovakia}} [[Vysoké Tatry]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||22/144
|-
|Ebrel 2019||20||{{Turkia}} [[Antalya]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||72/130
|-
|Eost 2021||21||{{Roumania}} [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/117
|-
|Meurzh 2023||23||{{Montenegro}} [[Petrovac]]||8,5/11 (+ 6, = 5, - 0)||1/136
|}
==== Kampionad europat (Kemmesk) ==== 
Kemer a reas perzh teir gwezh&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Meurzh 2014||15||{{Armenia}} [[Yerevan]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||121/259
|-
|Mae 2017||18|||{{Belarus}} [[Minsk]]||5,5/11 (+ 4, = 4, - 3)||196/397
|-
|Meurzh 2018||19||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||156/302
|-
|}
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== Kampionad jorjiat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== 
C'hoariet he deus div wezh&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersge/frfrt9te.html Georgian Women's Chess Club Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Bloaz||Tablezenn||Kleub||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh
|-
|2014||4||Chess Club Kutaisi||3/7 (+ 1, = 4, - 2)||42,9||4||-
|-
|2015||4||Chess Club Kutaisi||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||3||arem
|-
|}
==== Kampionad europat ar Maouezi ==== 
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Jorjia&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html European Women Team Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh
|-
|2013||2||10||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4/8 (+ 3, = 2 , - 3)||50||9||-||2||argant
|-
|2015||erlec'hierez||11||{{Island}} [[Reykjavik]]||2/6 (+ 1, = 2, - 3)||33,3||10||-||3||arem
|-
|2019||4||13||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6,5/8 (+ 2, = 1 , - 2)||81,3||2||argant||4||-
|-
|}
==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== 
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Jorjia&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html Word Women’s Team Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.chessdom.com/georgia-takes-gold-in-womens-world-team-chess-championship/ Georgia takes gold in Women's World Team Chess Championship Chessdom, 28 a viz Ebrel 2015]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Tablezenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh
|-
|Ebrel 2015||3||{{Sina}} [[Chengdu]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour
|-
|}

{{EloChart|Q13604040}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=118082 He fartiennoù e Chessgames]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Meri_Arabidze He fartiennoù e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Arabidze, Meri}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]]</text>
      <sha1>muu61qkrggp6u0p32fj8q1amm7w418l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189888</id>
      <parentid>2189800</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Resisadennoù.</comment>
      <origin>2189888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6201" sha1="5ieeaj8vjdt03jubah9lf2twi09kksd" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Meri Arabidze 2013 (cropped).jpg|200px|right|Meri Arabidze e 2013.]]
''' Meri Arabidze''' (e [[jorjieg]]:   მერი არაბიძე) a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e  [[Samtredi]] ([[Jorjia]]).&lt;br/&gt;Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.&lt;br/&gt;Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2014, Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2012, Mestrez Etrebroadel (WIM)  abaoe 2009 ha  Mestrez FIDE (WFM) abaoe 2004&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;2 409 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026, 2 351 he renk ''Fonnapl'' ha 2 355 he renk ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichennFIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;2 466 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard''  kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 2024.&lt;br/&gt;
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ====
Trec'h e voe e 2019.
==== Kampionad europat ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== 
Trec'h e voe:
* er rummad e-dan dek vloaz e 2004,
* er rummad e-dan daouzek vloaz e 2006,
* er rummad e-dan pevarzek vloaz e 2008.
==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ====
===== 2004 - 2011 ===== 
Trec'h e voe:
* er rummad e-dan dek vloaz e 2004,
* er rummad e-dan daouzek vloaz e 2005,
* er rummad e-dan triwec'h vloaz e 2011.
===== Rummad e-dan ugent vloaz&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-wu20g.html World Girls' Junior Chess Championship – Olimp Base]&lt;/ref&gt; ===== 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Eost 2012||30||{{Gres}} [[Aten]]||9/13 (+ 6, = 6 , - 1)||5/66
|-
|Gwengolo 2013||31||{{Turkia}} [[Kocaeli]]||8/13 (+ 5, = 6, - 2)||11/77
|-
|Here 2014||13||{{India}} [[Pune]]||8,5/13 (+ 7, = 7, - 3)||8/78
|-
|}
==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== 
E [[Sotchi]] ([[Rusia]]) e 2015 e kemeras perzh er c'hardgourfenn goude bout bet trec'h war
[[Elisabeth Pähtz]] en dro gentañ, [[Yaniet Marrero López]] en eil tro ha [[Viktorija Čmilytė]] en trede tro. Poentoù: 8,5/14 (+ 4, = 9, -1).

==== Kampionad europat ar Maouezi ==== 
Kemer a reas perzh trizek gwezh. Trec'h e voe e 2023&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Meurzh 2009||10 ||{{Rusia}} [[Sant-Petersbourg]]||6/11 (+ 5, = 2, - 4)||59/168
|-
|Meurzh 2010||11|||{{Kroatia}} [[Rijeka]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||54/158
|-
|Mae 2011||12||{{Jorjia}} [[Tbilisi]]||6,5/11 (+ 4, = 5, - 2)||33/130
|-
|Meurzh 2012||13||{{Turkia}} [[Gaziantep]]||6,5/11 (+ 5, = 3, - 3)||32/103
|-
|Gouhere 2013||14||{{Serbia}} [[Beograd]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/169
|-
|Gouhere 2014||15||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||18/116
|-
|Mae 2015||16||{{Jorjia}} [[Chakvi]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||30/98
|-
|Mae 2016||17||{{Roumania}} [[Mamaia]]||5,5/11 (+ 2, = 7, - 2)||52/112
|-
|Ebrel 2017||18||{{Latvia}} [[Riga]]||6,5/11 (+ 3, = 7, - 1)||29/144
|-
|Ebrel 2018||19||{{Slovakia}} [[Vysoké Tatry]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||22/144
|-
|Ebrel 2019||20||{{Turkia}} [[Antalya]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||72/130
|-
|Eost 2021||21||{{Roumania}} [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/117
|-
|Meurzh 2023||23||{{Montenegro}} [[Petrovac]]||8,5/11 (+ 6, = 5, - 0)||1/136
|}
==== Kampionad europat (Kemmesk) ==== 
Kemer a reas perzh teir gwezh&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk
|-
|Meurzh 2014||15||{{Armenia}} [[Yerevan]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||121/259
|-
|Mae 2017||18|||{{Belarus}} [[Minsk]]||5,5/11 (+ 4, = 4, - 3)||196/397
|-
|Meurzh 2018||19||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||156/302
|-
|}
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== Kampionad jorjiat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== 
C'hoariet he deus div wezh&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersge/frfrt9te.html Georgian Women's Chess Club Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Bloaz||Tablezenn||Kleub||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh
|-
|2014||4||Chess Club Kutaisi||3/7 (+ 1, = 4, - 2)||42,9||4||-
|-
|2015||4||Chess Club Kutaisi||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||3||arem
|-
|}
==== Kampionad europat ar Maouezi ==== 
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Jorjia&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html European Women Team Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh
|-
|2013||2||10||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4/8 (+ 3, = 2 , - 3)||50||9||-||2||argant
|-
|2015||erlec'hierez||11||{{Island}} [[Reykjavik]]||2/6 (+ 1, = 2, - 3)||33,3||10||-||3||arem
|-
|2019||4||13||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6,5/8 (+ 2, = 1 , - 2)||81,3||2||argant||4||-
|-
|}
==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== 
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Jorjia&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html Word Women’s Team Chess Championship - Olimp Base]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.chessdom.com/georgia-takes-gold-in-womens-world-team-chess-championship/ Georgia takes gold in Women's World Team Chess Championship Chessdom, 28 a viz Ebrel 2015]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Tablezenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh
|-
|Ebrel 2015||3||{{Sina}} [[Chengdu]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour
|-
|}

{{EloChart|Q13604040}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=118082 He fartiennoù e Chessgames]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Meri_Arabidze He fartiennoù e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Arabidze, Meri}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]]</text>
      <sha1>5ieeaj8vjdt03jubah9lf2twi09kksd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.300 H&amp;H Magnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180081</id>
    <revision>
      <id>2189785</id>
      <timestamp>2026-05-03T12:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|.300 H&amp;H Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:300HHMagAnd30-06.JPG|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kartouchennoù '''.300 H&amp;H Magnum''' (a-gleiz) ha [[.30-06 Springfield]] (a-zehou)    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare |- ! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez |gouriz, boutailh |- ! scope=&quot;row&quot;...&quot;</comment>
      <origin>2189785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="r4v40i1s5ru0w9796343tc8fvl8s3za" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.300 H&amp;H Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:300HHMagAnd30-06.JPG|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kartouchennoù '''.300 H&amp;H Magnum''' (a-gleiz) ha [[.30-06 Springfield]] (a-zehou)
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|gouriz, boutailh
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Rouantelezh-Unanet}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1925
|-
! scope=&quot;row&quot; |Saver
|[[Holland &amp; Holland]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|7,8 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|8,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø skoaz
|11,4 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|13 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|13,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,3 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|72,4 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|91,4 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|10 - 14 g&lt;br&gt;Boled standart : 180 greunenn (12 g)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|936 - {{formatnum:1025}} m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|{{formatnum:4984}} - {{formatnum:5132}} J
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:3700}} bar (CIP)
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LRM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.300 Holland &amp; Holland Magnum''' pe '''.300 H&amp;H Mag.''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]], zo ur [[munision]] armoù-skoaz galloudus krouet gant an embregerezh breizhveuriat [[Holland &amp; Holland]] e 1925. Soñjet e oa bet evit ar chase da gentañ, met brud a dapas e kenstrivadegoù tennañ er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1930. An embregerezh Winchester a ginnigas ur garabinenn Model 70 kambret e .300 H&amp;H Magnum er mare-se&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 148&lt;/ref&gt;. Karget e veze gant kordit da gentañ. Deveret eo eus an [[.375 H&amp;H Magnum]], strishaet e golier. Nebeutoc'h-nebeutañ a embregerezh a brodu anezhañ hiziv an deiz&lt;ref&gt;{{En}} Craig BODDINGTON, ''[https://www.petersenshunting.com/editorial/300-hh-magnum-cartridge-centennial/519159 The .300 H&amp;H Magnum Cartridge Celebrates 100 Years]'', Petersen's Hunting, 09/04/2025 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/300-h-h-mag-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:300 H&amp;H Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù ar Rouantelezh-Unanet]]
[[Rummad:Munisionoù-chase]]</text>
      <sha1>r4v40i1s5ru0w9796343tc8fvl8s3za</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189786</id>
      <parentid>2189785</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="sxthyqwbyyn8397hhni1n0r8zpo7zih" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.300 H&amp;H Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:300HHMagAnd30-06.JPG|frameless|250x250px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kartouchennoù '''.300 H&amp;H Magnum''' (a-gleiz) ha [[.30-06 Springfield]] (a-zehou)
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare korf an douilhez
|gouriz, boutailh
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Rouantelezh-Unanet}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bloavezh krouidigezh
|1925
|-
! scope=&quot;row&quot; |Saver
|[[Holland &amp; Holland]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø bannadell
|7,8 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø kolier
|8,6 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø skoaz
|11,4 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø korf an douilhez
|13 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø strad
|13,5 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tevder ar strad
|1,3 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder an douilhez
|72,4 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar gartouchenn
|91,4 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! scope=&quot;row&quot; |Pouez ar vannadell
|10 - 14 g&lt;br&gt;Boled standart : 180 greunenn (12 g)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|936 - {{formatnum:1025}} m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Energiezh ar vannadell
|{{formatnum:4984}} - {{formatnum:5132}} J
|-
! scope=&quot;row&quot; |Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:3700}} bar (CIP)
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LRM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; width=&quot;50%&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.300 Holland &amp; Holland Magnum''' pe '''.300 H&amp;H Mag.''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]], zo ur [[munision]] armoù-skoaz galloudus krouet gant an embregerezh breizhveuriat [[Holland &amp; Holland]] e 1925. Soñjet e oa bet evit ar [[Chaseal|chase]] da gentañ, met brud a dapas e kenstrivadegoù [[sportoù tennañ]] er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1930. An embregerezh [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] a ginnigas ur garabinenn [[Winchester Model 70|Model 70]] kambret e .300 H&amp;H Magnum er mare-se&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 148&lt;/ref&gt;. Karget e veze gant [[kordit]] da gentañ. Deveret eo eus an [[.375 H&amp;H Magnum]], strishaet e golier. Nebeutoc'h-nebeutañ a embregerezh a brodu anezhañ hiziv an deiz&lt;ref&gt;{{En}} Craig BODDINGTON, ''[https://www.petersenshunting.com/editorial/300-hh-magnum-cartridge-centennial/519159 The .300 H&amp;H Magnum Cartridge Celebrates 100 Years]'', Petersen's Hunting, 09/04/2025 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/300-h-h-mag-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:300 H&amp;H Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù ar Rouantelezh-Unanet]]
[[Rummad:Munisionoù-chase]]</text>
      <sha1>sxthyqwbyyn8397hhni1n0r8zpo7zih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Winchester Model 70</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180083</id>
    <revision>
      <id>2189807</id>
      <timestamp>2026-05-03T20:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|Winchester Model 70|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Winchestermodel70.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur garabinenn Winchester '''Model 70''' gant ur c'hanol 24' (610 mm) hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]]    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig |- ! scope=&quot;row&quot; |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika...&quot;</comment>
      <origin>2189807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="occz6ji0ydgs4lxoinsb1og7gytybwi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Winchester Model 70|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Winchestermodel70.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur garabinenn Winchester '''Model 70''' gant ur c'hanol 24' (610 mm) hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]]
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Winchester Repeating Arms Company]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Karabinenn]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]où
|Ouzhpenn 40 kalibr disheñvel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 1936
|-
! scope=&quot;row&quot; |Niver produet
|Ouzhpenn {{formatnum:2000000}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas
|2,7 - 3,6 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|Etre 510 ha 710 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 3, 4 pe 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|-
|}
Ar '''Winchester Model 70''' zo ur [[Karabinenn|garabinenn]]-vorailh produet adalek 1936 gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Kemer a reas plas ar [[Winchester Model 54|Model 54]] e katalog an embregerezh stadunanat evit klask adlañsañ ar gwerzhioù goude an [[Enkadenn Veur|enkadenn ekonomikel]] kroget er deroù ar bloavezhioù 1930. Unan eus armoù gwerzhetañ an embregerezh eo, gant ouzhpenn daou vilion a skouerennoù anezhi produet abaoe 90 vloaz&lt;ref&gt;{{En}} Tom BECKSTRAND, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/winchester-model-70-evolution/391985 The Evolution of the Winchester Model 70]'', Guns &amp; Ammo, 21/04/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

Diazezet eo he gwikefre war hini ar [[Gewehr 98]] alaman. Kambret eo bet evit un 40 [[munision]] skoet en o c'hreiz bennak disheñvel abaoe he c'hrouidigezh&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{en}} Philip SCHREIER, ''[https://www.shootingillustrated.com/content/the-classics-winchester-model-70/ The Classics: Winchester Model 70]'', Shooting Illustrated (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;, adalek ar [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] .22. Ar skouerennoù produet a-raok 1964 a vez gwelet evel ar re fiziaplañ, abalamour d'o sistem [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ|pourveziañ dre gregiñ]], pa voe savet ur sistem dre vontañ war ar re fardet goude. Disheñvelderioù all a gaver etre an daou zoare, evel ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] engravet gant an dorn a-raok 1964&lt;ref&gt;{{en}} Joseph von Benedikt, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/winchester-pre64-model-70/538717 Winchester Pre-64' Model 70: The Rifleman's Rifle]'', Shooting Times, 25/10/2025 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;. 
[[Restr:Winchester Model 70 Classic Featherweight .300 WSM.jpg|kleiz|thumb|Ur Winchester Model 70 Classic Featherweight kambret e [[.300 Winchester Short Magnum|.300 WSM]] (2003).]]
Ar skouerennoù produet hiziv an deiz, anvet ''Safari Express'', a zo kambret evit kartouchennoù uhel o galloud nemetken : [[.375 H&amp;H Magnum]], [[.416 Remington Magnum]] ha [[.458 Winchester Magnum]]. Ur sistem pourveziañ dre gregiñ zo savet warne, evel war ar Model 70 produet a-raok 1964&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://fr.winchester.eu/tous-les-produits/armes/carabines/carabines-a-verrou/model-70/model-70-safari-express.html MODEL 70 SAFARI EXPRESS]'', war lec'hienn Winchester (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Implij ==
Ouzhpenn bezañ implijet gant chaseourien ha bezañ degaset prizioù e kenstrivadegoù [[Sportoù tennañ|tennañ]], e [[Camp Perry]] da skouer, ar Model 70 en deus servijet e unvezioù eus ar [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet|Marines]] stadunanat. Ur 400 skouerenn bennak kambret e [[.30-06 Springfield]] zo bet implijet war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|talbenn ar Meurvor Habask]] e 1941-1945, ha pelloc'h betek ar bloavezhioù 1970. Ar sniper [[Carlos Hathcock]], da skouer, a rae gant ur Model 70 e-pad [[brezel Viêt Nam]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Dean H. Whitaker, ''The Model 70 Winchester 1937-1964'', Taylor Publishing Co., 1978, 210 p.
* {{en}} Roger C. Rule, ''The rifleman's rifle: Winchester's model 70, 1936-1963'', Alliance Books, 1996, 368 p., ISBN 978-0910785006


== Liamm diavaez ==
* {{En}} [https://www.winchesterguns.com/support/faq/model-70-manufacture-year.html Bloaz produerezh ur Model 70] hervez he niver-serienn (etre 1935 ha 1992)

==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù Brezel Vietnam]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù Brezel Korea]]</text>
      <sha1>occz6ji0ydgs4lxoinsb1og7gytybwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189808</id>
      <parentid>2189807</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4838" sha1="bvbqsrww07jmyv3fepufnup1gthyjkx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Winchester Model 70|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Winchestermodel70.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur garabinenn Winchester '''Model 70''' gant ur c'hanol 24' (610 mm) hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]]
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Winchester Repeating Arms Company]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Karabinenn]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]où
|Ouzhpenn 40 kalibr disheñvel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 1936
|-
! scope=&quot;row&quot; |Niver produet
|Ouzhpenn {{formatnum:2000000}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas
|2,7 - 3,6 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|Etre 510 ha 710 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 3, 4 pe 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|-
|}
Ar '''Winchester Model 70''' zo ur [[Karabinenn|garabinenn]]-vorailh produet adalek 1936 gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Kemer a reas plas ar [[Winchester Model 54|Model 54]] e katalog an embregerezh stadunanat evit klask adlañsañ ar gwerzhioù goude an [[Enkadenn Veur|enkadenn ekonomikel]] kroget er deroù ar bloavezhioù 1930. Unan eus armoù gwerzhetañ an embregerezh eo, gant ouzhpenn daou vilion a skouerennoù anezhi produet abaoe 90 vloaz&lt;ref&gt;{{En}} Tom BECKSTRAND, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/winchester-model-70-evolution/391985 The Evolution of the Winchester Model 70]'', Guns &amp; Ammo, 21/04/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

Diazezet eo he gwikefre war hini ar [[Gewehr 98]] alaman. Kambret eo bet evit un 40 [[munision]] skoet en o c'hreiz bennak disheñvel abaoe he c'hrouidigezh&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{en}} Philip SCHREIER, ''[https://www.shootingillustrated.com/content/the-classics-winchester-model-70/ The Classics: Winchester Model 70]'', Shooting Illustrated (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;, adalek ar [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] .22. Ar skouerennoù produet a-raok 1964 a vez gwelet evel ar re fiziaplañ, abalamour d'o sistem [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ|pourveziañ dre gregiñ]], pa voe savet ur sistem dre vontañ war ar re fardet goude. Disheñvelderioù all a gaver etre an daou zoare, evel ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] engravet gant an dorn a-raok 1964&lt;ref&gt;{{en}} Joseph von Benedikt, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/winchester-pre64-model-70/538717 Winchester Pre-64' Model 70: The Rifleman's Rifle]'', Shooting Times, 25/10/2025 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;. 
[[Restr:Winchester Model 70 Classic Featherweight .300 WSM.jpg|kleiz|thumb|Ur Winchester Model 70 Classic Featherweight kambret e [[.300 Winchester Short Magnum|.300 WSM]] (2003).]]
Ar skouerennoù produet hiziv an deiz, anvet ''Safari Express'', a zo kambret evit kartouchennoù uhel o galloud nemetken : [[.375 H&amp;H Magnum]], [[.416 Remington Magnum]] ha [[.458 Winchester Magnum]]. Ur sistem pourveziañ dre gregiñ zo savet warne, evel war ar Model 70 produet a-raok 1964&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://fr.winchester.eu/tous-les-produits/armes/carabines/carabines-a-verrou/model-70/model-70-safari-express.html MODEL 70 SAFARI EXPRESS]'', war lec'hienn Winchester (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Implij ==
Ouzhpenn bezañ implijet gant chaseourien ha bezañ degaset prizioù e kenstrivadegoù [[Sportoù tennañ|tennañ]], e [[Camp Perry]] da skouer, ar Model 70 en deus servijet e unvezioù eus ar [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet|Marines]] stadunanat. Ur 400 skouerenn bennak kambret e [[.30-06 Springfield]] zo bet implijet war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|talbenn ar Meurvor Habask]] e 1941-1945, ha pelloc'h betek ar bloavezhioù 1970. Ar sniper [[Carlos Hathcock]], da skouer, a rae gant ur Model 70 e-pad [[brezel Viêt Nam]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Dean H. Whitaker, ''The Model 70 Winchester 1937-1964'', Taylor Publishing Co., 1978, 210 p.
* {{en}} Roger C. Rule, ''The rifleman's rifle: Winchester's model 70, 1936-1963'', Alliance Books, 1996, 368 p., ISBN 978-0910785006

== Liamm diavaez ==
* {{En}} [https://www.winchesterguns.com/support/faq/model-70-manufacture-year.html Bloaz produerezh ur Model 70] hervez he niver-serienn (etre 1935 ha 1992)

==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù Brezel Vietnam]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù Brezel Korea]]</text>
      <sha1>bvbqsrww07jmyv3fepufnup1gthyjkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189810</id>
      <parentid>2189808</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2189810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5543" sha1="a2608lw8iejyfu5wb40cezg9y52a56g" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Winchester Model 70|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Winchestermodel70.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur garabinenn Winchester '''Model 70''' gant ur c'hanol 24' (610 mm) hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]]
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[Winchester Repeating Arms Company]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Karabinenn]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]où
|Ouzhpenn 40 kalibr disheñvel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 1936
|-
! scope=&quot;row&quot; |Niver produet
|Ouzhpenn {{formatnum:2000000}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas
|2,7 - 3,6 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|Etre 510 ha 710 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 3, 4 pe 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|C
|-
|}
Ar '''Winchester Model 70''' zo ur [[Karabinenn|garabinenn]]-vorailh produet adalek 1936 gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Kemer a reas plas ar [[Winchester Model 54|Model 54]] e katalog an embregerezh stadunanat evit klask adlañsañ ar gwerzhioù goude an [[Enkadenn Veur|enkadenn ekonomikel]] kroget er deroù ar bloavezhioù 1930. Unan eus armoù gwerzhetañ an embregerezh eo, gant ouzhpenn daou vilion a skouerennoù anezhi produet abaoe 90 vloaz&lt;ref&gt;{{En}} Tom BECKSTRAND, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/winchester-model-70-evolution/391985 The Evolution of the Winchester Model 70]'', Guns &amp; Ammo, 21/04/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

Diazezet eo he gwikefre war hini ar [[Gewehr 98]] alaman. Kambret eo bet evit un 40 [[munision]] skoet en o c'hreiz bennak disheñvel abaoe he c'hrouidigezh&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{en}} Philip SCHREIER, ''[https://www.shootingillustrated.com/content/the-classics-winchester-model-70/ The Classics: Winchester Model 70]'', Shooting Illustrated (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;, adalek ar [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] .22. Ar skouerennoù produet a-raok 1964 a vez gwelet evel ar re fiziaplañ, abalamour d'o sistem [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ|pourveziañ dre gregiñ]], pa voe savet ur sistem dre vontañ war ar re fardet goude. Disheñvelderioù all a gaver etre an daou zoare, evel ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] engravet gant an dorn a-raok 1964&lt;ref&gt;{{en}} Joseph von Benedikt, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/winchester-pre64-model-70/538717 Winchester Pre-64' Model 70: The Rifleman's Rifle]'', Shooting Times, 25/10/2025 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;. 
[[Restr:Winchester Model 70 Classic Featherweight .300 WSM.jpg|kleiz|thumb|Ur Winchester Model 70 Classic Featherweight kambret e [[.300 Winchester Short Magnum|.300 WSM]] (2003).]]
Ar skouerennoù produet hiziv an deiz, anvet ''Safari Express'', a zo kambret evit kartouchennoù uhel o galloud nemetken : [[.375 H&amp;H Magnum]], [[.416 Remington Magnum]] ha [[.458 Winchester Magnum]]. Ur sistem pourveziañ dre gregiñ zo savet warne, evel war ar Model 70 produet a-raok 1964&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://fr.winchester.eu/tous-les-produits/armes/carabines/carabines-a-verrou/model-70/model-70-safari-express.html MODEL 70 SAFARI EXPRESS]'', war lec'hienn Winchester (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Implij ==
Ouzhpenn bezañ implijet gant chaseourien ha bezañ degaset prizioù e kenstrivadegoù [[Sportoù tennañ|tennañ]], e [[Camp Perry]] da skouer, ar Model 70 en deus servijet e unvezioù eus ar [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet|Marines]] stadunanat. Ur 400 skouerenn bennak kambret e [[.30-06 Springfield]] zo bet implijet war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|talbenn ar Meurvor Habask]] e 1941-1945, ha pelloc'h betek ar bloavezhioù 1970. Ar sniper [[Carlos Hathcock]], da skouer, a rae gant ur Model 70 e-pad [[brezel Viêt Nam]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Er sevenadur ===
Ar Model 70 &quot;rak-1964&quot; zo bet dibabet evel «arm-tan ofisiel» stad [[Alaska]] e 2014 gant he gouarnour [[Sean Parnell]], abalamour d'he implij stank gant an annezidi abaoe he c'hrouidigezh&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.nrawomen.com/content/9-states-with-official-firearms 9 States With Official Firearms]'', NRA Women, 09/09/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;. Gwelet eo bet an arm e meur a film hag a stirad, en o zouez ''[[The Walking Dead (stirad skinwel)|The Walking Dead]]''. Chaseal a c'haller ganti er c'hoari viedo ''theHunter: Call of the Wild'' (2017)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Winchester_Model_70 Winchester Model 70]'', IMFDB (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Dean H. Whitaker, ''The Model 70 Winchester 1937-1964'', Taylor Publishing Co., 1978, 210 p.
* {{en}} Roger C. Rule, ''The rifleman's rifle: Winchester's model 70, 1936-1963'', Alliance Books, 1996, 368 p., ISBN 978-0910785006

== Liamm diavaez ==
* {{En}} [https://www.winchesterguns.com/support/faq/model-70-manufacture-year.html Bloaz produerezh ur Model 70] hervez he niver-serienn (etre 1935 ha 1992)

==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù Brezel Vietnam]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù Brezel Korea]]</text>
      <sha1>a2608lw8iejyfu5wb40cezg9y52a56g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enfield M1917</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180085</id>
    <redirect title="Pattern 1914 Enfield" />
    <revision>
      <id>2189830</id>
      <timestamp>2026-05-04T07:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Adkas war-du [[Pattern 1914 Enfield]]</comment>
      <origin>2189830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="36i30613wkeo2o6f8za25l4dop4s0xc" xml:space="preserve">#ADKAS [[Pattern 1914 Enfield]]</text>
      <sha1>36i30613wkeo2o6f8za25l4dop4s0xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arsailh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180086</id>
    <revision>
      <id>2189877</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Un '''arsailh''' a vez graet eus un [[argadenn]] e-kerzh un [[emgann]] pa vez [[Stourmer (Gwir)|stourmerien]] o fiñval war-zu an enebourien en ur glask mont diouzh ar [[tizh|buanañ]] evit [[Close-quarters combat|tagañ a-dost]] ha bezañ trec'h. An arsailh a zo diazez er strategiezh [[Taktik stroñs|Taktikoù stroñs]] hag a zo implijet abaoe pell hag e emgannoù lies en istor.  An arsailhoù a-vremañ a implij unvezioù bihan [[troadegiezh]] dafaret gan...&quot;</comment>
      <origin>2189877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="2mlxs4skbixhyhrx58c46qsn68s98bk" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arsailh''' a vez graet eus un [[argadenn]] e-kerzh un [[emgann]] pa vez [[Stourmer (Gwir)|stourmerien]] o fiñval war-zu an enebourien en ur glask mont diouzh ar [[tizh|buanañ]] evit [[Close-quarters combat|tagañ a-dost]] ha bezañ trec'h. An arsailh a zo diazez er strategiezh [[Taktik stroñs|Taktikoù stroñs]] hag a zo implijet abaoe pell hag e emgannoù lies en istor.  An arsailhoù a-vremañ a implij unvezioù bihan [[troadegiezh]] dafaret gant armoù gant ul [[Lusk-tennañ|lusk-tennañ]] uhel evit badaouiñ kreñvlec'hioù bihan (evel   [[Hesco bastion|begoù-moger]] pe [[bunker]]ioù), ha n'eo ket mui strolladoù soudarded bras oc'h arsailhañ unan all kuzhet gant ul [[linenn difenn]].
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]</text>
      <sha1>2mlxs4skbixhyhrx58c46qsn68s98bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189880</id>
      <parentid>2189877</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="1hsn6pec7xyxpt7are95o9o2jctzri9" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arsailh''' a vez graet eus un [[argadenn]] e-kerzh un [[emgann]] pa vez [[Stourmer (Gwir)|stourmerien]] o fiñval war-zu an enebourien en ur glask mont diouzh ar [[tizh|buanañ]] evit [[Close-quarters combat|tagañ a-dost]] ha bezañ trec'h. An arsailh a zo diazez er strategiezh [[Taktik stroñs|stroñs]] hag a zo implijet abaoe pell hag e emgannoù lies en istor.  An arsailhoù a-vremañ a implij unvezioù bihan [[troadegiezh]] dafaret gant armoù gant ul [[Lusk-tennañ|lusk-tennañ]] uhel evit badaouiñ kreñvlec'hioù bihan (evel   [[Hesco bastion|begoù-moger]] pe [[bunker]]ioù), ha n'eo ket mui strolladoù soudarded bras oc'h arsailhañ unan all kuzhet gant ul [[linenn difenn]].
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]</text>
      <sha1>1hsn6pec7xyxpt7are95o9o2jctzri9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oblast Jitomir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180087</id>
    <revision>
      <id>2189884</id>
      <timestamp>2026-05-04T10:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} '''Oblast Jitomir''' ([[ukraineg]]: Житомирська область, Zhytomyrska oblast), anvet ivez '''Jitomirshchyna''' (ukraineg: Житомирщина), a zo unan eus [[Rannoù melestradurel Ukraina|oblastoù]] (proviñsoù) e biz [[Ukraina]]. [[Kreizenn velestradurel]] an oblast eo kêr [[Jitomir]]. Poblet e oa gant tro-dro 1 179 032 a dud e 2022. == Istor == Restr:Flag of Zhytomyr Oblast (2002-2003).svg|thumb|left|Banniel oblast Jitomir, imp...&quot;</comment>
      <origin>2189884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="4ahjohahved4b3cqjq8as6og23wt7gj" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Oblast Jitomir''' ([[ukraineg]]: Житомирська область, Zhytomyrska oblast), anvet ivez '''Jitomirshchyna''' (ukraineg: Житомирщина), a zo unan eus [[Rannoù melestradurel Ukraina|oblastoù]] (proviñsoù) e biz [[Ukraina]]. [[Kreizenn velestradurel]] an oblast eo kêr [[Jitomir]]. Poblet e oa gant tro-dro 1 179 032 a dud e 2022.
== Istor ==
[[Restr:Flag of Zhytomyr Oblast (2002-2003).svg|thumb|left|Banniel oblast Jitomir, implijet nebeut amzer etre 2002 ha 2003.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhytomyr Oblast |url=http://www.vexillographia.ru/ukraine/zhitomir.htm |website=Vexillographia |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;]]
An oblast a oa bet krouet evel lodenn eus [[Republik Soviedel Ukraina]] d'an 22 a viz Gwengolo 1937, en ur gemer tiriadoù eus [[Oblast Vinnytsia]] ha [[Oblast Kyiv]] met ivez eus daou [[Okrougoù Republik Soviedel Ukraina|okroug harz]] eus Oblast Kyiv; Okrug Korosten hag Okrug Novohrad-Volynsky.
[[Rummad:Oblastoù Ukraina]]</text>
      <sha1>4ahjohahved4b3cqjq8as6og23wt7gj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189885</id>
      <parentid>2189884</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="pyhugk7rvhl63cadgrcjupgd0sap87z" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Oblast Jitomir''' ([[ukraineg]]: Житомирська область, Zhytomyrska oblast), anvet ivez '''Jitomirshchyna''' (ukraineg: Житомирщина), a zo unan eus [[Rannoù melestradurel Ukraina|oblastoù]] (proviñsoù) e biz [[Ukraina]]. [[Kreizenn velestradurel]] an oblast eo kêr [[Jitomir]]. Poblet e oa gant tro-dro 1 179 032 a dud e 2022.
== Istor ==
[[Restr:Flag of Zhytomyr Oblast (2002-2003).svg|thumb|left|Banniel oblast Jitomir, implijet nebeut amzer etre 2002 ha 2003.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhytomyr Oblast |url=http://www.vexillographia.ru/ukraine/zhitomir.htm |website=Vexillographia |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;]]
An oblast a oa bet krouet evel lodenn eus [[Republik Soviedel Ukraina]] d'an 22 a viz Gwengolo 1937, en ur gemer tiriadoù eus [[Oblast Vinnytsia]] ha [[Oblast Kyiv]] met ivez eus daou [[Okrougoù Republik Soviedel Ukraina|okroug harz]] eus Oblast Kyiv; Okrug Korosten hag Okrug Novohrad-Volynsky.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Oblastoù Ukraina]]</text>
      <sha1>pyhugk7rvhl63cadgrcjupgd0sap87z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2189887</id>
      <parentid>2189885</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2189887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="9gfqrqztlcukxmbnqq5ngirjfdokxne" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Oblast Jitomir''' ([[ukraineg]]: Житомирська область, Zhytomyrska oblast), anvet ivez '''Jitomirshchyna''' (ukraineg: Житомирщина), a zo unan eus [[Rannoù melestradurel Ukraina|oblastoù]] (proviñsoù) e [[gwalarn]] [[Ukraina]]. [[Kreizenn velestradurel]] an oblast eo kêr [[Jitomir]]. Poblet e oa gant tro-dro 1 179 032 a dud e 2022.
== Istor ==
[[Restr:Flag of Zhytomyr Oblast (2002-2003).svg|thumb|left|Banniel oblast Jitomir, implijet nebeut amzer etre 2002 ha 2003.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zhytomyr Oblast |url=http://www.vexillographia.ru/ukraine/zhitomir.htm |website=Vexillographia |access-date=17 September 2024}}&lt;/ref&gt;]]
An oblast a oa bet krouet evel lodenn eus [[Republik Soviedel Ukraina]] d'an 22 a viz Gwengolo 1937, en ur gemer tiriadoù eus [[Oblast Vinnytsia]] ha [[Oblast Kyiv]] met ivez eus daou [[Okrougoù Republik Soviedel Ukraina|okroug harz]] eus Oblast Kyiv; Okrug Korosten hag Okrug Novohrad-Volynsky.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Oblastoù Ukraina]]</text>
      <sha1>9gfqrqztlcukxmbnqq5ngirjfdokxne</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>